polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Йуьхьанцара Леди Гага -ан штатан авторан даржехь болх беш йара, амма рэпер волу Эйконо цуьнан эшарш лакха оьшуш дерш тидаме эцначул тӀаьхьа, цуьнца контракт хӀоттийра.
Эшархочун дукха а совгӀаташ ду, царна йуккъахь 6 «Грэмми» преми а, 13 а, 8 а. 1 цӀе йолу музыкин телеканалан версица эшар лакхаран исбаьхьаллин бӀе сийлахь-йоккхачу зударех цхьаъ йу Леди Гага.
Леди Гага (ингалсан маттахь ; бакъ цӀе — Сте́фани Джоа́нн Анджели́на Джермано́тта , йина 1986-чу шеран бекарг-беттан 28-чохь, Нью-Йоркехь) — америкин эшархо а, эшарийн кхоллархо а, продюсер а, филантроп а, дизайнер а, актриса а йу.
И цамгар йоьзна ю дегӀо марзалла тӀеэцар талхарца а, инсулин гормон юьззина йа гӀехьа кепехь цатоарца а. Цу хьокъехь кхуьу гипергликеми — иза цӀийнехь глюкоза совъялар ду.
Ставрополан акъарин малхбален басехь и бай-аренаш хуьлу типчакан-огаран, кхин дӀа типчакан, тӀаьххьара, типчакан-сагалбецан екъа бай-аренаш, цара дӀалоцу Юккъера Хьалхара Кавказан уггаре декъа къилбаседа-малхбален дакъа.
Хьун-аренийн кӀоштийн щелочь дӀадаьлла Ӏаьржа латтанаш ду байн аренашкахь, иза ю бай-аренан уггаре мезофилан семса, тӀеттӀакхетта тайп-тайпана кепаш йолу, дукха ши зӀийдиг йолу бецаш а йолуш, цхьаццанхьа уьш алсама хуьлу кенан орамател.
Ставрополан акъарин малхбузен басешкахь хаало огаран-типчакан бай-аренийн дакъош, тӀехь кхуьу а, а, тӀон басешкахь шуьйра яьржина огаран-можан бай-аренаш тӀехь а, а, а, а йолуш.
Хьалха́ра Кавка́з — алсама Йоккха Кавказан кӀажошкара къилбаседехьара аренан мохк дӀалоцу, къилбаседехьара доза ду ГӀуман-Манычан чутаӀе, Салан-Манычан рагӀ Ергени гунашца, малхбузера – Азов-хӀорд а, Керчан хидоькъе а, малхбалера – Каспий-хӀорд.
Малхбузен а, Юккъера а Хьалхара Кавказан чкъоьрийн бухан хьалхарагерцинан хан ю, ткъа Малхбален Хьалхара Кавказан къилбаседан декъан геосинклиналан бухан хан — тӀаьхьарагерцинан ю.
Кубанан а, Теркан а лахенашкахь лаьтта, хӀоранна а, Индолан-Кубанан а, Теркан-ГӀуман чутаӀенаш, уьш юкъайогӀу Альпийн геосинклиналан областан йистан чутаӀенна — альпийн ламанан кӀажойн чутаӀенна, ткъа иза юккъерачу декъехь чолхе йина герцинан чкъоьрнийн бухца йолу платформин структуро.
Эрмалойчоь НАТО юкъахь йац, амма дакъалоцуш ю НАТОн Дуьненан дуьхьа накъосталла программехь, Евроатлантикин доттагӀаллин кхеташонан юкъахь ю, цигахь кхочушйо накъосталлин гӀуллакхийн — НАТОца йолу юкъаметтигаш политикаша кӀорга ян таро йолу а, луу а мехкашна программаш.
Цуо, массашкахь Азербайджанехь эрмалой хӀаллакбарца а, Эрмалойчохь, Ламанан Карабахехь азербайджанаш хӀаллакбарца а цхьаьна могӀара девне далийра гӀуллакх, иза девзира Ламанан-Карабахан тӀом санна.
Адамашна йукъара пачхьалкхан уьйранаш, хӀинца а кӀезиг елахь а, шорлуш ю.2003 шеран сентябрехь сий дан хьакъ волу, шен хьалхарчу иммиграцин а, мультиоьздангаллин а, Австралин орамера къаьмнийн а министран даржехь волу, Филипп Раддока зиярат дира Эрмалойчу.
Эрмалойчоьнан а, Украинин а йукъаметтигаш телхира Эрмалойчоьно къовсаме йолу ГӀирмера референдум бакъйар бахьнехь, тӀаьхьа Российс аннекси йира оцу махкана, ткъа Украино цӀакхайкхина шайн Эрмалойчура векал консультацеш йан.
Австралин ДоттагӀаллин парламенто къобал ца до 1915 шарахь массашкахь байина эрмалой геноцид ю аьлла, тӀаккха а Керла Къилба Уэльс штато а, Къилба Астралис а тӀеийцира эрмалойн геноцид къобалъеш долу закон.
2007 шеран Австралин правительстве болчу харжамашкахь оппозицин лейбористийн партис дӀахьедира, нагахь лейбористах харжамашкахь толахь, австралин парламентехь эрмалойн геноцид къобалйе бохуш тӀетаьӀар ду аьлла.
Эрмалойчоьнан дипломатин юкъаметтигаш ю дуьненан 172 пачхьалкхаца, иза ю 40 сов дуьненайукъара кхолламийн декъахо, царна юкъахь бу Вовшахтоьхна Къаьмнийн Кхоллам, Европин кхеташо, ЛПД, Кхерамзаллин а, цхьаьнагӀуллакхдаран а кхоллам Европехь, ККхБКх, Евразин экономикин барт, Дуьненайукъара валютан Фонд, кхин а.
Дукхаха берш Австрале баьхкина 1960-гӀа шерашкахь, Насер Ӏедале веича Мисрара эрмалошна тӀера буьйлабелла, цул тӀаьхьа, 1970-гӀа шераш дуьйлалуш, туркоша гӀайре схьадаьккхинчул тӀаьхьа Кипрера, 1975 – 1992 шерашкахь Ливанехь гражданийн кегарий болуш.
Республика Корейн а, Республика Эрмалойчоьнан а йукъара политики белхан консультацешкахь дуьйцур ду лакхарчу тӀегӀанера хийцарш жигара дахаран хьесапаш, регионийн а, глобалан а белхан хӀуманца цхьаьнагӀуллакхдар а, цхьаьна болх бар а къобал дар.
Эрмалойчоьно а, Къилба Судано а дипломатин юкъаметтигаш ца хӀиттийна, амма Эрмалойчоьнан арахьара гӀуллакхийн министро дӀахьедира, Эрмалойчоьно Республика Къилба Судан маьрша пачхьалкх хилар къобалъяр 2011 шеран 9 июлехь дуьйна.
Цхьа могӀа меттанашкахь, царна юкъахь ду оьрсийн, ингалсан, французийн меттанаш, дешдекъийн йац юкъаметтиг ша дакъа долчун маьӀнин чулацаман а, дош морфологин агӀора декъаран а. Оцу меттанашкара дешдакъойн дозанаш лалаш хуьлу, цхьан а морфемех, цхьанне грамматикин кепех ца йозуш дӀасахилало цхьацца модификацешкахь.
Нагахь лом дашехь цхьа дешдакъа делахь, цуо шена чулоцу берриг орам, ткъа лоьмо кепехь хьалхарчу дешдекъо шена чу ораман дакъий бен ца лоцу, ткъа дисина ораман тӀаьхьара элп дӀакхета чаккхенах, шолгӀа дешдакъа а кхуллуш.
Аналогин хьал хуьлу дешнаш хӀитталучехь, цхьаьна дешдекъан юкъакхочу, масала, дешхьалхенан чаккхенгара дакъа а, тӀаьхьарчу дешан хьалхара дакъа а. Наггахь, масала, французийн маттахь, дешдекъе цхьаьнатохало шина гоьнан дешнийн юьхьиг а, чаккхе а. Оьрсийн маттахь, нагахь ши дош гӀоьнан дацахь, царна йукъара дешдекъан доза дукха хьолахь доккху.
Дешдекъа билгалдаккхаран нисса формулировка хийцало авторшка хьаьжжина — масала, декъах, минималан а ца олуш, ала тарло уггаре доца, — амма лелийна терминех ца дозуш билгалдаккхарехь гойту дешдакъа декъа ца далар — кхин а цунах тера лахара тӀегӀане иза декъа ца далар.
Оцу меттанашкара дешдекъан чӀогӀалла йоьзна ю дешдакъа ша йолчу морфемин гӀирс хиларца, цунах фактехь хуьлу фонема хуьйцу декъан минималан фонологин дакъа; иштта дешдакъа билгалдоккху силлабема олий.
Дешдекъан барам билгалбаккхаран цхьа хьесап мочхал леларан бух тӀехь ду: куьйган тӀехулара агӀо чӀениган улле хьо, нисса олу оьшу дош, хьожу массазза чӀениг куьйгах хьакхало.
ЖамӀехь 1938 шеран сентябрехь Красногвардейскан кӀоштан ППУ хьаькамо ша-шена тапча туьйхира, ткъа Пантелей Ефимович бакъ вира, 1938 шеран декабрехь мукъаваьккхира.
Горбачёвн персонаж лелийра 1990-гӀа —2000-гӀа шерашна йуьххьехь эфире йолуш хилла «Тайнигаш» телепередачехь, оцу программехь Горбачёвн аз дора актёраш Безруков Сергейс и Игорь Христенко.
Горбачёв хьехавина даймехкан а, дозанал арахьарчу а исбаьхьаллин фильмашкахь, царна йукъахь — «Ваша 2» («Хаза вахархьама, Горбачёвс хьан Даймохк дӀабелла америкахошна»), «Генрегара криминалан фишка» («Аша вешний Чехов?» — «Иза сан уггаре дукха веза оьрси ву Горбачёвл тӀаьхьа»), кхин а. «СимпсонгӀар» мультсериалан ворхӀалгӀачу шеран» кхойтталгӀа серехь, «ГӀуон ши лулахо» ловзайора Горбачёвн а, Джорджа Буша-воккхаха волчун а йукъаметтигаш.
Ставропольера партин мехкакоман хьалхарчу секретаран даржера дӀавоьду Ф. Д. Кулаковс 1964 шарахь оцу даржера шен когаметтаволчу Л. Н. Ефремовга вийцира М. С. Горбачёв дика тӀаьхье хин йолчу партбелхалойх цхьаъ ву аьлла.
Шен инициативица кхайкхира мукъабаьллачу комсомолан балха, хилира ЙЛККБ агитацин а, пропагандин а Ставрополан мехкакоман декъан куьйгалхочун гӀовс дарже, 1956 шарахь дуьйна — Ставрополан комсомолан гӀалин комитетан хьалхара секретарь, цул тӀаьхьа 1958 шарахь дуьйна — шолгӀа, ткъа 1961—1962 шерашкахь — ЙЛККБ мехкан комитетан хьалхара секретарь.
Горбачёвн пачхьалкхан а, ССКП куьйгалхочун белхан муьрехь Советийн Союзехь ладаме хийцамаш хилла, цара Ӏаткъам бира дерриг дуьненна а, цигара схьабогӀу хӀара историн хиламаш:
ССРС йукъайаккхар гласностан, Дешан маршонан, зорбанан маршонан политика, демократин харжамаш, хийцар социалистийн экономика базаран моделан агӀора (1987 шеран экономикин хийцамийн концепцис базаран йукъаметтигаш йукъайохура гуттара тӀаьхьа), цуо бигира кӀоргера экономикин къоьлле.
Горбачёв Михаи́л Серге́евич (вина 1931 шеран 2 мартехь, Привольни йурт, Медвеженски кӀошт, Ставрополан гуо, Къилбаседа-Кавказан мохк, РСФСР, ССРС - 2022 шеран 30 август) — советийн а, российн а пачхьалкхан, политикин, партин, йукъараллин гӀуллакххо.
Деда, Горбачёв Андрей Моисеевич , ахархо-долахо; 1934 шарахь йалта дӀадеран план кхочуш ца йарна араваьккхина махкара Иркутскан областе, ши шо даьлча мукъа ваьккхина, даймахка йухавирзина колхоз йукъа вахана, цигахь валлалц къахьегна.
Биологин систематика — Ӏилманан дисциплина йу; цуьнан декхар ду дийначу организмийн классификацин принципаш таллар а, органин дуьненан система йарехь оцу принципшах пайда эцар а. Классификаци дешан маьӀна ду — йерриг а йолушйолу а, хӀу дайна а организмаш системехь дӀайазйар а, уьш оцу системехь дӀасанисйар а.
Суицидийн йуккъера барам бу Къилбаседера а Йуккъерачу а Европехь а, Къилбаседа Америкехь а, Къилба-Малхбале Азехь а, Тийначу Ӏапказан Малхбузера декъехь а (Австрали а, Канада а, ХӀинди а, Керла Зеланди а, Америкин Цхьанатоьхна Штаташ а).
2008-чу шеран ша-шен деран уггар лакхара гайтамаш бара Литвахь а, Беларусехь а, Россехь а, Шри-Ланкехь а, Кхазакхстанехь а, Мажаройчоьнах а, Японехь а, Украинехь а, Латвехь а.
Суицидан бахьанаш йукъахь ду — синӀаткъаман цамгарш а (царна йукъахь депресси а, биполяран карзахалла а, аутизм спектран карзахаллаш а, шизофрени а, стеган цамгарш а, сингаттаме цамгарш а), физически цамгарш а , психотропан молханаш мийлар а, маларийн цамгар а.
Цул сов, кест- кеста белокан чуйогӀуш йолу бухайисна аминомустненан посттрансляционан модификацеш хуьлу, ткъа модификацеш хила тарло белок шен болх бан йолале я белок клеткан чохь шен болх бечу хенахь.
Адаман а, дийнатийн а даарехь боккха меттиг дӀалоцу белокаш, хӀунда аьлча адаман а, дийнатийн а дегӀе ерриг хийца амал йоцу аминомуьсталган синтез ца яло, цхьа дакъа белокан кхачанца хила деза.
Белокан хьостанаш ду: жижиг а, котам а, чӀара а, шура а, бӀараш а, кхоьн культураш а, буьртиг-ялта а; жимчу декъехь: хасстоьмаш а, стоьмаш а, цӀазамаш а, жӀаьлин нускалш а.
Цхьацца пачхьалкхашкахь: арахьара юкъаметтигийн министр, арахьара уьйранийн министр, дуьненайукъара гӀуллакхийн министр, арахьара гӀуллакхийн а, махлелоран а министр, арахьара гӀуллакхийн пачхьалкхан секретарь, кхин дӀа а. Латинан Америкин дукхаха болчу мехкашкахь, арахьара гӀуллакхийн министрах олу .
1932-чу шеран оханан баттахь Ремарко «Пат» роман йазйечу хенахь, цо банке йиллина ткъа эзар рейхсмарк Ӏедалца ца йогӀуш банкан операцеш йина хилар шеко йолуш пачхьалкхе даьккхира.
Цул тӀаьхьа дукха белхан меттигаш хийцира цо: махлелоран гӀуллакххо а, бухгалтер а, чуртийн дохкархо а хила иза, иштта иза фортепиано лакха Ӏамош а, сабӀаьрзачу нехан госпиталан жима килсан чохь кӀиранан деношкахь органист вара.
Даймахкахь хьийзор ца сецира иза Швейцарехь вехачу хенахь: хьаьттан-баттахь Берлинан кхело сацам бира «бакъойоцу ахчанан операцеш ярна» ткъе итт эзар рейхсмарк гӀуда тоха.
Эрих Мария Ремарк (немцойн маттахь , винчу хенахь Эрих Пауль Ремарк, ; вина 1898-чу шарахь асаран-беттан 22-чу дийнахь, Оснабруькехь — кхелхина 1970-чу шарахь товбецан-беттан 25-чохь, Локарно гӀалахь) — -чу бӀешеран немцойн йаздархо а, «дайначу тӀаьхьенан» векал а ву.
1912-чу шарахь халкъан ишкола чекхйаьккхинчул тӀаьхьа, хьехархо хӀотта иза католикийн хьехархойн семинаре воьду, ткъа 1915-чу шарахь Оснабруьк гӀалин паччахьан семинарехь дӀадахьира цо шен дешар.
Лаьмнашкахь Ӏинан бухахула даиман аьлча санна хин Ӏовраш хуьлу охьаоьхуш , хила мега, цундела ахк дашехь кхоллало кхетам «эркаш» а, «Ӏаннаш» а. 2001 шеран С. К. Айналовн а, А. А. Головлёвн а балхахь кховдийна ахк дешан маьӀна, «шен некъ боккхуш, харш доккхуш охьадагӀар».
Эркашна чухула йолу навигацин уггаре хьалхара тешаллаш ХӀинд эркан атагӀин цивилизацера ду, иза хилла хӀинцалера Пакистанан къилбаседа-малхбузен махкахь вайн эрал 3300 гергга шо хьалха.
Эркан навигаци адаман бахаман гӀуллакхехь лелоро йораха транспорт латтайо, хӀинца а шуьйра лелайо дуьненан уггаре даккхий эркашна тӀехь, масала, Амазонка, ХӀинд, Ганг, Нил, Миссисипи .
Эркан кеманаша зуламе аракхуьйсурш, дерриг дуьненахь лаьрра а, нисдина а дац, цуо таро ло гуттаренна парникан газаш Дуьненан атмосфере аракхийса, ткъа иштта меттигера бахархошна рак цамгар кхетарна, хӀунда аьлча хин транспорто хӀаваэ аракхуьйсу дакъолгашца гуттаренна зуламе дакъолгашца садоьӀун дела.
Даккхий эркаш олу майдан барам сов болу аренийн эркех а, ткъа иштта майда ламанан эркех а. Дукха хьолехь церан бассейнаш лаьтта масех географин зонашкахь, ткъа эркийн хӀора географин зонин гидрологин раж къаьстина амал йолуш йац.
Юккъера эркаш олу шайн бассейнаш цхьаьна гидрографин зонехь йолу аренан эркех, ткъа майда 2000 тӀера тӀекхаччалц йолуш, гидрологин раж оцу зонин эркийн амалехь йолуш хилча.
Шен рогӀехь эркаш лаьттан гидрологин даккхийчех цхьа дакъа ду — эркийн гидрологин я потамологин , цуо Ӏамадо эркийн машанийн хӀоттам, эркийн охьадоьдийла, эркийн майданийн морфометрин, кхин дӀа а. Дукхахдерг, эркаша буьллу шайн некъ, охьадоьду уггаре кӀезиг булам а, дуьхьало а йолчу зонашкахула — тектоникин кегдаршкахула.
Эркан маша уггаре йоккха луьсталле кхочу экваторан асанехь, цигахь охьаоьхуш ду дуьненан уггаре даккхий эркаш — Амазонка, Конго; тропикин а, барамера а асанашкахь иза хуьлу иштта лакхара, лаьмнийн кӀошташкахь муххале а .
ГӀум-аренийн областашкахь ду наггахь охьаоьху хиш, наггахь, ло дешаш йа жигара догӀанаш оьхуш, царех хуьлу онда Ӏовраш (Аренан Кхазакхстанан, Йуккъера Азин эркаш, Саьхьарин а, Ӏаьрбийн ахгӀайренан а вадеш, Австралин крикаш, кхин а).
Эрк чу хи, дукха хьолехь, гуллало хидоькъийлаца доза тоьхна билгалчу майданера атмосферин йочанех хуьлу тӀехулара охьадоьдийлера, ткъа иштта кхечу хьосташкара, масала лаьттан бухалара хин резервера, ламанан шашкара , лайшкара.
Ширачу заманахь дуьйна эркаш леладо теза хин хьост санна, кхача баккхарехь , транспортан Ӏалашонна, дуьхьало йарехь, доза тохарехь, чекх ца йолу хьост санна санна йа ГЭС турбинаш санна), лийчарехь, йуьртабахаман меттигашна хидилларехь, цӀанонна.
Эркаш охьадоьлху охьатаьӀначу рельефан тайпанашкахула — акъаренашкахула, цуьнан уггаре охьатаьӀна декъах олу харш, ткъа дистина эркан хиш чудовлу акъарин декъах — тогӀе, я тогӀенан тӀегӀа.
Цул сов, шен заманан гӀиллакхашца уьш Ӏамабора шайн статусе хьаьжжина тегарш дан, юург ян, хӀусам лелон, хелхарш дан, музыкин гӀирсаш лакха Ӏамор, иштта тӀехдика дешар а Ӏамийра царна, дешаран коьрта агӀо йара кхечу мехкийн а, шира а меттанаш Ӏамор: латинин, ширажелтойн, французийн, италин.
Ткъа Джейн тӀаьхьа шен заманан дика дешна а, хьекъал долу зуда а санна гӀарайелира, амма, тӀехулара куц хаза хиларна, безаме хиларна, ненан ненах, французийн паччахь-аьзнех Мариях тера хиларна Катерина лорура йижрех ГрейгӀарах уггаре хазаниг.
Катеринин Ӏаьршан тӀаьхье хила шанс лакхара лорура, хӀунда аьлча, СтюартгӀар тӀаьхьенан сил-силан йукъара баьхнера, амма Елизавета тӀаьхьенах дерг хьахо лууш йацара.
Кхин а Джейнан урхаллин деношкахь, граф Пембрук, Катеринин мардас сацам бира, принцессин-католикин агӀора вала, 1553 шеран 19 июлехь Джейн дӀайаьккхира, ткъа законехь йолу паччахь кхайкхийра принцесса Мария.
Шеш зудий майрий долу масех кӀирнах, Катерина герга йаханера шен майрачуьнца Генрица, амма хӀинца ГрейгӀеран доьзал цабезамехь бара, ткъа ша Пембрук халла кӀелхьаравелира церан декъах.
Леди Фрэнсис Брэндона, шен нанас Мария Тюдора а санна, Генрих -гӀачун хьалхара зудчух Екатерина Арагонанах а, шех Мариях а, шен заманахь гӀолоцун дела а, дог лезин дела а, ша Ӏарш тӀе хиича керла паччахь-аьзнис пурба делира цунна а, цуьнан йоьӀаршна — Катеринина а, Мариян а — паччахьан керта йухаерза.
Цуьнан берийн бераш йижрий ГрейгӀар — Джейн а, Катерина а, Мария а 1543 шеран а, Генриха -гӀачун а, хьахийна бара Ингалсан Ӏаршан когаметтаболчарна йукъахь, паччахьан берел Эдуардал, Мариял а, Елизаветел а тӀаьхьа.
СтюартгӀеран некъийн векалш, Генриха -гӀачун йоккхаха йолчу йишийн, Шотландин паччахь-аьзнин Маргарита Тюдоран цӀе Ӏаршан бакъо йолчарна йукъахь хьахийна йацара, амма масийттаза кхайкхайора шен тажан йолу бакъонаш Елизавета Тюдоран урхаллин заманахь.
Паччахь-протестант Эдуард -гӀа, оцу хенахь вала воьжна волуш, хийцира тӀаьхьенан низам (хууш дац, шен лаамца йа Дадли Джонан, Нортумберлендан герцоган Ӏаткъамца), йукъара йаьккхира тӀаьхьенан дакъа долу принцесса Мария, шен дена йина йиша принцесса Елизавета а, леди Брэндон Фрэнсис а, шен когаметта хӀоттийра леди Джейн а, цуьнан хин йолу тӀаьхье а. Паччахь велира 1553 шеран 6 июлехь, ткъа 10 июлехь Грей Джейн кхайкхийра паччахь, Ӏаршан тӀаьхьенан керлачу низамца.
Хьалхара майра хилира лорд Герберт Генри, иза вара Уильяман, Пембрукан 1-ра графан кӀант а, паччахь-аьзнин Парр Катаринин йишин кӀант а. Хетарехь, Катеринин а, Генрин а захало церан дайш-наноша дийцира 1550-гӀа шераш дуьйлалуш.
Цуьнан да хилла Грей Генри, 3-гӀа маркиз Дорсет, нана — леди Брэндон Фрэнсис, иза йоӀ хилла Брэндон Чарльзан, Саффолкан 1-ра герцоган а, Францин паччахь-аьзни хилла Мария Тюдоран а.
Дашкова дуьххьал дӀа хиларна, цуо къайла ца бохуьйту цабезам паччахьан безархой, шен мах кӀезиг хадабарна дӀасакъастийра иза Екатеринех, тӀаккха Дашковас пурба даьккхира дозанал арахьа йахийта аьлла.
Пачхьалкхан харцам бан ойла йолуш, цуьнца цхьаьна хан кхаччалц къайлехь Ӏан лууш, Екатерина Алексеевнас шен коьрта бартхо хаьржира Орлов Григорий Григорьевич а, сту Дашкова а. Хьалхарчо марздора эскаршна йукъахь, шолгӀачо — чинхошна а, аристократин а. Дашкова бахьнехь император-аьзнин агӀора ваьккхира граф Н. И. Панин, граф К. Г. Разумовский, И. И. Бецкой, Ф. С. Барятинский, А. И. Глебов, Г. Н. Теплов, кхин а.
Сту Дашкова — Екатерину -гӀа Ӏарш тӀейалийна 1762 шеран ГӀалин харцамехь ладаме роль ловзийна, Сийлахь Екатеринин доттагӀ а, накъост а; пачхьалкхан лакхара даржаш дӀалаьцна императорех йаьлла йоцу хьалхара зуда.
Иза хилла Петарбухан Ӏилманийн академин директор а, Российн Академин председатель а; дуьххьарлера Оьрсийн меттан маьӀна даран дошам вовшахтохархо а, декъахо а, оьрсийн императоран кертан статс-дама, российн Серлонан къегина векал; гочдархо-журналист, йаздархо, музыкант, хьехархо, боккха Ӏаткъам бина Россера абсолютан монархи дешна монархица хуьйцуш.
«ХӀума нисдалар бахьнехь» (Екатерина цомгуш хилла кхартанаш олучу лазарх, иза «хьажийра эвла, Петарбухан вуьрхӀитта чаккхарма гена») иза марзйелира жайнаш дешаре, цунах хилира шен заманахь уггаре дешна болчу зударех цхьаъ.
1789 шарахь Парижехь йолуш вевзира Бенджамин Франклин, цуо кховдорца а, цуьнан тешаллица а оццу шарахь дӀаийцира Америкин философин йукъараллин декъа, цунах хилира Российн шолгӀа векал а, хьалхара зуда — Йукъараллин сийлахь декъахо.
Питанийн а, сих-сиха хуьлу пачхьалкхан харцамийн замано кхиийра цунна чохь сийлалла дезар а, историн роль ловзо лаам а. Цхьаьна тӀегӀане кхаччалц иза дан цуьнан аьтту белира.
шеран Омарца император-аьзнис Дашкова хӀоттийра Петарбухан Ӏилманийн академи директоран дарже президенталла граф К. Г. Разумовскехь долчу хенахь, оцу даржехь лаьттира шо кхаччалц, оцу хенахь Дашкова отпуске йахийтина, шарахь, дӀайаьккхира дерриг гӀуллакхера.
Харцам бинчул тӀаьхьа, Екатерина Романовнин ца моьттучу агӀора, кхечара дӀалецира паччахьан кертара а, пачхьалкхан гӀуллакхашкара а хьалхара меттигаш; цуьнца цхьаьна император-аьзнин а, Дашкован а йукъаметтигаш шелйелира.
Дешар дӀахьора ВХУТЕМАСан гӀишлон чохь а, Московшвея клубехь а, аьхка Цветаевас дешархой буьгура Тарусе, уьш цигахь Ӏара Валерия Ивановнин дачехь, ткъа кхин а меттигера ишколан гӀишлон чохь.
Цветаевас гулйинера говза хьехархойн коллектив, тидам бора дешархойн синмехаллин кхиарна — къамелаш дора говзаллин дуьхах, хелхаран теорех, сурт дилларах лаьцна, балабора музыканташ а, исбаьхьалчаш а. Курсийн говзанчашна йукъахь боккха леерам бара, дешархойх дукхаха берш гӀарабевлла циркан артисташ хилира.
Жа́нна Бекуь , майрачун цӀарца — граф-аьзни Дюбарри́ (; 1743 шеран 19 август, Вокулоьр, Франци — 1793 шеран 8 декабрь, Париж, Франци), — французийн паччахьан Людовик -гӀачун официалан йезар, цхьаьна версица, монахан-францискхочун Гомар де Воберньен къуотгӀала йина йоӀ.
Дюбарри дерриг аьлча санна халкъана ца йезара, иза лорура ширачу ражан зуламан символех цхьаъ, амма бакъ долуш — Революцин ижу хилла паччахьан цӀенна гергара кхин берш санна — тамехь боцучу цхьанне политикин акцийн декъахь йацара.
Дюбарри Гийомехь йолуш вина кӀант вара, Дюбарри Александр Эдмон харц цӀе Лоло а йолуш , цунах хилира эскархо, иза ву Тулузера къилбафранцузийн археологин йукъаралла йиллинчех цхьаъ.
Каролинин кхоалгӀа, хӀинца а волу майра ву принц Эрнст Август Ганноверан , Ганноверан цӀийнан некъийн корта, тӀаьххьарчу урхаллин герцоган Брауншвейг-Люнебурган кӀентакӀентакӀант Эрнст Август -гӀа, Камберлендан герцог, Йоккха Британин паччахьан Георг -гӀачун кӀентакӀентакӀант.
Каролина, Монакон а, Ганноверан а принцесса (Каролина Луиза Маргарита Гримальди, ; йина 1957 шеран 23 январехь, Монакохь) — Монакон элин Ренье -гӀачун а, голливудан киноседин Келли Грейсан а йоккхаха йолу йоӀ.
Принцессин хазахета говрийн спорт а, лижаш тӀехь хехкайалар а. 1985 шарахь дакъалецира «Париж-Дакар» ралли-рейдехь раллин экипажан декъахо йолуш спортан киранан автомобиль тӀехь, пилот вара цуьнан майра Казираги Стефано.
Жимаха долу шина беран цӀераш йелира церан ненадененан а, ненадеден цӀарах — Монакон принцессин Шарлоттин а, принцан Пьеран а. Воккхахаверг, Андреа, цуьнан ден жимхаллехь хилла доттагӀчун цӀарах тиллинера.
Татианин дахаро дуьйцу цунах лаьцна дуккха а исбаьхьаллаш тӀейиттина: «ХӀолламан чохь долу шайтӀа, чӀогӀа цӀогӀа тоьхна, доьлхуш дедира оцу меттигера, цу тӀе массарна а хезира делхар а, хӀаваэхула дӀадахна ӀиндагӀа».
ШолгӀа дуьненан тӀом дӀабирзинчул тӀаьхьа Сийлахь-йоккхачу рейхан пачхьалкхан структурийн белхаш сецна.1933-чу-1945-чу шерашкахь Германин нацистийн куьйгалло дӀахьуш хила къиза чоьхьара а, арахьара а политика.
Цо вовшахтуьйхира канцелярин, паччахьан даржаш а, бакъонаш а. 1934-чу шеран хьаьттан-беттан 19-чохь дӀйаьхьна референдумо Гитлер Германин цхьаъ бен воцу фюрер хилар тӀечӀагӀдира.
Ке́лли Грейс Патриция (; 1929 шеран 12 ноябрехь, Филадельфи, Пенсильвани, АЦШ — 1982 шеран 14 сентябрехь, Монако) — америкин актриса, 1956 шарахь дуьйна — Монакон элин Ренье -гӀачун зуда, Монакон 10-гӀа сту, хӀинца урхаллехь волчу элин Альбер -гӀачун нана.
Цуо лелош дара цуьнан кхечу мехкашца долу кехаташ, дукха хьолехь, къоламан хаза къамелаца, цхьа башха хаза забарца йа хасторца , поэтан могӀанца , берех а, бешах а долу цхьаьна хаттарца — адаман нотица гӀуллакхан кехатехь, шен официалан, наггахь аьтто баьлла дош карчор сихха дора тхан дега далун доцург.
Музыка, Цветаева Анастасиян тешаллица, иза Ӏемира Н. Г. Рубинштейнан дукха йезачу дешархо хиллачу Н. А. Муромцевагара, ткъа сурт диллар — исбаьхьалчегара Клодтегара.
Цветаева Маринас 1914 шеран цхьаьна кехат тӀехь йаздина: «Музыкех Ӏабар, йоккха талант , меттанашна хьуьнар хилар, чӀогӀа дика хӀума дагахь латтар, чӀогӀа хаза мотт бийцар, оьрсийн а, немцойн а меттанашкахь байташ, сурт дилла Ӏамор».
Оццу чемпионатехь «Кливленд Рокерсца ловзуш» йира 9 блок-шот, цуьнца цхьаьна хӀоттийра керла рекорд, иза ша йохийра 2011 шеран 7 июнехь «Орландо Миракл» цӀе йолчу командин дуьхьала ловзуш, матчехь хӀоттийра 10 блок.
Командехь даьккхинчу хӀора а ворхӀ шарахь , Дыдек Малгожата хилира мехкан чемпион, 2000 шарахь лерира уггаре мехала ловзархо полякийн лигин финалан, 2002 а, 2004 а шерашкахь левзира Евролигин финалан матчашкахь.
Малгожа́та Тере́са Ды́дек-Твигг (; йина 1974 шеран 28 апрелехь, Варшавехь — йелла 2011 шеран 27 майхь, Брисбенехь), кхин а йевза Марго Дыдек — профессионалан полякийн баскетболхо, Зударийн къоман баскетболан ассоциацин исторехь уггаре лекха ловзархо см кхаччалц йу.
1994—1996 шерашкахь левзира французийн «Валансьенехь», ткъа цул тӀаьхьа шина шарахь левзира мадридан «Пул Хетафе» йукъахь, цунна йукъахь хилира шозза Испанин чемпион , 1988 шеран Евролигин финалхо.
2005/06 шарахь хилира Российн чемпионатан детин совгӀатхо екатеринбурган УГМК йукъахь, ткъа цул тӀаьхьарчу шарахь — «Рос Касарес» командин йукъахь Испанин вице-чемпион а, Евролигин вице-чемпион а.
Марехь йолуш Леонтьева Мария Павловнин кӀант вара Владимир , иза гӀуллакхехь вара 1828 шарахь дуьйна гвардин экипажехь юнкер, хӀурдкеман тӀехь Балтикин хӀорд чухула лийлира, 1830 шарахь дуьйна мичман, «Сту Лович» фрегат-кеманахь лийлира желтойн хиш чухула, 1833 шарахь мукъа ваьккхина статски гӀуллакхашна билгалваккхархьама, бакъволу статски хьехамча, паччахьан кертан камергер.
хӀунда аьлча цуьнан кегийра мера берийн а, кӀентан Владимиран а хьехархой а, гувернераш а бара, цуо кхио схьавалийра шен жима ши ваша а. 1830 шарахь Мария Павловна жеро йисина кхелхира Петарбухе.