polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
An Impalaeriezh roman ez eus anv amañ, o kenderc’hel abaoe Augustus betek hec'h impalaer diwezhañ Kustentin XI ha splann e oa evit annezidi an Impalaeriezh, anvet Impalaeriezh roman pe Impalaeriezh ar Romaned (Latin : Imperium Romanum, Imperium Romanorum; Gresianeg : Basileia tōn Rhōmaiōn, Archē tōn Rhōmaiōn), pe Romania, Republik roman ha Rhomais.
Meur a bobl a voe en Impalaeriezh ha derc’hel a rae hengounioù roman-hag-helennadek, met a-hed ar c’hantvedoù ne voe sellet gant an dud o chom e kornôg nemet al lodenn c'hresian, dreist-holl pa glaskjont adtapet hêrezh an Impalaeriezh roman.
Daoust ma oa re greñv mogerioù ar gêr evit ar Vulgared e voe ken spontet pennoù bras an Impalaeriezh ma voe pedet Simeon e-barzh da reseviñ an titl basileus ar Vulgared ha da ginnig unan eus e verc'h da zimeziñ an Impalaer yaouank Kustentin VII.
Un argad kaset gant Leo Phokas ha Roman I Lekapen e 917 a voe ur c'hwitadenn vras evit ar Vizantiz, ha distrujañ a reas ar Vulgared Gres an Hanternoz ar bloaz war-lerc'h a-raok kemer Andrinoupolis adarre ha ober seziz Kêrgustentin e 924.
Enep-argadiñ a reas Heraklius o prezantiñ e vrezel evel unan santel, gant un ikonenn bras eus ar C'hrist bet diskouezet e raok an armeoù, en un doare heñvel ouzh troioù ikonenn ar Werc'hez tro-dro da Gêrgustentin pa oa bet lakaet seziz war ar gêr gant an Avared e 626, asambles gant ar Bersed hag ar Slaved.
Evitañ e oa liammet an diaezamantoù-se gant ar skeudennoù ur wezh ouzhpenn, ar pezh a soñjas ivez un darn eus an arme : soudarded a zeuas da Iliz an Ebestel Sant da bediñ Kustentin V da ren an armeoù ha saveteiñ an Impalaeriezh.
Orin an eil impalaeriezh a zo bet an diarkiezh a stalias an impalaer Diokletian e 285 evit ma vefe difennet gwelloc'h harzoù ar Reter ouzh ar Varbared ha rannet al labour melestriñ, ar pezh zo bet graer betek 324 ha goude etre 337 ha 350, hag etre 364 ha 392 adarre a-raok ma voe rannet an Impalaeriezh roman e 395 etre daou vab Theodosius I, Arkadius ha Honorius, betek dismantr an Impalaer er C'hornôg e 476 ha marv an Impalaer diwezhañ anavezet gant ar Reter e 480.
Daoust ma cheñchas a-wezhioù harzoù resis an div lodenn int bet aozet diwar ur rannadur Kornôg/Reter dre vras ar pezh a zonas an diforc'h sevenadurel etre ar C'hornôg ma oa implijet latin ar muiañ hag ar Reter ma oa implijet kentoc'h ar gresianeg.
Dindan beli Justinian Iañ e voe tizhet harzoù pellañ an Impalaeriezh abaoe ar , met kollet e voe un darn bras eus an tachennoù-se mui tachennoù Egipt, Palestina ha Siria ouzh an Arabed, hag aloubet ar menezioù Balkan ha darnoù eus Gres gant ar Slaved.
Gant ar Vakedonianed e voe adtapet tachennoù zo e-pad un Azginivelezh a echuas gant aloubadeg an Durked en Anatolia hag amzer ar C'hroaziadegoù, pa voe tapet Kergustentin gant ar Pevare Kroaziadeg e 1204 a wanaas da vat an Impalaeriezh, unan eus stadoù bihan ar rannvro, betek kouezhañ dindan beli an Otomaned.
Cheu a oa etre ar proviñsoù-se, a chome feal d'ur sell resis war natur ar C'hrist, hini ar monofizistiezh, hag ar c'hreiz en doa degemeret dogm an daou natur d'ar C'hrist, ar pezh a voe sellet gant Ilizoù Antioch, Jeruzalem hag Aleksandria evel liesdoueegezh.
Tagadennoù an Arabed a zistrujas memestra sevenadur kêrel Anatolia, pa dec'has annezidi ar vro e kêrioù brasoc'h mogeriet-kreñv, ha digreskiñ a eas ar boblañs e Kêrgustentin zoken a dremenas eus 500 000 annezad da 40 000 evit an istimoù bihanañ.
Lod a ginnig 330 pa voe savet Kergustentin ha lakaet anezhi da gêr-benn an Impalaeriezh, kroget e memes tro kristenadur ar bed roman, lod all a ginnig 395 pa voe rannet an Impalaeriezh roman etre mibien Theodosius I, ha krouet Impalaeriezh roman ar Reter.
Evit ul lodenn all e teu ar c’hemm etre ren Justinian I, bet Impalaer etre 527 ha 565, an hini diwezhañ en doa klasket adtapet tachennoù kornôg an Impalaeriezh, ha ren Hieraklius, a gollas proviñsoù Egipt, Palestina, Afrika ha Siria hag a lakaas ar gresianeg da vezañ yezh an Impalaeriezh.
Dibabet e voe Mauricius da vont da heul Tiberius II ha dibab a reas lakaat e fri e brezel diabarzh ar Bersed evit adlakaat Khorsau II war e gador-roue, dimezet gant merc'h an Impalaer, ha gant un emglev a astennas tiriadoù ar Vizantiz er Reter hag a lakaas anezho da vezañ dieub evit ober brezel d'ar Slaved.
D'ar 16 a viz Gouere e teuas tri c'hannad eus ar pab da skritellaat war an aoter e oa eskumunuget patriarch Kêrgustentin ganto d'ar Sadorn vintin e-pad al liderezh doueel en Hagia Sophia, hep kaout un aotre gant ar pab, a oa marv abaoe deroù ar miz ouzhpenn-se.
Klask a reas Justinian II terriñ galloud an dud veur a chome e kêrioù o kreskiñ o zailhoù hag oc'h envel tud eus diavaez ar metoù-se war postoù ar melestradurezh met sevel a reas un enebiezh outañ a gasas anezhañ kuit e 695, betek kavout repu gant ar gKazhared hag ar Vulgared.
Gant ar brezelioù er Reter e oa bet kaset kuit ur bern soudarded a zifenne ar Balkanoù, ar pezh a lezas ar Slaved da aloubiñ douaroù e Su an Danav, sikouret ivez gant ar memes emdroadur hag en Azia Vihanañ, treuzfurmadur ar c'hêrioù en annezoù bihan kreñvaet.
An Impalaerien da heul a glaskas kreñvat an Impalaeriezh, Leon III oc'h adaozañ ar vro war diazezoù melestriñ solutoc'h, e vab Kustentin V o tapout trec'hioù a-enep an Arabed e Siria hag a-enep ar Vulgared e Balkanoù.
Goude ur c'hlask lakaat pevar den o ren a vro e 293 gant Diokletian , anvet an tetrarkiezh, n'en deus ket graet gwall verzh abalamour d'ar stourmoù levezon etre an impalaerien o deus kaset anezho d'ober brezel, e voe adkemeret ar galloud gant un nebeud re adalek 313 betek ma teuas Kustentin Iañ da vezañ Impalaer nemetañ.
Kêrgustentin a greskaas adarre d'ar mare-se, o tizhout 400 000 anneziad er , a-drugarez d'un aozadur melestriñ efedus a c'hellas degas pinvidigezhioù d'ar gêr dre ivez ar c'henwerzh etre Kornôg ha Reter dre Hent ar Seiz.
Plijout a ra ar sonerezh hengounel ha folklorel d'an dud, hag implijout a reont an akordeoñs ; goude-se, implijout a reont kanerien evel Renaud ; dont a ra war wel, sonerien akordeoñs pouezhus hag a ya kuit deus ar musette, evel Marc Perronne pe Richard Galliano ; ha, er fin, implijet eo ivez gant strolladoù ar scène alternative evel Mano Negra pe Les Négresses Vertes.
Diouzh an tu all, avat, ez eo ken disheñvel ar yezhoù sinaek kentrerze hag ar yezhoù romanek, da lâret eo daoust d'an heñvelderioù n'eus ket tu peurliesañ d'an dud a gomz ur yezh pe ur rannyezh sinaek da gompren tud a ra gant unan all, nemet e vefe tost-tre an eil d'eben.
Savet e voe Aozadur Feur-Emglev Mor Atlantel an Norzh, pe Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel , d'ar 4 a viz Ebrel 1949, anezhañ un aozadur etrebroadel milourel savet e-touez sinerien Feur-emglev Mor Atlantel an Norzh .
Daoust ma ne oa ket bet kadarnaet gant Taldir gwech ebet e tiskouez bezañ anat en devoa azasaet gerioù brezhonek Jones ha n'eo ket reoù gembraek James evel m'en devoa disklêriet e-barzh niverenn 52 ar gelaouenn An Oaled e 1935 da gentañ-penn.
Hervez an doare embannet e-barzh Kanomp Uhel, embannet gant Kendalc'h e 1960, lakaet e peurunvan, hag adembannet e-barzh al levrig Gwir Vretoned, embannet evel stagadenn d'an niverenn 27 eus Skol, e 1964 ha kempennet gant Poellgor Bro Gozh ma Zadoù e 2012.
Kreskiñ a reas brud ar ganaouenn war-lerc'h an eisteddfod bet dalc'het e Llangollen e 1858, hag embannet e voe e 1860 gant John Owen e-barzh Gems of Welsh melody en ur reiñ he zitl — Hen Wlad fy Nhadau — dezhi evit gwir.
A-hed ar c’hantvedoù e klaskas meur a ouizieg displegañ ar hieroglifoù, peurgetket Johannes Goropius Becanus er hag Athanasius Kircher er ; C’hwitadennoù ne voe ken eus ar strivoù-se pe displegadennoù toull diazezet just war ar strollañ soñjoù, diouzh ijin pep hini.
Paouezet e voe da implijout hieroglifoù war monumantoù pa voe bet lakaet serriñ an holl demploù digristen e 391 goude Jezuz-Krist gant an Impalaer roman Theodosius Iañ; An diwezhañ enskrivadur anavezet zo diwar un templ pell-pell er c’hreisteiz nebeut goude 391.
Treuzvevañ a ra c’hoazh ar hieroglifoù hiziv e daou stumm: war-eeun, dre ur 6 glif demotek bennak ouzhpennet el lizherenneg c’hresian pa vez skrivet e kopteg; hag en un doare dieeun, dre m'en deus awenet al lizherenneg semitek zo mamm d'an holl lizherennegoù all bet implijet biskoazh, ha d'hon hini ivez.
Tri doare arouezennoù a ya d'ober ar hieroglifoù: arouezennoù fonetek, en o zouez arouezennoù unkensonennek, evel al lizherenneg, met ivez un toullad a verk div pe deir c’hensonenn, skeudennoù, zo evit ur ger, ha dezverkerioù, a verk rummad ster ur ger dilizherennet hep merkañ e dalvoudegezh resis.
Savet eo ar skritur hieroglifek diwar 24 arouezenn unson pennañ (arouezennoù a glot o zalvoudegezh gant ur son hepken, evel lizherennoù ar brezhoneg); Bez' ez eus ivez ouzhpenn kalz a arouezennoù daouson ha trison daoust m'eo rouesoc’h ar re-mañ diwezhañ.
arondisamant Gwengamp :kanton Bear - kanton Benac'h - kanton Boulvriag - kanton Kallag - kanton Gwareg - kanton Gwengamp - kanton Mêl-Karaez - kanton Mur - kanton Plagad - kanton Pontrev - kanton Rostrenenn - kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem
arondisamant Dinan :kanton Bronn - kanton Kaon - kanton Koedlinez - kanton Dinan-Reter - kanton Dinan-Kornôg - kanton Evrann - kanton Lanyugon - kanton Matignon - kanton Medrigneg - kanton Plangoed - kanton Plelann-Vihan - kanton Plouvalae
11 Mezheven : Pierre Beylot, micherour el labouradeg Peugeot e Sochaux-Montbéliard a zo lazhet gant un tenn graet gant ur CRS; Henri Blanchet, micherour e Peugeot ivez, a varv goude bout kouezhet eus ur bann abalamour d'ur c'hreunadenn-sko.
E dibenn ar c'hantved-se peotramant e penn-kentañ ar ez eas Gwenole gant 11 keneil da sevel ur manati en aber ar stêr Aon, da gentañ en Enez Tibidi a-raok e zilec'hiañ en tu all d'an aber, e-barzh e Landevenneg diwar goulenn e geneiled un nebeud bloavezhioù war-lerc'h.
Dont a ra an anv brezhonek eus an anv-gwan latin februarius, « miz ar glanaat », eus februare « glanaat », diwar anv an doueez roman Febris, deuet diwar anv an doue etrusk Februus ar glanaer : gouel ar glanaat en nevezamzer e oa ar februa, februalia, a veze lidet da 15 devezh ar miz-se.
C'hoarvezout a ra e chomfe ar garg a gont en hevelep tiegezh e-pad meur a remziad : da skouer, eo dalc'het kontelezh Oberrheingau gant Rupert, marv a-raok 764, goude gant e vab Kankor betek 771 hag e vab-bihan Emmerich betek 785.
Ledan eo domani al lec'hanvadurezh pa ya da studiañ an anvioù-lec'h annezet, kêrioù, kêriadennoù, pennkêrioù hag ouzhpenn-se an anvioù liammet gant an torosennadur, gant ar stêrioù, gant an hentoù ha gant elfennoù dibar evel anvioù tiez, da skouer.
21 a viz Du: an tren a zegase Édouard Herriot da Naoned evit lidañ stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall e 1532 a rank ober un ehan e-kichen Ingrandes, war harzoù Breizh, dre ma oa bet lakaet leternioù war an hent-houarn eno gant tud ar strollad Gwenn-ha-Du.
Gouel ar familh eo evit kalz a dud, gouel ar vugale dreist-holl, a c'hortoz gant mall profoù ar " Mabig Jezuz " evit ar gristenion, pe "Tad-kozh Nedeleg" bet degaset gantañ "dre ar siminal", e-harz ar wezenn-sapr, dirak botoù pep hini, e-pad noz ar Pellgent.
An deiziad a zo bet termenet gant an iliz katolik da glotañ gant Gouel Yann ar Badezour, d'ar 24 a viz Mezheven, c'hwec'h miz a-raok, lesanvet "an Diaraoger", dre m'en doa disklêriet "Me eo ar vouezh a gri en dezerzh : kempennit an hent d'an Aotrou".
Evel eil korf-egor goude an Heol hag a c'hall bezañ gwelet en oabl gant an dud, hag abalamour da gelc'hiad reoliek he arvezioù, eo bet atav al Loar un dave hag un awen evit an holl gevredigezhioù, en o yezh, reizhiad kalenderel, arz ha mojennoù.
Daosut ha ma n'eo ket kevatal penn-da-benn mont en-dro-an araogennoù ha kenverboù, e sinaeg e vez implijet an hevelep termen evit komz eus an div elfenn yezhadurel-se dre ma vez implijet er yezh-se ar c'henverboù evel ma vez implijet an araogennoù er yezhoù all.
Gallout a ra talvezout ur c'henverb da adstagenn, da lâret eo da adverb, met n'hall ket talvezout da brezegad ur frazenn eeun na da arguzenn un islavarenn, N'hall ket talvezout ivez ur c'henverb da arguzenn un anv, da lâret eo na da rener na da renadenn ar frazenn.
D'ar 6 a viz Gouere 1941 e kouezhas un nijerez Wellington II marilhet W5360 ha kodet PH-U eus ar 12th Squadron eus ar Royal Air Force e Gwiler; lazhet e voe he c’hwec’h nijour, douaret int e bered ar gumun; d'ar 16 a viz Ebrel 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-24D-15-CO eus aerlu ar Stadoù-Unanet gant unnek milour en e vourzh e Gwiler-Leon; tri anezhe a voe lazhet (daou a zo douaret er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin), ar re all a voe tapet gant an Alamaned.
Dareg, Kermaneg, Kohrudeg, Abouzeidabadeg, Abyaneeg, Tareg, Ardestaneg, Anarakeg, Varzeneeg, Badroudeg, Gazeg, Vafseg, Khunsareg, Natanzeg, Nayineg, Sivandeg, Soeg , Achtianeg, Farizandeg, Yaraneg, Mahallateg, Khureg, Kohrudeg, Yuzev-golpaygani, Yuzev-yazdeg, Yuzev-kermaneg, Yuzev-Chirazeg, Yuzev-esfahaneg, Yuzev-hamedaneg, Yuzev-kashaneg, Yuzev-borougjerdeg, Yuzev-nehevandeg, Yuzev-kounsareg
D'an 21 a viz Eost 1853 e voe aozet Gouel an Droubadoured e Ais de Provença hag e voe kouviet da vont di Aogust Brizeug gant Josèp Romanilha ha Jean-Baptiste Gaut, met ar barzh brudet evit bezañ bet loreet gant an Akademiezh gall ne c'hellas ket dont, ken gwanaet e voe gant an droug-skevent.
Savet e voe ar Felibrige e kastell Fòntsegunha , d’an 21 a viz Mae 1854 gant seizh barzh yaouank: Teodòr Aubanèu, Joan Brunet, Pau Gièra, Ansèume Matièu, Frederic Mistral, Josèp Romanilha hag Anfòs Tavan.
Un pal a-bouez eo ledanañ an deskadurezh okitanek eus ar skol-vamm d'ar skol-veur ha e klask e kas pelloc'h pep a skol felibr lec'hel diorroadur ar c'halandretoù , ar skolajoù hag al liseoù okitanek, kenurzhiet an ober gant ar "meñtenansoù" el live rannvroel.
Ur seurt kenvreuriezh hag ur c'hevarzhe ouiziek ez eo, gant lidoù ha traezennoù arouezel, heñvelek a-walc'h da re Goursez Breizh, eus un tu, hag ul labour gouiziegezh, eus un tu all, pa talc'h da aozañ ostilhoù yezh evel en ur adnevezañ geriadur bras an okitanek, « Lou Tresor dóu Felibrige ».
Ha mouget eo kan an eostig/ Nann, kas a ri buhez en-dro d'az yezh hevouezh war zigresk, Provañs kaer… Yezh ar vro a zo ar chadenn beurbadus a laka pep da vezañ dalc'het asambles,/Ganti e vez desket traou ar vuhez,/Ganti e vezont miret en soñj.
E Breizh da skouer e lavar kalz tud e vez Devezh ar Vro d’an 19 a viz Mae, gouel Sant Erwan, met d’ur mare zo bet e veze roet an anv Devezh ar Vro, e Breizh, d’un devezh eus miz Mezheven ma veze lidet koun Emgann Ballon .
Morvan Marchal, Maurice Charles Marchal en ti-kêr, ganet d'an 31 a viz Gouhere 1900 e Gwitreg ha marvet d'an 13 a viz Eost 1963 e Pariz, a oa un tisavour hag un emsaver politikel breton, unan eus diazezerien Strollad Rannvroelourien Breiz hag e gelaouenn, Breiz Atao.
En o zouez e kaver ar re a zo bet lakaet da ofisiel en Unvaniezh hag a glot dre vras gant yezhoù ofisiel ar Stadoù kement ha yezhoù all ha n'int nag ofisiel penn-da-benn evit treiñ holl labourioù Unvaniezh Europa daoust dezhe bezañ yezhoù ofisiel ur Stad-ezel, evel an iwerzhoneg, pe ivez an holl yezhoù ha n'int ket ofisiel er Stad e lec'h ma reer gante, d.l.e ar yezhoù minorelaet evel ar brezhoneg.
Ouzhpenn yezhoù kenofisiel Spagn hag an iwerzhoneg, bez' eus eus meur a yezh all a vez komzet e broioù UE hag a reer yezhoù rannvro pe yezhoù bihanniver anezhe hag n'o deus tamm statud ofisiel ebet e UE, daoust dezhe bezañ anavezet a-wechoù en o bro orin gant ar Stad-ezel e lec'h ma vezont komzet.
Embannet e oa bet ez-ofisiel Raktres Bonreizh Europa en 20 yezh ofisiel UE, en iwerzhoneg hag ivez e yezhoù teir bro a oa o c'hortoz gouzout hag-eñ e vefent laosket da vont e-barzh UE, d.l.e roumaneg, bulgareg ha turkeg.
Er penn-kentañ, a-benn notiñ ar fonem /ts/ deus ar yezhoù neo-latin (o toned deus ur "c" /k/ latin palatalised ha goude-se assibiled), pa oa dirag ur vogalenn o c'houll an distagadur « kreñv » /k/ , e vese meur à vod : ur "c" hebkén , pe "ce" , pe c'hoazh "cz" .
Rannet int e meur a veuriad : Isaed bro Djibouti, Dired hanternoz Harrar en Etiopia, Ishaked Somaliland breizhveuriat gwechall, Daroded Ogaden Etiopia, e reter Kenya hag e-kreiz republik Somalia, Haouiyaed, Dighiled ha Rahanouened etre harzoù Kenya ha oued Chebelli.
Disklêriet en deus ar Mollah Omar zoken da gazetennerien alaman : "War hir dermen, emaomp e soñj da walc’hiñ Afghanistan eus an dramm. Met ne c’haller ket goulenn digant ar re zo o buhez penn-da-benn e dalc’h an eost tremen da drevadoù all eus an eil devezh d’egile. " Ouzhpennet en deus memes tra : "M’o deus c’hoant tud n’int ket muzulmaned da brenañ dramm ha d’en em bistriañ, n’eo ket dimp-ni da wareziñ anezho. " E-pad hañvezh ar bloavezh 2000, an Dalibaned o doa divizet koulskoude paouez gant ar produerezh opiom, ha lakaet o doa anezhañ da zigreskiñ eus ouzhpenn 95%.
Skoilhoù a-leizh a gav ar gouarnamant komunour afghan war e hent : ar maezioù a chom stag ouzh an hengoun ha ne savont ket a-du gant ar gomunouriezh a soñjer eo enep ar relijion ; renkad ar vicherourien afghan n’eo ket gwall niverus ha tro-dro da Gaboul emañ evit an darn vrasañ anezhi.
Emirelezh Islamek Afghanistan (Pachtoueg : , Də Afġānistān Islāmī Imārat ; Dareg : Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān) zo ur vro eus Azia ar C'hreiz gronnet gant Turkmenistan, Ouzbekistan, Tadjikistan, Sina, Pakistan hag Iran.
E damm hent en istor en deus graet ar ger-mañ abalamour d'an implij zo bet graet anezhañ gant an istorourien gristen dieubet gant Bizantion pa voe sujet ha lakaet da sklaved ar Vandaled trec'het ganto goude diskar rouantelezh "barbar" Kartada e 536; heskinet e oa bet tud an iliz roman gant ar Vandaled a oa Arianed anezho.
Displegañ a reer an dra-se dre ma tiskenn poblañs haousaek ar Ghana eus kenwerzhourien Hausa-Fulani o chom e tolead zongo ar c'hêrioù a oa kreizennoù kenwerzh bras en holl Asante hag er rouantelezhioù Dagomba, e kêrioù Tamale, Salaga, Bawkou, Bolgatanga, Achimota, Nima ha Kumasi dreist-holl.
Abalamour da se ha d'ar yezhoù a vez komzet eno : Akaneg, yezhoù gour ha Mandeg, ar Gaananci a oa troc'het diouzh ar rannyezhoù haousaek all Daoust d'an diforc'hioù, an heñvelded etre yezhadur ar Sakkwatanci hag hini haousaeg ar Ghana a ziskouezh emañ Haousaed ar Ghana hag o rannyezh a orin eus gwalarn tachenn an haousaeg, en-dro da Sokoto.
Komzet e vez gant tro-dro da 24.200.000 den evel yezh kentañ ha gant 14.600.000 den all evel eil yezh, e Nigeria dreist-holl hag ivez e Benin, Burkina Faso , Kameroun , Republik Kreiz Afrika, Tchad, Kongo, Eritrea, Ghana, Niger , Soudan , Togo .
Disheñvel-bras eo distagadur an dud a gomz haousaeg evel eil yezh diouzh hini an Haousaegerien a-vihan dre ma ne zistagont ket ar c'hensonennoù dre entarzhañ nag ar c'hensonennoù dre strakal a gaver er rannyezhoù haousaek, evel ɗ, ɓ ha kʼ/ƙa vez distaget gant ar re n'int ket Haousaegerien a-vihan evel d, b ha k.
Kavout a reer an Haousaed, a gomz haousaeg a-vihan, en Niger hag e norzh Nigeria dreist-holl, met implijet e vez ar yezh-se evel yezh koñvers en un dachenn kalz ledanoc'h eus Afrika ar c'hornôg , e Kreizafrika hag e kornôg Soudan, , e-touez ar vuzulmaned dreist-holl.
Ur c'hemm all zo eo cheñchamant ledander ar vogalennoù er gerioù hag an diforc'h an ton standart (eus ar Foulaniegerien hag eus an Daouregegerien na implijont ket an tonioù haousaek, d'ar gouregerien pe d'ar Yoroubegerien a implij frammoù tonel ouzhpenn evel en o yezhoù-mamm).
Amañ e tlefed komz eus arnodennoù kaset da benn abaoe un hanter-kant vloaz bennak war razhed ha loened all, hag a ziskouez ez eus un tamm eus an empenn a c'heller broudañ hag a zegas plijadur : ar razhed a vounte o-unan war an droadikell da zegas tredan en o boulienn ma oa bet staget elektrodoù war an tamm resis anvet diwar neuze takad ar blijadur.
Ken e tisoñjent debriñ hag evañ ha kousket ken gant ar c’hoant bountañ war an droadikell da gaout plijadur tredanek hag a implij hentoù an dopamin : eno ez eus kelligoù, nervennoù paot enno an dopamin, a zo un danvezenn bouezus e kimiezh an empenn, da gas ditouroù a bep seurt a-fed plijadur.
Pa vez tapet heroin, kokain, amfetamin hag all e teuont da blantañ reuz e-mesk an danvezennoù prizius-mañ ; lod a zigresk : an endorfinoù ha n'eus ket ezhomm anezho kement a blas a zo gant an heroin lakaomp, hag a vo ezhomm bras divuzul, anezho pa vo diouer, ha ne vint ket galloudus a-walc'h betek ur serten poent ma labourint endro : aze emañ ifern ar mank, an diouer, an digompezted trumm ha poanius.
Ar barrad euzhus diouer a c'hoarvez alies a-greiz-holl, pell bras war-lerc’h bout troc'het kement bevezadur, goude mizioù zoken ha nep arouez, nep argel a ziouer diskouezet e korf ar c'hlañvour – rak da neuze ez eus ur c'hlañvour anezhañ, hag unan diaes.
Moarvat ez eus ivez ur c'hresk anat ha splann er boazioù, er c'hoantoù, da heul pe a-raok pourvezadurioù brasoc’h : harzoù-bro digor, ar polis nebeutoc'h sellus, kerent ar yaouankizoù nebeutoc'h sellus pe dinerzh pe hep galloud, lezennoù laosk e savadurioù zo, goude ma 'z eus bet savet lezennoù all evit gwareziñ diouzh ar moged ar re na vutunont ket.
Ne ouzer ket ken : e 1999 e veze leun an holl ardoù-media gant bruderezh broudus da vutuniñ ha da evañ hag hep ma vije bet lakaet e oant noazus d’ar yec'hed ; mard oa bet bec'h oc'h enebiñ gant ar broduerien e oa dre ma ouient al levezon a zo gant ar bruderezh.
Gouzout a ouzer ar c'hementadou gwerzhet ; n'eo ket aezet avat gouzout resis doare butuniñ ha doare evañ an dud ; ar pezh a ouzer eo e chom stabil niver ar vutunerien e-tro 40 %, ar merc'hed o kreskiñ o niver, hag ez eo e-tro o 18-24 bloaz emañ ar barr en e uhelañ.
Hengounioù all e meuriadoù diseurt a zo stag outo ar peyotl ), kaktuz bihan a denner meskalin dioutañ, implijet abaoe tri mil bloaz gant Mec'hikaned e-kerzh o lidoù chamanek ; ouzh anv an Azteked emañ liammet anv ar psilosib, hag a zo un tog-touseg a gaver e Breizh ivez.
Drammoù hag a vez fardet diwar kaktegened, evel ar ar meskalin, pe an drammoù kenaozet a-seurt gant an LSD, a laka spisadenn ar merzadennoù-santout da greskiñ, ha diwanañ a ra eus kreizik-kreiz ar c'horf un nerzh a chom dalc'hmat en diveiz.
Abaoe an amzerioù koshañ ma kaver roud eus obererezh mab-den en un endro lakaet ec'h eo bet pouezus ar struj m'en em vage, ma tenne dioutañ e voued, ar plantennoù-se, hag ar foue : ar roz-moc'h-kousket, an deliennoù koka, ar c'hanab indian ha reoù all.
Abaoe pemp-dek vloaz emañ an abadenn-mañ o washaat e-touez ar yaouankizoù, hag ez eus deuet kenwerzhourien da lakaet war ar marc’had bieroù kreñvoc’h ha traoù anvet premix, ha marc’had-mat a-walc’h : an hanter eus ar re 11-18 vloaz a ev aliesik hervez enklaskoù.
En desped d'ar pezh zo bet gallet krediñ e bed ar c'huzh-heol e-kerzh ar c'hantvedoù tremenet n'eus ket eus ar sinalunioù arouezennoù keallunek rik a vije notennet ganto ur seurt yezh reizhpoellek ha furmel hep tamm darempred ebet gant ar yezh komzet.
Vienna (Wien en alamaneg, Vídeň e tchekeg , Bécs e hungareg, Dunaj e sloveneg, Beč e kroateg, ha distaget e vienneg) eo kêr-benn gevreadel Aostria, lec'hiet war riblennoù an Danav e biz ar vro, 60 km nemetken eus bevenn Aostria gant Slovakia.
Daoust ha ma'z eus bet kinniget sellet ouzh Etiopia aliezik a-walc'h evel al lec'h ma oa bet ganet er penn-kentañ an holl yezhoù afrez-semitek, n'eo ket gwall sur eus pelec'h e teuas ar gentyezh afrikat-hag-aziat e gwirionez.
Trevadennoù zo bet krouet ganto war an aodoù ha war inizi nes ar Mor Egea e Gres war aod hanternoz Afrika ha, pelloc'h, e Sikilia ha Korsika, e Spagn e Tartessus ha, pelloc'h c'hoazh, en tu all da golonennoù Herkul e Gadeira pe Gades " .
Graet e vez Tir (arabeg aṣ-Ṣūr, fenikianeg Ṣur, Latin Tyrus, akkadeg Ṣurru, hebraeg Tiberia Ṣōr, gresianeg Týros) eus ur gêr fenikian kozh el Liban a-vremañ war aod ar mor Kreizdouar e-tro 40 km en hanternoz da Akko, ha 30 km e su Sidon.
Un nerzh nevez zo gant ar sevenadur bremañ er vro ha gant ar c'hrouiñ traoù dre vras : Memes ma n'eus ken nemet 500 000 a dud oc'h ober ganti , e kontelezhioù ar gwalarn dreist-holl , eo ret lavaret ez a war-gresk an niver a dud o kaozeal kembraeg , dreist-holl en takadoù zo bet savet kêrioù barzh enne, tro-dro da Gêrdiz, e-lec'h ma zo abaoe hanter kant vloaz zo dija un deskadurezh divyezhek poellek ha klok (a drugarez m'ep bet anavezet ar yezh ent ofisiel gant al lezenn - Welsh Act eus ar bloavezhioù 70), ha n'eo ket evel en norzh.