polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
E bladenn Le Phare e 1998 a lako anezhañ da vezañ brudet, dreist-holl gant ar ganaouenn Monochrome e-lec'h ma kan Dominique A. Ar bladenn-se a lako anezhañ da dremen muioc'h-mui war ar radioioù ha da adembannañ e bladennoù aet maez a-raok.
Er bloavezh-se e ra Yann Tiersen meur a abadennoù, hag e-pad an Transmusicales eus Roazhon, reiñ a ra un abadenn dreistordinal evit France Inter en abadenn C'est Lenoir eus Bernard Lenoir, gant meur a dud pedet : François Breut, Dominique A, The Married Monk, ar re dTêtes Raides, Mathieu Boogaerts, Bertrand Cantat ha Neil Hannon , hag ur bladenn az aio maez eus an abadenn-se : Black Session.
Jañ-do Robin, pe Jean-Dominique Robin en-ofisiel, ganet e Rostren e 1956 ha marvet d'ar 1añ C'hwevrer 2021, zo bet mestr-skol divyezhek e Bro-Dreger, kuzulier pedagogel hag enseller an deskadurezh-Stad en Aodoù an Arvor, kelenner en IUFM Sant-Brieg.
Guy Chadwick , Terry Bickers , Andrea Heukamp , Pete Evans ha Chris Groothuizen a oa izili a-orin ar strollad, met Bickers a yeas kuit e 1989 ha Simon Walker a gemeras e lec'h, hag àr-lerc'h, e 1992, e voe erlerc'hiet hemañ-diwezhañ get Simon Mawby.
Unan eus heuliadoù an Dispac'h Gall hag ar brezelioù a savo timat en Europa etre ar Republik yaouank hag armeoù Prusia, Aostria ha Bro-Saoz eo aloubididigezh kornôg an Impalaeriezh santel roman german gant ar C’hallaoued e 1794, ha krouidigezh departamantoù nevez war an douar alaman.
Diskouez a reont holl arvestoù o talvoudekaat brokusted ha karitez an dud, paourentez ha dienez ar bobl : ur bugel o harpañ un den dall, egile o reiñ un tamm bara d’ur paour kaezh… Klasket e vez e metoù ar relijion evit bihanaat kalon an dud : mojenn ar Samaritan mat, Sant-Varzhin o tidroc’hañ e vantell, santigoù benniget Luca Pozzi, miret en Iliz Sant-Loeiz e Sarrebruck…
Warlerc’h diskar ar renad nazi e miz Mae 1945 ez eo ac’hubet Alamagn gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, an Unaniezh Soviedel, Stadoù-Unanet Amerika ha Frañs, pep hini anezho oc’h ober war dro un tiriad bevennet gant ur c’henemglev.
D’ar 1añ a viz Du 1934 eo dreistmoullet timbroù ar rummad-se gant an titl VOLKSABSTIMMUNG 1935 evit brudañ ar votadeg a roio da c’houzout peseurt statud politikel a vo hini ar vro pa vimp e penn diwezhañ kevrad Kevredigezh ar Broadoù.
Tennet eo an timbroù-se diouzh ar stalioù d’ar 21 a viz Even 1948, rak abaoe 1947 ez eus bet silet timbroù ispisial, daoust m’eo heñvelik ar skeudenn, evit pep bro aloubet gant lu Bro-Frañs : Baden, Rheinland-Pfalz ha Württemberg.
Rann ar c'hreisteiz a voe graet Powys Wenwynwyn anezhi, diwar-lerc'h Gwenwynwyn ab Owain "Cyfeiliog" ap Madog, tra ma veze graet Powys Fadog eus an hanternoz, diwar-lerc'h Madog ap Gruffydd "Maelor" ap Madog.ioù an amezeien saoz.
Cerdanya , Cerdaña e spagnoleg, Cerdagne e galleg ha Cerdanha en okitaneg, zo un draoñienn e reter ar Pireneoù hag ur vroig istorel eus Katalonia, dezhi ur gorread a 1086,07 km², rannet etre Spagn ha Bro-C'hall : 50,3 % eus ar gorread a zo gant Spagn, ha 49,7 % gant Bro-C'hall.
E brezhoneg, pa vez kaoz eus an tolpadoù savadurioù e Breizh, e komzer eus ur gêriadenn evit envel an tolpadoù savadurioù bihanoc'h eget ar re a weler er c'hêrioù, met un diforc'h a vez graet etre ar vourc'h , ur seurt kêriadenn gant an iliz-parrez enni hag ar gêr a zo dezhi un iliz-parrez pe ouzhpenn.
Burutellet eo bet meizadurioù Avisenna a-hed meur a gantved, kerkoulz er C'hornôg kristen hag er bed muzulman, dreist-holl diwar-benn al liamm gant Aristoteles, da lârout eo, e fin ar gont, diwar-benn ar rezon hag ar filozofiezh e-keñver an diskuliadur hag ar feiz.
Ar respont a zeuas prestik a-walc'h eus penn all ar bed islamek el levr Dislavarioù an dislavarourien gant Averroes o tont da sikour gant Avisenna, daoust ma rebech dezhañ penaos, dindan levezon an nevezplatonourien, ne oa ket chomet tost a-walc'h ouzh Aristoteles.
Trawalc'h eo gwelout penaos e kaver e-kreiz krogadoù an ur gistion doubl : statud an « esañsoù » pe naturioù ha penaos e koubl ar « vezañs » pe « bezoud » gant an « esañs » , – ha gwelout penaos ar c'histionoù-se a eienn diwar tezennoù meur Avisenna (peurbadelezh ha krouidigezh, statud ar meiz hag an ene hiniennel, h.a.).
Ar relijion hag ar mojennoù liammet dezhi, hag en un doare reksoc'h, ar vitologiezh a zo bet abegoù ar varzhoniezh en amzerioù kozh ha en amzer a-vremañ, koulz e touez sevenadurioù a ra kalz gand ar skridoù, koulz ha re a ra gant ar c'homz.
Un emzivad 'oa ha bevañ a rae e ti e donton. Ret eo bet dezhañ mont da studial relijion an Hebreed hag ar brededouriezh evit mont da veleg. Bez' en deus bet e ziplom e skol-veur MgGill, e Montreal, e 1887 hag eno eo bet dizoloet ar sport gantañ.
Krouet e oa bet Aozadur Komunour Gres pa'c'h eas kuit lod eus izili Aozadur Marksourion-Leninourion Gres en em disrannet d'e dro diouzh Strollad Komunour Gres e 1964 o sevel a-enep d'an adwelouriezh soviedel.
En em disrannañ a reas AM-LG e div lodenn d'e dro abalamour da bep o sav-poent e-keñver Tezenn an Tri Bed ha gant ez-izili eus unan eus an div lodenn-se, Strollad Komunour Gres e oa bet savet Aozadur Komunour Gres da heul meur a gudenn diabarzh degouezhet er bloavezhioù 1980.
E-touez mennozhioù he mamm e oa ar pennad kalet ne dleje ket ar vugale bezañ marilhet ha koulskoude e reas, met d'an 29 a viz Ebrel, pa oa bet badezet he merc'h d'an 23 a viz Meurzh, ha hi dizoue hagenebet ruz ouzh ar relijion.
Eginhard an hini a ra ur serc'h anezhi ha Paulus Diaconus a gomz eus ganedigezh Pepin "a-raok an dimeziñ hervez lezenn "; koulskoude ez eus ul lizher a-berzh ar pab Stefan III ma'z eus anv eus Karl hag eus e vreur henañ Karloman evel gwazed dimezet , ha ma lavar dezho chom hep kas o gwragez kuit.
Setu amañ ur roll eus ar rouaned hag impalaerien a renas war zouar ar vro a vez graet Bro-C'hall anezhi e brezhoneg, France e galleg adalek 490 betek 1870, war-bouez daou amzervezh : hini ar Republik kentañ, (22 a viz Gwengolo 1792 – 18 a viz Mae 1804 ha hini an Eil Republik .
Unan eus e zizoloadennoù pouezusañ eo an hini diwar-benn al loskadur, ha lavaret en deus e oa liammet al leskiñ gant an oksigen, hag o doa ezhomm ar plant hag al loened ivez da alanañ, hag e oa liammet ar merglañ gant an oksigen.
Tamm-ha-tamm ez eus bet er c'hamp mui-oc'h-mui a dud ouzhpenn ar familhoù-se, evel ar re a oa o teskiñ gant Skol Ober a veze lakaet e-giz-se d'ober ur staj yezh komzet, ken ez eo deuet KEAV da vezañ ur gwir staj digor d'an holl, kentoc'h eget ur c'hamp vakañsoù e brezhoneg, daoust ma vez degemeret ar familhoù bepred.
Lotar Iañ (Nederlandeg ha latin ar Grennamzer : Lotharius ; alamaneg : Lothar ; galleg : Lothaire ; italianeg : Lotario ; 795 - Prüm, Rheinland-Pfalz; 29 a viz Gwengolo 855), a oa mab d'an impalaer Loeiz an Deol ha d'e bried Irmingard Hespengau, ha breur da Garl Voal.
Krediñ a reer en dije lakaet studi reizhadek ar vezegiezh klinik d'ober araokadennoù bras, o tiverrañ anaoudegezh ar skolioù mezegiezh a oa bet en e raok, hag o kemenn doareoù ober divezel d'ar vezeien er C'horpus hipokratek hag en oberennoù all.
Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Mêlrant; e Bann Pondi e oa; dilamet e voe kanton Mêlrant e 1801 gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX , dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix; lakaet e voe Gwern en Arondisamant Pondi bet krouet e 1800 hag e Kanton Pondi bet miret ha brasaet e 1801.
Un dra iskis a c’hoarvezas neuze, ur seurt taol-kurun o deus bet en ur welout hor glad : kroazioù, chapelioù, tiez kozh, e skrin gweledva ar maezioù, merc'hed yaouank gant o c'hoefoù dirak ar mor, tud war an draezhenn, paotred o c'houren, marc’hadoù loened hag all.
Evel ez eo bet lavaret gant Jean-Philippe Brumeaux, hag a oa e penn sevenadur kêr gKemper e 2003, e-barzh kelaouenn an Télégramme : «Ar foeterien-vro-se, hep arc'hant hag a-ziavaez ar vro, eo, a roas dezhi a-benn ar fin hec'h identelezh.»
En amzerioù kent, e oa talvoudus an identelezh, da reiñ da gompren d'an estren piv ha pegen pouezus e oad dre an doare d’ en em wiskañ, ar bravigoù, ar binvioù-brezel ivez, ar c'hontelloù, ha goude ar c’hlezeoù… ha dre ginkladur an ti ivez evel-just.
Evel ar bugel o klask e identelezh e daoulagad an dud en-dro dezhañ, ez eo a-bouez bras deomp ivez kement tra a zo bet livet, treset, kizellet a-hed ar c’hantvedoù, da sevel hon identelezh diabarzh, diouzh un tu, ha da gompren ha da sevel ivez skeudenn hor pobl dirak daoulagad ar Bed, diouzh an tu all.
Tud Emsav Breizh an amzer-se a blije dezho pezh a veze krouet ganto, hag e veze goulennet kalz diganto kenlabourat a-benn skrivañ levrioù e brezhoneg, levrioù da zeskiñ ar yezh, pezhioù-c'hoari, romantoù, levrioù e galleg ivez diwar hor bro.
Kroget e oa bet doare d'en em wiskañ an dud diwar ar maez da wellaat, ha war an hevelep tro ez eus bet tud estren o tont da weladenniñ hor bro, tud deuet eus Breizh-Veur, pe Bro-C'hall, hag eus pelloc’h c'hoazh a-wechoù.
Er gKrennamzer ivez e veze stummet ha krouet skeudennoù, gant ar memes spered, met war ul live all, dre Europa a-bezh, dre vannieloù ha tresadennoù arouezel, evel ar groaz du e-pad Brezelioù ar Groaz pe ar Groazadegoù, ha goude, gant erminig an duged hag an dugez Anna Vreizh.
A-viskoazh, abaoe deroù an istor, met ivez, en un amzer kalz tostoc'h ouzhimp, e oa deuet tud eus Kembre, Kerne-Veur hag Iwerzhon da Vreizh, etre an trede-pevare kantved hag ar c'hwec'hvet-seizhvet kantved, ha goude c’hoazh, da vevañ er peoc'h, pell diouzh ar brezel a rae dezho pobloù all deuet eus broioù tramor.
A-raok mare 1900, e oa bet aet tud eus Breizh da Vro-Gembre, gant ar pal, adkavout o gwrizioù : da skouer, Taldir, Barzh Meur Gorsedd Breizh, pe Vallée hag en doa skrivet ul levr diwar-benn « ar Gelted Kozh ».
Hol lennegezh a oa anavezet mat dre ur geriadur brudet, ar C'hatolikon , ha mojennoù Arzhur dreist-holl, ha gwerzioù anavezet ar vro , o deus kavet Kervarker, pe Fañch an Uzel gant ar sonerezh dispar a vez alies aspadennoù anezho eus ar pezh a oa bet ijinet e lez rouanez Breizh ha goude e lez duged Breizh.
Labour Le Mordant a zo a-bouez-bras, marteze ez eo unan eus ar re gentañ e-touez hor c'henvroidi, d’ar mare-se hag el live-se, hag en deus komprenet e tle an arzour skoazellañ e vro dre e arz (dre e daolennoù-brudañ pe bosterioù touristel, da skouer, ha dre e livadurioù-moger).
A-hed d'ar c'hantvedoù goude, dre oberennoù kizellet, tiez, chapelioù ha kestell, gant o zoennoù ha tourioù, dorioù ha prenestroù, met ivez an oaledoù en ti, hag an arrebeuri hag all, hon eus kendalc'het da sevel ha da stummañ hor skeudenn.
Perzhioù liesek a ro ar glaskourien d'ar faskouriezh, met an elfennoù-mañ a vez gwelet evel elfennoù diazez : broadelouriezh, milouriezh, diktatouriezh, aotrouniegezh, poblelouriezh, kenberc'hennouriezh, stadouriezh, emelouriezh sokial ha steuñverezh.
Ar Faskouriezh a zo un ideologiezh aotrouniek ha broadelour he deus aon rak un doare diskar sevenadurel ha broadel, hag a fell dezhi lakaat da darzhañ un adsavadeg vroadel dre uhelaat ar mennozhioù a ouenn hag a vroad ha dre luskañ an nerzh, an unvaniezh hag ar glander.
An istor se en eus beajet eus skrivagner da skrivagner, an holl obererezhioù dizkouezet aze o deus doareoù dishenvel da vezañ displeget lod zo muioc'h psikologel lod muioc'h skrivet e doare un istor, pep doare a zo mat dipant a ra eus ar sel on eus c'hoant selet an istor.
Strollad al Labour ) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour a strourm dre guzh hag er-maez eus al lezenn, bet krouet e Nepal e 2002 oa oa bet kendeuzet Strollad Komunour Nepal gant Strollad Komunour Nepal , bet disklêriet an unvanidigezh d'an 22 a viz Ebrel gant Sekretourion-Veur an daou Strollad Ram Singh Shris ) ha Narayan Kaji Shrestha .
Enebarmeour hag engouestlet en arz proeleter e voe da vat hag en devoe ur bern kudennoù gant ar justis : kelaouennoù miret a vezañ embannet, kondaonet evit bezañ kunujennet an arme, eveshaerezh pa zeuas er-maez e levr engravadurioù anvet « Gott mit uns » .
Carmen zo un anv-badez, evel un toullad re all e spagnoleg pe katalaneg (Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Lurdes, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, .), a zo deuet eus unan eus anvioù lec'hel ar Werc'hez.
Republik ar Proviñsoù Unanet , Den Haag o c'hêr-benn, a-du gant Bro-Saoz enep Bro-C'hall peurvuiañ betek an Dispac'h gall, a oa enni al Limbourg ar Stadoù pe Outremeuse des États , da lavarout eo proviñs Limbourg an Izevroioù a hiriv, mui pe vui, er Reter d'ar stêr Maas.
Izelvroioù ar C'hreisteiz a oa dalc'het gant ar Spagnoled (7 proviñs anezho, anvet ivet Stadoù belgat, ha Brussel o c'hêr-benn, Spagn o vezañ alies dorn-ha-dorn gant Bro-C'hall ), hag enno al Limbourg belgat .
Rankout a reas lezel e zouaroù en Izelvroioù hag en Alamagn, dreist-holl reter Limbourg, al Limbourg alaman , lodenn istorel a chomo gant Aostria a-raok bout kemeret diwezhatoc'h gant Prusia, adkemeret gant Bro-C'hall en amzer ar Gonsuled, kollet gant diskar an Impalaeriezh, unanet goude gant Wesfalia, kevreet gant Prusia hag Impalaeriezh Aostria-Hungaria, hag Alamagn en XXvet kantved.
D’an 18 a viz Gouere 1971 e tiviz rouantelezhioù bihan Abou Dhabi, Ajman, Charjah, Dubai, Fujairah, Ras-el-C’haïmah ha Umm al-Qaywayn strollañ o nerzhioù ha sevel an Emirelezhioù Arab Unanet , pezh a yelo da wir d’ar 1añ a viz Eost 1972.
Ur feur-emglev sinet e 1820 gant ar Rouantelezh-Unanet zo kaoz d’an anv peoc’hus a vez graet eus ar c’horn-bro: an emglev a roe un termen d’ar vorlaeroñsi koulz ha d’ar sklaverezh, aesoc’h aleze mont ha dont e peoc’h war vor tro-dro.
Er gelaouenn saoz-se e c’haller lenn ar gerioù da-heul, bet distaget ganti : "Un trivliad dreistordinal a santis pa lennis. Dont a ris da vezañ un nazi kaledet goude bezañ bet lennet ar bajenn gentañ. Soñjal a ris e c’hellfe un den gouest da skrivañ seurt traoù bezañ gouest da ren en Alamagn. Laoue-tre e oan o welout e oa degouezhet un den evel-se."
Gouzout a reer e kemeras war-lerc'h Felix Akitania, a hañval e zugelezh bezañ bet heñvel a-walc'h ouzh hini Charibert II en e raok, hag e oa unan eus e geneiled da gentañ, a-raok en em sevel a-enep dezhañ goude 658, pa oa Ebroin an hini a oa maer ar palez.
E 673 e talc'he kêrioù Toloza ha Bourdel hag emglev a reas gant Flavius Paulus a-enep Wamba, roue ar Visigoted, hag arsailhat a reas kêr Béziers En Historia Wambae Regis ez eus anv eus un dug frank a arsailhas kêr Béziers e-pad emsavadenn an Dug Paul, dug Septimania.
Un dalvoudenn a zo un teul perc'hentiezh pe un teul dle skoueriekaet he ferzhioù hag he gwirioù (an talvoudennoù embannet a-gevret o deus an hevelep sammad merkel, a ro ar gwir da gaout an hevelep ranndalioù ha troc'hennoù, a zo feuriet war an hevelep linenn yalc'h, h.a.).
Bez' ez eo bet Loeiz Bihanig , Louis Bihannic e marilh an ti-kêr, Yannig Kerleon e anv-pluenn, ur skrivagner brezhonek hag ur stourmer evit ar yezh en deus skoazellet ar gelaouenn Al Liamm evel sekretour e-pad meur a vloaz.
Hilliget eo eveljust ar Stadoù european trevadennour gant pinvidigezh an enezenn, ur groaz-hent etre Azia hag Afrika abaoe ar Grenn-Amzer, ha war greñvaat ez a levezon Alamagn, Frañs hag ar Rouantelezh Unanet er c'hornbro e dibenn an XIXvet kantved.
Karloman e oa e anv pa oa bet badezet gant ar pab Adrian Iañ, met kemm a reas e anv e Pepin pa voe roet kurunenn houarn rouaned al Lombarded dezhañ gant ar pab Adrian Iañ d'ar 15 a viz Ebrel 781, goude d'e dad bezañ bet trec'h war ar roue lombard Dider.
Zonenn Su : Arpoador, Bairro Peixoto,Botafogo, Catete, Copacabana, Cosme Velho, Flamengo, Gávea, Glória, Humaitá, Ipanema, Jardim Botânico, Lagoa, Laranjeiras, Leblon, Leme, Rocinha, São Conrado, Santa Teresa, Urca, Vidigal
Zonenn Kornôg : Bangu, Barra de Guaratiba, Barra da Tijuca, Camorim, Campo Grande, Cosmos, Curicica, Deodoro, Freguesia, Gericinó, Grumari, Guaratiba, Inhoaíba, Itanhangá, Jacarepaguá, Joá, Magalhães Bastos, Marechal Hermes, Paciência, Padre Miguel, Pedra de Guaratiba, Realengo, Recreio dos Bandeirantes, Santa Cruz, Santíssimo, Senador Camará, Sepetiba, Sulacap, Taquara, Vargem Grande, Vargem Pequena, Vila Militar, Vila Valqueire, Vila Kosmos.
Met Portugal n'he doa ket c'hoant e vije tud war he zachenn, neuze, e 1564, goude 2 bloavezh emgann e voe savet gant Estácio de Sá, d'ar c'hentañ a viz Meurzh, ar gêr « São Sebastião do Rio de Janeiro » en enor da Sebastião Iañ, roue Portugal.
Hervez kont e vije live an douar o kreskiñ a 7 cm bep bloaz ha ken tanav eo pluskenn an Douar eno ma c'hellfe bezañ ur c'hambr magma prest da zislonkañ diskuliadegoù lava war gorreadoù divent evel m'eo degouezhet meur a wech dija, 2,1 milion, 1.3 milion ha 640 000 a vloavezhioù zo.
Pa’z eas Breuer kuit e 1928 e voe erlec’hiet gant Arndt hag e cheñchas ar stal-labour : lakaet e voe da bal krouiñ produoù eeun, marc’hadmat hag aes da da sevel : implijet e voe danvezioù nevez evel an darbrenn, hag an arrebeuri savet a oa aes da sevel pe da zizober, ha gant un implij liesseurt.
Er manifesto e lakaas war wel pal ar skol evel-henn : « Pal diwezhañ kement ober plastek a zo eo ar sevel! Savourien, kizellerien, livourien, dav eo deomp distreiñ d’al labour artizanel, peogwir n’eus ket eus an arz-micher. N’eus diforc’h pennañ ebet etre an arzour ha an artizan. C’hoantaomp, meizomp ha krouomp holl asambles savadur an dazont, ennañ pep tra dindan ur stumm nemetken : savouriezh, arzoù plastek ha livañ »
Unan eus perzhioù pennañ ar sonioù sonerezh eo o « uhelder », naoutur keñverel zo kizidik outi hon divskouarn hag a lakaer da glotañ dre skiant-prenañ gant o zalm, braster fizikel a c'haller muzuliañ hag a c'hell bezañ studiet war-bouez jedadennoù.
Daoust ma anavezer ar braster fizikel-se abaoe nebeutoc'h evit daou-c'hant vloaz hepken, kement-se n'en deus ket miret ouzh damkanourienn an Henamzer da sevel keñverioù etre an notennoù hag an niveroù rak merzet o doa e oa kenfeur uhelder ar son skignet gant ur gordenn o froumal pe tuellenn ur benveg-seniñ gant hirder ar re-se.
Gouest eur hiziv an deiz da brouiñ ez eo kenfeur war an tu-gin talm ar sonioù skignet gant ar c'horfoù-se hag o hirder hag, abalamour da-se, o doa gellet jedonourien an amzer dremenet prederiañ en un doare reizh diwar-benn an akoustik daoust ma n'anvezent tra diwar benn damkaniezh an anadennoù froumerezh hag ar gwagennoù digemm.
Daoust ma'z eo dizehan heuliad an talmioù son e lec'hed un eizhvedellad, ne implijer ket peurliesañ sonioù zo amreol penn-da-benn o zalm, ha kement-se kement evit abegoù sonerezh hag evit abegoù teknek stag ouzh ar benvegoù-seniñ gant sonioù digemm.
Ar benvegoù-seniñ lavaret « gant sonioù digemm » eo ar re na c'hallont skignañ ken un niver sonioù resis, dezho uhelderioù divizet en a-raok, ha n'eo ket sonioù amreol o uhelder : ar piano da skouer a c'haller enebiñ ouzh ar violoñs.
Evit deskrivañ an hollad-se ha komz eus an toniezh, da lâret eo eus ar c'heñverioù framm etre an notennoù, e taolenner diwar ziviz heuliad an notennoù disheñvel eus ur skeul, war lec'hed un eizhvedellad, an notennoù sonet en eizhvedelladoù uhelañ pe en eizhvedelladoù izelañ o vezañ taolennet gant o heñvelstumm en eizhvedellad dave.
Bec'h a savas etre he fried Lotar hag he lezvreur, an impalaer Otto II, arme an eil o tont da wastañ domani egile a bep eil, pep hini o klask diskar egile, hag Otto o klask c'hoari war Karl, breur Lotar, a oa e gwazoniezh gantañ evel dug Lotaringia Izelañ.
Un dimeziñ enorus e oa da rouantelezh Navarre ober emglev gant an tiegezh Plantagenêt, ha se zo kaoz ne voe ket sellet re verr ouzh traoù ken dister, met kuzh e chomas ar mennad abalamour da roue Bro-C'hall a vije displijet bras a dra sur o klevout ar c'heloù e oa torret an dimeziñ gant e hanterc'hoar.
En Mezheven 1190, e krogas Richarzh I Kalon-Leon e 1191, Roue Bro-Saoz, da varc'hata gant Alfonso II Aragon ha Sancho VI Navarra, rag-aon ne glaskje Kont Toloza ober unvaniezh enep dezhañ rak dizemglev a oa etrezo diwar-benn Provañs.
Ur servij postoù zo lakaet war droad e 1911; timbroù an inizi Fiji, warno penn Edward VII, zo soulgarget GILBERT & ELLICE / PROTECTORATE ha lakaet e gwerzh d’ar 1añ a viz Genver eus ar bloaz-se, heuliet e miz Meurzh gant ur rummad a 4 dimbr o skeudenniñ ur wezenn Pandanus, hag ar meneg GILBERT & ELLICE ISLANDS / PROTECTORATE.
An Tren-Tizh-ha-Tizh , zo erruet pell zo e Breizh, met a-hervez n'eo ket ur gwir Dren-Tizh-ha-Tizh peogwir ne ya ket buan a-walc'h ha gant-se e chom Breizh re bell diouzh Pariz : graet e vez an diforc'h etre an dafar hag an hent-houarn hag a leusk an tren mont gant un tizh uheloc'h da 250 km/e.
Emsavadeg ar Vokserien, a oa un emsavadeg a oa kaset en-dro gant izili eus ur gevredigezh sinat anvet « Yi he tuan » , pe « Yi-ho k'iuan » a oa a-enep levezon ar broioù estren war tachennoù ar c'henwerzh, ar politikerezh, ar relijion hag an deknologiezh.
Aet ar gouarnour e konnar war-lerc'h La Fargue : disentet en devoa ar c'habiten, urzh en doa da chom hep degas sklaved da Vaoris, ne oa ket a-walc'h a voued hervez ar gouarnour, dreist-holl ma teuje ar Saozon da glask reiñ bec'h.
Rouantelezh Ystrad Clud, pe Strat Clut, pe Srath Chluaidh e gouezeleg , pe Kambria ivez, a oa unan eus ar rouantelezhioù brezhon en hanternoz Enez Vreizh, e mervent Skos, e deroù ar Grennamzer, etre ar hag an .
Da zevezh marv e wreg e roas Karl Veur ma vije manati La Celle Saint-Paul e Cormery , bet diazezet gant e gañseller Ithier, e dalc'h abati Teurgn ; dre hanterouriezh e vignon ha kuzulier Alcuin of York e c'houlenn digant Benead Aniana 22 vanac'h evit staliañ reolenn Benead Norcia e Comery.
En darn niverusañ eus an dud ez eus un dorn a zo mibinoc'h eget egile, an doarn dehou peurliesañ ; 8 % hepken eus an dud zo kleizidi, paotred aliesoc'h eget merc'hed, gant muioc'h pe nebeutoc'h a gleizidi hervez ar pobladoù.
Tri oeñs zo da bep biz : an oeñs hogozek eo an tostañ d'ar c'hreizdorn, an oeñs krenn d'e heul, hag an oeñs pellek e penn pep biz ; daou oeñs hepken zo d'ar biz I, ar biz-meud, n'en deus oeñs pellek ebet.
Bez' ez eus 27 askorn da nebeutañ e dorn un den ; a-wezhioù e vez eskern sezamek ouzhpenn, da lavaret eo eskern a zo enframmet en ur stirenn ; alies e vez daou askorn sezamek enframmet en drapezenn, a-us ar biz-meud, hag unan er c'hreizdorn a-us ar biz-yod.
Displeget e oa an testennoù hittitek e 1930 gant W. Porzig, a geñverias evit ar wezh kentañ emgann Teshub hag Illuyanka gant kann Zeus, doue an oabl, ha Tifon, an euzhvil heñvel ouzh un naer, danevellet e Bibliotheke ar Pseudo-Apollodoros .
D'ar c'houlz-se, ar geñveriadenn etre mojennoù an Hittited hag ar C'hresianed ne oa ket degemeret gant kalz tud, rak ne oa ket bet digejet hag embannet c'hoazh, d'ar mare-se, ar vojenn hittitat a zanevell spazhadenn doue an neñv gant Kumarbi, tost d'ar vojenn c'hresian en un doare kalz sklaeroc'h.
Un termenadur klok a zo bet kinniget gant Louis Le Fur e diwezh an XIXvet kantved : "Ar riegezh a zo barregezh ar riez chom hep bezañ rediet d'ober traoù pe ren an traoù a-stumm gant ar palioù en deus divizet seveniñ nemet diwar abeg e volontez hag hervez pennaennoù ar gwir.
Hervez Kuzul ar Vonreizh gall n'eus ket tu treuzkas elfennoù riegezh pa 'z eus tu treuzkas d'an Unaniezh Europa belioù, met eneberien an Unaniezh a gav dezho eo didalvez an diforc'h pa ne gredont ket e c'hellfe riezoù unanet Europa terriñ o liammoù hag adkemer o belioù treuzkaset.
D’an 22 a viz C’hwevrer 1943 e voe kondaonet d’ar marv ha dibennet e toull-bac’h Stadelheim, nepell eus München, un nebeud eurvezhioù goude ma vefe bet dibennet e c’hoar, daoust d'al lezenn a embanne splann e ranked gortoz 99 deiz a-raok lakaat un den d'ar marv goude ma vije bet kondaonet.
D’an 18 a viz Genver 1943 e voe kondaonet Berkowitz, Rehmer ha re all gant eil kambr lez-varn vrezel ar Reich evit bezañ bet o pegañ o skritelloù (“. abalamour d’ar sikour a-benn prientiñ un taol trubarderezh ha kenlabour gant an enebourien”).
O vezañ m'eo bet ezel oberiant hag a youl-vat eus al luskad evit sevel an deskadurezh brezhonek hag eus kelennadurezh ar brezhoneg en ur skol-veur-stad ivez en deus elfennet meur a wezh penaos e veize saviad ar brezhoneg hag a pezh a vez graet evit e tiorren.
E-barzh ar pennad savet e 1998 evit enoriñ e vestr, Pêr Denez, e tispleg ar cheñchamant bras a zo bet e statud ar brezhoneg e-doug eil hantervezh ar c'hantved, pe eo deuet da vezañ ur yezh notennet mat gant ar Vrezhoned, ha pa vefe dilezet ganto, goude bezañ bet disprizet ha karezet.