polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Tro-dro da Amsterdam e kaver ar c'humunioù da-heul : Diemen, Weesp, Abcoude, Ouder-Amstel hag Amstelveen er su, Haarlemmermeer ha Haarlemmerliede en Spaarnwoude er c'hornôg, Zaanstad, Oostzaan, Landsmeer ha Waterland en norzh.
Meur a gêr zo enni ivez : Amsterdam , Amsterdam Zuidoost, Buiksloot, Driemond, Durgerdam, Holysloot, Nieuwendam, 't Nopeind, Oud Osdorp, Ransdorp, Ruigoord, Schellingwoude, Het Schouw, Sloten, Sloterdijk, Zunderdorp.
Ar provañseg zo ur rannyezh okitanek, komzet dreist-holl er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur, en departamantoù-mañ : Var, Vaucluse, Bouches-du-Rhône, Alpes-de-Haute-Provence, Alpes-Maritimes, hag en ul lodenn eus departamant ar Gard.
Ur rendael a savas e 2001 etre Martial Ménard ha prezidant Kuzul Rannvro Breizh, Josselin de Rohan pa nac'has hennezh tremen dirak stand Skol-Uhel ar Vro er saloñs Expolangues e Pariz, kuit d'en em gavout gant Martial Ménard, rener Breizh-Info, en doa embannet ur pennad a gave abeg ennañ, hag a zisklêrias « Je n'accepterai jamais que l'on fasse l'apologie du terrorisme ni celle de la collaboration et des collaborateurs. »
Dindan paeroniezh Per Denez e vodas ur skipailh kenlabourerien gant Jean-Yves Lagadec hag Iwan Kadored da genlabourerien bennañ evit sevel embann Geriadur brezhoneg An Here, ur geriadur hollvrezhonek, a zeuas er gouloù e 1995 gant 10 000 pennger.
E 1979 e voe kondaonet da seizh vloaz toull-bac'h gant Lez Surentez ar Stad c'hall evit bezañ kemeret perzh en ur gwalldaol e Ploueg-ar-Mor a-enep eilti ar c'homiser Roger Le Taillanter, patrom SRPJ Roazhon, d'ar 15 a viz Mae 1979.
Ar rannañ e kemperzh an teknologiezhioù rouedadoù load n'eo ket skignañ diaser lies iriennoù gant ar fun hogen eo kentoc'h e vez roet d'an urzhiataer kaser ar gwir da berc'hennañ ar fun evitañ e-unan da dreuzkas e iriennoù pa vez red d'an urzhiataerioù all gortoz.
Aes eo ar gouelan gris da anavezout pa vez deuet d’e vent : gris-sklaer eo e gein war-bouez begoù an divaskell a zo du ha gwenn, gwenn eo ar peurrest eus ar c’horf, un arliv roz a zo d’an treid, war e bigos melen ez eus un tarchig ruz.
Civitas Visensionensis ; Civitas Vesuntiensis ; Civitas Visoncensis ; Visonticorum Civitas ; Civitas Bessuntio ; Besuntio ; Civitas Visontio ; Eccledia Vesoncensis ; Vesoncio Oppidum ; Vesontionense Oppidum ; Urbs Vesontionis ; Vesonci, Vesvncio, Visvncio, Besoncio ; Chrysopolis (Inventio ss.
Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Ploue; e Bann Henbont e oa; lakaet e voe e kanton Henbont bet miret ha brasaet e 1801 gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX , dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix; lakaet e voe Zinzag-Lokrist en Arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
O klask modernaat muioc'h c'hoazh a vro e freuzas gwirioù ispisial an dud estren bet roet da vare ar renad a-raok ha goulenn a reas e vije paouezet da implij ar ger Persia gant ar gumuniezh etrevroadel : lakaat a reas an dud d'ober gant Iran kentoc'h.
Dre ma wanae galloud ar galifed abasid e voe savet rouantelezhioù bihan pe brasoc'h en Iran a geveze ouzh Badgad a-fet sevenadur, o kas war-raok ur sevenadur bersek e-liamm ouzh ar sevenadur henbersek ha krennbersek eus a-raok aloubadeg an Arabed.
Ar c’henelioù pennañ eo ar re-mañ : Persed , Azeried 24%, Gilakied/Mazandaranied , Kurded , Arabed , Baloutched , Lored , Turkmened , Qashqai, Armeniz, Yuzevien iranat, Asirianed, Georgianed, Sircasianed, Tated hag all.
Talvoudus-kenañ eo ar vevenn choazet evit deroù an Ordovisian hag an Tremadog abalamour ma klot mat gant ar c'havadennoù spesadoù Graptolithina, Conodonta, ha trilobited, diaezez loened an Tremadog, ar pezh a ro o zu d'ar skiantourien da liammañ ar spesadoù-se an eil re ouzh ar re all, met ivez da spesadoù a gaver gante e lec'hioù all ivez.
Deuet eo ar yezh-se, kemmet tamm-ha-tamm gant Aasen e-unan ha war e lerc’h, da vezañ hiziv an Nynorsk, unan eus an div yezh ofisiel a zo e Norvegia (an hini all eo ar Bokmål, a zo diskennet eus an doare daneg norvegek komzet e Norvegia da vare Aasen).
Diazezet e voe an Ospital Milourel Klokaus Niv 78 e Loudieg e-pad ar Brezel-bed kentañ; gloazidi a oa erruet e miz Gwengolo dija, ha krouet e voe an ospital d'an 2 a viz Here 1914; serret e voe e dibenn miz Du 1917.
E 1917 e voe degemeret repuidi, 63 Gall ha 62 Velgiad e Loudieg; e mizioù Meurzh hag Ebrel 1918 e teuas pemp repuad all eus departamantoù gall Oise ha Somme abalamour d'an dagadenn alaman bet boulc'het e miz Meurzh.
E 1890 avat e voe torret al liamm-se, pa varvas ar roue Wilhelm III an Izelvroioù : kemeret e voe e blas war dron an Izelvroioù gant e verc’h Wilhelmina met ne c’hellas ket houmañ bezañ anvet e penn Luksembourg abalamour da lezennoù an hêrezh a vire ouzh ar merc’hed a vezañ e penn ar vro-se.
Goude-se n'eus ket fellet d'an Izelvroioù bezañ neptu ha kenlabouret o deus a-zevri en aozadurioù etrebroadel : gant Belgia ha Luksembourg e voe savet un unaniezh anvet Beneluks ; mont a reas an Izelvroioù e-barzh an aozadur milourel etrebroadel anvet AFNA ; adalek 1957 e voe ezel eus Kumuniezh Europa .
Koulskoude, diwar levezon ar galleg moarvat, hag ar sevended degaset gantañ marteze, eo aet ar ger revr e-maez a implij tamm-ha-tamm e troiennoù zo dre ma 'z eus gerioù all kevatal dezhañ: daoust hag en abeg da se eo e kaver ar ger kil e-lec'h revr en droienn "penn-kil-ha-troad"?
Pa oa o klask gwelloc'h gopr e roas Johann Pachelbel e zilez a soner ha kelenner en Erfurt d'ar 15 a vir Eost 1690, ha pemzektez goude, d'ar 1añ a viz Gwengolo, e voe gopret evel ograour e lez Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt, dugez Württemberg e Stuttgart.
E 1678, pa varvas Bernhard II, dug Saks-Jena, anezhañ breur Johann Georg I, en em gavas Johann Pachelbel dilabour ; goulenn a reas ul lizher-testeni digant e gelenner Eberlin, a skrivas e oa ar soner yaouank einen perfekten und raren Virtuosen, "ur mailh disi ha dibaot".
E-kerzh ar c’hantvedoù war-lerc'h en em unanas ar pobloù disheñvel a oa o vevañ e Galiza, da lavaret eo ar C'haliziz-Romaned, ar Sueved, ar Vandaled hag ar Vizigoted, ken war an dachenn gevredigezhel ken war an dachenn yezhel ha kreñvaet e voe ganto o rouantelezh goude.
Er Grennamzer e teuas da vezañ ur rouantelezh dizalc'h dindan an anv "Reyno de Galicia", aet da lodenn eus Rouantelezh León war-lerc'h, daoust ma talc'has da vezañ anvet rouantelezh betek an kantved, pa voe krouet, dindan an hollveliegezh, ar rannvroioù kalaikat a-vremañ hag e voe bodet dindan kurunenn Spagn Rouantelezhioù broioù Spagn .
Amprestet digant ur stumm galizek deuet en-dro e lizhiri ar yezh-se en XXvet kantved diwar ar portugaleg ha galizeg-ha-louzitaneg ar Grennamzer, ha bet degemeret e reoliekadur ar galizeg e 2003 evel adstumm; lakaet e vez gant lod da vezañ ar stumm galizek "gwir" enep ar stumm Galicia a vefe da lakaat da gastilhanegadur, daoust ma'z eo testeniekaet mat er yezh abaoe ar Grennamzer.
Goude ma oa aet ar sevenadur war e ziskar e-pad ar marevezh modern e oa deuet en-dro ar galizeg hag al lennegezh galizek war wel gant adc’hanidigezh an XIXvet kantved, a reer « Rexurdimento » diouti, ha gant ar marevezh « Nos » en drederenn gentañ eus an XXvet kantved.
En em lakaat a reer da implijout ar galleg, diwar-goust an okitaneg, el lezioù-barn, er marilhoù, en aktaoù a bep seurt (nemet er broioù n’int ket bet staget ouzh Bro-C'hall evel traoñienn Aran, traoñiennoù okitanek Piemont, Bearn).
Anavezet eo o skridoù en tu-hont d’ar vro okitanek : en Italia, e Katalonia hag e Bro-C'hall eo brudet an trodadored ha lod eus barzhed kentañ Katalonia a skrive en okitaneg pe en ur c'hatalaneg gwall levezonet gant an okitaneg betek Ausias March a voe an hini kentañ a skrivas e katalaneg da vat.
Meur a anv a zo bet roet d’an okitaneg a-hed an istor : betek an XIIvet kantved e veze graet Lingua romana anezhañ, etre an XIIvet hag ar XIVvet kantved e raed alies Lemouzi anezhañ ; an Italian Dante Alighieri a rae gant Lingua d'Oc ; en italianeg hag e galleg e voe graet ivez gant provenzale pe provençal .
Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Pleñver gant div gumun ennañ: An Ardeven ha Pleñver; e Bann an Alre e oa; gant lezenn an 8 pluviôse an IX , dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix, e voe dilamet kanton Pleñver ha lakaet Pleñver e Kanton Belz, bet krouet e 1801; lakaet e voe en Arondisamant an Oriant e 1800.
E Sened-Meur Trento e voe degemeret ar seizh levr (Youdith, Tobit,ar vMakabeed 1 ha 2, ar Furnez, Furnez Sirac'h, Barouc'h gant lizher Yeremia) mui an tammoù eus Levr Ester ha Levr Daniel ha na gaver ket en destenn hebraek, evel kanonel.
Gant ur gorread a 10,912km² hag ur boblañs a vuioc'h eget daou vilion a dud a-raok enkadenn 1999 he deus Kosovo harzoù gant Montenegro war-du ar gwalarn, gant kreiz Serbia war-du an norzh hag ar reter, gant Makedonia an Norzh war-du ar su ha gant Albania war-du ar mervent.
Evit pourchas an dilhadoù kaer-se e teuas da vout ar gwellañ prenerez e stal Jacques Cœur, ur marc'hadour etrevroadel hag a oa deuet da vout arc'hanter meur ar roue, hag en devoa dastumet madoù ha teñzorioù deuet eus ar Reter en e balez e Bourges.
Emsavadeg ar Bonedoù ruz: preizhet e voe ar presbital gant an emsavidi, laeret loaioù ha fourchetezioù argant hag evet barrikennadoù gwin ar person ha klasket lazhañ e niz gant parrezianiz Kervignag, Rianteg, Lostenk, Brelevenez ha Lokoal; nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Kervignag, Jean Le Lénec ha Jean Steffan, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Ouyezd Kurdistan (anvet ivez en un doare nann-ofisiel Kurdistan Ruz diwar ar c'hurdeg Kurdistana Sor; en azerbaidjaneg Qızıl Kürdistan; e ruseg ) a oa bet ur rann eus an Unaniezh Soviedel krouet e 1923 hag aet da get c'hwec'h vloaz war-lerc'h e 1929.
Dismantret e oa bet Ouyezd Kurdistan d'an 8 a viz Ebrel ha d'an 30 a viz Mae 1930 e oa bet savet Okroug Kurdistan en e lec'h, met dismantret e oa bet ivez d'e dro d'ar 23 a viz Mezheven 1930 gant aon rak an enebiezh etrebroadel a c'hellfe sevel diwarnañ.
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel-bed, re an Aerlu d'an 29 a viz Genver 1943 pa gouezhas o c'harr-nij e Plouganoù, re ar Morlu d'an 29 a viz Ebrel 1944 pa voe kaset o bag, an destroyer HMCS Athabaskan, d'ar strad gant an tarzher alaman Elbing T-24.
Brezel Yen zo bet graet eus ur prantad bec'h padus, adalek fin ar bloavezhioù 1950 betek dibenn ar bloavezhioù 1990, ma veze kevezerezh etre Stadoù Unanet Amerika diouzh an eil tu hag an Unvaniezh Soviedel hag ar broioù kevredet ganti diouzh an tu all.
Er fin, c'hwezek bro, gant donedigezh Alamagn ar C'hornôg e 1949, a asantas d'ar steuñv Marshall : Bro C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet, a voe ar broioù pennañ sikouret gantañ, Aostria, Benelux, Gres, Iwerzhon, Island, Italia, ar broioù skandinaviat, Portugal, Suis ha Turkia.
Hervez Bernard Baruch, anezhañ un den-stad en SUA brudet gant ar c'hazetenner Walter Lippmann, e talvez an droienn Ar Brezel Yen ur prantad bec'h bras etre SUA hag Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel pe URSS etre 1947 ha 1991, hag int bet kevredet e-pad an Eil Brezel Bed.
Ar Soviediz a verzo kement-se, hag e miz Here 1947 e-pad emvod diazezer ar c'h/Kominform, Andrei Jdanov, sekretour strollad kommunour an Unaniezh Soviedel , bodet gant kannaded an nav strollad komunour European, a freuzas an "impalaerouriezh stadunanat".
Broioù an trede bed evel India gant Nehru, Ejipt gant Nasser ha Yougoslavia gant Tito o deus savet e-pad un amzerig emsav ar re zisteud o tisklêriañ evel-se o neptuegezh hag o c'hoari gant ar c'hevezerezh etre an daou vloc'had evit sevel aotreadurioù.
War un dachennad ekonomikel "dollaraet" gant emglevioù Bretton Woods, steuñv Marshall a voe savet evit leuniañ an « dollar gap », evel-se e c'helle Europiz prenañ digant ar Stadoù-Unanet pourvezadennoù ha kenderc'hadoù o asurañ ur fred d'ar produioù stadunanat.
D'ar 26 a viz Even 1945, kaset gant lusk ur meno trubuilhet gant an oberennoù nazi ha krizder an emgannoù, kannaded ar 51 bro o deus asantet e San Fransisco karta ar broioù unanet, an destenn ziazez evit Aozadur ar broioù unanet , gant ar pal pennañ a oa "gwareziñ ar remziadoù o tont eus distrujoù ar brezel en deus gloazet an denelezh div wech e amzer buhez un den."
Ar gêr "yen", implijet evel un enepster a ziskouez n'eo ket ur brezel boutin, met un emgann hep tagadennoù armet eeun etre trec'herien an Eil Brezel-bed ; merket eo bet ivez gant redadeg an armañ, gourdrouz an armoù nukleel hag ar genstrivadeg teknologel evit gounit an egor.
En e levr tabut, "Les Vessies pour des lanternes", e tisklêrias Erwan Vertou ar pezh en doa intentet da embann : "Deuet e voe e Barzhed Vreizh da gemer perzh e lidoù Roazhon evit embann o lealded e keñver Bro-C'hall… Holl ar Varzhed a gav dipitus ma n'eo ket bet douget d'ar wirionez istorel gant an arzour, pa ne voe biskoazh ha ne vo ket biken ur seurt emstumm gant Breizh… ".
Erwan Berthou pe Erwan Vertou , ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1861 e kêriadenn Poull Poud, Pleuvihan, e Treger hag aet da anaon d'ar 27 a viz Genver 1933, e Pleuvihan ivez, zo eil Drouiz Meur Breizh, barzh brezhonek ha gallek, troour hag ijinour a-vicher.
Ganet e voe Orhan Pamuk e 1952 e Nisantasi, ur c'harter pinvidik ha kornôgelaet en Istanbul, en ur familh vras par d'an hini a zeskriv en e romantoù Cevdet Bey ve Oğulları ha Kara Kitap koulz hag en e vuhezskrid, Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir .
Goude embannadur saoznek e romant istorel Beyaz Kale e c'hounezas brud en estrenvro gant ar priz Independent Award for Foreign Fiction a voe roet dezhañ e London e 1990 ; hiziv e vez troet e romantoù e tremen 60 yezh, ha 13 milion a levrioù zo bet gwerzhet en ur c'hant bro bennak.
King a aliae an dud da chom hep en em droc'hañ a ziwar ar gevredigezh, met kentoc'h da sevel ur gevredigezh e-barzh ar gevredigezh, ha da gregiñ gant ur stal dre m'eo « ret mat deomp mont d'ur stal bemdez gouloù evit prenañ boued ha diankajoù - perak neuze ne c'hallfemp ket mont d'hor stal-ni ? » Kinnig a reas reolennoù a skiant-vat, evel ensellet ur wezh ar sizhun ouzh ar c'hontoù, bezañ tri c'henverour, ha nag aozañ emvodoù e tavarnioù .
Broudet gant ar berzh-se e teuas dezhañ ar soñj da grouiñ « kêriadennoù keveliñ » lec'h ma 'n em dennfe ar vicherourien o-unan e-maez ar baourentez dre c'hounit o boued, sevel o dilhad hag e fin ar gont 'n em ren o-unan.
Ar strollad Mondragón, en deus da obererezhioù ar c'henderc'hiñ, ar c'hred, ar c'helenn hag an imbourc'h, lec'hiet e Arrasate, e Su-Euskadi (218 embregerezh ha 71 000 goprad, un hanter anezho a zo war un dro kevrennerien).
Embannet ez eus bet meur a wezh gant pennoù bras ar strollad-mañ e sav a-enep an divyezhegezh brezhoneg/galleg e Breizh hag e nac'h e vefe sinet gant Bro-C'hall ar Garta europat evit ar yezhoù rannvroel pe bihanniver (gant Louis Alliot e 2013 da-geñver ur c'habalerezh evit an divyezhegezh e Katalonia an Norzh).
Ar Rassemblement National , bet anvet Front National betek ar 1añ a viz Mezheven 2018, a zo ur strollad politikel gall eus an tu-dehoù pellañ krouet e miz Here 1972 ha renet betek miz Genver 2012 gant Jean-Marie Le Pen ; etre 2011 ha 2021 eo bet renet gant e verc'h Marine Le Pen.
Da skouer, un arload ergrafet evit kas roadennoù d'un drobarzhell enankañ-ec'hankañ, ur voullerez da skouer, e vez skrivet roadennoù evit an drobarzhell-se gant an arload hogen ne vez ket evezhiet gantañ hag e vefent o degouezhout hep distresadurioù.
Ober a ra dave an doare-skrivañ hangeul da berzhioù hiniennel doare-distagañ pep sonenn ar yezh, da skouer ur sin arbennik ez eus evit ober diskouez dre skrid ar fed ma vez distaget ur sonenn bennak gant an diweuz pe dre ar fri, pe ma vezont mouezhiet pe divouezh, hag all, da skouer:
1885 : • • , (Gde lyubov', tam i bog, "El lec'h ma'z eus karantez emañ Doue") • , (Vrazh'ye lepko, a bozh'ye krepko, "Hoalus eo an droug, met padus eo ar mad") • (Devchonki umneye starikov, "Furoc'h e vez ar plac'hed eget an oadourien") • •
1886 : • • (Kak chertonok krayushku vykupal, "An diaoulig dasprenet gant ar bara") • • (Zerno s kurinoye yaytso, "Ur c'hreunenn ker bras ha vi ur yar") • (Mnogo li cheloveku zemli nuzhno, "Pegement a zouar en deus ezhomm un den") •
« Ensavet eo ar c'hevredad gant daou pe meur a hinienn a ziviz dre gevrat dereiñ d'un embregadenn boutin madoù pe o oberiantiz e sell da rannañ ar gounid pe da dennañ splet eus an arboelladenn a c'hello disoc'hiñ diwar se. Gallout a ra bezañ ensavet, e degouezhioù termenet gant al lezenn, dre akta bolontez un hinienn hepken. Ar re gevredet a n' em ouestl da gemer perzh er c'holloù. »
E kemm gant seurtoù all a dudelezh – pergen ar c'hevredigezhioù –, ur c'hevredad en deus atav ur c'halvidigezh armerzhel (pourchas madoù ha servijoù da baeañ, genel spletoù pe arboelladennoù, hag o rannañ), gwezh a vez a-gevret gant ur c'halvidigezh sokial.
Da c'houzout eo e c'heller kefluniañ gwereadur ur skramm gant meur a zespizadur hervez e c'hallusterioù kalvezel da lavaret eo e c'heller kefluniañ un daspizadur izeloc'h eget an hini aliet pe vrasoc'h o c'houzout ma ne vefe ket tu neuze gwereañ kement a livioù (SVGA da skouer e Modoù kevregañ.
Da 77 vloaz e varvas hon dramaour brudetañ d'an 20 a viz Meurzh 1953 e Clichy-la-Garenne , pell diouzh e vro, « brudet ha dianav » evel ma skrivas gant mousfent ; beziet e voe e Dives-sur-Mer , ma oa boas da dremen vakañsoù en hañv.
Nepell diouzh ar maner e oa ur vilin ma laboure Urien ar C'hoant hag e wreg Mari ar Rouz ; plijout a rae da Vari kontañ kalz istorioù, hag a-drugarez dezhi e teskas Tangi Malmanche brezhoneg hag e talc'has soñj eus an istorioù-se a-hed e vuhez.
Daoust ma tilezas e garg ofisiel a benn ar Stad libian, e 1979, e chomas e penn Libia gant an titl a « Heñcher dispac'h ar Jamahiriya bras arab libian poblek ha sokialour » (pe en un doare eeunoc'h « Heñcher an dispac'h » pe « « Breur heñcher »).
Mu'ammar Abu Minyar al Qadhafi pe Mouamar al-Kadafi (arabeg: ', treuzlizherennadur: Mu‘ammar al-Qaḏḏāfī ; treuskrivadur brezhonekaet: Mouamar al-Kadafi), anvet da gustum ar c'horonal Kadafi, a oa un den a Stad libian, bet ganet e-tro 1942 e Sirt, ha lazhet er gêr-se d'an 20 a viz Here 2011 e-skeud an emgannoù kaset war-raok gant ar gouarnamant da c'hortoz hag an Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel evit tapout kêr.
Heñvel a-walc'h eo muzul an eñvorioù elektronek ouzh hini ar gorreadoù hag an dalc'hoù, nemet e krog dre kilo hag e kresk a-viliadoù : komzet e veze eus kilo-eizhbitoù e deroù ar stlenneg, 1 kE o talvezout 1024 eizhbit.
Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h kanton Plunered gant teir c'humun ennañ: Plougouvelen, Plunered ha Pluvergad; e Bann an Alre e oa; diskaret e voe kanton Plunered e 1801 ha lakaet Plunered e kanton an Alre e 1801 gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX , dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix; lakaet e voe Plunered en Arondisamant an Oriant bet krouet e 1800.
Un displegadur all zo deuet dre ar genyezhoniezh, pa dalvez ar wrizienn indezeuropek *gen- kement ha "javed", "jod", "chin" – un astenn d'ar ster-se eo "genoù" pa gomzer eus an dremm ha n'eo ket eus an digor ma lakaer boued ; kement ha "plegadenn", "kogn" e oa ster *gen- ivez , alese Geneva oc'h ober dave d'ar c'hogn a zo e penn al lenn.
Meur a skouer eus al liamm-se zo en istorioù keltiek ha german : Arzhur ha Gawain dre Vorgana ivez, ar roue Marc'h ha Tristan, ar Roue Pesketaer ha Parzival e mojennoù Arzhur ; ar roue Conchobar mac Nessa ha Cú Chulainn en hengoun iwerzhonat ; ar roue Hrethel ha Beowulf en hini Angl-ha-Saoz ; ar Franked Karl Veur ha Roland e Danvez Bro-C'hall.
Diouzh an eil tu e soñjer n'emañ ket an niz dindan aotrouniezh tadel an eontr, ha ne vo ket erlerc'hiet an niz ouzh an eontr goude marv hennezh ; neuze n'emañ ket en darempredoù eontr-niz an drougiezh tanav a c'hall bout etre tad ha mab.
Diouzh an tu all e lavarer ne c'hall gwaz ebet bout 100% asur ez eo tad gwirion ar bugel a zeu er-maez eus ar vamm, ar pezh a zegas un tamm forc'hellegezh d'an darempredoù etre tad ha mab ; ur breur hag ur c'hoar avat a zeu eus an hevelep mammog, neuze e oar an eontr ez eo kar dre wad da vab e c'hoar, ar pezh a greñva al liamm.
En e bennoberenn Le Morte d'Arthur en devoe Thomas Malory mil boan gant ar c'hemm-se : gwech e teskriv Morgan evel moereb Arzhur, gwech all evel e c'hoar ; dimezet eo ar voereb Morgan hag aet eo kuit evit ma ne vefe ket anavezet gant Arzhur, hogen pa zistro-hi o deus darempredoù revel ; c'hoar Arzhur eo Morgan pa gomzont eus o mab.
Goude-se ez eas da aloubiñ Spagn ha gwalarn Afrika a-raok kas e armead Brezhoned ha Bretoned da Roma e 387 ; eno e voe faezhet bloaz war-lerc'h gant an impalaer Theodosius Iañ, met kounaet e voe gant e soudarded pa zistrojont, lod da Enez Veur ha lod all da Arvorig.
Riothamus , ur pennkadour brezhon-roman a vevas war-dro ar bloavezh 470 ; hervez an istorour ostrogot Jordanes ez erruas Riothamus, "roue ar Vrezhoned" e Galia er bloavezh 468 gant un 12 000 soudard bennak d'en em staliañ war ribl dehoù ar stêr Liger, hag alese e c'hallas sikour da vrezeliñ ouzh un armead Saksoned.
N'eo ket souezhus e trofe danvez mojenn Arzhur eus ar brezel hag an talvoudegezhioù milourel a gaver er mammennoù brezhon d'ar garantez ha d'an tenergan a zo er gentel c'hallek, rak Eleanora hag he merc'h Marie o devoa staliet el lez giz an amour fin, ar garantez romantel : merc'hed al lez a veze broudet da glask an amour fin, ha da gastizañ ar wazed da zereent ket.
En istor-se e veaj Arzhur hag e wazed betek Annwfn war vourzh Prydwen, lestr Arzhur ; eno e kavont ur chaodouron hud a vez tommet gant anal nav gwerc'hez evit awenañ ar varzhed, hag ar chadouron-se a nac'h poazhañ boued d'an digaloned.
Ur rakskeudenn eus Arzhur ha marc'heien an Daol Grenn eo ar bagad, un amprest digant hengoun ar Vikinged eo ar chaodouron, pa ra dave da Óðrerir, ar chaodouron m'emañ chouchenn ar varzhoniezh – en hengoun keltiek ez eo ar chaodouronoù par da gorn ar builhentez an Henc'hresianed, a ro boued fonnus d'an dud kadarn, a gendalc'h an harozed en o staelad, hag a c'hall distreiñ ar re varv da vev en-dro.
E Culhwch ac Olwen e voe strobinellet Culhwch yaouank : ne c'hellje dimeziñ nemet da Olwen, merc'h ar ramz Ysbaddaden Pencawr ; hogen tonket e oa ar ramz da vout dibennet da zeiz eured e verc'h, setu ec'h aozas 40 kur da vout sevenet gant kement pleustrer.
Petra bennak ma oa ar roueed kevatal an eil d'egile e vez atav kinniget Arzhur evel dux bellorum, "pennkadour", evel ma veze graet anax andrôn, "roue an dud" eus Agamemnon en Ilias Homeros hag Ard Rí na hÉireann eus Roue Uhel Iwerzhon.
Er werz-veur Táin Bó Cúailnge ez eo lakaet da briz evit forzh pe gadour a drec'hfe an haroz Cú Chulainn en un emgann penn-ouzh-penn ; adalek an orin koshañ eta e voe Gwennivar lakaet da arouez an trec'h hag ar c'hurioù er brezel.
Er mare-se e voe pennoù milourel o tifenn Enez Veur diouzh an alouberien varbar, ha marteze e voe Arzhur unan anezho evit gwir ; d'an hini galloudusañ anezho eo bet lakaet, bepred, ha da Salver Enez Vreizh a-feur ma yae ar c'hantvedoù hebiou.
Gant Chrétien de Troyes e voe krouet ar marc'heg Perceval, a zo Peredur er gentel gembraek, met sur a-walc'h e oa bet awenet ar Gall gant ur vammenn vreizhveurat, pa gaver en daou istor un dudenn hag a zo boutin en hengoun geltiek : ar vaouez heugus, anvet Cailleach Bhéirre en iwerzhoneg, Cilleach Beinne Bric e skoseg ha the loathly lady e saozneg.
Bez' emañ ivez en hengoun ar Vikinged, p'he c'haver en Hrólfr Kraki's saga ; en istor-se end-eeun ez adkaver perzh pennañ ar vaouez heugus : mard asant ar paotr d'he goulennoù e tro-hi da genedusañ koantenn en deus biskoazh gwelet.
Jafrez Menoe ne oa ket un istorour : diazezet war Aeneis Vergilius eo e Istor Enez Vreizh kent donedigezh Arzhur, pa skrivas e voe repuidi eus Troia annezidi kentañ an Enez ; kalz elfennoù eus ar gwengelouriezhioù roman ha keltiek zo en e bennoberenn ; pa voe erru gant mare Uthr Bendragon, anezhañ tad Arzhur, ez eas da buñsañ e mammennoù kembraek evel Culhwch ac Olwen ha Trioedd Ynys Prydein.
Neuze, en e skrivas Gruffudd ap Arthur – Geoffrey of Monmouth e saozneg, Jafrez Menoe e brezhoneg – e Historia Regum Britanniae, "Istor Rouaned Enez Vreizh", a voe echuet e 1136 ; ennañ e ya ar roue Arzhur da zaeañ ha da faezhañ impalaer Roma.