polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Prientet e oa bet an douarañ buan-ha-buan ha dafar a minima a oa bet kaset war an enezenn ; ouzhpenn-se e tivizas an Amiral Turner d'an 9 a viz Eost lakaat ar batimañtoù treuzdougen ha dafar da vont kuit eus ribl an enezenn pa oa un hanter eus dafar ar Marines enno c'hoazh.
E dibenn ar e voe dilezet gant e berc’henned a gavas gwelloc’h tennañ splet eus kastell ar Roc'h-Morvan, a oa d’an tiegezh Roc’han ivez abaoe 1363, ha diazezet en ul lec’h kreiz, etre Brest, Montroulez, Kemper ha Lesneven.
War daou dalbenn e rankas ar Gumuniezh stourm, ur brezel all a oa er c'hreisteiz, peogwir e oa emsavet noblañsed uhel Moldavia gant Brezel Uhelidi Moldavia, ha setu ma en em gave niverusoc'h soudarded Sveden, 3 ouzh 1, a lavarer.
E deroù ar brezel, e 1600, en desped da drec'hoù arme ar Gumuniezh renet gant Hetman Meur Lituania, Krzysztof Mikołaj "Tarzh-Kurun" Radziwiłł, hag a voe gouest da skeiñ ar c'hentañ taolioù gant armeoù Sveden, e teuas a-benn Sveden da aloubiñ Estonia da gentañ, an darn vrasañ eus Livonia, douaroù ar Gumuniezh er c'hreisteiz da Estonia .
Parlamant Pologn-Lituania, ar Sejm, a savas arc'hant brasoc'h evit an arme hag a c'halvas armeoù eus talbenn ar c'hreisteiz, pa veze kavet pouezusoc'h difenn douaroù ar Gumuniezh en hanternoz eget brezeliñ er-maez anezhi er c'hreisteiz.
Da gentañ e sailhent war marc'hegerien Sveden,ha goude hepken e stourment ouzh ar soudarded war-droad, krog da fallgaloniñ a-benn neuze, ha n'hallent ket montwar-gil ken, ha peurvuiañ e voe distrujet un toullad mat a vatailhonoù Svediz evel-se.
er XVIIvet kanved, ar brezel eus 1600 betek 1629 (gwelet a-wechoù evel ul lodenn eus ar brezel europat anvet Brezel an Tregont Vloaz, hag a voe ehanet div wech gant arsavoù-brezel,hag a vez rannet amañ e peder lodenn: ar brezel 1600–1611
E 1601 setu hetman Lituania, Jan Karol Chodkiewicz, ha kanseller Pologn Jan Zamoyski, galvet en-dro eus Moldavia, o tegouezhout e Lituania da stourm ouzh an aloubadeg svedat, a oa o vont da c'hoarvezout n'eo ket en Estonia prometet gant Sigismund hepken, met ivez e douaroù polonat er c'hreisteiz dezhi.
E 1982 e voe kaset an Tregeriad Gilles Bernard, eus Gwengamp, dirak al lez-varn, dre m'en doa beajet en tren hep bilhed met gant ur chekenn vrezhonek siellet en ur mekanik pa oa bet nac'het gant an SNCF degemer ar chekenn vrezhonek-se ha reiñ e vilhed dezhañ.
Heñvel eo ouzh karrez Yang Hui a oa bet krouet wardro 250 vloaz Kent J.K. Kavet e vez ar sammad 34 er renkennadoù, er c'holonennoù, en treuzvegelloù, hag e pep strollad pevar kellig, hini ar c'hreiz ha re pep korn ar c'harrez.
"Merc'h Beli" a vez graet eus Arianrhod e Trioedd Ynys Prydein ; alese e lakaas J. Rhys e oa Dôn pried Beli Mawr, ar pezh ne dalvez ket avat ez eo Dôn mamm da holl vugale Beli, pe ez eo Beli tad da holl vugale Dôn.
War a hañval e voe Meng Zi ur c'helenner brudet er Stad Chu, pell er Mervent da Lu, hogen ne ouzer netra eus e oberennoù kent ma erruas war-dro ar bloavezh 335 er Stad Qi en Norzh da Lu, a oa unan eus ar Stadoù galloudusañ da vare ar Stadoù Brezelour.
En un doare rust a-walc'h e respontas Meng Zi n'en devoa-eñ netra da lavaret diwar-benn an dodenn-se peogwir ne oa bet biskoazh skol ar Gonfusianed a-du gant ar bennaotrouniezh, kent reiñ un hir a gentel a-zivout perzhioù ur rener gwirion en ur venegiñ skouerioù eus an amzer hen.
Pa voe ar Stad Zhou ar galloud pennañ e lavaras tud Zhou e oa o doue tiān, "an Neñv", o kemer lec'h Shang Di abalamour ma oa bet ur c'hemm e , tiān mìng, "kefridi an Neñv" – gwellat digarez evit aloubiñ ha sujediñ o amezeien.
Pelloc'h e laka perzhioù ur roue konfusian keñver-ha-keñver gant perzhioù an Neñv, hag e dibenn ar Meng Zi e laka ar vadelezh, ar reizhded, ar furnez hag an doujañs d'al lidoù da berzhioù a dremen eus tiān d'ar rouaned konfusian.
Evel Konfusius e lavar Meng Zi ez eo an Neñv an hollc'halloud madelezhus n'eo ket denel ; hogen dre an dud hepken e c'hall ober diouzh e c'hoant, ha den ne c'hall raklavar a-zivout an darempredoù etre an Neñv hag e obererien denel.
Un nebeud disentezioù armerzhel a ginnigas Meng Zi neuze d'ar renerien a gejas outo e-kerzh e veajoù : reiñ douaroù muzuliet d'ar familhoù d'o labourat ha da vagañ loened a-benn kaout o boued ha fardañ o dilhad ; staliañ ar reizhiad jìng : eizh park prevez o c'hronnañ ur park foran, pep tiegezh o labourat e bark hag o kemer perzh e labour ar park foran, gounidoù hennezh o vont d'ar rener ; gwareziñ ar c'hoadeier hag ar stêrioù, reoliañ ar pesketa hag an hemolc'hiñ, ar pezh a vije anvet "merañ ar peadra" hag "an diorren padus" hiziv an deiz.
Meng Zi a lavaras : "Laer a reer eus neb a zismeg ar vadelezh a zo e natur ; lañfre a reer eus neb a zismeg ar reizhded. Torfedourien a reer eus al laeron hag al lañfreed. Klevet em eus a-zivout kastiz an torfedour Jau, hogen ne'm eus ket klevet a-zivout lazhañ ur penntiern, en degouezh-se."
Pa selle Konfusius ouzh buhez reizh mab-den evel unander ar vuhez-diabarzh hag ar vuhez foran ha pa boueze war an diforc'h etre , jūnzǐ, "den a enor", ha xiăo rén, "den bihan", e oa Meng Zi techet da ensellet tu diabarzh emzalc'h mab-den dre ar meizad xīn, a dalvez kement ha "kalon" ha "spered" war an dro.
Goude ker splann ur gentel e tistroas Meng Ke da studiañ a-zevri er skol gonfusian, ma voe stummet evel kelenner ha gouizieg war ar skridoù kozh evel , Shū Jīng, "Klaselour an Teulioù" ha , Shī Jīng, "Klaselour ar Barzhonegoù", a zo lakaet e Sina e-touez ar Pevar Levr ha Pemp Klaselour.
Daoust dezhañ difenn "gwir an dispac'h" ne c'haller ket lavaret e oa ur gwerinelour eus Meng Zi : fured eo ar rouaned disi, hervezañ, pa renont dre gefridi an Neñv ha dre gefridi ar bobl – ar pezh a zo diskouezet hiziv an deiz c'hoazh gant ar c'healarouez sinaek , wáng, "roue", m'emañ kroaz ar roue etre tres an oabl ha tres an douar.
Un dekred gant gouarnamant Kanada a lakaas Yukon da vezañ anv ofisiel an tiriad, ar pezh a voe asantet gant Kurunenn ar Rouantelezh-Unanet d'ar ; en daoust da gement-se e kendalc'h ar servijoù kanadian hag etrebroadel da ober gant ar berradur YT evit Yukon Territory e saozneg hag gant Yn evit Yukon e galleg.
E-touez ar 510 den o doa roet meur a respont e oa 140 hag a roe saozneg ha galleg war un dro evel yezh-vamm, 335 hag a roe saozneg hag ur yezh na oa ket ofisiel hag 20 hag a roe galleg hag ur yezh na oa ket ofisiel
En un tamm prenn hepken e veze fardet ar benveg gwechall ; kleuz e oa ar c'hef-dasson evel-just, evit amplaat ar son, ha kleuz ivez e veze an troad evel m'eo bet kavet dre zielfennañ krouzh Sain Ffagan dre skinoù X. Daou zoare prenn avat a zo bet implijet evit sevel krouzh Boston : skavenn-wrac'h ha pruñsenn .
Dre gein ar yev e vezont lakaet da dremen dre doulloù ha stegnet e vezont a-us an daol-zasson dreist ur pont betek ur marc'h e traoñ ar benveg ; war an daol-zasson emañ ar pont, ur penn anezhañ stok ouzh an daol hag ar penn all en toull a zo dindan an div gordenn voutañ ; plat eo ar pont, setu e c'heller taravat ar 6 kordenn war un dro gant ar wareg.
Piñset pe skrabet e veze ar c'herdin, hag an daou zoare a-bep-eil alies : ar bizied evit an eztaol hag ar skraberig evit sklaerder ha kreñvder ar son ; un dorn a lakae er c'herdin da seniñ dre ur skraberig, an dorn all o vougañ ar c'herdin na zleent ket froumal.
Ur chrotta eus ar pe zo bet kavet en ur bez er Schwarzwald : hirgarrezek eo, stummet en un tamm prenn hepken eo ar c'hef-dasson, ar brec'hioù hag ar yev, dres evel ar c'hrouzh ; un doare all a oa deveret diouzh al lourenn, gant an traoñ kromm evel hini ur violin.
Krouzh eo anv brezhonek ar benveg-seniñ a anver crwth ( e kembraeg, eus ar c'hentkeltieg *kruttos "tra ront" , en deus roet ivez ar gerioù gouezelek croit : ur bos, un tort, ur vronn, un duchennig ha cruit : un delenn, hep mar en abeg da stumm ront ar c'hef-dasson koulz er c'hrouzhioù koshañ hag en telennoù.
Crouth ha crowd eo stummoù saoznek an anv ; roud zo eus ar sonerien pe ar farderien crwth en anvioù-tiegezh saoznek Crewther, Crowder, Crotherha Crowther ; eus crwth ivez e teu an anvioù-tiegezh skosat MacWhirter ha MacWhorter, e dave d'an delenn.
Evit-se eo nec’het ar Parlamant Breizh adal d’ar 19 a viz Eost 1689 : “Kalz a feizidi a fell dezho bezañ interet e-barzh ilizoù. E-lec’h derc’hel a ratre ha kinklañ ar re-mañ e louz feizidi an ilizoù hag a zismantr ar meinadur ivez abalamour ma vez lakaet hag adlakaet alies ; ker-fall eo da zresañ hemañ…”
E 1710 e c’hourc’hemenn Eskopti Kemper : “Fellout a ra deomp ma vo grataet ar sebeliadurioù er veredoù evit ur bennozh Doue, hervez barnadennoù Parlamant, ha difenn a reomp da gement person pe veleg zo interiñ hiniennoù en ilizoù nemet re gant o « enfeu » enno ”.
2, bet digoret gant ar 17 Rannlu eus ar Rouantelezh-Unanet d'ar 1añ a viz Du 1918, lec'h ma voe bet douaret 11 soudard eus ar Glasgow Highlanders , 55 eus ar Yorkshire Service Battalions", soudarded all eus ar Rouantelezh-Unanet ha 49 frizoniad alaman
Met ar wech-mañ war al leurenn, ne oant nemet tri o c'hoari, gant Andreas Kisser o kemer karg ar c'haner, goude en defe Max kuitaet lec'h ar gouel abretoc'h en devezh, evit distreiñ d'ar Stadoù-Unanet peogwir e oa bet kelaouet eus muntr e lezvab Dana Wells.
Met ar soudard a reas anaoudegezh gant Joséphine de Beauharnais, d'ar 15 a viz Here 1795 e Pariz, lakaet war e hent gant e "vignon" Paul Barras, ma voe torret an dimeziñ, ha ne voe eured ebet, goude ma savas keuz ha koustiañs fall d'ar paotr ur pennadig.
Bernardine Eugénie Désirée Clary, anavezet evel Désirée Clary, ganet e Marseille, d'an 8 a viz Du 1777 ha marvet e Stockholm d'ar 17 a viz Kerzu 1860, a oa pried ar jeneral gall Jean-Baptiste Bernadotte, a voe lakaet da roue Sveden evel Karl XIV Johan, ma teuas-hi da vout rouanez Sveden, anvet Desideria.
Kontañ a ra ar jeneral diktatour an oberoù-brezel kaset da benn gantañ, diwar an danevelloù savet gantañ, ha darnig gant e ofiserien uhelañ, da gas da Sened Roma e-kerzh brezel Galia a c'hoarvezas eus 58 da 52 kent JK, ur brezel renet ha gounezet gantañ.
N'eus arvar ebet diwar-benn an oberenn, met ar goshañ skouerenn anavezet anezhi a zeu eus marevezh ar garolingidi, un 800 vloaz goude an darvoudoù; gant se eo unan eus koshañ skridoù an Henamzer klasel, war-bouez skridoù an Testamant Nevez.
Maria Iañ Portugal (Maria Francisca Isabel Josefa Antónia Gertrudes Rita Joana de Bragança), ganet e Lisboa d’ar 17 a viz Kerzu 1734 ha marvet e Rio de Janeiro d’an 20 a viz Meurzh 1816 a voe rouanez Portugal adalek 1777 betek 1816, war-lerc’h he zad José Iañ.
Istor Meudig zo anv ul levr embannet gant Al Liamm er rummad Levrioù ar vugale er bloavezhioù 1950, skrid adaozet ar gontadenn c'hallek Le Petit Poucet, ur gontadenn, pe marvailh, savet gant Charles Perrault hag a voe embannet el levr Les Contes de ma Mère l'Oye en 1697.
Deut da vezhañ pennlec'h ar rannvro Belgica Secunda, Durocortorum e welas ivez tont meur a zoudarded evit difenn Galia diouzh ar varbared o tont eus an tu all d'ar Rhin ː an impalaer Juluan, evit brezeliñ a-enep an Alamaned er bloaz 356; Jovian, eus 363 da 367 adarre a-enep an Alamaned.
Ganet e Poullaouen e 1811, Prosper Proux en deus tremenet an darn vrasañ eus e vuhez e Gwerliskin : e-pad e vugaleaj hag e yaouankiz, da gentañ, ha da c'houde, pa oa «paotr an tailhoù» er gêr-ze, etre 1843 ha 1858.
Anavezet eo c'hoazh sonioù Prosper Proux war ar maez, e bro-Dreger hag e Kerne-Uhel : klevet e vez atao unan bennak, e kement fest-noz, beilhadeg pe eured, o tistagañ : « Kimiad ur Soudard yaouank », « An Amzer gwechall hag an Amzer bremañ », pe c'hoazh « Mari Beg-A-raok ».
Kement-se e voe danvez he levr kentañ, "Ar brezel n'en deus ket dremm ur vaouez", bet embannet e Minsk e 1985 : savet eo diwar unangomzoù maouezed diwar-benn an Eil Brezel-bed ; biskoazh ne oa bet klevet ar pezh a gontont.
Dre ma veze heskinet en he bro gant renad Loukachenka , a dammalle dezhi bout ur wazourez eus ar CIA, a selaoue he fellgomzadennoù hag a verze outi en em ziskouez d'an holl e kuitaas Belarus a-drugarez d'an International Cities of Refuge Network hag a roas repu dezhi e Pariz.
A-feur ma'z ae war-raok en he resped e troas da arbennigourez war an danevellañ testenioù komzet diwar-benn darvoudoù mantrus a c'hoarvezas en Istor URSS : an Eil Brezel-bed, Brezel Afghanistan , gwallreuz kreizenn nukleel Tchornobyl e 1986 ha diskar an Unaniezh Soviedel e 1991.
Un nebeud bloavezhioù goude trec'h ar re Voñforzh a savas a-nevez Roland II ha Rolland III Koetmen, beskonted Tonkedeg, a-enep an dug Yann IV, a-unan gant Olier Klison, mignon d'ar roue gall Charlez V. Er bloaz 1395 e roas dug Breizh an urzh da zistruj o c'hastell.
Pa c'hoarvezas an taol-stad a-enep Bernabò, kaset gant Gian Galeazzo Visconti, a lakaas bac'hañ, e kastell Trezzo, e eontr hag e vibien Ludovico ha Rodolfo, ec'h embannas Agnese e save a-grenn a-enep gwalloberoù he c'henderv.
Kemeret e voe Le Cateau-Cambrésis gant al lu alaman d'ar 26 a viz Eost 1914 ha chom a reas en e zalc'h betek an 10 a viz Here 1918 ma voe tapet gant Iwerzhoniz ar 5th Battalion Connaught Rangers eus tirlu ar Rouantelezh-Unanet, met ur sizhuniad a voe lakaet dezhe evit dont a-benn eus an difennourion alaman diwezhañ; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920.
Pêr Mokaer, bet ganet e Pariz d'ar 14 a viz Mae 1887, ha marvet e Brest d'ar 4 a viz C'hwevrer 1961, a oa ur politikour, ur skrivagner, ur c'hazetenner, hag ur stourmer breizhat ha bet rezistant e-pad an Eil Brezel-bed.
Neuze e heulias an alioù a gavas e kentelioù Hippokrates, hag e studias en ur veajiñ dre gêr Smyrne ha rannvro Kilikia e Turkia, Korinthos e Gres, enez Kreta, Kiprenez kent tizhout skol-veur ar vezegiezh en Aleksandria, ma kejas ouzh kement soñj a oa a-zivout e arz d’ar mare.
E-pad ar pevar bloaz a dremenas gant ar garg e teskas pouezusted ar reol-voued, stuz mat ar c’horf, ar yec’hedouriezh hag an enepkleñvediñ, ha penaos ober war-dro an torroù hag ar gwataloù grevus – ar goulioù anezho anvet prenestroù war ar c’horf gantañ.
Dre ma ne voe ket labourioù Galenos troet e latin en Henamzer, hag en abeg da ziskar Impalaeriezh roman ar C'hornôg e steuzias ar studioù a-zivout Galenos hag ar vezegiezh hengounel c’hresian dre vras en Europa ar C’hornôg e-kerzh deroù ar Grennamzer, pa voe nebeut-tre a ouizieien latin o c’houzout lenn gresianeg.
E diwezh an Henamzer e voe mui-ouzh-mui a skridoù damkaniezhel e-tal nebeut-tre a skridoù pleustrek : kalz aozerien ne raen nemet breutaat diwar-benn doare Galenos ; ken pouezus e teuas an doare ma krogad da sellet ouzh Hippokrates dre zaoulagad Galenos, ha da get ez eas ar skolioù all tamm-ha-tamm.
Evel ma komprener dre an talbenn Diskredoù diwar-benn Galenos gant Rāzi, koulz ha dre skridoù gant mezeien evel Ibn Zuhr hag Ibn al-Nafis, e voe burutellet hag arveret labourioù Galenos evel un diazez da gas an enselladennoù pelloc’h : diwar arnodennoù Galenos e voe savet arnodennoù all, a gasas Rāzi hag Avenzoar da vont a-enep damkanad Galenos a-zivout an dourennoù tra ma tizoloas Ibn al-Nafis reizhiad an anal, ar pezh er c’hasas da zislavaret damkanad Galenos diwar-benn ar galon.
Petra bennak ma teuas da gompren gwelloc’h reizhiadoù ar gwazhied, an nervennoù hag an anal e fazias a-wezhioù : da skouer, krediñ a rae dezhañ e oa reizhiad ar gwazhied rannet e daou red untuek, ar gwad teñval o tont eus an avu hag ar gwad splann o tont eus ar galon, an daou o vont da vagañ holl organoù ar c’horf gant gwad nevez pourchaset bepred gant an avu hag ar galon.
Ur surjian eus ar re ampartañ e oa Galenos ivez, ha kalz eus e droioù-micher a voe disoñjet e-pad kantvedoù : oberatadennoù war an empenn, hag un doare da bareañ kroc’henenn al lagad a zo par d’an hini a veze arveret c’hoazh kent ma voe ijinet an oberata dre laser.
Nac’hañ a rae bezañ lakaet e skol pe skol, ha dre dennañ e vad eus pep hini anezho kent e veskañ gant e soñjoù dezhañ e krouas e sell dibar war e vicher : un dachenn lieskelennadurel ma oa ret ober gant damkaniezh, enselladennoù hag arnodennoù a-benn kaout an disoc’hoù gwellañ.
Galenos e gresianeg diwar an anv-gwan , "sioul", Claudius Galenus e voe anvet e latin, sur a-walc’h dre dreuzveizañ ar meneg « Cl. », clarissimus, rak n’eus ket eus an anv * e gresianeg, nemet war-lerc'h dre amprest, daoust ma'z anavezer Klaudios Ptolemaios da skouer.
Moarvat e voe Galenos ar gwellañ klasker e mezegiezh en Henamzer ; araokadennoù meur a zegasas e meizadur un niver bras a dachennoù skiantel : korfadurezh, bevedouriezh, kleñvedouriezh, apotikerezh, nervennouriezh, prederouriezh ha poelloniezh, hag e-pad ur milved e voe e labourioù o ren war mezegiezh ar C’hornôg.
Ar bloavezh war-lerc'h a voe hini ma reas « berzh » ar strollad : div bladenn en doa savet, lakaet en doa Vikernes an tan e meur a iliz prenn norvegiat eus ar Grennamzer, a-gevret gant tud all, ha goustilhet en doa Euronymous, rener ar strollad Mayhem o vezañ ma felle da hennezh, hervez Vikernes, e lazhañ.
Gwelet e vez levezon oberenn Tolkien war ar Varg Vikernes yaouank pa veneger e lesanv a gCount Grishnackh, unan eus Orked Aotrou ar Gwalennoù, pe unan eus ar strolladoù en doa sonet enno : Uruk Hai, unan eus ar gouennoù orked al levr-se eo an Uruk Haied.
Ar reolennoù oa mod-se : un tredeog a skoe ar vellad er vann (ur vellig graet gant brenn-heskenn ha lêr, ment un dorn ganti) hag an daou skipailh a rede a-drek, ar gwir a oa ganto da skeiñ an eil re gant ar re all met an tredeog a oa ar gwir gantañ skarzhañ ur c’hoarier a oa re feuls hervezañ.
En Indez vreizhveurat e oa meur a zoare stad : ar proviñsoù a oa renet gant ur gouarnour anvet evit se gant Breizh-Veur hag ar stadoù priñsel a oa renet gant ur priñs pe ur roue, emren a-walc'h diouzh Breizh-Veur ha pa asantfe ober gwazoniezh da roue Breizh-Veur.
Brezel-bed kentañ: devet eo ar maerdi ha dihelloù ar gumun en noz etre an 18 hag an 19 a viz Here 1918; kemeret eo Romeries gant Skosiz , Royal Scots, Highland Light Infantry) ha Saozon lu ar Rouantelezh-Unanet hag ar 1st Otago Regiment eus Zeland-Nevez d'an 22 ha d'an 23 a viz Here 1918; 17 milour eus ar gumun a varv e-pad ar brezel .
En em gannañ a reas arme an Impalaeriezh c'hall kentañ, renet gant an impalaer gall Napoleone Buonaparte, a-enep un emglev savet etre arme ar Rouantelezh-Unanet, renet gant Dug Wellington, hini Prusia, renet gant Gebhard Leberecht von Blücher ha stadoù all kevreet ganto evel Rouantelezh an Izelvroioù, Rouantelezh Hannover, Priñselezh Braunschweig-Lüneburg.
Abaoe, daoust ma'z embann "mennout bezañ un emsav" ez eo dreist-holl evit poent kevredigezh-merañ embannadurioù Imbourc'h, hag ez embann bep daou viz ur gelaouenn a c'heller lenn ivez en-linenn, Kannadig Imbourc'h, e-lec'h e klask hec'h aozerion "kas en-dro ur preder brezhon ha kristen e brezhoneg".
E liamm emañ gant Breuriezh "Kristenion Breizh" pergen evit troidigezh "Liderezh an eurioù" hag "Ar Bibl Santel" hag e klask sikour ar gristenion vrezhonegerion da genlabourat "war bep tachenn" : da sevel o ziegezh, da ren o buhez kefredel hag ar stourmoù e brezhoneg.
Adalek 1954 e voe kaset en-dro gant Youenn Souffez-Despré, hervez Youenn Olier hag adalek 1998 e voe resisaet er statudoù identelezh katolik ar gevredigezh, daoust ma oa katolik a spered abaoe ar penn kentañ ; an holl ne oant ket katoliked, evel Kerlann, met un aergelc'h kristen a rene.
Eus an tri breur koshoc’h evit Edward hag a oa da vout roue araokañ, e oa daou, ar roue nevez George IV hag ar priñs Frederick, Dug York hag Albany, ha ne gomzent ket ken ouzh o gwragez, a oa o-div tremenet an heol war o zreuzoù n'eus forzh penaos, ha neuze n'o dije hêr ebet, hag an trede, Dug Clarence n’en devoa ket bet bugel bev ebet c’hoazh er briedelezh.
An anv-se a vez roet da Julius Caesar ha d'an unnek impalaer war e lerc'h eus 27 kent JK betek 98 : Augustus, Tiberius, Caligula, Claudius, Neron, Galba, Othon, Vitellius, Vespasianus, Titus ha Domitianus, petra bennak ma n'eo ket kar ar c'hwec'h diwezhañ da diegezh Caesar.
En e amzer e kinnigas Konfusius ar meizad a junzi , a c’haller tostaat da kalos kagathos Platon hervez ar sinaour gall Étiemble, pe d’ar gentleman saoznek : fellout a rae dezhañ skarzhañ ar renerien a wad ha lakaat “renerien a galon” en o lec’h, da lavaret eo tud a vije ur skouer eus talvoudegezhioù hengounel Sina, hag a vije heuliet laouen gant ar bobl.
Dre ar Reter-Pellañ en e bezh e voe ar meizad-se skignet gant prederourien sinaat evel Meng Zi ha Xun Zi, ha betek ar C’hornôg – Voltaire, da skouer, a reas gant ar patrom-se a furnez hiniennel diazezet war ar vadelezh hag ar vuhezegezh a-benn stourm ouzh hollveliegezh ar roueed c’hall.
Azasaet e voe kelennadurezh Konfusius betek dont da vezañ stadel dindan ren ar remziad Han , ma voe lakaet pouez war an tu kevredigezhel anezhi ha ma troas da emzalc’h disi an uhelidi, alese patrom an noblañsoù sevenet hag emouestlet e buhez kevredigezhel hag armerzhel o c’hornad-bro.
Hogen pa ne rae Konfusius gwall forzh eus an armerzh politikel ez embanne Meng Zi ne grog ar vadelouriezh hag an onestiz nemet pa vez leun stomog an den : ret e vije d’ar renerien lezel an dud da vezañ emren war o douaroù a-benn bezañ gouest da genderc’hiñ o boued hag o zilhad, ret e vije gwareziñ ar peadra naturel dre verañ an dourioù, ar c’hoadoù, ar pesketa hag ar prenn.
Pelloc’h eget Konfusius e kasas Meng Zi ar c’heal a junzi, pa’z embannas e c’halle forzh piv dont da vezañ par da Yao ha Shun, anezho renerien disi an hengoun – gant Liu Shaoqi , a voe e penn Republik Pobl Sina etre 1959 ha 1968, e voe lavaret heñvel ger evit ger.
Kreñv e chome e Meng Zi ar gredenn gonfusian e madelezh naturel mab-den, krediñ start a rae ne oa ret nemet kelenn d’an dud a-benn ma vijent junzi, ha den ebet araozañ ne gredas lavaret d’ur priñs diwall da dreiñ da vac’homer rak “forzh pe zen en devije ar gwir d’e lazhañ, peogwir ne vez eus ur fallakr nemet forzh pe zen”.
En e levr “Glizh gourstank Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù hag an Diskaramzerioù” e tisplegas Dong Zhongshu ar “sekredoù” en devije kavet er c’hlaselour konfusian hag en devoa lakaet da sichenn e brederouriezh dre o meskañ gant damkan ar yin hag ar yang mui hini ar pemp elfenn.
Goude bezañ bet ken kasaet er mareoù kent, setu ma voe Konfusius lakaet ez-ofisiel da “roue digurun” – da sant, hervez Sima Qian en e Shiji – hag ar Gonfusianegezh lakaet da gelennadurezh stadel, ar pezh a chomas e-pad tremen daou vilved dre velestradur an impalaeriezh.
Goude marv an impalaer Qin Shi Huangdi e 210 e renas e vab Qin Er Shi betek ar bloavezh 206, ma teuas un den eus ar bobl, Liu Bang , a-benn da gas un dispac’h ha da bignat war kador an impalaer dindan an anv Han Gaozu – goude bezañ gwastet kêrbenn Qin Shi Huangdi ha devet levraoueg an impalaeriezh, enni holl skridoù Konfusianegezh ar mare, anavezet dindan an anv Pevar Levr ha Pemp Klaselour.
E bloavezh marv Konfusius end-eeun e voe ganet ar prederour Mo Zi , unan eus gwashañ prosezerien Konfusius daoust dezhañ bet stummet gant heulierien ar Mestr : en e sell e oa Mestr Kong un enebour da vab-den e oa gwell dezhañ ober war-dro lidoù kozh, aferioù politikel dister hag arzoù hen didalvez estreget emouestlañ da vat e stummadur ar bobl.
Peogwir e oa Mozi o vevañ en ur mare brezelour ha gladdalc’hel e klaskas sevel ur genvreuriezh menec’h-soudarded da stourm ouzh ar Gonfusianegezh – hep bezañ emskiant, war a hañval, eus an digenveizad a zo e prezeg ur gevredigezh vac’hom en anv ar garantez hollvedel.
War un trede talbenn e oa ar Vrizhfured sinaat, par da re Hellaz hen, o tagañ ar Gonfusianerezh war dachenn ar ouiziadoniezh (burutelladur ar skiantoù a-benn termeniñ o orin reizhpoellek hag o zalvoudegezh), peogwir n’en devoa Konfusius graet nemet sevel damkan an “anvioù reizh” ; etre 320 e 250 KJK e klaskas Hui Shi ha Gongsun Long sevel ur “brederouriezh ar meizadoù” hag ur “brederouriezh an enep-lavar”, ar pezh a oa rik enep ar Gonfusianed.
Ur gelennadurezh prederouriezhel sinaat bet deveret diouzh kentelioù Konfusius ) eo ar Gonfusianegezh, petra bennak ma kaver enni meur a geal a zo pell diouzh sonjoù ar Mestr kozh : en tu all d’ar brederouriezh ez emdroas gant red ar c’hantvedoù en ur reizhiad kemplezhek a soñjoù politikel, divezoniel, buhezegel ha damrelijiel a levezonas Reter Azia e-pad tremen daou vilved.
Yann-Loeiz-Mari Floc'h, Jean-Louis Le Floch en ti-kêr, Loeiz ar Floc'h e anv-pluenn ha Stourmer diouzh e anv barzh, lesanvet "Paotr ar Plakoù" ha "Plakoù", a oa ur skrivagner brezhonek, ganet e Bodiliz d'an 2 a viz Du 1867 ha marvet e Lesneven d'ar 26 a viz Kerzu 1936.