polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Астрономияла алыҫ булмаған йондоҙҙарға тиклем, географияла ориентирҙар араһындағы алыҫлыҡты үлсәргә, спутниктарҙың навигация системаларын контролләргә мөмкинлек биргән триангуляция техникаһы ҙур әһәмиәткә эйә.
Шулай уҡ тригонометрияның музыка теорияһы, акустика, оптика, финанс баҙарын анализләү, электроника, ихтималлыҡ теорияһы, статистика, биология, медицина һәм компьютер томографияһын да индереп), фармацевтика, химия, һандар теорияһы , сейсмология, метеорология, океанология, картография, физиканың күп бүлектәре, топография һәм геодезия, архитектура, фонетика, иҡтисад, электрон техника, машиналар төҙөү, компьютер графикаһы, кристаллография кеүек өлкәләрҙә ҡулланылыуын да билдәләп китергә кәрәк.
Тригонометрия йәки тригонометрик функциялар астрономияла (бигерәк тә күк йөҙө объекттарының урынын иҫәпләү өсөн сферик тригонометрия талап ителә), диңгеҙ һәм һауа навигацияһында, музыка теорияһында, акустикала, оптикала, финанс баҙарын анализлағанда, электроникала, ихтималлыҡ теорияһында, статистикала, биологияла, медицинала (мәҫәлән, компьютер томографияһында һәм ультратауыш тикшереүендә), дарыуханаларҙа, химияла, в һандар теорияһында , сейсмологияла, метеорологияла, океанографияла, бик күп физик фәндәрҙә, межалауҙа һәм геодезияла, архитектурала, фонетикала, иҡтисадта, электротехникала, машиналар эшләүҙә, граждандар төҙөлөшөндә, компьютер графикаһында, картографияла, кристаллографияла, уйындар эшләгәндә һәм бик күп башҡа өлкәләрҙә ҡулланыла.
Ул, әгәр ярашлы мөйөштәре тигеҙ булһа, ике сферик өсмөйөш конгруэнт була тигән, Евклидта оҡшашы булмаған теорема килтерә, ләкин ул конгруэнт һәм симметрик сферик өсмөйөштәр араһында айырма яһамай.
Птолемейҙың хорданы иҫәпләгәндә ҡулланған, бөгөнгө көндә шулай уҡ Птолемей теоремаһы булараҡ билдәле булған төп теоремаһы, ҡамалған ҡабарынҡы дүртмөйөштөң ҡапма-ҡаршы яҡтарының ҡабатландыҡтары суммаһы диагоналдәренең ҡабатландығына тигеҙ тип әйтә.
Гиппарх бындай бүлеү идеяһын Гипсиклдан алған булыуы мөмкин, элек ул көндө 360 өлөшкә бүлгән, әммә көндө шулай бүлеүҙе Вавилон астрономдары тәҡдим иткән булыуы ла мөмкин.
Тригономе́трия ( «өсмөйөш» һәм «үлсәйем» һүҙҙәренән, йәғни өсмөйөштәрҙе үлсәү) — математиканың, тригонометрик функцияларҙы һәм уларҙың геометрияла өсмөйөштәрҙе сығарыу өсөн ҡулланылышын өйрәнгән бүлеге.
Мосолман ғалимдарының ғилми әҫәрҙәре латин теленә тәржемә ителгәс, грек, һинд һәм мосолман математиктарының күп идеялары Европа, ә аҙаҡ бөтә донъя фәне ҡаҙанышы булып китә.
Шулай уҡ был сүрәлә ниндәй ҙә булһа сәбәпле йыһатта ҡатнаша алмағандар, өйҙә ҡалыусылар һәм һуғышҡа саҡырыу яңғырағанда, ике йөҙлөләрҙең фетнә сығарыуы тураһында һөйләнелә.
Әгәр ҙә мосолмандар ысын күңелдән Аллаһыға һәм Уның Рәсүленә бирелмәһә һәм Аллаһы һәм Уның Рәсүле бөтөн нәмәнән һәм бөтөнөһөнән ҡәҙерлерәк булмаһа, Иман бөтөн түгел.
Ысын күңелдән иман килтереүселәр, һуғышта сәбәпһеҙ ҡатнашмаусылар һәм уларҙың тәүбәһе, Аллаһы Тәғәләнең уларҙың тәүбәләрен ҡабул итеүе тураһында әйтелә.
Сүрәнең аҙағында Аллаһы Тәғәлә тарафынан Мөхәммәттең кешеләргә Китапты еткереү өсөн һайланылыуы һәм Мөхәммәттең кешеләргә ҡарата ҡаты күңелле һәм рәхимһеҙ булырға теләмәүе әйтелә.
Шунда уҡ Мәҙинә ҡалаһы янында йәшәүсе ғәрәптәр тураһында, уларҙың исламды ике йөҙлөлөк менән ҡабул итеүҙәре, һуғышҡа бармау өсөн төрлө сәбәптәр эҙләүҙәре бәйән ителә.
Ҡоштарҙың һәм һөтимәрҙәрҙең 9 төрө (шул иҫәптән ҡара мөгөҙморондар, уларҙың бөтә донъя популяцияһының яртыһы Зимбабвела йәшәй), шулай уҡ үҫемлектәрҙең 73 төрө юғалыу ҡурҡынысы.
Сенат 93 ағзанан тора (60-ы халыҡ тарафынан һайлана, провинцияның 10 губернаторы вазифа буйынса инә, 16-һы урындағы етәкселәрҙән юлбашсылар советы тарафынан һайлана, президент тарафынан 5 сенатор тәғәйенләнә, шулай уҡ сенат составына рәйес һәм юлбашсылар советы урынбаҫары инә).
Зимбабве ), рәсми исеме — Зимбабве Республикаһы , 1979 йылға тиклем — Родезия Республикаһы — Африка континентының көньяҡ өлөшөндәге Виктория шарлауығы, Замбези һәм Лимпопо йылғалары араһындағы дәүләт.
Диофант кәкере һыҙығының рациональ нөктәләрен тапҡан ысул, әгәр ундай берәү булһа ла билдәле булһа, икенсе тәртиптәге кәкере һыҙыҡта, координаталары бер параметрлы рациональ функциялар һымаҡ күрһәтелгән сикһеҙ күп нөктәләр бар, йәки улар бөтөнләй юҡ тип билдәләй.
Өсөнсө һәм дүртенсе тәртиптәге тигеҙләмәләрҙе тикшереү өсөн ҡатмарлы геометрик ысулдар ҡулланыла (рациональ нөктәлә тейеүсе үткәреү, йәки артабанғы киҫешеү нөктәһен табыу өсөн ике рациональ нөктә аша тура һыҙыҡ үткәреү).
Шулай уҡ ул һандар теорияһы мәсьәләләрен сисеү өсөн ҡеүәтле математик анализ аппаратын ҡуллана башлай, килтереп сығарыусы функциялар ысулын, Эйлер тождествоһын, шулай уҡ ябай һандарҙы ҡушыу менән бәйле мәсьәләләрҙе әйтеп бирә.
Һандарҙың аналитик теорияһында һандар һәм һанлы функциялар тураһында раҫлауҙарҙы сығарыу һәм иҫбатлау өсөн ҡеүәтле математик анализ , ҡайһы берҙә шулай уҡ дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы аппараты ҡулланыла.
Теге йәки был тигеҙләмәләрҙең йәки тигеҙләмәләр системаларының бөтөн һандарҙа сығарылыштары һанын баһаларға мөмкинлек биргән тригонометрик суммалар ысулы һандарҙың аналитик ысулында ҙур роль уйнай.
Бөтөн һандарҙан айырмалы рәүештә, бөтөн алгебраик һандар ҡулсаһында факториаллек үҙсәнлеге, йәғни ябай ҡабатлашыусыларға тарҡатманың берҙән-бер булыуы мотлаҡ түгел.
Ябай һандарҙың сикһеҙлеге тураһында теореманы дөйөм күренештә иҫбатлау өсөн Дирихле, Эйлер ҡабатландығына оҡшаш рәүештә, бөтә ябай һандар буйынса ҡабатландыҡты ҡуллана, һәм
Һуңғараҡ Лиувилль, күренешендәге кәсерҙәр менән яҡынайып, бында һәм — бөтөн үҙ-ара ябай һандар, әгәр алгебраик һан тигеҙләмәнең -сы дәрәжә тамыры булһа, ул саҡта уға -ға ҡарағанда яҡыныраҡ килеп булмай икәнде күрһәтә.
Һандарҙың аналитик теорияһының иң билдәле һәм әлегә тиклем хәл ителмәгән проблемаһы булып дзета-функцияның нулдәре тураһында Риман гипотезаһын иҫбатлау тора, ул тигеҙләмәһенең бөтә тривиаль булмаған тамырҙары һынылышлы тура һыҙыҡта яталар тип раҫлай , бында — Римандың дзета-функцияһы.
Хәҙерге һандар теорияһында һандарҙың башҡа төрҙәре лә ҡарала — мәҫәлән, алгебраик һәм транцендент һандар, шулай уҡ бөтөн һандар арифметикаһы һәм уларҙың дөйөмләштерелеүе менән бәйле төрлө сығышлы функциялар.
Алгебраик һәм трансцендент һандарҙы билдәләгәндән һуң, һандарҙың алгебраик теорияһында конкрет һандарҙың трансцендентлығын иҫбатлау менән шөғөлләнеүсе, һәм алгебраик һандарҙы һәм уларҙың рациональ һәм алгебраик һандар менән яҡынайыу дәрәжәһен өйрәнеү менән шөғөлләнеүсе йүнәлеш айырылып сыға.
Һандарҙың алгебраик теорияһы дивизорҙар теорияһы, Галуа теорияһы, кластар яланы теорияһы, дзета- һәм Дирихленең -функцияһы, төркөмдәр когомологияһы һәм башҡалар кеүек бүлектәрҙе үҙ эсенә ала.
Ябай һандарҙың сикһеҙлеге тураһында Евклид теоремаһын иҫбатлау өҫтөндә эшләгәндә, Эйлер бөтә ябай һандар буйынса ҡабатландыҡты ҡарай һәм тождество формулировкаһын әйтә:
1941 йылғы килешеү буйынса Британия хөкүмәте АҠШ-ҡа хәрби-диңгеҙ һәм хәрби-һауа базалары төҙөү өсөн майҙаны 6 км² самаһы булған участканы 99 йылға ҡуртымға бирә.
Иҫкәрмә: 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәрендә Гамильтон ҡалаһы һәм Флэттс биләмәһе халҡы — Гамильтон округында, Сент-Джордж ҡалаһы халҡы — Сент-Джорджес округында, ә Сомерсет биләмәһе халҡы Сандис округында иҫәпкә алынған.
Бермуд утрауҙары ) — Бөйөк Британияның сит ил территорияһы, Атлантик океандың төньяҡ-көнбайышындағы Мәрйен утрауҙары төркөмөндә, Төньяҡ Американан 900 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Бермуд составына 181 утрау һәм риф инә, уларҙың 20-гә яҡынында кеше йәшәй, ә 10-ы күперҙәр һәм юл үткәргестәр менән тоташтырылған һәм Мейн-Айленд утрауын барлыҡҡа килтерә.
Ул етештереүсәнлеген һәм сеймал базаһын өйрәнеү өсөн Әүжән‑Петровск заводтарында, Белорет заводында, Белембай заводында, Богословский заводында, Златоуст заводында, Ҡағы заводында, Ташлы заводтарында, Ҡытау‑Ивановка заводында, Ҡыштым заводтарында, Һатҡы заводында, Эҫем заводтарында, Сысәрт заводтарында, Тирлән заводында, Шайтан заводында, Йоҡ‑Кама заводында булып киткән.
Экспедиция тимер мәғдәнен сығарыуҙың һәм уны разведкалауҙың магнит алымдарын ҡулланыу перспективаларын, Уралдың һәм сиктәш биләмәләрҙең ағас яғыулығы ресурстарын һәм урман байлыҡтарын тергеҙеү проблемаларын, тулы металлургия циклын ойоштороу мәсьәләләрен өйрәнә.
Дмитрий Иванович Менделеев 1834 йылдың 8 февралендә Тубыл ҡалаһында ул ваҡытта ҡала гимназияһының һәм Тубыл округы училищелары директоры булған Иван Павлович Менделеев менән Мария Дмитриевна Менделеева ғаиләһендә тыуған.
Ошо ун етенең һигеҙе сабый саҡта уҡ вафат була , ә 14 йәшлек Маша исемле ҡыҙҙары 1820-се йылдар уртаһында Һарытау ҡалаһында үпкә сире сихуттан үлеп ҡала.
Дмитрий Менделеевтың тыуыуы тураһында тарихи яҙыу һаҡланып ҡалған: — Тубыл ҡалаһының Богоявленский сиркәүе буйынса 1834 йылда тыуыусылар теркәлгән метрик китаптың һарғайып бөткән бер битендә түбәндәге һүҙҙәр яҙылған: «27 января Тобольской гимназии директора — надворного советника Ивана Павловича Менделеева от законной его жены Марии Дмитриевны родился сын Дмитрий».
Менделеев Дмитрий Иванович — Рәсәй империяһының энциклопедист ғалимы: химик, физикохимик, физик, метролог, иҡтисадсы, технолог, геолог, метеоролог, нефтсе, педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, һауала осоусы, приборҙар яһаусы.
Санкт-Петербург университеты профессоры; Император Санкт-Петербург Фәндәр Академияһының физика төркөмө буйыынса ағза-корреспонденты; Иң билдәле асышы — химик элементтарҙың периодик ҡануны һәм элементарҙың периодик таблицаһы — Ғаләмдең төп ҡанундарының береһе, тәбиғәт фәненең айырылғыһыҙ бер өлөшө.
Дмитрий Ивановичтың Ольга апаһы декабристарҙың Көньяҡ ойошмаһының элекке ағзаһы Николай Васильевич Басаргинға кейәүгә сыға, һәм улар оҙаҡ ваҡыт Ялуторовск ҡалаһында декабрист Иван Пущин менән күрше йәшәй.
Бынан һуң, нигеҙҙә, Оло Кайманда, утрауҙарҙа карап һәләкәтенә дусар булған моряктар, шулай уҡ үҙҙәренең кредиторҙарынан ҡасҡан пираттар һәм бурыслылар ғына урынлаша.
Артабан улар Кайман утрауына бер нисә тапҡыр күсеп ултырырға маташа, әммә уларҙың барыһы ла уңышһыҙ була: Оло Каймандағы даими торама 1730-сы йылдарҙа ғына барлыҡҡа килә, ә Кайман-Брак менән Бәләкәй Кайманға 1833 йылдан ғына кеше йәшәй башлай.
Британия парламентының 1863 йылғы актына ярашлы, Кайман утрауҙары рәсми рәүештә Ямайканың бойондороҡло территорияһына әйләнә, әммә улар мировой судьялары һәм закондар сығарыу йыйылышының һайланған ағзалары булған Ямайка районына нығыраҡ оҡшай.
1959 йылда, Вест-Һиндостан федерацияһы ойошторолғандан һуң, Кайман утрауҙары, Ямайка губернаторы Кайман утрауҙары губернаторы булып ҡалһа ла, Ямайканың бойондороҡло биләмәһе булыуҙан туҡтай.
Кариб плитаһының көнсығышҡа һәм Төньяҡ Америка плитаһының көнбайышҡа хәрәкәте был районда ер тетрәүҙәр һанын сикләй, уларҙың магнитудаһы һирәк осраҡта 7,0-тан ашып китә.
Шул ваҡыттан алып, Кайман утрауҙары, кеше йәшәмәһә лә, Кариб диңгеҙендә йөҙөүсе караптар өсөн мөһим аралаш пунктҡа әйләнә, сөнки бында аҙыҡ-түлек запасы тулылана (башлыса урындағы ташбаҡаларға һунар итәләр, был уларҙың тулыһынса тиерлек юҡҡа сығыуына килтерә).
Был атама аңлашылмаусанлыҡ арҡаһында килеп сыҡҡан: Европанан килеүселәр утрауҙарҙа ҙур игуана кеҫәрткеләрен күреп, уларҙы кайман крокодилдары тип иҫәпләгәндәр.
Өс Кайман утрауы: Ҙур Кайман, Кайман-Брак һәм Бәләкәй Кайман Куба утрауынан 240 км көньяҡтараҡ, Майаминан көньяҡҡа табан 730 км һәм Ямайканан төньяҡ-көнбайышҡа табан 267 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Кайман-Брак һәм Бәләкәй Кайман утрауҙарын Христофор Колумб 1503 йылдың 10 майында Яңы донъяға 4-се экспедиция ваҡытында, уның карабы көнбайышҡа «баш һөйәктәре тулы ике бәләкәй һәм уйһыу утрауға» боролғас, аса.
Кайман утрауҙары Ямайканың бойондороҡло территорияһы булыуҙан туҡтауға ҡарамаҫтан, илдәр араһында тығыҙ бәйләнеш һаҡлана: берҙәм сиркәү, епархия, 1972 йылға тиклем — берҙәм валюта.
Закондар сығарыу власы бер палаталы Закондар сығарыу ассамблеяһына ҡарай (18 урын; Башҡарма совет ағзалары араһынан 3 ағза тәғәйенләнә һәм 15 ағза туранан-тура дүрт йылға һайлана).
Яр буйҙарын рифтар уратып алған һәм ҡайһы бер урындарҙа мангр ҡыуаҡлыҡтары үҫә, улар ҡайһы берҙә утрауҙарҙың һаҙлыҡҡа әйләнгән эске өлөшөнә барып етә.
Артабан биология эсендәге өлкәләр тикшеренеү масштабтары, йәки ҡулланылған ысулдар буйынса бүленә: биохимия тормоштоң химик нигеҙҙәрен, молекуляр биология — биологик молекулалар араһындағы ҡатмарлы бәйләнештәрҙе, күҙәнәк биологияһы һәм цитология — күп күҙәнәкле организмдарҙың төп төҙөлөш блоктарын, күҙәнәктәрҙе, гистология һәм анатомия — туҡымаларҙың һәм организмдарҙың төҙөлөшөн, айырым органдарҙан һәм туҡымаларҙан тороуын, физиология — органдарҙың физик һәм химик функцияларын, этология — тере заттарҙың тәртибен, экология — төрлө организмдар һәм улар йәшәгән мөхиттең үҙ-ара бөйәлнешен өйрәнә.
Әлеге мәлгә йәшәү төшөнсәһенә ҡағылышлы берҙәм генә фекер юҡ, әммә дөйөм алғанда ғалимдар йәшәүҙең биологик сағылышын түбәндәгесә һүрәтләй: ойоша белеү , метаболизм (тирә-йүндәге мөхиттән энергия алыу һәм уны үҙенең яйға һалынғанлығын тәртиптә тотоу һәм көсйтеү), үҫешеү , ҡулайлашыу , ҡуҙғытҡыстарға реакцияһы , үрсеү һәм үҙгәреп тороуы.
Тере системаларҙы өйрәнгәндә ғалимдар даими рәүештә үҙгәреп торған тышҡы мөхиткә яраҡлашҡан мәлдә системаға ярҙамға килә торған күп яҡлы процестар менән ҡыҙыҡһына.
Төр кимәле: бер-береһе ярҙамында иркен аталанырға һәләтле, шулай уҡ морфологик, физиологик, биохимик яҡтан оҡшаш булған һәм билдәле бер ерҙә таралған зат биологик төрҙө барлыҡҡа килтерә.
Әммә тере булмаған системаларҙан айырмалы рәүештә уларҙа энегетик төрлөлөктө тигеҙләү һәм структураларын мөмкин булған формалар яғына табан үҙгәртеүҙәр булмай, киреһенсә даими рәүештә «тигеҙләнеүгә ҡаршы» эш алып барыла.
Әммә тере системаларҙа энтропияның түбәнәйеүе тирә-йүндәге мөхиттә энтропияның күтәрелеүе иҫәбенә генә мөмкин, шулай итеп, тотош алғанда энтропияның күтәрелеү процесы дауам итә, һәм ул термодинамикның икенсе законы талаптарына тулыһынса яуап бирә.
Йәшәү — биология һәм философияның төп төшөнсәһе — материяның тыуғандан алып вафат булғанға тиклем үҙендә мотлаҡ рәүештә терелек үҙенсәлектәрен сағылдырған әүҙем йәшәү формаһы; организмда барған матдәләр алмашыныуын һәм уның күҙәнәктәргә бүленеүен йәки үрсеүен ғәмәлгә ашырыу мөмкинлеген биргән физик һәи химик процестарҙың йыйылмаһы.
Тере күҙәнәк, тирә-йүндәге мөхиткә яраҡлашып, организмдарҙың күп төрлөлөгөн формалаштыра (күҙәнәктән ситтә йәшәү булмай, вирустар вирион тип аталған генетик материалды күҙәнәккә күсереп ултыртҡас ҡына тере материя сифатына эйә була).
М. Ғәлимов Ҙур Рәсәй энциклопедияһы өсөн мәҡәләһендә йәшәүҙе «үҫеүсе һәм билдәле бер шарттарҙа углерод берләшмәләренең химик тарихына хас тәртипкә һалыуҙы мираҫ итеп алыусы организмдарҙы күҙгә күренер хәлгә килтерелгән күренеш» булараҡ билдәләй.
Бөтә тере организмдар өсөн мөхиттән айырым тороу, үрсем булдырыу һәләтенә эйә булыу, тыуым һәм үлем, матдәләр аламашыныуы һәм әйләнә тирәләге мөхиттән энергия алыу, үҙгәртеүҙәргә һәм яраҡлашыуға ҡулайлашыу, сигналдарҙы ҡабул итеү һәм уларға яуап биреү һәләттәре ҡулланып йәшәү хас».
Эволюция һөҙөмтәһендә үҫә торған бөтә тере системалар өсөн хас һәм дөйөм сифаттар — химик ойошторуҙың берлеге, ҡатмарлылығы, иерархик ҡоролош, арта барыу , генетик кодтың булыуы, үҫеш, метаболизм һәм тирә-йүндәге мөхит менән үҙ-ара йоғонтоһо.
быуатта ғалимдар тарафынан тере организмдарҙың бөтә тереклек өсөн дөйөм булған сифаттарға эйә булыуы асыҡланғандан һуң биология тәбиғәт фәндәренән айырым фән булараҡ бүленеп сыға.
Бөтөн күп күҙәнәкле организмды формалаштырыу — структураларҙы һәм функцияларҙы дифференциацияциалауҙан һәм уларҙы онтогенезда ла, шулай уҡ филогенезда ла интеграциялау процесы ул. Күп кенә организмдар төр эсендәге төркөмдәргә берләшкән.
Үҫемлектәрҙең никтинастиялары яҡшы билдәле — көн менән төн алмашынғанда сәскә таждарының асылыуы һәм ябылыуы, япраҡтарҙың фототропизмалары, хайуандарға һунар иткәндә үҫемлектәрҙең хәрәкәте, тамырҙарҙың гидро- һәм хемотропизмдары.
Фридрих Энгельс түбәндәге билдәләмәне бирә: «Йәшәү — аҡһымдан торған тәндең йәшәү ысулы ул, уның төп билдәһе булып даими рәүештә уны уратып алған тәбиғәттән матдәләр алып тороу, шуныһы иғтибарға лайыҡ: матдәләр алмашыныуы туҡталыу менән йәшәү ҙә тамамлана, сөнки аҡһым тарҡала башлай».
Йәшәүҙе «система», «матдә», «ҡатмарлылыҡ », « үҙен барлыҡҡа килтереүе», «үҙгәреп тороуы», «дауамлығы» кеүек һәм башҡа һүҙҙәр ярҙамында аңлатырға була.
Матдәләр алмашыныуы — тере организмда йәшәүгә ярҙам итеү өсөн килеп тыуған химик реакцияларҙың йыйылмаһы ул. Был процестар организмдарға үҫергә һәм үрсергә, үҙҙәренең структураларын һаҡларға һәм һәм тирә-йүндәге мөхит йоғонтоһона яуап бирергә ярҙам итә.
Ҙур Рәсәй энциклопедияһына ярашлы, биохимик эволюция гипотезаһы һәм панспермия теориялары (һуңғы теория тормоштоң барлыҡҡа килеү проблемаларын бөтөнләй тикшермәһә лә) Ерҙә тормоштоң барлыҡҡа килеүе буйынса хәҙерге замандың төп теориялары булып тора.
Рәсәй ғалимы М. В. Волькенштейн йәшәү төшөнсәһенә яңы билдәләмә бирә: «Ерҙә йәшәгән тере тәндәр биополимерҙарҙан — аҡһымдарҙан һәм нуклеин кислоталарынан төҙөп ҡуйылған асыҡ, үҙ-үҙен тәртипкә килтереүсе һәм үҙ-үҙен үрсетеүсе системаларҙан ғибәрәт» .
Термодинамиканың икенсе башланғысы күҙлегенән ҡараһаҡ, йәшәү — ғәләмдәге «тере булмаған» ҡалған объекттары йүнәлеше буйынса ҡапма-ҡаршы булған процесс, система һәм үҫеш векторы һәм үҙенең үҙгәрешен кәметеүгә йүнәлтелгән .
Психиканан айырмалы рәүештә тәртип туранан-тура күҙәтеү өсөн бирелә һәм фәндәрҙең киң спектры темаһы булып тора: психология, этология, зоопсихология һәм сағыштырмаса психологиянан тәртип экологияһына тиклем.
В. Н. Пармон түбәндәге билдәләмәне бирә: «Йәшәү — мутацияларға һәләтле һәм тәбиғи һайланыш иҫәбенә ярайһы уҡ оҙайлы эволюция кисереп көн итеүсе автокатализаторҙарҙың фаза-айырым йәшәү формаһы ул» .
Тере система — үҙенән-үҙе ойошҡан, тирә-йүндәге мөхит менән әүҙем ҡатнашҡан, үҙенән-үҙе үрсегән һәм тере йән эйәләренә хас үҙенсәлекле сифаттарға эйә булған элементтарҙан торған берлек.
Озангер һәм буйынса: «Тормош — ҡатмарлылыҡты арттырыу юлы буйлап ҡояш нурланышы энергияһы ярҙамында хәрәкәт иткән материяның һыуҙа биоэлементтарҙы түңәрәк буйынса әйләндергән сифаты».
2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 4922 кеше тәшкил итә, 8 мең кеше 1995 йылғы янартау әүҙемлеге ваҡытында утрауҙан сығып китә, һуңынан уларҙың ҡайһы берҙәре кире әйләнеп ҡайта.
Утрау һуңғы тиҫтә йылдарҙа, атап әйткәндә, Суфриер-Хилс янартауының әүҙемлеге, ә элек Хьюго көслө дауылының 1989 йылда емерелеүе арҡаһында ныҡ зыян күрә.
быуатта шәкәргә хаҡ төшөү Монтсеррат иҡтисадына насар йоғонто яһай, һәм 1869 йылда Бирмингемдан филантроп Джозеф Стурдж Монтсеррат компанияһын ойоштора, ул йәшәүгә һәләтһеҙгә әйләнгән шәкәр ҡамышы плантацияларын һатып ала.
Президент Али Абдалла Сәлех 1994 йылдан 2011 йылға тиклем дәүләт башлығы була, был вазифаға өс тапҡыр һайлана; Әммә Ғәрәп яҙы ваҡиғалары һәм 2011 йылда үлтерергә маташыу арҡаһында отставкаға китә.
быуаттарҙа Йәмән бер-береһе менән дәғүә итеүсе Зиядиҙәр , Яфуридтар , Нәджахидтар , Сулайхидтар , Хәмданидтар , Мәхдиҙәр , Зурайидтар һәм Сөләймәрйәндәр династиялар хакимлығы аҫтында була.
Атаманың барлыҡҡа килеүе боронғо ориентирлашыу системаһы менән бәйле, унда көнсығыш алғы яғында, ә көньяҡ уң яғында була: әгәр Мәккәлә, изге Ҡәғбә ташы янында, йөҙөң менән көнсығышҡа ҡарап торһаң, Йәмән уңда, көньяҡта була.
Һөҙөмтәлә илдә гуманитар катастрофа күҙәтелә, меңәрләгән тыныс халыҡ аслыҡтан үлә; БМО мәғлүмәт базаһын ҡулланған баһалауынса, 2015-2018 йылдар араһында киҫкен туҡланмау һөҙөмтәһендә биш йәшкә тиклемге 85 000 бала вафат булған.
2009 йыл аҙағында шыйыҡландырылған тәбиғи газ заводының беренсе линияһы эшләй башлай, ул Ғәрәбстан ярымутрауының көньяғындағы Бальхаф порты янында урынлашҡан һәм уны экспортлау башлана.
Илдең төньяғында хашид һәм бакиль ҡәбиләләре конфедерациялары, бени матар, бени харис һәм башҡа ҡәбиләләр, ә көньяҡта субайхи, хаушаби, амири, яфаи, фадли, аулак ҡәбиләләренең йоғонтоһо бар.
21 майҙа ЙХДР-ҙың элекке етәкселәре Көньяҡта бойондороҡһоҙ дәүләт — Йәмән Демократик Республикаһын иғлан итә, әммә июлдә көньяҡтарҙың ҡораллы ихтилалы Төньяҡ Йәмән армияһы тарафынан баҫтырыла.
Сәнәғәт — нефть сығарыу һәм эшкәртеү ; ваҡ туҡыу һәм күн предприятиелары; аҙыҡ-түлек сәнәғәте; һөнәрселәр; ҙур булмаған алюмин иретеү заводы; цемент етештереү; ҙур булмаған судноларҙы ремонтлау.
Аллаһ әмере менән туғандары араһында Исламға өндәй башлағас, Әбү Йәһил : "Әгәр ҡустымдың улының әйткән һүҙе дөрөҫ булһа, иман килтермәгән өсөн ғазап булһа, мин малымды һәм балаларымды фиҙа ҡылып ҡотолормон", - тигән.
1968 йылдың авгусында Милли революцион хәрәкәттең элекке идара итеүсе партияһы Үҙәк Комитеты ағзаһы, капитан Мариан Нгуаби етәкселегендәге түңкәрелеш һөҙөмтәһендә Массамба-Деба ҡолатыла.
1991 йылдың башында президент Сассу-Нгессо рәйеслегендә үткәрелгән милли-дәүләт конференцияһы марксистик-ленинсы идеологиянан баш тартыуын, күп партиялы демократияға һәм баҙар иҡтисадына күсеүен белдерә.
Әммә, күп кенә күҙәтеүселәр фекеренсә, уларҙың ҡайһы берҙәре оппозицияны тарҡатыу маҡсатында президент тарафынан махсус тәҡдим ителгән кешеләр ине, ә башҡалары баштан уҡ еңеүгә мөмкинлеге булмаған кәрлә партияларҙан була.
Нефть, тәбиғи газ, күрғаш рудалары, цинк, уран, баҡыр тимер, фосфориттар, алтын, алмаз ятҡылыҡтары бар, шулай уҡ ҙур булмаған ҡурғаш вольфрам, тантао, ниобий ятҡылыҡтары табылған.
Тәмәке төтөнөнөң составында 30-лап химик матдәнең (никотин, аммиак, синиль кислотаһы, еҫле газ, никель, хром, мышьяк һәм башҡалар) ҡатнашмалары бар, никотин — иң ҡурҡынысы.
Был һүҙ үҙ сиратында, 1560 йылда королева Екатерина Медичиға мигрень ауырыуына сара булараҡ бер аҙ табак ебәргән, португал һарыйындағы Франция илсеһе Жан Нико хөрмәтенә уйлап сығарылған.
Никоти́н — эт ҡарағаты һымаҡтар ғаиләлеге үҫемлектәрендә, айырыуса тәмәке, махоркала, бик аҙ күләмдә томат, бәрәңге, баклажан, йәшел бороста тупланыусы алкалоид.
Кенәз дәүләт менән идара итә, Ландтаг ҡабул иткән ҡануниәтте раҫлай, башҡа дәүләттәр менән мөнәсәбәттәрҙә Лихтенштейн исеменән сығыш яһай, дәүләт хеҙмәткәрҙәрен тәғәйенләй, ярлыҡау хоҡуғына эйә.
2003 йылдағы конституцион референдум һөҙөмтәһендә кенәзгә бик киң вәкәләттәр бирелә, шул иҫәптән теләһә ниндәй закон проекттарына һәм референдум ҡарарҙарына вето һалыу, хөкүмәтте таратыу, хөкүмәт ағзаларын тәғәйенләү һәм вазифаһынан бушатыу, айырыуса мөһим закондарҙы бер үҙе ҡабул итеү һәм судьялар тәғәйенләү хоҡуғы бирелә.
1815 йылдан 1866 йылға тиклем Лихтенштейн Германия союзы составына инә, өҫтәүенә 1860 йылда Лихтенштейндар Австрия парламентының юғары палатаһының нәҫелдән күсә килгән ағзалары булып китә, ә 1866 йылда Германия союзының тарҡалыуы һөҙөмтәһендә, Иоганне Лихтенштейн ваҡытында кенәзлек тулы бойондороҡһоҙлоҡ ала.
Һуғыштан һуң Лихтенштейн Австрия менән килешеүҙе өҙә һәм Швейцария менән яҡынлашыуға йүнәлеш ала: 1921 йылда сауҙа һәм почта хеҙмәте тураһында килешеү, ә 1924 йылда таможня берлеге төҙөлә.
Икенсе донъя һуғышы йылдарында кенәзлек нейтралитет һаҡлай, ул тамамланғас, кенәзлек территорияһында Ялта конференцияһының юридик көсө булмау сәбәпле, илгә һыйынған Рус Азатлыҡ армияһы һалдаттарын һәм офицерҙарын СССР-ға бирмәгән берҙән-бер ил булып ҡала.
Кенәзлектең Америка Ҡушма Штаттарында, Германияла, Бельгияла (бер үк ваҡытта Ватиканда Лихтенштейнды күрһәтә һәм Европа Союзы ҡарамағында миссия булып тора), Швейцарияла һәм Австрияла илселектәре бар.
2020 йылда Лихтенштейн властары рәсми рәүештә Чехиянан Валтиче ҡалаһы һәм Леднице ауылын, шулай уҡ элек хакимлыҡ итеүсе династияға ҡараған 2000 км² ерҙе ҡайтарыуҙы талап итә.
В общем случае имя — это выражение языка, обозначающее отдельный предмет, совокупность сходных предметов, свойства, отношения и т. п. Например, слово «Ленин» обозначает отдельную личность — одного из вождей мирового пролетариата; слово «композитор» обозначает класс людей, каждый из которых занят созданием музыки; слово «красный» обозначает свойство цвета; слово «ближе» обозначает определённое отношение между предметами и т. д. Именем также является выражение языка, если оно используется в качестве подлежащего или именной части сказуемого в простом предложении.
Уменьшительное имя — неофициальная форма имени, образуемая от личного при помощи тех или иных суффиксов или усечения (Мария — Маша — Машка — Маня — Муся и т. п., Елена — Лена — Алёна — Алёся — Лёся, Александр — Саня — Саша — Сашура — Шура; Николай — Коля — Колюсик — Ника и т. п.).
Сатьяджит Рай ( или , ; 2 май 1921 йыл, Калькутта, Британ Һиндостаны — 23 апрель 1992 йыл, Калькутта, Һиндостан) — данлыҡлы һинд кинорежиссёры, сценарист, балалар яҙыусыһы, композитор, продюсер, нәшриәтсе, кино тәнҡитсеһе, иллюстратор.