polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
14 апрель — БМО ҡатнашлығында Швейцарияла Афғанстан һәм Пакистан сит ил эштәре министрҙары осрашып, АДР тирәләй килеп тыуған хәл-торошто сәйәси көйләү тураһында Женева килешеүенә ҡул ҡуя.
СССР 15 майҙан алып 9 ай эсендә үҙенең контингентын сығарып бөтөү йөкләмәһен ала; АҠШ менән Пакистан, үҙ сираттарында, мөжәһиттәргә ярҙам итеүҙе туҡтатырға тейеш була.
13 май — Мармоль ҡышлағы районында , 81-се Термез погранотрядының «Мармоль» 1-се мотоманевр төркөмө колоннаһын 1534-се нөктәгә күсергәндә 8 саперҙан торған төркөм боҫҡонға эләгә һәм алышта «Мармоль» ММГ-1 пограничниктарынан 6 сапер һәләк була.
Составында 50,1 мең кеше булған Совет ғәскәрҙәре Ҡабул, Герат, Парван, Саманган, Балх, Баглан провинцияларында, бынан тыш Афғанстанда Хәрби-һауа көстәренең 40-сы армияһының 55 проценты ҡала.
26-27 февраль — Афғанстан Хәрби-һауа көстәре самолеттары бер нисә тапҡыр Пакистандың һауа киңлегенә үтеп инә һәм ике ауылды һәм ҡасаҡтарҙың ике лагерын утҡа тота.
Яҙ — 40-сы армия командующийы генерал-лейтенант В. П. Дубинин «Барьер» планын эшләй: уға ярашлы Пакистан менән Иран сигендәге айырым участкалар тотош боҫҡон сылбыры менән ҡаплана һәм уларға каруандарҙы юлда булғанда түгел, ә уларҙың хәрәкәт итеүенә һәм йөк тейәү базаларында йөк туплауына юл ҡуймау, артабан авиация һөжүме менән юҡ итеү бурысы ҡуйыла.
8-9 апрель төнө — «инженер Башир» етәкселегендәге 50-60 кешенән торған дошман отряды 11-се һәм 12-се застава сигенә ҡуйылған 117-се сик буйы һаҡсылары отрядын ҡамауға алып һөжүм итергә тырышып ҡарай.
Совет территорияһына Мир Әхмәд һәм Нур Али командалығында ике төркөм боевик сыға, өсөнсө төркөм пулемёттар менән йылға уртаһындағы утрауҙа урынлаша һәм һөжүмгә күтәрелеүселәргә ярҙам итеү өсөн ут нөктәләре булдыра.
Төп объекттан башҡа 103-сө гвардия һауа-десант дивизияһы һәм 345-се айырым парашют-десант полкы бүлексәләре Ҡабул гарнизонының хәрби частарын, радио-телеүҙәкте, Хәүефһеҙлек һәм Эске эштәр министрлыҡтарын ҡамап, уларға контроллек итә башлай һәм шуның менән махсус подразделениелар алдына ҡуйылған бурысты үтәүҙе тәьмин итә.
«Шторм-333» операцияһы башланыр алдынан генерал Рябченко махсус һайлап алынған офицерҙар — бер туған Логовскийҙар менән Яҡубҡа, йәнәһе лә совет армияһы подразделениеларының урынлашыу урынын асыҡлар өсөн бара.
Операция башлауға сигнал булып торған элемтә соҡоронда шартлау яңғырау менән Яҡуб барыһын да аңлай, ә генерал Рябченко етәкселегендәге офицерҙар төркөмө һаҡсыларҙы ҡыҫырыҡлап, Яҡупты нейтралләштерә һәм уға афған армияһы менән бәйләнешкә сығыу мөмкинлеген бирмәй.
Уға ярҙамға 177-се мотоуҡсылар полкының 108-се мотоуҡсылар дивизияһы, шулай уҡ 108-се мотоуҡсылар дивизияһының артиллерия подразделениелары, йәмғеһе 1000-гә яҡын кеше ярҙамға ҡалдырыла.
глубоко убежден: не существует оснований для утверждения о том, что 40-я армия потерпела поражение, равно как и о том, что мы одержали военную победу в Афганистане. Советские войска в конце 1979 года беспрепятственно вошли в страну, выполнили — в отличие от американцев во Вьетнаме — свои задачи и организованно вернулись на Родину. Если в качестве основного противника Ограниченного контингента рассматривать вооруженные отряды оппозиции, то различие между нами заключается в том, что 40-я армия делала то, что считала нужным, а душманы — лишь то, что могли».
Атап әйткәндә, 1985—1987 йылдарҙа 40-сы армия штабының оператив бүлеге начальнигы урынбаҫары булған генерал-майор Евгений Никитенко, бөтә һуғыш дауамында СССР бер маҡсатты — ҡораллы оппозиция ҡаршылығын еңеүҙе һәм афған хөкүмәте власын нығытыуҙы күҙалланы, ти.
Афғанстан демократик республикаһында СССР Оборона министрлығының Оператив төркөмө начальнигы урынбаҫары булған генерал-полковник Виктор Меримскийҙың фекеренсә, Афғанстан етәкселеге үҙ халҡы өсөн мөжәһиттәр менән көрәштә еңелде, 300 меңлек хәрби формированиеларға эйә булып та, илдә хәл-торошто тотороҡландыра алманы.
27 ноябрь — Афғанстанға Гостомель аэродромынан Ан-22 самолеттарында АДР Хәрби көстәре дивизиялары ҡарамағындағы хәрби советниктарҙың Ҡабулда булдырыласаҡ совет ғәскәрҙәре командованиеһы менән бәйләнеш булдырырға тейешле личный составтағы 120 кеше килә.
Гостомелдән оҙатыу ваҡытында Киев хәрби округы командующийы армия генералы И. А. Герасимов үҙе ҡатнаша һәм самолеттарға ултырыр алдынан булған теҙелеүҙә: «Ватан һеҙгә иң ҡатмарлы бурыс йөкмәтә, һеҙ был хәрби бурысығыҙҙы ахырғаса үтәргә тейешһегеҙ», — тип белдерә.
Ҡабулда 103-сө гвардия һауа-десант дивизияһы частары 27 декабрҙең көн үҙәгендә ултырып бөтә һәм афған авиацияһын һәм ПВО батареяларын ҡамап, аэропорт эшмәкәрлеген үҙ контроленә ала.
Дивизияның башҡа бүлексәләре Ҡабулдың башҡа райондарында тупланып, төп хөкүмәт учреждениеларын, афған хәрби частарын һәм штабтарын, ҡаланың һәм уның тирә-яғындағы башҡа мөһим объекттарҙы ҡамау бурысын ала.
СССР Оборона министрлығының Афғанстандағы хәрби хәрәкәттәр тәжрибәһен дөйөмләштереү менән шөғөлләнгән офицерҙар төркөмө унда совет ғәскәрҙәренең булыу осорон дүрт этапҡа бүлә:
1980 йылдың мартынан 1985 йылдың апреленә тиклем — актив, шул иҫәптән киң масштаблы хәрби хәрәкәттәр алып барыу, АДР-ҙың Ҡораллы көстәрен үҙгәртеп ҡороу һәм нығытыу;
1987 йылдың ғинуарынан 1989 йылдың февраленә тиклем — совет ғәскәрҙәренең афған ғәскәрҙәренең хәрби эшмәкәрлегенә ярҙам итеү менән бер рәттән милли ярашыу сәйәсәтен үткәреүҙә ҡатнашыуы.
Афғанстандағы хәл-торош артабан шундай үҫеш ала — Ислам оппозицияһының ҡораллы сығыштары, армиялағы фетнәләр, партия эсендәге көрәш, бигерәк тә НДПА лидеры Нур Мөхәммәт Тараки ҡулға алынып һуңынан уны властан ситләткән Хафизулла Әмин бойороғо буйынса үлтерелгән 1979 йылдың сентябрендәге ваҡиғалар — совет еткәселеген хафаланырға мәжбүр итә.
Совет етәкселеге Афғанстандағы хәлдәрҙең артабан киҫкенләшеүе НДПА режимының ҡолауына килтерер һәм власҡа СССР-ға ҡаршы көстәрҙең ултырыуын тәьмин итер, тип хәүефләнә.
Был ғына ла түгел, КГБ линияһы буйынса Әминдең 1960 йылдарҙа ЦРУ менән бәйлнеше булыуы һәм уның эмиссарҙарының Тараки үлтерелгәндән һуң Американың рәсми вәкилдәре менән йәшерен бәйләнештәре булыуы тураһында мәғлүмәт килә.
«Афған һуғышы» — Советтар Союзының Афғанстандағы ҡораллы низағта ҡатнашҡан осорон совет һәм постсовет осорондағы әҙәбиәттә һәм киң мәғлүмәт сараларында билдәләү өсөн ҡулланылған термин.
СССР үҙенең ғәмәлдәрен Афғанстан хөкүмәтенең үтенесе һәм 1978 йылдың 5 декабрендәге Дуҫлыҡ, күршеләрсә мөнәсәбәт һәм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ярашлы индерелде, тип дәлилләй.
1980 йылдың 14 ғинуарында БМО-ның Генераль Ассамблеяһы үҙенең Ғәҙәттән тыш сессияһында «тәрән үкенес» һәм ҡасаҡтарҙың хәле буйынса борсолоу белдергән резолюция ҡабул итеп, «барлыҡ сит ил ғәскәрҙәрен» илдән сығарырға саҡыра, әммә резолюция мәжбүри көскә эйә булмай.
Был раҫлау ысынбарлыҡҡа тура килмәй, сөнки Афғанстанда мөжәһиттәргә әсирлеккә эләккән совет яугирҙары, шулай уҡ ғәскәрҙәрҙең сығыуын тәьмин итеүсе һәм СССР территорияһына бары тик 15 февралдең икенсе яртыһында ғына сыҡҡан сик буйы һаҡсылары подразделениелары ҡала.
18-19 июнь — Нангархар провинцияһында, Джелалабадтан көньяҡҡараҡ 85-се километрҙа Афған-Пакистан сиге районында советтарҙың 66-сы мотоуҡсылар бригадаһы менән афғандарҙың 11-се Джелалабад пехота дивизияһы мөжәһиттәрҙең Тора-Боралағы нығытма районын штурм менән ала.
Декабрь — совет һәм афған ғәскәрҙәре генерал-майор Н. Г. Тер-Григоряндың дөйөм етәкселегендә оппозицияның Джакзджан провинцияһының Дарзаб тарлауығында урынлашҡан база пунктын ҡыйрата.
Әммә Герат фетнәһе совет-афған сигендә совет ғәсәкрҙәрен көсәйтеүгә мәжбүр итә һәм оборона министры Д. Ф. Устиновтың бойороғона ярашлы, Афғанстанға 103-сө гвардия һауа-десант дивизияһының ултырыу ихтималлығына әҙерлек башлана.
ЦРУ-ның элекке директоры Роберт Гейтстың мемуарҙарына ярашлы, 1979 йылдың 3 июлендә Америка президенты Джимми Картер Афғанстанда хөкүмәткә ҡаршы көстәрҙе финанслауға рөхсәт биргән йәшерен указға ҡул ҡуя.
Уларҙың программаһы афғандарҙың ҡаршылыҡ күрһәтеүсе көстәрен финанслау, ҡорал менән тәьмин итеү һәм өйрәтеү өсөн Пакистан разведкаһына аралашсы сифатында файҙаланыуға нигеҙләнә.
25 декабрь — Төркөстан хәрби округының 40-сы армияһы колонналары Аму-Дарья йылғаһы аша Тажикстандың ғәскәри бурыслы кешеләрен йәнәһе лә күнекмәләргә тип туплап төҙөлгән хәрәкәтте тәьмин итеү ротаһы төҙөгән понтон күпер аша Афғанстан сиген үтә.
29 декабрь — 201-се МСД САВО составындағы хәрәкәтте тәьмин итеү отрядының айырым ротаһы Мазари-Шәриф ҡалаһынан 5 км алыҫлыҡта база лагеры ойоштора һәм юл менән артылышты контролгә ала.
Киң таралған рәсми мәғлүмәттәр буйынса, техникала юғалтыуҙар 147 танк, 1314 бронялы машиналар , 510 инженер машинаһы, 11369 йөк машинаһы һәм бензовоз, 433 артсистема, 118 самолет, 333 вертолет тәшкил итә (бында 40-сы армияның ғына вертолеттары иҫәпләнә, сик буйы ғәскәрҙәренең һәм Урта Азия хәрби округының вертолеттарын иҫәпләмәй).
Бында шуны ла билдәләп китергә кәрәк, 40-сы армияның ҡоралланыу буйынса командующийҙың элекке урынбаҫары генерал-лейтенант В. С. Королев техника юғалтыуҙары буйынса икенсерәк, күберәк һандар килтерә.
Операцияның маҡсаты күнекмә лагерҙары ойоштороу ; Кандагар — Баграм — Ҡабул райондарында разведка үткәреү өсөн махсус тәғәйенләнештәге частарҙан Америка һәм британ диверсанттарын ебәреү; ҡорал, боеприпастар, мина-шартлатыу средстволары индереүҙе ойоштороу; афған мөжәһиттәренә диверсия эшмәкәрлеге тактикаһы буйынса инструктаж үткәреү була.
АҠШ-тың афған һуғышын өйрәнеүсе профессоры М. Крамерҙың тикшеренеүҙәре буйынса, 9 йыл барған һуғышта 2,7 миллион афған һәләк булған йәки ғәрипләнгән, нигеҙҙә улар ябай халыҡ, миллиондарса кеше ҡасаҡтар рәтен тулыландырған, күптәре илен ташлап киткән.
Воронцовҡа 1989 йылдың 2 сентябрендәге хатында, Советтар Союзының НДПА-ға ярҙамы 1,5 миллион афғандың үлеменә килтерҙе, 5 миллион кеше ҡасаҡҡа әүерелде , тип яҙа.
И. Дроздов, Афғанстанға совет ғәскәрҙәрен индереү объектив ихтыяж булды, сөнки илдә АҠШ (улар Ҡытай менән Афғанстан буйынса килешеү төҙөп, үҙҙәренең техник күҙәтеү постарын СССР-ҙың көньяҡ сиктәренә яҡынайта) эшмәкәрлеген әүҙемләштерә башлағайны, тип билдәләй.
Ҡабул хөкүмәтенә ярҙамға СССР хөкүмәте бюджетынан йыл һайын 800 миллион АҠШ доллары , 40-сы армияны тотоуға һәм хәрби хәрәкәттәр алып барыуға йылына 3 миллиондан 8,2 миллионғаса АҠШ доллары тотонола.
СССР Министрҙар советы Рәйесе Н. Рыжков төрлө министерство һәм ведомстволар белгестәре менән берлектә Советтар Союзы өсөн был һуғыштың күпмегә төшөүен иҫәпләү өсөн иҡтисадсылар төркөмөн ойоштора.
Генерал Борис Громовтың фекеренсә, «Күрәһең, хатта тулы булмаған статистика ла иҫ киткес булғандыр, хатта уны халыҡҡа еткерегә лә йөрьәт итмәнеләр. Әлеге ваҡытта бер кем дә Советтар Союзының Афған революцияһын тотоуға киткән сығымдарын аныҡ әйтә алмайҙыр».
Совет ғәскәрҙәренең Афғанстан территорияһында хәрби хәрәкәттәре директива тарафынан ҡаралмай, хатта үҙеңде һаҡлау маҡсатында ла ҡорал ҡулланыу тәртибе билдәләнмәй.
Совет ғәкәрҙәренең гарнизондар булдырып, мөһим сәнәғәт һәм башҡа объекттарҙы һаҡ аҫтына алыуы, шулай итеп афған армияһы частарын оппозиция отрядтарына һәм эске ҡыҫылыу ихтималлығына ҡаршы тороу өсөн бушатыуы күҙаллана.
Комитет вәкилдәренә афған оппозицияһы менән осрашырға һәм уларҙың ҡайһы берҙәрен, бигерәк тә Көнбайышта ҡалырға теләүселәрҙе (СССР Сит ил эштәре министрлығы мәғлүмәттәре буйынса 30 самаһы кеше) азат итергә күндереү мөмкин була.
1988 йылдың 7 июнендә БМО генераль Ассамблеяһы ултырышындағы сығышында Афғанстан президенты Нәжибулла, 1978 йылда башланған хәрби хәрәкәттәрҙән алып әлегә тиклем» илдә хөкүмәт ғәскәрҙәренән, именлек хеҙмәтенән, дәүләт хеҙмәткәрҙәренән, тыныс халыҡтан 243,9 мең кеше һәләк булды, шул иҫәптән 208,2 мең ир-ат, 35,7 мең ҡатын-ҡыҙ, 20,7 мең 10 йәшкә тиклемге бала; 77 мең кеше, шул иҫәптән 17,1 мең ҡатын-ҡыҙ, 10 йәшкә тиклемге 900 бала яралана , тип белдерә.
1979 йылдың 14 декабрендә Баграм ҡалаһына 1979 йылдың 7 июленән Баграмда совет хәрби-транспорт самолеттарын һәм вертолеттарын һаҡлаған 105-се гвардия һауа-десант дивизияһының 11-се гвардия парашют-десант полкының батальонын көсәйтеү өсөн 345-се гвардия айырым парашют-десант полкы батальоны ебәрелә.
Бер үк ваҡытта Кармаль һәм уның бер нисә арҡаҙашы 1979 йылдың 14 декабрендә Афғанстанға йәшерен рәүештә килтерелеп, Баграмда, совет хәрбиҙәре араһында йәшәтелә.
1979 йылдың 25 декабренә тиклем Төркөстан хәрби округында Афғанстанға индереү өсөн 40-сы дөйөм ғәскәр армияһының ялан идаралығы, 2 мотоуҡсылар дивизияһы, армия артиллерия бригадаһы, зенит-ракета бригадаһы, десант-штурмлау бригадаһы, хәрби һәм тыл тәьминәте частары, ә Урта Азия хәрби округында — 2 мотоуҡсылар полкы, ҡатнаш авиакорпус идаралығы, 2 истребитель-бомбардировщик авиаполкы, 1 истребитель авиаполкы, 2 вертолет полкы, авиация-техник һәм аэродром тәтминәте частары әҙерләнә.
Частарҙы тулыландырыуға Урта Азия республикаларынан һәм Ҡаҙағстандан запастағы 50 меңдән ашыу кеше саҡыртыла, ауыл хужалығынан 8 мең автомобиль һәм башҡа техника тапшырыла.
Афғанстандан совет ғәскәрҙәре сыҡҡандан һуң совет-афған сигендәге хәл-торош ҡатмарлаша: СССР территорияһын утҡа тотоу, СССР территорияһына үтеп инергә тырышыу осраҡтары күҙәтелә , совет сик буйы һаҡсыларына һөжүм яһала, совет территорияһы миналана (1990 йылдың 9 майына тиклем сик буйы һаҡсылары 17 мина: инглиздәрҙең .3, американдарҙың -19, итальяндарҙың -2,5 и -6,0 зарарһыҙландыра).
1979 йылдың декабре башында Баграмға «мосолман батальоны» — ГРК-ның махсус тәғәйенләнештәге отряды — 1979 йылдың йәйендә Таракиҙы һаҡлау һәм Афғанстанда махсус бурыстарҙы үтәү өсөн Урта Азиянан булған хәрби хеҙмәткәрҙәрҙән тупланған совет хәрбиҙәре ебәрелә.
1978 йылдың 27 апрелендә Афғанстанда Апрель революцияһы башлана һәм һөҙөмтәлә власҡа Афғанстандың Халыҡ-демократик партияһы килеп, илде Афғанстан демократик республикаһы тип иғлан итә.
Афған һуғышы — Афғанстан Демократик Республикаһы территорияһындағы бер яҡтан Афғанстан хөкүмәте көстәре һәм Совет ғәскәрҙәренең сикләнгән контингенты, икенсе яҡтан НАТО-ның алдынғы дәүләттәренең сәйәси, финанс, матди, хәрби һәм консерватив ислам донъяһының ярҙамын алған күп һанлы афған мөжәһиттәренең ҡораллы формированиелары араһында барған хәрби низағ.
Рәсми статистика буйынса, Афғанстан территорияһында хәрби хәрәкәттәр барған ваҡытта 417 кеше әсирлеккә эләгә һәм хәбәрһеҙ юғала (шуларҙың 130-ы совет ғәсәкрҙәре сығарылғанға тиклем азат ителә).
Әммә КПСС Үҙәк комитетының 1978 йылда уҡ ойошторолған Афғанстан буйынса комиссияһы Политбюроға бындай ҡыҫылыштың буласаҡ эҙемтәләре тураһында белдерә һәм үтенес кире ҡағыла.
Шулай уҡ Пакистан властары мәғлүмәте буйынса, 1987 йылдың тәүге дүрт айында афған авиацияһының Пакистан территорияһына һөжүме һөҙөмтәһендә 300-ҙән ашыу ябай халыҡ һәләк була.
Киҫкен көрәш ике йыл даум итә, һәм 1880 йылда британдар илде ташлап китергә мәжбүр була, әммә тәхеттә лояль ҡарашлы әмир Абдул-Рахманды ҡалдыра һәм шулай итеп ил өҫтөнән контроллек итә.
«Правда» гәзитендә баҫылған рәсми версия буйынса, «асыулы халыҡ хәрәкәте һөҙөмтәһендә Әмин үҙенең ҡуштандары менән ғәҙел халыҡ суды алдына баҫты һәм язаланды».
Профессор Валентин Рунов етәкселегендә Генераль штаб офицерҙары үткәргән тикшеренеүҙә һәләк булыусылар һаны, яуҙа үлеүселәр, яраларҙан һәм ауырыуҙан вафат булыусылар, бәхетһеҙ осраҡ ҡорбаны булыусыларҙы ла индереп, 26 мең типкүрһәтелә.
БМО-ның 1980 йылдан 1990 йылға тиклем Афғанстандың демографик хәл-торошо тураһындағы статистика мәғлүмәттәренә ярашлы, илдең дөйөм үлем күрһәткесе 614000 кеше тәшкил иткән.
Афғанстандың Евразияның ҡап уртаһындағы геосәйәси урыны уны быуаттар дауамында донъяның барлыҡ алдынғы державаларының милли мәнфәғәттәре киҫешкән бөтөн Үҙәк Азия төбәгендәге хәрби-сәйәси хәл-тороштоң тотороҡлолоғон тәьмин итеүсе мөһим төбәктәр рәтенә ҡуя.
1 ғинуар — ТАСС-тың Афғанстан буйынса белдереүендә, «Совет ғәскәрҙәренең сикләнгән контингенты тыштан йоғонто туҡтаған осраҡта ғына сығарыласаҡ» һәм президент Р. Рейгандың СССР-ҙың Афғанстанда химик ҡорал ҡулланыуы тураһындағы раҫлауы ҡабат инҡар ителә.
В. И. Варенников күрһәтмәләре буйынса, 1979 йылда Афғанстанға совет ғәскәрҙәрен индереү тураһындағы ҡарарҙы хупламаусы берҙән-бер Политбюро ағзаһы А. Н. Косыгин була һәм ошо мәлдән алып уның Брежнев һәм уның диарәһе менән юлдары бөтөнләйгә айырыла.
1979 йылдың декабренең беренсе көндәрендә СССР оборона министры Д. Ф. Устинов юғары хәрби етәкселектәге вазифалы тар диарә кешеләренә тиҙҙән Афғанстанға совет ғәскёрҙәрен индереү тураһында ҡарар ҡабул ителеү ихтималлығы хаҡында белдерә.
Санкт-Петербургтың Хәрби-медицина академияһы профессоры Владимир Сидельников мәғлүмәттәре буйынса, йомғаҡлау мәғлүмәттәрендә СССР территорияһында яраларҙан һәм ауырыуҙарған госпиталдәрҙә вафат булған хәрби хеҙмәткәрҙәр иҫәпкә алынмаған.
Генштаб начальнигы Николай Огарков ғәскәр индереүгә ҡәтғи ҡаршы була һәм ошо нигеҙҙә КПСС Үҙәк комитеты Политбюроһы ағзаһы, СССР оборона министры Д. Ф. Устинов менән бәхәскә инә.
КП РСФСР съезы, Партияның атамаһы КПРФ-ҡа үҙгәртелгән – уны тағын берләштереү-тергеҙеүсе тип атайҙар, сөнки Конституция Суды ҡарары нигеҙендә Ельциндың башланғыс ойошмалар – КП РСФСР партячейкаларын тыйыуы ғәмәлдән сығарылған, КПРФ, ошо башланғыс ойошмалар нигеҙендә, партия кеүек ойошторолған, һәм 1991 – 1992 йылдарҙа КПСС һәм КП РСФСР ағзалыҡ нигеҙендә барлыҡҡа килгән партиялар менән берләштереү фаразланған.
Конференциянан һуңғы осорҙа Иван Рыбкинды Дәүләт Думаһы рәйесе вазифаһына һайлауҙа булышлыҡ итеү, ГКЧП ағзаларын һәм 1993 йылғы октябрь ваҡиғаларында ҡатнашыусыларҙы амнистияға эләктереү өсөн тауыш биреү, эшмәкәрлектең мөһим этаптары булып тора.
КПРФ съезы (1999 йылдың 4 сентябре, 21 сентябре, 2000 йылдың 15 ғинуары, Мәскәү) – Дәүләт Думаһының йыйылышы депутаттарына кандидаттар күрһәтеү, Рәсәй Федерацияһы Президентына кандидат итеп Г. А. Зюгановты тәҡдим итеү.
КПРФ съезы (22 сентябрь, 2007 йыл, Мәскәү; 15 декабрь, 2007 йыл, Мәскәү алды) – Дәүләт Думаһының йыйылышы депутаттарына кандидаттар күрһәтеү, Рәсәй Федерацияһы Президентына кандидат итеп Г. А. Зюгановты тәҡдим итеү.
Рәсәйҙең тәбиғи байлыҡтарын һәм иҡтисадтың стратегик тармаҡтарын милләтләштереү, һәм уларҙың килемдәрен бөтә халыҡ мәнфәғәтенә һәм Рәсәйҙең именлегенә файҙаланыу;
халыҡтың матди хәлдәрен боҙоусы һәм илдең тәбиғи ресурстарын ташып бөтөрөүгә мөмкинлек биреүсе закондарҙы ҡайтанан ҡарау: льготаларҙы аҡсалатыу тураһындағы законды, хеҙмәт, торлаҡ, ер, урман һәм һыу кодекстарын;
күп балалы ғаиләләргә льготаларҙы кире ҡайтарыу, дөйөм ҡуллана алырлыҡ балалар баҡсаһы селтәрен яңынан барлыҡҡа килтереү, йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү;
ярлылыҡ менән көрәшеү программаһын ҡабул итеү, иң беренсе нәүбәттә кәрәкле тауарҙарҙың хаҡы өҫтөнән ваҡытлыса дәүләт тарафынан, бигерәк тә илдең ҡатмарлы төбәктәрендә, күҙәтеү булдырыу;
торлаҡ-коммуналь хужалығы алдында хөкүмәт яуаплылығын ҡайтанан барлыҡҡа килтереү, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәренә ғаилә килеменең 10 %-тан артыҡ булмаған күләмдә түләүҙәрҙе булдырыу, кешеләрҙе ҡыуып сығарыуҙы бөтөрөү, дәүләттең торлаҡ төҙөүен йәйелдереү;
ваҡ һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн шарттар булдырыу, коррупция һәм енәйәтселекте бөтөрөү өсөн ҡәтғи саралар ҡабул итеү, яһалма банкротлыҡ практикаһын ҡырҡа бөтөрөү, компанияларҙы законһыҙ һәм дуҫтарса булмаған йотоуҙы бөтөрөү;
һайлауҙар һөҙөмтәләрен ялғанлап күрһәтеүҙе бөтөрөү, ысын бойондороҡһоҙ суд системаһын булдырыу, дәүләттең идара итеү системаһының файҙаһын күтәреү, чиновниктарҙың күләмен кәметеү, хеҙмәт коллективтарының һәм профсоюздарҙың хоҡуҡтарын арттырыу;
фәнде финанслауҙы арттырыу, ғалимдарға лайыҡлы эш хаҡы һәм тикшеренеү эшмәкәрлегендә бөтә кәрәк-яраҡтар менән тәьмин итеү, дөйөм бушлай урта һәм юғары белемдең юғары стандарттарын тергеҙеү, дөйөм ҡуллана алырлыҡ һәм юғары сифатлы һаулыҡ һаҡлауҙы булдырыу;
йәмғиәтте киң мәғлүмәт сараларындағы әҙәпһеҙлек һәм әшәке һүҙҙәрҙән ҡурсалау, закон ситлегендә эш иткән, бөтә сәйәси көстәргә дәүләттең киң мәғлүмәт сараларына инеү мөмкинлеген биреү, Рәсәй һәм Совет тарихын ҡара яғыуҙы туҡтатыу.
2008 йылда ҡабул ителгән партия программаһының яңы редакцияһында, КПРФ тураһында ялланма хеҙмәт кешеләренең хоҡуҡтарын һәм милли-дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлаусы берҙән-бер сәйәси ойошма тип күрһәтелгән.
Программа документтарында һәм партия лидерҙарының эштәрендә ҙур урынды, яңы донъя тәртибе һәм мең йыллыҡ тарихлы урыҫ халҡының ҡаршы тороуҙары, уның үҙенсәлектәре менән – берҙәмлек һәм ҡеүәтлек, тәрән ышаныстары, урыҫ һорауы — биләй.
Башланғыс бүлектең юғары органы – дөйөм йыйылыш, дөйөм йыйылыштар араһында – башланғыс бүлектең бюроһы, юғары вазифа заты – башланғыс бүлектең секретары, урындағы бүлектең юғары органы – урындағы бүлектең конференцияһы, конференциялар араһында – урындағы бүлек комитеты, урындағы бүлектең башҡарма органы – урындағы бүлектең комитет бюроһы, урындағы бүлектең юғары вазифа заты – урындағы бүлек комитетының беренсе секретары, региональ бүлектең юғары органы – региональ бүлектең конференцияһы, конференциялар араһында – региональ бүлек комитеты, региональ бүлектең башҡарма органы – региональ бүлектең комитет бюроһы, региональ бүлектең юғары вазифа заты – региональ бүлек комитетының беренсе секретары.
Шулай уҡ партия ватан тарихы мөнәсәбәтендә үҙенең ҡарашына эйә, һәм тарихсыларҙың биләгән позицияһын алдаҡ тип уйлай: мәҫәлән, Украиналағы аслыҡ тураһында, Катыньдағы енәйәт, коллективлаштырыу.
Сталиндың ролен баһалағанда, КПРФ вәкилдәре иҡтисади ҡаҙаныштарын, Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙе һәм һуғыштан һуңғы илде, «ядро ҡалҡаны» булдырыу менән бергә, аяҡҡа баҫтырыуҙы иҫәпкә алыуҙы тәҡдим итә.
«Репрессияларға ҡағылғанда, 1950-се йылдарҙа уҡ партия уларҙың ярамағанлығын белдерҙе һәм уның бер Ҡасан да ҡабатланмаҫлығына ант бирҙе» – тип, билдәләне 2009 йылда Зюганов.
Был маҡсаттың уңыштары, һуңғы ун йыллыҡта хәләкәтле реформа эҙемтәләрен бөтөрөргә ярҙам итәсәк, айырыуса, 1990 йылдарҙа приватизацияға эләккән милекте милләтләштереүҙә.
Шул уҡ ваҡытта, шулай ҙа, ваҡ тауар етештереүселәр ҡаласаҡ, һәм, унан да бигерәк, юғары капитал, чиновниктар һәм мафия төркөмдәре талауҙарынан һаҡлау ойоштороласаҡ.
Киң мәғлүмәт сараларының иң тиражлы баҫмаларында, шулай уҡ телевидение һәм төп радиостанцияларҙа КПРФ барлыҡҡа килгән мәленән бирле бик һаран күрһәтелгән, һәм икеләнеүһеҙ әйтеп булмай.
Ағымдағы эштәрҙе ойоштороу өсөн һәм партияның үҙәк органдары ҡарарҙарының башҡарыуын тикшереү өсөн КПРФ Үҙәк комитеты, президиумға хисап биреүсе, секретариат һайлай.
Ҡыҫҡа ваҡытлы киләсәктә үҙ алдында түбәндәге бурыстарҙы ҡуя: хөкүмәткә илһөйәр көстәрҙең килеүе, тәбиғи байлыҡтарҙы һәм Рәсәй иҡтисадының ҙур әһәмийәткә эйә булған тармаҡтарын милләтләштереү, ошоноң менән бергә кесе һәм урта эшҡыуарлыҡты һаклау, дәүләттең сәйәси ижтимағи йүнәлешен үҫтереү.
2008 йылда КПРФ сығымдары шулай уҡ 148 миллион һум тәшкил иткән, шул иҫәптән 81,5 миллион һайлауҙар кампанияһын үткәреү өсөн тотонолған, 31,5 млн – матбуғат продукцияһын һәм «Правда» гәзитен баҫтырыу өсөн, ә 23 млн һумға күсемһеҙ милек, ул хәҙер партияның 22 төбәгендә бар, алыуға киткән.
Партияның съезында КПРФ ЦКРК отчёт сығышы буйынса, 2008 йылдың 10 айында керемдең дөйөм суммаһы 148 миллион һум тәшкил иткән, шул иҫәптән 8 миллион һум ағзалар взносы, 36 миллион һум – ирекле иғәнә һәм 106 миллион һум – дәүләт думаһы һәм президент һайлауҙарында КПРФ алған һайлаусылар тауыштары өсөн бюджет финансы.
Рәсәй Дәүләт Думаһына барлыҡ һайлауҙарҙа ҡатнашҡан өс партияның һәм улар һөҙөмтәһендә барлыҡ саҡырылыш Дәүләт Думаһында тейешле урындар алған ике партияның береһе.
КПРФ уставы түбәндәгене белдерә: «КП РСФСР һәм КПСС башланғыс ойошмалары коммунистары инициативаһы буйынса ойошторолған Рәсәй Федерацияһы Коммунистар партияһы КПСС һәм КП РСФСР-ҙың эшен, уларҙың идеяларын дауам итеүсе булып тора».
1993 йылдың март айында Советтар Союзы Коммунистар партияһы, элекке Советтар Союзының союздаш республикалары коммунистар партияһын берләштереүсе, халыҡ-ара ойошма – Советтар Союзы Коммунистар партияһы – коммунистар партияһы союзына үҙгәртеп ҡорола.
КПРФ федерацияның һәр төбәгендә берәр региональ бүлектән тора, региональ бүлектәр һәр муниципаль районда, ҡала округында йәки ҡала эсе территорияһында берәр урындағы бүлектән, урындағы бүлектәр һәр ҡала ултыраҡтарында, ауыл биләмәләрендә, торлаҡ хужалары ширҡәтендә йәки урам комитеттарында берәр башланғыс бүлектән тора.
КПРФ, Г. А. Зюганов һүҙҙәре буйынса, православие сиркәүе менән хеҙмәттәшлек өсөн сығыш яһай, мәҫәлән, урыҫ православие сиркәүе менән берлектә сит илдәрҙән секталарҙы Рәсәйгә инеүгә ҡаршы закон ҡабул итеүҙә сығыш яһаған.
Классик украин драматургияһының барлыҡҡа килеүе Полтавалағы театрҙы етәкләүсе Иван Котляревский һәм яңы Украин әҙәбиәтендә прозаға нигеҙ һалыусы Григорий Квитка-Основьяненко исеме менән бәйле.