polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Был хеҙмәттә ул үҫемлек һәм хайуандарҙың билдәле бер тарихи осорҙа ғына барлыҡҡа килгәнлеген, уларҙың миллион йылдар дәүерендә ҙур үҙгәрештәр кисергәнлеген иҫбатлай.
Был мөнәсәбәттәр барыһы ла донъяла булған барлыҡ пред-меттарҙың һәм күренештәрҙең үҙ-ара тығыҙ бәйләнештә булыуҙарын, уларҙың эволюцион үзгәреш кисереп йәшәүҙәрен иҫбатлай.
Чарлз Ро́берт Да́рвин — инглиз натуралисы һәм сәйәхәтсеһе, беренселәрҙән булып тере организмдарҙың дөйөм тамырҙан сығып, эволюцияға бирелгәнлеген әйтә һәм дәлилләй.
1859 йылда баҫылған тәүге киң хеҙмәтендә, «Төрҙәрҙең килеп сығышы» тигән китабында, Дарвин эволюция тәбиғи һайланыш һәм аныҡ булмаған үҙгәрештәр нигеҙендә бара, тип яҙа.
Ул ваҡытта Англияның ауыл хужалығында йорт ҡоштары һәм сәсеп үҫтерә торған үҫемлектәр ошолай һайлау юлы менән үрсетелгән тигән ҡараш та быға ҡеүәт биреп ебәрә.
Дарвин үҙе тере сағында уҡ ғалимдарҙың күпселеге эволюцияның барлығын таныһа ла, быуаттың 30-сы йылдарында эволюцияның синтетик теорияһы килеп сыҡҡандан һуң ғына тулыһынса ҡабул ителә башлай.
Себеш сығарыусы ҡоштарҙың ҡошсоҡтары ғүмеренең тәүге сәғәттәрендә үк ата-әсәһе артынан хәрәкәт итергә һәм үҙ аллы ашарға, күреүгә һәләтле булып сыға.
Павловтың классик рефлексы күп тапҡыр биологик мөһим стимул менән биологик нейтраль стимул күрһәткәндә формалашыуға ҡайтып ҡала, шуға күрә ике стимул да ваҡыт эсендә өлөшләтә ябыла, нейтраль стимулға реакция.
Хайуандарҙың тәртибе тураһындағы фәндәр инстинктты организмдың тышҡы йәки эске стимулдарға яуап итеп үҙгәрешһеҙ тиерлек барлыҡҡа килгән тыумыштан килгән ҡатмарлы реакциялар йыйылмаһы тип аңлата.
Был йүнәлеш вәкилдәре тәртип тураһындағы фәнгә ҙур өлөш индерә, атап әйткәндә, психология предметтарын билдәләй, классик алымдар, ҡиммәтле технологиялар әҙерләне һәм психологияла математик алымдарҙың таралыуына булышлыҡ итә.
Аҙыҡ-түлек ашағанда физиологик үҙгәрештәр, шулай уҡ ауыҙ, йотҡолоҡ, ашҡаҙан һәм эсәк рецепторҙарынан сигналдар ярҙамында башланған тотҡарлау механизмдары ҡабыҙыла.
Психология һәм кешеләрҙең һәм хайуандарҙың тәртибе мәсьәләләре менән Аристотель, Хрисипп, Сократ һәм Платон шөғөлләнә, әммә эволюция идеяһы барлыҡҡа килеү менән генә тәртипте етди өйрәнеү мөмкин була.
Тәртипте өйрәнеү менән шөғөлләнгән хәҙерге фәнни дисциплиналар үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән һәм күп осраҡта киҫешә, ә предметтар һәм ысулдар араһындағы айырма төрлө позицияларҙың асылын тулыраҡ асырға булышлыҡ итә.
Этология «классик этология» — хайуандарҙың тәбиғи йәшәү мөхитендә тирә-яҡ мөхиткә яраҡлашыу тәртибен өйрәнеүсе фәнни йүнәлеш сиктәрендә барлыҡҡа килгән.
Хайуандарҙа ул йолаға әүерелгән һәм айырыуса төрлөлөгө менән айырылып тора: ул, урҙан кеүек, аҙыҡ менән таныштырыуҙы, ожмах ҡоштарындай ҡауырһын менән таныштырыуҙы, ҡоролмалар төҙөүҙе, тауыш биреп уйнауҙы үҙ эсенә алыуы мөмкин.
Психологияның бихевиористик йүнәлеше предметы булып кешенең тәртибе тора, әммә психология, дөйөм алғанда, үҙенең күп йыллыҡ үҫеш тарихы дауамында үҙенең тикшеренеүҙәренең предметын бер нисә тапҡыр үҙгәртә.
Ҡайһы бер ҡоштар йомортҡаларына оҡшаған муляждарҙы баҫырға әҙер булһа, икенселәре туғандаш төрҙәрҙең, ә ҡайһы берҙә үҙҙәренеке булған йомортҡаларҙы баҫыуҙан баш тарта.
Төр эсендә һәм төр-ара оя-ара паразитизмдың таралыуын иҫәпкә алып, ул 230-ҙан ашыу төрҙә һүрәтләнгән — йомортҡаға ҡарата һайлап алыуҙың биологик әһәмиәте аңлашыла.
Һөтимәрҙәрҙә ата-әсәләрҙең тәртибенә оя ҡороу, бала табыу, тоҡомдарҙы ашатыу, тоҡомдарҙы тәрбиәләү — ялау, һөйрәү, өйрәтеү инә.
Үҫемлектәр һәм бактериялар тышҡы факторҙар тәьҫирендә хәрәкәт итеү һәләтенә эйә булһалар ҙа, юғары үҫемлектәр ҙә хәрәкәт итеү һәм өйрәнеү һәләтенән мәхрүм түгел, шуға ҡарамаҫтан, үҫемлектәрҙең хәрәкәт итеү механизмдары тәбиғәттә физиологик характерҙа булғанлыҡтан, уларҙың психикаһы барлығы тураһында әйтеп булмай.
Һуңғыһының тоҡом ҡарауында ҡатнашыуы йомортҡалар йөрөтөү менән генә сикләнмәй: аяҡ-ҡулдары ярҙамында һыу ағымын барлыҡҡа килтерәләр, ваҡыт-ваҡыт йомортҡаға атмосфера һауаһына сығыу мөмкинлеге биреү өсөн өҫкә йөҙөп сығалар, нимфаларға йомортҡанан сығырға ярҙам итәләр.
Психиканан айырмалы, ҡылыҡ күҙгә күренеп тора һәм фәндәр, этология, зоопсихология, сағыштырма психологиянан алып ҡылыҡ экологияһына тиклем киң спектрҙа өйрәнер күренеш булып тора.
Енси һәм енесһеҙ юл менән үрсеүҙең ике төп тибы араһынан беренсеһе партнёр эҙләүгә, парҙар булдырыуға, партнёр таныуға, никах йолаларын башҡарыуға, ҡауышыуға йүнәлтелгән үҙенсәлекле тәртип формалары төрлөлөгө менән билдәләнә.
Лайлалы ҡусҡарҙар ашаусы кит кеүек ҡәтғи махсуслашыу рәүешендә йәки аҙыҡҡа өҫтөнлөк биргән ҡәтғи махсуслашыу рәүешендә асылырға мөмкин.
Енси гормондар тәьҫирендә хайуандар енси сигналдарға — химик, тауыш һәм күреү һәләтенә һиҙгер була, партнёрҙар табыуға йүнәлтелгән эш-ғәмәлдәр комплексын күрһәтә башлай.
Был компоненттар, Дарвин терминологияһы буйынса, — инстинкт, өйрәнеү һәләте һәм фекерләү һәләте, органик рәүештә хайуандарҙың психик эшмәкәрлегенең ҡатмарлы күренешен барлыҡҡа килтерә.
Үҫемлектәрҙең никтинастияһы — төн менән көн алмашыуына бәйле сәскәләренең асылыуы һәм ябылыуы, япраҡтарҙың фототропизмы, хайуандарға һунар иткәндә үҫемлектәрҙең хәрәкәте, тамырҙарҙың гидро- һәм хемотропизмдары
Династияны башлап ебәреүсе Аға Мөхәммәт Ҡаджар хан Зендтар һәм Афашариҙар династияһы вариҫтарына ҡарата ҡырылыш ҡуптара, Иранда Ҡаджарҙар династияһын нығыта.
Фрай Ричард билдәләүенсә: парфяндар экспансияһынан термины таралып, ҙур арияға әйләнеп, арийҙар батшалығы эквивалент исемен ала һәм йәйерәп ятҡан Сәсәниҙәр үҙҙәренең илен шулай атай.
Бөйөк Кир үҙенең үлеменә хәтле Әһәмәниҙәр империяһын буйһондора, бөтә Көнсығыш Азияны, Урта диңгеҙҙән һәм Анатолиянан алып Һырдаръяға хәтле баҫып ала.
Хәҙерге Иран биләмәһенең ҙур өлөшө Селевкияла тороп ҡала, шулай ҙа Парфия батшаһы Митридат селевикиҙарға ҡаршы һуғыш башлай һәм Персияны, шулай уҡ Месопотамияны үҙ дәүләтенә индерә.
Әһәмәниҙәр дәүләте Балҡанға ҡәҙәре киңәйә, ә көнсығышта Һинд йылғаһына ҡәҙәре барып етә һәм шул ваҡыттағы иң көслө, ҡеүәтле дәүләткә әүерелә.
Уның осоронда Иранда индустриализация башлана, инфраструктура бөтөнләй модернизациялана Икенсе бөтә донъя һуғышында Бөйөк Британия менән Советтар Союзына үҙҙәренең ғәскәрен керетеүгә рөхсәт һорай, шаһтар шаһы баш тарта.
750 йылда фарсы генералы Әбү Мөслим Өмәүиҙәр хәлифәлегенә ҡаршы Ғәббәсиҙәр хәлифәлегенең тәүҙә Дәмәшкегә, унан һуң хәлифәлектең баш ҡалаһы Бағдадҡа походына етәкселек итә.
822 йылда Хөрәсән губернаторы Таһир ибн Хөсәйен ибн Мусаб провинцияларға бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә һәм үҙен Таһириҙар династияһының беренсе ырыу башлығы итеп таныта.
Төньяҡ-көнбайышта Әзербайжан һәм Әрмәнстан менән , төньяҡ-көнсығышта Төрөкмәнстан менән , көнсығышта Пакистан менән һәм Афғанстан менән , көнбайышта Төркиә менән һәм Ираҡ менән сиктәш.
Көнбайышта Ираҡ, төньяҡ-көнбайышта Әзербайжан, Әрмәнстан, Төркиә менән сиктәш һәм шулай уҡ БМО Именлек Советының 1993 йылғы ҡарарына ярашлы, әрмән көстәре тарафынан яулап алынған биләмә — танылмаған Таулы Ҡарабах Республикаһы хәүефһеҙлек һыҙаты, төньяҡтан — Төркмәнстан, көнсығыштан — Афғанстан һәм Пакистан сиктәш.
Беҙҙең эраның 224—651 йылдарында ил Сәсәниҙәр дәүләте тип йөрөтөлгән — был исем һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан, һәм «ариҙар батшалығы» тип йөрөтөлгән.
Этано́л (эти́л спирты, метилкарбино́л, шарап спирт йәки алкого́ль, ябай һөйләү телендә «спирт») — формулой 25 бер атомлы спирт , башҡа варианты: 3-2-, бер атлмлы спирттәрҙең гомологик рәтендә икенсе вәкил, нормаль шарттарҙв осоусан, яныусан, төҫһөҙ, үтә күренмәле шыйыҡса.
Гендель апрелдән алып октябргә тиклем йәшәгән Римдә, опера папа тыйыуы тыйыу аҫтында була, һәм композитор кантата һәм ике оратория, шул иҫәптән «Ваҡыт Триумфы һәм Дөрөҫлөк» ораторияһы яҙыу менән сикләнә.
Гендель итальян операһының стилистикаһын тиҙ арала үҙләштерә һәм Римдән Флоренция ҡайтып, «Родриго» операһының беренсе постановкаһы менән шөғөлләнә , ул итальян тамашасылары араһында ҙур уңыш ҡаҙана.
Италияла булып, Гендель итальян опералары стилен яңыртыу өсөн Леонардо да Винчи опера мәктәбенә бара, бында операла башҡарыуҙа драматик характер өсөн сығыш яһайҙар һәм операла концерт стиле өсөн ҡаршы сығалар.
Был ваҡытта атаһы менән бәхәсләшкән принц Уэльский «Дворянлыҡ операһын» ойоштора һәм Генделға ҡаршы итальян композиторы Никола Порпорҙы ҡоторта, уның менән Генделдың көнәркәшлеге башлана.
Ул Джон Рич менән Ковент-Гарденда постановкалар тураһында килешә, унда миҙгел башланыу менән француз балеринаһы Салле өсөн махсус яҙылған яңы француз «Терпсихора» опера-балетын, шулай уҡ ике яңы «Ариодант» һәм «Альчина» операһын ҡуя; бында ул шулай уҡ уның иҫке әҫәрҙәре ҡуйыла.
Атаһы был кәңәшкә ҡолаҡ һала: 1694 йылда Гендель Галлела композитор һәм органсы Фридрих Вильгельм Цахауҙа шөғөлләнә башлай, уның етәкселеге аҫтында композицияны, генерал-басты өйрәнә, органда, клавесинда, скрипка һәм гобойҙа уйнарға өйрәнә.
Композиторҙың инглиз сәхнәһендә беренсе итальян операһы «Ринальдо» 1711 йылдың 24 февралендә Ғали йәнәптәре театрында ҡуйыла һәм ҙур уңыш ҡаҙана, был Генделға беренсе класлы композитор данын килтерә, тик итальян опера дошмандары Ричард Стиль һәм Джозеф Аддисондың кире фекеренә лайыҡ була.
Гендель Англияла үҙенең позицияларын нығытырға теләй, һәм инглиз ихатаһына лояллеген күрһәтер өсөн, 1713 йылдың ғинуарында испан мираҫы өсөн һуғышҡа нөктә ҡуйған утрехт тыныслыҡ килешеүенә арнап Утрехтский яҙа.
Ун бер йәшлек клавесинда уйнаусы ғғары даирәләрҙә уңыш менән файҙалана һәм Бранденбург курфюрсты Георг Фридрих үҙендә хеҙмәт итеүен теләй һәм малайҙың атаһына уны уҡыуын тамамлау өсөн Италияға ебәрергә тәҡдим итә, әммә Георг Гендель улын Италияға оҙатыуҙан баш тарта.
Кайзер Гендель өсөн күп йәһәттән өлгө була: оркестр етәксеһе операла немец телен ҡулланыуға ҡаршы сығыш яһай һәм үҙенең әҫәрҙәрендә немец һүҙҙәрен итальян һүҙҙәре менән аралаштыра, гендель, тәүге опреаларын ижад итеп, шулай уҡ эш итә.
Королева ғаиләнең Ганновер тармағы менән, шул иҫәптән Генделдың патроны менән насар мөнәсәбәттә була, ә Гендель шул уҡ ваҡытта инглиз һарайында композитор исеменә эйә була, һәм үҙенең вәғәҙәһенә ҡарамаҫтан, Ганноверға ҡайтыу тураһында уйламай.
Аатаһы Георг Фридрих өсөн юрист карьераһын билдәләй һәм уның музыкаға ынтылышына ҡаршы була, сөнки Германияла музыка едти һөнәр түгел тигән нығынған фекер буйынса тик күңел асыу өсөн генә тип иҫәпләй.
Дини тәғлимәт факультеты пиетизм үҙәге була, әммә Гендель бик динле булһа ла, пиетист ҡараштарын уртаҡлашмай Хоҡуҡты композитор профессор Христиан Томазия етәкселеге аҫтында өйрәнә, әммә прдемет уның ҡыҙыҡһыныуын тыуҙырмай.
1717 йылдың йәйенән 1719 йылдың яҙына тиклем Гендель герцог Чендосский саҡырыуы буйынса Лондондан туғыҙ миль алыҫлыҡта ятҡан Кэннонстағы замокта йәшәй, унда антемдар, , «Эстер» ораторияһын һәм «Ацис һәм Галатея» кантатаһын ижад итә .
1703 йылдың йәйендә Гендель уның менән бергә билдәле композитор һәм органсы Дитрих Букстхудены тыңларға Любекҡа бара, ул ике йәш музыкантҡа органсы вазифаһында уны алмаштырырға тәҡдим итә, бының өсөн ҡыҙына өйләнергә кәрәк була.
Мадридта король һарайы янындағы Севилья яҡташлығы ҙур абруйға эйә була, быға Севильяла 1615 йылдан буласаҡ король Филипп , инфанттың элекке камер-юнкеры Гаспар де Гусман Оливарестың да эшмәкәрлеге лә булышлыҡ итә.
Франсиско Пачеко талантлы кейәүен һарайға күрһәтеү маҡсатында был мөмкинлекте ҡулланырға теләй, тейешле бәйләнештәр булдыра, шуға күрә Веласкес Эскориал ижадының коллекцияһы менән танышыу һылтауы менән беренсе тапҡыр Мадридҡа ебәрелә.
Әммә Хуан де Фонсеке ярҙамы менән Веласкес Карлос һәм Филипп Тициандың, Веронехе, Тинторетто һәм Бассаноның әҫәрҙәрен йыйған Эскориалдағы король һынлы сәнғәт коллекцияһына бара ала.
Тарихсы Хулиан Гальего һүҙҙәре буйынса йәш рәссам Севильяның сәнғәт мәктәптәренең мөмкинлектәренең сикләнгәнлеген аңлай, һәм король коллекцияһын, бигерәк тә Тицианды өйрәнеү Веласкестың стилистик эволюцияһына хәл итекс йоғонто яһай, ул Севилья дәүеренең ҡәтғи натурализмынан һәм ҡырыҫ буҙ спектрҙарҙан акйцентты оло йәштә көмөш-һоро һәм үтә күренмәле зәңгәр төҫтәрҙең асыҡлығына тиклем күсерә.
1617 йылдың 14 мартында Веласкес оҫта исеменә имтихан тапшыра һәм Пачеко ярҙамы менән Севильяның рәссамдар гильдияһына ҡабул ителә, унда ул рәссам сифатында эшләү өсөн лицензия һәм «короллектә үҙенең сәнғәтен ҡулланырға, оҫтаханаға эйә булырға һәм өйрәнсектәр ялларға» хоҡуҡ ала.
Егеттең беренсе эштәре бодегонес жанрында башҡарыла һәм халыҡ тормошонан көнкүреш күренештәрен сағылдыра, уларҙы һүрәтләүҙә Диего үҙен бик яҡшы күҙәтеүсе итеп күрһәтә.
Веласкестың тиҙ карьераһы дәғүәселәре — рәссамдар Винсенсо Кардучча һәм араһында көнсөллөк һәм нәфрәт тыуҙыра, улар Веласкесты тик башты ғына дөрөҙ төшөрә ала тип ғәйепләй.
1627 йылдың мартында Веласкес йыллыҡ 350 дукат эш хаҡы менән был конкурс тәьмин иткән вазифаға инә, ә 1628 йылда вафат булған һарай рәссамы Джеймс Морандың һарай мастерҙары араһында иң дәрәжәле һаналған вакантлы урынын биләй.
Уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, ике ат портреты — 1627 йылдың майында Мантуяға герйцог Гонзагаға ебәрелә, ә ҡайһы берҙәре 1734 йылда янғында юҡҡа сыға.
Ул Испания һынлы сәнғәте өсөн һирәк булған антик сюжеттарға мөрәжәғәт итә, уларҙы алдағы традицияларға ҡарамай үҙенәс трактовкаларға тырыша , шулай уҡ тарихи темаға— «Бреданы тапшырыу» .
Алдағы ижадташтарының традицияларынан алыҫлашып, рәссам үҙенең моделдәрен һүрәтләүҙә психологик аныҡлыҡҡа ынтыла һәм кешенең характерын ғына биреүҙе түгел, уның һыҙаттарының ҡапма- ҡаршылығын күрһәтеүҙе лә бурыс итеп ҡуя.
Һәр шундай портрет характерҙы ғына түгел, ә йыш ҡына, намыҫлы, аҡыллы һәм белемле, ихтыяр яҙмышы менән билдәле бер роль уйнарға мәжбүр булған кешеләрҙең ҡайғы-хәсрәтен күрһәтә.
Тормошонда булған бер эпизодты һүрәтләүгә генә түгел, уларҙың һәр береһе яҡшы, тик подтекст менән һуғарылған һәм тәрән арҡаһында күп кенә деталдәре, фигураларҙан һын, улар урынлашҡан, яҡтыртырлыҡ — был һуңғы мөмкинлек бөтә йомаҡ веласкес ижады тураһында һөйләне.
Һәр береһе уларҙың тормоштан иң сағыу күренештәр кеүек кенә түгел, ә күп деталдәр, уларҙың урынлашыуы арҡаһында тәрән мәғәнә менән һуғарылған — былар бөтәһе лә Веласкес ижадының һуңғы осорҙағы табышмағы тураһында һөйәләй.
Уҡыу торошо документлаштырылмай, әммә билдәле булыуынса, 1611 йылдың октябрендә Хуан Родригес улы Диегоны рәссам Франсиско Пачекола 1611 йылдың башынан алты йылға «уҡытыуға килешеү» төҙөй.
Пачеко, киң мәҙәниәт һәм күп яҡлы белемле кеше була, тере сағында баҫылып сыҡмаған һынлы сәнғәт буйынса трактаттар авторы, Рафаэль һәм Микеланджелоның тоғро эйәрсене һәм үҙе лә ҡәләм менән шәп портреттар эшләүсе, оло талантҡа эйә булмауына ҡарамаҫтан, Севильяның интеллектуаль мөхитендә һәм руханиҙар араһында үҙ кеше була, сөнки изге инквизиция янында сиркәү һынлы сәнғәте буйынса эксперт һәм цензор вазифаһын биләй.
Тап ошо мәктәптә йәш Веласкес үҙенең беренсе техник әҙерлеген һәм эстетик күнекмәләрен ала, унда ул буласаҡ скульптор һәм рәссам Алонсо Кано һәм күренекле испан рәссамы Франсиско де Сурбаран менән дуҫлаша
Бында бында бөтәһе лә — теманан алып (Веласкесҡа тиклем береһе лә испан сәнғәтендә бында картина яҙмаған) уңны кәүҙәләнешенә һәм хатта мәғәнәһенә тиклем ғәҙәти түгел.
Асылда картинала мөхәбәт алиһәһе образында ябай көҙгөгә ҡараусы ҡатын-ҡыҙ һүрәтләнгә, был картинаға: Веласкес тамашасының сираттағы антик Венераһын күреүгә өмөт итеүенән еңелсә көлә һәм шул уҡ ваҡытта теләһә ниндәй ҡатын-ҡыҙ юғары тойғолар алиһәһе булыуын аңлата.
Ҡайтып өйҙә ике ай ҙа булып өлгөрмәй, һарай рәссамы Родриго де Вильяндрандоның үлеме һәм был урында вакансия булыуы тураһында хәбәр менән Хуан де Фонсеканан хат килеп төшә.
Веласкес һарайға тиҙ генә килә,Лопе де Веганың көнәркәше король капелланы шағир Луис де Гонгора-и-Аргота йортонда туҡтай, һәм уның портретын яҙа, ул хәҙер Бостондың нәфис сәнғәттәр музейында һаҡлана.
Был серияһындағы иң мөһим картинаһы булып «Бреданы тапшырыу» картинаһы тора, унда рәссам тарихи ваҡиғаларҙы ғына түгел (ҡамауҙағы голланд ҡалаһын 1625 йылдың 2 июнендә испан армияһына тапшырыу), шулай уҡ күп һанлы деталдәр аша ошо ваҡиғаға һм унда ҡатншыусыларға үҙ мөнәсәбәтен белдерә.
Италия буйлап сәйәхәтте һәйбәт тип әйтеп булмай: король кмергеры вазифаһы, граф Оливарес протежеһы статусы һәм юлдаш генерал барлығы Веласкесты шпион тип һанаған итальяндарҙың асыуын ҡабарта.
Урындағы аристократияның изгелекһеҙлеге, бәлки, рәссамды әҙерәк рәнйетә, ләкин артыҡ түгел, сөнки үҙенең төп маҡсаты итеп ул алдан «профессиональ оҫталығын камиллаштырыу» һәм пейзаждар менән эшләү теләге өсөн сәйәхәт булараҡ билдәләй.
Бөйөк итальян рәссамдарының ижад емештәре менән танышыу уға ҙур йоғонто яһай: уның стиле ирекле һәм иҫ киткес шәп, колориты — сағыу яҡтылыҡта натураны тапшырған һәм күләгәлә ныҡ ҡараңғы булмай
Ике һүрәт тә бер-береһенә ауаздаш һәм тормош эпизодын ғәҙәти һүрәтләү кеүек тә һәм мәңгелек ҡиммәттәр тураһында аллегорик киҫәтеү кеүек тә ҡабул ителә.
Өсөнсө версия буйынса, «Йөн иләүселәр» — антик алиәһәләр образында рәссмадың яратҡан ике яратҡан ҡатын-ҡыҙының, үҙенсәлекле, тәрән мәғәнә, хистәр һәм кисерештәр менән һуғарылған портреты: өлкән йәштәге йөн иләүсе ҡиәфәтендә Хуана Миранда һәм тамашасығы арҡаһы менән торған йәш ҡатын Фламиния Тривио.
Диего Веласкес 1599 йылдың 6 июнендә (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа был суҡындырыу датаһы булараҡ күрһәтелә) Севильяла Хуан Родригес де Сильва һәм Иеронима Веласкес ғаиләһендә тыуа, уларҙың ата-бабалары Португалиянан Испанияға күсеп килә.
Буласаҡ рәссамдың ата-әсәһе изге Петр сиркәүендә өйләнешә, 1597 йылдың 28 декабрендә шул уҡ сиркәүҙә ғаиләләге һигеҙ баланың иң өлкәне булған яңы тыуған Диегоны суҡындыралар.
Андалусияла киң таралған йола буйынса, Диего һәм уның ҡустыһы Хуан, шулай уҡ рәссам, әсәһенең фамилияһын ала, әммә Диего ҡулланған икенсе фамилия «Сильва Веласкес» ҡултамғаһы өлгөләре лә һаҡланған.
Веласкестың икенсе уҡыусыһы — портрет һәм дини картиналарҙың авторы Хуан де Пареха, Веласкестың оҫтаханаһындағы элекке хеҙмәтсе (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — ҡол, уға рәссам азатлыҡ ҡағыҙы бирә).
Севилья ососроноң тәүге полотнолары башлыса бодегон жанрында башҡарыла һәм натюрморттарҙан, аш-һыу бүлмәһе күренештәренән, тарктир рәсемдәренән тора : «Иртәнге аш» , «Йомортҡа ҡурыусы әбей» , «Ике егеттең иртәнге ашы» , «Һыу ташыусы» .
Ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуғы өсөн әүҙем көрәшеүселәрҙең береһе Мэри Ричардсон протест билдәһе итеп картинаны тәпке менән сапҡылай, шунан һуң ул оҙаҡ ваҡыт реставрацияла була.
Икенсе көндө рыцарҙарға тейешле хөрмәт менән Мадридтың Иоанн Креститель сиркәүендә ерләйҙәр, шунда уҡ һигеҙ көн үткәс уның ҡатыны Хуана Миранда ла ерләнә.
Тап Венецияла рәссам итальяндарҙың испандарға ерәнеп ҡарауын күрә һәм тиҙ арала 1629 йылдың октябрендә Римгә әйләнеп ҡайта, унда һәр хәлдә Папаның шәфәғәтенә өмөт итә.
Хаким итеүсе династиялар алмашыу менән, Испан Бурбондары ваҡытында, француз бароккоһы һәм рококоһы юғары ҡатламдарҙа Веласкес булдырған реализмды һәм натурализмды ҡыҫырыҡлап сығара.
Был эштәрҙә йәш Веласкестың Севильяла һәр кем ҡарай алырлыҡ һәм Пачеко оҫтаханаһында булған караваджизм сәнғәтен ентекле өйрәнеүе һиҙелә: натура менән эшләү, моделдәр менән теүәл оҡшашлыҡ.
Өс йылдан һуң, Шарль де Тьерри француз ултырағы барлыҡҡа килеүен белгәс, маори ҡәбиләләре конфедерацияһы король Вильгельм -гә яҡлау һорап бойондороҡһоҙлоҡ тураһында декларация ебәрә.
Сыуалыштар, яңы зеланд компанияһының Яңы Зеландияла төпләнеү тәҡдиме (ул ваҡытта утрауҙарға маориҙарҙан ерҙәр һатып алыу өсөн карап ебәргән була), һәм бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеү декларацияһының бәхәсле хоҡуҡи статусы колония эштәре буйынса министрлыҡты капитан Уильям Гобсонды Яңы Зеландияға Британия суверенитетын урынлаштырыу һәм маори халҡы менән килешеү төҙөү өсөн ебәрергә мәжбүр итә.
Яңы Зеландия компанияһының Веллингтонда бойондороҡһоҙ тораҡ пункты булдырырға тырышыуына һәм француз күскенселәре Акароала ер һатып алырға маташыуҙарына яуап итеп, Гобсон 1840 йылдың 21 майында бөтә Яңы Зеландия өҫтөндә Британия суверенитетын иғлан итә, әммә был ваҡытҡа Килешеүҙең бөтә күсермәләренә маориҙар ҡул ҡуймаған була.
Куктан һуң Яңы Зеландияға европа һәм төньяҡ америка кит аулаусылар һәм тюленгә һунар итеүселәр, шулай уҡ ағас, аҙыҡ-түлек, артефакттар, һыу өсөн аҙыҡ-түлек, металл ҡорал, ҡорал һәм башҡа тауарҙар менән алмашҡан сауҙа караптары килә.
Радиоуглерод анализы, урман ҡырҡыу тураһындағы дәлилдәр һәм маориҙарҙа ДНК-ның митохондриаль вариабеллеге буйынса беренсе көнсығыш полинезиясылар бында 1250—1300 йылдарҙа, Көньяҡ Тымыҡ океан утрауҙарына ҙур сәйәхәттәрҙән һуң төпләнгәндәр, тигән һығымтаға килергә була.
Мигранттар һаны артыу менән ер өсөн конфликттар сыға, һөҙөмтәлә Яңы Зеландияла 1860—1870 йылдарҙағы ер һуғыштары башлана, шуның һөҙөмтәлә маориҙарҙан күп ерҙәр тартып алына.
Маори халҡының, бында беренсе европалылар барлыҡҡа килгәнгә тиклем бирелгән атамаһы һаҡланмаған, әммә Төньяҡ утрауҙы маориҙар Те Ика-а-Мауи тип атауы билдәле, уның «Мауиның балығы» тип тәржемә ителеүе ихтимал.
1893 йылда Яңы Зеландия донъяла бөтә ҡатын-ҡыҙҙарға һайлау хоҡуғы биргән беренсе ил була һәм 1894 йылда бөтә донъяла беренсе эш биреүселәр һәм профсоюздар араһындағы бәхәстәрҙе хәл итеү буйынса беренсе закон ҡабул итә.
1860 йылда, икенсе опиум һуғышында Ҡытай тар-мар ителгәндән һуң, Баундари урамынан көньяҡтараҡ Цзюлун ярымутрауы биләмәләре Пекин килешеүе буйынса Бөйөк Британияның мәңге файҙаланыуына тапшырыла.
Гонконгтың ҠХР-ға күсеү датаһы Гонконгты күсереү тураһында Ҡытай-Британия берлектәге декларацияһы менән билдәләнә, уға оҙайлы һөйләшеүҙәрҙән һуң 1984 йылдың 19 декабрендә ҡул ҡуйыла һәм Пекинда «һүҙ һуғышы» тип атала.
2019—2020 йылдарҙа Гонконгта Пекиндың автономиялы төбәктә йоғонтоһо көсәйеүенә һәм унда йәшәүселәрҙең гражданлыҡ азатлығын сикләүсе ҡарарҙар ҡабул итеүгә ҡаршы яңы күмәк ҡаршылыҡ тулҡыны тоҡана.
2020 йылдың майында АҠШ-тың дәүләт секретары Майк Помпео Конгресҡа, Гонконг Ҡытай яғынан автономияның юғары дәрәжәһенә эйә түгел һәм бындай хәл Гонконгтың АҠШ менән мөнәсәбәттәрҙә айырым сауҙа статусын юғалтыуға һәм уның халыҡ-ара финанс үҙәге статусын хәүеф аҫтына ҡуйырға мөмкин, тип белдерә.
2020 йылдың 30 июнендә, Гонконг халҡының көслө ҡаршылыҡтарына ҡарамаҫтан, Бөтө Ҡытай милли халыҡ конгресының Даими комитеты Гонконг милли именлеге тураһындағы закон ҡабул итә, был Закон Гонконгтың Ҡытайҙан сәйәси автономияһы кимәлен ҡырҡа кәметә.
Гонконг САР конституцияһы булып хеҙмәт иткән Төп законға ярашлы, урындағы властар, оборона һәм тышҡы сәйәсәттән тыш, территорияның бөтә мәсьәләләре һәм эштәре өҫтөнән суверенитетты һаҡлап ҡала.
Башҡарма, шулай уҡ закондар сығарыу тармаҡтарындағы башҡа дәүләт хеҙмәткәрҙәре йә хакимиәттең Баш министры тарафынан тәғәйенләнә, йә һайлаусылар тарафынан һайлана.
Теория буйынса, бындай килешеү Гонконгтың сәйәси, мәҙәни, закондар сығарыу һәм иҡтисади инфраструктураһының Ҡытайҙан тулыһынса тиерлек бойондороҡһоҙлоғон гарантияларға тейеш.
Гонконг Хакимиәте етәксеһе Дун Цзяньхуа 1997 йылғы Азия финанс көрсөгөн еңеүҙә хаталаныуҙа һәм атипик пневмонияға ҡаршы көрәштә тейешле саралар күрмәүҙә тәнҡитләнә һәм ғәйепләнә.
Шулай уҡ 2003 йылда Дун Цзяньхуа хакимиәте Гонконг төп законының гонконглыларҙың хоҡуҡтарын һәм иректәрен боҙоу мөмкинлеген биргән 23-сө статьяһын ҡабул итергә тырыша.
Закондар сығарыу йыйылышы депутаттарының яртыһы дөйөм тауыш биреү юлы менән («географик округтар», йәғни территориаль билдә менән бүленгән), ә икенсе яртыһы — «функциональ округтар», йәғни профессиональ билдә буйынса бүленгән айырым кешеләр һәм ойошмалар төркөмдәренән (йәғни юристар һәм юридик фирмалар үҙҙәренең депутаттарын, финанс төркөмдәрен һәм финансистар — үҙенекен һ.б.) һайлай.
«Бер ил — ике система» һәм «Сянганға юғары кимәл автономия шарттарында сянганлылар үҙҙәре идара итә» тип аталған йүнәлеш алып, ҠХР үҙ өҫтөнә оборона һәм төбәктең тышҡы сәйәсәте мәсьәләләрен ала, ә Һоңкоң ҡанун сығарыу, полиция, аҡса, һалым һәм иммиграция сәйәсәте мәсьәләләрен контролдә тота.
Бынан тыш 260-тан ашыу утрау ҙа ошо төбәккә инә, улар араһында иң ҙурҙарынан — Гонконг (юғары хакимиәт органдары һәм төбәктең финанс үҙәге шунда урынлашҡан), Ланьтау һәм Ламма.
Һәр округ Гонконг хөкүмәтенә урындағы учреждениеларға, округты үҫтереү программаларына, мәҙәни сараларға һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға ҡағылышлы мәсьәләләр буйынса кәңәштәр биргән округ йыйылышында ҡатнаша.
Гонконг биләмәләре шунл уҡ исемдәге утрауҙан, шулай уҡ Лантау утрауынан, Коулун ярымутрауынан, Яңы Территорияларҙан һәм 260-лап ваҡ утрауҙарҙан ғибәрәт.
Гонконг обсерваторияһы — метеорологик фараздар, һауа торошо катаклизмдары хаҡында иҫкәртеүҙәр төҙөү һәм Гонконг биләмәһен геофизик тикшереү буйынса эш йөкмәтелгән дәүләт учреждениеһы.