polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бының урынына платиналарҙы һыу бейеклегенә ҡарап бүлеү ҡулланыла: һыу тәрәнлеге 15 метрға ҡаҙәр — түбән баҫымлы, 15-20 метр уртаса баҫымлы, 50 метрҙан артыҡ юғары баҫымлы тип бүленә.
Йыйылған һыу ҡоро миҙгелдәрҙә һуғарыу, тораҡ пункттарҙы һыу менән тәьмин итеү һәм башҡа хужалыҡ кәрәк-яраҡтары өсөн файҙаланыла, шулай уҡ йылғаларҙың тәрәнлеге етмәгәндә суднолар йөрөшөн тәьмин итеү өсөн һыу кимәлен күтәреү өсөн ҡулланыла.
1998 йылдан йыл һайын донъяның тиҫтәләгән илендә 14 мартта «Халҡ-ара йылғалар селтәре» ойоштороу башланғысы «Халҡ-ара плотиналарға ҡаршы көрәш» көнөн уткәрә (башҡа төрлө әйткәндә "Йылғаларҙы, һыуҙы, тормошто яҡлау көнө"н билдәләп үтә.
Быуаға гидротехник ҡоролмалар берләшмәһе инә , тәғәйен урында һыу сығанаҡтарын төрлө маҡсатта ҡулланыу өсөн төҙөлә: мелиорация, гидроэнергетика өсөн, көтөүлектәрҙе бүлеү өсөн һәм башҡаға.
Йылға яры буйлап плотиналар суднолар йөрөшөн тәьмин итеү өсөн, ә күл һәм диңгеҙ яры буйлап һыу баҫыуҙан һаҡланыу һәм диңгеҙ тулҡындары ярҡа үтеп инмәһен өсөн төҙөлә.
Дуҫлыҡ , Почёт , «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» , «Салауат Юлаев» , 1-се дәрәжә Бөйөк Петр, Андропов ордендары, ун дүрт миҙал, исемле ҡорал менән бүләкләнгән.
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында батырҙарса һуғышҡан минёрҙар отделениеһы командиры Александр Ишкилдин «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены, «Батырлыҡ өсөн», «Сталинградты обороналаған өсөн» миҙалдары менән наградланған.
Мемориаль һәм станокта башҡарылған эштәренән иң билдәлеләре — СССР-ҙың халыҡ артисы Иннокентий Смоктуновскийға, К. С. Станиславскийға, генерал А. И. Лебедькә, РСФСР-ҙың халыҡ артисы, Эстрада Театры директоры Борис Бруновҡа — улар барыһы ла Новодевичье зыяратында урынлашҡан.
С. А. Щербаковтың кесе скульптура эштәре: Ҡотҡарыусы Христос храмындағы архитектор К. А. Тон бюсты, актриса Вера Глаголеваның скульптура портреты; Алексий -гә мемориаль таҡтаташтар, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Лидия Руслановаға, СССР-ҙың халыҡ артистары Е.
Ф. Кожевниковҡа, СССР-ҙың дөйөм машиналар эшләү министры С. А. Афанасьевҡа, СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры, самбо көрәшен булдырыусы А. А. Харлампиевҡа, Тышҡы сауҙа министры Н. С. Патоличевҡа, хәрби начальник һәм хәрби тарихсы генерал-полковник Л. М. Сандаловҡа һәм башҡа күренекле шәхестәргә мемориаль таҡтаташтар.
С. А. Щербаков оҫтаханаһының арихитектура эштәре: Космонавтика мемориаль музейы интерьерҙары проекты ; «Хәрби дан ҡалаһы» исеме бирелгән ҡалаларҙа иҫтәлекле стелалар проекты; төрлө объекттарҙың художестволы интерьерҙары буйынса проекттар: «Конгрестар һарайы» Дәүләт комплексының «Мәскәү» коттеджы ; «Мәскәү йорто» мәҙәни-эшлекле үҙәге ; Мәскәү Хөкүмәте идаралығының Мәскәү ҡала университеты; Европала иң ҙур Реабилитация һәм тергеҙеү медицинаһы үҙәге ; шулай уҡ офис биналары һәм бер нисә шәхси резиденция интерьерҙары проекттары.
Салауат Щербаковтың Рәсәй төбәктәрендәге һәм башҡа илдәрҙәге иң билдәле эштәре: Нетаниялағы Еңеү һәйкәле , Гейдар Алиевҡа һәйкәл Баҡы, 2005), Советтар Союзы Геройҙары Аллеяһы , Байҡал-Амур магистралендәге Төньяҡ Муй тоннелен асыуға арналған иҫтәлекле билдә , Ф. А. фон Герстнерға һәйкәл , принцесса Луиза Баденскаяға һәйкәл , Беренсе донъя һуғышы Геройҙарына һәйкәл .
1978 йылда С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художестволы-сәнәғәт университетының архитектура-декоратив пластика бүлеген (етәкселәре — В. И. Дерунов, Г. А. Шульц, А. Н. Бурганов, Ю. П. Поммер, Б. К. Орлов) тамамлай.
2020 йылдың көҙөндә Башҡортостан халҡы Рәсәй Геройы генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовҡа һәйкәл эшләүҙе Салауат Щербаковҡа йөкмәтеү өсөн тауыш бирҙе.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, 1945—1950 йылдарҙа хеҙмәт эшмәкәрлеген Башҡорт дәүләт академия театрында дауам итә: режиссёр ярҙамсыһы, һуңынан сәхнә актёры була, бер үк ваҡытта театр студияһын тамамлай.
Нәҡ Морат Ғәлим улының ҡулы аҫтында ике быуат киҫешкән осорҙа Башҡортостандағы рус әҙәбиәтенә һәм журналистикаһына ныҡлап аяҡ баҫыусылар үҙҙәренең ҡәләмен тәүге тапҡыр һынап ҡарай ҙа инде.
Фән кандидаты булараҡ, Морат Рәхимҡолов үҙенең ғилми эшмәкәрлек йылдарын тулыһынса тыуған яҡты һәм уны данлаған рус әҙиптәренең ижадын, шулай уҡ Башҡортостандың әҙәби бәйләнештәрен өйрәнеүгә арнаны.
Башҡорт дәүләт университеты нәшриәтендә 1977 йылда баҫылған «Литературное краеведение Башкирии» исемле уҡыу әсбабы әле лә юғары уҡыу йорттарының филология факультеттары студенттары өсөн ҡулланма булып хеҙмәт итә.
быуат уртаһында башҡорттарҙың төп өлөшө Баҡай, Ҡамышлы, Ҡарамалы‑Ҡотлой, Йүкәле тау, Түбәнге Ермаков, Түбәнге Усман һәм башҡа торама пункттарҙа йәшәй.
быуат аҙағында төньяҡта Бөгөлмә өйәҙе, көнсығышта Бәләбәй өйәҙе, көньяҡта Быҙаулыҡ өйәҙе һәм Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Сергиевск өйәҙе менән сиктәш була.
1923 йылда Һиҙиәт Хәмит башланғыс мәктәбендә йәнә дәртләнеп уҡыта башлай, ауыл тормошоноң халыҡты ағартыу, уға яңы властың маҡсат һәм бурыстарын аңлатыу, кешеләрҙе яңы тормош төҙөргә дәртләндереү кеүек яуаплы йәмәғәт эштәрендә әүҙемлек күрһәтә.
Һиҙиәт Сәғәҙәт улы Сәғәҙәтов 1896 йылдың 17 авгусында хәҙерге Башҡортостандың Әбйәлил районы Хәмит ауылында урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Атаһы уны үҙе бер аҙ уҡырға-яҙырға өйрәткәс, 1906 йылда Рыҫҡужа ауылы мәҙрәсәһенә, шунан 1911 йылда яҡын-тирәлә данлыҡлы Үтәк ауылы мәҙрәсәһенә бирә, бында ул 1915 йылға тиклем һабаҡ ала.
Был ҡатмарлы һәм мәшәҡәтле эште ул 1942 йылдан 1946 йылға тиклем үтә ҙур яуаплылыҡ тойоп башҡара, район һәм республика етәкселәре алдында Әбйәлил районының мәғариф эшенә тел тейҙермәй, уны камиллаштырыуға үҙ өлөшөн индерә, ауыр шарттарҙа ла мәктәптәрҙә уҡытыу-тәрбиә эшенең сифатын төшөрмәй, уҡытыусыларға тейешле ярҙам күрһәтә.
1931 йылда Темәс терәк мәктәбендә колхоз йәштәре мәктәбе уҡытыусылары әҙерләү буйынса ике айлыҡ курсты тамамлағас, Билал ете йыллыҡ мәктәбенә башҡорт теле һәм әҙәбиәте, тәбиғәт фәндәре уҡытыусыһы итеп ебәрелә.
Районда балалар уҡытыу һәм тәрбиәләүҙе яҡшыртыу, мәктәп етәкселәренә, уҡытыусыларға тейешле ярҙам күрһәтеү, кадрҙар әҙерләү кеүек бурыстарҙы үтәүҙә инспектор һиҙиәт Сәғәҙәтов һәр саҡ башлап йөрөүсе булараҡ сығыш яһай, мәғарифты күтәреүгә барлыҡ көсөн бирә, бөтә ваҡытын һәм дәртен халыҡ өсөн файҙалы эштәргә йүнәлтеүҙән йәлләмәй.
Ул ҡыҫҡа ғына арала уҡытыусылар һәм ауыл кешеләре йөрәгендә йәшәүгә, хеҙмәткә дәрт, әүҙемлек уятып өлгөрә, ялҡынлы һүҙҙәре менән тормошто матурлай.
Яңы дәүләттең конституцион хартияһына ярашлы, 2005 йылдың февралендә уның закондар сығарыу йыйылышына һайлауҙар үтергә тейеш була, ә 2006 йылдан республикалар бойондороҡһоҙлоҡ алыу буйынса референдум үткәреүгә хоҡуҡ ала.
2006 йылдың 21 майында үткән Черногорияның үҙаллылығы тураһындағы референдумда һаҡлаусыларҙың 55,5 % союздан сығыуға тауыш бирәләр һәм 2006 йылдың 3 июнендә Черногория бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.
Черногорияның референдум буйынса законына ҡарар ҡабул итеү өсөн һайлаусыларҙың 50 % плюс 1 тауышын йыйырға кәрәк, шул уҡ ваҡытта мотлаҡ килеүселәр һаны 50%-тан кәм булырға тейеш түгел.
Бындай шарттарҙа Мирослава Лайчака үҙенең формулаһын тәҡдим итә: әгәр референдумда ҡатнашыусыларҙың 55 проценты тауыш бирһә, Евросоюз Черногорияның бойондороҡһоҙлоғон таный.
Көньяҡ-көнбайышын Адриатик диңгеҙе йыуа, көнбайышта Хорватия, Босния һәм Герцеговина—төньяҡ-көнбайышта, Сербия—төньяҡ-көнсығышта, Косово Республикаһы һәм Албания менән сиктәш.
Тәүҙә ул паштровичи ырыуы йәшәгән кескәй генә ер телгәһенә әйтелгән, һуңынан инде Черноевичи династияһы батшалыҡ иткән дөйөм таулы районды билдәләү өсөн ҡулланыла башлаған.
20 быуаттың башындағы Балҡан һуғыштарында Черногория Черногор Герцеговинаһы, Метохия һәм көньяҡ Рашка ҡушылыу һөҙөмтәһендә үҙ территорияһын бер нисә тапҡырға ҙурайта.
1990-сы йылдар аҙағында черногор лидеры Мило Джуканович Слободан Милошевичтың көрәштәшенән уның дошманына әйләнә, был шунда уҡ халыҡ-ара берләшмә һәм серб оппозицияның иғтибарын йәлеп итә.
Илдең атамаһы көнбайыш европа телдәренең күбеһендә венет телендәге һүҙенең адаптацияһы булып тора, йәғни Ловчен тауының мәңге йәшел ҡуйы урмандар менән ҡапланғанына, "ҡара тау" тип әйтелгәненән килә.
Тауыш биреүҙә бөтәһе 66 % Черногорияла йәшәгән Социалистик Федератив Югославия граждандары ҡатнаша, ә шул уҡ ваҡытта республикала йәшәүсе албандар, хорваттар һәм босниялылар һайлауҙарға ҡаршы бойкот иғлан итәләр.
1941 йылдың 12 июндән алып 1943 йылғаса Югославияның итальян-немец оккупацияһынан һуң Черногория формаль рәүештә Италия протектораты аҫтында короллек тип һанала (ысынында король һайланмай, ә коллаборацион администрацияһының башлығы Секула Дрлевич була).
Дәүләттең ҡоро ер сиктәренең оҙонлоғо 614 км тәшкил итә: көнбайышта Хорватия менән 14 км, төньяҡ-көнбайышта Босния һәм Герцеговина менән 225 км, төньяҡ-көнсығышта Сербия һәм Косово Республикаһы менән 203 км, көньяҡ-көнсығышта Албания менән 172 км.
Илдең территорияһын шартлыса өс өлөшкә бүлергә була: Адриатик диңгеҙенең яр буйы, уның ике ҙур Подгорица һәм Никшич ҡалалары урынлашҡан сағыштырмаса үҙәк тигеҙ өлөшө һәм көнсығыштағы тау системалары.
1496 йыл — Черногория Ғосман империяһының протекторатын ҡабул итә, әммә бер ҡасан да уның тулы хакимлегендә булмай (төрөктәр тик элекке Зетаның көньяҡ-көнсығыш территорияһын ғына контролдә тоталар)
2016 йылдың октябрендә, парламент һайлау көнөндә, күҙалланған дәүләт түңкәрелеше ойошторорға тырышалар, уны ойоштороуҙа ил етәкселеге Сербия, Черногория һәм Рәсәй граждандары төркөмөн ғәйепләй.
2008 йылда Черногорияның Косовоның бойондороҡһоҙлоғон таныуҙан һуң, серб оппозицияһы парламенттан сыға һәм "Мило Джуканович режимы"на ҡаршы парламенттан тыш көрәш башланыуы хаҡында белдерә.
Серб властарының ошо йәһәттән фекерҙәре төрлөсә була: шул ваҡытта премьер-министр Воислав Коштуница был тәҡдимде кире ҡаға,ә Сербия президенты Борис Тадич уның ҡарауы мөмкин тип белдерә.
1918 йылдың 3 октябрендә Николай тәхеттән баш тартҡандан һуң, Бөйөк Халыҡ скупщинаһы 28 ноябрҙә Сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге составына инеү өсөн тауыш бирәләр.
Артабан ижадсы үҙенең әҫәрҙәрен «Йылайырым — йырлар йырым» , «Сәхрәләргә сығам» , «Мыр-мыраубикә йыр йырлай» һәм «Ҡояш сатҡыһы» исемле йыйынтыҡтарға туплай.
Был йәһәттән тәғлимәттең нигеҙҙәре хаҡында В. И. Ленин үҙенең «Марксизмдың өс сығанағы һәм өс состав өлөшө» исемле мәҡәләһендә килтергән һығымтаны бер ҙә инҡар итеп булмай.
Уның төп авторҙары Адам Смит менән Давид Рикардоның тауарҙа һәм уның хаҡында тупланған хеҙмәт бәйәһе тураһындағы уй-фекерҙәрен артабан үҫтереп, К. Маркс эшсе көсө һәм өҫтәлмә ҡиммәт төшөнсәләрен айырым тикшерә һәм, капитал әйләнешен иҡтисади яҡтан өйрәнеп, уның арттырыуҙа ялланып эшләүселәр өлөшөн асып бирә.
Маркстың сәйәси экономияһында капиталистик етештереү ысулдарын фәнни яҡтан тикшереү нигеҙендә тарихи үҫештә булып, бер-береһен алмаштырып килеүсе етештереү мөнәсәбәттәре системаһына анализ яһала.
Авторҙары Анри Сен-Симон, Шарль Фурье һәм Роберт Оуэн булған был теория Маркс менән Энгельс үҙҙәренең "Коммунистар партияһы манифесы"нда яһаған төп сәйәси һығымталарҙың нигеҙендә ята.
Улар башлыса «фәнни коммунизм» йәки «фәнни социализм» исемдәре менән билгеле һәм капитализмды бөтөрөп, коммунистик йәмғиәт төҙөүгә йүнәлтелгән ижтимағи хәрәкәтте өйрәнеп-тикшереүсе марксизмдың өсөнсө состав өлөшө булып тора.
Нәҡ фәнни коммунизм үрҙә һаналған социаль утопистар хыялланған яңы, кешене иҙеүҙең эҙе лә булмаған йәмғиәтте ойоштороуҙың фәнни ҡараштарға нигеҙләнгән ысын һәм тормошсан юлын күрһәтә.
1847 йылда нимес аҡыл эйәләре Карл Маркс менән Фридрих Энгельс уларҙың тәүгеһе Лондонда танышҡан нимес эмигранттары ойошторған йәшерен пропаганда алып барыусы «Коммунистар берлеге» ойошмаһына ылыға.
Йәмғиәт ҡушыуы буйынса улар тиҙҙән бөтә донъяла билдәлелек аласаҡ «Коммунистар партияһы манифесы»н ижад итә, был хеҙмәт 1848 йылдың 21 февралендә донъя күрә.
Үҙҙәренең тәғлимәтендә К. Маркс менән Ф. Энгельс, капитализмдың пролетариат ҡулынан ҡотолғоһоҙ һәләк буласағын иғлан итеп, капиталистик йәмғиәттән коммунистик дәүергә күсеүҙең ҡыҫҡаса программаһын асып бирә:
Пролетариат үҙенең сәйәси өҫтөнлөгөн буржуазияның барлыҡ капиталын эҙмә-эҙлекле тартып алыу, бөтә етештереү ҡоралдарын дәүләт, йәғни хәкимлек итеүсе синыф булып ойошҡан пролетариат, ҡулында үҙәкләштереп туплау һәм мөмкин булғанса тиҙерәк етештереү көстәре йыйылмаһын арттырыу өсөн ҡуллана.
Был, әлбиттә, башта хосус милек хоҡуғына һәм буржуаз етештереү бәйләнештәренә иҡтисад йәһәтенән ҡәнәғәтләнерлек булмаҫ һәм нигеҙһеҙ тойолған саралар ярҙамында аяуһыҙ ҡыҫылыу аша үткәрелә.
Карл Маркс үҙенең хеҙмәттәрендә «социология» төшөнсәһен ҡулланмаһа ла, хәҙерге фәндә Маркстың тикшеренеүҙәре социологияның үҫешенә ныҡлы булышлыҡ иткән тип иҫәпләнә.
Тәү сиратта тарихты материаль нигеҙҙә аңлауҙы әйтеп үтергә кәрәк: барлыҡ социаль үҙгәрештәр нигеҙен уй-фекерҙәр һәм башҡа рухи ҡиммәттәр түгел, ә йәмғиәттең төп социаль төркөмдәренең бары тик иҡтисади мәнфәғәттәре тәшкил итә.
Мәҫәлән, синыфтарҙың иҡтисади байлыҡ һәм милеккә ҡағылышлы ҡаршылыҡтары ижтимағи-иҡтисад формациялары алмашыныуына килтергән инҡиалаптарҙы тыуҙыра.
Икенсе төрлө әйткәндә, йәмғиәттәге барлыҡ үҙгәрештәр һәм тарихи хәрәҡәт хакимлыҡ итеүсе һәм башҡа синыфтар араһында тыуған эске ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың киҫкенләшеүе һәм артабан хәл ителеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә.
Шулай итеп, Маркс йәмғиәттең берҙәмлеге нигеҙләнгән социаль килешеүҙе капиталистик формация өсөн ят күренеш тип һанай һәм, был йәмғиәткә баштан уҡ тотороҡлоҡ хас түгел, тигән фекерҙән сығып, уның нәҡ шул эске ҡаршылыҡтар арҡаһында ғына йәшәгәнен һәм үҫешкәнен билдәләй.
Бер үк ваҡыта Маркс, социаль килешеү һәм социаль әһәңлелеккә йәмиәт үҫешенең юғарыраҡ кимәлдәрендә ирешергә була, тип иҫәпләй һәм уны кешелектең ысын тарихының башы тип атай.
«Критика Готской программы» хеҙмәтендә Маркс коммунизмды кешелек үҫешенең иң юғары кимәле тип билдәләй: хосуси милекселек бөтөрөлгән, дәүләт һәм синфи мөнәсәбәттәр юҡ булған, кешенең үҙ хеҙмәте һөҙөмтәләренән ситләшеүе еңеп сығылған.
Кешелек ишелмә буйынса диалектик нигеҙҙә үҫешә, һәм ул үҙенең башланғысына — тәүторомош осорондағы кеүек етештереү сараларына хосуси милек булмауына килергә тейеш, әммә был етештереү көстәренең юғары үҫеше менән билдәләнгән яңы кимәлдә була.
Либерализмға нигеҙ һалыусы Томас Гоббс менән Джон Локктан һәм хәҙерге неолиберализм вәкилдәренән айырмалы рәүештә, К. Маркс көнәркәшлек һәм индивидтарҙың дошманлығын кешелектең мәңгелек сифаттары, эталон һәм демократияның үҙгәрешһеҙ нигеҙе итеп иҫәпләмәй, уларҙы йәмғиәттең артыҡ ябайлыҡ , үҫешмәгәнлек һәм түбәнлек билдәһе тип һанай: улар йәмғиәттең артабанғы үҫеше барышында юҡҡа сығасаҡ.
Барлыҡ билдәле формацияларҙың да үҙ эсендә ҡаршылыҡтары, шул иҫәптән килешә алмаҫлыҡ тары ла була, һәм улар был формация сиктәрендә генә хәл ителә алмай һәм сиселер өсөн мотлаҡ йәмғиәт үҫешенең тағы ла юғарыраҡ кимәленә күсергә мәжбүр.
Йәмғиәт ағзалары етештереү сараларына мөнәсәбәте нигеҙендә төрлө синыфтарға бүленә: ҡол биләүселәр һәм ҡолдар, алпауыттар һәм крәҫтиәндәр, буржуазия һәм пролетариат .
Формациялар алмашыныуы етештереү көстәренең үҫеш кимәл менән билдәләнә: улар тора-бара етештереү мөнәсәбәттәрен «үҫеп китә» һәм улар менән антагонистик ҡаршылыҡ ҡа килә, ә был үҙ сиратында социаль һәм сәйәси түңкәрелештәргә килтерә.
Шул уҡ ваҡытта кеше бер кемдән дә бойондороҡһоҙ булған айырым йән түгел, ә «ижтимағи мөнәсәбәттәр йыйналмаһы», шуға ла марксизм философияһы, тәү сиратта, тарихи үҫеш барышында ҡаралған йәмғиәт философияһы булып тора.
марксизм — иҡтисадты һәм сәйәсәтте, шулай уҡ йәмғиәттең дөйөм үҫеш ҡанундарын өйрәнгән һәм башҡа фәндәрҙәге ғилми ҡараштарға йоғонто яһаусы беренсел ҡараш;
Унда шулай уҡ «был түңкәрелеш һөҙөмтәһендә капиталистик йәмғиәттең нигеҙен тәшкил иткән тауар етештереү һәм хосуси милекселек юҡ ителеп, етештереү сараларын йәмәғәт милкенә әйләндереү аша үҙенең һәр ағзаһының төрлө яҡлы үҫешен тәьмин итерлек коммунистик йәмғиәт төҙөлә» тип иҫбатлана.
Үҙенең тәүге хеҙмәттәрендә Маркс бер яҡтан философияны ҡоро фекерләүгә ҡоролған аң тип ғәйепләһә лә, икенсе яҡтан философияны ысынбарлыҡҡа әйләндереү кәрәклеген айырып билдәләй.
Артабан К. Маркс билдәләүенсә, коммунистик йәмғиәттең иң юғарғы үҫеш этабында: хеҙмәттең кешене ҡол иткән бүленеүе бөткәс; бының менән бергә аҡыл һәм физик хеҙмәт араһындағы ҡаршылыҡтар юҡҡа сыҡҡас; хеҙмәт тормош сараһы булыуҙан туҡтап, кешенең тәүге теләгенә әйләнгәс; индивидтың төрлө яҡлы үҫеше менән бергә барлыҡ етештереү көстәренең үҫеүе йәмғиәт байлығы сығанаҡтарының тулы ағымына килтергәс, — бары тик шул саҡта ғына буржуаз хоҡуҡтың тар офоғо аша артылыу мөмкин буласаҡ, һәм йәмғиәт үҙенең байрағында «Һәр кем һәләтенә ҡарап! Һәр кемгә ихтыяжы буйынса!» тип яҙып ҡуя аласаҡ.
Эшселәр синыфы һәм буржуазия араһындағы синфи көрәш быуаттың 40-сы йылдарында Европаның үҫеш яғынан иң ныҡ алға киткән илдәрендә ҡырҡа киҫкенләшә һәм йәмғиәт тормошонда тәүге планға сыға.
Быны дәлилләү өсөн Францияның Лион ҡалаһы туҡыусыларының 1831 һәм 1834 йылдарҙағы ихтилалдарын , 30-сы йылдарҙан башлап 50-се йылдар башына тиклем Англияла дауам иткән чартистар хәрәкәтен һәм Европа уртаһындағы Силезияла 1844 йылғы туҡыусылар түңкәрелешен иҫкә алыу ҙа етә.
Диалектик процесс тураһында тәғлимәт булараҡ марксизм философияһының төп төшөнсәһе булып һәр төрлө һан яғынан үҫештең сифат үҫешенә килтереүе, инҡар итеүҙе инҡар итеү һәм ҡапма-ҡаршылыҡтарҙың үҙ-ара бәйләнеше һәм көрәше ҡанундарына нигеҙләнгән дөйөмлөгө тора.
«Анти-Дюринг» исемле хеҙмәтендә Энгельс был турала түбәндәге фекерен әйтә: "диалектика фекерләү закондарын тикшерә, «Диалектика природы» билдәләүенсә, «диалектик закондар тәбиғәт үҫешенең ғәмәлдәге һәм ысын закондары булып тора».
Уны төрлө сәйәси фирҡәләр, йәмәғәт фекерендәге һәм ғәмәли сәйәсәттәге ағымдар үҙҙәренсә аңлатһа ла, донъя фәнендәге мөһим урынын бер кем дә иңҡар итмәй.
Тикшеренеүҙәре нәтижәһендә Маркс өҫтәмә хаҡ төшөнсәһен үҙаллы иҡтисади күренеш йәки хәл-ваҡиға итеп билдәләй һәм уның ярҙамында капитал төшөмөнөң сығанағын һәм булмышын, шулай уҡ иҡтисади иҙеүҙең төрлө төрҙәрен аңлата.
Етештереү көстәре үҫешкән һайын йәмғиәт күберәк байлыҡ ала, шунлыҡтан үҙенә һәм йәмғиәттең айырым ағзаларына киңерәк ирек «бирә ала»: һөҙөмтәлә йәмғиәт мөнәсәбәттәре тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күсә.
Теге йәки был тарихи дәүерҙәр барышында ҡайһы бер дәүләттәр башында үҙҙәрен «марксистик» тип атаған йә иһә марксизм йоғонтоһонда булған төрлө сәйәси партиялар һәм хәрәкәттәр торған.
Марксизм вәкилдәре фекеренсә, коммунистик түңкәрелеш, капитализмдың барлыҡ антогонистик ҡаршылыҡтарын юҡҡа сығарып, кешене ситләшеүҙән, ялланма ҡоллоҡтоң бөтә төрҙәренән, кешене кеше иҙеүенән тулыһынса ҡортҡарырға һәм йәмғиәтте синыфһыҙ коммунистик формацияға килтерергә тейеш.
Коммунистар партияһы манифесында К. Маркс: «Синыфтары һәм синыф ҡаршылыҡтары булған иҫке буржуаз йәмғиәт урынына һәр кемдең ирекле үҫеше барыһының да ирекле үҫеше өсөн шарт булып торған берекмә килә» тип яҙған.
Шулай итеп, Рәсәйҙә барлыҡҡа килгән тәүге танкылар булып британ һәм француз автотранспорты тора, улар 1919 йылда Антанта илдәре тарафынан генерал А. И. Деникиндың Ирекле армияһына хәрби ярҙам рәүешендә бик аҙ ғына килтерелә.
Танкыларҙың байтаҡ өлөшө снарядҡа ҡаршы бронялар, 152 мм-ға тиклем ҡеүәтле орудиелар ала, һуғыш аҙағында беренсе сериялы төн — инфраҡыҙыл — немец танкыларында иҫтәлекле урындар барлыҡҡа килә (һуғышҡа тиклем СССР-ҙа уларҙы урынлаштырыу буйынса тәжрибәләр үткәрелһә лә), танкыларҙы радиофинанслау кәрәк тип табыла башлай.
Танкыларҙы ҡулланыу тактикаһы ла камиллыҡҡа етә — һуғыштың беренсе осоронда немец хәрби етәкселәре бөтә донъяға танк формированиеларын ҡулланыу дошмандың эре хәрби төркөмдәрен оператив-стратегик ҡамау һәм артабанғы еңеү буйынса операциялар үткәрергә һәм һуғышта тиҙ арала еңергә мөмкинлек биреүен күрһәтәләр .
Кронштадтта император Николай хәрби-диңгеҙ инженер училищеһында белем алғас, 1908 йылдан Санкт-Петербургтың суднолар ремонтлау заводтарында эшләй, һыу аҫты кәмәләре проекттарының баш конструкторы була.
Уларҙың тышҡы ҡиәфәтенә башлыса бронемашиналар эшләү тәжрибәһе, шулай уҡ танктар кеүек үҙ заманы өсөн, һис шикһеҙ, алдынғы продукция етештерә алған ярайһы уҡ ҡеүәтле тармаҡ булышлыҡ итә.
Рәсәйҙең был өлкәләге тәүге «тәжрибәләрен» уңышлы тип атау мөмкин булмаһа ла — бәләкәй генә «Бөтә ерҙәге транспорт сараһы» ла, ҡот осҡос «Батша танкыһы» ла бер ниндәй ҙә реаль хәрби ҡиммәткә эйә булмай — 1917 йылға Рыбинск заводы танкыһы кеүек проекттар тормошҡа ашырыла.
Әммә артабан француз танкыларын хәрби ҡулланыу тәжрибәһен өйрәнеү һәм уларҙың үҙенсәлектәрен сағыштырыу һөҙөмтәһендә ГУГШ РИА иҫке заказдан баш тарта һәм яңы, шуға оҡшаш һанда еңел танкыларына зхаказ бирә.
Аңлатманың хәҙерге мәғәнәһенең килеп сығыуы шулай: фронтҡа беренсе танкыларҙы ебәргәндә, Британия контрразведкаһы Англияға Рәсәй хөкүмәте яғыулыҡ цистерналарына заказ биргән тигән һүҙ тарата, һәм ҙурлығы яғынан цистерналарға оҡшаш танкылар тимер юлы платформалары менән шулай оҙатыла.
Рәсәй империяһының хәрби ведомствоһы Антанта илдәренең , ә һуңғараҡ Үҙәк державаларҙың — хәрби техниканың яңы, «ультрамодерн» тибын — танкыларҙы ҡулланыуын ентекле күҙәтә.
Танк — башлыса сылбырлы тәгәрмәсле, төп ҡорал итеп, ҡәғиҙә булараҡ, пушка ҡуйылған бронялы һуғыш машинаһы; боролмалы башняһына туп һәм пулемёт ҡуйылған, броня менән көпләнгән, ҡарышлауыҡлы хәрби машина.
Е́вро — «еврозонаға» ингән 20 илдең (Австрия, Бельгия, Германия, Греция, Ирландия, Испания, Италия, Кипр, Латвия, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Португалия, Словакия, Словения, Финляндия, Франция, Хорватия, Эстония) рәсми валютаһы.
Әммә еврозона ҡатнашыусыларынан айырмалы рәүештә, был илдәр Европа үҙәк банкынының аҡса-кредит сәйәсәтенә йоғонто яһай алмай һәм уның етәксе органдарына үҙ вәкилдәрен ебәрергә лә хоҡуҡлы түгел.
Евро ҡулаҡсаһыҙ әйләнешкә 1999 йылдың 1 ғинуарында индерелә, ә 2002 йылдың 1 ғинуарынан ҡулаҡсалы әйләнешкә банкноталар һәм тимер аҡсалар инә.
Америка зоологы С. А. Форбс 1895 йылда экологияны хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең башҡа тере йән эйәләре һәм тирә-йүндәге бөтә нәмә менән бәйләнеше тураһындағы фән тип билдәләй.
М. Н. Богданов «Волга буйы ҡара ер һыҙаты ҡоштары һәм хайуандары, Урта һәм Түбәнге Волга үҙәндәре» әҫәрендә «экология» төшөнсәһе урынына К. А. Мёбиус индергән «биоценоз» терминын ҡуллана.
Механик транспорт сараларының, йәйәүлеләрҙең хәрәкәттәрен көйләһә, шулай уҡ локомотивтарҙа поездар хәрәкәтен, йылғала һәм диңгеҙҙәрҙә судноларҙы, шулай уҡ троллейбус, автобус һәм трамвайҙар өсөн махсус светофорҙар бар.
Пропаганданың төп элементтары: субъекты , эстелеге, форма һәм ысулдары, пропагандалау саралары (радио, телевидение, матбуғат, лекциялар системаһы аша пропагандалау һ.б.), объекты (пропаганда адресланған аудитория йәки социаль дөйөмлөк булған төркөм).
Британника энциклопедияһы «Пропаганда — йәмәғәтселек фекеренә йөғонто яһау өсөн факттар, аргументтар, имеш-мимештәр, ярым ялған йәки ялған мәғлүмәт таратыу. Пропаганда — башҡа кешеләрҙең ышанысына систематик рәүештә төрлө символдар (һүҙ, ишара, плакат, монумент, музыка, кейем, айырмалыҡлы билдәләр, рәсемдәр, почта маркалары) ярҙамында йоғонто яһау өсөн тырышлыҡ күрһәтеү. Пропагандистың мәсьәләне хәл итеү маҡсаты бар. Маҡсатына ирешеү өсөн пропагандист факттарҙы, аргумент һәм символдарҙы һайлап ала. Ҙур ҡаҙаныштарға ирешеү өсөн ул ҡайһы бер факттарҙы төшөрөп ҡалдыра йәки боҙоп күрһәтә, аудиторияныҡ иғтибарын ҡайһы бер сығанаҡтарҙан икенсе сығанаҡҡа йүнәлтә».
Кире пропаганданың маҡсаты — социаль нәфрәт уятыу, социаль конфликттарҙы көсәйтеү, йәмғиәттә ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы көсәйтеү, кешеләрҙә нигеҙ инстинкттарын уятыу.
Дөйөм алғанда, пропаганда теориялары киң мәғлүмәт сараларына, уларҙың йөкмәткеһенә, йоғонтоһона иғтибарҙы йүнәлткән тәүге теориялар була: тикшеренеүселәр киң мәғлүмәт сараларының мәғлүмәт ярҙамында кешеләргә нисек йоғонто яһай алыуын аңлатырға тырыша, һөҙөмтәлә улар билдәле бер ҡараштарҙы үҙләштерә.
Шуға ярашлы, пропаганданың тәүге теориялары бихевиоризм һәм фрейдизм идеяларына нигеҙләнә; уларҙың киҫелешендә кешенең ярайһы уҡ пессимистик ҡарашта тороуы, тышҡы психологик йоғонтоға ҡарата юғары дәрәжәлә йомшаҡлығы һәм шәхестең рациональ үҙ-үҙен тота алмауы күҙ уңында тотола.
Донъяның күп дәүләттәре алдында, бер яҡтан — еңеүгә ирешеү өсөн мобилизация ихтыяжы һәм икенсе яҡтан — индивидуализм менән йәмғиәттең тарҡаулығы проблемаһы килеп баҫа.
Көнбайыш тикшеренеүселәренең был осорҙа, 1930-сы йылдар аҙағына тиклем, пропагандаға иғтибары америка тибындағы сәйәси системаға һәм йәмғиәттең демократик ҡоролошона янау менән бәйле була: пропаганданың ирекле таралыуы демократия өсөн үлемесле булыр тигән фекер йәшәй.