polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Сәскәнең сағыу төҫө, күп һандағы һеркәстәрҙең һеркәлектәрендәге һеркәләрҙең мул булыуы гөлйемеш сәскәләренә бөжәктәрҙе күпләп ылыҡтыра, һеркәләр менән туҡланып, бөжәктәр емешлек ауыҙҙарын һеркәләндерә.
Гөлйемештең һабаҡтары, шулай уҡ япраҡ һаптары, хатта япраҡ уртаһындағы һеңерсәләре лә осло энәләр менән ҡапланған, был энәләр үҫемлекте үлән ашаусы хайуандарҙан һаҡлай.
Боронғо риүәйәттәр буйынса, Мөхәммәт Һира тауы мәмерйәһендә тәрән уйҙарға сумып ултырған сағында күктән Ябраил төшә, һәм ул Уға Рәсүл икәнлеген белдерә, Аллаһының бойорғандарын аса, уларҙы халыҡҡа еткерергә тейешлеген белдерә.
Мөхәммәт яңы дин тарата башлауы юғары ҡатлау кешеләренә оҡшап бөтмәй, улар уны эҙәрлекләй башлайҙар, шуға Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәккәнән Мәҙинәгә күсә һәм унда 622 йыл, сентябрь айының 22-се көнө) яңы Һижрәт йыл иҫәбенә нигеҙ була.
Ғөмүмән, мосолмандарҙың изге китабы һис тә Тәүрат менән Инҗилды ҡабатлау түгел, ул — бер ни ҡәҙәр уларҙың йөкмәткеһен һыйҙырған мөстәҡил тәғлимәт.
Ғибәҙәт — ул Аллаһы тәғәлә ҡәнәғәт булған бөтә эштәр: намаҙ уҡыу, ураҙа тотоу, саҙаҡа биреү, ата-әсәңде хөрмәт итеү, харамдан тыйылыу, араҡы эсмәү һәм башҡаһы.
Ҡыҫҡаһы, Аллаһы тәғәлә нимә ҡушҡан, шуны эшләп, Аллаһы тәғәлә нимәнән тыйған, шуны тыйыу: кеше үлтермә; кешенең малына ҡул һуҙма; үҙ-үҙеңде әллә кемгә һанама, һин ябай кешеһең, ошо ер өҫтөндә йөрөйһөң, ваҡыты етһә — һин солтан булһаң да, олтан булһаң да — ергә күмеләсәкһең; ниндәй генә кеше йә хайуан үлмәһен, ул ергә күмеләсәк.
Ислам — донъя диндәренең береһе; донъялағы киң таралыу алған диндәрҙең береһе; Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша нигеҙләнгән дин; Мөхәммәт Пәйғәмбәргә ебәрелгән Ҡөрьән китабында ҡанунлаштырылған мосолман дине.
Ғибәҙәт ҡылыу, тимәк, Аллаһы тәғәләнең ҡушҡан әмерҙәрен үтәп, Уның тыйған нәмәләренән тыйылыу һәм Аллаһы тәғәлә ҡушҡанса йәшәү тигәнде аңлата.
Башҡортостан Республикаһының Үҙәк дәүләт тарихи архивында һаҡланған мәғлүммәттәр буйынса, беҙгә уның ҡарт-ҡарт-ҡартатаһының Тайып Иштуған һәм ҡарт-ҡарт-өләсәһе Гөләндән Мортазина булыуы билдәле, улар икеһе лә типтәр ҡатламынан сыҡҡандар тип яҙылған.
1917 йылдың 20—27 июлендә Ырымбурҙа үткән Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша һәм унда президиумы ағзаһы һәм Башҡорт мәркәз шураһы рйесе урынбаҫары итеп һайлана.
Шул уҡ йылдың март — апрелендә Рсй мосолмандарының ваҡытлы үҙк бюроһы ағзаһы була, 1917 йылдың апрелендә Ташкент ҡалаһында Мосолман советын ойоштороуҙа ҡатнаша һәм унда шул уҡ йылдың майында Мәскәүҙә уҙғарылған Бөт Рсй мосолман съезына Төркөстандан делегат итеп һайлана.
Был съезда Әхмәтзәки Вәлиди Рсйҙең федератив республикаһының ҡоролошо һм мосолман халыҡтарының милли-территориаль автономияһы идеяһын яҡлап сыға һәм Бөт Рсй мосолман шураһының башҡарма комитеты һәм Башҡорт өлкә бюроһы ағзаһы булып китә.
1918 йылдың ғинуарында Эске Рсй һм Себер төрки-татар мосолмандарының милли йыйылышы депутаты булараҡ, «берҙм төрки-татар миллте» идеяһын тнҡитләй һәм «Урал-Волга штаты»н ойоштороуға ҡаршы сыға.
Ырымбур казак ғскре хөкүмте менән хеҙмттшлек итеүҙ ғйеплнеп, Ырымбур губерна хрби-революцион комитеты рйесе С. М. Цвиллинг бойороғо буйынса 1918 йылдың февралендә большевиктар тарафынан Башҡорт хөкүмәте ағзалары, шул иҫәптән Әхмәтзәки Вәлиди, ҡулға алына һәм төрмәгә ябыла.
1918 йылдың ноябрендә А. В. Колчактың хрби диктатураһын урынлаштырыуға һм уның унитар Рсйҙе тергеҙеүг, өлк хөкүмттрен һм милли ҡораллы формированиеларҙы бөтөрөүг йүнлтелгн курсына ҡаршы сыға.
Тәүге ҡатыны Әбйәлил ауылында тыуған Зәйнулла Рәсүлевтың ейәнсәре — Нәфисә Хажимөхәммәт ҡыҙы Яҡшымбәтова менән 1919 йылдың авгусында никахлаша.
1920 йылдың 19 майында Мәскәү үҙәк властары бер яҡлы ҡабул иткн «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» ҡарары менән риза булмауын белдер һәм башҡа хөкүмәт ағзалары менән берлектә отставкаға китә.
1919—1920 йылдарының ҡышында Башҡортостан хрби-революцион комитеты менән РКП ‑ның Башҡортостан өлк комитеты араһындағы бәхәс арҡаһында автономияла килеп тыуған сйси көрсөк ваҡытында Мскүҙ була, бында Әхмәтзәки Вәлиди Татар-Башҡорт Совет Республикаһын тергеҙеү идеяһына ҡаршы сыға, В. И. Ленинға Ҡырғыҙ-Башҡорт Совет Республикаһы проектын тҡдим ит.
1919 йылдың февралендә Әхмәтзәки Вәлиди Башҡорт ғскрҙренең Ҡыҙыл Армия яғына сығыуына еткселек ит һәм 1‑се Бөт башҡорт хрби съезында ойошторолған Башҡортостан хрби-революцион комитетының Рйес урынбаҫары һм республикаһының Хрби эштре буйынса халыҡ комиссары итеп һайлана.
1919 йылдың 20 мартындағы «Үҙк Совет власы менн Башҡорт хөкүмте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһында килешеү» тексын төҙөүҙ ҡатнаша һәм Мәскәүҙә В. И. Ленин һәм И. В. Сталин менән осраша.
1917 йылдың 8—20 декабрендә Ырымбурҙа үткән Башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша һәм унда президиумы рәйесе һәм Кесе Ҡоролтай ағзаһы итеп һайлана, Башҡорт хөкүмәте рйесе урынбаҫары һм Хрби бүлек мөдире итеп раҫлана.
Шул уҡ йылдың марттында Мәшһәд ҡалаһында СССР консуллығында яҡташы дипломат Кәрим Хәкимов менән осраша, ҡала китапханаһында урта быуаттағы ғәрәп сәйәхәтселәре Ибн Фаҙлан һәм Әбү Дулаф, географ Ибн әл-Фаҡиһ ҡулъяҙмаларына юлыға.
Апрелдә — Афғанстанға бара, уның етәксеһе Аманулла хан үтенесе буйынса мәғариф һәм ғилми тәшкиләт мәсьәләләренә бәйләнешле рапорт яҙа, Ҡабул университетын ойоштороу проектын төҙөй; сентябрҙә — Һиндостанға юл тота.
1913 йылда Ҡазан университеты эргәһендәге Археология, тарих һәм этнография йәмғиәтенең ағзаһы итеп һайлана һәм шул уҡ йылды профессор Н. Ф. Катанов тәҡдиме буйынса Төркөстандың Фирғәнә өлкәһенә ғилми командировкаға ебәрелә.
Ә 1914 йылда академик В. В. Бартольд тәҡдиме буйынса Рәсәй Фәндәр академияһы тарафынан шундай уҡ маҡсат менән Бохара ханлығына командировкаға бара һәм шул уҡ йылды Санкт-Петербургта Рәсәй Фәндәр академияһының Рәсәй императоры археология һәм тарих йәмғиәтендә Төркөстанға ғилми сәйәхәттәре тураһында доклад менән сығыш яһай.
Шул уҡ йылдың сентяберендә Вәлиди Рәсәй хөкүмәте еткселре В. И. Ленин, И. В. Сталин, Л. Д. Троцкий һм А. И. Рыковҡа большевиктарҙың бөйөк державасылыҡ сйстен фашлаған хат ебр.
1923 йылда Мәшһәд ҡалаһы китапханаһының ҡулъяҙмалары араһында табылған Ибн Фаҙландың «Сйхтнам»һен, немец теленә тәржемә итеп һәм уға аңлатмалар биреп, 1939 йылда Лейпциг ҡалаһында баҫтырып сығара.
1924 йылдың февраленән башлап Германияла йшй һәм Берлинда күп кенә ғалимдар (Э. Захау, Т. Нельдеке, А. Мордман, Ф. Мюллер, Фон Ленок, И. Маркверт һәм башҡалар) менән таныша.
Әхмәтзәки Вәлиди Туған, Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов декабрь 1890 йыл — 26 июль 1970 йыл) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хркте етксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы.
Әхмәтзәки Вәлиди 1890 йылдың 10 декабрендә Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Илсек-Тимер улусының, хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының Көҙән ауылында тыуған.
1898—1902 йылдарҙа Әхмәтзәки Вәлиди Көҙән ауылы мәҙрәсәһендә башланғыс синыфтарҙа атаһы Әхмәтшаһ Әхмәтйән улы Вәлидовтан һабаҡ ала, ә әсәһе Өммөлхаяттан фарсы телен өйрәнә.
Орбитала йондоҙ тирәләй экзопланетаның беренсе табылыуы 1995 йылдың 6 октябрендә була, ул саҡта Женева университеты мэры Мишель мэры һәм Дидье Келауд яҡынса 51 Пегаси планетаһы асылыуы тураһында иғлан итә.
581 Ерҙән яҡынса 7,7 тапҡырға ҙурыраҡ, ә глизе 581 с ҙурлығы 5 тапҡыр артығыраҡ, һәм башта ер йөҙөнә оҡшаш экзопланета йәшәү зонаһында урынлашҡан тип уйланылған.
Системаның иң алыҫ планетаһы — 581 йәшәүгә яраҡлы булырға мөмкин, әммә был уның атмосфераһында температураны яраҡлы ҡиммәттәргә тиклем күтәрә алған парник газдары етерлек булған осраҡта ғына мөмкин.
Һуңғы йылдарҙағы күп кенә проекттар ҙурлығы һәм массаһы буйынса Ер менән сағыштырырлыҡ экзопланеталарҙы эҙләү өсөн космос телескоптарын булдырыуҙы күҙ уңында тота.
Ер, башҡа планеталар кеүек үк, Ҡояш тирәләй әйләнә тигән киреһенсә фекер бер нисә тапҡыр тәҡдим ителә, тик быуатта ғына Галилей Галилей эшләгән тәүге телескоптар барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк Тихо Браге күҙәтеүҙәре һөҙөмтәһендә нигеҙләнә.
Күҙәтеү ҡоралдары яҡшырған һайын астрономдар, Ер кеүек үк, планеталарҙың да үҙ орбитаһы яҫылығына ауышҡан күсәр тирәләй әйләнеүен һәм миҙгелдәр алмашыныуы кеүек Ергә хас һыҙаттар булыуын асыҡлаған.
Йыһан дәүере башланыу менән яҡындан күҙәтеүҙәр вулкан әүҙемлеген, тектоник процестарҙы, дауылдарҙы һәм хатта Ҡояш системаһының башҡа планеталарында һыу барлығын асыҡларға мөмкинлек бирә.
Табылған экзопланеталар Ҡояш системаһының газ гиганттарына һәм ер планеталарына оҡшаймы, әллә улар әллә ярайһы уҡ оҡшаш түгелме икәне әлегә бөтөнләй аңлашылмай, ә ҡайһы берҙәре аммиак гиганттары йәки углеродлы планеталар кеүек типтарға ҡарай.
Шулай уҡ хтон планеталар тип аталған эҫе Юпитерҙарҙың субклассаһы бар, улар үҙ йондоҙҙары тирәләй шул тиклем яҡын әйләнгән, хатта йондоҙ нурланышы уларҙың атмосфераһын осороп бөткән.
Планета-масса объекты, йәки планмо — күк есеме, уның массаһы планета билдәләмәһе диапазонына эләгеү мөмкинлеген бирә, йәғни уның массаһы бәләкәй есемдәргә ҡарағанда ҙурыраҡ, әммә һоро кәрлә йәки йондоҙҙоң һүрәтендә һәм оҡшашлығында термоядро реакцияһын башлау өсөн етерлек түгел.
Ул планеталарҙы ғына түгел, башҡа объекттарҙы ла үҙ эсенә ала — мәҫәлән, йондоҙҙар тирәләй әйләнмәгән «ирекле йөҙлөктәге» планеталар, улар үҙ системаһын ҡалдырған «етем планеталар» йәки газ болото емерелгәндә барлыҡҡа килгән объекттар — протопланета дискыһынан күпселек планеталарға хас аккреция урынына .
Планета — йондоҙ йәки уның ҡалдыҡтары тирәләй әйләнгән, үҙ гравитацияһы менән урап үтеү өсөн етерлек ҙурлыҡта, әммә термоядро реакцияһын башлау өсөн етерлек ҙурлығы етмәгән, һәм планетазималдар (газ-туҙан болотоноң ваҡ өлөшсәләренән аккреция юлы менән барлыҡҡа килгән яралғы йәҙрәләре. Уларҙың берләшеүе планеталар барлыҡҡа килтерә) орбитаһының тирә-яғын таҙартыуға өлгәшәкән күк есеме.
1992 йылдан экзопланета тип аталған башҡа йондоҙҙар тирәләй йөҙләгән планеталар табылғас, галактикала планеталарҙы бөтә ерҙә лә осратырға мөмкин икәнлеге асыҡлана, һәм уларҙың Ҡояш системаһы планеталары менән уртаҡлығы күп.
2006 йылда Халыҡ-ара астрономия союзы планетаның яңы билдәләмәһен бирә, был фәнни берләшмәнең хуплауына ла, тәнҡитенә лә сәбәпсе була, быны ҡайһы бер ғалимдар беҙҙең көндәргә тиклем дауам итә.
Йондоҙҙар барлыҡҡа килеүҙең һәм планеталар системаһының ҡайһы бер компьютер моделдәре күрһәтеүенсә, ҡайһы бер «планета-масса объекттары» үҙ системаһынан сығып йондоҙ-ара арауыҡҡа сыға ала.
Ҡайһы бер ғалимдар бындай объекттарҙың йыһанда иркен йөрөүе асыҡланған һәм планеталар тип классификацияланырға тейеш, тип раҫлай, ә икенселәре түбән материялы йондоҙҙар булыуы ихтимал тигән фекерҙә.
1770 йылда унда йәшәүселәр Көҫәп Биктимеров, Ҡобаҡай Ҡолсомаков, Балтас Аҡанов Сураҡай, Алъяй, Аҡҡолай һәм Ҡасим ауылдарының аҫабалары менән бергә сыуаштарға Яйыҡ-сыбы мең ерҙәренең бер өлөшөн 20 йылға ҡуртымға бирә.
Яйыҡ-ҫыбы-мең улусы башҡорттарының Аҫау йылғаһы буйындағы ерҙәрҙе Моҡшин улусы башҡорттарына тапшырыу тураһындағы килешеү яҙмаһы 1745 йылда «мулла Ҡармыш игенселәре заказы буйынса» яҙыла.
1759 йылда Ҡармыш ауылы кешеләре Алдан Янбаев, беҙгә Көҫәп Биктимеров, Сура Ишҡыуатов, Балтас Илеков, Изергәп Көбәков Сурай һәм Алий ауылы башҡорттары менән бергә Ҡандыҡ ауылынан мишәрҙәренә Слаҡ йылғаһы буйындағы үҙ ерҙәренә индерәләр.
Эсперанто телен уйлап сығарғандан һуң ун йыл дауамында Заменгоф әҙәби әҫәрҙәрҙе был телгә әйләндергән һәм шулай уҡ ошо телдә прозаик әҫәрҙәр һәм шиғырҙар ижад иткән, ә 1887 йылдың июлендә Варшава ҡалаһында эсперанто теленең грамматикаһы баҫылып сыҡҡан.
Тәүге йылдарҙа эсперанто телендә һөйләшеүселәр почта һәм матбуғат аша аралашҡан, ә 1905 йылда Францияның Було́нь-сюр-Мер ҡалаһында беренсе донъя Эсперанто телендә һөйләшеүселәр конгресы үткәрелгән.
Ҡытайҙа 1911 йылғы Синьхай революцияһынан һуң ҡайһы бер төркөмдәрҙә ил менән 20-се быуатҡа сағыу итеп аяҡ баҫыу өсөн рәсми тел рәүешендә ҡытай теле урынына эсперанто телен ҡабул итеү тураһында һүҙ йөрөгән, әммә был йүнәлеш яраҡһыҙ тип табылған.
Бигерәк тә ул Европаның төньяҡ һәм көнсығыш илдәрендә, Азияның Ҡытай, Корея, Япония, Иран илдәрендә, Американың Бразилия, Аргентина һәм Мехико илдәрендә, Африканың Того һәм Мадагаскар илдәрендә киң таралған.
200—2000 кеше өсөн эсперанто — туған тел, улар был телде эсперантола һөйләшеүсе ата-әсәһенән өйрәнгән (ҡайһы берҙә ҡатнаш ғаиләләрҙә һәм эсперанистар ғаиләһендә эсператно ғаилә теле булып тора).
Ҡәҙим Аралбай (1.09.1941 — Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт һәм бик күп әҙәби премиялар лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Йомабикә Ильясова , танылған башҡорт шағиры, журналист, 1999 — 2013 йылдарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, Башҡортостан Республикаһының дүртенсе һәм бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, 2013—2018 йылдарҙа Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары.
Был бай йөкмәткеле ҡулланмала райондың административ-территориаль ҡоролошо, хәҙерге хәле, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт, халыҡ ижады, ауыл хужалығы, сәнәғәт үҫеше сағылдырылған, шулай уҡ тәбиғәт ресурстары, географик объекттар, үҫемлектәр һәм йәнлектәр донъяһы һүрәтләнгән.
60 йылдар аҙағында академик музыка менән ҡушылған симфо-метал, 60 йылдар башында джаз-рок барлыҡҡа килә, 60 йылдар аҙағында латин музыкаһы менән берлектә латин-рок, һинд музкаһы менә берлектә кага-рок барлыҡҡа килә.
Лоскутов Виктор Георгиевич , Бөйөк Ватан һәм совет-япон һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, Тымыҡ океан флоты Хәрби-Һауа көстәренең бомбардировщиктар дивизияһы осоусыһы, майор.
Район ауылдарында 66 дөйөм белем биреү мәктәбе , шул иҫәптән 18 урта; 3 ауыл участка дауаханаһы, 34 дөйөм китапхана, 72-се һөнәрселек училищеһы һәм клуб учреждениеһы эшләй.
Артабан Көньяҡ, 4‑се Украина һәм 3‑сө Белоруссия фронттарында 944-се штурмлау авиация полкында сержант званиеһында осоусы-штурмовик, 76-сы гвардия штурмлау авиация полкында звено, эскадрилья командиры булып хеҙмәт итә.
1944 йылдан 3‑сө Белоруссия фронтында 1‑се һауа армияһы 1‑се гвардия штурмлау авиация дивизияһы 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия капитаны, 1945 йылдан — гвардия майоры булып хеҙмәт итә.
1945 йылдың мартына ҡарай 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия майоры Муса Гәрәев «Ил-2» самолётында 207 хәрби осош яһай, 15-кә яҡын дошман самолётын һәм 4 танкты юҡ итә.
Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 19 апрелендәге Указына ярашлы, икенсе тапҡыр «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
1944 йылдың авгусына ҡарай 76‑сы гвардия штурмлау авиация полкының эскадрилья командиры гвардия капитаны Муса Гәрәев 164 хәрби осош яһай, күрһәткән батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 23 февралдәге Указына ярашлы, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бергә «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
1942 йылдың сентябренән Бөйөк Ватан һуғышының Сталинград фронтында 26-сы штурмлау авиация дивизияһы составында хеҙмәт итә, шул уҡ йылдың 11 декабрендә Ил-2 самолётында тәүге хәрби осош яһай.
Тимер юл селтәренең үҙәк өлөшө өс магистральдән тора: — көнбайыштан көнсығышҡа үтә, ер аҫты һәм өҫтө юлдары бар; - — төньяҡтан көньяҡҡа, күбеһенсә туннельдән үтә; — түңәрәк маршрут.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙағы яңы төҙөлөштәргә төрлө милләт архитекторҙар коллективы төҙөгөн Ганза кварталын, Олимпия кварталы янындағы торлаҡ кварталды Карл-Маркс-аллеяһын, Берлин филармонияһын, Яңы милли галереяны һ.
Ахыр сиктә был ҡаршылыҡтар оккупацияланған ерҙәрҙә ике Герман дәүләте ойоштороуға килтерә: башта көнбайыш зонала — Германия Федератив Республикаһы, һуңғараҡ — Германия Демократик Республикаһы .
Хәҙерге ҡаланың байтаҡ ҙур өлөшө шул ике ҡалҡыулыҡта урынлашҡан: Барнимда – Райникендорф, Панков, Лихтенберг һәм Марцан-Хелерсдорф, ә Тельтов ҡалҡыулығында — Шарлоттенбург-Вильмерсдорф, Штеглиц-Целендорф, Темпельхоф-Шёнеберг, Нойкёльн.
Закондар сығарыу органы—Депутаттар Палатаһы 5 йылға һайланған 149 депутаттан тора, башҡарма орган — Сенат — идара итеүсе бургомистрҙан һәм сенаторҙарҙан тора, конституцион күҙәтеү органы— Берлин еренең суд эшмәкәрлеге , юғары суд инстанцияһы — Камерный суд .
Мәҫәлән, 1965—1978 йылдарҙа булдырылған «Көнбайыш Берлин территорияһын файҙаланыу планы» бөтә Берлин территорияһының демографик гипотезаһын һәм транспорт инфраструктураһын үҫтереүҙе үҙ эсенә ла.
1984 йылда ғына әлеге пландың яңы редакцияһында уның проект ҡарарҙары ҡәтғи рәүештә ҡаланың көнбайыш өлөшөн үҫтереүгә йүнәлтелә һәм бөтә ҡала райондың, көнсығыш өлөштөң проблемаларына ҡағылмай.
Берлин секторҙары араһында күсеп йөрөү оҙаҡ ваҡыт ирекле булһа ла, Германия Демократик Республикаһы хөкүмәте, халыҡ һанын кәметмәү маҡсатында, Берлин стенаһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә.
Икенсе Бөтә Донья һуғышы тамамланғас, Ялта конференцияһы ҡарарына ярашлы, Берлин, Совет оккупацияһы зонаһында урынлашыуына ҡарамаҫтан, 4 еңеүсе-держава тарафынан оккупация секторҙарына бүленә.
1949 йылдан һуң, ҡаланың көнбайыш һәм көнсығыш өлөштәргә бүленеүенең тәүге осоронда, бөтә төбәк төҙөлөш проекттарының иғтибарға лайыҡ ваҡиғаһы булып архитекторҙарҙың уларҙы һанға һуҡмауы тора.
Районда «Газпром трансгаз Өфө» яуаплығы сикләнғән йәмғиәтенең линия-производство идаралығы урынлашҡан, ул Төмән өлкәһенән үткәрелгән нефть һәм газ торбаларын хеҙмәтләндерә.
Джозеф Райт әҫәрҙәре коллекцияһынан тыш, музейҙа башҡа рәссамдар әҫәрҙәре лә бар: Уильям Фредерик Остин , Эрнест Кларк , Һарольд Грэсли , Альфред Джон Кин , Джордж Бейли , Уильям Эдвин Мосли , Дэвид Пэйн , , Уильям Вуд , Эрнест Таунсенд , Джордж Фрэнсис Ярнелл , Самюэль һәм Луиза Рэйнерҙар .
Ҡайтҡанда Шотт баярынан алған игенен алып ҡайтып килгән атлы башҡорт, Шайтан-Уяҙы йылғаһын сыҡҡан саҡта аты туғарылып, арбаһы бер яҡҡа, аты икенсе яҡҡа ағып киткән.
Шайтан-Уяҙы йылғаһының түбәнге ағымында бошман ҡыпсаҡ ырыуының Буғимәш түбәһенә ҡараған, 1864 йылдан Бөрйән улусы үҙәгенә әүерелгән боронғо башҡорт ауылы Яҡуп урынлашҡан.
Ул бында атаҡлы абыҙҙы «знатного и ученого абыза — учителя» ғилем алыусы бик күп шәкерттәрҙе күрә ул шулай уҡ был ауылда ауырыу ҡатынды дауалаусы Шайтан Күрәҙәнең Шайтан ҡыуыуын үткәргәненә шаһит була.
Ырымбур губернаһының 1802 йылғы картаһына күҙ һалайыҡ-ти ул: Оло Көйөргәҙенең ҡушылдығы Шайтан-Уяҙы буйлап Бөрйән улусы Монаш түбәһенә ҡараған өс ауыл: Иҫке Мотал-Бөрйән йылғаһы буйында, Мотал — Туҡмаҡҡаран буйында һәм Шайтан-Уяҙы йылғаһы буйлап юғарыраҡ Яңы Мотал исемле ауылдар урынлаштырылған.
Сибай ҡалаһынан 15 километр алыҫлыҡта Төйәләҫ йылғаһының үрге ағымында киң билдәле тәбиғәт ҡомартҡыһы — өс баҫҡыслы шарлауыҡ урынлашҡан — Ғәҙелша шарлауығы, уның бейеклеге 15 метрҙан ашыу.
Тыуған яҡтың тәбиғәт ҡомартҡыларын, халыҡ ижадының ынйыларын йәш сағынан өйрәнгән, йыйған һәм халыҡҡа еткергән данлыҡлы ҡурайсы, ошо ерҙәрҙә тыуып үҫкән Ғата Сөләймәнов яҙмаларынан бер өҙөк:
Шишмәнең бер тармағы Баймаҡ районы Иҫәнбәт, ике Басай, 1-се Төрөкмән ауылдары янынан үтеп, Мостай, Атнағол, 2-се Төрөкмән ауылдарын һыуландыра, өсөнсө тармағы Ғәҙелша, Абҙаҡ, Әхмәр ауылдарын үтеп, Туғажман тауы янында төйөн яһаған һымаҡ, бергә ҡушылып, төшлөккә табан китә.
Кесе Төйәләҫ йылғаһы менән ҡушылып, кинәт кенә көньяҡҡа борола һәм Калининское ауылынан һуң Уралға ҡушылғанға тиклем көньяҡ йүнәлешен алып, дуға эшләй һәм Башҡортостан сиктәренән сығып, Ҡыҙыл ауылынан 10 км аҫтараҡ Яйыҡ йылғаһына һыуҙарын ҡоя.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Магнитогорск һыуһаҡлағысынан Ерекле һыуһаҡлағысына тиклем.
Ландшафы үрге ағымда аҡһыл һоро тау‑урман тупрағындағы ҡарағай һәм ҡайын урмандарынан, ҡара болон тупрағындағы — болонло далаларҙан, түбәнге ағымда ябай ҡара тупраҡтағы ҡылған‑төрлө үләнле далаларҙан һәм һөрөнтө ерҙәрҙән тора.
быуат аҙағында — быуат башында йырҙарҙа данланған Төйәләҫ йылғаһы һыуы сәнәғәт предприеларынан ағып төшөп йыйылған һыу менән бысратыуға дусар була һәм бөгөнгө көндә уның һыуы «ифрат бысраҡ» тип баһалана.
«Үгәй өләсәйҙең алты күгәрсене араһында мин бер сәүкә булғанға, илаһам — мине йыуытыусы, иркәләнәм тиһәм — мине һөйөүсе, ашағым-эскем килһә — ҡыҙғаныусы бер ҙә булмаған, мине эткәндәр ҙә төрткәндәр…»
Таң атҡанда иҙрәп йоҡоға китеүҙәр, күккә ашҡан шыршылар, ҡайҙандыр малайҙарҙы күҙәтеп торған Шүрәле — былар барыһы ла һиҙгер күңелле,ҡәһәр менән имгәтелгән баланың рухын байыталар.
Атаһы яғынан ҡартатаһы — Мөхәммәтғәлим шулай уҡ мулла булған, ә әсәһе яғынан ҡартатаһы — Зиннәтулла Әмиров сығышы менән башҡорт булған һәм Ғәйнә улусының Ҡажмаҡты ауылында тыуған, Солтанай мәҙрәсәһендә белем алған, Ҡушлауыста, һунынан Өсөйлөлә мулла була.
Бәләкәй Ғабдулла был ғаиләлә ике йыл ярым йәшәгәс, яңы ата-әсәһе сирләп китә һәм: «Беҙ үлгәс, был бала кем ҡулына ҡала, исмаһам, ауылына ҡайтарайыҡ…» — тип Өсөйлөгә оҙаталар.
Ғабдулла Туҡай, Ғабдулла Мөхәмәтғариф улы Туҡаев — шағир, татар әҙәбиәте классигы, яңы заман татар әҙәбиәтенә һәм әҙәби теленә нигеҙ һалыусы, әҙәби тәнҡитсе һәм публицист.
1905 йылда Уральск ҡалаһында «Фикер», «Әл-ғаср әл-джәдид», «Уклар» беренсе татар гәзит-журналдары сыға башлай, Туҡай хеҙмәттәшлек итә, бик күп шиғыр-мәҡәләләре менән сығыш яһай.
Дары — юғары баҫымлы газдар барлыҡҡа килтереп кислородһыҙ янырға һәләтле күп компонентлы шартлатҡыс ҡушылма, снаряд, ракета һәм пуля атыу өсөн файҙаланылған шартлатҡыс матдә; кислородһыҙ тирәлектә, йылылыҡ һәм газ һымаҡ продукттар бүлеп сығарып, тотороҡло яныуға һәләтле, энергиялы ҡаты системалар.
Дарының тышҡы оксидлаштырғыстарҙан башҡа ғына яныу һәләте улар составында бер юлы яғыулыҡ һәм оксидлаштырғыс (мәҫәлән нитроэфирҙар, кислородтан тыш, галоген атомдары ла кергән ҡушылмалар) булыу менән бәйләнгән.
Дары түбәндәге төрҙәргә бүленә: ракета, баллистика, артиллерия, миномёт өсөн; атыу ҡоралы, торпеда миналары, идара ителеүле бомбалар өсөн; магнитогидродинамик генераторҙар, оборона техникаһы өлгөләре өсөн плазмалылар; халыҡ хужалығының нефть сығарыуҙы интенсивлаштырыу, аусылыҡ, башҡа өлкәләре өсөн һ.
дары үлсәмдәре һәм геометрик формалары төрлө (пластиналар, бөртөк һәм бер йәки бер нисә каналлы көпшә, бер йәки күп каналлы шашка һ.б.) булған элементтарҙан тороусы ҡоролмалар рәүешендә ҡулланыла.
Реактив двигателдәр өсөн яңы составтағы ҡатнашмалы дары һәм уларҙан ҡоролмалар 1940 йылдарҙың икенсе яртыһында башта АҠШ-та, унан һуң башҡа илдәрҙә лә эшләнә башлай.
Европала, шул иҫәптән Рәсәйҙә, дарыны 14 быуатта ҡуллана башлайҙар һәм ул 500 йыл дауамында хәрби өлкәлә һәм халыҡ хужалығында файҙаланыла торған берҙән-бер шартлатҡыс матдә була.
Пироксилинлы дарыны беренсе тапҡыр Францияла 1884 йылда П. Вьель уйлап таба, баллистик дарыны 1888 йылда Швецияла А. Нобель тәҡдим итә, төтөнһөҙ дары 1889 йылда Рәсәйҙә З.В.
Ер эшкәртеү менән булышмаған ҡумрыҡ-табын халҡының күбее поташ заводы өсөн көл әҙерләү, Архангел заводына баҡыр рудаы, шулай уҡ Өфө ҡалаына поташ әм дымлы поташты ташыу менән шөғөлләнгән.
Тәүге көндәренән үк театр ике телле булараҡ эш алып бара: ике труппаның да үҙ репертуары бар, ике телле тамашалар ҙа ҡуйыла, миҫал өсөн, Мостай Кәримдең «Яуҙы еңгән мөхәббәт», шағир-яугирҙарҙың әҫәрҙәре буйынса «Вспомним всех поименно» музыкаль-әҙәби композиция, А.Камюның «Калигула» трагедияһы, Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы һ.
Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында балалар ҙа шөғөлләнә: Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлшат Ғайсина етәкселегендә Балалар мюзиклы студияһы һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Людмила Воротникова етәкселегендә «Апельсин» балалар театр студияһы эшләй.
Башҡортостандан Һиндостанға ебәрелгән төп тауарҙар иҫәбендә машиналар һәм ҡорамалдар, шул иҫәптән авиация двигателдәре һәм уларҙың өлөштәре, химия һәм металлургия сәнәғәте продукцияһы бар.
1973—1985 йылдарҙа "Совет — һинд дуҫлығы йәмғиәте"нең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе вазифаһын күренекле тарихсы-ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре Рәил Кузеев башҡара.
2015 йылдың 1-3 февралендә Өфөлә Һиндостандың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Пунди Шринивасан Рагхаван етәкселегендәге Һиндостан Республикаһы делегацияһы булып китте.
2015 йылдың июлендә Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттары Башҡортостан менән Һиндостан араһындағы партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен нығытыуға булышлыҡ итәсәк тип билдәләнде.
Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы Нью-Дели ҡалаһында үткән Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумының күсмә сессияһында төбәктең инвестиция ҡеүәте менән таныштырҙы, хеҙмәттәшлектең перспективалы йүнәлештәрен билдәләне.
Беҙҙәге ке­үек физкультура ла дәрестәр теҙмәһендә юҡ, ләкин «быуын­дарҙы яҙып алырға», форманы спорт кейеменә алыштырып, йүгереү, күнекмәләр яһау, ярат­ҡан крикет уйынын уйнау өсөн махсус ваҡыт бүленә.