polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ике мең йыл эсендә бишенсе постулатҡа бик күп иҫбатлау юлдары тәҡдим ителгән, ләкин иртәме-һуңмы уларҙың һәр береһендә етешһеҙлек түңәрәк табылған: шул бишенсе постулаттан башҡа иҫбатлап булмай торған әйберҙәр сыға ла тора икән.
Уларҙың эквивалентлығы шуны аңлата: постулат аша уларҙың бөтәһен дә иҫбатлап була һәм, киреһенсә, постулатты ошо формулировкаларҙың ҡайһыһына алмаштырһаҡ та, инеш постулатты теорема кеүек итеп иҫбатлай алабыҙ.
Дөйөм алғанда был ынтылыштар тик файҙаға ғына була: постулат менән башҡа раҫламалар араһында бәйләнеш асыҡлана, постулатҡа ике альтернатива — ҡыҫынҡы һәм йәйенке мөйөш гипотезаһы — аныҡ итеп формалаштырыла.
Джон Валлис 1693 йылда хеҙмәттәренең береһендә ат-Туси хеҙмәтенең тәржемәһен килтерә һәм эквивалентлы, ләкин ябайыраҡ бирелеш тәҡдим итә: оҡшаш, ләкин тигеҙ булмаған фигуралар бар.
Тап ниндәй яҡтан киҫешәсәктәре тураһындағы аныҡлауҙы Евклид, моғайын, асыҡлыҡ индереү өсөн өҫтәгәндер — уларҙың киҫешәсәктәре фактына бәйлелекте иҫбатлау еңел.
Фәнни тикшеренеүҙәре Көньяҡ Урал һәм Урал алды ер аҫты гидросфераһының өҫкө ҡатламындағы гидрогеодинамик һәм гидрогеохимик төҙөлөшөн, ер аҫты һыуҙарының барлыҡҡа килеүе һәм урынлашыуы, уларҙы файҙаланыу, бысраныуҙан һәм кәмеүҙән һаҡлау проблемаларын өйрәнеүгә бәйле.
Ауыл хужалығын һыу менән тәьмин итеү, нефть сығарыу, нефть химияһы, эре агросәнәғәт эшмәкәрлеге алып барылған райондарҙа ер аҫты гидросфераһын һаҡлау мәсьәләләре төп ғилми эшмәкәрлеге булып тора.
1977 йылдан СССР Фәндәр академияһының Башҡорт филиалы Геология институтында (әлеге ваҡытта Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Геология институты) өлкән инженер, кесе ғилми хеҙмәткәр , өлкән ғилми хеҙмәткәр , әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәр , гидрогеология һәм геоэкология лабораторияһы мөдире , бер үк ваҡытта 1986—1989 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының гидравлика һәм ГТС кафедраһында өлкән уҡытыусы, доцент булып эшләй.
Геология-минералогия фәндәре докторы , профессор , Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре , Аграр белем биреүҙең халыҡ-ара академияһы ағзаһы һәм Экология, кеше һәм тәбиғәт именлеге фәндәренең халыҡ-ара академияһы мөхбир ағзаһы ,.
1994—2007 йылдарҙа Башҡорт дәүләт аграр университетының гидрогеология, биләмәләрҙе төҙөкләндереү һәм һуғарыу кафедраһы мөдире, 1996 йылдан гидрогеология, биләмәләрҙе төҙөкләндереү һәм һуғарыу кафедраһы һәм 2004 йылдан тәбиғәт төҙөлөшө кафедраһы профессоры, диссертациялар яҡлау советы ағзаһы, бер үк ваҡытта Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Геология институтында гидрогеология һәм геоэкология лабораторияһы мөдире.
1970 йылдан хеҙмәт юлын «Башгипроводхоз» проект-тикшеренеүҙәр институтында дауам итә: инженер, өлкән инженер-гидрогеолог , тикшеренеүҙәр отряды һәм тикшеренеүҙәр партияһы етәксеһе вазифаларын башҡара.
2007—2012 йылдарҙа Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Геология институтының фән буйынса директор урынбаҫары, әлеге ваҡытҡа тиклем гидрогеология һәм геоэкология лабораторияһы мөдире вазифаларын башҡара.
1994—2000 йылдар — Башҡортостан Республикаһының Һалым полицияһы департаменты, һуңынан Рәсәй Федерацияһы һалым полицияһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе.
Рәсәй Федераль Йыйылышының бишенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы , Башҡортостан Республикаһының беренсе, икенсе һәм бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты.
1974 йылда «инженер-механик» һөнәре буйынса Өфө нефть институтын һәм «хоҡуҡ һаҡлау өлкәһендә юрист-ойоштороусы» һөнәре буйынса СССР Эске эштәр министрлығы Академияһын тамамлаған.
2015 йылдың 1 декабрендә Берҙәм ҡабул итеү көнөндә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Энгельс Ҡолмөхәмәтов «Янғантау» шифаханаһында граждандарҙы ҡабул итте.
Каменский Валерий Викторович — КХЛ үҫтереү буйынса вице-президент, КХЛ Спорт-дисциплинар комитеты Рәйесе, олимпия чемпионы, өс тапҡыр донъя чемпионы һәм Стэнли кубогы яулаусы
Ротенберг Роман Борисович – Идара рәйесе һәм КХЛ президенты урынбаҫары, ЯАЙ «СКА хоккей клубы» вице-президенты, ГПБ вице президенты, Рәсәй хоккей федерацияһының беренсе вице-президенты
2005 йылдың октябрендә физик культураһы һәм спорт бкйынса федераль агентствоһының башлығы Вячеслав Фетисов Рәсәй, Беларус, Ҡазағстан һәм Украина илдәренең командалары өсөн берҙәм лига проектын тәҡдим итә, тик был лига Евро-азиат хоккей лигаһы тип аталырға тейеш .
Был проектта ЕАХЛ өсөн тәғәйәнләнгән бөтә идеалар тиерлек бар: башта БДБ илдәренең командаларының ҡатнашыуы, ә аҙаҡтан — Көнбайыш Европаның; таланттар йәрминкәһе; исемле дивизиондарға һәм конференцияларға бүленеү; эш хаҡтарының түбәһе; исемле кубок; командаларға инфраструктура буйынса ҡаты талаптар; дүрт еңеүгә тиклем «оҙон» плей-офф сериялары.
КХЛ иң көслө командалары бер конференциянан булһалар Чемпионат һөҙөмтәләре буйынса юғары урындарҙы яулай алмай — плей-офф ярыштарында һәр стадияһында төрлө конференциянан мотлаҡ рәүештә командаларһың һаны тигеҙ булыу арҡаһында.
Гагарин кубогының финал серияһында Чепионаттың даими беренселегендә яҡшыраҡ булһа ла үҙ майҙанда финалды башлауҙы бирмәй, әгәр команданың үҙ конференцияһында урыны икенсе конференциянан команданың урынынан аҫтараҡ булһа.
Мәҫьәлән, 2011/2012 йылдар миҙгелендә финалда чемпионатта бишенсе урындағы омскиҙың «Авангард» командаһы даими беренселектә өсөнсө урын яулаған мәскәүҙең «Динамо» хоккей клубына ҡаршы финалды үҙ боҙ майҙансығында башлай.
Чемпионатта команданың һөҙөмтәләре яҡшыраҡ булһа ла һәм ул плей-офф ярыштарына эләкмәһә, ә икенсе конференциялағы команданың һөҙөмтәләре насарыраҡ булһа һәм ул плей-оффҡа эләкһә, шул саҡ плеә-офф ярыштарына эләкмәгән команда дөйөм миҙгел таблицаһында аҫатараҡ буласаҡ.
Элекке КХЛ вице-президенты Дмитрий Курбатов Лига Идараһының экономик сәбәптәр арҡаһында Өмөт кубогын үткәрмеүе ҡарары тураһында үҙенең фекерен әйтте: — Башта был турнирҙың мәғәнәһе Гагарин кубогы өсөн плей-офф ярыштарына эләкмәгән командалар өсөн миҙгелде оҙонайтыу була.
Беҙҙең илдә һәм Европала әлеге экономик хәлдең яҡшынан йыраҡ булыуы сер түгел, һәм хужалыҡ эшмәкәрлегенең бөтә субъектары тиерлек үҙҙәренең сығымдарын әҙәйтергә мәжбүр булалар.
Беҙ был турнирҙы яратып өлгөргәндәрҙән һәм турнирға күнеккәндәрҙән ғәфү итеүҙе һорайбыҙ һәм ҡасандыр киләсәктә ошондайыраҡ ярыш КХЛ календаренә ҡайтыуын иҫтән сығармайбыҙ.
Тәүҙә уйындар иң яҡшы сит ил уйынсылары һәм иң яҡшы Рәсәй уйынсылары йыйылған командалар ҡатнашлығында үтә, ә командалар Ягр-тим һәм Яшин-тим исемдәрен үҙҙәренең капитандары исемдәренән ала.
2010/11 йылдар миҙгелендә уйындың форматы үҙгәрә — Көнбайыш конференцияһынан булған уйынсыларҙан йыйыған команда Көнсығыш конференцияһының уйынсыларынан тупланған командаға ҡаршы уйнай.
Квалификацион раундта һөҙөмтәләр уйындың төп ваҡыты буйынса билдәләнә, ә өҫтәмә ваҡыттар яуаплы уйында командалар берешәр уйын еңһә йә ике уйынды ла тигеҙ иҫәп менән уйнаһалар ғына үткәрелә.
КХЛ юниорҙар йәрминкәһе йәки Юниорҙар драфты — клубтарҙың йыл һайын үҙҙәренең рәттәрен Канада, Америка, Европа һәм Рәсәйҙең иң яҡшы юниорҙары һәм олораҡ уйынсылар менән тулыландырыу.
Директорҙар кәңәшмәһенең Гагарин кубогы өсөн плей-офф ярыштарына эләкмәгән командалар өсөн булған Өмөт кубогы турнирын үткәреү оптимизациялау программаһын КХЛ Идараһы тикшерә.
Икенсе этапта һәр конференциянан икешәр команда плей-офф системаһы буйынса Көнбайыш һәм Көнсығыш конференцияларында еңеүселәрҙе билдәләйҙәр, шул еңеүселәргә «Көнбайыш конференцияһы еңеүсеһе» һәм «Көнсығыш конференцияһы еңеүсеһе» кубоктарын бирәләр.
2011 йылдың 9 май көнөдә Братиславала махсус брифинг үтә, шунда КХЛ президенты Александр Медведев Лигаға 2011/12 миҙгеленән башлап «Лев» хоккей клубы инеүе тураһында рәсми рәүештә әйтә.
Даими миҙгел бөткәс үҙ дивизионында иң күп мәрәй йыйған команда дивизион чемпионы исемен яулай (үҙ дивизиондың командалары менән уйындарҙан ғына түгел, ә бөтәһе менән уйындар мәрәйҙәре һаналасаҡ).
Беренсе этап һөҙөмтәләре буйынса үҙ конференцияларында беренсе һигеҙ урында булған командалар чемпионаттың икенсе этабында ҡатнаша, шул уҡ ваҡытта тәүге ике урынды спорт һөҙөмтәләре әҙәйә барыу тәртибендә дивизион чемпиондары яулай.
Тәүгеһе 2013/14 йылдар миҙгеле башланыр алдынан «Адмирал» хоккей клубы өсөн булһа, икенсеһе — 2014/15 миҙгел башланыр алдынан «Сочи» һәм «Лада» клубтары өсөн.
Лиганы 32 командаға тиклем ҙурайтыу планлаштырыла тәүҙә, әммә 2017 йылда яңы стратегия ҡабул ителә — командалар һаны 2023 йылға тиклем 24-кә тиклем әҙәйергә тейеш.
Ул төрлө быуын һәм төрлө милләт әҙиптәрҙе бергә туплауға, беҙҙең аранан киткән яҙыусы һәм шағирҙәрҙең әҙәби мираҫын йыйыуға һәм һаҡлауға күп көс һалды.
Йөкмәтелгәнде үтәүгә яуаплылыҡ менән ҡарауы, намыҫлы һәм әҙәпле булыуы, башҡаларға хәстәрлекле һәм илтифатлы мөнәсәбәт күрһәтеүе нигеҙендә Риф Тойғон 2012 йылдың мартында республика әҙәбиәтселәре тарафынан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының идара рәйесе итеп һайланды.
Бай тәжрибә туплаған етәксе булараҡ, ул был вазифаны башҡарыуға дәртләнеп тотондо һәм сағыштырмаса ҡыҫҡа ғына ваҡытта ижади берекмә эшмәкәрлеген яңы кимәлгә күтәрергә, заман талаптарына тулыһынса яраҡлаштырырға ҙур өлөш индерҙе.
Өфө «Нур» татар дәүләт театрында һәм Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында әҙәби бүлек мөдире, репертуарҙар йүнәлешендә директор урынбаҫары вазифаларын башҡарыу әҙипкә киләсәк әҫәрҙәре өсөн кәрәкле материал тупларға ярҙам итә.
Уның шиғриәткә һөйөүе һәм әҙәби ижадҡа ынтылышы мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ асыҡ төҫ ала, шуға ла ул, 1963 йылда урта мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә.
Күренекле башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы Ғәли Сәйетбатталов әҙиптең әҫәрҙәренең телен ентекләп тикшерә һәм был турала үҙенең күп томлы «Башҡорт теле» тип исемләнгән монографик хеҙмәтендә бары тик ыңғай фекерҙәр яҙа.
Тойғонов Риф Ғәлим улы — башҡорт шағиры һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Сергей Чекмарёв һәм Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар лауреаты, 2012—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы рәйесе.
Талантлы һәм илһөйәр шағир, башҡорт халҡының арҙаҡлы улы Риф Тойғоновтың күп йыллыҡ хеҙмәт һәм ижади эшмәкәрлеге «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» һәм «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемдәр, Сергей Чекмарёв һәм Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премиялар менән лайыҡлы баһаланған.
Беренсе тапҡыр сара уңышлы үтеү айҡанлы Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Статистика комиссияһының 2012 йылдың мартында булған 43-сө ултырышында «Бөтә донъя статистика көнөн» биш йылға бер тапҡыр билдәләргә ҡарар ителә.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль секретары Пан Ги Мун барлыҡ илдәрҙең башлыҡтарына 2010 йылдың 20 октябрендә беренсе тапҡыр "Бөтә донъя статистика көнө"н билдәләргә тәҡдим итә.
Ҡаршы ярға сыҡҡан саҡта пулемёт расчеты сафтан сыға һәм Дәүләтов яңғыҙ ҡалып, дошман һалдаттарына ут аса һәм уларҙы траншеяла йәшенергә мәжбүр итә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы указына ярашлы, немец баҫҡынсылары менән көрәштә фронт командованиеһының хәрби заданиеларын өлгөлө башҡарғаны һәм уны үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улына «Советтар Союзы Геройы» исеме.
Дәүләтов Әбдрәүеф Ғәни улы — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир-кавалерист, 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемёт взводы командиры, гвардия лейтенанты.
«Көньяҡ себерҙә һәм Жуңғар далаһында йәшәгән төрки ҡәбиләләрҙең халыҡ әҙәбиәте өогөләре» хеҙмәтендәге өлөшө бараба, тара, тубыл һәм төмән татарҙары һөйләштәренә арналған.
В. В. Радлов йыйған фольклор материалдар үҙ ҡиммәтен әле лә юғалтмаған, сөнки улар фонетик транскрипцияла яҙылған һәм тулыһынса себер татарҙары теленең үҙенсәлекле һыҙаттарын сағылдыра.
1940 йылда «Совет мәктәбе» журналында Латыф Зәләйҙең «Татар теле диалекттары» исемле мәҡәләһе донъя күрә, уның икенсе өлөшөндә тубыл татарҙары теле буйынса материалдар бар — «Тобол татарлар сөйләү телендәге кайбер үзенчәлекләрне күрсәткән материаллар».
Автор Омск өлкәһе Байҡал районы аттарҙарның телен анализлай, шулай уҡ Омск өлкәһе тара татарҙары һөйләштәренән, шулай уҡ Свердловск өлкәһендәге бардым татарҙары теленән миҫалдар килтерә.
Әлеге китаптарҙы төҙөү барышында миссионерҙар ябай кешегә аңлайышлы булһын өсөн, ул ваҡыттағы халыҡ телен ҡулланырға тырышалар, әммә был ысул себер татарҙарын яҙма теленән баш тартыуға килтерә.
Тубылда 1904 йылда тубыл округы татарҙары һөйләшендә ҙур булмаған һүҙлек сығарыла, ә 1905 йылда — «Урыҫ-татар һөйләшеү китабы», ул себер татарҙарын урыҫ телен өйрәнеү маҡсатында тәғәйенләнә.
Әле һүҙлек төҙөлөшө буйынса И. ГигановтыңЭ «Граммтикаһы» нан айырылмай, әммә унда, башҡа һүҙлектәрҙән айырмалы рәүештә, синоним төркөмдәренең исемлектәре бирелгән.
Мәҫәлән, куца, әкә «өлкән ағай», цәцгелцә, пау типкец «бәүелсәк», әйәрлек, таңлы «тәрән аҡыл», көйгәләк, тис кеше «ҡыҙыу», шир арсар «ахмаҡ», аңкарай, мәцкәй" «һаран» и др.
Һүҙлектә йыуык — «близко», тора- «город», кунагөй- «гостиница», коток'-' «колодец», сый- «честь» һәм башҡа һүҙҙәр бар, ә шулай уҡ Инзил — «Евангелие», Индзильче — «евангелист» кеүек терминдар ҡулланылған.
Шул уҡ ваҡытта татар теле юғалыу ҡурҡынысы булмаған телдәр араһына керһә, башҡорт теле лә сағыштырмаса стабиль тел булып һанала, әммә хәүефле булып тора, әммә Волга буйы татар теле менән тығыҙ бәйле төрки себер татар теле ҡурҡыныс аҫтында, был уның ауыл ерлегендә йәшәүселәр араһында ғына таралыуы менән бәйле.
Уның фекеренсә, грамматик ҡоролошо өлкәһендә бараба диалекты алтай, ҡырғыҙ телдәренең көньяҡ диалекттарына ҡарай һәм хаҡас, шор, тыва һәм уларҙың чулым-төрки телдәре менән дөйөм һыҙаттары бар.
быуат аҙағында себер татар теле уҡытыла башлай, әммә себер татарҙары туған телен өйрәнеүҙән баш тарталар, сөнки яҙма теле мосолман халҡы булараҡ себер татарҙары уны христианлашыу теле тип ҡабул итә.
1802 йылда Санкт-Петербургта Саускан мәктәбе уҡытыусыһы Ниәт-Баки Атнометовтың себер татарҙары мәктәптәрендәге башланғыс кластары уҡыусылары өсөн уҡытыу әҫбабы сифатында «Ғәрәп һәм татар яҙмаһы әлифбаһы» баҫтырыла.
Ғәбделхай Әхәтов себер татарҙар теле үҙенсәлектәрен тәрәнерәк өйрәнеү маҡсатында тәүгеләрҙән булып Ҡаҙандан Тубылға күсә һәм шуның менән себер татарҙарыны телен өйрәнеүгә ифрат ҙур өлөш индерә.
2008 йылда Крейг ағаһы Марк менән бергә ойошмаһын төҙөйҙәр, уның эшмәкәрлеге социаль әһәмиәтле проекттары тормошҡа ашырырға һәм экологик таҙа аҙыҡ-түлекте пропагандалау була.
Крейг Килбургер , Торнхилл, Канада) — 1982 йылда, 17 декабрҙә Торнхилл Канадала тыуған) — канада социаль эшҡыуары, менеджер, йәмәғәт эшмәкәре, публицист, балалар хоҡуғы өсөн көрәшеүсе, ағаһы Марк Килбургер менән бергә, Балаларға азатлыҡ ойошмаһына һәм нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе .
Килбургер ата-әсәһен көньяҡ-көнсығыш Азияға, дуҫы Алан Рахман канада хоҡуҡ һаҡлаусыһының ғаиләһе менән бергә ебәреүен һорай , ул унда үҙ күҙҙәре менән балаларҙың эшләгәндәрен күрергә теләй.
«Балаларға азатлыҡ» ойошмаһының маҡсатын билдәләй: «Балаларҙы ярлылыҡтан ҡорҡарырға. Ҡоллоҡтан ҡотҡарырға. Балаларға үҙҙәренең тормошон үҙгәртә алыуҙарын аңлатырға».
Шул ваҡытта ағаһы Марк Килбургер Гарвардта уҡып йөрөгән була, әммә ҡустыһының башланғыстарын хуплап уға ярҙамға килә һәм ойошмаға нигеҙ һалыусы булып сығыш яһай.
Өйөнә ҡайтҡас, үҙенең классташтарын балалар ойошмаһы төҙөргә өгөтләй, һыңыраҡ ул ойошма бөтә донъяға билдәле «Балаларға азатлыҡ» ойошмаһына әүерелә .
Алтайҙа һәм Кавказда баҡыр иретеү заводтарының барлыҡҡа килеүе, шулай уҡ арзан сит ил баҡырын һатып алыу Башҡортостандың, шулай уҡ бөтә Уралдың баҡыр иретеү сәнәғәтенә төҙәтеп булмаҫ-лыҡ зыян килтерә.
Бындағы баҡыр иретеү заводтары көрсөклөктә аяҡҡа баҫа алмайынса ябыла башлай йәки башҡа төр продукция етештереүгә күсә Башҡортостандың алтын сығарыу сэнәғәте үҫеүен дауам итә.
быуаттың 60-сы йылдары аҙағында бында ер мөнәсәбәттәрен тәртипкә килтереү һылтауы менән башҡорттарҙың ерҙән файҙаланыу күләмен билдәләү, ә ғәмәлдә иһә яңы ерҙәр тартып алыу өсөн шарттар әҙерләү бурысын ҡуйған хөкүмәт экспедицияһы «эшләй», һөҙөмтәлә башҡорттарҙың ер фондынан ҡаҙна ҡарамағына күскән 1 млн дисәтинә самаһы ер тартып алына.
«Ҡомһоҙланып һәм ҡабаланып башҡорт ерҙәрен талауҙы» — тип билдәләй ул замандың күренекле публицисы Глеб Успенский, — ғәйәт киң майҙанда башҡорт ерҙәрен талаған саҡта йыртҡыстың билдәле һәм күренеп торған маҡсат тотҡанын иғтибарға алмағанда тулы күләмендә аңлау мөмкин дә түгел: ул кеше аяғы баҫмаған ерҙәрҙең шундай булып ҡалмаҫын, оҙаҡ ваҡыт та үтмәҫ, ергә мохтаж бихисап һандағы крәҫтиәндәрҙең уны ҡортомға һәм һатып алырға килерен белә.
Был осорҙа килмешәктәр башлыса аҙ үҙләштерелгән көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш төбәктәргә, шулай уҡ урман менән ҡапланған Өфө ялпы таулығына, Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүҙәренә ултыраҡланған.
80-се йылдар аҙағында тау-завод төҙөлөшөнөң яңы тулҡыны күтәрелә — Ләмәҙ, Егәҙе, Инйәр, саҡ ҡына һуңыраҡ Лапышты заводтары барлыҡҡа килә.
Улар шуға күрә Рәсәйҙең Донецк коксланыусы таш күмеренә, Кривой Рог мәғдәненә һәм өр-яңы техникаға нигеҙләнеп көс йыйған яңы металлургия заводтары менән ярыша алмай, әлбиттә, һөҙөмтәлә Башҡортостандың бөтә ҡара металлургия заводтары ла тиерлек йәшәүҙән туҡтай.
Был ваҡытта ҡайһы бер заводтар шаҡтай киңәйтелде һәм техник яҡтан камиллаштырылды: Белорет һәм Тирлән заводтарында прокат машиналары ҡуйылды; Белорет һәм Ҡағы заводтары сым эшләүҙе яйға һалды.
Тауарлыҡлы ауыл хужалығы үҫкән һайын, судно йөрөрлөк йылға буйҙарында һәм Һамар-Златоуст тимер юлы янында тирмәндәр, ярма һәм спирт заводтары, ҡалаларҙа күн заводтары төҙөлә башлай.
Башҡорт ерҙәрен талау иң ҡыҙған мәлдә Кострома, Вятка һәм Пермь губерналарының урман сәнә-ғәтселәре бик ҙур майҙандарҙы ҡулға эләктерә һәм ситкә сығарыу өсөн аяуһыҙ рәүештә урманды ҡырҡа башлай.
1861 йылда крепостной хоҡуҡты бөтөрөү капиталистик үҫеш өсөн юл асты — сәнәғәт үҫеше көсәйә, етештереүҙең яңы тармаҡтары барлыҡҡа килә, тимер юлдар төҙөлә, ауыл хужалығы торған һайын тауарлыҡлыраҡ төҫ ала бара.
Византия-төрки союзы төҙөлгәндән һуң Иран ҡағанатҡа йыл һайын 40 мең алтын динар күләмендә яһаҡ түләргә һәм сауҙа эштәренә ҡаршылыҡ күрһәтмәҫкә тейеш була.
Етеһыуҙың төньяҡ-көнсығышында, Иртыш уйһыулығында һәм Джунгарияла урынлашҡан теле халҡының күп һанлы ҡәбиләләре жужандәргә ҡаршы баш күтәрә һәм 482 йылда үҙ дәүләтен төҙөй.
Ул һүҙ тәүҙә дала аристократияһы ғаиләһе ағзаларына ғына ҡағылышлы сәйәси термин булһа, аҙаҡ мәғәнәһе киңерәк төшөнсә ала, йәғни Төрки ҡағанлығына инеүсе барлыҡ ҡәбиләләрҙең дөйөм атамаһына әйләнә.
552 йылда, Бумын үлгәндән һуң, жужандәрҙе тулыһынса ҡыйратып, тәхеткә уның улы Ҡара Иссыҡ ҡаған ултыра һәм атаһының титулын нәҫел буйынса ҡабул итеп ала.
Бушаған ерҙәрҙә юэчжиҙәрҙең иҫән-һау ҡалғандары нығынырға ниәтләй, ләкин 418—419 йылдарҙағы жужандәр менән һуғыштарҙан һуң улар Урта Азияға китә һәм унда фарсы, эфталиттар менән бәрелешә.
Шул яулап алыуҙары һөҙөмтәһендә ҡағанат Бөйөк Ебәк юлының бөтә мөһим участкаларын үҙ күҙәтселегендә тота башлай, шул арҡала каруан сауҙаһынан төрки аҡһөйәктәре ҙур табыш ала.
581 йылда Тоба-хан вафатынан һуң Төрки ҡағанлығы үҙ-ара һуғыштар, социаль ҡаршылыҡтар, Ҡытайҙың сиктәренә һөжүмдәре, күрше илдәр менән һуғыштар алып барыуҙар һөҙөмтәһендә ике өлөшкә: Көнбайыш һәм Көнсығыш төрки ҡағанлыҡтарына тарҡала.
Рәсәйҙең европа өлөшөнөң төньяғында һәм төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан һәм үҙ эсенә 11 Рәсәй Федерацияһының субъектрын индерә:Карелия һәм Коми республикалары, Архангельск, Вологда, Мурманск, Ленинград, Новгород, Псков, Калининград өлкәләре, Ненец автономиялы округы, Санкт-Петербург ҡалаһы.
Ненец автономиялы округында, Комиҙың байтаҡ өлөшөндә, Архангельскиҙың төньяғында һәм Мурманск өлкәләрендә болансылыҡ, ҡиммәт тиреле йәнлеккә һунар һәм балыҡсылыҡ таралған.
Төньяҡ-Көнбайыш федераль округ отошло геополитик урын алып тора — Финляндия, Норвегия, Польша, Эстония, Латвия, Литва, Белорусь менән сикләшә, Балтик, Аҡ, Баренцев, Ҡыҙыл диңгеҙҙәренә сығыш бар.
Европала Англия корольдәре Францияның яртыһын үҙҙәренең ҡулында тотҡандар һәм уның тәхетенә дәғүә иткәндәр, әммә Йөҙ йыллыҡ һуғыш барышында Англия Франциялағы барлыҡ территорияларын юғалта.
Һуңыраҡ дини эҙәрлектәүҙәрҙән ҡасҡандар Төньяҡ Америкалағы төрлө колонияларҙа төйәкләнгәндәр: 1634 йылда католиктар колонияһы булараҡ Мэрилендҡа нигеҙ һалына, 1639 йылда конгрегационалистар — Коннектикут, 1636 йылда Род-Айленд колонияһы Америкала тәүгеләрҙән булып үҙенең дини толерантлығы тураһында иғлан итә.
Хәҙерге заманда ла «Бүл һәм хакимлыҡ ит» классик принцибы арҡаһында күп низағтар килеп сыға, мәҫәлән, Төньяҡ Ирландияла, Һиндостанда, Зимбабвела, Суданда, Угандала йәки Ираҡта.
1960 йылдың февралендә британ премьер-министыры Гарольд МакМиллан Көньяҡ Африка Республикаһының Кейптаун ҡалаһында телмәр тота һәм «был континент өҫтөнән үҙгәреү еле иҫә» тип әйтә.
ХХ быуаттың 30-сы йылдарында Берләшкән Короллек иң ҙур майҙанға — яҡынса 34 650 мең км² эйә була (Антарктикалағы яҡынса 8,1 млн км² территорияһын иғтибарға алмайынса), ул яҡынса ҡоро ерҙең 22 % алып торған.
1562 йылда британ хөкүмәте Джон Хокинсҡа һәм Фрэнсис Дрейкҡа каперс патенттары биргән, улар көньяҡ диңгеҙҙәрҙә ҡолдар менән сауҙа итеү һәм пиратлыҡ менән шөғәләнгәндәр.
Эмигранттарҙың колонияларында бойондороҡһоҙ иҡтисад төҙөү өсөн инфраструктура булдырылһа ла, Африка һәм Азияның тропик төбәктәре тик сеймал сығанағы булып торған һәм унда инфраструктура бик насар үҫешкән.
1960 йылға ҡарай һуғыш Кипрҙың бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итеүе менән тамамлана, әммә Берләшкән Короллек ҡарамағында Акротири һәм Декелия хәрби-диңгеҙ базалары ҡала.
1670 йылда король Карл монополиялы сауҙа итеү өсөн Гудзон боғаҙы компанияһына ҙур территория бирә, һуңыраҡ ул Канаданың ҙур өлөшө булып китә ә уның икенсе өлөшө француздарҙың Яңы Францияһы булып тора.
Пансионат хеҙмәткәрҙәре температураны үлсәүҙе һәм ҡан баҫымын тикшереүҙе, врач ҡушҡан дарыуҙарҙы ҡабул итеүҙе контролдә тоталар, махсус ҡоролмаларҙы ҡулланып: инвалид кәләскәләрен, йөрөгөстәрҙе, функциональ кроваттарҙы ҡулланып процедура үткәрергә ярҙам итәләр.
2011 йылда өс пансионаттан торған компания, «Опека» социаль гериатрия үҙәге составына инә, инвестиция һәм кредит сараларын йәлеп итеү башлана, етәкселәр «Достойная старость» проектын эшләйҙәр, унда селтәрҙе арттырыу һәм йәшәү өсөн түләүҙе әҙәйтеү ҡарала.
2013 йылда «Опека» бөтә Рәсәй «„Беҙҙең киләсәк“» төбәк социаль программалар Фондының социаль эшҡыуарҙар конкурсында еңә һәм 5 миллион һум 5 йылға процентһыҙ бурысҡа аҡса ала.
Фондҡа нигеҙ һалыусы, танылған Рәсәй биснесмены Вагит Алекперов үҙ күҙҙәре менән килеп бер пансинатты ҡарай һәм күргәне менән ҡәнәғәт ҡала: «Мин ошонда оло йәштәренә ҡарамайынса үҙҙәренең бәхеттәрен тапҡан ҡарттарҙы күреп ысын күңелдән шатмын, „Опека“ шундай шарттар булдырғанына».
Компания 2008 йылда «Всегда рядом» исеме аҫтында эшҡыуар Алексей Маврин тарафынан төҙөлә, ул тәүҙә тауарҙарҙы һәм хеҙмәттәрҙе сертификациялау өлкәһендә эшләй.
«Нисектер ҡала байрамында миңә волонтёр булып эшләргә тура килде — беҙ яңғыҙ ҡарттарға ярҙам иттек. Өйҙәр буйынса йөрөп уларға ярҙам иттек. Һәм мин шул ваҡытта уларға профессиональ ярҙам түгел, ә ябай кеше менән аралашыуҙың да етмәгәнен аңланым. Уларға ярҙам итерлек берәй нәмә эшләге килеп китте».
2015 йылда «Сноб» «Опеканы» Рәсәйҙә социаль бизнес өлкәһендә биш уңышлы компания арһында тип билдәләй, уның мәғлүмәттәренсә компанияның йыллыҡ әйләнеше 130 миллион һум, рентабеллелек 20 % тирәһе.
СГЦ «Опека» Геронтологик ойошмаһының Рәсәй фәндәр академияһы менән хеҙмәттәшлек итә, Рәсәй ассоциацияһының паллиатив медицинаһының ағзаһы һанала һәм үҙенең бер пансионатында паллиатив бүлексәһе асырға йыйына.
2014 йылда Алексей Маврин Рәсәйҙә эре шәхси пансионаттар селтәрәрен төҙөгән өсөн, «Социаль эшҡыуарлыҡты үҙтереүҙә үҙенең шәхси тырышлығы өсөн» номинацияһында еңеп, «Яҡшылыҡ импульсы» бөтә Рәсәй премияһын ала.
2008 йылдың 30 июненә ҡарата фонды Һиндостан, Пакистан, Кения, Танзания, Мысыр һәм Көньяҡ Африка илдәренә суммаһы 34 миллион долларға тигеҙ булған инвестицияларҙы ҡабул итте.
2014 йылдың 10 июленә ҡарата фонды Гана, Һиндостан, Кения, Нигерия, Пакистан, Танзания, Уганда һәм Эфиопия илдәренә социаль эшҡыуарлыҡ проектарына 88 миллион долларҙы инвестиция кеүек бирә.
дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены һәм дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.
Төп хеҙмәтенән айырылмай, 1993 йылда «юрист-хоҡуҡ белгесе» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын, һуңыраҡ Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Идара итеү академияһын уңышлы тамамлай.