polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Был ерҙәрҙә башта башҡорттар хужа була, әммә коммерсант, Беренсе Гильдия сауҙагәре Иван Михайлович Плешанов һәм Икенсе Гильдия сауҙагәре Фёдор Фёдорович Красиков бик бәләкәй хаҡҡа башҡорттарҙан ҡайһы бер биләмәләрҙе һатып алалар.
Ҡыҙыл Гвардия районы Ырымбур өлкәһенең төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан, Ырымбур өлкәһенең Матвеевка, Пономаревка, Александровка, Новосергиевка, Сорочинск һәм Грачёвка райондары менән сиктәш.
1890 йылда Таврия губернаһы Бердянка өйәҙенән Гальбштадт һәм Гнаденфельд ауыл общиналарының ер комиссияһы И. И. Плешановтан һәм Ф. Ф. Красиковтан 16 ҡасаба төҙөү өсөн 20388 дисәтинә ер һатып алалар, бер дисәтинә ер өсөн 30 һәм 32 һум түләнә.
Һул йөрәк алдындағы артериаль һәм уң йөрәк алдындағы ҡатнаш ҡандың ҡарынсыҡтарҙа ҡушылыуы һөҙөмтәһендә тән күҙәнәктәре ҡатнаш ҡан менән тәьмин ителә.
Эшкәртелмәгән ҡалдыҡтар артҡы эсәк аша туранан-тура тышҡа түгел, ә тәүҙә эсәктең клоака тип аталған айырым бер киңәйгән өлөшөнә— клоакаға эләгә һәм унан тышҡа сығарып ташлана.
Ниндәй ҙә булһа берәй бөжәкте йәки башҡа берәй ваҡ хайуанды күреү менән, йәбешкәк киң телдәрен ауыҙҙан бик йәһәт һуҙып сығаралар , һәм табышы уның телдәренә йәбешеп ҡала, унан ҙур тиҙлек менән тамаҡ төбөнә ырғытыла.
Беҙгә индерелгән гә, Ибраһимға, Исмәғилғә, Исхаҡҡа, Яҡупҡа һәм улдарына индерелгәндәргә, Мусаға, Ғайсаға һәм пәйғәм​бәрҙәргә, Раббыларынан бирелгәндәргә лә инандыҡ.
Иманға килеп тә, Рәсүлдең хаҡ булғанлығына шаһитлыҡ ҡылып та, үҙҙәренә ап-асыҡ аяттар иңеп тә, һуңынан инҡарсылыҡҡа кереп батҡан ҡәүемде Аллаһ нисек итеп ярлыҡаһын, ти?
Хаҡтыр, кәфер итеүселәр һәм кәфер булараҡ үлгәндәр Ер йөҙөн тултырырҙай миҡдарҙағы алтындарын түләһә лә, са​ҙаҡалары ҡәтғи ҡабул булмаҫ.
Әй, китап тотҡан ҡәүем, үҙегеҙ күреп торған килеш, ни өсөн һеҙ иманлы кешеләрҙе Аллаһ юлынан яҙҙырырга тыры​шаһығыҙ, үҙегеҙ шунда кәмселек табырға маташаһығыҙ.
Әй, иман килтергәндәр, әгәр ҙә үҙҙәренә китап индерелгәндәр араһындағы төркөмдәргә баш эйәһе булһағыҙ, һеҙҙе иманығыҙҙан ваз кистереп, кәфер итәсәктәр.
Барығыҙ ҙа бер булып, Аллаһтың арҡанына тотоноғоҙ, сөнки айырылғанда һеҙ бер-берегеҙгә дошман инегеҙ, Ул һеҙҙең күңелдәрегеҙҙе берләштерҙе.
Йәғни, дин — ул кешеләр​ҙе донъяла нисек итеп дөрөҫ йәшәргә өйрәтеүсе һәм Әхирәттә Сәғәҙәткә ирешеү юлын күрһәтеүсе, Аллаһ хозурынан пәйғәмбәрҙәр арҡылы кешеләргә индерелгән Илаһи ҡағиҙәләр, ҡанундар.
Юғары​лағы аятта иһә «Ислам» һүҙе бер Аллаһҡа иман килтереү һәм хәҙрәти Мөхәммәд арҡылы күндерелгән дин нигеҙҙәрен ҡабул итеү, тигән мәғәнәлә бирелгән».
Ий, Ғайса, шөбһәһеҙ, Мин Һиңә әжәл ебәрәсәкмен, һине Үҙ яныма күтәреп, һине кәферҙәрҙең зыянынан ҡотҡарып, һиңә эйәргәндәрҙе Ҡиәмәт көнөнә ҡәҙәр кәфер итеүселәрҙән өҫтөн тотасаҡмын.
Киләсәге шик уятмай торған бер Көндө уларҙы бер урынға йыйырбыҙ; уларға ғәҙелһеҙлек булмаясаҡ, ләкин уларға донъялағы ҡылғандарына күрә, тап-тамам түләү биреләсәк, бына шул ваҡытта уларҙың хәле нисегерәк булыр икән?
Боҙоҡ эштәре менән гөнаһлы булғандарҙы, үҙҙәренә үк насарлыҡ эшләгәс, һуңынан Аллаһты иҫкә төшөрөп, тәүбә итеп, гөнаһтарын ярлыҡауҙы теләгәндәрҙе Аллаһ ярлыҡар.
Бына уларға шундай әжер -Аллаһтың ярлыҡауыҙыр: гөл-баҡсалар араһында ағып ятыусы шишмәләр изгелек ҡылғандар өсөн ғайәт гүзәл бүләк һәм улар шунда мәңгегә ҡаласаҡ.
Китаплы халыҡ араһында шундай төркөмдәр бар, улар Китапта яҙылғандарҙы боҙоп уҡыйҙар, шуны дөрөҫ яҙыу, тип әйтәләр; гәрсә, ул һүҙҙәр был китаптарҙа яҙылмаған ине.
Бер көндө кәферҙәр еңер, икенсе көндө мосолмандар еңеүсе булыр.) Аллаһ иман килтергәндәрҙе асыҡла​һын өсөн һәм арағыҙҙан шаһидтар һәм шаһиттар һайлаһын өсөн, кәферҙәрҙе , һәләк итһен өсөн шулай хуп күрҙе.
Әлбиттә, һеҙ түҙемлек менән Аллаһ юлында булһағыҙ, көтөлмәгәндә һөжүм булһа, Раббыбыҙ һеҙгә һайлап алынған биш мең фәрештә менән ярҙам итәсәк.
Нәжрән христиандарынан бер төркөм Ғайса пәйғәмбәр янына килеп, мөғжизә рәүешендә, атаһыҙ тыуған Ғайсаны Аллаһ тип танымаҡсы булдылар. Ғайса уларҙы бер ергә туплап: Аллаһ ялған​сылар өҫтөнә ләғнәт ебәрһен, тип доға уҡырға саҡырҙы. Ләкин христиандар Ғайса менән килешмәнеләр, ҡурҡып ҡалдылар. Улар мосолмандар ҡул аҫтына кереп, һалым түләргә риза булып киттеләр».
Аллаһ хәҙрәти Әҙәмде әсәһе лә, атаһы ла булмаған килеш, туп​раҡтан яралтты. Мәрйәм дә, Аллаһ ҡөҙрәте менән, ҡыҙ килеш, ирһеҙ бала тапты. Мөғжизәләр шуларҙыр. Аллаһтың башҡаларҙа булма​ған тиңһеҙ ҡөҙрәте лә шундай мөғжизәләр барлыҡҡа килтереүендә сағыла». Мостафа Чагрыжы тәфсиренән.)
Аңлы булығыҙ, ул Көндө донъяла изгелек ҡылған булһа ла, яманлыҡ ҡылған булһа ла, һәр кем үҙ әжерен табыр; кеше ҡылған яманлыҡтарынан йыраҡ арала торорға теләр.
Әй, дин әһелдәре, һеҙҙең өсөн дә, беҙҙең өсөн дә ҡулай булған уртаҡ бер һүҙгә килегеҙ, бына былай әйтегеҙ: Аллаһ​тан башҡаға табынмайбыҙ.
Мөтәшәбиһ аяттарҙы аңлатыуға ике ҡараш йәшәп килә. Сәләф — боронғылар мәсләге. Хәләф — вариҫтар мәсләге. Сәләфселәр фекеренсә, был аяттарҙы аңлатыуҙан ҡасырға кәрәк. Аңлатмайынса ғына, Аллаһ һүҙенә ышанырға кәрәк». Хәсән Чантай тәфсиренән.)
Хайи үә ҡәййүм» ғибәрәһен былай аңлаталар. Хайи — тере, үлем​һеҙ, мәңге дауамлы, тигән һүҙ. Ҡәййүм — бөтөн Ғәләмдең, барса йәнле-йәнһеҙҙәрҙең тәрбиәсеһе, барыһын да күҙәтеп-белеп, хи​сапҡа тотоусы ҡөҙрәт һәм камиллыҡ эйәһе.)
Ысынлап та, Аллаһ Әҙәмде, Нухты, Ибраһим​ды һәм уларҙың тоҡомдарын, Ғимран ғаилаһен — барыһын да бер нәҫелдән булараҡ, халыҡтарға мәшһүр ҡыл​ды.
Ысынлыҡта Аллаһ Һине Йәхйә исемле бер бала менән ҡыу​андырасаҡ, ул нәфсеһенә хужа була белеүсе, Аллаһ әйткән һүҙҙең тура икәнлеген иҫбатлаусы Пәйғәмбәр буласаҡ,
Йәнәһе, наҙан халыҡты, ғәрәптәрҙе, мосолмандарҙы алдаһаң да ғәйеп булмаҫ.) Улар белгән килеш, күҙҙәрен дә йоммайынса, Аллаһҡа ҡар​шы һөйләйҙәр.
Ҡули-лләһүммә мәликәл-мүлки түьтилмүлкә мәң тәшәә'ү үә тәңзиғүлмүлкә миммәң тәшәә'ү үә түғиззү мәң тәшәә'ү үә түҙиллү мәң тәшәә'ү бийәдикәл-хайру иннәкә ғәләә күлли шәй'иң ҡадиир.
Килегеҙ үҙегеҙ, улдарығыҙ, ҡатындарығыҙ,беҙҙә үҙебеҙ, улдарыбыҙҙы, ҡатында​рыбыҙҙы йыябыҙ һуңынан доға ҡылып ялбарырбыҙ ҙа, Аллаһтың ләғнәтен ял​ғансылар өҫтөнә ебәрербеҙ,
Әй, китап тотҡан ҡәүем, һеҙ нимә генә ҡылһағыҙ ҙа, Аллаһтың, ысынлап та, барыһын да күреп торғанын беләһегеҙ, шулай булғас, ни өсөн Аллаһтың аяттарын инҡар итәһегеҙ?
Түүлиджү-лләйлә фии-ннәһәәри үә түүлиджүннәһәәра фии-лләйли үә түхри-джүл-хәййә минәл-мәййити үә түхри-джүл мәййитә минәл хәййи үә тәрзүҡу мәң тәшәә'ү биғайри хисәәб.
Аллаһтың аяттарын инҡар итеүҙәре арҡаһында, кәфер булғандарҙан, хаҡһыҙға пәйғәмбәрҙәрҙе үлтереүселәр һәм ғәҙеллеккә өндәүсе инсандарҙың йәндәрен ҡыйғандарҙы:
Һунар һәм балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр, уҡты һәм уҡты саҡматаш баштары, тирене эшкәртеү өсөн ҡырғыстар, ҡармаҡтар һәм селтәрҙәр менән файҙаланғандар.
Литва территорияһында 2830 күл бар, улар ил территорияһының 1,37%-ын биләй; иң ҙур күл — Друкшяй күле Латвия, Литва һәм Белоруссия араһындағы сиктә урынлашҡан , иң тәрән күл — Таурагнас , иң оҙон күл — Асвея .
Сиктәренең дөйөм оҙонлоғо — 1 273 км, шул иҫәптән көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта Беларусь менән — 502 км, төньяҡта Латвия менән — 453 км, көньяҡта Польша менән — 91 км, көнбайышта Рәсәй Федерацияһы менән — 227 км.
Башта хәҙерге Уругвай территорияһы Испанияның Ла-Плата губернаһы составына инә, 1815 йылға тиклем «Көнсығыш яр буйы» һәм унан һуң «Көнсығыш провинцияһы» тип аталған айырым провинция булып тора.
Төп импорт тауарҙары: нефть һәм нефть продукттары , сәнәғәт һәм көнкүреш техникаһы, ҡорамалдар һәм электроника , автомобилдәр , шулай уҡ химик изделиелар, шул иҫәптән дарыуҙар һәм пестицидтар, ҡулланыу тауарҙары һәм төҙөлөш материалдары.
Уругва́й , рус телендә ҡабул ителгән рәсми атамаһы — Уругвайҙың Көнсығыш Республикаһы (Уругвай йылғаһының Көнсығыш яры Республикаһын аңлата; испан. ) — Атлантик океан яры буйында, Көньяҡ Американың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан дәүләт.
Илдең бойондороҡһоҙлоғо 1825 йылда, Көньяҡ Американың Берләшкән провинциялары ярҙамында Хуан Антонио Лавальеха етәкселегендәге Көнсығыш провинцияһының элекке партизандары төркөмө Бразилия империяһына ҡаршы көрәш алып барған саҡта иғлан ителә.
Көньяҡтан иҫкән елдәр, «памперо», бәреп ингәндә, төндә ҡыҫҡа ваҡытлы температураның 5 градусҡа тиклем түбәнәйеүе күҙәтелә, бындай осраҡтарҙа ҡырау төшөүе ихтимал.
2021 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Уругвай, Коррупция индексы буйынса, Латин Америкаһы илдәре араһында иң түбән коррупция кимәленә эйә һәм Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренән саҡ ҡына ҡалышып, донъяла 22-се урынды биләй һәм Франциянан бер урынға ҡалыша.
Милли-азатлыҡ көрәше башланғас, Уругвай халҡы, айырыуса гаучо, Испаниянан, шулай уҡ Буэнос-Айрестан, шулай уҡ Бразилиянан баҫып ингән португал ғәскәрҙәренән бойондороҡһоҙлоҡ өсөн Хосе Хервасио Артигастың революцион көрәшен хуплай.
Уругвайҙың тышҡы сауҙа күләме 2017 йылда экспорт буйынса 8,85 миллиард доллар һәм импорт буйынса 9,7 миллиард доллар, тышҡы сауҙаның кире сальдоһы 867 миллион доллар тип баһалана.
ТӨРКСОЙ халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы менән берлектә Евразия Яҙыусылар союзы ойошторған драматург Халдун Танерҙың йөҙ йыллыҡ юбилейына арналған Халыҡ-ара пьесалар конкурсында беренсе урын Мәрйәм Бураҡаеваның «Шәүлә» пьесаһына бирелде — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 26 ноябрь.
Зәки Вәлиди был ҡарарҙы командирҙарға иғлан итә: «Офицерҙарҙы йыйҙым. Күсергә теләмәүселәр булһа, мәжбүр итмәйем, ундайҙарҙы бер айлыҡ жалованиеларын, ат һәм ҡоралдарын биреп, үҙҙәре теләгән аҡ генералдарға ебәрәм, тинем, — тип яҙа Вәлиди. — Ныҡ яҡын күргән арҡадаштарымдан Шаһибәк Үзбәков, Ғәни Ҡарамышев, Исмәғил Шәрипов һәм башҡа ҡайһы берәүҙәр рөхсәт алып китте… Шаһибәк менән йәш саҡтан дуҫ инек. Бик яҡшы, аҡыллы һәм ҡыйыу кеше булыу менән бергә үтә үҙ һүҙле ине. Яҡшы белемле офицер булғас, хәрби эштәр теорияһы менән шөғөлләнерме тип өмөт иткәйнем. Тиҫкәреләнде, унан да баш тартты…».
1919 йылдың июнендә М. Халиҡов: «По сведениям помполитпреда Фахретдинова, двумя башкирскими отрядами Узбеков и Муртазин действуют против 20-й дивизии, всего тысяча штыков…», — тип Вәлидигә хәбәр итә.
Зәки Вәлиди 14 декабрҙә фронттағы башҡорт офицерҙары һәм полк муллаларына яҙған йәшерен хатында, башҡорт полктарын бер урында тупларға тигән бурыс ҡуя һәм дивизия менән етәкселекте Шаһибәк Үзбәковҡа тапшырырға ниәтләй.
"…Не надо идти дальше, мотивируя это тем, что вы ждете 4-й и 5-й полки; когда они прибудут, опять не двигайтесь с места. Когда закончится сбор всех войск, я дам специальное распоряжение отступить… Однако если до моего распоряжения большевики начнут наступление, не оказывая больше сопротивления, необходимо отступать. Если начальник дивизии генерал Савич-Заболоцкий выйдет в отставку в Уфу, буду поручать Шайбеку Узбекову отступить с соответствующей дивизией ".
«Атайымдың мәҙрәсәһендә уҡытҡан Шаһибәк Үзбәков тә олатайымдың мәҙрәсәһенә күсте. Мин унан русса өйрәнеүемде дауам иттем…», — тип яҙа Вәлиди үҙенең хәтирәләрендә.
1918 йылдың июнендә Шәһибәк Үзбәков яҡташтары офицерҙар Ибраһим Исхаҡов, Ғәбделбарый Ғәмбәров һәм Сөләймән Ишмырҙиндар менән бергә Өфөгә Һамар хөкүмәтенең Халыҡ армияһына мобилизациялана.
1978 йылда, түңкәрелеш әҙерләүҙә ғәйепләнеп, милли хәүефһеҙлек хеҙмәте директоры полковник Тьекоро Багайоко менән оборона һәм хәүефһеҙлек министры Киссима Дукара ҡулға алына.
1991 йылдың мартында, халыҡ сығыштарын аяуһыҙ баҫтырғандан һуң, М. Траоре подполковник Амаду Туре етәкселек иткән хәрби түңкәрелеш һөҙөмтәһендә президент вазифаһынан төшөрөлә.
2012 йылдың 8 апрелендә, Амаду Саного, хәрби хунта етәксеһе, власты Милли йыйылышҡа тапшырырға ризалашҡас, Көнбайыш Африка дәүләттәре иҡтисади берләшмәһе илдәре Малиға ҡаршы санкцияларҙан баш тарта.
2012 йылдың 26 майында баш күтәргән туарегтар «Ансар-ад-Дин» менән Малиҙың төньяғын бойондороҡһоҙ итеү өсөн бергәләп көрәшеү маҡсатында солох килешеүе төҙөй, әммә 28 майҙа килешеүҙән баш тарта.
Совет Социалистик Республикалар Союзы төҙөлөү тураһындағы килешеүгә ярашлы 1922 йылдың декабренән бирле союздаш республика булған Украина ССР-ы 1991 йылдың 24 авгусында бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә.
Бөгөн Украина — УССР-ҙы дауам итеүсе дәүләт, башҡа союздаш республикалар менән берлектә халыҡ-ара килешеүҙәр буйынса СССР-ҙың хоҡуҡ вариҫтарының, шулай уҡ БМО, БДБ, ГУАМ, ОЧЭС һәм башҡа халыҡ-ара ойошмаларҙы ойоштороусы илдәрҙең береһе.
Төньяҡта Белоруссия, көнбайышта — Польша, Словакия һәм Венгрия, көньяҡ-көнбайышта — Румыния һәм Молдавия, көнсығышта һәм төньяҡ-көнсығышта — Рәсәй Федерацияһы менән сиктәш.
Ҡырымдың бөтә территорияһын тиерлек ғәмәлдә Рәсәй, ә Донецк һәм Луганск өлкәләренең айырым райондарын үҙаллылыҡ иғлан иткән Донецк һәм Луганск халыҡ республикалары контролдә тота.
Рәсәй энциклопедист ғалимы Петер Паллас былай тип яҙған булған: «В углу меж ими находится посредственная гора Сатка-Тау, которая кажется есть отделенная часть большой и пространной вверх по Большой Сатке к югу лежащей горы Юрак-Тау… Юрак-Тау значит сердце-гора, и, кажется, она получила своё название по причине возвысившейся тупой верхушки, которая совсем гола и камениста. На сей горе лежит достопамятное озеро Юрак-Куль, в которое многие впадают ручьи и из которого проистекает Большая Сатка».
Баштан уҡ уйын ҡушылмалары персональ компьютерҙарҙан бер нисә мөһим билдәһе — улар, телевизорҙы төп күрһәтеү ҡоролмаһы сифатында ҡулланыуҙы күҙаллағанлыҡтан, персональ компьютерҙар өсөн булдырылған стандарт периферия ҡоролмаларының күпселеген — компьютер клавиатураһы йәки модемды хупламауҙары менән айырылалар ине.
Әммә, уйын ҡушылмаларының үҫеүе менән, ҡушылмалар һәм персональ компьютерҙар араһындағы айырма яйлап юйыла барҙы — ҡайһы бер ҡушылмалар клавиатура, ҡаты диск, хатта операция системаларын индереүҙе рөхсәт итеүе мөмкин.
Хәҙерге заманда алыҫ араларға мәғлүмәт тапшырыу телеграф, телефон, телетайп электр ҡоролмалары ярҙамында, радио һәм микротулҡын нурландырыку , шулай уҡ тапшырыуҙың сүс-оптик линиялары , спутник бәйләнеше һәм глобаль мәғлүмәт- Интернет селтәре буйынса тормошҡа ашырыла.
дөйөм ҡулланыштағы телефон селтәренең абонент линияһының үткәреү һәләтен байтаҡҡа күтәреп, микроэлектрониканың һәм сигналды һанлы эшкәртеү методтары ҡаҙаныштарына нигеҙләнеп эффектив кодтарын һәм ын ҙең адаптив методтарын ҡулланыу технологиялары .
Селтәр бер үк йышлыҡтағы диапазонда эшләгән яҫылыҡта селтәр трансиверы йәки , һәм хәрәкәт итеүсе абоненттың ағымда ҡайһы ерҙә булғанлығын билдәләү мөмкинлеген биргән, шулай уҡ абонент бер ҡабул итеү-тапшырыу зонаһынан икенсе ҡабул итеү-тапшырыу зонаһына күскән сағында ла, бәйләнештең өҙлөкһөҙлөгөн тәьмин итеүсе коммутирлаусы ҡоролма.
2007 йылға ҡарата торош шундай: донъяла һаҡланған 94 % мәғлүмәт һандарҙа: 52 % ҡаты дисктарҙа, 28 % оптик ҡоролмаларҙа һәм 11 % һанлы магнит таҫмала һаҡланған.
Донъяла электрон ҡоролмаларҙа мәғлүмәт һаҡлау күләме 1986 йылда 3 эксабайттан һәр өс йыл һайын яҡынса 2007 йылда 295 эксабайтҡа артҡаны иҫәпләнгән.
Мәғлүмәт технологиялары, компьютер техникаһы һәм башҡа юғары технологияларҙың ҡаҙаныштарына, йәғни иң яңы коммуникация сараларына, программа тәьмин итеүҙәренә һәм ғәмәли тәжрибәһенә нигеҙләнеп, уны рациональ ҡулланып, кешелек тормошоноң һәм хәҙерге заман йәмғиәтенең бөтә ваҡытты, хеҙмәтте, энергияны һәм матди ресурстарҙы кәметеүгә ынтылып, мәғлүмәт процесын эффектив ойоштороу мәсьәләләрен хәл итеүенә хеҙмәт итә.
Баштараҡ компьютер хисап машинаһы булараҡ барлыҡҡа килгән булһа, ПК сифатында ул башҡа маҡсаттарҙа — компьютер селтәрҙәренә инеү сараһы һәм компьютер уйындары платформаһы булараҡ, һәм шулай уҡ график интерфейстар менән эшләү өсөн ҡулланыла.
ды ( — мәғлүмәттәрҙе 200 Мбит/с тиҙлек менән тапшырыуҙы тәьмин итеүсе электр тапшырыу линиялары ярҙамында киң һыҙатлы тапшырыуҙы), һәм -ды ( — мәғлүмәттәрҙе Электр тапшырыу линияһы ярҙамында байтаҡҡа кәмерәк, 1 Мбит/с тиҙлеге менән, тар һыҙатлы тапшырыуҙы) үҙ эсенә ала.
Кәрәҙле селтәрҙә эшләү өсөн тәғәйенләнгән мобиль телефон; кәрәҙ селтәре ҡаплау зонаһы территорияһында телефон бәйләнешен башҡарыу маҡсатында радио ҙы һәм традицион телефон коммутацияһын ҡуллана.
Шуның өсөн кәрәҙле телефондарҙан тыш, спутник телефондары, радиотелефондар, магистраль элемтә аппараттары мобиль телефон тип аталһа ла, ғәҙәттә мобиль телефон тип тап кәрәҙле телефонды ғына атайҙар.
Уларҙың аңлатмаһы өс категориянан: эшкәртеү нан, компьютер программалары ярҙамында ҡарар ҡабул итеү өсөн статистик һәм математик методтарҙы ҡулланыуҙан һәм фекерләүҙең юғарыраҡ кимәлендә моделләштереүҙән тора.
Мәғлүмәт технологиялары — мәғлүмәтте эҙләү, йыйыу, эшкәртеү ресурстары тәҡдим итеү, таратыу процестары, эҙләү методтары һәм был процестарҙы һәм методтарҙы тормошҡа ашырыу саралары ; мәғлүмәтте йыйыу, һаҡлау, эшкәртеү, тапшырыу һәм файҙаланыу эштәрен башҡарғанда, компьютер, иҫәпләү техникаһы сараларын файҙаланыу алымдары, саралары һәм методтары ;
мәғлүмәтте дә һәм кәрәҙ һымаҡ тапшырыуға нигеҙләнгән һәм шуның 5 байты баш исем өсөн ҡулланылған компьютер селтәре, юғары етештереүсәнлекле коммутация һәм мультиплексирлау технологияһы.
Мәғлүмәтте синхрон ысул менән тапшырыуҙан айырмалы рәүештә , битрейты ныҡ айырымланған йәки үҙгәреүсән мәғлүмәтте тапшырыу хеҙмәттәрен башҡарыу өсөн яҡшыраҡ ҡулайлашҡан.
Киң мәғәнәлә ИТ, фәҡәт компьютер технологиялары менән генә сикләнмәйсә, мәғлүмәтте булдырыу, тапшырыу, һаҡлау һәм ҡабул итеүҙең бөтә өлкәләрен үҙ эсенә ала.
Шулай ҙа ИТ-ын йыш ҡына тап компьютер технологиялары менән ассоциациялайҙар, һәм был осраҡлы түгел: компьютер барлыҡҡа килеүе, элегерәк баҫма, унан һуң телевидение килеп сыҡҡандағы кеүек, ИТ-ны яңы кимәлгә күтәрҙе.
Ғәҙәттә был терминды компьютер һәм компьютерҙар селтәренә бәйле ҡулланалар, әммә ул шулай уҡ телевидение һәм телефон һымаҡ мәғлүмәт таратыу технологияларын да үҙ эсенә ала.
Ҡайһы бер сәнәғәт төрҙәре, мәҫәлән, аппарат саралары, программа менән тәьмин итеү, электроника, ярым үткәргес, Интернет, телеаралашыу йыһаздары, электрон коммерция, компьютер хеҙмәттәре мәғлүмәт технологиялары менән бәйле.
Мәғлүмәт технологиялары мәғлүмәт менән идара итеүгә кәрәк барлыҡ ресурстарҙы, бигерәк тә компьютерҙарҙы, программа тәьмин итеүҙе һәм мәғлүмәтте булдырыу, һаҡлау, идара итеү, тапшырыу һәм эҙләү селтәрҙәрен солғап алған.
Дөйөм ҡулланыш телефон селтәрҙәре — абонент элемтә селтәрҙәренә инеү маҡсатында телефон аппараттары, Автоматик телефон станциялары һәм мәғлүмәт тапшырыу ҡоролмалары ҡулланыла;
Хәҙерге ваҡытта мәғлүмәт тапшырыуҙың төрлө селтәрҙәре бар — бөтә төп ҡоролмалар араһында мәғлүмәт тапшырыу каналдары һәм коммутирлаусы ҡоролмалар менән берләшкән хәбәр менән алмашыуҙы тәьмин итеүсе элемтә ҡоролмалары йыйылмаһы.
Сымһыҙ каналдар йәки кабель буйынса (шул иҫәптән телевидение программаларын йәки видеосигналды ҡоролмаларынан - мәҫәлән, видеомагнитофон) һүрәтте һәм тауышты ҡабул итеүсе һәм күрһәтеүсе хәҙерге заман электрон ҡоролмаһы.
Мәғлүмәт технологиялары — мәғлүмәт булдырыу, һаҡлау, идара итеү һәм эшкәртеү технологияларына бәйле, шулай уҡ иҫәпләү техникаһын ҡулланған фәндәр һәм эшмәкәрлек өлкәһенең киң класы.
«Машинала эшләү» төшөнсәһенә ҡайтанан төшөнөү менән бергә бара ул: почта өсөн бүленеп ҡуйылған серверҙар ҡулланыла башлай, ғәҙәти ҡулланыусылар уларға инә алмай, ә тик хакимдар ғына инеү мөмкинлегенә эйә, ә ҡулланыусы, йәғни файҙаланыусы үҙ машиналарында эшләй, почта ҡулланыусыларҙың машинаһына түгел, ә почта серверына килеп инә, шунан ҡулланыусылар үҙ почтаһындағы хәбәрҙе төрлө селтәр протоколдары аша ала .
Доменды хеҙмәтләндереү өсөн бик күп серверҙарҙың яуаплы булыуы ихтимал, шул уҡ ваҡытта бер үк домендың ҡулланыусыларының үҙ-ара бер ниндәй уртаҡлығы ла булмауы ихтимал, был бигерәк тә электрон почтаның бушлай тотонолған серверҙарына хас.
Асыҡ һәм ябыҡ протоколдар булыуға ҡарамаҫтан, почта системаһы һәм ҡулланыусының үҙ-ара бәйләнеше дөйөм алғанда бер ниндәй ҡағиҙә менән дә сикләнелмәй.
Почта терминалы концепцияһы почта йәшниге менән бәйле, бөтә корреспонденциялар , серверҙа һаҡлана, ә ҡулланыусы корреспонденцияларҙы ҡарау һәм яңы хат яҙыу өсөн һаҡлағысҡа мөрәжәғәт итә.
Почта аша килгән хаттарҙы ошолай һаҡлау өсөн почта серверҙарынынан ҙур ҡеүәттәр талапт итә, һөҙөмтәлә, күп кенә осраҡта почта ебәргән почта серверҙары менән хаттарҙы һаҡлау серверҙары араһында бүленеш барлыҡҡа килә.
Электрон почтаның яҡшы яҡтары түбәндәгеләр: төрҙөң адресы, ҡулланыусының исеме@домендың_атамаһы бик еңел кеше хәтерендә ҡала; ябай тексты ла, шулай уҡ ниндәйҙер бер формаға һалынған тексты, ирекле файлды ла (текстға һалынған документтар, медиафайлдар, программалар, архивтар һәм башҡаларҙы) тапшырыу мөмкинлеге; серверҙарҙың бойондороҡһоҙ булыуы ; хәбәрҙәрҙе тейешле адресҡа тапшырыуҙағы юғары ышаныслылыҡ; кеше һәм программалар өсөн ҡулланыуҙағы ябайлыҡ, хәбәрҙәрҙе юғары тиҙлектә тапшырыу.
серверҙың хеҙмәт етештереүсәнлеге — был йәһәттән , РОРЗ-ҡа ҡарағанда, ресурстарға талапсаныраҡ, сөнки почта эшкәртеү буйынса бөтә эш сервер елкәһенә төшә, ә РОРЗ тик почтаны клиентҡа ғына тапшырыу менән шөғөлләнә;
каналдың үткәреү һәләтлеге — был йәһәттән «ота»: РОРЗ бөтә хаттарҙы ла тулыһынса тапшыра, ә хаттарҙың айырым өлөштәрен генә, әйтәйек, текст өлөшөн генә, тапшыра ала, ә ҡалған өлөштәрен — үтенес буйынса ғына.
Ваулиндың «Минең компьютерым» һүҙлегендә е-майл һәм е-мэйл тип яҙырға тәҡдим итә, тип билдәләй, әммә бындай яҙылыштың әҙәби нормаларға тап килмәүенә лә күрһәтеп үтә, шул уҡ ваҡытта, башҡа яуапта латип хәрефтәре менән - тип яҙырға ла кәңәш итә.
Электрон почта үҙенең элементтарының составы һәм эшләү принциптары буйынса ғәмәлдә ғәҙәти почта системаһын ҡабатлай: шул уҡ ваҡытта уның терминдарын , шулай уҡ уға ғына хас булған үҙенсәлектәрҙе — ҡулланғанда ябайлығы, хәбәр тапшырғандағы тотҡарлыҡтар, етерлек дәрәжәлә ышаныслы булыуы һәм шул уҡ ваҡытта алып барып тапшырыуҙы гарантияламауын үҙләштерә.
Европала, Америкала һәм башҡа төбәктәрҙә электрон почтаның исемен яҙғанда ике генә вариант ҡулланыла — «» һәм, һирәгерәк, «-» (2011 йылдың мартынан инглиз телле киң мәғлүмәт сараларында «электрон почта» тигән исемде «-» тип түгел, ә «» тип яҙырға тәҡдим ителә), рус телендә иһә варианттар байтаҡ.
Почта серверы, почтаны алғас , почтаны эшкәртеү өсөн үҙенсәлекле ҡағиҙәләрҙең барлығын-юҡлығын тикшерә, әгәр ҙә үҙенсәлекле ҡағиҙәләрҙең булмауы асыҡланһа, почта доменының сервер өсөн локаль булыу-булмауы тикшерелә.
хат исеме — уларҙа ярҙамсы информация һәм хат улар аша үткән почта серверҙары билдәләре, өҫтөнлөктәр тураһында билдәләр, хат яҙыусының һәм хат алыусының адрестары һәм исемдәре һәм башҡа мәғлүмәттәр күрһәтелә;
Почта һаҡлағыс концепцияһында килгән почта сикләнгән күләмдә серверҙа ваҡытлыса һаҡлана , ә ҡулланыусы ваҡыт-ваҡыт почтаны асып ҡарай һәм хаттарҙы «ала» (йәғни клиент хаттың күсермәһен үҙенә күсереп ҡуя ла почта йәшнигенән оригиналды юйҙыра).
Улар дөйөм ҡулланыуҙа булған ашырыу логтарҙы почта ҡағиҙәләрен билдәләү өсөн (был система шәхси ла, кеүек , башҡа сығанаҡтарҙан килгән мәғлүмәтттын сығып эш итә ала).
почта серверҙары араһында почта йөрөтөү өсөн яуап бирә; ҡағиҙә булараҡ, беренсе селтәр буйынса -нан хәбәр ала, ул үҙ сиратында хәбәрҙе -ға тапшыра; аша почтаны ебәрергә мөмкин.
файҙаланыусының почта агенты; урыҫ телендә почта клиенты тигән термин ҡулланыла) — ҡулланыусы интерфейсын тәьмин итеү, килгән хаттарҙы экранға сығарыу һәм яуап биреү, хат яҙыу, хаттарҙы икенсе адресҡа ебәреү мөмкинлеген биргән программа.
Бирелгән почта системаһы эсендә ойошма эсендәге хәбәрҙәрҙе тапшырыу, шулай уҡ электрон почтаға бәйле бурыстарҙы атҡарыу менән шөғөлләнеүсе бик күп почта серверҙарының булыуы ихтимал.
Ҡулланыусылар почтаһын һаҡлау өсөн бүленгән серверҙарҙы файҙаланған осраҡта ҡулланыусының сервер менән эш итеүе был схемаға тура килмәгән протоколдар буйынса алып барылыуы ихтимал.
Әхәтова Ираида Әбүбәкер ҡыҙы — ауыл хужалығы фәндәре секторы, Рәсәй Ауыл хужалығы фәндәре академияһы Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты дәүләт ғилми учреждениеһының баш ғилми хеҙмәткәре
Гербицидтар һәм үҫемлектәр үҫешен көйләгестәр технология ғилми-тикшеренеү институты һәм Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы тәжрибә-эксперименталь производствоһы Башҡортостан Республикаһы дәүләт бюджет ойошмаһы
Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кешенең именлеген һаҡлау өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең «Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт фән учреждениеһы
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса идаралыҡтың «Йәшәйеш хәүефһеҙлеге ғилми-тикшеренеү институты» дәүләт унитар предприятиеһы
Академия республиканың һәм уның күп милләтле халҡының фәнни үҫеше мәсьәләләрен хәл итә, республика ойошмалары, вуздары һәм предприятиеларының тикшеренеү, инновацион эшмәкәрлеген интеграциялауҙа әүҙем ҡатнаша, фән менән мәғариф араһындағы бәйләнеште нығыта, республика ғилми йәмәғәтселегенең Рәсәйҙең һәм донъя илдәренең фәнни берләшмәләре менән хеҙмәттәшлеген үҫтерә.