polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
йылы һәм электр үткәреүсәнлек, ыңғай температура ҡаршылығы, юғары һығылмалылыҡ, сүкелеүсәнлек һәм металл ялтарыуығы кеүек металдарға хас үҙенсәлектәре булған ябай матдә хәлендәге элементтар төркөмө.
Мосолман-бургомистр ҡабарынҡы сәләмләү һүҙҙәре менән сығыш яһамаҡсы була, әммә уны Эрцгерцог тупаҫ туҡтата: «Етер иҫәрләнергә! Беҙ бында ҡунаҡ булып килдек, ә беҙҙе бомбалар менән ҡаршылайҙар! Ниндәй түбәнлек!» Ул ҡапыл тотлоғоп ҡала һәм бургомистрға: «Яҡшы, телмәрегеҙҙе дауам итегеҙ», ти.
Телмәр һөйләгәндән һуң эрцгерцог ярандарының береһе, барон Морсе Оскар Потиорекка эрцгерцогты госпиталгә, Сараеволағы музейға оҙатҡанда хәүефһеҙлек булдырыу өсөн урамдағы халыҡ төркөмөн ҡыуырға тәҡдим итә.
Бары тик әйтелгән урамдың мөйөшөндә генә Потиорек хатаны һиҙеп ҡала һәм шоферҙың иңбашынан тотоп: «Туҡта! Ҡайҙа бараһың? Яр буйлап!», — тип ҡысҡырып ебәрә.
Төрмәлә ауыр шарттар була һәм ул 1918 йылдың 28 апрелендә Терезинштадтта (хәҙерге Терезин, Чехия; төрмә Икенсе Бөтә Донъя һуғышы ваҡытында концлагерь булараҡ файҙалана) туберкулездан үлә.
10 йәшендә ҙур ҙур тенниста уйнаған башлаған Майкоски 1995 йылда Көньяҡ методистик университетына уҡырға ингәндә өлөшләтә спорт стипендияһын ала һәм философия менән бизнес фәндәрен профиль һөнәр кеүек һайлай.
Тәүҙә кер йыуа торған бүлмәһе булмаған КМУ-ға ориентирланған компания эшселәр һанын 40 кешегә тиклем еткерә, ә аҙаҡтан өс университетты хеҙмәтләндереүгә тиклем ҙурая, табыш күләме бер миллион долларға етә.
Февраль революцияһынан һуң, 1917 йылдың 30 мартында Рәсәй Ваҡытлы хөкүмәте «Эстлянд губернаһының ваҡытлыса административ төҙөлөшө хакимлығы һәм урындағы үҙидаралыҡ тураһында» положение ҡабул итә.
Уның нигеҙендә Лифлянд губернаһы биләмәләре яңынан ҡарала, Юрьев өйәҙе Лифляндияның башҡа төньяҡ өйәҙҙәре һәм эстон халҡы менән Эстлянд губернаһына күсте.
Бында эстон әҙәбиәте, ваҡытлы матбуғат, профессиональ театрға нигеҙ һалына, тәү тапҡыр Йыр һәм бейеү байрамы үткәрелә , уны күренекле эстон эшмәкәре, журналист, шағир Йохан Вольдемар Яннсен ойоштора.
Һуғыш ваҡытында ҡалаға бик ныҡ зыян килтерелә — Таш күпер , «Ванемуйне» театр йорто, Эстон Халыҡ Музейы, Изге Иоанн һәм Изге Мария сиркәүе юҡ ителде.
Ф. фон Визер, кергән аҡсаны бүлеү айырым хужалыҡ алдында ла, шулай уҡ иң боронғо замандағы халыҡ алдында ла, хәҙерге ваҡытта ла һәм йәмғиәттең «буласаҡ социалистик дәүләттең иҡтисады» алдында ла һәр саҡ торасаҡ, тип иҫәпләгән.
Ул коммунистик идеологияның нигеҙендә «ер һәм капитал, ярҙамсы хеҙмәт саралары булғанлыҡтан, хосуси милек булырға тейеш түгел, ул донъя эшселәр класыныҡы булырға тейеш. Хеҙмәт сараларын ҡулланып эшләүҙән алынған керемдәрҙең өлөшө капиталистар һәм ер хужаларының ҡулына керем сифатында инергә тейеш түгел, ә байлыҡтарҙы эшләп сығарыусыларҙың ҡулында ҡалырға тейеш».
Визерҙың иҫәпләүҙәр теорияһы марксизмдың хеҙмәт һәм етештереү тураһындағы «ер хужаларының һәм капиталистарҙың керемдәре, эшселәр тарафынан барлыҡҡа килтерелгәнгә күрә, бөтә табышты эшселәр индергәнгә күрә, был керемдәр тик эксплуатация тип аңлатыла» тигән теорияһын бөтөнләйе менән юҡҡа сығарған.
етештереүҙәге сығымдар субъектив характерҙа һәм улар альтернатив мөмкинселектәрҙе файҙаланыу менән бәйле, уларҙы берәй байлыҡ етештергән саҡта ҡулланғанда, ҡайһы берҙәрен ҡорбан итергә лә тура килә
Был теорияға ярашлы, байлыҡтарҙы ҡулланыу ҡиммәте етештереү ресурстарын баһалауҙың төп шарты булып тора,ҡулланыусыларҙың байлыҡтарын етештереү факторҙарына ҡиммәт, бәйә бирә.
Үҙенән алда эшләгән ғалимдарҙың хеҙмәттәрен өйрәнеп, Визер бары тик Давид Рикардоның тәғлимәттәрендә генә иҫәпләүҙәр тураһында бик матур, дөрөҫ итеп яҙылғанлыҡты билдәләп үткән ине: « Әгәр ике баҫыуҙың береһенән, бер төрлө эшкәртеүгә ҡарамаҫтан, икенсеһенә ҡарағанда күберәк уңыш алына икән, тимәк, был өҫтәлмә керем алыуға ерҙең уңдырышлы булыуы сәбәпсе булып торған. Шуға күрә был өҫтәлмә керемде ер индергән тип һанарға кәрәк».
Юридик трактовкалау буйынса, енәйәт эшләүсе кеше, енәйәт ваҡытында ҡорбанының үҙ-үҙен енәйәтсе янында яңылыш тотоуы, тәрбиәһеҙлеге, йәмәғәт төҙөлөшөнөң етешһеҙлеге сәбәбендә килеп сыҡҡанға ҡарамайынса, барыбер енәйәтсе тип иҫәпләнә.
Януковичты украиндарға һәм молдавандарға ҡарата бөйөк рус шовинизмы күрһәтеүҙә ғәйепләп, Евромайҙанды яҡлап сыҡҡан, шул уҡ ваҡытта Украинаны ла Ҡырымдың Россияға ҡушылыуын танырға өндәгән.
2015 йылдың июлендә «Новая газетаға» биргән интервьюһында ул Украинаның көнсығышында барған һуғыш конфликтын тыныс юлдар менән бөтөрөргә өндәп, конфликт тураһында былай тип әйткән: «Нет, я не над схваткой, я принимаю сторону Украины. Мне не нравится, что она воюет, но я не знаю, как можно из этого выйти — в тех стандартах, в которых живёт человечество: „Надо защищать свою территорию, надо бороться!“. Но никакая территория не стоит того, чтобы за неё убивать, даже если эту территорию называют родиной. Человечество очень любит воевать, оно усматривает в этом героизм, тех, кто не хочет воевать, оно осуждает. Но таких, к сожалению, очень мало. Мало пацифистов. Кому-то всё равно, а кому-то кажется — ну, а как иначе. Многие просто не верят, что мир без войны возможен. Зачем трепыхаться, если ничего не изменишь.»
«Короткие встречи» һәм «Долгие проводы» фильмдарында ул үҙенең хәҙерге замандың әхлаҡ проблемаларына һәм төрлө характерлы кешеләрҙе күрһәтергә ҡыҙыҡһыныуын белдерҙе.
Моратова Кира Георгиевна (ҡыҙ фамилияһы Короткова; 5 ноябрь 1934 йыл, Сороки, Бессарабия, Румыния Короллеге — 6 июнь 2018 йыл, Одесса, Украина) — совет һәм украин кинорежиссёры, сценарийҙәр яҙыусы һәм актёр.
Джан-Карло Рота һөйләүенсә, бер төркөм немец математиктары йәш математик ҡатынды Давид Гильбертың хеҙмәттәрен тикшереү һәм математик хаталарын табыу, уларҙы бергә туплап, авторҙың тыуған көнөнә бүләк итеү өсөн ҡатынды яллайҙар.
Мәҫәлән, башҡорт тел белгесе, филология фәндәре докторы Ғәли Сәйетбатталов әҙиптең әҫәрҙәре тураһында үҙенең күп томлы «Башҡорт теле» тип исемләнгән монографик хеҙмәтендә түбәндәгеләрҙе яҙа: «Рлис Ураҙғолов уҙған ХХ быуаттың һикһненсе йылдарында журналистикаға, ҙбитк килде. Ул халыҡтың йнле һөйлү телен д, башҡорт ҙби телен д яҡшы бел. ҙип художестволы ижад процесында с теленең төп һүҙлек фондын да, һүҙлек составын да, тасуирлау-һүртлү сараларын да оҫта ҡуллана».
Республика һәм илебеҙ йәштәренең көнүҙәк проблемаларына арналған темаларға яҙылған һәм «Йәшлек» гәзитендә баҫылған публицистик материалдары һәм очерктары өсөн ул 1995 йылда Башҡортостан Журналистар союзының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһына лайыҡ булды.
Ул шулай уҡ хҙерге башҡорт ҙби теленд билдәле булған ун дүрт төрлө эйрсн һөйлмдең алты формаһын, өйрәнелгән биш төрлө ҡатмарлы синтаксик конструкцияларҙың өсөһөн бик уңышлы файҙалана.
Шулай итеп, фән докторы, яҙыусының романы һәм хикәйәләре телен фәнни күҙлектән төплө итеп тикшергәндән һуң, «Рлис Ураҙғоловтың ҫрҙре башҡорт әҙәбиәтен, публицистикаһын һм ҙби телебеҙҙе артабан үҫтереүҙә ҙур роль уйнай» тип автор өсөн ҡәҙерле булған ыңғай һығымта яһай.
Ураҙғолов Рәлис Ришат улы — башҡорт журналисы, яҙыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты .
Республиканың төп ижтимағи-сәйәси гәзите «Башҡортостан»дың хеҙмәткәре булараҡ, тәжрибәле журналист иҡтисад, ауыл хужалығы, экология һәм башҡа халыҡты борсоған темаларға яҙыуын дауам итә.
Мәҫәлән, көнбайышта, Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында, был дәүмәл йылына 400 мм-ға етә, ә Ағиҙел йылғаһынан көнсығышҡа ҡарай 600 мм-ға арта.
Сығарылған ағыулы матдәләр араһында көкөртлө ангидрид яртыһын тиерлек, 32%-ын углекислота, 4%-ын ҡаты киҫәксәләр тәшкил итә, бынан тыш һеркә, фенол, аммиак һәм башҡа зарарлы матдәләр бар.
Июлдә уртаса айлыҡ температура 19-ҡа саҡлы менә, ә ғинуарҙың уртаса айлыҡ температураһы, Таулы Башҡортостандағы кеүек, 16 көйөнсә ҡала, Көнбайыш Башҡортостан менән сағыштырғанда, Урал аръяғының климаты шаҡтай ҡорораҡ һәм ҡитғаныҡы.
Әгәр тарихилыҡ принцибын, шулай уҡ тарихи һәм логик берҙәмлек принцибын ҡулланһаҡ, тау тоҡомдары һәм улар менән бәйләнгән файҙалы ҡаҙылмалар артынса беҙ климатты ҡарарға тейешбеҙ.
1980—1985 йылдарҙа зарарлы матдәләрҙе атмосфераға осороу Өфөлә йәшәгән һәр кеше иҫәбенә йылына 400 килограмдан ашып китте, был Рәсәй буйынса уртаса күрһәткестән дә юғарыраҡ.
Тарихилыҡ принцибын күҙәтеп, иң тәүҙә климаттың барлыҡҡа килеү шарттарын асырға, детерминизм принцибына таянып, сәбәптәрҙе, йәғни климатты барлыҡҡа килтереүсе факторҙарҙы асырға кәрәк.
1953—1959 йылдарҙа Ишембай ҡалаһындағы 3-сө башҡорт мәктәбендә (хәҙерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты) буласаҡ профессор, тарихсы Рим Йәнғужин менән бер класта уҡый.
Ҡалған факультеттар гүзәл заттар өсөн ишектәрен һуңыраҡ аса: 1900 йылда медицина факультетында, 1919 йылда юридик, 1923 йылда протестант-теология факультетында һәм, аҙаҡ килеп, 1946 йылда католик-теология факультетында.
Прагалағы Карл университетынан һәм Краковтағы Ягеллон университетынан ҡала Вена университеты Үҙәк Европала өсөнсө иң боронғо уҡыу йорто, ә немец телле киңлегендә иң боронғоһо иҫәпләнә.
Венаны төрөктәр баҫып алыуы бер нисә ун йыллыҡтан һуң университететтың тулыһынса тиерлек юҡҡа сығыуына килтерә: быуаттың ҡайһы бер осорҙарында яҡынса 30 студент белем ала.
1943 йылдың 26 сентябрендә 3-сө Украина фронты 46-сы армия 31-се уҡсылар дивизияһы 1449-сы айырым элемтә ротаһының телефон бүлеге командиры өлкән сержант Абдулла Әхмәтов ике яугир менән бергә Днепропетровск өлкәһе Верхнеднепровск районы Сошиновка ауылы тирәһендә тәүгеләрҙән булып Днепр йылғаһы аша сыға һәм бер үк ваҡытта 1,5 км оҙонлоғондағы парлы кабель һуҙа.
Аш әҙерләү өлкәһендәге белгестәр шешлекте төрки халыҡтар ашамлығы тип һанай, сөнки «шешлек» һүҙе төрки телдәр төркөмө — ҡырым татар «» һүҙенән барлыҡҡа килгән.
Кавказ артында шешлек милли аҙыҡ булғанға күрә, үҙ исеме генә түгел (Әзербайжанда — «кебаб», " Әрмәнстан — «хоровац», Грузия — «мцвади»), уны әҙерләү үҙенсәлектәре лә бар.
900—1000 йылдар тирәһендә венгр ҡәбиләләре урта-дунай тигеҙлегенә, шулай уҡ венгрҙарға ҡәрҙәш секей һәм чангоштар биләгән Карпат тауҙары буйына килеп урынлашалар.
Был халыҡ славяндар , немецтар һәм румындар/валахтар менән тәбиғи байлыҡтар өсөн ҡаты конкуренция шарттарында, ярайһы уҡ һуғышсанлыҡ күрһәтеп, яулай был ерҙәрҙе.
Мадьярҙарҙы, улар артынан хазарҙарҙы, бәшнәктәрҙе һәм ҡомандарҙы тарихи аренаға сығарыу процесы биш быуат элек һундарҙы, шулай уҡ башҡа дала халҡын дәртләндергән процесҡа үтә ныҡ оҡшаған.
Венгр элитаһы үҙенең официаль телен — венгр телен — һаҡлау хоҡуғын яулай, мадьяризация -Транслейтания халҡының күп өлөшөн тәшкил иткән халыҡ телен ассимиляциялау — буйынса агрессив кампания йәйелдерә.
Бөгөнгө көнбайыш Венгрия ерҙәрендә барлыҡҡа килә һәм биләмәләрен бөтә Венгрия, Трансильвания, Словакия, Воеводина, Карпат аръяғы, Хорватия , Истрияға һәм башҡа ерҙәргә киңәйтә.
Яҙыусының икенсе китабы — «Последние свидетели: книга недетских рассказов» (1985 йыл, һуңғы баҫмаларында «Соло для детского голоса», «Сто недетских колыбельных» һәм «100 недетских рассказов» исемдәре аҫтында сыҡҡан) .
1993 йылдағы «Зачарованные смертью» китабын яҙыусы СССР тарҡалғандан һуң илдәге социаль үҙгәрештәр арҡаһында халыҡ араһында үҙ-үҙенә ҡул һалып донъянан китеүселәрҙең күбәйеүе мәсьәләләренең килеп сығыуына бағышлаған.
Китаптағы иҫтәлектәрҙең ҡайһы бер өлөшө цензорҙар (авторҙы пацифизмда, натурализмда һәм совет ҡатын-кыҙҙар образын яңылыш күрһәтеүҙә ғәйепләүселәр) йәки авторҙың үҙе тарафынан төшөрөлөп ҡалдырыла.
Варшавалағы 2015 йылдың 13 майында «Время секонд-хэнд» китабына бағышлап үткәрелгән кисәлә Светлана Алексиевич Украинаның көнбайышындағы ҡораллы конфликт тураһында: " Һөйләшә торған урында кешеләрҙең бер береһенә идеялар арҡаһында атыуы бик ҡурҡыныс хәл .
Ул һуңғы «200 йөҙ йылдың яҡынса 150 йылын кешеләр һуғышып үткәргән һәм бер ваҡытта ла һәйбәт йәшәмәгән»,- тип хәҙер барған ҡан ҡойошто аңлатҡан.
Яҙыусы Советтарҙан ҡалған ерҙәрҙә «башта 70 йыл буйына халыҡты алданылар, һуңынан 20 йыл буйына таланылар, шуға күрә улар араһында донъялыҡҡа ҡаршы агрессив ҡарашлы ҡурҡыныс кешеләр барлыҡҡа килде» һәм кеше ғүмере супкә лә һаналмай, дәүләт мөһәбәтлеге өҫтөнлөгө тормош сифатынан күпкә юғары тора тигән фекерҙе китап уҡыусыларға әйткән.
Шулар араһында— Ремарк премияһы , Милли тәнҡит премияһы , «Время секонд хэнд» китабы өсөн «Большая книга» премияһы китап уҡыусыларының һайлауы буйынса китап уҡыусылар һөйөүе призы , шулай уҡ Курт Тухольскийҙың «За мужество и достоинство в литературе», Андрея Синявскийҙың «За благородство в литературе» премиялары, Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ «Триумф» премияһы , Лейпцигтың «За вклад в европейское взаимопонимание» китап премияһы, немецтәрҙең «За лучшую политическую книгу» һәм Гердер премиялары .
2015 йылда Алексиевич әҙәбиәт буйынса «күп тауышлы ижады-беҙҙең ваҡыттың ғазапланыуҙарына һәм ҡаһарманлығына иҫтәлек» аныҡмаһы менән Нобель премияһы лауреаты була.
Светлана Алексиевич — бойондороҡһоҙ Белоруссия тарихында беренсе Нобель премияһы лауреаты; 1987 йылдан һуң рус телендә яҙыусылар араһында әҙәбиәт буйынса Нобель премияһын беренсе яулап алған кеше.
Ярты быуат эсендә беренсе тапҡыр документаль әҙәбиәт жанрында яҙылған әҫәрҙәр өсөн һәм беренсе тапҡыр Нобель премияһы тарихында журналист һөнәрле яҙыусыға Нобель премияһы бирелде.
Алексиевичтың ижадында белорус әҙәбиәтенең традицияларын билдәләп, белорус шағиры Владимир Некляев: "Әгәр бөтә рус әҙәбиәте Гоголдең "Шинеленән « сыҡһа , Алексиевичтың бөтә ижады — Алесь Адамович, Янка Брыль әҫәрҙәренән һәм Владимир Колесниктың „Я из огненной деревни“ китабынан сыҡҡан»,- тип белдерҙе.
Ул 1976 йылда матбуғатта баҫылып сығырға әҙер була, тик БССР Компартияһы Үҙәк Комитеты күрһәтмәһе буйынса баҫтырылмай, сөнки китапта яҙыусы халыҡ өсөн бик ауыр булған паспорт режимын һәм «аграр сәйәсәтте аңламаусанлыҡты» тәнҡитләп сыға.
2015 йылдың 8 октябрендә, Нобель премияһы бирелгән көндө, Светлана Алексиевич " кешеләрҙе үҙенең әҙәбиәтенә, балетына, бөйөк музыкаһына барлыҡ донъяны табындырған саф күңелле, кешелекле, мәрхәмәтле рус донъяһын ул үҙе бер ваҡытта ла һөймәгән Берия, Сталин һәм башҡа власть кешеләренең иленә ҡаршы ҡуйған. Уның был ҡарашы "86 % халыҡтың Донецкиҙәге үлтерештән һәм "хохолдарҙан «мәсхәрә яһап көлөүҙән килеп сыҡҡан».
Швейцар социологы Жан Россио «Чернобыльская молитва» китабына 2000 йылда яҙған рецензияһында, автор әҫәрендә бер кемгә лә үҙ ҡарашын көсләп таҡмай, бер кемде лә ғәйепләмәй, бары уҡыусыларҙы Чернобыль касафатын, уның һөҙөмтәләрен үҙҙәренең коллектив хәтерендә ҡалдырырға, тейешле һығымталар яһарға саҡыра, шуға күрә Алексиевичтың китаптарын « әхләки яҡтан ҡарап» таратырға кәрәк тип тапҡан.
Ул: «Ҡырым оккупацияланды һәм аннексияға, политик талауға бирелде»,- тип яуап биргән, шунлыҡтан Медведевтың алдан уҡ әҙерләнеп яҙылған ҡотлау телеграммаһынан мәхрүм ҡалдырылған.
«Цинковые мальчики» китабы сыҡҡандан һуң яугир -интернационалистарҙың бер төркөм әсәләре «афған һалдаттарының образын боҙоп күрһәтеүҙә» ғәйепләп, яҙыусыны судҡа бирәләр.
1976 йылдан Дамир Нуриев Өфө элемтә ҡорамалдары заводына социолог булып эшләй, 1978 йылдан хеҙмәт эшмәкәрлеген Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында дауам итә: ассистент һәм өлкән уҡытыусы була.
1973—1975 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетында, тәбиғи факультеттарҙың философия кафедраһы аспирантураһында уҡый һәм «философия фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
1993 йылдан Дамир Әхмәт улы — Башҡорт дәүләт университетында: башта доцент, 1996 йылдан — профессор, философия кафедраһы мөдире вазифаһын башҡарыусы, 2000 йылдан — философия һәм социология факультеты деканы, философия һәм фән тарихы кафедраһы мөдире.
Һыу баҫыу — йылға-күлдәрҙә, дингеҙҙәрҙә ҡойма ямғыр йәки бик ҡыҙыу ҡар иреүенән һыу күтәрелеп ташып сығыуы, көслө ел, башҡа сәбәптәр арҡаһында эргә-тирәләрҙәге ерҙәрҙең һыу аҫтында ҡалыуы.
1952 йылдың 5 ноябрендәге Камчатка ярынан 130 км алыҫлыҡтағы ер тетрәүенән барлыҡҡа килгән 15—18 метр бейеклектәге өс тулҡынлы цунами Северо-Курильск ҡалаһын бөтөнләй юҡҡа сығарҙы һәм башҡа торама пункттарға ҙур зыян килтерҙе.
Бындай цунамиҙарҙаң бейеклеге йөҙ метрҙан да ашыу булыуы мөмкин, улар океан акваторияһына эре метеориттарҙың йәки ифрат ҙур размерлы ер киҫәктәренең океанға шыуып төшөүенән килеп сығыуы мөмкин.
Сил бигүк ҙур булмаған тау йылғалары бассейндарында, ҡоро үҙәндәрҙә, ғәҙәттә оҙайлы ҡойма ямғырҙар йәки бик тиҙ арала ҡар, боҙлоҡ иреүенән барлыҡҡа килә.
Шулай уҡ силдең килеп сығыуының төп факторы булып таулы ерҙә урманды ҡырҡып бөтөрөү тора: ағастың тамыры тупраҡтың өҫкө өлөшөн тотоуы билдәле, был үҙ сиратында силде булдырмаҫҡа булышлыҡ итә.
Башлыса ер тетрәүе тектоник күренештәр арҡаһында барлыҡҡа килә, шулай ҙа ҡайһы берҙә ишелмәләр, вулкан атылыуы, тау ҡаҙылмалары, йәҙрә шартлауҙары ла сәбәпсе була.
Ер тетрәүҙең ҡотосҡос эҙемтәләрен биналарҙың төҙөү конструкцияһын яҡшыртыу һәм мөмкин булған тиклем халыҡты иртәрәк иҫкәртеү һәм эвакуциялау күпкә кәметә алыр ине.
Янғын — кеше ғүмеренә, һаулығына, йәмғиәт һәм хөкүмәт мәнфәғәтенә зарар, шул уҡ ваҡытта бик ҙур материаль зыян килтергән, контролдә тотоп булмаған яныу процесы.
Килеп сығыуының сәбәбенә ҡарамаҫтан стихиялы бәлә-ҡазалар ҙур масштабтары һәм төрлө дауамлылығы — бер нисә секунд-минуттан бер нисә сәғәткә тиклем , көндәр һәм айҙар буйы менән айырыла.
Стихиялы афәт — халыҡтың нормаль эшмәкәрлеген һәм тормошон боҙоусы, һәләкәткә, ҡыйралыш-емереүҙәргә һәм матди байлыҡтарҙы юҡ итеүгә алып килгән, ғәҙәттән тыш хәлгә тарытҡан тәбиғәт күренеше.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре һәм атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре , Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре .
Ҡурсаулыҡта яһалма ҡыуыштарҙа — солоҡтарҙа һәм түмәр умарталарҙа — 138 бал ҡорто ғаиләһе, умарталыҡтарҙа — 242 бал ҡорто ғаиләһе ҡарала.
Башҡортостанда тыйылған башҡа нәҫел бал ҡорттарын индереүгә ҡаршы тороу «бөрйән бал ҡорто» генофондын таҙа көйөнсә һаҡлап алып ҡалыуҙың иң мөһим проблема икәнен күрһәтә.
Ҡурсаулыҡ 1958 йылда Башҡортостан ҡурсаулығының Ағиҙел буйы филиалы итеп ойошторола, ә 1986 йылдың 16 ғинуарында үҙаллы ҡурсаулыҡҡа әйләнә.
Балыҡтарҙың 30 төрө, ер-һыу йәнлектәренең — 5 төрө, һөйрәлеүселәрҙең — 6 төрө, ҡоштарҙың — 206 төрө, һөтимәрҙәрҙең — 61 төрө осрай.
Йомағужа һыуһаҡлағысын төҙөү һәм климат йылыныуы сәбәпле ҡайһы бер балыҡтар һаны кәмеүе күҙәтелә, мәҫәлән: ҡыҙылбалыҡ, бағыр, бәрҙе.
Рәсәйҙәге ЮНЕСКО-ның бөтөн донъя мираҫы объекттары исемлегенә инеүгә кандидат булып тороусы Алтын Солоҡ менән бергә Шүлгәнташ ҡурсаулығы Башҡорт Уралы комплекслы биосфера резерваты составына ингән.
быуатта немец теологы Руперт Мельдяс , башҡа тикшереүҙәр буйынса Мару Антоний Доминис, ошондай максиманы яҙып ҡалдыра : " , , " — "кәрәк саҡта— берҙәмлек, шикләнерлектә - ирек, бар нимәлә — һөйөү " (мәғәнәһе: Иң мөһим нимәлә- берҙәмлек, бик мөһим булмаған нимәлә- ирек, бөтә нимәлә - һөйөү, изгелек, милосердие)
«Сиркәү — Иисус Христос йәшәүен дауам итә торған урын. Кешеләрҙе ҡотҡарыу бары тик католик сиркәүҙә генә ғәмәлдә, шулай уҡ Изге Рух кешеләрҙе ҡортҡарыу өсөн христиан йәмғиәттәрен ҡуллана ала», тип таный.
Көнбайыш литургик йолаларҙы яҡлаусы Рим католик сиркәүе, үҙен 23 көнсығыш католик сиркәүе менән бергә берҙән-бер бөтә Ҡотолоу сараларына ла эйә Католик сиркәүе тип иҫәпләй.
Мәҫәлән, Рафаэль Санти, Микеланжело, Леонардо да Винчи, Сандро Боттичелли, Фра Беато Анджелико, Тинторетто, Тициан кеүек бик күп эшмәкәрҙәр католик сиркәү эшенә булышлыҡ иткән.
Былар Суҡындырыу , изге май менән бәрәкәтләндереү , Алла бәрәкәтенә ҡушылыу , Тәүбәгә килтереү , Изге йолалар башҡарыу , Изге май һөртөү (Священство, сиркәү сиктәрендә тейешле йолалар башҡарыу хоҡуғы) һәм никах .
Тәғлимәтенең төп ҡарарҙары Апостол, Никео-Цареград һәм Афанасьев дини символдарында, һәм шулай уҡ Ферраро-Флоренция, Тридент һәм Беренсе Ватикан собоҙарында ҡабул ителгән декреттарында һәм ҡанундарында яҙып бирелгән.
Әммә Америкала бер кем дә уйлап табыу менән ҡыҙыҡһынмай, шуға күрә Максим Бөйөк Британияға эмиграцияға китә, унда уның асышы башта хәрбиҙәр яғынан да әллә ни ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай.
Ҡыҫҡа араға һәм уттың теүәллеге үҫеше арҡаһында ракеталар ҡулланыу мөмкин булмаған урындарҙа, мәҫәлән, диңгеҙ блокадаһының өҙөлөүенә, ярҙамсы судноларҙың емерелеүенә, яр буйын утҡа тотоуға юл ҡуймау, йәғни ярҙамсы бурыстарҙы хәл итеү өсөн карап артиллерияһы ҡоролмалары ҡулланыла.
Зенит пушкаһы — лафетта махсуслаштырылған артиллерия орудиеһы, замансараҡ версия булараҡ, берҙәм үҙйөрөшлө тәгәрмәсле йәки ҡарышлауыҡ сынйырлы шассиға ҡуйылған һәм бик ҙур бейеклек мөйөшө менән («зенитҡа ут асыу», тимәк, дошман авиацияһы менән көрәшеү өсөн тәғәйенләнгән «зенит орудиеһы» атамаһы.
Карабиндар — атыу ҡоралының махсус өлгөләре, шулай уҡ пехота ҡоралланыуы өсөн ҡабул ителгән винтовка системаһы варианттары, еңеллеге, оҙонлоғо һәм конструкцияның ҡайһы бер деталдәре менән айырыла.
Тәғәйенләнеше буйынса улар хәрби, һунар, хеҙмәт йәки үҙ-үҙеңде һаҡлау ҡоралы була ала (Рәсәйҙә үҙ-үҙеңде яҡлау өсөн оҙон көбәкле һырлы ҡорал ҡулланыу рөхсәт ителмәй).
Мылтыҡ — хәҙерге тар мәғәнәлә, атҡанда ике ҡул менән тотоп тороу һәм төҙләү өсөн тәғәйенләнгән, ғәҙәттә, яурынынға терәп, шыма йәки ҡатнаш пуля йәки йәҙрә менән ата торған ҡорал.
Сағыштырмаса һуңғы ваҡытҡа тиклем киң мәғәнәлә «мылтыҡ» теләһә ниндәй оҙон көбәкле ҡул ҡоралын аңлата, шул иҫәптән һырлы һәм автоматик, башта был һүҙ рус телендә «ҡорал» һүҙенең синонимы тиерлек була.
Мәҫәлән, киң билдәле Максим пулемёты станокһыҙ, һыуһыҙ һәм патрондарһыҙ 20 кг тирәһе тартҡан, ә һуғышҡа әҙер рәүештә, станогы менән — 65 кг-дан артығыраҡ.
быуаттың беренсе сирегендә үк ҡул атыу ҡоралының ҡоролошо камиллаштырыла башлай — көпшәләрҙе оҙонораҡ, төйҙәне бөгөлгән итәләр, тоҡандырыу тишеген көпшәнең өҫкө яғында түгел, ә ҡабырғаһында эшләйҙәр.
Көбәкле артиллерияның башҡа төрҙәренән, мәҫәлән, гаубицанан йәки миномёттан, орудие көбәге , снарядтың башланғыс тиҙлеге һәм диапазоны менән айырыла, әммә максималь бейеклек мөйөшө бәләкәйерәк.
Атыу ҡоралы — снарядты тиҙ хәрәкәткә килтереү һәм көбәктән сығарып бәреү, осороу өсөн шартлаусы матдә йәки махсус янар май ҡушымталары янғанда барлыҡҡа килгән газдың баҫым көсө ҡулланылған кинетик ҡорал.
Автомат, йәки автоматик карабин, сит ил әҙәбиәтендә шулай уҡ штурм винтовкаһы — яҡын алышта дошмандың тере көсөн юҡ итеү өсөн тәғәйенләнгән һәм ут асырға һәләтле ҙур тығыҙлыҡлы шәхси автоматик уҡсы атыу ҡоралы.
1973 йылда Филиппин президенты Фердинанд Маркос президент һайлауҙары һөҙөмтәһенән ҡурҡып илдә хәрб хәл индерә һәм күренекле оппозиция лидерҙарын, шул иҫәптән Бенигно Акиноны ҡулға алырға бойора.
Һөҙөмтәлә тормош иптәше ете йыл буйына тотҡонлоҡта булған саҡта, Корасон Акиноның сәйәси карьераһы башланып китә, 1978 йылда ул парламент һайлауҙары кампанияһын ойоштороуҙа ҡатнаша.
СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 15 ғинуарындағы «Фронтта немец илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштең хәрби бурыстарын өлгөлө үтәгәне һәм шунда батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн» гвардия кесе лейтенанты Хәсәнов Сафа Хөзәм улына, Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
1943 йылдың 27 сентябрендә взвод тәүгеләрҙән булып Днепр йылғаһын аша сыға, баҫып алынған плацдармда дошмандың өс ут нөктәһен туҡтатып, эскадронға Днепр йылғаһын аша сығырға мөмкинлек бирә.
Ислам фәлсәфәһе – ислам дине тәғлимәтендә булған Шәреҡ аҡыл эйәләре тарафынан, башлыса ғәрәп телендә Урта быуаттарҙа ижад ителгән, фәлсәфәүи әҫәрҙәр.
Һуңраҡ мосолман илдәренең милли телдәрендә Йыш ҡына ислам фәлсәфәһе аңлатмаһына урта быуаттарҙа йәшәгән, ислам дине тәғлимәттәре тәьҫирен алған, башлыса ғәрәп телендә ижад итеүсе йәһүд фәйләсүфтәренең эштәрелә инеп китә.
Хәҙерге мосолман фәйләсүфтәре башлыса инглиз телендә ижад итәләр, сөнки уларҙың эштәре инглиз теле менән таныш булған ғәрәп илдәрендә йәшәүсе ғәрәп элитаһына, Пакистанда һәм Көнбайыш илдәрендә йәшәүсе мосолман диаспораһына, йүнәлтелгән.
Мосолман илдәрендә ислам дине доктринаһы мотлаҡ булғанлыҡтан, был илдәрҙә фәлсәфәнең традицион йүнәлештәренең ислам теологияһы менән ҡушылдыҡтары барлыҡҡа килде (М. Ҡәддәфиҙең сәйәси концепцияһы, А. Соруштың “ислам демократияһының” сәйәси-эпистемологик концепцияһы һ.б.) Шулай уҡ бөгөнгө кондә ғәрәп телендәге фәлсәфә Иран фәлсәфәһенә ярайһыуҡ тәьҫир итә, шулай булыуға ҡарамаҫтан – кире тенденция күҙәтелмәй – иран фәйләсүфтәренәң эштәре ғәрәп донъяһында киң билдәле түгел.
Тажетдин Ялсығол, күп телдәрҙе яҡшы белгәнгә күрә, үҙ әҫәрен ижад итеүгә ҡарағанда, бынан алда йәшәгән башҡа әҙиптәрҙең әҫәрҙәрен, нигеҙҙә, дини китаптарҙы тәржемә итеүгә, уларға аңлатмалар яҙыуға өҫтөнлөк бирә.