polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ислам донъяһының һәммә әһәмиәтле ҡалаһына даими пассажир рейстары бар, , шулай уҡ Лондон, Сингапур, Франкфурт, Париж, Сеул, Дели, Мумбаи, Аддис-Абебу һәм Афина кеүек ҡалаларға самолет оса.
Һинд океанындағы иң мөһим мосолман сауҙа портын нығытыуға һалынған аҡса, көс 1517 йылда үҙен аҡлай — португалдарҙың экспедицияһы ҡалаға һөжүм итергә ҡыймай, ситтән атып, караптарҙы батырыу менән сикләнә.
1916 йылда «Йәмғиәти хәйриә» идаралығы ҡарамағындағы «Йәштәр союзы» эргәһендәге һәүәҫкәр театр сәхнәһендә «Юғалған ҡатын» драматик этюдында Люси псевдонимы менән тәүге тапҡыр сығыш яһай.
Әрме хеҙмәте уның яҙмышында ҡырҡа боролош яһай: Ҡыҙыл Армияның Өфө йортонда музыкаль етәксе булып эшләгән композитор-драматург Хәбибулла Ибраһимов үҙенең янына саҡыртып ала, йыр сәнғәтенең серҙәрен асырға ярҙамлаша, Башҡортостан радиоһына сығара.
Үҙенсәлекле тауышы менән күптәрҙең күңелен арбаған йәш йырсы әрме хеҙмәтен тултырмай — театр техникумы етәкселеге уны хәрби хеҙмәттән ҡайтартып, студент итеп ҡабул итә.
«Тауыш — минең хеҙмәт ҡоралым. Мин халыҡҡа сәнғәт аша хеҙмәт итәм. Ә сәнғәт — халыҡтыҡы. Шулай булғас, минең тауышым да халыҡтыҡы ул», — тип ул, ысынлап та, халҡына моңо менән хеҙмәт итә.
Граждандар һуғышы осоронда, колчаксылар Уралдан ҡасҡанда, Лағыр аша үтеп, халыҡты талай, малдарын ҡыуып алып китә, йәш егеттәрҙе аҡтарға ҡушылырға мәжбүр итә.
Ағаһы нисек тә булһа туғанын ҡасырыу юлын эҙләй һәм ҡараңғы бер төндә хыялын тормошҡа ашыра (үҙе иһә урау юлдар үтеп, Ҡытай аша ҡарт көнөндә генә тыуған иленә ҡайта).
Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың концертында ҡатнашыуы ла артабанғы юлын билдәләй — Мәскәү дәүләт консерваторияһында Башҡорт милли студияһын асыуҙы юллаған Ғәзиз Әлмөхәмәтов туплаған төркөм менән бер рәттән Хәбир Ғәлимов Мәскәүгә уҡырға китә һәм 1938 йылда Мәскәү консерваторияһының Башҡорт бүлегендә Н. И. Сперанскийҙың йыр класын тамамлай.
Хәбир Ғәлимов концерт бригадалары менән Башҡортостан буйлап ҡына түгел, Урта Азия республикаларында, Татарстанда гастролдәрҙә, Вьетнам, Корея, Монголия кеүек сит илдәрҙә лә сығыш яһай.
Ер атмосфераһының башланғыс составы ниндәй булғандыр — был аныҡ билдәле түгел, ләкин ғалимдар фекеренсә, ул мантияның газһыҙланыуы һөҙөмтәһендә формалашҡандыр һәм тергеҙелеү характерына эйә булғандыр.
Ул осор организмдарының күп өлөшө анаэроб булып, кислородлы мөхиттә йәшәй алмағанлыҡтан, глобаль алмашыныу ғәмәлләшә: анаэробберләшмәләр аэробтарға алмашына, ә улар әүәл «кислородлы кеҫәләрҙә» генә йәшәгән була; анаэроб берләшмәләр иһә, киреһенсә, «анаэроб кеҫәләргә» ҡыҫырыҡлана.
Ул ваҡыттағы кешенең гардеробы тураһында фекер йөрөтөү өсөн ғалимдарға 1991 йылда Эцталь Альптарында табылған бронза быуат һунарсыһы Этциҙың мумияланған мәйете ярҙам итә.
Был табылдыҡтың әһәмиәтен баһаламау мөмкин түгел — археология тарихында тәүге тапҡыр неолит дәүерендәге ябай кешенең шундай тулы кейемдәр йыйылмаһы тикшеренеүселәр ҡулына эләгә, һәм ул кейем һуңғы таш быуат кешеләренең ихтыяждарын, тәмен һәм ғәҙәттәрен сағылдыра.
Археологтар уның ҡыҫҡа плащтан торған кейемен тергеҙеүгә өлгәшә, оҙон еңле күн йәки замша күлдәк, алғы яғында киҫеүһеҙ, баш өҫтөнә тағылған (ундай күлдәктәр — малицалар, йәки анорактар — һәм уны хәҙер Арктика халыҡтары кейә), һәм оҙон күн салбарҙар, моккацин кеүек күн аяҡ кейеме менән бергә тегелгән.
Шунан, аяҡтарын сыбыҡ-сатырҙан һаҡлау өсөн, ике оҙон тирене билбауына бәйләп, кеше ойоҡбаш уйлап таба; унан һуң ҡулдың зарарланыуынан һаҡлаусы еңдәр килә.
«Боронғо Көнсығыш» — кешелек тарихында иң боронғо дәүләттәрҙе — Боронғо Мысырҙы, Шумерҙы, Вавилонды, Ассирияны, Боронғо Йәһүҙиәне, Боронғо Ҡытайҙы, Боронғо Һиндостанды һ.
Тәбиғи, климат һәм социаль-мәҙәни шарттар айырмаһы төбәктә йәшәгән халыҡтарҙың эстетик идеалдарында, ихтыяждарында һиҙелерлек айырма бардыҡҡа килтерә, шуға күрә тик Боронғо Көнсығыш кейеме тураһында һөйләүе ярайһы уҡ ауыр.
Ҡатын-ҡыҙ туникаһы, ҡағиҙә булараҡ, ирҙәрҙекенә ҡарағанда оҙонораҡ була, өҫкө өлөшө тығыҙ итеп тегелә, ҡайһы берҙә ян-яғында өҙөктәр була.
Кеше тәбиғәттең насар эҙемтәләренән һаҡланыу сараһы булараҡ кейемдең мәғәнәһен асҡан мәлдән алып, эстетик һәм стилләштереү функцияһы тураһында уйлана башлағанға тиклем күп ваҡыт үтмәй
Шулай итеп, неандерталецтар тораҡтарында иң боронғо ҡоралдар һәм кейем эҙҙәре табыла, бер үк ваҡытта Африкала йәшәгән сапиендар кейемдең айырым элементтарын ғына таба , улар биҙәүестәргә нығыраҡ оҡшаған һәм функциональ тәғәйенләнеше булмаған.
2009 йылдың 24 мартында Харьковта Клочковская урамындағы «Акварида» олимпиада бассейнында Украина Кубогының беренсе этабы барышында трибуналар туп-тулы саҡта Янаның Клочкова һыу менән рәсми «хушлаша».
Һуңынан рәсми вәкилдәр (ҡала башлығы Михаил Добкин, вице-губернатор Сергей Стороженко, Украинаның Йөҙөү федерацияһы башлығы Олег Демин, ике тапҡыр Олимпия чемпионы, волейболсы Юрий Поярков һәм башҡалар) йөҙөүселәр тураһында һөйләй.
Украина Геройы (2004 йылдың 18 авгусы — Олимпия уйындарында иҫ киткес спорт ҡаҙаныштары, күрһәткән батырлығы, фиҙакәрлеге һәм еңеүгә ихтыяры, донъяла Украинаның спорт өлкәһендәге абруйын күтәреү спорт абруйын күтәргәне өсөн).
Тренерҙары — Украинаның атҡаҙанған тренеры, республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Нина Кожух һәм СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры, Украинаның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Александр Кожух.
Уға ла әҙерлек үмрәләге кеүек - ғөсөл ҡойоноп, тырнаҡты киҫәһең, тәндәге төктәрҙән арынаһың, ихрам кейәһең, ике рәҡәғәт намаҙ уҡығас, махсус ниәт әйтәһең.
Ғәрәфәт тауының ҡайһы урынында доға ҡылһаң да ярай, әммә Мөхәммәт саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм үҙе Рәхмәт тауы ҡаялары өҫтөндә вәғәз һөйләгәне билдәле.
1918—1924 йылдарҙа «Алтын Урда» Әстерхан мосолман артистары берлегендә (һуңынан «Вулкан» татар дәүләт драма театры, 1922 йылдан Һөнәри эшсе театры, 1928 йылдан Әстерхан дәүләт татар театры) уйнай.
да, токай шараптарын етештереү зонаһы рәсмиләштерелгәндә Венгрия һәм Словакия Австро-Венгрия дәүләтенә ҡарай; империяны бүлгәндә токай виноград баҡсаларының бер өлөшө — Земплиндың көньяғындағы Требишев районындағы 7 ауыл — Словакияға күсә.
Елена Артюкова, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының филологик белем һәм мәҙәниәт-ара коммуникациялар институтының 3 курс студенты: «Сказка Сергея Аксакова и ее фольклорно-мифологические и литературные параллели» тигән тикшеренеүе өсөн.
Алина Мустаева, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы театр факультетының хореография бүлексәһе 3 курс студенты: «Цветочек аленький. Фантазии на тему сказки Сергея Аксакова «Аленький цветочек» пластик перформанс өсөн.
Анастасия Дорофеева һәм Людмила Савельева, М. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының Өфө филиалының 6 һәм 2 курс студенттары: Сергей Аксаковт һунарсы хикәйәләре мотивтары буйынса эшләнгән буяу-китапсалары һәм лото өсөн.
Милослава Дымша, Өфө сәнғәт училищеһы сәнғәт бүлексәһенең 1 курс уҡыусыһы: Сергей Аксаковтың «Багров ейәненең баласаҡ йылдары» повесына яһалған иллюстрациялар өсөн.
Три премии в номинации «За лучшую научно-исследовательскую работу» получили студентка Башкирского государственного университета Венера Надршина за работу «Языковой мир природы в поэтических произведениях Сергея Тимофеевича Аксакова», студентка Башкирского государственного университета Гульшат Уметбаева за работу «Образ здоровья в творчестве Сергея Тимофеевича Аксакова», курсанты Уфимского юридического института МВД России Фидан и Финат Сибагатуллины за работу «Хроника жизни Ивана Сергеевича Аксакова в 1861-м году».
Шуватова Екатерина Владимировна, Башҡорт физик культура институтының сервис һәм туризм факультетының 5 курс студенты: «Башҡортостан Ресупубликаһында музей туризмы (С.Т. Аксаковтың Өфөләге Мемориаль йот-музейы миҫалында» исемле эше өсөн.
Гумерова Венера Наил ҡыҙы, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы сәнғәт факультетының 5 курс студенты: «Кукольная сценка по пьесе Августа Коцебу «Ненависть к людям и раскаяние» для настольного театрика»» эше өсөн.
Сәғәҙиева Ильвира Наил ҡыҙы, Онищенко Александр Тарасович, Гәрәева Маргарит Айрат ҡыҙы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының тарих факультеты студенттары: «Научно-популярный видеоф ильм «Провинциальная усадьба в 1812 году: Аксаковы и культурная среда дворянства Уфимского уезда» тигән эш өсөн.
Ул юғары һәм махсус урта уҡыу йорттарының көндөҙгө бүлек студентарына һәм уҡыусыларына Сергей Аксаков мираҫын өйрәнеүгә бағышланып, үҙҙәрендәге яңылыҡ һәм үҙенсәлек менән айырылып торған иң талантлы ижади эштәр өсөн конкурс нигеҙендә бирелә.
«Алла алтын тәхеттә ултыра. Фигураһы — алтындан һәм фил һөйәгенән. Башындағы тажы зәйтүн ботаҡтарынан үрелгән һымаҡ. Уң ҡулында алтын һәм фил һөйәгенән эшләнгән еңеү аллаһын тотоп тора. Уныһының башына таҫма бәйләнгән һәм таж кейелгән. Һул ҡулында һәр төрлө металдар менән биҙәлгән скипетр, ә скипетр өҫтөндә ыласын ултыра .Алланың өҫ һәм аяҡ кейемдәре -алтындан. Кейемдәрендә — ялан ләләләре һәм һәр төрлө хайуан һүрәттәре».
Зевстың тәнен ҡаплап торған япма , һул ҡулындағы ыласынлы скипетр менән уң ҡулындағы еңеү алиһәһе — Ника, башындағы зәйтүн ботаҡтарынан үреп эшләнгән тажы алтын менән көпләнгән булған.
Статуяны уҡыусыһы Колот һәм ағаһы Панен менән бергә эшләйҙәр Йәшен аттырғыс Алланы ҡарағусҡыл ҡыҙыл шаршау артында, хрисоэлефантин техника менән ижад итәләр.
1991 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының хор артисы, 1994 йылдан — хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы, шул иҫәптән 2003—2004 йылдарҙа художество етәксеһе, бер үк ваҡытта 1991 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, 1998—2013 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы.
Хызыров Вәхит Ғәлибай улы — Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндәре , Санкт-Петербургта Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт көндәре , Волга буйы һәм Урал композиторҙары музыка фестивалендә ҡатнаша.
1988 йылдан Өфө агрегат производство берекмәһенең «Авангард» мәҙәниәт йортоноң вокаль ансамбле менән етәкселек иткән, 1991 йылдан — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының хор артисы, 1994 йылдан башлап Башҡорт дәүләт филармонияһында солист-вокалист булып эшләгән , шул уҡ ваҡытта 1991 йылдан Өфө сәнғәт училищеһында, 1998 йылдан — Өфө сәнғәт институтында уҡыта.
Артист репертуарында сит ил , рус , башҡорт (Х. Ф. Әхмәтов, З. Ғ. Исмәғилев, А. М. Ҡобағошов, Р. М. Хәсәнов һ. б.), татар композиторҙары әҫәрҙәре; боронғо романстар, халыҡ йырҙары.
1988 йылда Өфө сәнғәт училищеһын , 1993 йылда — Өфө дәүләт сәнғәт институтын , 2006 йылда — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм идаралығы академияһын тамамлаған.
Фотограф Льюис Векес Хайндың һүрәттәре төҙөлөштөң төрлө этаптарын сағылдырған мөһим тарихи сығанаҡ ҡына түгел, унда эшселәрҙең тормошон һәм эшләү шарттарын күрергә була.
Тағы ике проект — Уолл-стрит, 40 менән Крайслер Билдинг был мәлдә төҙөлөп бөтөп барған була, Эмпайр-стейт-билдинг ҡалҡып сыҡҡанға тиклем уларҙың икеһе лә бер нисә ай буйына иң бейек йорт булып иҫәпләнә.
Киләһе йылына бинаның башындағы яҡтыртыу ҡорамалдарын беренсе тапҡыр ҡулланып, 1932 йылдың ноябрендәге президент һайлауҙарында Гуверҙы үтеп киткән Рузвельт еңеүен байрам итә.
Шундай бер йола бар: Эмпайр-стейт-билдинг хеҙмәткәрҙәре йыл һайын Атайҙар көнөндә ихтирам йөҙөнән Рейнольдс-билдинг хеҙмәткәрҙәренә открытка ебәрә.
2001 йылдың 11 сентябрендәге террористик акт һөҙөмтәһендә сауҙа үҙәгенең башнялары емерелә һәм ул тағы ла Нью-Йорктың иң бейек бинаһы булып ҡала һәм 2009 йылға тиклем АҠШ-та бейеклеге буйынса Чикагоның Уиллис-Тауэрынан ҡала икенсе урында тора.
Төҙөлөштә 3400 эшсе ҡатнаша, уларҙың күбеһе Европанан килгән эмигранттар була, шулай уҡ Монреаль эргәһендәге Канаваке резервацияһынан килгән мохокиҙар ҡәбиләһе вәкилдәре — ҡорос конструкцияларҙы төҙөүсе-монтажлаусылар һаны бер нисә йөҙ тәшкил итә.
102-се ҡат махсус туҡтау платформаһы итеп ҡулланыла, 86-сы ҡаттан 102-се ҡатҡа йөрөгән махсус лифт пассажирҙарҙы ташырға, уларҙы теркәү 86-сы ҡатта булырға тейеш була.
Эмпайр-стейт-билдинг хәҙерге мәлдә бейеклеге буйынса Ҡушма Штаттарҙа дүртенсе урында, ул Нью-Йорктағы Иреклек Башняһы, Чикаголағы Уиллис-тауэр, Халыҡ-ара отель һәм Трамп башняһынан ғына ҡалыша.
Оҙонлоғо 30 метр, бейеклеге 3 ҡат холл мәрмәр менән ҡапланған һәм донъяның 7 мөғжизәһен һәм 8-сеһен — Эмпайр-Стейт-Билдингтың үҙен һүрәтләгән 8 панно менән биҙәлгән.
1930-сы йылдарҙа Кроуфордтың карьераһы бик уңышлы үҫешә, ул ""студияһында иң билдәле артистар араһына инә һәм уның өсөн бик мөһим булған «Украденные драгоценности» , «Гранд-отель» , «Сэйди Макки» , «Только без дам» һәм «Любовь на бегу» фильмдарында төшә.
Был периодтағы фильмдар араһында ул ҡатнашҡан Гарри Эдвардстың «Берәҙәк, берәҙәк, берәҙәк» комедияһы, Тода Броунингтың «Неизвестный» драмаһы ҡыҙыҡһыныу уята.
1946 йылда Кроуфорд Америка киносәнғәт институты тарафынан иң яҡшы ҡатын — ҡыҙ роле өсөн Оскарға лайыҡ була һәм версияһы буйынса 100 йыл эсендә 100 иң бөйөк кино йондоҙҙары исемлегенә инә.
Метафизик догматизмға (тәнҡит күҙлегенән ҡарамайынса, ҡанундарға һуҡыр рәүештә ышанып, уларға таянып фекер йөрөтөү ысулына) реакция булараҡ барлыҡҡа килгән антик скептицизм Пирронда, һуңынан урта академияла , һуңғы скептицизмда сағылыш таба.
Энесидем скептицизмдың ун принцибы булыуын күрһәтә: тәүге алтаһы — тере йән эйәләренең, кешеләрҙең, һиҙеү органдарының айырмалы булыуы; ҡалған дүртәүһе — өйрәнелгән объекттың башҡа объекттар менән ҡатнаш булыуы; өйрәнеү иҫәбе менән бәйле булыуы; белем кимәленә, холҡона, закондарға, философик һәм дини ҡараштарға бәйле булыуы.
Уртаса скептицизм барлыҡ гипотезалар һәм факттарға тотанаҡлылы булыуы менән сикләнә; объектив донъяны танып белеү мөмкинлеген инҡар итеүсе идеалистик йүнәлеш ; объектив ысынбарлыҡты танып белеү мөмкинлеген инҡар иткән идеалистик йүнәлеш, һәр нәмәне шик аҫтына алыусанлыҡ, һәр нәмәгә шикләнеп ҡараусанлыҡ .
Секст Эмпирик үҙ хеҙмәтендә скептицизм шикләнеүҙе принцип итеп ҡарамай, шикләнеү догмасыларға ҡаршы бәхәс ҡоралы итеп файҙаланыла; скептицизм принцибы — күренеш.
Һөҙөмтәлә Диана Будисавлевич һәм уның яҡлы кешеләр концлагерҙарҙан 15536 баланы алып сыҡҡандар, шулар иҫәбендәге 3254 бала, концлагерҙағы төрлө язалауҙарҙан, аслыҡтан, ауырыуҙан хәлһеҙләнгәнлектән, азат иткән саҡта үлгәндәр, ә ҡалғандары - тере ҡалған.
Һуғыш барышында, 1941 йылдың апрелендә, Югославияны немец ғәскәрҙәре баҫып алған һәм серб, йәһүд һәм сиғандарҙы тотоп һәләк итер өсөн Хорватияла күп һанлы концентрацион лагерҙар асҡандар.
Шул уҡ ваҡытта тарихи илдең төшөнсәһе быуындан-быуынға күсеүҙе талап итмәй, өлөшө менән генә күсеүе мөмкин: шулай итеп, тарихи Нидерланд Нидерланд , Бельгия, Люксембург һәм Франция дәүләттәрендә тупланған.
Шул уҡ ваҡытта тарихи Нидерланд сәйәси генә түгел, ә мәҙәни үҙ-ара бәйләнеш тыуҙырмай, сөнки был илдең бер өлөшө француз мәҙәниәтенә, ә бер өлөшө — германия һәм британияныҡына бәйле.
Нидерланд менән миҫал шул уҡ сиктәр тура килмәүе менән уны бәләкәй масштабта күрһәтә: Люксембургтың тарихи өлкәһе (тарихи Нидерландтың тарихи өлкәләренең береһе, бер рәттән Голландия, Зеландия һ. б.) Бельгия провинцияһының көнбайыш, һәм бойондороҡһоҙ Люксембург Бөйөк герцоглығының көнсығыш өлөшөндә тора.
Климат, мәҙәниәт, һәм этник берҙәмлеген күрһәтә алмаһалар ҙа, шул дәүләттәр араһында Төркөстан (алты дәүләт территориялары бер-береһенән климат һәм мәҙәниәт менән айырыла), Корея , Монголия , Бенгал (ике дәүләттә, һәр береһендә яңы дини-мәҙәни ҡиммәттәр формалаша).
Шул уҡ ваҡытта формалаштырыуҙар илдәге интеграция процестарын еңә алмай — төньяҡ һәм көньяҡ Вьетнамды көсләп берләштереү, йәки ҡыйынлыҡһыҙ тыныс ҡына көнбайыш һәм көнсығыш Германияны берләштереү.
Ил һүҙе һәм дәүләт мәғәнәһе буйынса бик яҡын һүҙҙәр, ләкин ҡайһы бер осраҡтарҙа ил термины сифатында дәүләт синоним кеүек ҡулланыла (бындай осраҡтарҙа сәйәси ил булараҡ, дәүләт территорияһы аңлатыла).
Ҡайһы бер дәүләттәрҙе емереү һәм икенсе төҙөлөшлө итеп шул уҡ территорияла төҙөү, башҡа өлгөлө мәҫәл булып тора, һәм дә иҡтисади һәм тарихи-мәҙәниәттең быуындан-быуынға күсеүен һаҡлай.
7 ғинуар — СССР КГБ-һы сик буйы ғәсәкәрҙәренең Пяндж йыйылма хәрби отряды вертолеттарҙа һәм йөҙөү ҡорамалдарында Пяндж йылғаһы аша сыға һәм Нусай ҡышлағында гарнизон ойоштороп, Калаи-Хумб совет район үҙәген һәм Дүшәнбе — Хорог сик буйы юлын һаҡлап тора.
9-11 ғинуар — 108-се мотоуҡсылар дивизияһының 186-сы мотоуҡсылар полкы подразделениелары (2-се батальон, көсәйтелгән танк ротаһы, танк взводы булған 1-се батальондың 2-се ротаһы, миномёт батареяһы, артиллерия дивизионы, вертолет ярҙамы) 4-се афған артиллерия полкы Баглан провинцияһының фетнә күтәргән Нархин ҡышлағын ала.
Шунда уҡ оборона министры Д. Устиновтың хәрби хәрәкәттәр башлауҙы планлаштырыу һәм башлау — Афғанстандың советтар менән сиктәш төньяҡ райондарында көсәйтелгән фетнәселәр отрядтарының ҡаршылығын баҫтырыу өсөн көсәйтелгән батальон көстәре ярҙамында рейдтар үткәреү тураһында директиваһы донъя күрә.
14 февраль — СССР Оборона министрлығының 1980 йылдың 21 ғинуарындағы 314/1/00160 директиваһына ярашлы, яңы штатҡа күсерелгән һәм Төркөстан хәрби округының 40-сы армияһы составына индерелгән 201-се Гатчина мотоуҡсылар дивизияһы яңыртылған составта СССР-ҙың Дәүләт сиген Хайратон һәм Айваджа райондарында понтон күперҙәр аша үтеп, «Хайратон — Ҡондоҙ» маршын яһай һәм даими дислокация урынында нығына башлай.
201-се мотоуҡсылар дивизияһының яуаплылыҡ зонаһына Афғанстандың төньяҡ-көнсығыш өлөшө инә (Каттаган провинцияһының тарихи өлөшө: Ҡондоҙ, Балх, Саманган, Баглан, Таһар һәм Бадаһшан провинцияһының айырым өлөшө).
3 август — Шаеста ҡышлағы эргәһендә 783-сө разведка батальоны һәм 201-се Гатчина мотоуҡсылар дивизияһының 149-сы гвардия мотоуҡсылар полкының 3-сө мотоуҡсылар батальонының миномёт батареяһы Бадаһшан провинцияһы Кишим өйәҙендәге Машһад тарлауығында мөжәһиттәрҙең күп һанлы формированиеһы менән бәрелешә.
201-се мотоуҡсылар дивизияһының подразделениелары хәрби бурыстарын үтәгәндә дошмандың ут боҫҡанына эләгә һәм оборона алышында юғалтыуҙар кисерә — 49 кеше һәләк була, шуларҙың 37-һе — 783-сө айырым разведка батальоны разведчиктары һәм 149-сы гвардия мотоуҡсылар полкының 12 гвардеецы.
29 март — ГРУ спецназының 15-се бригадаһының хәрби хәрәкәттәре барышында 154-се Джелалабад батальоны 334-се Асадабад батальоны ярҙамы менән мөжәһиттәрҙең ҙур «Карера» базаһын тар-мар итә.
15 апрель — Рустака районында дошмандарҙың сигенеүсе төркөмөн ҡамау сигенә ҡыҫырыҡлағанда фугаста 117-се Мәскәү погранотрядының 4-се мотоманевр төркөмө БТР-ы фугасҡа эләгеп шартлай.
Көҙ — 22-се махсус тәғәйенләнештәге айырым бригаданың 173-сө махсус тәғәйенләнештәге айырым отрядының майор Белов етәкләгән разведка төркөмө Кандагар районында тәүге өс «Стингер»ҙы ҡулға төшөрә.
Ғәмәлдә белдереү пропаганда характерына эйә була, сөнки сығарылған полктар хәрби хәрәкәттәрҙә актив ҡатнашҡан формированиелар булып тормай, ғәскәрҙәрҙе лә һаҡламай, ә артыҡ була.
5-се гвардия һәм 201-се мотоуҡсылар дивизияларынна сығарылған мотоуҡсылар полктары сит дәүләттәрҙең полктарҙы сығарыуҙы яҡтыртҡан киң мәғлүмәт сараларын алдауға ҡорола.
Мәҫәлән, 620-се мотоуҡсылар полкы Ҡондоҙ ҡалаһы гарнизоны хәрби частарының ваҡытлы хеҙмәткә саҡырылған һәм запасҡа ебәрелергә тейешле хәрби хеҙмәткәрҙәрҙән, ә 342-се Инженер эштәре идаралығының 1630-сы айырым хәрби-төҙөлөш батальоны яугирҙарынан ойошторола.
13 ноябрь — КПСС Үҙәк комитеты Политбюроһы ултырышында Михаил Горбачев: «Афғанстанда алты йыл һуғышабыҙ. Әгәр алымдарҙы үҙгәртмәһәк, тағы ла 20-30 йыл һуғышасаҡбыҙ», — ти.
Генштаб начальнигы маршал С. Ф. Ахромеев: «Алға ҡуйылған һәр хәрби бурыс үтәлә, ә һөҙөмтә юҡ. … Беҙ Ҡабулды һәм провинция үҙәктәрен контролдә тотабыҙ, әммә яуланған территорияла власть урынлаштыра алмайбыҙ. Беҙ афған халҡы өсөн көрәштә еңелдек» .
30-31 декабрь — НДПА Үҙәк комитетының ғәҙәттән тыш киңәйтелгән пленумы милли татыулыҡ сәйәсәтен һәм туған-ара үлтерешеү һуғышын тиҙ арала туҡтатыу курсын иғлан итә.
Уларға буйһонған махсус тәғәйенләнештәге отрядтарҙы Пакистан һәм Иран сигендәге (15-се махсус тәғәйенләнештәге айырым бригада (154-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Джелалабад, 177-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Газни, 334-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Асадабад , 668-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Бараки-Барак ), 22-я махсус тәғәйенләнештәге айырым бригада (173-сө махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Кандагар, 186-сы махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Шахджой , 370-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Лашкаргах, 411-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд — Фарах)) каруан юлдарына һәм дошмандарҙың тупланыу урындарына йүнәлтеү.
26 апрель — Пакистанда, Пешаварҙан 10 км көньяҡтараҡ һәм Афғанстан сигенән 24 километр алыҫлыҡта урынлашҡан Бадабер лагерында совет һәм афған хәрби әсирҙәре баш күтәрә.
25 май — Кунар провинцияһының Асадабад ҡалаһы эргәһендә Печдара тарлауығында киң масштбалы дөйөм ғәскәри Кунар операцияһы барышында Коньяк ҡышлағы эргәһендә 149-сы гвардия мотоуҡсылар полкының 4-се ротаһы ҡаты һуғыштар алып бара.
4-се мотоуҡсылар ротаһы, 2-се мототуҡсылар батальонының гранатомет һәм миномёт взводы гвардиясылары билдәләнгән рубежға сыҡҡанда үҙҙәренән күпкә артығыраҡ мөжәһиттәр формированиелары һәм Пакистандың «Черный аист» ялланма һалдаттарының боҫҡонона эләгә.
201-се Гатчина мототуҡсылар дивизияһы частары һәм КСАПО сик буйы ғәскәрҙәре мөжәһиттәрҙең ялан командирҙары Забиулло һәм Мөхәммәт Атта Нур етәкселегендә Балх провинцияһының Мазари-Шәрифтән көньяҡтараҡ һәм көньяҡ-көнбайыштараҡ булған Тангимармоль һәм Шадиан тарлауыҡтарындағы ҡеүәтле нығытма райондарын ҡулға төшөрә.
Октябрь — Баглан провинцияһы Хинджан районының Вальян һәм Баджга тарлауыҡтарында ялан командиры Сәид Мансур етәкселегендә ИПА-ның күп һанлы ҡораллы формированиеларына ҡаршы уңышлы ғәскәри операция.
Шул уҡ көндөң кисендә 682-се полктың икенсе төркөмө Шутуль тарлауығының боҙлоғона етә, әммә билдәләнгән арауыҡтың яртыһын да үтмәгәс, кире боролмай, шунда төн уҙғарырға була.
Йыл башында 40-сы армия командованиеһы шартлы рәүештә «Завеса» тип аталған план әҙерләй, уға ярашлы, мөжәһиттәрҙең каруан маршруттарын ябыу һәм уларҙы даими ҡорал һәм боеприпас сығанағынан мәхрүм итеү күҙаллана.
Был эшкә 11 мотоуҡсылар батальоны, 3 разведка батальоны, ГРУ-ның 3 батальоны һәм махсус тәғәйенләнештәге ротаһы, 11 разведка ротаһы һәм 60 разведка взводы йәлеп ителә.
Вертолет экипажының эвакуация сираты тәртибендә хаталаныуы һәм эвакуацияны планлаштырғандағы етешһеҙлектәр һөҙөмтәһендә 191-се айырым мотоуҡсылар полкының 13 хәрби хеҙмәткәре төп көстәрҙән айырылып, дошман ҡамауында ҡала.
Ҡабул провинцияһының Суроби ауылы эргәһендә 66-сы айырым мотоуҡсылар бригадаһының 3-сө мотоуҡсылар батальонының 7-се мотоуҡсылар ротаһының личный составы засадаға эләгеп, юғалтыуҙар кисерә.
30 апрель — Панджшер провинцияһының Панджшер тарлауығында киң масштаблы планлы дөйөм ғәскәри операция барышында Хазара тарлауығында 108-се Невельск мотоуҡсылар дивизияһының 682-се полкының 1-се батальоны боҫҡонға эләгеп, ҙур юғалтыуҙар кисерә.
3 май — Панжшер тарлауығындағы киң масштаблы дөйөм ғәскәри операция барышында Арзу тарлауығында 201-се мотоуҡсылар дивизияһының 783-сө айырым разведка батальонының 3-сө разведка-десант ротаһы боҫҡонға эләгә.
8 март — 40-сы армия етәкселеге һәм Әхмәд Шаһ Масуд менән ваҡытлыса тыныслыҡ килешеүе төҙөлә, уның һөҙөмтәһендә 177-се махсус тәғәйенләнештәге айырым отряд һәм уға бирелгән подразделениелар Руха ҡышлағын ҡалдыра.
16 май — Сирканай районы Кунар провинцияһының Ганджагал тарлауығында алыш: мөжәһиттәр 66-сы айырым мотоуҡсылар бригадаһының 3-сө мотоуҡсылар батальоны 7-се мотоуҡсылар ротаһының 2-се взводын ҡамауға алып, ҙур зыян килтерә — алыш барышында 17 хәрбиҙең 16-һы, шул иҫәптән взвод командиры лейтенант Г. А. Демченко , 7-се рота замполиты дейтенант С. А. Амосов , рядовой Н. О. Гаджиев һәләк була.
10 июль — Бадахшан провинцияһының Коран-о-Мунджан ауылы эргәһендә уңышһыҙ тамамланған операция һөҙөмтәһендә 860-сы айырым мотоуҡсылар полкының 1-се мотоуҡсылар батальоны бер алышта ғына 12 хәрби хеҙмәткәрен, шул иҫәптән полктың инженер хеҙмәте начальнигын юғалта.
Август — Д. Кордовестың Афған проблемаһын тыныс юл менән көйләү буйынса килешеү әҙерләү миссияһы тамамлана тиерлек: илдән ғәскәр сығарыуҙың 8 айлыҡ программаһы әҙерләнә, әммә Андроповтың ауырыуынан һуң Политбюро ултырышының көн тәртибенән низағ тураһындағы мәсьәлә алып ташлана.
7 апрель — Ташкентта КПСС Үҙәк комитеты Генераль секретары М. С. Горбачев менән Афғанстан Президенты М. Нәжибулла осрашып, Женева килешеүенә ҡул ҡуйыу мөмкинлеге бирәсәк һәм Афғанстандан совет ғәскәрҙәрен сығара башлау тураһында ҡарарҙар ҡабул итә.