polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Кәрешкә — ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле ҡуҙаҡлы үлән; ҡуҙаҡлы мал аҙығы үҫемлеге; ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ингән теҙмә япраҡлы, сырмалып торған мыйыҡлы, ваҡ ҡына ирен сәскәле үҫемлек; бал ҡорттары уның татын яратып йыя; шәкәрлелеге 70 кг/га.
Али Карнай (төп исеме — Имамғәли Мөхәммәтдин улы Зөлҡәрнәев; 6 ғинуар 1904 йыл — 16 июнь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе.
Игеҙйәнова Нажиә Заһир ҡыҙы — яҙыусы, прозаик, хеҙмәт ветераны, журналист, 1986—2002 йылдарҙа «Ағиҙел» журналы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1991 йылдан — бүлек мөдире.
Йәйен — йәйендәр ғәиләһенә ҡараған киң ялпаҡ ауыҙлы, оҙон мыйыҡлы, сөсө һыуҙа йәшәгән шыма тәнле, тәңкәһеҙ эре йыртҡыс балыҡ; Башҡортостанда иң ҙур балыҡ.
Сиамда тарихи ике мәҙәниәт булған: буддизмдың әһәмиәтенә нигеҙләнгән һәм үҙенә индуизм элементтарын үҙләштергән һарай яны мәҙәниәте, икенсеһе — халыҡ йырҙары һәм бейеүҙәре (уларҙың араһында иң билдәлеһе — рамвонг, уға туристарҙы ла йәлеп итәләр), рухтарға ышаныу, әкиәттәр менән, ауыл хужалығы һәм кеше ғүмере циклы йолалары менән бәйле крәҫтиән ауылы мәҙәниәте.
Халыҡ мәҙәниәтенә шулай уҡ халыҡ кәсептәрен дә индерергә мөмкин — көнкүреш әйберҙәрен етештереү, ағас эшкәртеү, йорттағы ебәк туҡыусылыҡ, сыбыҡтан, ротангтан үреү һ.
Һарай яны мәҙәниәтенә тай музыкаһының традицион оркестры менән оҙатылған тай классик театрын , тасуири уҡыу белеүсенең йыр һәм көйләп һөйләүен, будда монастырҙарының архитектураһын, ғибәҙәтханаларҙағы стена фрескаларын, Будданың скульптура һындарын индерергә мөмкин.
Бангкоктан көнбайышта, Накхонпатх ҡаласығы эргәһендә донъяла иң ҙур киле, 127 метрлыҡ Пхра Патом Чеди, ә Чиангмайҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 16 км алыҫлыҡта Ват Прахат Дой Сутхеп тауы түбәһендә буддизмдың изге ғибәҙәтханаһы урынлашҡан.
быуатта Таиландта рәсми рәүештә «бәләкәй тәгәрмәсле арба» тигәнде аңлатҡан хинаяна буддизмы таныла— (буддизмдың икенсе ҙур тармағы «Махаяна» — «бөйөк тәгәрмәсле арба»).
Тхеравада — «Палия ҡанунында» яҙылған буддизмдың бер варианты, уның эйәреүселәре быны иң боронғо, иң матур һәм иң үҙенсәлекле Гаутама Будда тәғлимәтенә яҡын тип иҫәпләй.
Был тәғлимәттә үҙенең ҡәтғи ҡағиҙәләре бар, башҡаларға ҡарата һауалы мөнәсәбәт тыйыла — был Будда һынына, ғибәҙәтханаларға, монахтарға ихтирам, шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡайһы бер ҡылыҡтарының азатлығын сикләү бар, әммә ритуал һәм йолалар, дөйөм алғанда, һинд махаянаһы буддизмына ҡарағанда күпкә ябайыраҡ.
Муссондар кәмеү менән, февраль — май айҙарында үтә эҫелек башлана, өҫтәүенә, һауа дымлылығы яңы муссон миҙгеле башланғанға тиклем яйлап арта, ә һуңынан цикл яңынан ҡабатлана.
Таиланд Көньяҡ-Көнсығыш Азияла, Һинд-Ҡытай һәм Малакка ярымутрауында урынлашҡан, көнбайышта Андаман диңгеҙе, көнсығышта Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙенең Сиам ҡултығы менән йыуыла.
Көньяҡ-Көнсығыш Азияның үҙәгендә урынлашыуы һәм илдәр араһында төбәктең төньяҡтан көньяҡҡа ҡарай иң ҙур оҙонлоғо арҡаһында Таиланд Көньяҡ-Көнсығыш Азияла төрлө климатҡа эйә, шуға күрә төп культураларҙың уңышы йылына бер нисә тапҡыр йыйыла, ә туристик миҙгел бер климатик зонанан икенселәренә «ағып сыға», был Таиландты донъяла һирәк булған йыл әйләнәһенә туристик үҙәк итә.
Һуңғы йөҙ йыллыҡтар дауамында, йәки хатта бер ни тиклем күберәк тә, һәр хакимлыҡ иткән королгә һәм уның ғаилә ағзаларына, рәсми рәүештә бөтә халыҡтарҙың именлеген булдырыуҙа ҡатнашыу һәм йәнәһе, подданныйҙарының шәхси үҫешендә ҡыҙыҡһыныу кеүек сифаттар беркетелә.
Нью-Йоркта Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы сессияһында булған премьер-министр Таксин Чинават илдә ғәҙәттән тыш хәл иғлан итә һәм хәрбиҙәрҙе законһыҙ маневрҙарын туҡтатыуға саҡыра.
Төп сәбәбе булып королдең Бөйөк Британия менән Францияның ҡапма-ҡаршылығынан файҙаланып, сик биләмәләрен биреп, мәҫәлән, Малайзияға һәм Лаосҡа, әммә илдең, дөйөм алғанда, бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап ҡалған рациональ сәйәсәте тора.
Элек Сиам булараҡ билдәле ил, хәҙерге Таиланд исемен тәүге тапҡыр 1939 йылда ала, һәм икенсе тапҡыр, тулыһынса 1949 йылда, Икенсе донъя һуғышынан һуң ала.
Октябрь — ғәҙәттә дымлы миҙгелдең һуңғы айы, был айҙа һыуҙың күп күләме һуғарыу системаларында һәм ҡала дренажында туплана, һөҙөмтәлә йыш һәм көслө булмаған ямғырҙарҙа ла көслө һыу баҫа.
Атап әйткәндә, Чаупхрая йылғаһы ярҙарынан сыҡһа, Бангкоктың ҡайһы бер кварталдары һыу аҫтында ҡала, сөнки ҡаланың өстән бер өлөшө диңгеҙ кимәленән түбән урынлашҡан.
Ғибәҙәтханалар биләмәһендә урынлашҡан төҙөлөштәр төрлө формаға һәм мәғәнәгә эйә — был ғәҙәттә изге урын, дин тантанаһы өсөн залдар, китапханалар һәм мәктәптәр.
Камбуджадеша дәүләте тарҡалғандан һуң, Сукхотаи, Аютия һәм Бангкок дәүләттәре камбоджа мәҙәниәтенең төп вариҫы була, сөнки Камбоджала уның үҫеше өсөн шарттар булмай.
Мәҫәлән, иң һалҡын айҙар төньяҡта тауҙарҙа төнгө температура нулгә тиклем төшөүе мөмкин, ә көндөҙ +25 була Чиангмайҙа иртәнге сәғәттәрҙә 10 градус йылы, ә башҡа райондарҙа +20 градустан юғары була.
Һүҙ үҙен-үҙе аҡлай: башҡа дәүләттәр Франция һәм Бөйөк Британия колониялары булғанда, Таиланд Көньяҡ-Көнсығыш Азияла мөстәҡиллеген һаҡлап ҡалған берҙән-бер дәүләт.
Географик яҡтан, климаты, тәбиғәт ресурстары күҙлегенән, рельефы формаларының төрлөлөгө һәм хатта халҡының этник составы яғынан, Таиланд биш төп төбәккә бүленә: Үҙәк, Көнсығыш, Төньяҡ, Төньяҡ-Көнсығыш һәм Көньяҡ Таиланд.
2006 йылдың 19 сентябрендә урындағы ваҡыт менән 23:00 сәғәттә донъя мәғлүмәт агентлыҡтары Таиландтағы хәрби түңкәрелеш тураһында хәбәр итә, шул уҡ ваҡытта урындағы телеканалдар баҫып алынған була һәм трансляция тыйыла.
Таиландта әһәмиәте буйынса икенсе дин — исламды яҡынса 4,6 % халҡы — Малайзияға яҡын, башлыса көньяҡ провинцияларҙа йәшәүселәр тота населения — в основном жители южных провинций, близких к Малайзии.
Ҡуштауҙың көнбайыш битләүе яғынан, тау итәгенән 600—700 м тирәһе алыҫлыҡта Ҡормантау мәҙәниәтенә ҡараған Ҡуш-Тау торағы табылған (бронза быуаты аҙағы — ирт тимер быуат башы археологик ҡомартҡыһы, беҙҙең эраға тиклемге 11—6 быуаттар).
Төрөкмәнстанда, көньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ Ҡаҙағстанда, Көньяҡ Үзбәкстанда, төньяҡ Афғанстанда, Монголияла, Шеңжан-Уйғыр автономиялы районында һәм күрше төбәктәрҙә таралған.
Рәсәйҙә көнбайышта һирәкләп Волгаға һәм Донға, Төньяҡ Кавказға, төньяҡта — Түбәнге Волга буйына, Уралдың көньяҡ осона, Көнбайыш Себерҙең көньяғына тиклем барып етә; ареал сиге көнбайыштан Алтай буйлап үтә һәм Зайсан бассейнының төньяҡ битләүе буйлап Монголия менән дәүләт сигенә тиклем бара.
һәм китаптарҙа әйләнәләр, шулай уҡ ҡамалған һәм ҡамаусы күпмөйөштәр геометрияһы тасуирлана; был китаптар өҫтөндә эшләгәндә Евклид Гиппократ Хиосскийҙың китаптарын ҡулланған булыуы мөмкин.
Был китаптарҙа пропорциялар һәм геометрик прогрессиялар тураһында теоремалар ҡарала, ике һандың иң ҙур уртаҡ бүлеүсеһен табыу ысулы индерелә, йоп камил һандар төҙөлә, ябай һандар күмәклегенең сикһеҙ булыуы иҫбат ителә.
китапта ҡарап сығыу ысулы менән түңәрәктәрҙең майҙандарының, шулай уҡ пирамидалар һәм конустарҙың күләмдәренең сағыштырмаһы тураһында теоремалар иҫбат ителә; дөйөм таныу буйынса был китаптың авторы Евдокс Книдский тип иҫәпләнә.
Математика буйынса башҡа китаптарынан, ғәрәп теленә тәржемәһе һаҡланған «О делении фигур», материалдары Аполлоний Пергскийҙың шул уҡ исемдәге китабына ингән 4 «Конические сечения», шулай уҡ «Поризмы» китаптарын билдәләп китергә була, улар тураһында Папп Александрийскийҙың «Математическое собрание» китабынан төшөнсә алырға мөмкин.
Башланғыстарҙа геометрия сығарылма белем системаһы кеүек төҙөлә, унда бөтә һөйләмдәр, иҫбатлауһыҙ ҡабул ителгән күп булмаған башланғыс раҫлауҙар йыйылмаһына нигеҙләнгән сылбыр буйлап, эҙмә-эҙ береһе икенсеһенән сығарыла.
Артабан, Евклид дөйөм характерҙағы раҫлауҙарҙы иҫбатларға тырыша, был шулай уҡ Аристотелдың яратҡан өлгөһөнә тап килә: «әгәр һәр тигеҙ эргәле өсмөйөшкә суммаһы ике тура мөйөшкә тигеҙ булған мөйөштәре булыу хас булһа, был уға ул тигеҙ эргәле булған өсөн түгел, ә өсмөйөш булған өсөн хас» .
Евклидтың тормошо тураһында дөрөҫ мәғлүмәткә Проклдың Евклидтың Башланғыстарының беренсе китабына комментарийҙарында килтергән күп булмаған мәғлүмәтте индереү ҡабул ителгән (шулай булһа ла Прокл Евклидтан 800 йыл самаһы һуңыраҡ йәшәүен иғтибарға алырға кәрәк).
«Математика тариихы буйынса яҙыусылар» был фәндең үҫешен яҙыуҙы Евклид осорона тиклем һуҙыуҙарын билдәләп, Прокл Евклид Платон ҡоронан йәшерәк, ләкин Архимедтан һәм Эратосфендан өлкән, «Птолемей Сотер осоронда йәшәгән» тип күрһәтә, «сөнки Птолемей ваҡытында йәшәгән Архимед та Евклидты телгә ала һәм, атап әйткәндә, Птолемей унан геометрияны өйрәнеүҙең Башланғыстарға ҡарағанда ҡыҫҡараҡ юлы бармы тип һорай; ә ул геометрияға батшалар юлы юҡ тип яуап бирә тип һөйләй».
Папп, математика фәндәрен үҫтереүгә әҙ генә булһа ла булышлыҡ итә алған бөтәһе менән дә Евклид йомшаҡ һәм кеселекле булды тип хәбәр итә, ә Стобей Евклид тураһында тағы бер анекдот еткерә.
Ярҙамсы һыҙыҡтар үткәргәндә, күренеп тормаған дөрөҫлөк асыҡ күренгән геометрик һыҙмалар, Платон тарафынан Менонда һәм башҡа диалогтарҙа үҫтерелгән таныу тураһында ғилем өсөн иллюстрация булып хеҙмәт итәләр.
Теоремаға һәр һыҙма идеяны кәүҙәләндерә: беҙ алдыбыҙҙа был фигураны күрәбеҙ, ә уның менән бер үк күренештә булған бөтә фигуралар тураһында фекер йөрөтәбеҙ һәм һығымта яһайбыҙ.
Геометрияның һәм теоретик арифметиканың бөтә төп факттары эҙмә-эҙ яҙылған шундай уҡ исемле китаптар алдараҡ Гиппократ Хиосский, Леонт һәм Февдий тарафынан төҙөлгән булған.
Ҡағиҙә булараҡо, постулаттар төп төҙөүҙәрҙе билдәләй (мәҫәлән, «теләһә ниндәй ике нөктә аша тура һыҙыҡ үткәрергә мөмкин булыуы талап ителә»), ә аксиомалар — дәүмәлдәр менән эш иткәндә һығымта яһауҙың дөйөм ҡағиҙәләре (мәҫәлән, «әгәр ике дәүмәл өсөнсөһөнә тигеҙ булһа, улар үҙ-ара тигеҙ»).
Башланғыстар Архимедтың, Аполлонийҙың һәм башҡа боронғо авторҙарҙың артабанғы геометрик трактаттары өсөн дөйөм нигеҙ булып торалар; уларҙа иҫбат ителгән һөйләмдәр дөйөм билдәле тип иҫәпләнәләр.
Евклидтың ҡайһы бер «платонизм»ы шулай уҡ шуның менән бәйле, Платондың Тимейында дүрт төҙөк күпҡырға ярашлы булған дүрт элемент тураһында тәғлимәт ҡарала, бишенсе күпҡыр, додекаэдр, «йыһанда фигура өлөшөнә тура килә».
Ошоноң менән бәйле, Башланғыстар «Платон есемдәре» тип аталған биш төҙөк күпҡырҙы төҙөү тураһында, башҡа төҙөк күпҡырҙар булмауын иҫбатлау менән тамамланған тәғлимәт кеүек ҡаралырға мөмкин.
Пифагорсылар һәм Платон осоронан уҡ («математик» фәндәр тип аталыусы, һуңғараҡ Боэций квадривий тип атаған) арифметика, музыка, геометрия һәм астрономия системалы фекерләү өлгөһө һәм философияны өйрәнеүҙең баштағы баҫҡысы сифатында ҡаралалар.
Ҡайһы бер хәҙерге заман авторҙары Проклдың Евклид Птолемей Сотер осоронда йәшәгән тигән раҫлауын, Евклид Птолемей һарайы даирәһендә йәшәгән һәм Александрия Мусейонына нигеҙ һалыусы булған тип аңлаталар.
Уның тәүге «Пандар илендә» тигән драмаһы 1929 йылда сәхнәлә ҡуйыла, «Һаҡмар», «Урал ҡаны», «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт», «Зимагорҙар», «Ялан ҡыҙы» драмалары, «Күктән төшкән Хөрәйрә» комедияһы, «һаҡмар» һәм «Аҡбуҙат» либреттолары әле булһа театрҙар сәхнәһендә ҙур уңыш менән ҡуйылалар.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, 2015 йылдың сентябрендә Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә Тамара Ғәниеваның «Ғүмер кисеүҙәре» тип аталған яңы шиғри йыйынтығы донъя күрҙе.
Улар араһында Фридрих Шиллерҙың «Мария Стюарт», Альбер Камюҙың «Калигула», Николай Гумилевтың «Древо превращений», Лопе де Веганың «Собака на сене», Николай Гоголдең «Ревизор», Камил Йыһаншиндың «Скитники», «Золото Алдана», «Росомаха» китаптары бар.
Донъя һәм рус әҙәбиәте классиктары әҫәрҙәрен башҡорт теленә ауҙарыу буйынса емешле эшмәкәрлеге өсөн Тамара Ғәниева 2015 йыл өсөн яҡшы әҙәби тәржемә өсөн «Словес связующая нить» Бөтә Рәсәй әҙәби премияһына лайыҡ булды.
Шуға ла ҡәйнә тарафынан «бит асыу» һамағында киленгә хәтһеҙ эштәр йөкмәтелә, яңы ғаиләнең ҡалыплашҡан, нығынған йолаларына бер һүҙһеҙ буйһоноу талап ителә.
Бәрелештәр ни тиклем генә үткенләнмәһен, ҡаршылыҡтар киҫкенләшмәһен, ҡыҙға үҙ яҙмышына буйһоноуҙан, ҡәйнәгә баш һалыуҙан башҡа сара юҡ.
Феодализм һәм капитализм осоронда иһә был йола икенсерәк төҫ алған һәм кейәүгә китә торған ҡыҙҙың ата-әсәһенә һәм бүтән яҡындарына үпкә һүҙҙәре әйтеү функцияһын атҡарған.
Сеңләү — кейәүгә бирелгән ҡыҙҙың ата йортонан оҙатылғанда ата-әсәһенә, туғандарына үпкәһен, зарын белдереп йырлаған хушлашыу йыры; төр яғынан лирик йырҙар менән бер булһа ла, үҙенә генә хас булған үҙенсәлектәре менән халыҡ поэзияһының айырым жанры.
быуаттың 50-60-сы йылдарында Миндәк быуаттың беренсе яртыһында нигеҙләнгән Килмәк ауылы һәм 1847 йылда барлыҡҡа килгән сотник Рафиҡ Сәғитов исемен йөрөткән Рафиҡ ауылы менән ҡушылған .
2004 йылдың 17 декабрендәге «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәрен үҙгәртеү һәм үҙгәртеп ҡороу тураһында» 125-з һанлы Башҡортостан Республикаһы Законы менән Миндәк эшселәр ҡасабаһы тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, ауыл биләмәһе категорияһына индерелә.
Миндәк ауылында 2 урта мәктәп, балалар баҡсаһы, балалар сәнғәт мәктәбе, участка дауаханаһы, 2 фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, 2 клуб, китапхана, 3 мәсет, сиркәү бар.
Унан һуң 1973 йылда «Мөхәббәт һәм енәйәт», 1974 йылда «Юлдар күперҙә осраша», 1976 йылда «Иртәнге томан» пьесалары яҙылып, Башҡортостандың төрлө театрҙарында ҡуйылды.
Тәүгеһендә хикәйәләр тупланған булһа, әҙиптең икенсе йыйынтығында «Ҡорбанлыҡ йәки ябай ғына алыш-биреш», «Тәгәрмәс ҡала йәки донъя кендеге» тигән фантастик повестары һәм яңы хикәйәләре урын алған.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры , Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты,
«Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидараны ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» 1995 йылдың 28 авгусындағы 154-се Федераль законды ҡабул иткәндән һуң ауыл округтары менән алмаштырыла.
Ауыл советы ойошторолғанда ҙур ауыл торама пункты йәки бәләкәй торама пункттар төркөмө (уларҙың береһе — адммистратив, мәҙәни‑көнкүреш һәм сауҙа үҙәге) булыуы, уның транспорт үтемлеге, коммуналь һәм социаль‑мәҙәни инфраструктураһын ойоштороу мөмкинлеге иҫәпкә алына.
1954—1960 йылдарҙағы администрарив реформалар, бәләкәй колхоздарҙы ҙурайтыу һәм яңы совхоздар ойоштороу һөҙөмтәһендә, 450 ауыл советы бөтөрөлә, ҡайһы берҙәренең исеме үҙгәртелә.
2005 йылда Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының урындағы үҙидара тураһындағы закондарына ярашлы, ауыл советы ауыл биләмәһе муниципаль берәмеге итеп үҙгәртеп ҡорола.
Көсөгән ҡаҙҙан ҙурыраҡ, бөркөттән һиҙелерлек бәләкәй, тәненең оҙонлоғо 72-нән 84 см-ға саҡлы, йәйелгән ҡанаттарының оҙонлоғо 200 см. Осҡанда ҡанат осондағы ҡауырһындары йәйелгән бармаҡ һымаҡ, ҡойроғо ҡыҫҡа.
Башҡортостан Республикаһында оялаған көсөгәнде Хәйбулла районында, Ҡаҫмарт йылғаһы үрендә , Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығында, Көйөргәҙе, Ирәмәл тауы, Краснокама, Иглин, Ауырғазы райондарында, Йомағужа биҫтәһе тирәһендә, Ябалаҡлы ауылы янындағы Дим йылғаһы үҙәнендә һәм Ғафури районының Еңеү ауылы янында, Аҡкүл заказнигында осратҡандар (Кириков, 1952; Ильичев, Фомин, 1988; Лоскутова, 1983; Карякин, 1998) .
Бөркөттөкө кеүек суҡышы һәм тырнаҡтары ҡеүәтле түгел, шуға күрә ваҡ кимереүсе йәнлектәргә һәм ҡоштарға һөжүм итә, улар араһында йомрандар, ирләндәр, ҡуяндар, ҡыр сысҡандары бар.
Ҡоштарҙан һуйыр, ҡор, селән, торна, йорт ҡаҙы, әммә күберәк — ҡарға, һайыҫҡан, күгәрсен, шулай уҡ кеҫәрткеләр һәм йыландар — уның аҙығы.
Гитлерсы илбаҫарҙарға ҡаршы көрәштә күрһәткән батырлыҡтары өсөн һәм дәрәжә Ватан һуғышы ордендары", ике Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән наградлана.
Ул «Күмелмәҫ эҙҙәр» , «Ынйылар» тигән очерк китаптарын, «Ҡала күстәнәсе» исемле хикәйәләр йыйынтығын, «Һуҡмаҡтағы йондоҙҙар» һәм «Оксана» исемле повестар, «Сынығыу йылдары» исемле роман ижад итте.
Бөйөк Еңеүҙән һуң Әхнәф Байрамов туған Башҡортостанына ҡайтып, Өфө паровоздар ремонтлау заводында эшләй, эшселәр тормошо менән яҡындан таныша һәм үҙенең әҫәрҙәрендә ана шул кешеләрҙең хеҙмәттәге батырлыҡтарын тасуирлай.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре , Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты һәм Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты.
Ф. Биишев менән берлектә Яныбай Хамматовтың «Бөртөкләп йыйыла алтын» һәм Ғәли Ибраһимовтың «Кинйә» романдары буйынса тәүге күп сериялы телевизион нәфис фильмдар төшөрә.
Ҡала үҙәгендәге Оло Мәсет тирәһендәге арауыҡ ҡайтанан планлаштырыла, йөҙәрләгән өйҙәрҙән торған кварталдар киң проспекттар һәм ҡала майҙандары менән алмаштырыла.
Был шишмәнең сығанаҡтары булып Мәккәнең көньяҡ-көнсығышынан 20, Ғәрәфәт тауының көнсығышынан бер нисә саҡрым йыраҡлыҡта ятҡан Жәбәл Саад һәм Жәбәл Ҡабҡаб тауҙары торған.
Хәҙерге көнгә килеп еткән ҡапма-ҡаршы мәғлүмәттән билдәле булыуынса, тәхеткә дәғүә иткәндәр араһында тағы ике кеше бар: Аз-Зөбәйер ибн әл-Аввам һәм Талха ибн Ғөбәйҙулла.
Сәғүд Ғәрәбстанындағы исламдың рәсми версияһы булған ваһһабизм, һынташтарға табыныуҙан ҡурҡҡанлыҡтан, тарихи һәм дини һәйкәлдәрҙе хөрмәтләүгә кире ҡарашта тора.
Ҡала предприятиеларына гофрирланған тимер етештереү, баҡыр тимерлектәре, ағас әйберҙәр эшләү, тышлыҡ көпләү оҫтаханалары, май һыҡтырыу, тәмлекәстәр эшләү, икмәк бешереү предприятиелары, тирмәндәр, ҡош фабрикалары, туңдырылған аҙыҡ-түлек импорты, фотоателье, конторалар, боҙ етештереү предприятиелары, һалҡын эсемлектәр фабрикалары, бөҙрәханалар, китап магазиндары, туристик агентлыҡтар һәм банктар ҡарай.
Һауа транспорты мөмкинлектәре үҫешкәнлектән, хаж ҡылыусылар һаны күп тапҡырға артты, һәм шуның өсөн 20 һәм 21 быуаттарҙа Мәккә ҡалаһы ла шаҡтай үҫеш кисерҙе.
Меңәрләгән сәғүдлеләр йыл әйләнәһенә хажиҙарҙы отель һәм магазиндарҙа хеҙмәтләндереү менән мәшғүл, был хеҙмәткәрҙәр, үҙ сиратында, торлаҡҡа һәм хеҙмәт күрһәтеүгә мохтажлыҡ тыуҙыра.
Ғүмәр ибн әл-Хәттаб һәм Усман ибн Әффан идара иткән йылдарҙа түбән урынлашҡан кварталдарҙы һыу баҫыу ҡурҡынысы янаған осорҙа, плотиналар һәм Ҡәғбә тирәһендәге территорияны һаҡлаусы дамбалар төҙөү маҡсатында, хәлифәләр христиан инженерҙарын саҡырып килтерергә мәжбүр булған.
630 йылда Мөхәммәт Пәйғәмбәр етәкселегендәге позициялары нығынған мәҙинә общинаһы мосолмандары Мәккәгә ингәндәр, ҡала ҡаршы тормайынса баш һалған, унда йәшәгән халыҡ Ислам динен ҡабул иткән.
Ҡәғбәле Мәккә дини үҙәккә әйләнгән, һәм мосолмандар, ҡайһы урында булһалар ҙа, һәр ваҡыт ҡиблаға йөҙҙәрен бороп, намаҙ уҡыу йолаһын ҡабул иткәндәр.
Ғәрәп мосолмандарының был дәүерҙәге кәйефен, әгәр ысын динле менән дингә ышанмағандарҙы айыра торған ҡылыс бирһә, Алиға ҡушылам, тип әйткән Саад ибн Абу Ваккас сағылдырған.
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәҙинәгә күсенеүе Мәккәнең мөһимлеген түбәнәйткән, хәҙрәте Али, дүртенсе хәлифә, үҙенең баш ҡалаһы итеп Әл-Күфәне һайлағас, Мәккәнең баһаһы тағы ла кәмей төшкән.
Өмәүиҙәр хәлифәлеге баш ҡаланы Дамаскҡа, ә 500 йылға яҡын дәүерҙә Ислам империяһы үҙәге булып ҡалған Ғәббәсиҙәр хәлифәлегенекен Бағдадҡа күсерә.
Наместник Абу Муса әл-Ашари, үлтереүселәрҙе язалауҙы талап итеп, үҙ-ара ҡан ҡойоуға ҡаршы тороуына ҡарамаҫтан, Али үҙенең яғына Күфәне йәлеп итә алған.
Мәккәлә хажға килеүселәр һаны бик күп булған мәлдәрҙә йыш ҡына халыҡ бер-береһен тапай, янғындар сыға һәм күпләп янып үлеүселәр һәм һәләк булыусылар осрағы күҙәтелгән инциденттар булып тора.
2010 йылдың 13 ноябрендә асылған ер өҫтөндәге Мәккә метрополитены — илдә тәүге булып ҡала буйлап йөрөтөүҙе һәм хаж ҡылыусыларҙы ритуал йола атҡарыу урындарына юғары кимәлдә, тиҙ, еткереү һәм кире ташыу хеҙмәтен башҡара.
2011 йылда Мәккәлә донъялағы иң массив манаралар-күп ҡатлы бик бейек йорттар комплексы Абрадж аль-Бейт төҙөлгән; улар араһында иң бейеге — Король манараһы — бейеклек буйынса донъяла өсөнсө урында тора һәм унда донъялағы иң ҙур һәм иң бейек сәғәт урынлаштырылған.
Рәсми фараз буйынса, биналар Хаж ҡылыусыларҙы ҡабул итеү өсөн инфраструктура булдырыу маҡсатында емертелгән, әммә, Али-Ораида өйө табылһа ла, Король Фахд, уның табыныу объектына әйләнеренән ҡурҡып, үҙ ҡулы менән бинаны ер менән тигеҙләргә әмер биргән.
Мәккә ҡалаһының хакимиәте - Сәғүд хөкүмәте тарафынан тәғәйенләгән мэр етәкселегендәге урындарҙа һайланған 14 вәкилдән торған Әл-Әминтип аталған Мәккә муниципалитеты идаралығы.
Ислам дине барлыҡҡа килгәнсегә саҡлы оҙаҡ йылдар дауамында Мәккә хаж ҡылыу объекты булған, мәжүси хаж ҡылыусылар үҙҙәренең ғибәҙәтханаһына килгән һәм шифалы Зәм-зәм һыуын эскән.
Шул уҡ ваҡытта 1919 йылдан алып Төркөстан халыҡ музейының этнография һәм археология бүлектәре мөдире булып эшләй, ә 1921—1923 йылдарҙа Ҡырғыҙстан ғилми комиссияһы һәм Төркөстандың төп халҡының көнкүрешен өйрәнеү буйынса комиссия экспедицияларын етәкләй.
Урта Азияла һәм Ҡаҙағстанда хәрби бурысын үтәгән осорҙа уҡ ҡаҙаҡтарҙың, ҡарағалпаҡтарҙың, ҡырғыҙҙарҙың, үзбәктәрҙең фольклорын һәм этнографияһын өйрәнә, археология, эпиграфика, иҫке яҙма ҡомартҡылары менән ҡыҙыҡһына.
Ташкентта тыуған яҡты өйрәнеү музейының этнография һәм археология бүлектәренә етәкселек иткән осорҙа, уның экспонаттарын тәртипкә килтерә, ғилми тасуирламалар, материалдар йыйыу өсөн программалар төҙөй.
Урта Азия тормошон һәм Ҡаҙағстан төрки халыҡтарының фольклорын, этнографияһын, телен, тарихын өйрәнеүгә арнаған атаҡлы ғалим һәм мәғрифәтсе, башҡорттарҙан тәүге профессорҙарҙың береһе.
Әбүбәкер Әхмәтйән улы Диваев 1855 йылдың 6 декабрендә Ырымбур губернаһы Ырымбур ҡалаһында (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙенең Туҡай ауылында) затлы башҡорт дворяны Әхмәтйән Шаһиморат улы Диваев ғаиләһендә донъяға килгән.
1894 йылда Төркөстан ҡалаһындағы изге Әхмәт Йәсәүи мавзолейының яҙмаларын күсереп алыу эшен ойоштора, Һырдаръя яры буйында Ҡорҡот-ата ҡәберлеген тикшерә.
Диваев төрлө ғилми йәмғиәттәрҙең ағзаһы, шул иҫәптән: 1896 йылда — Төркөстан археология һөйөүселәренең тулы хоҡуҡлы ағзаһы, 1924 йылда Академик үҙәгендәге тарих йәмғиәтенең мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
Торатауҙан айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт биләмәһе статусын алыу өсөн хоҡуҡ нигеҙ юҡ, тип белдерҙе Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры Илдар Һаҙыев.
Рөстәм Хәмитов: Торатау менән Йөрәктауҙан тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын алыу өсөн бер ниндәй ҙә нигеҙ юҡ — «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, 2015, 13 ноябрь.
2015 йылдың ноябрендә Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына арналған «Башҡортостандың иң яҡшы китапханаһы-2015» һәм «Башҡортостандың иң яҡшы башҡорт китабы-2015» республика конкурстарына йомғаҡ яһалды.
Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның тормошо һәм ижады тураһында Башҡорт юлдаш телевидениеһы каналында тапшырыу әҙерләгәне, уның тураһындағы мәҡәләһе һәм иҫтәлектәре, шулай уҡ әҙипкә арналған шиғырҙары һәм сонеттары өсөн Әнисә Таһирова 2011 йылда Зәйнәб Биишева исемендәге премияға лайыҡ булды.
Таһирова Әнисә Абдулла ҡыҙы — башҡорт шағиры, тәржемәсе, 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре , Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты .
1928 йылдан ВКП -ның Башҡортостан өлкә комитетының партколлегия секретары, 1931 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты, бер үк ваҡытта 1934 йылдан БАССР Яҙыусылар союзы рәйесе, 1936 йылдан Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты директоры.
Уның тәүге «Бисура» комедияһы 1907 йылда яҙыла, аҙаҡ «һатылған ҡыҙҙар», «Әтрәгәләмдәр», «Йәмәлкә тауы» кеүек проза әҫәрҙәре баҫылып сыға.
«һалдаттар», «Ҡыҙыл гвардеецтар», «Ҡыҙыл армеецтар» романдарын, «Иген фабригы», «Машиналар ҡаны», «Тәүге көндәр», «Комсомол», «Штурвалсы» кеүек повестарын һәм бик күп һандағы хикәйә һәм очерктарын ижад итә.
Академияны тамамлағас, Афзал Таһиров ВКП ‑ның Башҡортостан өлкә комитетына партколлегия секретары итеп ебәрелә, ә 1931 йылда Башҡортостан Үҙәк башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана һәм 1937 йылға тиклем шул урында эшләй.
Бер үк ваҡытта — 1934 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы етәксеһе булараҡ ҙур эштәр башҡара, 1936 йылдан — Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институты директоры.
1920 йылдан Ырымбур ҡалаһында нәшер ителгән «Юҡһылдар һүҙе» гәзите мөхәррире, 1921 йылдан — РКП ‑ның Сәмәрҡәнд өлкә комитетының агитация‑пропаганда бүлеге һәм халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире, 1922—1925 йылдарҙа РКП ‑ның Хәрәзм Үҙәк Комитеты рәйесе, бер үк ваҡытта «Инкилоб куяши» гәзите мөхәррире.
Афзал Мөхитдин улы Таһиров 1890 йылдың 25 октябреңдә Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе Әлмәт улусындағы Ғабдрахман ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.