polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Стратегия банктың кредит һәм аналитик һәм консультация хеҙмәттәре программаларын аныҡ үҫеш маҡсаттары менән бергә һәр кредит алыусы илдең аныҡ үҫеш маҡсаттары менән бәйләргә ярҙам итә.
Стратегия фәҡирлек мәсьәләһен хәл итеүгә мөмкин тиклем ҙур йоғонто яһай алған һәм динамик социаль-иҡтисади үҫешкә булышлыҡ иткән проекттарҙы һәм программаларҙы үҙ эсенә ала.
Был осорҙа Бөтә донъя банкын етәкләгән Роберт Макнамара банк эшмәкәрлегенә технократик идара итеү стилен алып килә, сөнки уның АҠШ-тың оборона министры һәм «Форд» президенты вазифаһында етәкселек тәжрибәһе була.
Мәҫәлән, Босния һәм Герцеговинала микрокредитлау үҫеше, Гвинеяла СПИД профилактикаһы һөҙөмтәләренең артыуы, Бангладешта ҡыҙҙарҙың белем алыуына булышлыҡ итеү, Мексикала һаулыҡ һаҡлау һөҙөмтәләрен арттырыу, бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән Көнсығыш Тиморҙың тергеҙелеүе һәм Һиндостанға ер тетрәү эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ярҙам күрһәтеү.
Директорҙар советы иң ҙур акциялар пакетына эйә булған ағза дәүләттәрҙең мәнфәғәттәрен сағылдырған биш башҡарма директорҙан тора: АҠШ, Япония, Германия, Франция һәм Бөйөк Британия.
Мәҫәлән, Босния һәм Герцеговинала микрокредит үҫеше, Гвинеяла СПИД-ты иҫкәртеүҙе камиллаштырыу, Бангладешта ҡыҙҙарҙың белем алыуына булышлыҡ итеү, Мексикала һаулыҡ һаҡлауҙы яҡшыртыу, иғлан ителгән Көнсығыш Тиморҙы тергеҙеүгә булышлыҡ итеү һәм Һиндостанға Гуджаралағы емергес ер тетрәүҙән ҡотолорға ярҙам итеүт.
Бөтә донъя банкы ҡаҙнаһы МБРР-ҙың бөтә кредитлау һәм кредитлау операциялары менән идара итә һәм Бөтә донъя банкы төркөмө составындағы башҡа учреждениеларҙы хеҙмәтләндерә.
Гранттарҙың маҡсаты — инновацияларҙы дәртләндереү, ойошмаларҙың хеҙмәттәшлеге һәм проекттар өҫтөндә эшләүҙә урындағы подразделениеларҙың ҡатнашыуы иҫәбенә проекттарҙы эшләүҙе еңелләштереү.
45 илдән килгән делегаттар, шул иҫәптән Советтар Союзы вәкилдәре, Икенсе донъя һуғышынан һуңғы донъя хужалығы ҡоролошон һәм иҡтисадын тергеҙеү мәсьәләләрен тикшерәләр.
Кеше үҫешенең глобаль проблемаларын хәл итеү маҡсатында Бөтә донъя банкы,МБРР кредитлау механизмын ҡулланып, урта килемле илдәргә был илдәрҙең баҙар кимәленә тап килгән процент ставкалары буйынса кредит бирә.
Советтар Союзы Конференцияның иң әүҙем ҡатнашыусыларының береһе булып тора, ләкин һуңынан Халыҡ-ара валюта фонды һәм Бөтә донъя банкы эшмәкәрлегендә ҡатнашыуҙан баш тарта, сөнки уның уставына ярашлы, Америка ҡушма Штаттарынан айырмалы рәүештә, ҡабул ителә торған ҡарарҙарға СССР-ҙың йоғонто яһау мөмкинлеге булмай.
Баштараҡ Бөтә донъя банкы Икенсе донъя һуғышынан һуң Көнбайыш Европа һәм Японияға тергеҙеүҙә ярҙам иткән Халыҡ-ара реконструкция һәм үҫеш банкы менән ассоциациялана.
1989 йылдан алып Бөтә донъя банкы сәйәсәте төрлө хөкүмәткә ҡарамаған ойошмаларҙың , атап әйткәндә, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау менән бәйле булғандарҙың, тәнҡит йоғонтоһо аҫтында һиҙелерлек үҙгәрештәр кисерә.
Айырым осраҡтарҙа Бөтә донъя банкы аҫтында элеккесә Бөтә донъя банкы эшмәкәрлеге нигеҙен тәшкил иткән Халыҡ-ара реконструкция һәм үҫеш банкы күҙаллана.
Директорҙар советы, ҡағиҙә булараҡ, аҙнаһына ике тапҡыр йыйыла һәм банк операцияларына дөйөм идара итеүҙе тәьмин итә, шул иҫәптән бөтә кредиттарҙы раҫлау һәм Банк операцияларына ҡағылышлы башҡа ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн яуаплылыҡты ла үҙ эсенә ала:
Бөтә донъя банкы институты сәйәсмәндәр, бизнесмендар, техник белгестәр, граждандарҙың башҡа категориялары менән, шулай уҡ юғары уҡыу йорттары, төрлө илдәрҙән уҡыу үҙәктәре менән эшләй.
Бөтә донъя банкы ағзаһы булыу өсөн Халыҡ-ара валюта фондында ағза булыу шарты булып тора, йәғни МБРР ағзаһы иң тәүҙә Халыҡ-ара валюта фонды ағзаһы булырға тейеш.
Антропологик күрһәткестәр буйынса, оҙон буйлы, ҡаҡсараҡ кәүҙәлеләр, тышҡы ҡиәфәттәре менән, фәндәге бүленешкә ярашлы, «Памир-Фирғәнә» тибындағы кешеләргә ҡарайҙар.
1917 йылда Бөрө ҡалаһында мари халҡының 1‑се Бөтә Рәсәй съезы була, унда делегаттар сәйәси, социологик‑иҡтисад, мәҙәни үҫеш, мәғариф һәм дин мәсьәләләрен ҡарай.
Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында договорҙар Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Мари Иле Республикаһы , республикала Мишкә һәм Морко , Ҡалтасы һәм Сернур , Балтас һәм Волга райондары хакимиәттәре араһында төҙөлгән.
2009 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай делегацияһы Марий Эл Республикаһы Дәүләт йыйылышы Президиумының киңәйтелгән ултырышында ҡатнаша, унда ике республиканың закондар сығарыу органдары араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыла; «Марий Эл Республикаһында башҡорттар ҡоролтайы» ижтимағи ойошмалар ағзалары һәм көнсығыш мариҙарҙың «Ош Виче» яҡташтар берекмәһе менән осраша.
Башҡортостан Республикаһы предприятиелары Марий Эл «Биомашприбор» һәм «Волжскпродмаш» ААЙ, «Марихолодмаш» һыуытҡыс ҡорамалдар предприятиеһы, « Марбиофарм» АЙ һәм башҡа менән хеҙмәттәшлек итә.
1999 йылда Өфөлә һәм Нефтекама ҡалаһы М.Шкетан исемендәге Мари милли театры көндәре, 2000 йылда «Урал» халыҡ сәнғәте республика галереяһында мари рәссамдары В.Мари , С.Шамаева һәм башҡа күргәҙмәләре була.
Оло Барьерлы рифтың мәрйен утрауҙарын кешеләр бынан инде 40 000 йыл элек ҡуллана башлағандар, был ваҡытҡа Австралияға төп халыҡтың ата-бабалары килеп урынлашыуы ҡарай.
Горгонарийҙарҙың күпселеге асыҡ төҫтәре менән айырыла, киң таралғандары — һары, ҡыҙылдың төрлө төҫмөрҙәре, ҡыҙғылт һарынан көрәнгә тиклем, ҡайһы берҙә аҡ, сирень-пупур төҫтәре.
2012 йылдың октяберендә Милли фәндәр академияһы баҫтырып сығарған тикшенереүҙәр буйынса, 1985 йылдан алып Оло Барьерлы риф уны барлыҡҡа килтереүсе мәрйен полиптарының яртыһынан күберәген юғалтҡан.
Мәҫәлән, Лизард һәм Хеймэн утрауҙары бишйондоҙло ҡунаҡханалар рәтенә ингәнлектән, уларға барыу бик ҡиммәткә төшә, ә бына Уайтсандейз һәм Норт-Молл утрауҙарында махсус билдәләнгән урындарға арзан хаҡҡа палатка ҡорорға мөмкин.
Ирекле йөҙгән материалдарының күбеһе рифтарға үрмәләнәләр һәм яңы ҡаялар барлыҡҡа килтерәләр, шулай итеп рифта бер туҡтауһыҙ емерелеү һәм тергеҙелеү процесстары бара.
Етәксеһе башҡарыу Салауат Юлаев хоккей клубы Халыҡ-ара хоккей федерацияһы Кубогы , Милләт-ара хоккей лигаһы һәм Рәсәй чемпионаттарының броза призын яулай, Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы донъя чемпионаты була .
Кахым турэ #орнамент, #бст, #сарварсурина, (Румиль Азнабаев, Ахмет Сулейманов, Асия Гайнуллина, Венера Баймухаметова, , Миндебай Юлмухаметов , Гульсасак Турумтаева гран-при 2002), Айрат Атангулов , Миляуша Ильясова , Александр Щуплов , Алия Газизова , Василя Казаргулова , Альмира Калагаева, Флюра Абсаликова .
Тапшырыуҙарҙа башҡорт халҡының арҙаҡлы ул-ҡыҙҙарының эшмәкәрлеге, уларҙың ғибрәтле-фәһемле яҙмыштары, оло ваҡиғалар шаңдауы һәм бөгөнгө заман проблемалары күрһәтелә.
Был рубрикалар аҫтында Жәлил Кейекбаев, Рамаҙан Өмөтбаев, Зәйнәб Биишева, Фатима Мостафина, Салауат Дәүләтбаев, Земфира Сәхипова, Камил Әхиәров, Суфиян Поварисов, Хәлимә Ҡорбанаева, Әкрәм Бейешев, Рим Йәнғужин, Сәлимә Түлебаева, Фуат Биишев, Ғөбәйҙулла Илишев, Вәли Псәнчин, Флүрә Аҙнабаева, Ғайса Хөсәйенов, Нәжибә Мәҡсүтова, Азат Айытҡолов, Хәнифә Әбүбәкерова, Миҙхәт Байрамғолов, Вәсилә Садиҡова, Әсмә Усманова, Дамир Вәлиев һәм башҡалар хаҡында телевизион портреттар әҙерләнә.
Сәрүәр Сурина Юлай Ғәйнетдинов, Әнүәр Нурмөхәмәтов, Әлфиә Асылбаева-Батталова менән бергә Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Хазина» ижад берекмәһен ойоштороусыларҙың береһе.
"Хазина" ижад берекмәһе 1992-2010 йылдарҙа эшләй, меңәрләгән телевизион тапшырыуҙар, фильмдар, репортаждарҙың төп темаһы: башҡорт халыҡ ауыҙ-тел ижады, әҙәбиәте, мәҙәниәте, сәнғәте, һөнәрҙәре һәм кәсептәре, йырҙары һәм бейеүҙәре, халыҡ театрҙары һәм йола байрамдары - ошо уникаль хазинаны һаҡлаусы һәм артабан үҫтереүсе шәхестәр.
Уның балалар һәм өлкәндәр өсөн пьесаларҙан, сценарийҙарҙан, шиғырҙарҙан, әкиәттәрҙән торған биш китабы донъя күргән, әҙәби әҫәрҙәре ваҡытлы матбуғатта баҫылып тора.
Йәш быуында илһөйәрлек хисен үҫтереүгә арналған «Йәйғор», «Әкиәт йомғағы», «Күңелле станциялар», «Яҙыусылар — балаларға», «Фронт хаттары», «Туған яҡ биҙәктәре», «Туған моңдар», «Йырлайбыҙ ҙа уйнайбыҙ» кеүек телевизион теҙмәләр халыҡ ижады рухы менән һуғарыла.
Ул халыҡ ижадының аҫыл үрнәктәрен сағылдырыусы айырым ижадсылар һәм фольлор коллективтары тураһында «Тыуған яҡ байрамдары», «Халыҡ оҫталары», «Туған тел дәрестәре» исемле тапшырыуҙар циклдарын әҙерләй.
Уларҙа ижадсының тормошҡа киң һәм заманса ҡарашы, туған телгә, халҡыбыҙҙың тарихына, мәҙәниәтенә, ауыҙ-тел ижадына һәм әҙәбиәтенә ихтирамлы һәм һаҡсыл тойғолары сағыла.
Сәрүәр Сурина "Хазина" беремәһендә эшләү дәүерендә, республиканың барлыҡ район һәм ҡалаларында, Рәсәйҙең милләттәштәребеҙ көн иткән күп төбәктәрендә булып, башҡорт халҡының күп яҡлы ижад өлгөләрен табыуға, уларҙы киләсәк быуындар өсөн һаҡлауға һәм пропагандалауға тос өлөш индерә.
Участники: Асма Усманова, Гульнур Мамлеева, Буранбай Искужин, Рашит Ахтари, Рамиль Кульдавлет, Ахмар Утябай, Раис Туляк, Габидулла Зарипов, Ахмат Сулейманов, Абрар Аргинбаев, Ханифа Абубакирова,ведущая Розалия Султангареева и др.
Башҡорт халыҡ әкиәттәре, легендалары, йыр тарихтары буйынса әҙерләгән «Ҡаҙҙы кем ашаған?», «Балта һурпаһы», «Аҡыллы ҡыҙ», «Кем көслө?», «Ҡырлай урманында осрашыуҙар», «Батыр ҡуян» һ.
1975 йылда Өфөләге 1-се интернат-мәктәпте (хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) тамамлай һәм Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының башҡорт-рус бүлегенә уҡырға инә.
2010 йылдан «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» ның комментатор-мөхәррире, 2018 йылға тиклем Башҡортостан юлдаш телевидениеһында өҙлөкһөҙ эшләй һәм хеҙмәт ветераны статусына лайыҡ була.
С. Әлмөхәмәтов һәм В. И. Виноградов менән берлектә «Сания» һәм «Эшсе» (М. Ғафури либреттоһы, 1930; икеһе лә Ҡазанда татар телендә ҡуйыла) операларын, шулай уҡ БАССР‑ҙың барлыҡҡа килеүенә 10 йыл тулыуға арнап, симфоник оркестр өсөн «Башҡортостан маршы» һ.
1909 йылда Өфө «Милли көйҙәр, сәхнә һәм әҙәбиәт» түңәрәге концерттарында ҡатнаша, Әлмөхәмәтов менән бергә Көньяҡ Урал буйлап һәм Волга буйында гастролдәрҙә була.
1932—1934 йылдарҙа Башҡортостан буйлап музыкаль-этнографик экспедицияларҙа А. С. Ключарёв менән берлектә 50 башҡорт халыҡ йырын яҙып алып, нотаға һала, улар «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығына инә.
1932 йылда Өфө эшселәре һәм ҡыҙылармеецтары араһында йыйған фольклор әҫәрҙәре өлгөләре «Фабрика һәм завод йырҙары» , «Ҡыҙылармеецтар йырҙары» йыйынтыҡтарына нигеҙ була.
1898 йылда Ғосмания мәҙрәсәһендә, һуңыраҡ Өфө реаль училищеһында һәм Ғәлиә мәҙрәсәһендә, 1916—1917 йылдарҙа Ҡазан университетында уҡый, бер үк ваҡытта Өфө һәм Ҡазандың танылған музыканттарынан музыка дәрестәре ала.
1932 йылдан башлап Өфөлә йәшәй: Башҡортостан милли мәҙәниәт ҒТИ хеҙмәткәре, шул уҡ ваҡытта Башҡорт сәнғәт техникумында уҡыта; 1936 йылдан алып БАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре буйынса идаралыҡ хеҙмәткәре.
Ғәбәши Солтан Хәсән улы (1 май 1891 йыл, Ҡазан губернаһы Кесе Сулабаш ауылы — 8 ғинуар 1942 йыл, БАССР‑ҙың Борай районы Салҡаҡ ауылы) — композитор, фольклорсы, музыка-йәмәғәт эшмәкәре.
Мәккә… Боронғо был ҡалала көслө, дәрәжәле ҡәбилә — ҡөрәйештәр хакимиәттә иң юғары урындарҙы биләй, улар маһир сауҙагәрҙәр, төрлө һөнәр әһелдәре, бик эшлеклеләр, һүҙҙәре үтә.
Бик борон заманда әле, Ибраһим Пәйғәмбәр менән уның улы Исмәғил үк төҙөгән ғибәҙәтхана — Ҡәғбәтулланы тәрбиәләп тотоусылар, хаж ғәмәле үтәргә ярҙам итеүселәр ҙә — ошо заттан.
Ҡөрәйештәрҙең иң күренекле, бай ҡатыны Хәҙисә Инәбеҙ дүрт балаһы менән икенсегә тол ҡалғас, үҙ ҡәбиләһенән ғәҙел, тоғро һүҙле булғаны өсөн Әхмәт ҡушаматы алған, эшмәкәр һәм саф күңелле, сибәрҙәрҙән-сибәр егет Мөхәммәткә, үҙе тәҡдим яһап, тормошҡа сыға.
Ошо ауыр мәлдә Хәҙисә Инәбеҙ бөгөлөп төшмәй, бар байлығын иренең изге эшенә бағышлай, аслы-туҡлы йәшәһәләр ҙә, һуҡранмай ризаһыҙлыҡ күрһәтмәй.
Саф мосолман тәрбиәһе алып үҫә Фатима һәм гүзәл сифаттары өсөн һуңғараҡ Ситдиҡа , Мөбәрәкә , Таһира , Зәкиә , Разия , Мәрзиә , Мөхәдисә , Зәһрә тигән ҡушаматтарға лайыҡ була ла инде.
Мәккәләр улар менән алыш-биреште туҡтата, Пәйғәмбәребеҙҙе туҡтауһыҙ эҙәрлекләйҙәр, мыҫҡыл итәләр, ҡыйырһыталар, хатта үлтерергә лә маташалар.
Ҡөрәйшиттәр йығылып ятып көлә, Пәйғәмбәребеҙ иһә шул хәлендә уҡыныуын дауам итә һәм, ҡыҙы Фатима килеп арҡаһын таҙартмайынса тороп, ҡалҡынмай.
Уның бот сабып, үҙ алдына: «Барса мәхлүкәттәр араһынан аҙәм балаһы иң күп бәхәсләшеүсе, низағлашыусы булды», — тип һөйләнә-һөйләнә ҡайтып киткәнен генә ишетеп ҡалдым.
«Минең ҡулым түгел, Ғәйшә-Фатима ҡулы», — тип баланы мунса индергәндә миндек менән сабыу, ауырыу ҡатын-ҡыҙҙы имләгәндә уларға һылтаныу йыш күҙәтелә.
Балиғ булыу менән ҡыҙҙы Пәйғәмбәребеҙҙе тәрбиәләп буй еткергән, рисәләт иңгәндән һуң ҡурсылап торған Әбү Талибтың улы Ғәлигә кейәүгә бирәләр.
Фатима — Пәйғәмбәребеҙҙең иң кесе ҡыҙы булһа ла, Ислам тарихында тәрән эҙ ҡалдырған һәм халҡыбыҙ бик яратып, ихтирам иткән, оло әһәмиәткә эйә шәхес булараҡ, башта уның тураһында хикәйәләү дөрөҫ булыр, моғайын.
Пиреней ярым утрауын ғәрәптәр яулап алып күсеп килгәс, 9-10 быуатта бер ҡыҙ рухы күренә, был рух Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы Фатима тип һанайҙар һәм ҡалаға ла атаманы ошо айҡанлы бирәләр.
Ултыраҡ ғәрәптәр үҙҙәрендә таралған төрлө ауырыуҙарҙан ҡурсыр өсөн сабыйҙарын тәүге йылдары тәрбиәләргә һәм ғәрәпсә дөрөҫ һөйләшергә өйрәтер өсөн күсмәндәргә бирә торған булғандар.
Һәр көн йоҡларға ятҡанда 34 тапҡыр «Аллаһу әкбәр», 33-әр тапҡыр «Сүбхәналлаһу» һәм «Әлхәмдүлиллаһи» тип уҡынығыҙ, шул һеҙгә иң яҡшы хеҙмәтсе булыр,
Тыйыуҙарҙы Рәсүлебеҙ тәү сиратта үҙ ғаиләһе үрнәгендә индергән һәм Фатима раҙыйаллаһу ғәнһә менән бәйлеләре хәҙистәрҙә байтаҡ урын алған.
Бының менән бергә БСТ телеканалының һәм «Спутник ФМ» менән «Юлдаш» радиканалдары сигналдарын тапшырыу һәм ҡабул итеү биләмәлен һиҙелерлек киңәйтергә мөмкинлек биргән ерҙәге эфир ретрансляторҙар селтәре төҙөү ифрат оло әһәмиәткә эйә булды.
Шулай уҡ БСТ телеканалының һәм «Юлдаш» радиканалы тапшырыуҙарын тәү сиратта Рәсәйҙең Башҡортостан менән сиктәш төбәктәре — Удмурт һәм Татарстан Республикалары, Силәбе, Ҡурған, Һамар һәм Ырымбур өлкәләре,Пермь крайында йәшәүсе милләттәштәребеҙ өсөн яҡшы сифатта ҡабул итә алырлыҡ ҙур төҙөлөш һәм монтаж эштәре башҡарылды.
«Башҡортостан» радио һәм телекомпанияһының күп ижади коллективтарының Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдәге төрлө конкурстарҙа һәм бәйгеләрҙә алдынғы урындар алыуы, билдәләнгән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булыуы ла күп нәмә тураһында һөйләй.
Телевидениеның операторҙары һәм ижади төркөмдәре ил кимәлендәге һәм халыҡ-ара спорт ярыштарын, шул иҫәптән 2014 йылда Сочи ҡалаһында үткән Ҡышҡы Олимпия һәм Паралимпия уйындарын, Ҡазан ҡалаһындағы Универсиаданы, башҡа күп төрлө спорт сараларын яҡтыртыуға йәлеп ителеүе лә ыңғай күрһәткестәрҙең береһе.
Рәсәй Президентының Рәмис Дәүләтбәевты 2011 йылда дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләү тураһындағы указында «Ватан телерадиотапшырыуҙарын үҫтереүҙәге ҙур хеҙмәттәре һәм күп йыллыҡ емешле эшмәкәрлеге өсөн» тип юҡҡа ғына әйтелмәгән.
1989—1994 йылдар — «Башҡортостан» Дәүләт телерадиокомпанияһының радио тапшырыуҙары студияһы Ижтимағи-сәйәси программалары баш редакцияһының хәбәрсеһе, радио тапшырыуҙары студияһы комментаторы, радио тапшырыуҙары студияһының «Даирә» ижад берекмәһе етәксеһе.
Дәүләтбаев Рәмис Рәжәп улы — башҡорт радио һәм телевидение журналисы, 2000—2015 йылдарҙа «Башҡортостан» телерадиотапшырыуҙар компанияһы етәксеһе, Рәсәй телевидениеһы академигы , дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орден миҙалы менән бүләкләнгән, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
Делегация составында Ирек Байышев, тарихсы Рәмил Рәхимов, командир Илдар Шәйәхмәтов етәкселегендә «Башҡортостан Республикаһының «Любизар» беренсе атлылар полкы» хәрби-тарихи клубы ағзалары, режиссёр һәм журналист, «Сена буйында ҡурай моңо» фильмы авторы Нәсүр Йөрөшбаев һәм башҡалар булды.
Немец яғы, үҙ сиратында, Наполеонды еңеүҙең 200 йыллығына һәм башҡорт яугирҙарының сит ил походтарында ҡатнашыуы хөрмәтенә ҡорос уҡты алтынға алыштырырға ҡарар итте.
Тарихи сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, 1814 йылдың 14 апрелендә Изге Лауренция сиркәүе янында Шварцбург-Рудольфштадт кенәзлеге принцы Карл Гюнтер уҡ-һаҙаҡтың көсөнә шик белдергәс, дүрт башҡорт йәйәнән атыу оҫталығын күрһәтмәксе була.
Капитан Вальдемар Пабст һуңыраҡ Роза Люксембургты «Эден» ҡунаҡханаһында ҡулға алып, һорау алғанда фрайкоровсы Отто Рунге уға приклад менән бер нисә тапҡыр һуғыуы тураһында һөйләй.
Уларҙың һөйләүе буйынса катерҙа Ландвер-канал буйлап алып барғанда Тиргартен менән Зоопарк араһында кеше булмаған ерҙә Пабсттың ҡул аҫтындағы флот лейтенанты Герман Сушон ҡатындың башына ата һәм уның үле кәүҙәһен -- урамына яҡын ерҙә күперҙәр араһында каналға ташлай.
Ирекле һайлауҙарһыҙ, матбуғаттың һәм йыйылыштарҙың сикләнмәгән ирегенән, фекерҙәрҙең ирекле көрәшенән башҡа тормош бөтә ижтимағи ойошмаларҙа ла үлә, тормошҡа оҡшаған нәмәгә генә әйләнә, бюрократия ғына ғәмәлдәге элемент булып ҡала… Бер нисә тиҫтә энергиялы һәм тәжрибәле партия етәксеһе генә хакимлыҡ һәм идара итә.
Улар араһында, ысынында, иң танылған кешеләрҙең бер өлөшө генә етәкселек итә һәм бары тик эшселәр синыфының һайлап алынған өлөшө генә юлбашсылар һүҙҙәренә алҡышларға һәм тәҡдим ителгән резолюцияләрҙы бер тауыштан хуплар өсөн йыйылышҡа ваҡыт-ваҡыт йыйыла.
Либкнехт кеүек Роза Люксембург та Германияла 1918 йылғы Ноябрь революцияһы ваҡытында власҡа килгән Шейдеман (социал- демократ, Веймар республикаһының тәүге премьер-министры) хөкүмәтен ҡолатыуға ҡаршы була, сөнки компартия ул саҡта көсһөҙ була.
Без свободных выборов, без неограниченной свободы печати и собраний, без свободной борьбы мнений жизнь отмирает во всех общественных учреждениях, становится только подобием жизни, при котором только бюрократия остаётся действующим элементом… Господствует и управляет несколько десятков энергичных и опытных партийных руководителей.
Унда Розаның исеме бронза хәрефтәр менән яҙылған, улар ярҙан каналға төшөп китеп барған кеүек, тағы ла 200 м төньяҡтараҡ Карл Либкнехтты үлтергән ерҙә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған.
Икенсе Интернационалдың Штутгарттағы когресында Люксембург Ленин менән бергә Август Бебелдең империалистик һуғышҡа һәм милитаризмға ҡараш буйынса резолюцияһына ҡаршы сыға (Бебель һуғыш осоронда эшселәр ғәҙәти көрәш сараларын ғына ҡулланырға тейеш тип иҫәпләй).
Ро́за Люксембу́рг (, , ысын исеме — Розалия Люксенбург, псевд. , , ; 5 март 1871 йыл, Замосць, Польша короллеге, Рәсәй империяһы — 15 ғинуар 1919 йыл, Берлин) — марксизм теоретигы, философ, иҡтисадсы һәм публицист.
1893 йылда Роза Ян Тышка, Юлиан Мархлевский, Адольф Варский һәм башҡалар менән Польша һәм Литва короллеге социал-демократик партияһына нигеҙ һалыуҙа ҡатнаша, уның «Справа роботнича» гәзитенең етәксеһенә әйләнә.
Көнсығыш Африка, Көнбайыш һәм Көнсығыш Һиндостан ярҙарын, Сокотра, Ява һәм Цейлон утрауҙарын бик яҡшы өйрәнәләр, Лаккадив һәм Мальдив утрауҙарында, Сулавеси, Тимор утрауҙарында һәм башҡаларҙа булалар.
Совет һәм сит ил ғалимдары «Витязь», «А. И. Воейков», «Ю. М. Шокальский», магнитһыҙ «Заря» шхунаһында , «Наталь» , «Диамантина» , «Кристна» һәм «Варуна» , «Зулфиквар» тикшеренеү судноларында йөҙә.
1972 йылдан «Гломар Челленджер» америка судноһы даими тәрән диңгеҙҙә быраулау эштәре алып бара, һыу массаларының ҙур тәрәнлектә хәрәкәтен өйрәнеү, биологик тикшеренеүҙәр алып бара.
Һинд океаны сиктәре буйлап дәүләттәр : Көньяҡ Африка Республикаһы, Мозамбик, Танзания, Кения, Сомали, Джибути, Эритрея, Судан, Мысыр, Израиль, Иордания, Сәғүд Ғәрәбстаны, Йәмән, Оман, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, Катар, Индонезия, Катар, Кувейт, Ирак, Иран, Пакистан, Һиндостан, Бангладеш, Мьянма, Таиланд, Малайзия, Көнсығыш Тимор, Австралия.
Һинд океанында утрау дәүләттәре һәм төбәктән ситтәге дәүләттәрҙең биләмәләре бар: Бахрейн, Һинд океанындағы Британия территорияһы , Комор утрауҙары, Маврикий, Мадагаскар, Майотта , Мальдив, Реюньон , Сейшел утрауҙары, Францияның Көньяҡ һәм Антарктида территориялары , Шри-Ланка.
Ҡайһы бер утрауҙар — мәҫәлән, Мадагаскар, Сокотра, Мальдив утрауҙары — боронғо материктарҙың ҡалдыҡтары, икенселәре — Андаман, Никобар йәки Рождеств утрауы — вулкан сығышлы.
Эре утрауҙар һәм архипелагтар: Тасмания, Шри-Ланка, Кергелен архипелагы, Андаман утрауҙары, Мелвилл, Маскарен утрауҙары , Кенгуру, Ниас, Ментавай утрауҙары , Сокотра, Грут-Айленд утрауы, Комор, Тиви утрауҙары , Занзибар, Симёлуэ, Фюрно утрауҙары, Никобар утрауҙары, Кешм, Кинг, Бахрейн утрауҙары, Сейшел Утрауҙары, Мальдив утрауҙары, Чагос архипелагы.
Диңгеҙҙәре һәм төп ҡултыҡтары океан ярҙары буйлап урынлашҡан : Ҡыҙыл диңгеҙ, Ғәрәбстан диңгеҙе , Лаккадив диңгеҙе, Бенгал ҡултығы, Андаман диңгеҙе, Тимор диңгеҙе, Арафур диңгеҙе , Бөйөк Австралия ҡултығы, Маусон диңгеҙе, Дейвис диңгеҙе, Содружество диңгеҙе, Космонавтар диңгеҙе .
Австралиянан төньяҡтараҡ — Андаман диңгеҙе һәм Малакк ҡултығы арауығында, артабан Суматра утрауҙары ярҙарының көньяҡ-көнсығышынан, Зонд ҡултығына, Ява утрауҙарының көньяҡ ярынан, Бали диңгеҙҙәренән һәм Савуҙың көньяҡ стгенән, Арафур диңгеҙенең төньяҡ сигенән, Яңы Гвинеяның көньяҡ-көнбайыш ярынан һәм Торресов ҡултығынан үтә.
Ҡайһы саҡ океандың көньяҡ өлөшөн, төньяҡ сиген көньяҡ киңлектең 35-нан көньяҡ киңлектең 60-наса , әлегәсә рәсми рәүештә билдәләнмәгән Көньяҡ океанға индерәләря.
Һинд океанының мөһим транспорт юлдары булып Фарсы ҡултығынан Европаға, Төньяҡ Америкаға, Японияға һәм Ҡытайға, шулай уҡ Аден ҡултығынан Һиндостанға, Индонезияға, Австралияға, Японияға һәм Ҡытайға маршруттар тора.
1872 йылдан 1876 йылға тиклем «Челленджер» инглиз елкәнле-пар корветында беренсе фәнни океан экспедицияһы үтә, океан һыуҙары составы, үҫемлек һәм хайуандар донъяһы, төбө һәм тупраҡ рельефы тураһында яңы мәғлүмәттәр алына, океан тәрәнлегенең тәүге картаһы төҙөлә һәм тәрәнлектә йәшәүсе һыу хайуандарының тәүге коллекцияһы йыйыла.
Дурбан, Мапуто (экспорт: мәғдән, күмер, мамыҡ, минераль сеймал, нефть, асбест, сәй, шәкәр сеймалы, каштан сәтләүеге, импорт: машиналар һәм ҡорамалдар, сәнәғәт тауарҙары, аҙыҡ-түлек)
Карачи (экспортҡа: мамыҡ, туҡыма, йөн, күн, аяҡ кейеме, келәм, дөгө, балыҡ, импорт: күмер, кокс, нефть продукттары, минераль ашламалар, ҡорамалдар, металдар, иген, аҙыҡ-түлек, сәй, шәкәр)
Дар-әс-Сәләм (экспорт: мамыҡ, кофе, сизаль, алмас, алтын, нефть продукттары, кешью сәтләүеге, ҡәнәфер, сәй, ит, тире, импорт: етештерелгән тауарҙар, аҙыҡ-түлек, химик матдәләр)
«Тояҡтар йыры», «Ер менән Күк араһында», «Ете даръям», «Көн менән Төн сиге», «Моң-тәлгәш» тигән шиғри йыйынтыҡтары һәм балалар өсөн «Шашка иленә сәйәхәт», «Бәрәкәтле көн» исемле проза әҫәрҙәренән торған йыйынтыҡтары Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә донъя күрә.
Тамара Искәндәриәнең күп яҡлы ижады Муса Ғәли, Рауил Бикбаев, Хәсән Назар, Тамара Ғәниева, Фәрзәнә Аҡбулатова, Ғәҙилә Бүләкова, Әнғәм Хәбиров мәҡәләләрендә төплө анализлана.
Йәнырыҫ урта мәктәбен тамамлағас, Ишембай трикотаж фабрикаһында тегенсе булып эшләй, 1976—1981 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының рус бүлегендә юғары белем ала.
«Йәншишмә», «Йәшлек», «Башҡортостан» гәзиттәре, Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһы, «Ватандаш», «Башҡортостан ҡыҙы» журналдары аша халыҡҡа еткергән һүҙе һәр саҡ тос, төплө, аҡыллы, йылы, ихлас булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Тәржемәсе булараҡ Тамара Искәндәриә Г. Гарсия Маркес, Йәләлетдин Руми, Джанни Родари, Антон Хансен Тамсааре, Хименес, Ли Цзин Чжао, Душан ДЖуришич, Олжас Сөләйменов әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән.
Уның атаһы, Никон, бай кеше һәм билдәле архитектор һәм төҙөүсе була, шул уҡ ваҡытта ул философия, математика, логика, астрономия, ауыл хужалығы һәм әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынған.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Галендың яҙмалары бик ҡыҫҡа һәм системаһыҙ, сөнки ул киләһе быуындар өсөн сирҙе тасуирларға тырышмай, уны күберәк ауырыуҙың симптомдары һәм дауалау алымдары ҡыҙыҡһындыра.
Гален, тәндә сыҡҡан әҫпе ғәҙәттә ҡара төҫтә була, әммә бер ниндәй ҙә сейләнгән урын булмай, тип яҙа, ә сирҙән һуң һауыҡҡандарҙың тәнендә ҡара әҫпеләр ҡала, сөнки эренле күперткеләрҙә ҡан ҡалдыҡтары була һәм күперткеләр ҙә була.
Уның анатомияһын 1543 йылда барлыҡҡа килгән Андреас Везалийҙың «Кеше тәненең төҙөлөшө тураһында» исемле хеҙмәте баҫтырылып сыҡҡанға тиклем ҡулланалар, уның ҡан әйләнеше теорияһы 1628 йылға тиклем ғәмәлдә була, тап ошо йылда Уильям Гарвей үҙенең «Хайуандарҙың йөрәге һәм ҡан әйләнеше хәрәкәте буйынса анатомик тикшеренеү» хеҙмәтен баҫтырып сығара, унда ул ҡан әйләнешендә йөрәктең роленә тасуирлама бирә.
Был вазифала дүрт йыл эшләгән осорҙа Гален диетаның, спорттың, гигиенаның кәрәклегендә инана, анатомияны, һынған урындарҙы һәм ауыр йәрәхәттәрҙе дауалау ысулдарын өйрәнә.
Төрлө оҫталарҙа уҡыу буласаҡ ғалимдың фекерләүенә ҙур йоғонто яһай: ғүмеренең аҙағынаса ул ниндәйҙер бер айырым медицина йүнәлешенә йәки мәктәбенә инанмай.