polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Пропага́нда », — «таратам») — хәҙерге сәйәси дискурста, йәмәғәтселек фекерен булдырыу өсөн йәки башҡа маҡсатта, ниндәйҙер йүнәлештә сәйәси ҡараштар, факттар, аргументтар һәм башҡа мәғлүмәттәр, шул иҫәптән имеш-мимеш һәм ялған мәғлүмәт таратыу һәм аңлатыу эше алып барыу; Ниндәйҙер бер йүнәлештә тәғлимәт, белем таратыу, аңлатыу эше.
Иҫкәрмә: У — уйындар, Е — төп ваҡытта еңеү, ЕО — овертаймда еңеү, ЕБ —буллитта еңеү, ОО — овертаймда отолош, БО — буллитта отолош, О — төп ваҡытта отолош, ШИ — шайба индергән, ШҮ — шайба үткәргән, М — мәрәйҙәр.
Мортаза Рәхимов һәм Рәсәй хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк араһында һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә 2010 Йылдың 31 авгусында команда булдырыу тураһында приказ ҡабул ителә, ә шул йылдың сентябрь айында команда йыйыла.
2017/2018 йылдар миҙгеленең тәүге уйынында «Ағиҙел» Салауат Юлаев исемендәге спорт һарайында 3 350 тамашасы йыя һәм лиганың был күрһәткесе буйынса үткән рекордын ике меңгә уҙа.
«Салауат Юлаев» спорт һарайы беренсе тамашасыларҙы 1967 йылдың 28 ноябрҙә аренаны асыу матчы Салауат Юлаев менән Торпедо-Усть-Каменогорск командалары осрошҡанда ҡабул итә.
Яҡупова, Башҡортостан республикаһының элекке юстиция министры С. Әүзәнов, партия эшмәкәре һәм тарихсы Р.Ҡузыев, башҡа бик күптәр Мәтәл мәктәбендә белем нигеҙҙәрен төплө үҙләштергәс, уҡытыусы Д. С. Хафизовтың көслө тәьҫирендә уҡыуҙарын артабан дауам итеп, Башҡортостан республикаһының маҡтаулы һөнәр эйәләре һәм арҙаҡлы шәхестәре булып үҫеп етте, халыҡ һөйөүен яуланы.
Мөғәллим ауылдаштарын сыҙамлы булырға өндәй, дошманды еңеү өсөн фиҙакәр хеҙмәткә рухландыра, үҙе уҡыусылар, ата-әсәләр менән күп яҡлы эштәр алып бара.
Уҡытыусы тәү сиратта үҙ белемен күтәреү өҫтөндә даими, ныҡышмалы эшләй, уҡытыу-тәрбиә тураһында китаптар алдырып уҡый, курс, семинарҙарҙа була, алдынғыларҙың тәжрибәһен йотлоғоп һеңдерә.
Ә 1922 йыл башынан үҙ эше, уҡытыу-тәрбиә мәсьәләләрен хәл итеү юлдары һәм ысулдары тураһында уҡытыусылар, мәктәп етәкселәре кәңәшмәләрендә сығыш яһай, докладтар һөйләй, август кәңәшмәләрендә бай тәжрибәһе менән күп тапҡыр уртаҡлаша.
1917 йылдың көҙөндә Д. С. Хафизов хәҙерге Башҡортостандың Учалы районы Ҡаҙаҡҡол мәктәбендә яратып өлгөргән хеҙмәтен — балалар уҡытыу һәм тәрбиәләү эшен башлап ебәрә.
Уҡыусыларға төплө белем биреү өсөн, йәш мөғәллим көсөн дә, ваҡытын да йәлләмәй, төрлө түңәрәктәр ойоштора, бөтәһен дә яңы тормош талаптарына яраҡлы алып бара.
Ул ата-әсәләр менән эшләргә лә ваҡыт таба, уларға Октябрь революцияһының маҡсатын аңлата, мәҙәни-ағартыу сараларын йәйелдерә, яңы шарттарҙа яңыса йәшәргә өйрәтә.
Уны 1921 йылдан 1957 йылға тиклем тыуған төйәге Мәтәл ауылы мәктәбендә уҡытыусы, директор булып эшләгән дәүерҙә әйтә — дан-шөһрәт ҡаҙанған талантлы педагог булараҡ таныла.
Ҡаҙаҡҡол ауылы халҡы тырыш, әҙәпле Динмөхәмәт Сәмәхужа улын бик ярата, уға йә «мөғәллим», йә «учитель» тип кенә мөрәжәғәт итә, ауылдан киткәс тә, уны оҙаҡ йылдар буйы хәтерендә һаҡлай.
Әйтәйек, төрки халыҡтарҙың тарихын танылған шәрҡиәт белгесе, һуңынан башҡорт милли хәрәкәте етәксеһе булып киткән Зәки Вәлиди уҡытҡан, ғәрәп теленән билдәле ғәрәп теле уҡытыусыһы Закир Ҡадири белем биргән.
Шуға күрә «Ғәлиә» мәҙрәсәһен тамамлаған шәкерттәр һәйбәт белемгә эйә көслө шәхес Рәсәй ҡалаларында һәм ауылдарында ғына түгел, сит илдәрҙә лә үҙҙәренә эш, урын табырлыҡ бик уҡымышлы кешеләр булып сыҡҡан.
Бындағы белем биреү стандарттары ғына түгел, һәйбәт итеп йыһазландырылған физика, химия кабинеттары, дини, фәнни-популяр, нәфис әҙәбиәт, төрлө журналдар, төрки, ғәрәп, фарсы, урыҫ телдәрендә баҫылған гәзиттәр тупланған бай китапхана тикшерергә килгән чиновникты ғәжәпкә ҡалдырған.
Бында танылған башҡорт шағирҙары Шәйехзада Бабич һәм Мәжит Ғафури, Сәйфи Ҡудаш һәм Шамун Фидаи, композитор Солтан Ғәбәши һәм драматург, шағир Хәбибулла Ғәбитов, дипломат Кәрим Хәкимов һәм 1923—1927 йылдарҙа Башҡортостандың эске эштәр комиссары И. Солтановтар тәрбиәләнгән.
Был уҡыу йорто Татарстан, Ҡаҙағстан, Урта Азия һәм Кавказдағы башҡа республикаларҙан килгән шәкерттәргә лә һуңғараҡ дәүләт йә йәмәғәтселек эшмәкәрҙәре, ижади зыялы инсандар йә фән өлкәләрендә ҙур ғалимдар булып китерлек тәрбиә һәм аң-белем биргән.
«Ғәлиә» мәҙрәсәһен тамамлап сыҡҡан зыялылар — башҡорттар ҙа, башҡа милләт кешеләре лә — күбеһе үҙ илендә милли азатлыҡ хәрәкәтенә етәкселек иткәндәр.
Һөҙөмтәлә уларҙың күптәре хатта Октябрь түңкәрелешенән һәм граждандар һуғышы буталыштарынан да имен-аман сығып, эмиграцияла ла үҙҙәренең лайыҡлы кешеләр икәнен күрһәтә алған.
Альп рельефы Алтайҙа боронғо пенеплен өҫтөнән күтәрелә һәм Катунь, Чуй, Ҡурай, Сайлюгем, Чихачев, Шапшал, Көньяҡ Алтай, Һарымсыҡты һырттарының юғарыраҡ участкаларын биләй.
Рельефтың төп формалары булып бында осло тау түбәләре һәм карлингтар, карҙар, күлле соҡорҙар менән трог үҙәндәр, мореналы һырттар, өйкөмдәр, ишелмәләр, һибелмәләр, ҡарлы-солифлюкциялы ҡатламдар тора.
Алтайҙың континенталь климаты йылы һәм ямғырлы йәй, тау алдарында һалҡын һәм аҙ ҡарлы ҡыш менән, тауҙарҙа йыш һәм ҡарлы ҡар ҡатламы менән ҡылыҡһырлана.
Морфологияһының үҙенсәлектәре: эйәлек категорияһы берлек һәм күплек һандары өсөн бер үк формала, сағыштыр: саларса «» — башҡортса «ағайым» һәм «ағайыбыҙ», «» — «башың» һәм «башығыҙ»; -/ аффиксы эйәлек килештең күрһәткесе булып тора, сағыштыр: саларса «» — башҡортса «ҡулдың», «» — «илдең»; ҡылымдың хәҙерге замандағы юҡлыҡ формаһы нигеҙҙең «»/«» һүҙе менән ҡушымтаһынан яһала, сағыштыр: саларса «» — башҡортса «килмәй».
Салар теле һүҙлек составы нигеҙендә дөйөм төрки лексикаһы ята; байтаҡ өлөшөн ҡытай теленән, шулай уҡ ғәрәп теле, фарсы теле, монгол һәм тибет телдәренән үҙләштерелгән һүҙҙәр тәшкил итә.
Салар теле синтаксик төҙөлөшөндә һөйләм киҫәген логик һәм эмоциональ айырып күрһәтеү уны күсереп йөрөтөү менән оҙатыла, мәҫәлән, эйә урынында хәбәр: « » һүҙҙәрҙең тура тәртибе; « » — кире һүҙҙәр тәртибе.
Үрҙә аталған иҡтисадтарға 1997—1998 йылдарҙа милли валюталар курсы төшөү (мәҫәлән, Таиланд валютаһы — бат — тәүҙә 48 %, ә 1997 йыл аҙағына 100 % тиерлек арзаная; Индонезия рупияһы 228 % төштө), фонд индекстары кәмеү, инфляция үҫеше, корпоратив бурыс үҫеүе, корпорацияларҙың шау-шыулы бөлгөнлөктәре хас була.
Азия финанс кризисы Индонезия диктаторы Сухартоның отставкаға китеүе, Көнсығыш Тиморҙың үҙаллылыҡ иғлан итеүе һәм Маһатһир Мөхәмәд хөкүмәтенең бүленеүе кеүек сәйәси эҙемтәләргә сәбәпсе булды.
Айырым дәүләттәр тарафынан киләсәкте уйламайынса «Азия юлбарыҫтары» иҡтисадтарының үҫеүен дәртләндереүгә ҙур тырышлыҡ һалыуҙа ғәйепләнгән Халыҡ-ара валюта фонды уның эҙемтәләрен бөтөрөүгә 40 млрд доллар бүлде.
Милли иҡтисадтарҙың структураһын сәйәси һәм иҡтисади яҡтан үҙгәртеү 2001 йылғы кризис эҙемтәләрен еңеп сығырға һәм йылдам үҫеште яңыртырға мөмкинлек бирҙе.
Уның төп сәбәбе — «Азия юлбарыҫтарының» үтә йылдам үҫеүе, сөнки ошо арҡала был илдәргә капитал ағымы көсәйә, дәүләт һәм корпоратив бурыс арта, иҡтисад үтә әүҙемләште һәм күсемһеҙ милек баҙары ҙур тиҙлек менән үҫә.
Уның алдараҡ һәм был осорҙа ижад ителгән бер шәлкем шиғырҙары «Төнгө йәшен» исеме аҫтында «Шарлама» тип аталған коллектив йыйынтыҡҡа индерелә һәм Башҡортостан китап нәшриәтендә 1992 йылда донъя күрә.
Шағир Гөлназ Ҡотоева билдәләүенсә, «китаптың исемен ҡушылған „Төнгө йшен“ шиғырында — поэтик деталдрҙн туҡып, тулы, сағыу картина хасил иткн. Күңелдең иң неск ҡылдарын тирбтерг һлтле ул ҡыҫҡа ғына шиғыр. Оҫта һелтнеп күк йөҙөн сыра тоҡандырып ырғытҡан, күк йөҙөнн нимнелер эҙлүсе. Эҙлгнен тапҡандың шатлығынан гөрһөлдп көлөп ебреүе, аҙаҡ, шул шатлыҡ нуры баҫылғас, бала кеүек күҙ йштре менн илауы — йшнп яуған ямғырҙың кеше күңеленд көслө хистр уятыуын ниндй оҫта итеп асып биргн ул! Йшенле ямғырҙы ул кеше күңелен образ итеп алған.»:
Ә инде талантлы шағирҙың иң матур ижади өлгөләре тупланған «Шиғырҙарым — күңел шәжәрәһе» тип исемләнгән йыйынтығы 2007 йылда донъя күрҙе һәм тиҙ арала шиғриәт һөйөүселәр араһында таралып та бөттө.
Улар һәм әҙәбиәт белгестәре бер тауыштан Ғәбиҙулла Зарипов ижадында оло илһөйәрлек, туған халҡына, уның боронғо ауыҙ-тел ынйыларына һәм ғәжәйеп бай теленә сикһеҙ мөхәббәт ярылып ята тип билдәләй.
Шағир үҙенең лирик геройының барлыҡ ыңғай булмышын сағылдырыу өсөн күп осраҡта башҡорт халҡының үҙенсәлекле ауыҙ-тел ижады өлөгөләренә мөрөжәғәт итә, уларҙағы төрлө образдарҙы үҙенсә байытып уҡыусыға яңыса еткерегә ынтыла.
Фекерҙәрҙең ҡыйыулығы һәм туралығы, уларҙың философик тәрәнлеге менән бергә Ғәбиҙулла Зарипов поэзияһының башҡалар менән бутамаҫлыҡ үҙенсәлекле икәнен иҫбат итә.
Уның проза өлкәһендә тәүге ҡарлуғасы булған һәм балалар һәм йәштәр журналы "Аманат"та 2000 йылдың ноябрь айынан баҫылып килгән «Туғандар сәйәхәте» фантастик повесының аҙаҡҡы өлөшөнөң уны күптән көткән йәш уҡыусыға барып етеүе ҡәләм оҫтаһының вафат көнө менән тап килде.
Ә инде күптән нәшриәткә тапшырылған һәм тағы ла бер талантлы балалар яҙыусыһының башҡорт әҙәбиәтенә килеүен һәм унда ныҡлы урын алыуын дәлилләгән «Бәрҙе балаһы» повесы Ғәбиҙулла Зариповтың яҡты донъя менән хушлашыу йылына үҙенсәлекле иҫтәлек булып ҡалды.
Балалар өсөн тәғәйенләнгән һәм үҙ-ара ҡаршылыҡта изгелектең яуызлыҡтан күпкә өҫтөн булыуын һүрәтләгән, кешеләр араһындағы матур мөнөсәбәттәрҙе данлаған был әҫәрҙә халыҡ ижады өлгөләре менән тәрән бәйләнеш ярылып ята.
Шул уҡ йылда республика балалар һәм үҫмерҙәр гәзите «Йәншишмә»гә эшкә саҡырыла, башта ябай хеҙмәткәр, шунан бүлек мөдире була, 1990 йылдан яуаплы сәркәтип итеп үрләтелә.
«Ғбиҙулла Зариповты ҡаты ауырыу аяҡтан йыҡты, йшрг тырышып тырмашып ятты, ауырыған килеш т ҫрҙр ижад итеүҙн туҡтаманы, ҡлмдштрен хаттар яҙып, ҙбитк, ижадҡа булған ҡараштарын, мөнсбтен белгертте. Йл, 40 йшен д тултыра алмай, яҡты донъя менн хушлашты шағир. Үҙенслекле ижады, матбуғатта ҡыйыу сығыштары менн замандаштары хтеренд ул мңгелекк уйылып ҡалды. инде уны танып белмгндр, уның менн аралашмағандар шағирҙы китаптарынан таныр, яңы дүерҙ уның ижадына бөтөнлй икенсе баһа бирелер…», тип яҙҙы «Башҡортостан ҡыҙы» журналы редакторы, шағир Гөлназ Ҡотоева «Ағиҙел» журналының 2011 йылғы ноябрь һанында баҫылған «Йән йылыһын өләшеп… » тигән мәҡәләһендә.
«Йәншишмә» гәзитендәге көндәлек эшмәкәрлек дәүерендә шағир публицистика менән даими шөғөлләнә, ҡобайырҙар сығарыуҙа тәүге аҙымдарын яһап, һиҙелерлек тәжрибә туплай, шулай уҡ балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәби әҫәрҙәр яҙыуға ныҡлап тотона.
Уның был дәүерҙәге ижади эшмәкәрлек нәтижәһе тип тулы нигеҙ менән 1996 йылда «Китап» нәшриәтендә үҙаллы баҫылған «Аҡбатыр» шиғыр һәм ҡобайырҙар йыйынтығын атарға кәрәк.
1997 йылда «Егет һүҙе» шиғри тупланма эсендә Ғәбиҙулла Зариповтың киң ҡатлам әҙәбиәт һәм шиғриәт яратыусыларға тәҡдим ителгән «Йән йылыһы» йыйынтығы уның тулы кимәлдә яңы бейеклектәргә күтәрелгән шағир итеп күрһәтте.
Мәшһүр Салауат, Айҙар Байыҡ сәсән, халыҡ шағиры Рәми Ғарипов, йырсы шағир Сафуан Әлибай менән бер рәттән Ғәбиҙулла Зарипов та Йүрүҙән һәм Әй буйҙарын төбәк иткән арҙаҡлылар рәтендә үҙенең лайыҡлы урынын алған.
Фәнил Ҡоҙаҡаев — Башҡорт дәүләт университетында уҡыу йылдарынан йәмәғәт эштәре менән әүҙем шөғөлләнә: факультеттың комсомол һәм профсоюз ойошмалары үткәргән барлыҡ сараларҙың уртаһында була, студент төҙөлөш отряды составында биш миҙгел эшләй, шуларҙың икеһендә отряд командиры вазифаһын башҡара, 1978 йылда «Башҡортостан» интернациональ төҙөлөш отряды менән ул ваҡыттағы ГДР-ҙың Галле округына барыу хоҡуғына әйә була.
1979 йылда Башҡорт АССР-ының Радио һәм телетапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетының Башҡортостан радиоһында тәржемәсе булып эш башлай һәм 1995 йылға тиклемге арала мөхәррир, өлкән мөхәррир һәм радионың баш мөхәррире, шунан Башҡортостан телевидение студияһында баш мөхәррир һәм уның етәксеһе — Радиотелекомпанияның генераль директоры урынбаҫары була.
1970 йылда Өфөләге 1-се интернат-мәктәпте (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты) тамамлағас, хеҙмәт эшмәкәрлеген ҡала торлаҡ идаралығының ремонт-төҙөлөш участкаһында балта оҫтаһы булып башлай.
Фәнил Шәмсетдин улы Ҡоҙаҡаев 1952 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы районы Малай ауылында Бөйөк Ватан һуғышының төркөм инвалиды ғаиләһендә тыуған.
2004—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары, етәксе вазифаһын башҡарыусы булып эшләй.
Ҡорһағаяҡлылар океан төпкөлдәрендә, океан һәм диңгеҙ яр буйҙарында, сөсө һыуҙа, тауҙарҙа һәм мәмерйәләрҙә, ташлы сүлдәрҙә йәшәй.
Һуңыраҡ бер йәки бер нисә тар махсуслаштырылған программаны үтәү өсөн тәғәйенләнгән процессорҙар эшләүҙең ҡиммәтле ысулынан компьютер етештереүселәр күп маҡсатлы процессор ҡоролмаларының типовой кластарын сериялы әҙерләүгә күсә.
Компьютер комплекттарын стандартлаштырыуға тенденция ярымүткәргес элементтарҙың, мейнфреймдарҙың һәм мини-компьютерҙарҙың ҡыҙыу үҫеше осоронда барлыҡҡа килә, ә интеграль схемалар барлыҡҡа килеү менән ул тағы ла популярлаша.
Хәҙерге заман процессорҙарын компьютерҙар кеүек юғары технологиялы ҡоролмаларҙа ғына түгел, автомобилдәрҙә, калькуляторҙарҙа, мобиль телефондарҙа һәм хатта балалар уйынсыҡтарында ла табырға мөмкин.
Йыш ҡына улар микроконтроллерҙарҙан тора, унда, хисаплау ҡоролмаһынан тыш, кристаллда өҫтәмә компоненттар (программалар һәм мәғлүмәттәр хәтере, интерфейстар, ввод-вывод порттары, таймерҙар һ.
Микроконтроллерҙың заманса иҫәпләү мөмкинлектәре утыҙ йыл элек персональ компьютерҙар эшкәртеүселәре менән сағыштырыла, хәҙерге үҙәк процессор эшсәнлегекүпкә артығыраҡ.
Дүртенсе этап, 1970-се йылдар башында, технологияны алға этәреү арҡаһында, БИС һәм СБИС , микропроцессорҙар эшләнә, уның кристаллында процессорҙың бөтә төп элементтары һәм блоктары урынлаша.
Оҙаҡ ваҡыт махсус мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн аппаратта оптималләштерелгән (мәҫәлән, ҡайһы бер хәрби мәсьәләләрҙе хәлтеү өсөн суперкомпьютерҙар йәки процессорҙар) йәки ышаныслылыҡ, тиҙ эшләү йәки электромагнит импульстарынан һәм ионлаштырыусы радиация буйынса махсус талаптар ҡуйылған процессорҙар ғына иҫәпкә алынмай.
Тәүҙә түбән дәрәжәләге интеграция микросхемалары ҡулланыла, уларҙа ябай транзистор һәм резистор йыйылмалар була, һуңынан, технология үҫешеү менән, цифрлы схема техникаһының айырым элементтарын тормошҡа ашырыусы микросхемалар ҡулланыла башлай (тәүҙә элементар асҡыстар һәм логик элементтар, һуңынан сумматор һәм регистор кеүек ҡатмарлы элементтар ҡулланыла), һуңыраҡ микросхемалылар барлыҡҡа килә, һуңыраҡ процессорҙың функциональ блоктары булған чиптар — арифметик-логик ҡоролмалар, реестрҙар етештерелә.
Тәүҙә үҙәк эшкәртеү ҡоролмаһы терминында логик операцияларҙы яйға һалыу ғына түгел, ә компьютер программаларының машина кодын аңлау һәм үтәү өсөн тәғәйенләнгән элементтарҙың махсуслаштырылған системаһы тасуирлана.
Хәҙер «микропроцессор» һәм «процессор» һүҙҙәре синонимдарға әйләнгән, әммә ул саҡта улай булмай, сөнки ғәҙәти һәм микропроцессорлы ЭВМ 10-15 йыл буйы ҡулланыла, һәм тик 1980-се йылдар башында ғына микропроцесстар ЭВМ-ды ҡыҫырыҡлап сығара.
Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер суперкомпьютерҙарҙың үҙәк процессор ҡоролмалары бөгөн дә ҙур һәм үтә ҙур интеграция дәрәжәһе булғанмикросхемалары нигеҙендә төҙөлгән ҡатмарлы комплекстарҙан ҡулланыла.
Үҙәк процессор (ЦП; шулай уҡ үҙәк процессор ҡоролмаһы ЦПУ; . , , һүҙмә-һүҙ үҙәк эшкәртеү ҡоролмаһы, йыш ҡына ябай процессор) — машина инструкцияларын үтәүсе электрон блок йәки интеграль схема, , компьютерҙы аппарат менән тәьмин итеүҙең төп өлөшөһәм программалаштырылған логик контроллер.
80386 процессоры 1985 йылда барлыҡҡа килә һәм уның яҡшыртылған һаҡланған режимы, 32 битлы адрестары була, был 4 Гб тиклем оператив хәтерҙе һәм виртуаль хәтер механизмын файҙаланырға мөмкинлек бирә.
1957 йылда Өфөгә ҡайтҡас, 12-се киске эшсе йәштәр мәктәбендә уҡыта башлай, тиҙҙән директорҙың уҡытыу эше буйынса урынбаҫары итеп күсерелә, артабан 29-сы урта мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә.
Уҡытыусылар коллективына етәкселек итеү, уларҙың методик эштәрен ойоштороу, һәр педагогты ижади эшләргә өйрәтеү, уның бәләкәй генә уңыштарын да күрә белеү һәм дәртләндереү кеүек сифаттар, уҡытыусыларҙың һәм балаларҙың һәр береһен даими иғтибарҙа тотоу, улар хаҡында әсәләрсә хәстәрлек күреү уны айырып тора.
1997 йылда хаҡлы ялға сыҡһа ла, Зәйтүнә Йәнбарисова баш ҡаланың мәғариф эштәренән, мәғариф органдары һәм йәштәр менән эшләү комиссияһы ағзаһы булараҡ, айырылмай.
2001 йылда, ул мәғариф хеҙмәткәрҙәренең ҡала советы ағзаһы, мәғариф органдары һәм йәштәр менән эшләү комиссияһы ағзаһы булараҡ, барлыҡ уҡыу йорттары музейҙары смотрын үткәреүгә ҙур өлөш индерә.
Был ваҡытта үҙгәртеп ҡороу, яңы иҡтисад шарттарында мәғариф системаһы кисергән хәл-ваҡиғаларҙы көйләүҙә, уның һәйбәт уңыштарын ишәйтеүҙә һәм иң яҡшыларын һаҡлап алып ҡалыуҙа бүлек мөдире урынбаҫарының башҡарған эштәре бихисап.
Уҡытыусы, мәктәп директоры, ҡала халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире урынбаҫары булып эшләгән 43 йыл дәүерендә өлгәшкән уңыштары өсөн «Почёт Билдәһе» ордены, күп миҙалдар һәм Маҡтау грамоталары менән бүләкләнә.
Уҡытыусылар коллективының һәр ағзаһын яҡын күреү, алдынғы педагогтарҙың тәжрибәһен өйрәнеү һәм таратыу тураһында ҡайғыртыу, йәки уҡытыусыларҙы үҫтереү мәктәп директорына ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә ҙур уңыштар яуларға мөмкинлек бирә.
1950 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетына уҡырға инә, институтты ҡыҙыл диплом менән тамамлай һәм Пермь өлкәһе Чусовка районы Скальный эшселәр ҡасабаһы мәктәбенә эшкә ебәрелә.
Икенсе тема Төрөкмән-көҙәйҙәр риүәйәтендә сағыла — Урта Азиянан, Төркмәнстан далаларынан, тип һөйләгән йөҙйәшәр ҡарт Түбәнге Ләмәҙ ауылында.
13—14 быуаттарҙа Ағиҙел йылғаһының һул ярын биләйҙәр, 14 быуат аҙағында ҡыпсаҡтар ҡыҫымы аҫтында Ағиҙелдең урта ағымына һәм Өфө йылғаһы тамағына күсеп, мең ҡәбиләһе янында төпләнәләр.
15 быуат башында ҡәбиләнең бер өлөшө Өфө йылғаһының түбәнге ағымында төпләнә; ҡалғаны — Эҫем йылғаһы, һуңыраҡ Ләмәҙ һәм Йүрүҙән йылғаһының урта ағымына күсеп ултыра, бында улар ҡыуаҡан, мырҙалар, әйле ҡәбиләләре менән күрше була.
18—19 быуаттарҙа ҡәбилә йәшәгән биләмә Верхнеурал өйәҙенә һәм Өфө өйәҙенә, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 3‑сө , 6‑сы , 7‑се башҡорт кантондарына ҡараған.
Ауылға нигеҙ һалыусының улдары билдәле аҫабалар — Ҡобау ауылы кешеһе Әбдрәшит Тәкәйев 1773 йылда Ҡобау улусы ерҙәренә сыуаштарҙы керетеүҙә ҡатнашҡан; икенсе улы — Ғәббәс Тәкәйев Өфө өйәҙенең 8-се Башҡорт кантоны начальнигы булған.
Көҙәйҙәр Саян-Алтайҙан бик иртә күсеп киткәнлектән, тышҡы ҡиәфәттәре понтий һыҙатлы булыуы уларҙың боронғо төрөк донъяһына ҡарауын аңлата, баджгард-бурджан ҡәбиләләре менән Алтайҙан Төньяҡ Кавказ тауына тиклемге арауыҡты үткән улар.
1795 йылда иҫкә лә алынмаған ауылдар Красильников картаһында бар: Йүрүҙәндең уң ярында — Яҡшы, Абыҙгилде, Миңғәйеш ауылы янында, Тәңкәле йылғаһынан йыраҡ түгел- Ҡасим, Йырал йылғаһының үрендә — Исмәғил, Йырал ҡушылдығы Батышлы буйында — Яҡуп.
Миңзәлә буйҙарында йәшәгәндә уғырҙар һәм башҡа халыҡтар менән ҡушылыуға бәйле, Көҙәй батырының һары сәсле шайтан ҡыҙына өйләнеүе тураһындағы Шайтан-көҙәй легендаһы ла бар.
Бер аҙ тәжрибә туплап, уҡытыу-тәрбиә эшендә белемдең ниндәй әһәмиәткә эйә булыуын яҡшы аңлап килгән уҡытыусы тел һәм әҙәбиәт факультетының башҡорт бүлегендә педагогия серҙәрен тырышып өйрәнә.
Сажиҙә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова 1919 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Баштирмә ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Сажидә Зайлалова техникумда өс йыл уҡый һәм уны 1936 йылда бөтөрөп сыға ла 16 йәшендә Шишмә районының Ябалаҡлы ете йыллыҡ мәктәбендә башланғыс синыфтар уҡытыусыһы булып эш башлай.
Бында ла ул намыҫлы хеҙмәт өлгөләре күрһәтә, шуға ла уны 1943 йылда ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының мәктәптәр бүлеге инструкторы итеп билдәләйҙәр, бер ни тиклем ваҡыттан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы итеп үрләтелә.
Шулай уҡ йыл һайын финанс министрҙарының һәм ваҡыты-ваҡыты менән ауыл хужалығы һәм иҡтисад министрҙарының кәңәшмәләре уҙа, әммә уларҙың иң мөһим ҡарарҙары тышҡы эштәр министрҙары тарафынан раҫланырға тейешле.
Даими Секретариат Джакарта ҡалаһында урынлашҡан һәм Генераль секретарь тарафынан етәкселек ителә (2013 йылдың 9 ғинуарынан алып был вазифаны Вьетнамдың элекке тышҡы эштәр министры Ле Лыонг Минь башҡара, вәкәләтлек ваҡыты — 5 йыл).
АСЕАН үҙе 1967 йылдың 8 авгусында Бангкок ҡалаһында биш дәүләт — Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур һәм Таиланд тышҡы эштәр министрҙары осрашыуында «АСЕАН декларацияһына» ҡул ҡуйылғас барлыҡҡа килә.
Биш сит ил эштәре министры — Индонезиянан Әҙәм Малик, Филиппиндан Нарцисо Рамос, Малайзиянан Абдул Разағ, Сингапурҙан С. Раджаратнам һәм Таиландтан Танат Кхоман — ойошманы нигеҙләүселәр булып тора.
1990 йылда Малайзия Көнсығыш Азияның Иҡтисад советын төҙөргә тәҡдим итә, унда АСЕАН дәүләттәренән башҡа Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Корея Республикаһы һәм Япония инергә тейеш була.
Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре берләшмәһе — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы дәүләттәрҙең сәйәси, иҡтисади һәм мәҙәни хөкүмәт-ара төбәк ойошмаһы.
АСЕАН-ды төҙөү сәбәптәре араһында: ағза-дәүләттәренең етәкселек итеүсе элиталарының дәүләт төҙөүгә ҙур иғтибар биреү теләге, коммунизмдан ҡурҡыу, алға киткән илдәрҙән шикләнеү һәм иҡтисади үҫешкә ынтылыш була.
1976 йылда Бали утрауында Көньяҡ-Көнсығыш Азияла Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә һәм АСЕАН татыулыҡ декларацияһына ҡул ҡуйғандан һуң АСЕАН ойошмаһы формалаштырыла.
Грахов Николай Леонидович — Башҡортостанда тыуып һәм йәшәп рус телендә ижад итеүсе балалар шағиры һәм яҙыусыһы, йырсы-шағир , журналист һәм тәржемәсе, 1992 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, «Бельские просторы» журналының шиғриәт бүлеге мөдире.
1985 йылда Башҡорт дәүләт университеты филология факультетының киске бүлеген «отлично»ға диплом яҡлап тамамлай һәм Башҡортостан китап нәшриәтенең нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһына эшкә саҡырыла.
1526 йылда Сөләймән 100 меңлек ғәскәрен Венгрияға ҡаршы яуға ебәрә; 1526 йылдың 29 авгусында Мохач эргәһендәге алышта төрөктәр Лайош армияһын тулыһынса тиерлек тар-мар итә, король үҙе ҡасып барғанда һаҙлыҡҡа батып үлә.
Чехияны ошондай уҡ яҙмыштан Австрияның Габсбургтар династияһына буйһонғанлығы ғына ҡотҡара: ошо мәлдән Австрия менән Төркиә араһында оҙайлы һуғыштар башлана, ә Венгрия һәр ваҡыт яу яланы булып ҡала.
1527—1528 йылдарҙа төрөктәр Босния, Герцеговина һәм Славонияны баҫып ала, 1528 йылда Трансильвания хакимы, Венгрия тәхетенә дәғүә итеүсе Янош Беренсе Запольяи үҙен Сөләймәндең вассалы тип таный.
Уның хоҡуҡтарын һаҡлау һылтауы аҫтында Сөләймән 1529 йылдың авгусында, австрийҙарҙы ҡыуып, Венгрия баш ҡалаһы Буданы ала, ә шул уҡ йылдың сентябрендә 120 меңлек ғәскәр башында Венаны ҡамай, алғы төрөк отрядтары Баварияға бәреп инә.
Империя ғәскәрҙәренең аяуһыҙ ҡаршылыҡ күрһәтеүе, шулай уҡ киҙеү ауырыуҙары башланыу һәм аҙыҡ-түлек етмәү арҡаһында солтан, ҡамауҙы туҡтатып, Балҡанға сигенергә мәжбүр була.
1532—1533 йылдарҙағы яңы Австрия — Төркиә һуғышы төрөктәрҙең сик буйындағы Кёсег ҡәлғәһен ҡамауы менән тамамлана, уның фиҙакәр ҡаршы тороуы Венаны ҡабат ҡамарға йыйынған Сөләймәндең ниәтен ҡыя.
Сөләймән башҡаса Венаға һөжүм итмәй, өҫтәүенә, был һуғышта уға австрийҙар ғына түгел, испандар ҙа ҡаршы тора: Испания короле һәм Изге Рим империяһы императоры Карл Габсбург Австрия короле Фердинанд Беренсенең ағаһы була.
13 июндә ғосман флоты Суэцтан сыға, 3 августа төрөктәр Аденға килеп етә, уның хакимы Әмир, тантаналы ҡабул итеү ойошторһа ла, мачтаға аҫып ҡуйыла, ҡала алына һәм талана.
Һинд мосолмандары ҡамаусыларға ярҙам итә, ҡәлғә бирелергә йыйына, шул саҡ португал эскадраһы етеп килеүе хаҡында хәбәр тарала; гуджараттар португалдар менән солох төҙөй һәм ҡаланы ҡамаған төрөктәрҙе ҡырып һала.
Шулай итеп, солтандың Һинд океанынан европалыларҙы ҡыуыу ниәте уңышһыҙлыҡҡа осрай, ләкин ҡоро ерҙәге һуғыштарҙа уның сардарҙары еңеү артынан еңеү яулай.
1540 йылдың 20 октябре солохона ярашлы, солтан Венецияны Хәйреддин баҫып алған бөтә утрауҙарҙан, Мореялағы Наполи ди Романо менән Мальвазия ҡалаларынан баш тартырға мәжбүр итә; Венеция шулай уҡ 30 мең дукат контрибуция түләй.
Артабан Сөләймән Австрия менән һуғышты яңырта , 1541 йылда төрөктәр Буданы, 1543 йылда — Венгрияның элекке баш ҡалаһы Эстергомды, 1544 йылда — Вишеградты, Ноградты, Хатванды ала.
1547 йылдың 19 июнендәге Адрианополь солохо буйынса, Австрия Төркиәгә яһаҡ түләүен дауам итә; Венгрияның үҙәк төбәктәрендә айырым пашалыҡ булдырыла, ә Трансильвания, Валахия һәм Молдавия кеүек үк, Ғосман империяһы вассалына әйләнә.
Уның ҡарауы 1536 йылда Сөләймән Франция короле Франциск Валуа менән йәшерен союз төҙөй, Валуа иһә бер нисә йыл инде Карл менән Италия өҫтөнән хакимлыҡ урынлаштырыу өсөн көрәшә.