polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Ҡаҙағстандың Рәсәй Федерацияһы менән сик буйы оҙонлоғо буйынса донъяла иң оҙон ҡоро ер сик буйы булып һанала һәм 6846 км тәшкил итә, Үзбәкстан менән — 2203 км, Ҡытай менән — 1533 км, Ҡырғыҙстан менән — 1051 км һәм Төркмәнстан менән — 379 км.
Аралдың ҡороуы күп йылдар дауамында Үзбәкстан һәм Ҡаҙағстан Амударъя һәм Һырдаръя йылғалары һыуҙарын үҫемлектәрҙе һуғарыу өсөн ҡалланыуҙан.
Ҡороған Арал диңгеҙе өс һыу ятҡылығына бүленгән, иң төньяҡтағыһы Кесе Арал диңгеҙе тулыһынса Ҡаҙағстан территорияһында урынлашҡан (3300 км һәм Үзбәкстандың көньяҡ өлөшөнә ағып китмәһен өсөн быуа менән кәртәләнгән.
Мәскәүҙәге дәүләт түңкәрелешен ойошторорға маташыуҙан һуң 1991 йылдың авгусында Ҡаҙағстан 1991 йылдың 16 декабрендә бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә, совет республикалары араһында Ҡаҙағстан бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән иң аҙаҡҡы республика булып тора.
Ҡаҙағстан ландшафтары көнбайыштан көнсығышҡа табан Каспий диңгеҙенән Алтай тауҙарына һәм төньяҡтан көньяҡҡа табан Көнбайыш Себер тигеҙлегенән Үҙәк Азия оазистарына һәм сүллектәрен тиклем йәйрәп ята.
1917 йылдың революцияһы һәм артабанғы граждандар һуғышы осоронда Ҡаҙағстан административ йәһәттән бер нисә тапҡыр бүленә; 1936 йылда СССР составында Ҡаҙаҡ Совет Социалистик Республикаһы булдырыла.
1986 йылдың декабрендә Алматыла йәш этник ҡаҙаҡтарҙың демонстрациялары үтә, уларҙы һуңынан Декабрь ваҡиғалары, улар Ҡаҙаҡ ССР-ы Компартияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары Динмөхәмәт Ҡунаевтың урынына РСФСР-ҙа Геннадий Колбинды ҡуйыуға ризаһыҙлыҡ белдерәләр.
Иң эре бассейндарҙан — Ҡаратау бассейны, унда с 650 млн тонн 25 етештерелә һәм илдең төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Аҡтүбә фосфориттар бассейнының Чилисай ятҡылығы һаналалар.
Ил бер нисә халыҡ-ара ойошманың, атап әйткәндә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, Евро-Атлантик Партнёрлыҡ Советы, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе, Шанхай Хеҙмәттәшлек Ойошмаһының ағзаһы булып тора.
Дәүләт төҙөлөшө формаһы буйынса түбәндәге 16 административ-территориаль берәмектән — федераль ерҙәрҙән торған федератив дәүләт: Бавария, Баден-Вюртемберг, Берлин, Бранденбург, Бремен, Гамбург, Гессен, Мекленбург-Алғы Померания, Түбәнге Саксония, Рейнланд-Пфальц, Саар, Саксония, Саксония-Анхальт, Төньяҡ Рейн-Вестфалия, Тюрингия, Шлезвиг-Гольштейн.
Был хәл конгресс Пруссияның башҡа герман дәүләттәренә булған йоғонтоһон танымауын күрһәтә һәм Гогенцоллерн династияһы менән Габсбург династияһы араһында булған тарихи ҡапма-ҡаршылыҡты көсәйтә.
Вена конгрессынан һуңғы яңырыу сәйәсәте либераль хәрәкәттәрҙең көсәйеүенә килтерә, быға яуап итеп, Австрия дәүләтенең билдәле консерватив эшмәкәре Меттерних осоронда яңа репрессия саралары индерелә.
Сәнәғәт һәм технологик секторҙарҙың бер нисәһендә донъя кимәлендә алдынғы булған Германия тауарын сит илгә сығарыу йәһәтенән Ер шарында өсөнсө экспортлаусы булыу менән бер ҡатарҙан импорт буйынса ла шул уҡ урында тора.
Германияла йылғалар күп: Рейн, Дунай, Эльба, Везер һәм Одер, улар каналдар менән тоташтырылған, иң билдәлеһе — Киль каналы, ул Балтик һәм Төньяҡ диңгеҙҙәре тоташтыра.
Германия — иҡтисады тотороҡло үҫеүсе бөйөк дәүләт 2009 йыл йомғаҡтары буйынса илдең эске тулайым продукты күләме 3,24 триллион АҠШ долларын тәшкил иткән, был кеше башына яҡынса 39 442 доллар тигән һүҙ.
Ауыл исеменә «Яңы», «Иҫке», «Оло», «Кесе», «Үрге», «Түбәнге», «Баш», «Тамаҡ» һымаҡ өҫтәмәләр бындай исемле ауыл булған осраҡта ҡулланыла.
Бындай хәл ауылдан кешеләр китеп бөтһә, ә хөкүмәт ауылды иҫәп исемлегенән алып ташлау тураһында ҡарар ҡабул иткәнсегә тиклем ваҡыт арауығында барлыҡҡа килә.
Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең ойошторолоу датаһы бер ни тиклем ваҡыт РКП -ның 1919 йылдың 8—11 ноябрендә Стәрлетамаҡта уҙғарылған 1-се Бөтә Башҡортостан конференцияһына бәйле билдәләнде: был конференция үтеү менән Стәрлетамаҡта Башҡорт АССР-ының «Башҡортостан дәүләт нәшриәте» тигән гәзит-журнал һәм китап нәшриәте барлыҡҡа килә тип һөйләнелде һәм яҙылды.
Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте — Башҡортостан Республикаһының башҡорт, урыҫ, татар һәм республикала йәшәүсе башҡа халыҡтар телдәрендә нәфис, ғилми-популяр, педагогик, балалар, мәҙәни-ағартыу, тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәтен, -материалдарын һәм һынлы сәнғәт тауарҙарын баҫып сығарыусы дәүләт ойошмаһы.
Башҡортостан китап нәшриәте үҙенең баҫмалары менән бөтә ил, Рәсәй һәм донъя күләмендәге һәр төрлө китап күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша, иҫтәлекле китаптар төрлө мәшһүр дипломдарға лайыҡ була.
Башҡортостан китап нәшриәте 1969 йылда үҙенең 50 йыллыҡ юбилейын билдәләй һәм ошо иҫтәлекле ваҡиға айҡанлы РСФСР Юғары Советының Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнә.
Райондың көнсығыш өлөшөндә эреле-ваҡлы убалар теҙмәһенән торған, Яйыҡ йылғаһы үҙәне яғына иңкеүләнгән тигеҙлек ятауылы Был яҡтағы бейеклек 350—400 м тирәһе.
Тау буйы дала зонаһының ҡалҡыулыҡтар араһындағы түбән урынында күлдәр урынлашҡан (Мулдаҡ, Мауыҙҙы, Атауҙы, Ҡарабалыҡты, Суртанды, Сыбаркүл һ.б.).
Район территорияһында Орсоҡ һәм Дарыулы йылғалары үҙәнендә һибелмә, ә Ярлыҡап ауылы эргәһендә рудалы алтын бар; төньяҡ өлөшөндә марганецрудаһы ятҡылыҡтары табылған; ҡуйы ҡыҙыл, алһыу ҡыҙыл, ҡараһыу шәмәхә төҫөндәге һәм башҡа төр йәшмәнең өҫкә сығып ятҡан урындары билдәле.
Урындағы ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндереү өсөн Ҡолоҡас туф, брекчияһы , Тупаҡ балсыҡ ятҡылығы һәм Красная Башкирия ҡыҙыл балсыҡ ятҡылығы , шулай уҡ Йәнгел эзбизташ ятҡылығы эшкәртелә, Мауыҙҙы һәм шифалы ләме булған Мулдаҡ күлдәре тәбиғәт ҡомартҡылары булып иҫәпләнә.
Райондың дала зонаһында — яҙғы бойҙай , ҡарабойҙай үҫтереү; һөт-ит малсылығы, һарыҡсылыҡ, сусҡасылыҡ; тау-урман зонаһында һөт-ит мал-ғы, ит-йөн һарыҡсылығы, тибен йылҡысылығы, яҙғы бойҙай, ужым арышы һәм һоло үҫтереү төп тармаҡтар булып тора.
Районда 74 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 28 урта мәктәп; Таштимер ауыл хужалығы ПУ, 32 дөйөм китапхана, 77 клуб учреждениеһы, үҙәк район һәм 7 участка дауаханаһы эшләй.
Район територияһы аша Магнитогорск—Белорет—Ҡарлыман, Магнитогорск—Сибай тимер юлдары, Аҡъяр—Сибай—Асҡар—Сермән, Булгаково— Белорет—Магнитогорск автомобиль юлдары үтә.
Башҡортостан халҡына БСТ тапшырыуҙарын еткереү өсөн республиканың төбәктәрендә 400-ҙән ашыу ретранслятор төҙөлдө; улар күбеһенсә дециметр йышлыҡтарында эшләй, ҡеүәте 1 Вт-тан 5 КВт-ҡаса.
Эфирға сыҡҡан тапшырыуҙар һаны — 50-нән ашыу; улар төрлө йәшәйеш өлкәләренә — сәйәсәт, иҡтисад, мәҙәниәт һәм сәнғәт, йәмғиәт булмышына бағышлана, шулай уҡ күңел асыу һәм интерактив йүнәлеш-жанрҙарын биләй.
Рәсәйҙең Башҡортостан менән күрше субъекттары: Ырымбур, Һамар, Силәбе, Свердловск һәм Төмән өлкәләрендә, Татарстан менән Удмуртия республикаларында БСТ тапшырыуҙарын кабель селтәрҙәре аша ҡарап була.
Тәүтормош йәмғиәте ағзалары бер тигеҙ булған, улар идара итеүселәргә һәм идара ителеүселәргә бүленмәгән, шуға ла бындай йәмғиәттә беҙ белеп-аңлаған сәйәси власть бөтөнләй булмаған.
Әммә бындай бойһоноу тәү сиратта был кешеләрҙең шәхси авторитетына һәм абруйына нигеҙләнгән булған, икенсе яҡтан уларҙың был сифаттары бойһонорға теләмәгәндәргә ҡарата көс ҡулланыу мөмкинлеге менән дә нығытылған булған.
Тәүтормош йәмғиәтендәге көндәлек тормош уның бар яҡлы сағылышында ла (аҙыҡ-түлек табыу, кешеләр араһындағы төрлө мөнәсәбәттәр, шул иҫәптән ир-аттар менән ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы ғаилә, беҙҙең замандағы никах килешеүенең нәҡ ул ваҡыттағы формалары) бер нисек тә тәртипһеҙ, сыуалсыҡ һәм буталсыҡ булмаған, улар билдәле йола һәм ғөрөф-ғәҙәттәргә бойһонған.
Уларҙа кешелектең тарихи үҫеше һөҙөмтәһендә алда әйтелгән теге йәки был йола-ғәҙәттәр менән бергә ҡаты ғына тыйыуҙар һәм кешеләрҙең төрлө шарттарҙағы тәртип ҡағиҙәләре нығытылып килгән.
Хоҡуҡты хоҡуҡ ситемаһы итеп күҙ алдына килтергәндә, хоҡуҡ системаһынан тыш ғәҙәттә башҡа хоҡуҡи күренештәр ҙә: хоҡуҡи мәҙәниәт, хоҡуҡи аң һәм хоҡуҡты тормошҡа ашырыу күҙ уңында тотола.
Хоҡуҡ — дәүләт эшмәкәрлеге продукты, дәүләт власы тарафынан билдәләнә һәм дәүләттең мәжбүр итеү ихтыяры аша һаҡлана, хоҡуҡ һәм ҡанун позитивистар өсөн бер үк әйбер.
Хоҡуҡ — юриспруденция төшөнсәһе, йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләүҙең бер төрө; йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләүсе, йәмғиәттәге мотлаҡ үтәлергә тейешле, формаль рәүештә билдәләнгән, тәғәйен тәртиптә ҡабул ителгән, дәүләт тарафынан гарантияланған тәртип ҡағиҙәләре системаһы .
Позитивистар фекеренсә,хоҡуҡ— формаль- йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләүсе, дәүләт системаһы тарафынан мәжбүрләү менән тәьмин ителгән, дәүләт тарафынан билдәләнгән, йәки санкцияланған дөйөм мәжбүри тәртип ҡағиҙәләре системаһы.
Юриспруденцияның меңәр йыллыҡ тарихында универсаль аңлатмалар табырға тырышмаҫҡа кәрәклеге әйтелеп килә, хәҙерге заман фәнендә лә бөтәһенә лә оҡшаған бер аңлатма булдырылмаған.
ХХ быуат уртаһында Рәсәй дәүләтенең һалым сәйәсәте ҡатыландырылғас, берҙәм ғаилә (ҡаҙна файҙаһына яһаҡ, төрлө йыйымдар һәм йөкләмәләр һалыу өсөн төп берәмек булған бер хужалыҡҡа ҡараған бер нисә бәләкәй ғаилә) һаны арта.
Башҡорт халҡында шәриғәт ҡанундары әхлаҡ, ғәҙәт-йола ҡағиҙәләре менән бер бөтөнлөк тәшкил иткәнлектән, уларҙы күпселек осраҡта хатта айырып алып та булмай.
Бер үк ваҡытта Ислам дине ҡабул ителгәнгә тиклем үк ҡулланылған ғәҙәт ҡанундары ла , ҡайһы саҡ шәриғәткә бик үк тап килмәүенә ҡарамаҫтан, һаҡланып килгән.
Шулай уҡ Рәсәй ҡануниәтенең урыҫ, христиан дине ғаилә нормаларын индерергә тырышыуы: никахҡа инеүҙе, сабыйҙарҙы махсус кенәгәләрҙә теркәү, был хаҡта документтар биреү, йәш цензы һ.
Йәмғиәттең һәр ағзаһы тыуған көнөнән һуңғы көнөнә тиклем социаль статусынан, милләтенән, мөлкәтенән һәм матди хәленән тыш, ғаилә-никах хәле тураһында характеристикаға эйә.
Ғаиләнең мал-тыуары һәм йылҡы өйөрөнә ғаилә башлығы идара иткән, ғаилә парҙары - ҡушаҡтар - һәм айырым ағзалары файҙаланыуында менге аттар һәм һауын малының бер өлөшө булған.
Социаль институт: социаль норма, иҫкәртеү, үҙ-үҙеңде тотош, хоҡуҡ һәм бурыстар менән йөкмәтелгән, ир менән ҡатындың, балалар менән ата-әсәләрҙең мөнәсәбәтен көйләүсе.
Егерменсе быуаттың тәүге сирегенәсә, совет осорона тиклем, быуаттар дауамында башҡорттарҙың ғаилә тормошо, милли әҙәбе юридик яҡтан да, әхлаҡи йәһәттән дә ислам дине, шәриғәт ҡанундарына буйһонған.
Ғаилә-өйләнешеү, туғанлыҡ, уллыҡҡа алыу йәки балаларҙы тәрбиәгә алыуҙың башҡа формалары арҡаһында барлыҡҡа килгән шәхси, мөлкәт һәм мөлкәтһеҙ хоҡуҡ һәм бурыстар менән бәйләнгән кешеләр.
Ғаилә, нигеҙҙә, бер никахлы булған, күп ҡатынлылыҡ һирәк, башлыса башҡорт общинаһының бай ҡатламдары һәм мосолман руханиҙары вәкилдәре араһында, шулай уҡ вафат булған ағаларының ҡатындарын никахлағандар араһында осраған.
Ғаилә — тарихи аныҡ ойошҡанлыҡҡа эйә булған, ағзалары никах йәки туғанлыҡ мөнәсәбәте менән бәйле, уртаҡ көндәлек тормош, үҙ-ара әхлаҡи яуаплылыҡ һәм социаль зарурлыҡ менән йәшәгән социаль төркөм.
Ултыраҡ тормошҡа күсеү, игенселек һәм шәхси хужалыҡ үҫеү менән, никахлы парҙан һәм уларҙың өйләнмәгән балаларынан торған бәләкәй ғаилә өҫтөнлөк ала башлай.
Ғаилә эсендәге мөнәсәбәттәр туғанлыҡ системаһына ярашлы ҡоролған, йола хоҡуғы нормалары, исламды ҡабул иткәндән һуң, шулай уҡ шәриғәт ярҙамында көйләнгән
863 йыл тирәһендә ағалы- ҡустылы Константин Философ һәм Мефодий Византия императоры Михаил әмере буйынса бороғо славян теле яҙмаһын тәртипкә килтерә һәм яңы әлифбаны грек телендә яҙылған дини текстарҙы славян теленә тәржемә итер өсөн ҡуллана.
Оҙаҡ ваҡыт был кириллица (был осраҡта глаголица- кириллицаны тыйғас, уйлап сығарылған йәшерен яҙма) йәки глаголица булғанмы икәне билдәһеҙ була— тик билдәләре яҙылышы менән генә айырылып торған азбукалар.
Хәҙерге ваҡытта фәндә глаголица алдараҡ, ә кириллица һуңыраҡ уйлап сығарылған тигән фекер нығынған (кириллицала глаголица хәрефтәре урынына заменены грек хәрефтәренә алмаштырылған).
Реформа һөҙөмтәһендә диакритик билдәләр, бер нисә хәреф ҡулланылмай башлай һәм ғәмәлдә ҡалғандары ябайыраҡ итеп яҙыла башлай (улар шул ваҡыттағы латин шрифттарына яҡыная, был шрифт граждан шрифты тип атала).
Оҙаҡламай граждан шрифтына сербтар, һуңыраҡ — болгарҙар; румындар 1860 йылдарҙа кириллицанан баш тартып, латин яҙмаһына күсә (шуныһы ҡыҙыҡ, күпмелер ваҡыт улар латин һәм кириллица хәрефтәренән торған «ваҡытлы» алфавит ҡуллана).
Хәрефтәр яҙылышына әҙ генә үҙгәрештәр булған граждан шрифт менән (самое крупное — замена -образной буквы «т» на нынешнюю её форму) урыҫтар, украиндар, сербтар, болгарҙар һәм белорустар әле лә ҡуллана .
Хәрефтәр һаны әҙәйә, быуатта электән ҡулланылған «э» һәм «й» хәрефтәре законлаштырыла, тағы «автор» тәҡдим иткән бер хәреф — «ё» өҫтәлә, уны Екатерина -нең әхирәте, дәүләт эшмәкәре княгиня Дашкова Екатерина Романовна тәҡдим итә.
Был алфавит нигеҙендә элекке СССР-ҙағы славян булмаған халыҡтар һәм Монголия өсөн алфавит төҙөлә (уларҙың яҙмаһы быуатҡа тиклем булмаған, йәки башҡа яҙма системаларына нигеҙләнгән булған: Ғәрәп яҙмаһы, Ҡытай яҙмаһы, Боронғо монгол яҙмаһы һ.б.).
Башта кириллица менән көньяҡ славяндар, көнсығыш славяндар, шулай уҡ румындар ҡулланған; ваҡыт үтеү менән уларҙың алфавитында айырмалар күбәйә башлай, шул уҡ ваҡытта хәрефтәр яҙылышы һәм орфография принциптары берҙәм булып ҡала.
Бишбүләк районының иҡтисадында төп тармаҡ — ауыл хужалығы, ул иген культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш үҫтереүгә, мөгөҙлө эре малдар, сусҡа һәм һарыҡ үрсетеүгә махсуслашҡан.
49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 18 урта мәктәп; ПУ, 31 дөйөм китапхана, 45 клуб учреждениеһы, 3 дауахана, Дүсән ауылында Кәрим Хәкимовтың йорт-музейы бар.
Ул мәсетте һалдырыуҙа Мөжәһетдин Маликов, Шаһыбал Сәйфетдинов, Лоҡман байҙар, Троицк ҡалаһынан Әхмәт бай, Латиф Байғаҙы улы Ғәйсин булышлыҡ итәләр.
Заманына күрә бик данлыҡлы мөғәлимдәр белем бирә был мәҙрәсәлә Минһажетдинов , Әхмәҙиә Мамилин , Ғабдуллатиф Байғаҙы улы Ғайсин (Байрамғол ауылынан, уның бик бай китапханаһы ла була, ҡыҙғанысҡа ҡаршы ул китапхана, 1930 йылда, мәсеттең манараһын алап ташлаған ваҡытта, яндырыла) шәкерттәргә төплө белем бирәләр.
Шуларҙың береһе беҙҙең яҡташыбыҙ: Шаһибал Сәхәүетдин улы Сәйфетдинов,60 йәштә, «потомственный почетный гражданин из башкир», белеме — өйҙә һәм Байрамғол ауылы мәҙрәсәһендә алынған булырға тейеш, Муса ауылында йәшәгән, игенселек менән шөғөлләнгән.
Илтенбаева Миңзифа Абрар ҡыҙы — «Башҡортостан» гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары — яуаплы секретары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре.
Байрамғолдоң улы Йәноҙаҡ , уның улы Салих, Салихтың улы Йыһанша , уның улы Вәлиулла, Вәлиулланың улы Мортаза, Мортазаның улы Мотаһар, Мотаһарҙың улдары; Мозафар, Радик , Нил һәм Әхәт.
Яңы Байрамғол ауылы янында шулай уҡ беҙҙең эраға тиклем 2 мең йыл элек йәшәгән халыҡтарҙың боронғо ҡаласыҡтары «Яңы Байрамғол—1», «Яңы Байрамғол—2» табылған.
Ауылда бер нисә аймаҡ бар: ҡуяндар, таҙҙар, онтаҡтар, айыуҙар, башҡаптар, ыҫты кейеҙҙәр, ҡалпаҡтар, бүҫкәләр, өс мөйөштәр, алтаяҡтар, ҡуҡыйҙар.
Суд власы пирамида формаһында ойошторолған, уның нигеҙен гражданлыҡ юстицияһында мировой суд тәшкил итә, һәм һәр суд кантонында булған енәйәти юстицияла — полиция судтары , ә иң юғарыһы — Кассацион суд .
Һәр суд округы граждандар мәсьәләләре палатаһынан , енәйәти мәсьәләләр палатаһы һәм йәштәр мәсьәләләре палатаһынан , хеҙмәт судтарын һәм сауҙа судтарын үҙ эсенә алған беренсе суд инстанцияһынан тора.
Шулай уҡ граждандар, сауҙа һәм иҡтисади мәсьәләләр палаталарынан , енәйәти мәсьәләләр палатаһынан , йәштәр мәсьәләләре палатаһынан һәм хеҙмәт палатаһынан торған биш аппеляция суды , — Брюссель, Льеж, Монсе, Генте һәм Антверпенда, һәм һәр провинцияла — присяжныйҙар суды бар.
2007 йылдың 2 апреленә ҡарата төндә Бельгияның баш ҡалаһында, НАТО штаб-фатиры һәм ЕС биналары янында, этник төрөктәр менән курд иммигрант общинаһы вәкилдәре араһында бәрелештәр була.
Франсуа Энглер, «Хәҙерге ваҡытта ЦЕРН-да ҙур адронлы коллайдерҙа һәм эксперименттарында алдан әйтелгән элементар өлөшсәнең табылыуы менән раҫланған субатом өлөшсәләр массаһының барлыҡҡа килеүен аңларға ярҙам иткән механизмды теоретик яҡтан тапҡан өсөн» («За теоретическое обнаружение механизма, который помогает нам понять происхождение массы субатомных частиц, подтверждённого в последнее время обнаружением предсказанной элементарной частицы в экспериментах и на Большом адронном коллайдере в ЦЕРН») .
Әммә француз телле фламанд әҙәбиәтенең күп өлөшө хәҙер онотолған: валлондарға һәм бигерәк тә француздарға ул ҡыҙыҡ түгел, ә фламандтар уны француз телен белеү кимәленең түбән булыуына бәйле уҡымай (элек, француз теле берҙән-бер дәүләт теле булған саҡта, уны белеү кәрәк ине; хәҙерге осорҙа нидерланд теле француз теле менән тиңләштерелә).
Әммә Бельгияла күптәр (тәү сиратта, нидерланд теленең һәм протестанттар конфессияһының роле көсәйеүенән ҡурҡҡан франк телле халыҡ һәм католик руханиҙары) көсләп Нидерланд менән берләштереүҙән ҡәнәғәт булмаған.
Дамбалар йәки диңгеҙҙән ситтәрәк киптереүсе каналдары булған баҫыуҙар менән һыу баҫыу хәүефе янаған һәм һыу баҫыуҙан һаҡланған уйһыу ер участкаларын польдерҙар тип атайҙар.
Интерпол һәм урындағы гәзиттәр кеүек төрлө сығанаҡтар буйынса Брюссель халыҡты радикаллаштырыу һәм кешеләрҙе Әл-Ҡаидә кеүек террористик ойошмаларға йүнәлтеү үҙәктәренең береһе булып иҫәпләнә.
Бельгия — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы , Бельгия — Халыҡ-ара валюта фонды , Реконструкция һәм үҫеш халыҡ-ара банкы МБРР , Европа Советы , Төньяк Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО , Евразия иҡтисади хеҙмәттәшлеге — ЕЭС ; 1993 йылдан алып Европа союзы, Иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы , Европа Советы Хәүефһеҙлек Советы ; 1995 йылдан — Европала хәүефһеҙлек һәм хеҙмәттәшлек ойошмаһы , Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы , Шенген зонаһы , еврозона ағзаһы.
Беренсе һәм Икенсе донъя һуғыштары араһындағы осорҙоң әһәмиәтле авторҙары — шағир-экспрессионист Пол Ван Остайен, яҙыусылар Герард Валсхап, Виллем Элсхот һәм Марникс Гейссен.
Ауыл хужалығы продукцияһы эске тулайым продукттың 1,4 % ғына тәшкил итә , әммә бындай түбән күрһәткес ауыл хужалығының насар үҫеше тураһында түгел, ә иҡтисадтың башҡа тармаҡтарының көслө үҫеше тураһында һөйләй.
т. 54 йылда, хәҙерге Бельгияға тап килеүсе Галлияның төньяғын Юлий Цезарь ғәскәрҙәре яулап ала, һәм консулдың "Галлия һуғышы тураһындағы яҙмалар"ында: «белгтарҙың яртыһын үлтерҙек, ҡалғандарын ҡол иттек…» кельттар тураһында шулай яҙа.
Һәр төбәктең һәм һәр тел берләшмәһенең үҙ парламенты һәм хөкүмәте бар, ләкин ике яҡтың да килешеүе буйынса Фламанд төбәге менән Нидерланд берләшмәһе парламенты һәм хөкүмәте берләштерелде.
Федераль хөкүмәт ҡалған биш хөкүмәттең ғәмәлдәрен координациялау, шулай уҡ оборона, сит ил эштәре, дөйөм дәүләт иҡтисади һәм аҡсалар сәйәсәте, пенсиялар, һаулыҡ һаҡлау кеүек дөйөм дәүләт әһәмиәтендәге мәсьәләләр өсөн яуап бирә.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Франция индустрия үҙәгенә әүерелә, шулай ҙа Бельгияла и кеүек ҙур нәшриәттәр «Смурфы», «Торгал», «Счастливчик Люк» кеүек сериялы популяр сериялар сығарыуҙы дауам итә.
Йылға үҙәндәре буйлап көньяҡҡа хәрәкәт иткәндә фундамент урыны менән яланғаслана, ә илдең көньяғында көслө денудацияға дусар булған герцин йыйырсыҡлы ҡоролмалар рәүешендә күренә.
Судтарҙа ҡаралған ғәйепләүҙәрҙең 19%-ы проценты һәм бәлиғ булмағандар яһаған хоҡуҡ боҙоуҙарҙың 24%-ы Европа сығышлы булмаған кешеләргә ҡағыла.
Химик-технолог Эрнест Гастон Сольве һәм инженер Зеноб Теофил Грамм исемдәре фәнни төшөнсәләргә: 1860 йылдарҙа Сольве процесына һәм Грамм динамо-машинаһы һымаҡ асыштарға бирелә.
Бельгияның тағы ла ярлыраҡ көньяғында эшләүсе француз телле партиялар төбәктәрҙең автономияһын киңәйтеүгә ҡаршы килә, илдең байыраҡ төньяҡ өлөшөн күрһәтеүсе фламанд партиялары ошондай һөҙөмтәгә ынтылды.
быуатта Көньяҡ Нидерланд ғилми мөхиттә иң йоғонтололар иҫәбенә инеүсе картограф Герард Меркатор, анатом Андреас Везалий, үләндәр үҫтереүсе Ремберт Додунс һәм математик, инженер Симон Стевин кеүек ғалимдары менән билдәле була.
Тарихи яҡтан Бельгия Түбәнге Ерҙәр — төбәк булараҡ билдәле булған, хәҙерге Бенилюксҡа (уға шулай уҡ Төньяҡ Франция һәм Көнбайыш Германия өлөштәре ингән) ҡарағанда бер аҙ ҙурыраҡ өлкәнең бер өлөшө булған.
Бельгия биләмәһе өс географик районға бүленә: төньяҡ-көнбайышта яр буйы тигеҙлеге , үҙәк яйла (диңгеҙ кимәленән урта Бельгия, диңгеҙ кимәленән 100—200 метрҙа) һәм көньяҡ-көнсығышта Ардендар ҡалҡыулығы .
Илдең күпселек өлөшө баҫып алынған булһа ла, бөтә һуғыш дауамында Бельгия һәм Англия ғәскәрҙәре илдең Төньяҡ диңгеҙ менән Изер йылғаһы араһында ҡыҫылған бер өлөшөн тотоп торған.
2019 йылға ҡарата Бельгия халҡының дин буйынса составы: 54%-ы — католиктар, 31%-ы — динһеҙҙәр , 5%-ы — мосолмандар, 3%-ы — протестанттар, 1%-ы — православие динен тотоусылар, 2%-ы — башҡа христиандар, 0,3%-ы — буддистар, 0,3%-ы — йәһүдтәр, 4%-ы — башҡа диндәгеләр.
2010 йылдың 13 июнендә парламент һайлауҙарында Вәкилдәр палатаһында Барт де Вевер етәкселегендә Яңы фламанд альянсы милләтселек партияһы иң күп тауыш һәм урындар алды; Элио ди Рупо етәкселегендә Валлония Социалистик партияһы икенсе урын алды.
Бельгия шулай уҡ аҙ һанлы милләттәргә ҡаршы күрә алмаусанлыҡ нигеҙендәге енәйәттәр, шул иҫәптән Ханс Ван Темсеның эше һәм раса нигеҙендә башҡа көс ҡулланыуҙар был проблеманың көнүҙәклеген һәм Бельгия халҡының раса мәсьәләһе менән борсолоуын асыҡлай.
Бойондороҡһоҙлоҡ алғас, Бельгия французсаға яҡын дәүләт була, һәм фламандтар һәр ваҡыт халыҡтың күпселеген тәшкил итһә лә, тәүҙә берҙән-бер дәүләт теле француз теле була.
быуат фламанд әҙәбиәте параллель рәүештә үҫешкән һәм халыҡ-ара әҙәби процестарҙың йоғонтоһон кисергән: мәҫәлән, Сирил Бёйссе натуралист булған, ә Стейн Стрёвелс һәм Феликс Тимерманс неоромантизмға яҡын.
2008 йылдың 20 мартында, 3 айлыҡ һөйләшеүҙәрҙән һуң, Ив Летерм яңы коалицион хөкүмәттең премьер-министры булыуға өлгәштәе, уның составына биш: ике фламанд һәм француз телле Валлониянан өс партия инә.
Бер йыл Мәскәү өлкәһе Рошаль ҡалаһында урта мәктәптә уҡытыусы булып эшләгәндән һуң, Өфөгә ҡайтып, педагогия институтының сит телдәр факультетында уҡытыусы, өлкән уҡытыусы, уҡытыу бүлеге мөдире, кафедра мөдире булып эшләй.
1949 йылдан Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт филологияһы кафедраһы мөдире, бер ни тиклем ваҡыт сит ил телдәре факультеты деканы, 1957 йылдан 1961 йылға тиклем университеттың проректоры булып эшләй.
«Башҡорт теленең фонетикаһы» тигән ҙур монографик тикшеренеүе буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, профессор Жәлил Кейекбаев тирәһендә башҡорт теле фәнен өйрәнеү буйынса һәләтле йәш ғалимдар мәктәбе ойоша һәм белгестәр әҙерләүҙә әһәмиәтле эштәр башҡарыла.
Жәлил Кейекбаев республикала Н. К. Дмитриев башлап ебәргән башҡорт теле ғилеме фәнен дауам иттереүсе һәм артабан уңышлы үҫтереүсе, ошо фәнде юғары талаптарға яуап бирерлек хәлдә ойоштороусы.
Алма емеш сәскә эргәлеге менән ҡушылып үҫкән моҡсай һымаҡ сәскә төбөнән , уның эсендә урынлашҡан емшәндән, һеркәстәрҙең аҫҡы өлөшөнән барлыҡҡа килә.
Пәрҙәле ҡуҙаҡ, ҡуҙаҡ кеүек үк, ике ҡапҡаслы, тик орлоҡтары ҡуҙаҡтағы һымаҡ ҡапҡастарҙа түгел, ә емештең пәрҙәһе буйлап урынлашҡан.
Емешлек эргәлегенең төп бурысы — орлоҡ тейешенсә үҫешһен өсөн шарттар булдырыу; орлоҡ өлгөрөп еткәнсе уны һаҡлау; өлгөрөп еткәс, инә үҫемлектән йырағыраҡ китһен өсөн, таралырға булышлыҡ итеү.
Ҡуҙаҡ өлгөрөп еткәс, уның япмалары төрөлөп кибә һәм орлоҡтарҙы тирә-яҡҡа һибә (Бындай емеш фасолдә, борсаҡта, мал борсағында, акацияларҙа өлгөрә.
Ишәкәй менән Шәфиулла, Әликәй менән Аҡай исемдәре бик яҡын булыуын һәм башҡорттарҙың бер нисә ҡатын мәнән йәшәүҙәрен иҫкә алғанда, был фекер ысынбарлыҡҡа тап килеүе лә бик ихтимал.
Бер мәл Мөхәммәт Мәккә ҡалаһы эргәһендәге Һира тауы мәмерйәһендә ултырғанда, уның алдында Ябраил фәрештә пәйҙә була һәм Мөхәмәтте ныҡ итеп ҡыҫып: «Уҡы!» — ти.
Ябраил фәрештә уны йәнә ныҡ итеп ҡыҫа һәм уға шундай һүҙҙәр еткерә: «Һине барлыҡҡа килтергән Раббың исеменә уҡы! Ул кешене уҡмашҡан ҡандан яралтты. Уҡы! Һинең Раббың — Иң йомарт, Ул ҡәләм менән кешегә ул белмәгән нәмәләрҙе өйрәтте…» сүрәһе, 96:1-5).
Мөхәммәтҙең шәжәрәһе бик аныҡ билдәләнгән: Мөхәммәт — Ғабдуллаһ — Ғәбдулмоталлиб — Хашим — Ғабдулманнаф — Күсәй — Киләб — Мурра — Ҡәғәб — Лүәй — Ғәлиб — Фихр — Мәлик — Нәдер — Кинәнә — Хүзәймә — Мудрикә — Илйас — Мүдар — Низар — Мәғәд — Ғәднән.
Аллаһ Ҡөрьәндә уға исеме менән дүрт тапҡыр өндәшә, шулай уҡ уны Нәби, Рәсүл, Ғәбд, Бәшир, Нәдхир, Мудхәккир, Шәһит, Дәғый кеүек исемдәр менән атай.
Мөхәммәт, бине Ғәбдулла бине Ғәбд-әл-Моталлиб бине әл-Хашими , апрель 571 , — , Мәҙинә) — Пәйғәмбәр, мәшһүр дин эшмәкәре, бер Аллаһыға табыныу дине — Ислам динен иңдереүсе, Аллаһ ебәргән изге китап — Ҡөрьәнде кешеләргә еткереүсе, дәүләт һәм сәйәсәт эшмәкәре, Ғәрәп ярымутрауында көслө мосолман дәүләтен төҙөгән шәхес.