polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
быуаттың икенсе яртыһында компьютерҙар барлыҡҡа килгәс, математик иҫбатлау ысулдарын программаларҙы тикшереү һәм синтез өсөн ҡулланыу ҙур әһәмиәткә эйә була, һәм хатта компьютер программалары һәм математик иҫбатлауҙар араһында структуралы ярашлылыҡ урынлаштырыла, уның нигеҙендә автоматик иҫбатлау саралары булдырыла.
Атап әйткәндә, диаметр түңәрәкте урталай бүлә, тигеҙ эргәле өсмөйөштөң нигеҙе эргәһендәге мөйөштәре тигеҙ, ике киҫешеүсе тура һыҙыҡ тигеҙ мөйөштәр яһай икәнде иҫбатлаусы Фалес Милетский, күрәһең, үҙенең иҫбатлауҙарында фигураларҙы бөкләү һәм өҫтөнә һалыу ысулдарын ҡулланған.
Парменид үҙенең иҫбатлауҙарында өсөнсө осраҡтың булмауы законын ҡуллана, ә уның уҡыусыһы Зенон апорияларында (Апори́я — уйлап сығарылған, логик дөрөҫ хәл , уның ысын тормошта булыуы мөмкин түгел) мәғәнәһеҙлеккә еткереү ысулын файҙалана.
Математикала төрлө объекттар һәм теоремалар араһында математик интуиция һәм аналогия мөһим роль уйнай; шулай булыуға ҡарамаҫтан, бөтә был саралар ғалимдар тарафынан тик иҫбатлау юлдарын эҙләгәндә генә ҡулланыла, иҫбатлау үҙе бындай сараларға нигеҙләнә алмай.
Иҫбатлауҙың ҡәтғилеге, уны формаль телдәге яҙыу рәүешендә күрһәтергә мөмкин булыуы менән гарантиялана (иҫбатлауҙы компьютер ярҙамында тикшергәндә шулай була ла инде).
Яңы осорҙа математиканы тәбиғәт фәндәрендә ҡулланыу уңыш ҡаҙаныуы арҡаһында математик раҫлауҙар һәм иҫбатлауҙар ышанысла тип һанала, математика бөтә ҡалған фәндәр өсөн теүәллек һәм иҫбатланыусанлыҡ өлгөһө булып тора.
Атап әйткәндә, Лейбниц аксиомаларҙы һәм һығымта яһау ҡағиҙәләрен ныҡ тип һанай һәм «бөтә иҫбат ителерлекте иҫбатлау» өсөн логиканың формаль системаһын төҙөргә тырыша.
Ләкин, хатта быуатта ла иҫбатлау төшөнсәһе һаман да рәсмиләшмәгән һәм ҡоро фекерләүгә ҡоролған була, быға шул факт дәлил булып тора ала, Эйлер түбәндәге раҫлауҙарҙы бер үк ваҡытта нигеҙләп була тип иҫәпләй:
дөрөҫ тип иҫәпләнгән раҫлауҙарҙан , ниндәйҙер раҫлауҙарҙы кире ҡаҡҡан фекерләүҙе ҡулланмайынса, тик туранан-тура дедуктив һығымтаны ҡулланыуҙы күҙ уңында тота.
Шулай уҡ алмаштырыу тура иҫбатлау ысулы тип иҫәпләнә: әгәр раҫлауы уға ингән ирекле үҙгәреүсәндең бөтә ҡиммәттәре өсөн дә дөрөҫ булһа, бөтә урында ла уларҙың ниндәй ҙә булһа аҫкүмәклеге урынына ниндәйҙер конкрет ҡиммәтте ҡуйыу дөрөҫ раҫлау бирә, натураль һығымта нотацияһында (формаль булмаған яҙыу, бер үҙгәреүсәнгә тиклем ябайлаштырылған):
Формаль һығымта тип, формаль телдә яҙылған, һәр береһе йә аксиома, йә алдағы юлдарҙан һығымта яһау ҡағиҙәләренең береһен ҡулланып табылған юлдарҙың сикле тәртипкә һалынған күмәклеге атала.
Формаль иҫбатланышы булған раҫлау, теорема тип, ә бирелгән формаль моделдә (формаль тел алфавиты, аксиомалар һәм һығымта яһау ҡағиҙәләре менән бергә ҡаралған) бөтә теоремалар күмәклеге формаль теория тип атала.
Алыҫ Көнсығыш илдәрендә математик мәсьәләләрҙең сығарылышы, ҡағиҙә булараҡ, нигеҙләмәйенсә килтерелә һәм догматик була, шулай ҙа Пифагор теоремаһының график нигеҙләүҙәрен Вавилондың шына яҙыулы таблицаларында осратырға мөмкин.
Иҫбатлауҙы төҙөгәндә ҡулланылған төп алымдар: тура иҫбатлау, математик индукция һәм уның дөйөмләштереүҙәре, киреһенән иҫбатлау, контрапозиция, төҙөү, берәмтекләп ҡарау, биекция урынлаштырыу, ике төрлө иҫәп; ҡушымталарҙа математик иҫбатлау сифатында рәсми иҫбатлау бирмәгән, ләкин һөҙөмтәне практик ҡулланыуҙы тәьмин итеүсе ысулдар — ихтималлыҡ, статистик, яҡынса йәлеп ителә.
Математиканың бүлегенә, ҡулланылған формализмға йәки математик мәктәпкә бәйле рәүештә бөтә ысулдар ҙа ҡаршылыҡһыҙ ҡабул ителә алмай, атап әйткәндә, конструктив иҫбатлау етди сикләүҙәр талап итә.
Иррационаллек төшөнсәһенең нигеҙе булған квадраттың яғы һәм диагоналенең үлсәнмәле булмауын, иҫбатланышы беренсе башлап тик Евклидтың Башланғыстарында килтерелһә лә, пифагорсылар иҫбатлаған тип фараз ителә, ул киреһенән сығып иҫбатлана һәм һандарҙың икегә бүленеүсәнлек теорияһына нигеҙләнә.
Математик иҫбатлауҙың әһәмиәтенә ҡараштар төрлөлөгө Евдокс (математиканы теоремалар күренешендә ойоштороу традицияһына нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнгән, ләкин принципиаль рәүештә иҫбатлауҙарға мөрәжәғәт итмәгән) һәм Платон араһында конфликт сәбәптәренең береһе булыуы ихтимал .
Математик иҫбатлауҙы рәсмиләштереү юлында Аристотель тарафынан логиканы барлыҡҡа килтереү мөһим момент булып тора, ул унда иҫбатлау өсөн ҡулланылған бөтә фекерләү ҡағиҙәләрен системаға һалырға һәм кодификацияларға тырыша, килеп тыуған төп ҡатмарлыҡтарҙы һәм ике мәғәнәлелектәрҙе тасуирлай.
быуаттан башлап боронғо грек математиктарының иҫбатлауҙарын тәнҡит күҙлегенән аңларға тырышыу осрай, мәҫәлән Пелетье, Евклидтың «Башланғыстарына» аңлатма биреп, өсмөйөштәр тигеҙлеген күсеш ярҙамында иҫбатлауҙы тәнҡитләй.
Математика тарихында күренекле ғалимдар дөрөҫ булмаған «иҫбатлауҙар» баҫтырып сығарған осраҡтар булған, ләкин ғәҙәттә уларҙың коллегалары йәки ғалимдар үҙҙәре тиҙ арала хатаны табалар (айырыуса йыш яңылыш иҫбатланған теоремаларҙың береһе — Бөйөк Ферма теоремаһы. Әле булһа ла был теореманың иҫбатланған икәнен белмәгән, һәм яңы хаталы «иҫбатлауҙар» тәҡдим итеүселәр осрай).
Күмәклектәрҙең хәйләһеҙ теорияһы сиктәрендә трансфинит индукция ысулы эшләнгән, ул индуктив һығымта яһау ҡағиҙәһен математик индукцияға оҡшаш схема буйынса теләһә ниндәй тулыһынса тәртипкә һалынған күмәклек өсөн таратырға мөмкинлек бирә.
Ҡайһы бер осраҡтарҙа кире ҡағып фекерләүҙе ҡулланыусы тура булмаған иҫбатлауҙар, бигерәк тә сикле объекттарға ҡарата, ябай ғына итеп, дөйөмлөккә зыян килтермәй, тура иҫбатлауға ҡайтарып ҡалдырыла алалар, ләкин сикһеҙ тупланмалар тураһында раҫлауҙарға ҡарата был һәр ваҡытта ла улай булмай, һәм конструктив иҫбатлауҙарҙың быуат математикаһында әһәмиәте артыу менән, тура булмаған ысулдар менән иҫбатланған раҫлауҙарҙың тура иҫбатланышын табыу мөһим тип һанала.
Постулат итеп алынған ҡағиҙәләргә бәйле рәүештә, иҫбатлауҙарҙың сағыштырмалылығын аңлауға тағы ла бер этәргес булып, күп быуаттар буйы Евклидтың параллеллек аксиомаһын уңышһыҙ иҫбатларға маташыуҙарҙан һуң Лобачевский, Бойяи, Гаусс һәм Риман тарафынан Евклид булмаған геометрияларҙың төҙөлөүе тора.
Математикала иҫбатланған раҫлау теорема тип атала (математик текстарҙа ғәҙәттә иҫбатлау кем тарафынандыр табылған тип фараз ителә; логика буйынса эштәр был ғәҙәттән ситләшеү булып тора, унда иҫбатлау төшөнсәһе үҙе тикшерелә); әгәр раҫлау ҙа, уны кире ҡағыу ҙа әле иҫбатланмаған булһа, бындай раҫлауҙы гипотеза тип атайҙар.
контрапозиция законын ҡуллана һәм шунан ғибәрәт: раҫлауынан раҫлауы килеп сыға тигән фактты иҫбатлау өсөн, -ны кире ҡағыуҙан -ны кире ҡағыу килеп сығыуын күрһәтергә кәрәк, натураль һығымта символикаһында:
Контрапозицион иҫбатлау киреһенән сығып иҫбатлау ысулына ҡайтып ҡала: иҫбатлау өсөн уның кире ҡағыуы тикшерелә, ә йүнәлтмәһе булғанлыҡтан, ҡапма-ҡаршылыҡ асыҡлана.
Киреһенән сығып иҫбатлау мәғәнәһеҙлеккә еткереү логик алымын ҡуллана һәм ошо схема буйынса төҙөлә: раҫлауын иҫбат итеү өсөн ул дөрөҫ түгел тип фараз ителә, ә аҙаҡ дедуктив сынйыр буйынса күрәләтә ялған раҫлауға киләләр, мәҫәлән, , бынан икеләтә инҡар итеү законына ярашлы -ның дөрөҫлөгө тураһында һығымта яһала, натураль һығымта яһау нотацияһында:
Математик индукция ысулы объекттарҙың теләһә ниндәй иҫәпле йыйылмаһы өсөн тәбиғи рәүештә ҡулланылырға мөмкин, иҫбатлауҙарҙың классик, шулай уҡ интуицион һәм конструктив системаларында ышаныслы һәм законлы тип иҫәпләнә.
Иң ябай индуктив ысул — математик индукция, натураль рәткә ҡарата һығымта, идеяһы ниндәйҙер закондың берәмек өсөн үтәлеүенән һәм һәр артабанғы һан өсөн дөрөҫлөгөнән уның бөтә натураль һандар өсөн үтәлеүен раҫлауҙан тора, натураль һығымта нотацияһында:
Формаль иҫбатлауҙарҙың үҙҙәрен математиктар бер ҡасан да тиерлек ҡулланмайҙар, сөнки кешеләр аңлау өсөн улар бик ҡатмарлы һәм йыш ҡына бик күп урын биләйҙәр.
Айырым раҫлауҙарҙан дөйөм раҫлауҙарға күсергә мөмкинлек биргән индуктив ысулды объекттарҙың сикһеҙ тупланмаһына ҡулланыу айырыуса ҡыҙыҡлы, ләкин уның әйтелеше һәм ҡулланыусанлығы ҡулланыу өлкәһенә бәйле рәүештә һиҙелерлек айырыла.
Контрапозицион иҫбатлауға миҫал рәүешендә, әгәр таҡ булһа, ул саҡта шулай уҡ таҡ була тигән фактты иҫбатлау килтерелә, бының өсөн, әгәр — йоп булһа, ул саҡта шулай уҡ йоп тигән контрапозиция иҫбатлана.
Структуралы индукцияның, индукцияны объекттарҙың тулыһынса тәртипкә һалынған йыйылмаларына ҡарата, уларға рекурсив билдәләмә биргән осраҡта ҡулланырға мөмкинлек биргән конструктив ысулы бар.
«Өлкән лейтенант Бәҙри Мәмбәтҡолов эскадроны дошман танкылары һәм пехотаһы ҡамауында ҡала. Командир үҙе ҡаты яралана, әммә ауыртыныуына сыҙап, алыш менән етәкселек итә… Дошман Мәмбәтҡоловтың взводтарынан айырылған төркөмдө әсирлеккә алырға тырыша, әммә үҙ командиры менән илһамланған яугирҙар 3 сәғәт дауамында дошман контратакаларын кире ҡаға», — тип яҙа корпус командиры А. Белов.
«Кәрәк була ҡалһа, әгәр немецтар яҡын килһә, немецты һәм үҙемде үлтерәм, тере көйөнсә әсирлеккә бирелмәм, тип мин пистолетта ике патрон ҡалдырҙым», — тип яҙа үҙенең хәтирәләрендә Б.
Дилмөхәмәтованың «Розамы мин әллә?» , Наил Ғәйетбаевтың «Ҡурай моңо» ; Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә Булат Рафиҡовтың «Париж башҡорто» спектаклдәрен ҡуя.
Башҡа ауыл хужалығы культуралары араһында бойҙай беренсе урында, БМО-ның аҙыҡ-түлек һәм ауыл хужалығы ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, 2012 йылға донъяла бойҙай сәсеүлектәре 215,5 миллион га тәшкил итте.
Һуңғараҡ климатҡа талапсаныраҡ һәм сирҙәргә ҡаршы тороуы көсһөҙөрәк булып та, күберәк уңыш биреүсе ҡаты бойҙай тарафынан ҡыҫырыҡланған, һәм хәҙерге ваҡытта донъя сәсеүлек майҙандарының бик аҙ өлөшөн биләй.
Сәсеү ҡарабойҙайынан ҡарабойҙай ярмаһы — бөтәү орлоҡ әҙерләнә, продел , смоленск ярмаһы , ҡарабойҙай оно, шулай уҡ медицина препараттары эшләйҙәр.
Иген буйынса Халыҡ-ара совет эксперттары иҫәпләүенсә, 2012 йылдың июлендә игенгә донъялағы хаҡтар индексы тәүге тапҡыр 310 пункт отметкаһынан артып китте һәм 2012 йылдың 20 июленә ҡарата, алдағы йылдың шуға оҡшаш күрһәткесен 17 %-ҡа яҡын арттырып, үҙенең иң бейек ҡиммәтенә — 339 пунктҡа етте.
Күпселек иген культуралары (бойҙай, арыш, дөгө, һоло, арпа, кукуруз, сорго, тары, чумиза, могар, пайз, дагусс һәм башҡалар) Ҡыяҡлылар ботаник ғаиләһенә; ҡарабойҙай — Ҡарабойҙайҙар ғаиләһенә; мучнистый амарант — Амаранттар ғаиләһенә ҡарай.
Икмәк иген культураларының ашлыҡ бөртөгөндә углеводтар , аҡһым , ферменттар, төркөмө витаминдары , һәм А провитамины, шуның менән уның кеше өсөн юғары туҡлыҡлылығы һәм мал аҙығы итеп ҡулланыу ҡиммәте билдәләнә лә инде.
Шулай уҡ ҡуҙаҡлы иген культуралары — борсаҡ, фасоль, соя, вика борсағы, яҫмыҡ борсҡ, ҡара борсаҡ һәм башҡалар — ҡуҙаҡлылар ғаиләһе күбәләк сәскәлеләр ярым ғаиләһенә ҡараған культуралаштырылған үҫемлектәр төркөмө.
Бигерәк тә ялан эштәре осоронда, тәм өсөн сало, һөт йә үҫемлек майы өҫтәп бешерелгән тары бутҡаһы йә тары өйрәһе көньяҡ Рәсәйҙең эшсе халҡының ябай ризығы булған.
Яҡынса 12 000 йыл элек уңдырышлы ярым ай төбәгендә антик фермер берләшмәләре ашлыҡ культураларын культивациялаған : ҡырағай формала үҫеүсе төп неолитик үҫемлектәрҙе: ике орлоҡло бойҙай һәм бер орлоҡло бойҙай, ябай арпа, яҫмыҡ борсаҡ, сәсеү борсағы, тәкә ноҡотон һәм виция эрвилияны культуралаштырыу башланған.
Сәсеү һолоһо — тупраҡ һәм һауа торошон һайлап тормаусы, өлгөрөү срогы артыҡ ныҡ оҙайлы булмаған , әрһеҙ үҫемлек, орлоғо +2 ЦельсийС шыта, шытымдары ҙур булмаған ҡырауға сыҙамлы булғанлыҡтан, культура төньяҡ өлкәләрҙә лә уңышлы үҫә.
Ашлыҡ культуралары үҫтереү тәүге дәүләттәрҙе барлыҡҡа килтергән һәм ошо ҡаҙаныш бөтә иртә цивилизацияларҙың килеп сығыуында алдынғы роль уйнаған тип раҫларға мөмкин.
2009 йылға ҡарата иген экспортлаусы төп илдәр — АҠШ, Канада, Австралия, Аргентина, Евросоюз һәм Рәсәй, тәүге бишеһенең өлөшөнә донъя буйынса иген һатыу күләменең 84 %-ынан ашыуы тура килә.
Иген культуралары — кешенең хужалыҡ эшмәкәрлегендә үҫемлек төркөмө эшкәртеү мөһим, биреү иген биреүсе эшкәртелеүсе мөһим үҫемлектәр төркөмө, кешенең төп туҡланыу аҙығы , күп кенә сәнәғәт тармаҡтары өсөн сеймал һәм ауыл хужалығы хайуандары өсөн аҙыҡ.
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай аңлатма бирә:"Уелги, озеро, Кунашакский район.
Күлдең көньяҡ-көнбайыш ярында — Ҡәнзәфәр ауылы, төньяҡ ярынан 1 км алыҫлыҡта — кеше йәшәмәгән Өйәлге ауылы, көнсығышында — 2 һунарсылыҡ хужалығы һәм һыу ҡыуыу ҡоролмаһы, көньяҡта — тирмән.
Шул уҡ ваҡытта башҡорт телендә «өйәләү» һүҙе лә бар, «өйәҙәү» һүҙенең диалект формаһы ул. Өйәҙәү — салҡан йығылып, тора алмай аҙапланып ятыуҙы аңлата
Ҡаҙаҡ ханлығына нигеҙ һалыусылар Жанибәк хан һәм Керей хандың подданныйҙарын билдәләү өсөн «үзбәк-ҡазаҡ» терминын ҡулланған тәүге сығанаҡтарҙың береһе — Мөхәммәт Хәйҙәр Доглаттың «Тарих-и-Рашиди» әҫәре.
быуат башынан, күскенсе ҡәбиләләрҙең бер өлөшө Шейбани хан етәкселегендә хәҙерге Ҡаҙағстан территорияһынан Мәүәрәннәһерғә күсеп киткәндән һуң, «ҡазаҡ» термины этник характерға эйә була башлай.
Ҡырғыҙ халҡының исемен билдәләүҙе фонетик яҡтан мөмкин тиклем яҡыныраҡ тергеҙеү өсөн Советтарҙың 5-се Бөтә казак съезы ҡырғыҙҙарҙы казактар тип атарға ҡарар итә.
К. Мейендорфтың быуат башында яҙылған «Ырымбурҙан Бохараға сәйәхәт» китабында "улар үҙҙәрен ҡырғыҙ тип атамайҙар, ә үҙҙәрен казактар тип атайҙар, ул, ҡайһы берәүҙәр фекеренсә, «һыбайлы», икенселәренсә, "яугир"тигәнде аңлата . Уларҙы ҡырғыҙ тип башҡорттар атайҙар, әммә был һүҙҙең ҡайҙан килеп сыҡҡанын белмәйҙәр", тип билдәләнә.
Төрки телендә «ҡаҙаҡ» тигән һүҙ тәүге тапҡыр — быуаттарҙағы «Ҡоман мәжмүғәһе» һүҙлектәрендә һәм Мартин Т. Хаутсм баҫтырып сығарған мамлюк-ғәрәп һүҙлегендә «ғаиләһеҙ», «яңғыҙ», «тынғыһыҙ» йәки «йортһоҙ», «илгиҙәр», «ҡыуылған», шулай уҡ «ирекле», а также «свободный» тигән мәғәнәлә булған.
Рәсми версия буйынса, был ҡаҙаҡтарҙы казактар менән бутамау өсөн эшләнә, сөнки 1734 йылға тиклем ҡаҙаҡтарҙы казактар, ә Ҡаҙаҡ ханлығы Казак урҙаһы тип йөрөтәләр.
Мәҫәлән, быуаттың беренсе яртыһындағы рус йылъяҙмасыһы Савва Есипов, Күсемм хандың килеп сығышы тураһында хәбәр итеп, Ҡаҙаҡ ханлығын «Казак Урҙаһы» тип атай.
Ит ашамлыҡтарынан тыш һөт ризыҡтары һәм эсемлектәр күп төрлө: ҡмыҙ, шубат, һөт, айран , ҡаймаҡ, һары май, ҡатыҡ, ҡорот, эремсек, күжә һ.
Милли ашамлыҡтар башҡорттоҡона оҡшаш: бишбармаҡ, һурпа, ҡорот, ҡаҙылыҡ, айран, ҡымыҙ, бауырһаҡ, тултырма, ҡатыҡ, һағыҙ.
Шунан сығып, беҙ Барҙы (бөгөнгөһө генә түгел, ә археологик иҫтәлеккә әүерелгәндәрен дә индереп) үҙе тирәһендәге төбәк өсөн мәркәз ролен үтәгән, тип әйтә алабыҙ.
1980 йылда Өфөлә «Башҡорт халыҡ ижады. Риүәйәттәр, легендалар», 1983 йылда Ҡаҙанда «Пермские татары», 1987 йылда «Татар халыҡ ижады. Риүәйәттәр һәм легендалар» тигән китаптар баҫылып сыҡты.
Таҙа көмөш — ярайһы уҡ ауыр, (ҡурғаштан еңелерәк, ләкин баҡырҙан ауырыраҡ, тығыҙлығы — 10,5 г/см³), ғәҙәттән тыш һығылмалы көмөш-аҡ металл .
Ваҡыт үтеү менән металл һауалағы көкөртлө водород менән реакцияға инә һәм сульфид япмаһын барлыҡҡа килтереп, уның йоҡа пленкаһы металға үҙенсәлекле алһыу төҫ бирә һәм металл тоноҡлана.
Әммә 1560-сы йылдарға был һандар тигеҙләшә, ә киләһе ун йыллыҡта Европа, Потоси һәм Сакатекас ятҡылыҡтарын үҙләштерә башлағанлыҡтан, Яңы донъянан көмөш ағымының яртыһын ғына етештергән.
Көмөш — Д. И. Менделеевтың периодик химик элементтар системаһының бишенсе периоды 11-се төркөмөнә ҡараған (иҫкергән классификация буйынса — өҫтәмә төркөмдөң тәүге төркөмө) химик элемент, атом һаны 47.
Көмөш беҙҙең көндәргә тиклем иҫтәлекле һәм инвестиция тәңкәләрен һуғыу өсөн ҡулланыла (1960—1970 йылдарҙағы һуңғы көмөш тәңкәләрҙе сығарыу Бреттон-Вудс аҡса системаһы кризисы менән тап килә).
Башта Йыһанда булған бөтә нимә лә беҙҙең Галактика өлөштәре тип фаразлайҙар, ә бит Кант әллә ҡасан уҡ ҡайһы бер томанлыҡтар Ҡош Юлына оҡшаш галактика булыуы бар тигән фекерҙе әйтә.
1920 йылда уҡ беҙҙең Галактиканан тыш объекттар булыуы тураһындағы фараз фәнни бәхәсәтр тыуҙыра (мәҫәлән, Харлоу Шепли менән Гебер Кёртис араһындағы күптәргә билдәле Ҙур бәхәс; Х.Шепли беҙҙең Галактика берҙән-бер ти).
Гипотеза Канттың фаразы тик 1920 йылдарҙа ғына иҫбатлана; Эрнст Эпик менән Эдвин Хаббл ҡайһы бер спираль рәүешендәге томанлыҡтарға тиклем арауыҡты үлсәй һәм улар, шул тиклем алыҫ урынлашҡанға күрә, беҙҙең Галактикаға инә алмай икәнен иҫбатлай.
һәм миссиялары сиктәрендә үткәрелгән тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәрен статистик анализлағандан һуң, Канар астрофизика институты хеҙмәткәрҙәре Ҡош Юлы дискының диаметры 200 000-гә яҡын яҡтылыҡ йылы тәшкил итә тигән фекергә килә.
Ҡош юлы Андромеда галактикаһы , Өсмөйөш галактикаһы һәм 40-лап кәрлә юлдаш галактикалар менән галактикаларҙың Төбәк йондоҙҙар тупланмаһының төбәк төркөмөн тәшкил итә.
Галактика массаһында йондоҙҙар түгел һәм йондоҙҙар араһындағы газдар түгел ә яҡтырып күренмәгән ҡара материянан торған гало күпселек өлөштө тәшкил итә, шуға күрә Ҡош Юлының массаһын теүәл билдәләү әлегә мөмкин түгел.
2019 йылда «» һәм «» миссияһы мәғлүмәттәрен бергә туплағандан һуң, астрономдар Ҡош юлы массаһын Галактика үҙәгенән 129 000 яҡтылыҡ йылы радиусында 1,5 Ҡояш массаһы тип билдәләй.
Дискрет моделгә күскәндә аппроксимация хатаһы, ә иҫәпләүҙәрҙе башҡарғанда — түңәрәкләү хатаһы барлыҡҡа килә, шуға күрә реаль иҫәпләү алгоритмдары өсөн хаталарға һәм иҫәпләү алгоритмы тотороҡлолоғона анализ яһала.
Килеп сыҡҡан модель алгебраик тигеҙләмәләр системаһы була, уны билдәле бер аныҡлыҡ менән сығарыу өсөн иҫәпләү алгоритмы төҙөлә, был иҫәпләү машиналарында тормошҡа ашырыла.
Ҙур системаларҙы сығарғанда үҙ ҡиммәттәрҙе һәм матрицалар векторын иҫәпләргә, тигеҙләмәләрҙәге һыҙыҡлы булмаған системаларҙы һыҙыҡлыларға әйләндерергә кәрәк.
Сикле айырмалар ысулында функцияның дискретлы нөктәләр күмәклегендә ҡиммәттәрен табыу мәсьәләһе ҡуйыла, ә проекцион ысулда функция элементтарҙың һыҙыҡлы комбинацияһы рәүешендә күрһәтелә.
Бер һанды икенсеһенә яҡынайтҡанда түңәрәкләү хатаһы барлыҡҡа килә, аныҡ булмаған башланғыс мәғлүмәт менән бәйле хата бөтөрөп булмаған хата тип атала, бынан тыш, баштағы мәсьәләне яҡынса мәсьәлә менән алмаштырыу менән бәйле ысул хатаһы була.
Был осраҡта тулы хата ысул хатаһынан һәм иҫәпләүҙәр хатаһынан тора, икенсе төрлө әйткәндә, тигеҙләмәһе урынына, яуабының аныҡлығы формулаһы буйынса билдәләнгән тигеҙләмәһе сығарыла.
Хатаның дәүмәлен асыҡлау өсөн абсолют һәм сағыштырма хата, шулай уҡ сикке абсолют һәм сағыштырма хата төшөнсәләре ҡулланыла, шуның менән бергә хаталар теорияһы төрлө арифметик ғәмәлдәрҙә хаталар дәүмәле үҙгәреүен асыҡлай.
Хаталарҙың сикке ҡиммәттәрен билдәләргә мөмкинлек биргән хаталарҙы аныҡ баһалау ысулдары менән бер рәттән, статистик ысулдар ҙа ҡулланыла, улар айырым хаталарға барып етеү мөмкинлеген асыҡларға мөмкинлек бирәләр, шулай уҡ физик дәүмәлде бер нисә үлсәү һөҙөмтәһе буйынса уның яҡынса ҡиммәте билдәләнгәндәге, тәжрибәнең бирелгән шарттарынан тайпылыу менән бәйле осраҡлы хаталарҙың математик характеристикалары иҫәпкә алына.
Артабанғы аҙым булып функцияның күрше төйөндәрҙәге ҡиммәттәре айырмаһының был төйөндәр араһындағы алыҫлыҡҡа бүлендектәре базаһында -сы тәртиптәге бүленгән айырма төшөнсәһе индереү тора, ул үҙенең билдәләмәһе буйынса күп кенә файҙалы үҙсәнлектәргә эйә, атап әйткәндә дәрәжәһендәге күпбыуындан тәртибендәге бүленгән айырманың дәрәжәһе -ға тигеҙ, йәғни тәртибендәге айырма даими, ә юғарыраҡ тәртиптәге айырмалар -гә тигеҙ.
Дөйөм осраҡта бүленгән айырмалар тәүҙә тәртибе үҫә барған һайын кәмейҙәр, ә аҙаҡ яңынан үҫә башлайҙар, икенсе төрлө әйткәндә, иҫәпләүҙәрҙә юғары тәртиптәге бүленгән айырмалар ҡулланыуҙың мәғәнәһе юҡ.
Иҫәпләү математикаһында -ты табыу өсөн, иҫәпләүҙәр уңайлыраҡ булһын өсөн , дәүмәлдәре, йәки функциялары бирелгән бер йәки бер нисә арауыҡты алмаштырыу ҡулланыла.
Мәҫәлән, интегралын иҫәпләгәндә, киҫегендә өҙлөкһөҙ функцияны һәр ваҡыт интегралы еңел билдәләнгән полиномы менән алмаштырырға мөмкин; йәки интегралды сикле суммаһы менән алмаштырырға һәм килеп сыҡҡан мәсьәләне сығарырға мөмкин.
Һыҙыҡлы нормалаштырылған арауыҡта функцияны яҡынсалау өсөн бөтә мөмкин булған һыҙыҡлы комбинацияларҙың үлсәмендәге аҫарауығын төҙөйҙәр, уның өсөн норма билдәле һәм уның теүәл түбәнге сиге бар.
булған өҙлөкһөҙ функциялар арауығында шулай уҡ иң яҡшы яҡынлашыу элементы бар, ләкин дөйөмләштерелгән күпбыуындың киҫектә -дан артығыраҡ булмаған төрлө нулдәре булыу уның берҙән бер булыуының шарты булып тора .
Тригонометрик функциялар системаһы шулай уҡ киҫегендә Чебышёв системаһы үҙсәнлектәренә эйә, уның өсөн шулай уҡ проекция һәм бирелгән функция араһындағы алыҫлыҡ нулгә яҡыная.
Ҡиммәттәре таблицаһы менән бирелгән функцияһының ҡиммәтен аргументтың аралағы ҡиммәттәрендә табыу өсөн, интерполяциялаү төйөндәре тип аталған бирелгән нөктәләрендә ҡиммәттәрен ҡабул иткән, ә ҡалған нөктәләре функцияның билдәләнеү өлкәһенә ингән яҡынайтылған функцияһын төҙөйҙәр.
Системаның табылған матрицаһына билдәле шарттар ҡуйыла: матрицаның рангы -гә тигеҙ, ә һыҙыҡлы бәйһеҙлек шартын гарантиялау өсөн булырға тейеш, — мәсьәләнең сығарылышы асыҡтан-асыҡ булһын өсөн, матрицаның билдәләүсеһе — сығарылышы бар һәм берҙән бер булһын өсөн.
Күп осраҡтарҙа тигеҙ яҡынлашыу талабы артыҡ, функцияларҙың «интеграль» яҡынлығы етерлек була, бынан тыш яҡынса функцияларҙың эксперименттан алынған ҡиммәттәре үҙҙәрендә осраҡлы хата йөрөтәләр, ә яҡынайтыусы һәм яҡынайыусы функцияларҙың тап килеүен талап итеү, әгәр һуңғыһының хаталары булһа, маҡсатҡа ярашһыҙ.
Бойондороҡһоҙ Нигерияның беренсе хөкүмәте Нигерия һәм Камерун Милли советы һәм Төньяҡ халыҡ конгресы партиялары коалицияһына нигеҙләнә, СНК-ның вәкиле премьер министр Абубакар Тафава Балева була.
Төбәк хөкүмәттәрен: Төньяҡта — Төньяҡ халыҡ конгресы лидеры Ахмаду Белло,Көнбайышта — Хәрәкәт төркөмөнән С. Акинтола һәм Көнсығышта — Нигерия граждандарының Милли советы вәкиле М. Окпара етәкләй.
Нигерияның элекке хәрби хакимдары илде, 95 % валюта килеме биргән һәм дәүләт бюджетының 80 % килем өлөшөн тәьмин иткән нефть секторынан, уның тулы бойондороҡлоғонан ҡотҡарыу өсөн иҡтисадты диверсификациялай алмай.
Ошоноң менән бәйле граждандар хөкүмәте яңы сараларға, башлыса илдең эре нефть эшкәртеү предприятиеларын приватизациялауға мәжбүр була, күп тауарҙарға, шул иҫәптән нефть продукттарына, уларҙы билдәләүҙең баҙар механизмына ышанып, хаҡты көйләүҙе алып ташлай.
Мортала үҙенең коррупцияға һәм тәртипһеҙлеккә ҡарата түҙеп торғоһоҙ мөнәсәбәте менән билдәле була; үҙе халыҡҡа еткергән һәм йәмғиәттә кире күренештәргә ҡаршы көрәш программаһын лайыҡлы һөҙөмтәләр менән тамамлар ине, ләкин Мөхәммәт үҙе 1976 йылдың февралендә полковник Бука Сука Димка ойошторған сираттағы уңышһыҙ низағ һөҙөмтәһендә үлтерелә.
1998 йылда, илдең хәрби диктаторы Сани Абачаны президентлыҡҡа тәҡдим итеүгә әҙерлек ваҡытында, Абача вафат була, ә уны алмаштырған Абдусалам Абубакар власты шулай ҙа граждандарға тапшыра, Президент һайлауҙарында отставкалағы генерал, христиандар общинаһы вәкиле Олусегун Обасанджо еңеп сыға.
Обасанджо үҙенең вазифаһында ике срок була, һәм, өсөнсө срокҡа ҡалыу өсөн, төрлө манипуляциялар юлы менән конституцияға үҙгәрештәр индерергә маташа, әммә уңышҡа ирешмәй.
2015 йылдың ғинуарында Бороно штатында радикаль ислам «Боко харам» ойошмаһы боевиктары тарафынан илдең бөтә территорияһына шәриғәт индереү буйынса Нигерияның төньяғында дини нигеҙҙә ун алты ҡаланы һәм ауылды юҡ итеү һәм күпләп үлтереү сериялары була.
Был ойошманың боевиктары шулай уҡ бер нисә тапҡыр кешеләрҙе, шул иҫәптән мәктәптәрҙән бәлиғ булмаған балаларҙы урлай, иң күбе Чибоктан 276 уҡыусы ҡыҙҙы урлау була.
Баһалар буйынса, төньяҡ-көнсығыш төбәктәрҙә 75 % халыҡ фәҡирлектән түбәнерәк кимәлдә йәшәй (был яҡынса илдең көньяк төбәктәре күрһәткестәренән ике тапҡыр артып китә).
1960 йылдың 7 октябрендә Нигерия БМО-ға ҡабул ителә һәм шунан алып Африка өсөн Иҡтисад комиссияһы һәм бөтә тиерлек төбәк булмаған махсуслашҡан агентлыҡтарҙың ағзаһы булып тора.
Алда һайланған президент Умару Яр-Адуа Сәғүд Ғәрәбстанында оҙайлы дауаланыу курсы үткәнлектән, 2010 йылдың 13 ғинуарында Нигерия федераль суды илдең вице-президенты Гудлак Джонатанға президент вәкәләтен тапшыра.
Дәүләт сигенең дөйөм оҙонлоғо 4047 км тәшкил итә: көнбайышта — Бенин менән , төньяҡта — Нигер менән , төньяҡ-көнсығышта — Чад менән , көнсығышта — Камерун менән сиктәш; яр буйы һыҙығы 853 км.
Нигер һәм Бенуэ йылғалары илде ике өлөшкә бүлә: көньяҡ өлөштә Диңгеҙ буйы тигеҙлеге урынлашҡан, ә төньяҡ өлөшөндә бейек булмаған яҫы таулыҡтар өҫтөнлөк итә.
1983 йылда коррупция һәм деспотизмда батҡан Шагари хакимиәтен хәрбиҙәрҙең яңы төркөмө алып ташлай, һәм аҙаҡ, тиҫтә ярым йылдар дауамында, өҙлөкһөҙ тиерлек ил менән етәкселек итә.
Какао, арахис, кукуруз, дөгө, сорго, тары, кассава , ямс, каучук, персик, нектарин, слива, һары сейә, сейә, цитрус, помидор, ҡыяр, борос һәм башҡа йәшелсә һәм емеш-еләктәр культивациялана.