polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мөһим социаль бурыстар араһында Сколл фонды тирә-яҡ мөхиттең тотороҡлолоғона, һаулыҡ һаҡлауға, үҙ-ара түҙемле мөнәсәбәттәргә һәм кеше хоҡуҡтарына, иҡтисади һәм социаль тиңлеккә, тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлеккә ҙур әһәмиәт бирә.
Гранттар программаһы буйынса өс йыл буйына Сколл фонды һәр проектҡа 1 миллионғаса доллар бүлә һәм уларҙың «тәжрибә-сәнәғәт һынауы» кимәленә сығыуына өлгәшергә тырыша, артабан улар тормошҡа ашырылырға һәм киң таратылырға тейеш буласаҡ.
Сколл фонды 1999 йылда барлыҡҡа килә, уны нигеҙләгән Джеффри Сколл, 'ҙан китеп, компаниялағы өлөшөн 2 млрд АҠШ долларына һатҡас, был сумманың яртыһын Фондҡа һала һәм уның етәсеһе була.
Сколл фонды — АҠШ-та теркәлгән коммерцияға ҡарамаған халыҡ-ара фонд; социаль эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә — үҫеш кисереүсе илдәрҙә һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф тармаҡтарын инвестициялай.
2014 йылда Фонд климат үҙгәреүенә, ядро ҡоралы таралыуға, глобаль эпидемияларға, Яҡын Көнсығыштағы конфликтҡа һәм һыу ресусртары етмәүгә айырыуса ҙур иғтибар бүлде.
2006 йылда биҙәүсе рәссамдар Павел Гаврилов менән Лия Виснапу кейеҙҙе ҡоролай баҫыу технологияһы менән тәү тапҡыр ҡурсаҡ театры өсөн декорациялар эшләгәндә таныша.
2008 йылда был халыҡ кәсебе менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн ижади оҫтахана асыу ниәте тыуа, һөҙөмтәлә тәжрибәле оҫталар етәкселегендә кешеләргә кейеҙҙән уйынсыҡтар яһарға һәм артабан һатырға мөмкинлек бирер ине.
2008 йылдың ғинуарында аҡсаға ҙур мохтажлыҡ кисергән, ләкин өйөн оҙаҡҡа ҡалдырып китә алмаған күп балалы һәм инвалид бала тәрбиәләгән 15 әсәнән торған беренсе төркөм барлыҡҡа килә.
Шулай итеп, Әлбинсәйет фәҡир кешеләр өсөн медицина хеҙмәттәре күрһәтеү юлын таба: билдәле күләмдә ҡатырға, пластик шешәләр һәм башҡа пластмасса тапшырған ярлы кеше айына ике мәртәбә клиникаға барыу мөмкинлеген биргән иң ябай страховка ала.
Башланғыс осорҙа Әлбинсәйеттең компанияһы Маланг ҡалаһындағы биш клиниканы аккредитациялай, улар фәҡирҙәр тарафынан сүп-сарға алмаштырып алынған купондарҙы ҡабул итә.
Алынған килемдәр проект ағзаларының медицина сығымдарын ҡаплауға тотонола (Әлбинсәйет проектта эшләүгә 88 медицина ирекмәне, 15 табип һәм 12 шәфҡәт туташы яллай, шулай уҡ башҡа акушеркалар, фармацевтар һәм дантистар менән килешеүҙәр төҙөй).
«Зөлхизә», Сыбай ҡашҡа, «Түрәкәй», «Һары ла сәс» һәм башҡалар; Хөсәйен Әхмәтов, Заһир Исмәғилев, Айрат Кәримов, Таһир Кәримов, Рафиҡ Сәлмәнов йырҙары һәм романстары, Абдулла Хәлфетдиновтың «Алтын балдаҡ», «Һин ултыртҡан муйыл», «Аҡсарлаҡ» тигән йырҙарын, оҫта һәм үҙенсәлекле башҡарып, ҙур уңыш ҡаҙана һәм тамашасыларҙа киң популярлыҡ яулай.
«Абҙаҡта уның ата-әсәһе Нажия һәм Сабирйән Аҡкучуковтар ғаиләһе донъяны шаулатып йәшәгән абруйлы ғаиләләрҙең береһе булды. Уларҙың балалары етәксе вазифаларҙа эшләп, хаҡлы ялға сыҡты», тип яҙа Белорет районының «Урал» гәзите
Ошо беренсе әҫәрҙәрендә М.Әмир үҙен тормоштағы үҙгәреш-яңылыҡтарға һиҙгер һәм халыҡсан юмор менән һуғарылған үткер, йор телле ҡәләм эйәһе итеп таныта.
1930—1933 йылдар араһында әҙип тыныс дәүерҙәге хәрби тормош күренештәрен, ил һағына саҡырылған ауыл егеттәренең һуғыш һөнәренә өйрәнеүҙәрен ҡыҙыҡлы, көлкөлө ситуацияларға ҡуйып һүрәтләгән «Хикмәтуллиндың маневрҙа күргәндәре» исемле повесын, «Аяҡ», «Һуғыш сере», «Клим малайҙары» кеүек хикәйәләрен ижад итә.
Колхозлашыу хәрәкәтенең башланғыс дәүерендә ауылдағы синфи көрәш күренештәрен публицистик пафос менән һүрәтләгән һәм колхоз етәксеһенең үҙенсәлекле образын кәүҙәләндергән «Беҙҙең ауыл кешеһе» исемле повесынан һуң, 1935 йылда әҙип шул уҡ темаға «Ағиҙел» тигән атаҡлы әҫәрен яҙа.
Бөйөк Ватан һуғышы осронда Мирсәй Әмир совет кешеләренең яу ҡырындағы һәм тылдағы батырлыҡтарын, юғары рухи-әлаҡи сифаттарын, тормошҡа, тыуған ергә мөхәббәт хистәрен публицистик, лирик планда тасуирлаған күп һанлы очерк һәм хикәйәләрен баҫтыра («Агитатор», «Ҡотлобай батыр», «Ҡурай», «Мөстәҡим ҡарт йоҡоһо» һ.б.)
Һуғыш осоронда әҙип драматургия өлкәһендә ҡәләмен һынап ҡарай, 1944 йылда донъя күргән «Миңлекамал» драмаһында ил азатлығы хаҡына бар ауырлыҡтарҙы ла еңә ала торған ныҡ ихтыярлы, рухи яҡтан бай һәм оптимист ҡатын-ҡыҙҙарҙың реалистик образын тыуҙыра.
Йәшләй етем ҡалып, ағаһы ғаиләһендә, аҙаҡ балалар йортонда һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы ете йыллыҡ үрнәк-тәжрибә мәктәп-интернатында тәрбиәләнә.
1929—1931 йылдарҙа Мирсәй Әмир Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә, унан ҡайтҡас, хеҙмәткәр, унан һуң 1934 йылға тиклем Татарстан китап нәшриәтенең матур әҙәбиәт бүлегендә мөхәррир булып эшләй.
Һуғыш осоронда Мирсәй Әмир Татарстан радиокомитетында редактор булып эшләй, 1943 йыл башында ул Төньяҡ-көнбайыш фронтҡа алына, өс ай самаһы «Ватан өсөн» исемле татарса фронт гәзите редакцияһында эшләй.
Мирсәй Әмир (тулы исеме Мирсаяф Мәсәлим улы Әмиров; 6 ғинуар 1907 йыл — 1 июнь 1980 йыл) — татар яҙыусыһы, драматург, прозаик, публицист, йәмәғәт эшмәкәре, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ.
Герой исеменә 51‑се армия 204‑се уҡсылар дивизияһы 700‑сө уҡсылар полкының пулемёт расчёты командиры сержант Ғайсин 1944 йылдың 19 июне — 6 авгусында Белорус ССР‑ы Витебск, Суйково, Литва ССР‑ы Подскрапишка, Расчинаи һәм Скопишкис торама пункттары өсөн һуғыштарҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн лайыҡ була.
Петр Зенцов үҙенең бар яҡтан да әүҙемлеген Октябрь социалистик революцияһы көндәрендә күрһәтә: үҙенә бойһонған барлыҡ дружиналарҙы большевиктар яғына сығара, властың Советтарға күсеүенә туранан-тура булышлыҡ итә, урындағы контрреволюционерҙарҙың һәр төр саботажын баҫтырыу буйынса тәүәкәл һәм ҡыйыу саралар күрә.
Артабан Зенцов Өфөлә Ҡыҙыл Армия отрядтарын ойоштороусыларҙың береһе була һәм ҡаланы аҡ чехтарҙан һәм аҡ гвардееецтарҙан һаҡлауҙы ойоштора, Ырымбур казактарының Александр Дутов етәкселегендәге ҡораллы күтәрелешен баҫтырыуҙа ҡатнаша.
1918 йылдың 9 мартында Пётр Зенцов ГубЧК—ның коллегия ағзаһы һәм рәйесе һәм бер үк ваҡытта Ҡыҙыл гвардияның ҡала штабы етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
1919 йылдың апрель аҙаҡтарында Зенцов ВЧК-ның Үҙәк аппаратына эшкә саҡырыла, ул унда Феликс Дзержинский, Сергей Герасимович Уралов, Яков Христофорович Петерстарҙың туранан-тура етәкселеге аҫтында йәшерен-сәйәси бүлектә сектор мөдире була.
Уның кәүҙәһен Өфөгә алып ҡайталар һәм революцияның тоғро һәм ҡыйыу һалдаты 12 сентябрҙә бөгөнгө көндә икенсе бер күренекле революционер Иван Якутов исемен йөрөткән паркта ерләнә.
Республиканың именлек һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре Петр Зенцовты һәр йыл үҙҙәренең һөнәри байрамдарында (20 декабрь — Рәсәйҙең именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнөндә һәм 10 ноябрь — Эске эштәр органдары хеҙмәткәрҙәре көнөндә) хөрмәтләп иҫкә ала.
Был ике ведомствола ойошторолған музейҙарҙа Петр Зенцовҡа арналған айырым стендтар бар, юбилейҙарға арнап сығарылған китап-белешмәләрҙә лә уға тейешле урын бирелә, тормошо һәм эшмәкәрлегенә арналған мәҡәләләр баҫыла.
1976—1989 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире; 1989—2001 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты проректоры.
Ғабдулла Ғиниәтулла улының ауыҙ тултырып һөйләрлек маҡтауға лайыҡлы педагогик хеҙмәте 1948 йылда 4-се киске урта мәктәп директоры булып эшләй башлаған ваҡытҡа тура килә.
Һуҙынҡы артынан танау тартынҡыһын күрһәтеү өсөн ҡулланыла, Ул, фонетик мөхиткә ҡарап, төрлө формалар ала ала — ларингейлға тиклем ретрофлекс алдынан, һәм//йәки// һүҙ аҙағында йәки һуҙынҡылар араһында, мәҫәлән, ं//.
Деванагари яҙыу системаһында уның артында һуҙынҡы булмаған һәр тартынҡыға диакритик ् ҡушыла, был «туҡтау» тигәнде аңлата һәм тартынҡының һуҙынҡынан мәхрүм булыуын күрһәтә.
Санскрит һәм башҡа һинд-европа телдәренең уртаҡ һыҙаттарын аңлатыу маҡсатында күп ғалимдар миграция теорияһын яҡлай, улар раҫлауынса, хәҙерге Һиндостанға һәм Пакистанға төньяҡ-көнбайыштан беҙҙең эраға тиклем мең йыллыҡ башында санскрит телендә һөйләшеүсе ата-бабалар килгән.
Санскрит ғибәҙәт ҡылыу теленә һәм билдәле бер мәҙәни берләшмәгә ҡараған телгә әйләнә, уның тере телдәр менән бәйләнеше булмай, йыш ҡына «лингва франкаһы» һәм әҙәби тел булараҡ ҡулланыла (хатта боронғо һинд телендә һөйләшмәгән халыҡтар ҙа, мәҫәлән, дравид халыҡтары ла ҡуллана).
Был хәл быуат быуат тирәһендә пракриттарҙан сыҡҡан нео-һинд телдәре яҙма рәүештә ҡулланыла башлағанға тиклем, быуат быуатҡа тиклем, Санскрит Һиндостандың милли телдәре тарафынан әҙәбиәттән бөтөнләй ҡыҫырыҡланғанға тиклем дауам итә.
Ләкин бронза дәүерендә Кесе Азияның һиндлашыуы тураһындағы дәлилдәргә күп кенә тел белгестәре, был осраҡта һүҙ «боронғо һинд теле» йәки шулай уҡ «боронғо һинд-арий» теле тураһында түгел, ә ниндәйҙер мәҙәни кимәлдә йәки ведийға тиклемге санскритҡа яҡын булған дини йолалар теле булараҡ ҡулланылған һинд-иран теле тураһында бара, тип уйлайҙар.
Санскритты теге йәки был халыҡ теле итеп ҡарарға ҡарарға кәрәк түгел, антик дәүерҙән башланған ниндәй ҙә булһа социаль элита мөхите мәҙәниәт теле булараҡ билдәү дөрөҫ.
Санскрит грамматикаһының ошо ике терминға индергән мәғәнәһе: атманепади формаһындағы ҡылымдар — үҙе өсөн башҡарылған ғәмәлдәр , парасмайпади рәүешендәге ҡылымдар — башҡа кешеләр өсөн башҡарылған ғәмәлдәр.
Шулай итеп, трактат пракриттарҙың барлығын таный, ләкин телдең һөйләү формаларын ҡулланыу ҡәтғи рәүештә ғәйеп ителә, шул уҡ ваҡытта грамматик нормаларҙы яҙыу тағы ла стандартлаштырыла.
Көньяҡ- Көнсығыш һәм Үҙәк Азия һәм Көнбайыш Европа мәҙәниәтенә йоғонто яһаған художестволы, дини, фәлсәфәүи, юридик һәм фәнни әҙәбиәт санскритта яҙылған.
Күп кенә һинд йәки урта һинд-арий телдәрен өйрәнеү, Санскрит теле менән бер рәттән, Һиндостандың төньяғында антиклыҡта, кәм тигәндә, тағы ла бер һинд-арий теленең булыуы тураһындағы фекергә килтерә.
ृ, ्, ु् , ी, , ्, ् , ्ा, ि, ्ि्, ् , ्, / ा Деванагари алфавитындағы хәрефтәр дөйөм параметрҙар буйынса бағаналарға һәм терминдарға системалаштырылған кеүек, санскриттың ҡылымлы тамырҙары ла параметрҙар оҡшашлығы буйынса төркөмдәргә бүленә:
Был тел үҙе буддизмының тхеравада йүнәлешендәге изге теленә әүерелә һәм шул ваҡыттан бирле үҫешмәй тиерлек, ғибәҙәт ҡылыуҙа һәм дини текстарҙа беҙҙең көндәргә тиклем тәүге торошонда һаҡлана.
Санскриттың һөйләү телендә ҡулланылыуын күп һанлы социолингвистик тикшеренеүҙәр уның һөйләү телендә ҡулланыуы сикле булыуын һәм телдең бөтөнләй үҙләштерелмәүен асыҡ күрһәтә.
Эпос теленең Панини ижадында яҙылған телдән тайпылыуы, ғөмүмән, уның Паниниға тиклем барлыҡҡа килеүе менән түгел, ә пракриттар йоғонтоһо аҫтында барлыҡҡа килгән «яңылыҡтар» менән аңлатыла.
Мәҫәлән, быуаттан һуң кашмири теле Виджаянагар империяһының ҡайһы бер райондарында санскрит менән бер рәттән әҙәби тел булараҡ файҙаланыла, ләкин санскрит эштәре унан ситтә таралмай, киреһенсә, телугу теле һәм каннада теле менән яҙылған китаптар бөтә Һиндостанға тарала.
Исемдәр ҡылым тамырына беренсел һүҙ яһаусы ялғау ҡушыу юлы менән яһала, барлыҡҡа килгән берләшмә нигеҙе тип атала йәки Һүҙҙе телмәрҙә ҡулланыу өсөн, тейешле килеш ялғауы һәм һан ҡабул итә.
Санскритты һөйләү телендә ҡулланыу кәмеүгә ҡарамаҫтан, санскрит Һиндостандың яҙма мәҙәниәтендә ҡулланылыуын дауам итә, урындағы телдәрҙе кем уҡый ала, шул санскритты ла уҡый.
Шул уҡ һинд-европа телле ғаилә эсендә санскрит төркөмөнөң башҡа телдәре кеүек үк ҙур өн үҙгәрештәре кисерә (был үҙгәрештәр балтик, славян һәм боронғо әрмән телдәрендә айырыуса асыҡ күренә), һинд-иран телдәре фракия һәм албан телдәре менән уртаҡ һыҙатлы булыуы менән билдәләнә
Улар беренсел суффикстар, йә нигеҙ төрөн үҙгәртеү юлы менән ҡылымдар һәм зат ялғауҙары ҡушып исемдәр, сифат ҡылымдар һәм сифаттар барлыҡҡа килтерергә мөмкин.
Эпик санскрит — веданан классикҡа күсеү формаһы Санскриттың был формаһы ниндәйҙер лингвистик эволюция кисергән веда санскриттың һуңғы формаһы булып тора (мәҫәлән, тел үҫешенең был стадияһында субъюнктиваның юҡҡа сығыуы билдәләнә)
Санскритты әҙәбиәттән һәм сәйәси даирәләрҙән ҡулланыуҙан ҡыҫырыҡлап сығарыу уны хуплаған власть институттарының көсһөҙләнеүе, шулай уҡ үҙ милли әҙәбиәтен үҫтерергә ынтылған йәнле һөйләү телдәр менән конкуренцияның көсәйеүе менән бәйле.
Шулай уҡ будда гибриды санскрит урта быуаттар Һиндостаны дәүеренең пракритала яҙылған иртә будда текстарына нигеҙләнгән әҙәби тел була, артабан улар классик Санскрит тарафынан ассимиляциялана бара.
Ҡылымдың теләһә ниндәй заманы тамырҙан ике юл: заман һәм һөйкәлеш нигеҙен яһау һәм нигеҙгә зат йәки һөйкәлеш ялғауҙарын ҡушыу менән барлыҡҡа килә.
1991—1993 йылдар — Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты Эске эштәр идаралығының Дәүләт автомобиль инспекцияһы юл хәрәкәте хеҙмәтенең айырым батальонында юл хәрәкәте хеҙмәте инспекторы.
2000—2005 йылдар — Өфө ҡалаһы Эске эштәр идаралығының Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы (ЮХХДИ — русса ГИБДД — Государственная инспекция безопасности дорожного движения) бүлеге етәксеһе.
Башҡортостандағы хоҡуҡ һаҡлау органдарының башҡа вазифалы хеҙмәткәрҙәре һәм республика кимәлендәге күп кенә етәкселәр менән сағыштырғанда, Динар Ғилметдинов ябай халыҡ өсөн дә, төрлө матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре өсөн үҙенең асыҡлығы менән айырылып тора.
Интернетта аралашыу һәм фекер алышыу ныҡлап тарала башлауҙың тәүге йылдарында уҡ ул унда үҙенең блогын булдырҙы һәм яҙылған барлыҡ мәғлүмәттәргә иғтибарлы булыуын күрһәтеп килә.
Был турала 2013 йылда «Башҡортостан» гәзитенә биргән интервьюһендә ул үҙе түбәндәгеләрҙе белдерҙе: "Мин берәүҙән дә йәшенмәйем, бөтәһе өсөн дә һәр ваҡыт асыҡмын: ысынлап та, Интернетта шәхси блогым бар , шулай уҡ "Фейсбук"та ла теркәлдем. Кешеләр ебәргән бөтә һорауҙарға ла үҙ ваҡытында төплө яуап бирергә тырышам. Әйткәндәй, был мөрәжәғәттәрҙән үҙебеҙ өсөн дә йомғаҡ яһайбыҙ, бик күптәрҙең әйткәне, кәңәше эшебеҙҙең сифатын баһаларға ярҙам итә".
Һәр ай һәм квартал һайын төрлө матбуғат агентлыҡтарында республиканың Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы Идаралығы эшмәкәрлеге йомғаҡтарына арналған матбуғат конференциялары ойоштороп, журналистарҙың һорауҙарына туранан-тура яуап бирә.
Төбәктә киң яңғыраш алған барлыҡ юл-транспорт ваҡиғалары һәм кешеләрҙең үлеменә килтергән юл-транспорт фажиғәләре, Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәренең халыҡ араһында кире ҡараш тыуҙырған ҡылыҡтары айҡанлы кисекмәҫтән тиерлек үҙ аңлатмалары менән сығыш яһай.
Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса килеп тыуған һорау-мәсьәләләрҙе урында хәл итеү өсөн республика ҡала һәм райондарына даими сыға, күсмә ҡабул итеүҙәр ойоштороп, халыҡты был йүнәлештә борсоған проблемаларҙы асыҡлай, мөмкин булғандарын шунда уҡ хәл итергә тырыша.
Был һауа күтәрелгән һайын киңәйә һәм һыуына, уның сағыштырмаса дымлылығы тағы ла нығыраҡ арта, һөҙөмтәлә йыйылған дымлылыҡтың күп өлөшө конденсирлана һәм ямғыр рәүешендә яуа.
Уңайлы шарттарҙа йәлеп ителгән энергия был процесты алып барыуға киткән сығымдарҙан артып китә, артыҡ энергия өҫкә күтәрелгән һауа күләмен, ел тиҙлеген арттырыуға һәм конденсация процесын тиҙләтеүгә тотонола, йәғни ыңғай кире бәйләнеш булдырыуға килтерә.
Шарттар уңайлы булып ҡалһын өсөн, тропик циклон дым биргән йылы океан өҫтөндә булырға тейеш; ер урыны аша циклон үткәндә уның был сығанаҡҡа инеү мөмкинлеге булмай һәм уның көсө бик тиҙ кәмей.
Тропик циклондар экстремаль көслө яуым-төшөм генә килтермәй, шулай уҡ диңгеҙ өҫтөндә ҙур тулҡындар, дауыл арҡаһында һыу ҡалҡыуы һәм торнадо тыуҙырыуы мөмкин.
Тропик циклондар ҙур һыу ятҡылыҡтары өҫтөндә генә барлыҡҡа килеп көсөн һаҡлап ҡалыуы мөмкин, шул уҡ ваҡытта ҡоро ер өҫтөндә тиҙ генә көсөн юғалталар.
Тап шуның өсөн дә яр буйы райондары һәм утрауҙар улар килтергән емереклектәрҙән нығыраҡ зыян күрә, шул уҡ ваҡытта континенттарҙың эске өлөшөндәге ерҙәр сағыштырмаса хәүефһеҙ һанала.
Шул уҡ ваҡытта, башлыса ҡалынлығы 1 км-ға тиклем сикләнгән ер өҫтөндәге ҡатламда горизонталь елдәр менән һауа ағыштары океан өҫтөнән тропопаузаға тиклем бөтә араны тиерлек биләй, ә тропик райондарҙа тропосфераның ҡалынлығы 15 км-ға еткән ҡалған өлөшө конвекция өсөн ҡулланыла.
Тропик циклондың океан участкаһы өҫтөнән үтеүе, йылылыҡтың һыуҙы парға әйләндереү өсөн китеүе, шулай уҡ өҫкө йылы һәм тәрәндәге һалҡын ҡатламдарҙың әүҙем ҡушылыуы, һалҡын ямғыр һыуҙары яуыуы арҡаһында океандың өҫкө һыуҙар ҡатламының һиҙелерлек һыуыныуына килтерә.
Күп кенә тропик циклондар атмосфераның көсһөҙ тулҡынланыуынан уңайлы шарттарҙа барлыҡҡа килә, уларҙың килеп сығыуына Мадден-Джулиан осцилляцияһы, Эль-Ниньо һәм Төньяҡ Атлантик осцилляцияһы кеүек йоғомталар йоғонто яһай.
Барлыҡҡа килгәндән һуң тропик циклондар өҫтөн булған елдәр тәьҫире аҫтында хәрәкәт итә; шарттар уңайлы булып ҡалһа, циклон көс ала һәм уртала күҙе менән үҙенә генә хас өйөрмә төҙөлөшөн барлыҡҡа килтерә.
Әгәр циклон сағыштырмаса көслө икән, күҙе лә ҙур һәм тыныс һауа торошо һәм аяҙ күк йөҙө күҙәтелә, әммә диңгеҙҙәге тулҡындар тик ҙур ғына була алалар.
Тропик циклондың күҙе, ҡағиҙә булараҡ, дөрөҫ түңәрәк формала була, уның ҙурлығы 3 км-ҙан алып 370 км-ға тиклем диаметрҙа булыуы мөмкин, әммә йышыраҡ диаметры — яҡынса 30-60 км.
Тропик циклон — циклон төрө, йә түбән баҫымлы тәбиғи система, йылы диңгеҙ өҙтөндә барлыҡҡа килә һәм көслө йәшен, ҡойма ямғырҙар һәм шторм көсөндәй елдәр менән оҙатылып бара.
Тропик циклондар ҡеүәтте дымлы һауаның өҫкә күтәрелеүенән, һыу парҙарының ямғыр булып конденсацияланыуынан һәм ҡоро һауаның аҫҡа төшөүенән ала, ошо процесс ваҡытында барлыҡҡа килгән.
Шул ваҡытта күҙҙең иҫке стенаһы 10-25 км-ға тиклем тарҡала, ә уны яңы, ҙурыраҡ диаметр менән алмаштырып, яйлап иҫкеһен алмаштырған күҙ барлыҡҡа килә.
Күҙ стенаһының алмашыуының һәр циклында циклон көсһөҙләнә (йәғни күҙ стенаһы эсендәге елдәр көсһөҙләнә, күҙҙең температураһы түбәнәйә), әммә күҙҙең яңы стенаһы барлыҡҡа килгәс тә ул тиҙ арала элекке тиҙлектәренә етә.
Тропик циклондың тышҡы өлөшө ямғыр һыҙаттарына (аҡрынлап циклон үҙәгенә табан хәрәкәт итеп күҙ стенаһына ҡушылған ҡуйы йәшенле болоттары һыҙаттары) ойошторолған.
Донъяның тропик циклон әүҙемлеге булған бөтә өлкәләрҙә лә йәй аҙағында, океан өҫтө менән океандың тәрән ҡатламдары араһында температура айырмаһы ҙур булғанда, ул иң юғары нөктәһенә етә.
Был кешелектең һәр төрлө энергияны ҡулланыуынан яҡынса 70 тапҡырға, донъяла электр энергияһы етештереүҙән 200 тапҡырға артығыраҡ һәм һәр 20 минут һайын 10 мегатонлы водород бомбаһы шартлаған энергияһына тап килә.
Тропик циклондар — ғәҙәттә, диаметры яҡынса 320 км, атмосфера баҫымы бик түбән булған үҙәк район тирәләй спираль буйынса иҫкән елдәре булған ярайһы уҡ дөрөҫ формалағы компактлы дауылдар.
Кориолис көсө арҡаһында елдәр баҫым градиенты йүнәлешенән тайпылалар һәм төньяҡ ярымшарҙа сәғәт уғына ҡаршы, ә көньяҡ ярымшарҙа сәғәт теле буйлап өйөрөләләр.
Был уның өҫтөндәге атмосферала тотороҡһоҙлоҡ тыуҙырыу һәм йәшен системаһының барлығын һаҡлау мөмкинлеге биргән өҫкө ҡатлам һыуҙарының минималь етерлек температураһы.
Алыҫ Көнсығышта һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азияла тропик циклондар тайфун тип атала, ә Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала — майя ел аллаһы исеме Хуракандан алынған ураган тип атала.
«Тропик» термины бындай циклондар күпселек осраҡта барлыҡҡа килгән географик өлкәне лә йәғни тропик киңлектәрҙе һәм тропик һауа массаларында ошо циклондарҙың барлыҡҡа килеүен дә аңлата.
Елизавета үҙе протестанттар менән католиктарҙың һыйышып йәшәүе яҡлы булһа ла, уның ярандары уға һәр саҡ католиктар уға үлем менән янағанын иҫкәртеп тора, католик руханиҙарын эҙәрлекләй.
Елизавета Англияның законлы королеваһы, ләкин Мария Сюарт Англия короле Генрих ейәнсәре булыуы менән файҙаланып, Англия тәхетенә ултырырға теләй, уның ярандары уға ошо турала көн дә тылҡып тора.
Елизавета дәүерендә бер туған Уильям менән Джон Хокинс, Френсис Дрейк океандарҙа сауҙа караптарына һөжүм итеүсе пират командаларын етәкләй, улар хөкүмәткә лә өлөш сығарып тора тигән мәғлүмәттәр була.
Королева диңгеҙселәре янында була, Тилбериҙа Елизавета : Минең тәнем көсһөҙ һәм хәлһеҙ ҡатын-ҡыҙҙыҡы, ләкин миндә король йөрәге һәм ҡыйыулығы, улай ғына түгел— Англия короленеке ,-ти.
Елизаветаға өйләнергә теләүселәр араһында : Испания короле Филипп , эрцгерцогтар Фредерик менён Карл Габсбург, Швеция кронпринцы Эрик, һуңыраҡ герцог Франсуа Анжу, хата урыҫ батшаһы Иван була .
1952 йылда район үҙәге Стәрлебаш ауылындағы 1-се һанлы урта мәктәпте тамамлағас, элекке Матрай районының Һабыр ете йыллыҡ мәктәбендә, 1956 йылдан Стәрлебаш районының Йәшергән урта мәктәбендә балалар уҡыта.
Әҙип үҙенең «Уттар» , «Онотмағыҙ беҙҙе, тереләр» , «Йөрәк алмаһы» , «Утлы дәфтәр» поэмаларында һәм ҡайһы бер башҡа әҫәрҙәрендә совет халҡының Бөйөк Ватан һуғышындағы тиңһеҙ батырлығын маҡтай, фашизмды үҙ өңөндә дөмөктәргән ҡыйыу яугирҙәрҙең иҫтәлеге мәңге һаҡланасағын ышаныслы дәлилләй.
Баҫманың беренсе бүлегендә уның 2010—2014 йылдарҙа ижад ителгән яңы шиғырҙары һәм поэмалары, икенсеһендә — бынан алдағы төрлө йылдарҙа баҫылған әҫәрҙәре тупланған.
Меңләгән китап уҡыусылар Рауил Шаммасты «изгелекле, яҡты күңелле шағир» итеп белә, сөнки «уның лирик геройҙары һәр ваҡыт яҡшылыҡҡа ышана, матурлыҡҡа, ғәҙеллеккә ынтыла. Шағир төрлө темаларға мөрәжәғәт итә, ижады төрлө тарихи дәүерҙәрҙе үҙ эсенә ала. Иң мөһиме — әҫәрҙәрендәге һәр образды, һәр фекерҙе үҙ йөрәге аша үткәргән».
Шаммасов Рауил Сәхиулла улы — башҡорт шағиры, прозаик, тәржемәсе һәм журналист, 1965 йылдан СССР-ҙың Журналистар, 1973 йылдан — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре , Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры , Бәләбәй районының Фәтих Кәрим исемендәге әҙәби премияһы лауреаты , Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры .
Ул билдәле рус совет шағиры Самуил Маршактың, шулай уҡ ҡаҙаҡ, ҡараҡалпаҡ, мари, украин һәм сыуаш авторҙарының шиғырҙарын башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырҙы.
һәм башҡа ойошмаларҙың күҙәтеү кәңәшмәһендә эшләй ине; бөтә донъя экономика форумында социаль инновациялар секцияһында рәйес була; һәм матбуғаттарының мөхәррирҙәр кәңәшмәһенә инә; фондында эшләй.
Эшҡыуарлыҡты үҫтергән ваҡыттан һуң, Стэнфорд университетында юғары бизнес мәктәбендә академик эшмәкәрлегенә ҡайта, шунда бакалавриат, магистратура һәм бизнес курстарының программаларын эшләй һәм Стэнфорд социаль инновациялар үҙәген асыуҙа ярҙам итә.
Грегори Диз (, ; 1950 йыл — 20 декабрь 2013 йыл, Дарем, Төньяҡ Каролина, АҠШ) — Америка ғалимы, профессоры, Дьюк университетының Социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү үҙәгенең нигеҙләүсеһе һәм директоры.
Диз Йель менеджмент мәктәбендә үҙенең академик карьераһын башлай, ә аҙаҡтан Гарвард бизнес мәктәбендә уҡыта, шунда социаль сферала эшҡыуарлыҡ буйынса курс эшләү инициативаһы менән сығыш яһай.
Инвестициялар үҫеш кисереүсе илдәрҙә һаулыҡ һаҡлауға, фәҡирлекте бөтөрөүгә, тәбиғәтте һаҡлауға һалына (фонд фәҡирлек проблемаларын хәл итеү йүнәлешендә эшләгән ойошмаларҙы эҙләй).
Фонд Германиянан банкирҙар ғаиләһе Арнольдтар аҡсаһына ойошторола, уларҙың мөлкәте Икенсе донъя һуғышы башланыр алдынан нацист Германияһы тарафынан национализациялана, ә ғаилә ағзаларына Швейцария аша АҠШ-ҡа ҡасырға тура килә.
Тәүге тапҡыр 1907 йылда М. А. Буранғолов тарафынан Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Ильяс ауылында (хәҙерге Ырымбур өлкәһе Красногвардейск районы Үрге Ильяс ауылы) Хәсән Буранғоловтан яҙып алына.
Эпостың Башҡортостан Республикаһы һәм Ырымбур өлкәһе территорияларында яҙып алынған 20‑гә яҡын варианты Ғилми архивта, ӨДСА‑ның фольклор фондында һәм шәхси архивтарҙа һаҡлана.
Бай улы өйөрҙө ҡыуып етә һәм, Аҡһаҡ ҡолаға яҡшы тәрбиә вәғәҙә итеп, өйөрҙө алып ҡайтыуын үтенә, әммә өйөр ҡайтыу яғына боролғас, антын боҙоп, Аҡһаҡ ҡолаға уҡ ата.
Яраланған ат, тояғы менән тибеп, хужаһын үлтерә (икенсе версия буйынса, ҡайтып еткәс, бай улы аттан ҡолап, ҡамсы һабының һынығына сәнселеп үлә) — яуызлыҡ һәм мәкерлек хөкөм ителә, анты башына етә.
Йыл әйләнәһенә бер ҙә еңелдән булмаған хеҙмәт менән мәшғүл ябай хеҙмәт кешеһенең төрлө ҡаҙаныштарын, уның яҡты хистәрен һәм уй-кисерештәрен һүрәтләү менән бер рәттән теле йылдан-йыл шымара һәм образлыҡ яғынан байый барған әҙип Бөйөк Ватан һуғышында данлы еңеү яулаған батыр яугирҙәрҙе лә үҙ әҫәрҙәренең уртаһына ҡуя.
Ундағы геройҙар, әлбиттә, ысын хеҙмәт кешеләре: ҡырыҫ тәбиғәт шарттарына ҡарамаҫтан күберәк икмәк үҫтереү өсөн ялан-ҡырҙарҙа тир түккән тырыш игенселәр, һөт һәм ит етештереү өсөн йыл әйләнәһенә иртә таңдан ҡара кискәсә арыу-талыу белмәгән уңған малсылар.
Ғаян Лоҡманов, ауылда йәшәүенә ҡарамаҫтан, ижадташтары, республиканың төрлө ваҡытлы матбуғат баҫмалары менән ныҡлы бәйләнеш тота, бигерәк тә район гәзите хеҙмәткәрҙәре менән даими дуҫлыҡта йәшәй, үҙ әҫәрҙәрен улар аша уҡыусыға тәҡдим итә.
Икенсе донъя һуғышынан һуң Маршалл планы буйынса балыҡсылыҡты индустриалләштереү һәм ярҙам күрһәтеү арҡаһында Исландия донъяның иң бай һәм үҫешкән илдәренең береһенә әүерелә.
2016 йыл башында баҫылып сыҡҡан һорау алыу һөҙөмтәләре күрһәтеүенсә, исландтарҙың яртыһынан аҙырағы үҙҙәрен дини һәм йәштәрҙең 40 проценттан ашыуы атеист тип иҫәпләй.