polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Халыҡтың асыуы шул тиклем көслө була, хатта яҡындағы Йылайыр, Уртазым, Таналыҡ, Гөбөрлө, Үрге Яйыҡ, Ҡыҙыл ҡәлғәләре, Преображенск, Ҡана заводтары драгундары һәм һалдаттары баш күтәреүселәргә ҙур ҡаршылыҡ күрһәтә алмай.
Башҡорттарҙың Үҫәргән, Ҡыпсаҡ, Бөрйән, Түңгәүер, Тамъян ырыуҙыры бер-береһе менән аралашыу өсөн, ошо данлыҡлы Ҡәнифә юлын ҡулланғандыр.
Крәҫтиән-азатлыҡ һуғышында Пугачевҡа Нуғай юлы Үҫәргән улусынан старшина Һабыр Ҡотлонбәков , Бикбау Сөйөшов, Ҡыуат Асаинов, йөҙ башы Юлдыбай, Төркмән Йәнсәйетов һәм башҡа бик күптәр ҡушылған.
Шулай итеп, Таналыҡ һәм Һаҡмар йылғаларының аҫҡы өлөшөндәге Ҡәнифә юлы Үҫәргән ырыуы тоҡомдары ерҙәре эсендә уртаҡ юл булған тип фаразлана.
Алтын Урҙа тарҡалып, ханлыҡтарға бүленгәндән һуң, ошо ерҙәр Нуғай Урҙаһы, Себер һәм Ҡазан ханлыҡтары уртаһында ҡалғас, Нуғай юлы тип аталған.
Был ҡәлғә-ҡалалар, заводтар араһында йәйен-ҡышын йөрөү өсөн, Урал йылғаһының көнсығыш яғынан Себер магистралы тимер юлын һалынғанға тиклем, Ҡәнифә юлы төп юл булып хеҙмәт иткәндер.
Мәҫәлән, Ивановка эргәһендәге Ҡәнифә юлына баҫһаң, ҡышҡы кистәрҙә Аҡъяр, Атингән, Федоровка, Әбүбәкер, Яковлевка, яланда ятҡан башҡа ауылдарҙың уттарын күрергә була.
Абҙаҡ ауылы Уй йылғаһы ҡушылдығы Ҡаҫмаҡты йылғаһы буйында, район үҙәгенән төньяҡҡа табан 38 км һәм тимер юл станцияһы Шартымдан төньяҡҡа табан 18 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Бүлеү ерҙәренең күләме 4199 дисәтинә тәшкил итә , шул иҫәптән 3898 дисәтинә һөрөнтө ерҙәр һәм ятҡылыҡтар, 169 дисәтинә бесәнлек, 2 дисәтинә көтөүлек, 91 дисәтинә усадьбы ерҙәре һәм 39-ы уңайһыҙ ерҙәр.
Мюльхаузенда бер йыл тирәһе эшләп, Бах тағы эш урынын алмаштыра, был юлы Веймарҙа һарай яны органсыһы һәм концерттар ойоштороусыһы -элекке вазифаһына ҡарағанда күпкә юғары урын ала.
1723 йылда Лейпцигта Изге Фома сиркәүендә уның «Страсти по Иоанну» әҫәре башҡарыла, һәм 1 июндә Бах Изге Фома хорының кантор вазифаһын ала, шулай уҡ Иоһанн Кунауҙы алмаштырып, бер үк ваҡытта уҡытыусы хеҙмәтен дә башҡара.
Йоһанн Себастьян вазифаһына шулай уҡ латин уҡытыу ҙа инә, әммә уға ярҙамсы ялларға мөмкинлек бирелә, шуға күрә латинды уҡытыу менән йылына 50 талерға Пецольд шөғөлләнә.
Бах ҡаланың бөтә сиркәүҙәрендәге «музыка етәксеһе» вазифаһына эйә була: уның бурысына башҡарыусылар һайлау, уларҙың уҡыуын күҙәтеү һәм башҡарыу өсөн музыка һайлау инә.
Унан һуң ҡалған мөлкәт 1000 талер баһалана һәм 5 клавесинды, 2 лютня клавесинын, 3 скрипка, 3 альт, 2 виолончель, виола да гамба, лютня һәм спинет, шулай уҡ 52 изге китап иҫәпләнә.
Музыка сәнғәтенә тәбиғәттән бирелгән һөйөү нигеҙендә ул был шөғөлде ныҡлап үҙ итә һәм төрлө ҡоралдарҙа яңынан-яңы әҫәрҙәр өйрәнеү менән бик теләп шөғөлләнә.
Улар бер ни уйһыҙ сиркәү органын күп сығымдар талап иткән реставрация планын хуплайҙар, ә яңы консулдың таж кейҙереү тантанаһына яҙылған «Господь — мой царь» байрам кантатаһын нәшер итеүе өсөн , уға ҙур хаҡ түләйҙәр.
Башҡарыу ваҡытында Бах, ахырыһы, клавесин артында ултырған йәки орган янында аҫҡы галереяла хор алдында тора; органдан уң яҡта ҡабырға галереяла тынлы ҡоралдар һәм литавралар, һул яҡта ҡыллы ҡоралдар урынлаша.
Ҡала советы Бахтың ҡарамағына тик 8 башҡарыусыны бирә, һәм был йыш ҡына композитлр менән хакимиәт араһындағы бәхәстәр сәбәбе була: Бахҡа үҙенә оркестр әҫәрҙәрен башҡарыу өсөн 20 музыкантҡа тиклем ялларға тура килә.
Ғаилә бәйләнештәре һәм музыка менән мауыҡҡан эш биреүсеһе Йоһанн Себастьян менән властарҙың араһындағы бер нисә йылдан һуң барлыҡҡа килгән көсөргәнешкә юл ҡуя алмайҙар.
Бахтың беренсе биографы Форкель Йоһанн Себастьяндың күренекле композиторҙы тыңлау өсөн 50 саҡрым йәйәү атлауы тураһында яҙа, әммә әлеге көндә тикшеренеүселәр был фактты шик аҫтына ҡуя.
Сиркәүҙә ғәҙәттәге эшенең өлөшө булып Венеция мәктәбе композиторҙарының, шулай уҡ ҡайһы бер немецтарҙың, мәҫәлән, Шотцтың мотеттарын башҡарыу тора; үҙенең мотеттарын иэжадиткәндә Бах был композиторҙарҙың әҫәрҙәренә юҫыҡлана.
Әммә тиҙҙән ҡәбер юғала, һәм тик 1894 йылда Бахтың кәүҙәһе сиркәүҙе ҙурайтыу буйынса төҙөлөш эштәре ваҡытында осраҡлы табыла, 1900 йылда ҡабаттан ерләнә.
Йо́һанн Себа́стьян Бах 1685 йылдың 31 мартында Айзенах ҡалаһында музыканттар Иоганн Амброзиус Бах һәм Элизабет Леммерхирт ғаиләһендә һигеҙенсе бала булып тыуған.
Башҡаларҙан тыш, Кётенда Бах оркестр өсөн сюиталар, соло виолончель өсөн алты сюита, клавир өсөн Инглиз һәм Француз сюиталары, шулай уҡ өс соната һәм соло скрипка өсөн өс партита яҙа.
Улар Йылан улусы старишинаһының 1742 йылдың 26 июнендәге ҡарары нигеҙендә Боҫҡаҡ ауылының аҫаба ерҙәрен Чупай ауылы мариҙарына үҙ белдеге менән ҡуртымға бирергә теләүенә ҡаршы сыға.
Ҡыр-Йылан улусы башҡорттарының 1756 йылдың 17 декабрендә үҙҙәренең аҫаба ерҙәрен заводчик И. Г. Осокинға ҡуртымға биреүҙәре тураһындағы яҙмала ошо улустағы Таймаш ауылы атап үтелә.
Осокиндарҙың Троицк баҡыр иретеү заводы хәҙерге Тайнаш ауылынан байтаҡ ҡына алыҫлыҡта ята, был факт та башҡорттарҙың киң биләмәләргә хужа була алыуҙарын раҫлай.
1737 йылда төҙөлгән документта Йылан улусының Тайнаш ауылы башҡорттары Аҡманай Тайнашев һәм Боҙоҡай Миңлеғолов үҙҙәренең Шаран, Ерекле, Юрты, Үрекмән йылғалары үҙәндәрендә урынлашҡан ерҙәренә яһаҡлы татарҙар Даир, Ҡасим, Бикмәт Ҡәҙерғоловтарҙы балалары һәм туғандары менән бергә Бәләкәй Балаҡ тип аталған ауылда төпләнеп йәшәү өсөн индереүҙәре тураһында яҙыла.
Ҡыр-Йылан улусында урынлашҡан башҡорт ауылдары: Тайнаш, Балаҡ, Ҡаран, Яңы Дөмәй, Әхмәт, Тамьян, Сөрмәт, Үрге Ҡаръяуҙы, Иҫке Боҫҡаҡ.
Дини лидер Мөхәммәт ибн Абдалла, 1881 йылда үҙен «Мәхди» тип иғлан итә һәм көнбайыш һәм үҙәк Судандың ҡәбиләләләрен ғосманлыларға ҡаршы берләштерергә тырыша.
Мәхмәт Әмин-паша — Судан өлкәһенең губернаторы һәм Африкала рус тикшеренеүсеһе Василий Юнкер Генри Мортон Стенли етәкселеге аҫтындағы экспедиция ярҙамында төбәкте ташлап китә.
Ихтилал юлбашсыһы тиҙҙән вафат була, әммә ул ойошторған Абдаллаһ ибн әл-Сәид етәкселегендәге иҙеүсе дәүләт тағы ла тиҫтә йылдар тора ала, тик 1898 йылда ғына ихтилал инглиз-мысыр ғәскәрҙәре тарафынан баҫтырыла.
2003-2004 йылдарҙа Көньяҡ баш күтәреүселәр менән хөкүмәт араһында тыныс һөйләшеүҙәр һиҙелерлек һөҙөмтә бирә, әммә ҡайһы бер көньяҡ райондарҙа ҡораллы бәрелештәр дауам итә.
2005 йылдың ғинуарында яҡтар Көньяҡ Судан автономия менән 6 йыл дауамында ҡуллана ала тип килешә, шунан һуң ошо биләмәнең бойондороҡһоҙлоғо тураһында мәсьәлә референдумға сығарыла, ә нефть сығарыуҙан булған килемдәр был осор дауамында хөкүмәт һәм баш күтәреүселәр араһында тигеҙ бүленә.
2011 йылда референдумдан һуң бойондороҡһоҙ дәүләт булып киткән Көньяҡ Судандан тыш, үҙәк властарҙың исламлаштырыу һәм ғәрәпләштереү буйынса сәйәсәте илдең тарихи һәм этник үҙенсәлектәренә эйә булған төбәктәрҙә — Дарфур, Кордофан, Беджала баш күтәреүселәр һәм сепаратизм хәрәкәтен тыуҙыра.
Дарфурҙа ҡаршылыҡ күрһәтеү күләмле һуғыштарға һәм үлтерештәргә тиклем барып етә, ә көнсығышта 2006 йылға тиклем сәйәси-ҡораллы ҡаршылыҡ күрһәтеүҙе «Беджа халҡының Көнсығыш фронты» күрһәтә.
2011 йылдың 9-16 ғинуарында Судандың көньяғында бойондороҡһоҙ дәүләт төҙөү мәсьәләләре буйынса референдум үтә, уның алдағы һөҙөмтәләре 30 ғинуарҙа халыҡҡа иғлан ителә.
Төньяҡтан Мысыр, төньяк-көнбайыштан Ливия, көнбайыштан Чад, көньяк-көнбайышта Үҙәк Африка Республикаһы һәм Конго Демократик Республикаһы, көньяҡтан һәм көньяҡ-көнсығыштан Уганда һәм Кения, көнсығыштан Эритрея һәм Эфиопия менән сиктәш.
Икенсе донъя һуғышы барышында, 1940 йылдың июнендә, Абиссиния биләмәһендә һуғышҡан италия армияһы, Судандың өлөшөн биләй, әммә 1941 йылда уҡ итальяндар китергә мәжбүр була, ә Судан Африкала британ ҡораллы көстәренең мөһим базаһы була.
2011 йылда низағтар менән өҙгөләнгән ил ике өлөшкә бүленә, улар араһында мөнәсәбәттәр территориаль һәм иғтисади бәхәстәр арҡаһында ҡораллы конфликттарға тиклем бик көсөргәнешле ҡала.
Юғары Порт фарманына ярашлы 1841 йылда был «Мысыр Суданы» тип аталған административ берәмектәр менән идара итеү Мысырҙың вице-короленә тапшырыла, шулай итеп, Судан Ғосман империяһы составыан инә, әммә ғәмәлдә Мысыр биләмәһе була.
Хайуандарҙан һаҡланып ҡалғандары: антилопа орикс, ғәзәлдәр, жирафтар, фил, леопард, арыҫлан, бегемот, страус, туғаҙаҡ, марабу, цесарка, ҡош-секретары, питондар, крокодилдар, ике төрлө һулаусы протоптерус, күп ҡанатлы балыҡ, нил алабуғаһы, юлбарыҫ балығы, термиттар, цеце себене һ.
Ике палаталы парламент — провинция советы (провинцияларҙың идара органдары тарафынан 50 урын 6-йыллыҡ срокҡа һайлана) һәм Милли ассамблея (450 урын 2005 йылда президент тарафынан тәғәйенләнә — 360 урын тултырыла: 355 урын президент партияһы Милли конгресстан һәм 5 партияһыҙ).
1921 йылда 9-сы судан батальоны офицеры, динка ҡәбиләһенән ҡол улы Әли Абд әл-Латиф беренсе сәйәси ойошма —"Берләшкән ҡәбиләләрҙең Судан йәмғиәтен" булдыра, ул бойондороҡһоҙлоҡ биреү талап итә.
Дәүләттең азатлығын, бойондороҡһоҙлоғон һәм территориаль бөтөнлөгөн һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән Судан Республикаһының хәрби ойошмаһы ҡоро ер ғәскәрҙәре, хәрби-диңгеҙ көстәре, һауа көстәре һәм халыҡ оборонаһы көстәренән тора.
Илдең төньяғында — Ливия һәм Нубий сүллеге, ул үҫемлектәрҙән мәхрүм тиерлек (ул сүллектәрҙә бар: иген һәм ҡоро үлән, һирәк ағастар, ярымсүл һәм оазистар).
1951 йылдың 15 октябрендә Мысыр парламенты 1936 йылғы инлиз-мысыр договорын һәм 1899 йылдағы инглиз-мысыр килешеүен өҙөү тураһында законды раҫлай, Мысыр короле Фәруҡ Мысырҙың һәм Судандың короле булып иғлан ителә.
Һуғышта ҡатнашыу Судан өсөн ыңғай һөҙөмтә бирә — милли сәнәғәт үҫешә, милли, сәйәси тормош активлаша, сәйәси партиялар, профсоюздар барлыҡҡа килә, үҙаллылыҡҡа ынтылыштар көсәйә.
Ауыл хужалығы — мамыҡ, арахис, сорго, тары, бойҙай, гуммиарабик, шәкәр ҡамышы, кассава , манго, папайя, банан, татлы картуф; һарыҡ, һыйыр, кәзә үрсетеү; балыҡсылыҡ.
Сәнәғәт — нефть сығарыу һәм эшкәртеү, мамыҡ, туҡымалар эшкәртеү, ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү, аяҡ кейемдәре етештереү, автомобилдәр йыйыу.
Нөркәй ауылы 1764 йылда Ф. Д. Гладышевтан бурысҡа 38 һум алған башҡорт Сәмәнғол Сәлимовтың баҫылып сыҡҡан бурыс яҙмаһында беренсе тапҡыр телгә алына.
Уның улдары: Ғәбделғәни, Ғәбделнасир, Әхмәт; Ҡыҙы Гөлзифа;Юламан һәм Ғөбәйҙулла Дәүләтбаевтар; Ишмөхәмәт Аллағолов, уның улы Йәнүҙәк 1812 йылғы Ватан һуғышында һәләк була; шулай уҡ Нураевтар, Баҡтыбаевтар, Үҙәнбаевтар, Солтангужиндар, Туснәковтар, Тулҡыбаевтар, Юлдашбаевтар.
Беренсе күсеп ултырыусыларҙың исемдәре билдәле: Һағынбай Күҫәков, уның улы Ишкилде 1799 йылғы, Иҙелбай Күҫәков 1754 йылғы улы Ғүмероҙон менән, Байғусҡар Йәғәфәр улы Мағашев , 1749 йылға йорт сотнигы.
Шулай уҡ, бәшмәктең составында: ҡуҙғалаҡ, ҡырмыҫҡа, һеркә, винил, май кислоталары табылған; полифенол, тритерпеноидтар, ыҫмалалар, флавоноидтар, агарцин кислотаһы, алкалоидтар, полисахаридтар, стерин, лигнин, марганец, тимер, кремний, алюминий, кальций, магний, медь, цинк тоҙҙары, биологик актив матдәләр бар.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре , Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы оличнигы һәм БАССР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы .
Шәрип ауылына Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә быуаттың 50-се йылдары башында, 1753 йылда төҙөлгән керҙәшлек килешеүе буйынса Себер даруғаһының төньяғынан Әлчәй ауылы типтәрҙәре һәм мишәрҙәре нигеҙ һалған.
1770 йылдың 18 авгусында Шәрип ауылына академик П. С. Паллас килгән: «төшкә табан Төрөпкилде ауылынан 30 саҡрым алыҫлыҡтағы Шәрип ауылына килдек. Ауыл ултырған Һикәяҙ йылғаһы һыуында көкөрт булыуы иғтибарҙы йәлеп итә. Йылғаның ярҙарынан бәреп сыҡҡан ике юлаҡта ул көкөрт бар»
Шәрип ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Һикияҙ йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙ ауылынан төньяҡҡа табан 43 километр һәм Мөрсәлим тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 66 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Уның матур киләсәге, тәү сиратта, донъялағы иң ҙур, матур күлдәрҙең береһе — Ысыҡкүлдең курорт өлөшөн, тау саңғыһы спортын, альпинизмды үҫтереү, күп тарихи урындар, Һары-Селек биосфера ҡурсаулығы менән бәйле.
Ҡырғыҙстан Республикаһында 400-ҙән ашыу ҡиммәтле таш — алмас, зәңгәр яҡут , ҡыҙыл яҡут , һары яҡут , зөбәржәт , аквамарин, фирүзә , тау гәлсәре, малахит, йәшмә, нефрит һәм аҡыҡ ятҡылығы асылған .
Ҡырғыҙстанда һаҡланып ҡалынған боронғо ҡомартҡылар: Саймалы-Таш уйһыулығы, Буран башняһы, Үҙгән мавзолейы һәм башҡалар «Манас» халыҡ эпосы кеүек донъя мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора.
Ашарҙан ярты сәғәт самаһы алдан ауырыуына күрә 1-2 аш ҡалағынан алып сынаяҡ тултырып һут эсеү ҙә яҡшы һөҙөмтә бирә: үтте, бәүелде ҡыуа, шәкәрҙе төшөрә, быуын һыҙлауын баҫа, бауыр-бөйөр эшмәкәрлеген яҡшырта, ҡанды таҙарта.
Улдары ир ҡорона еткәс балаларына: «Мин олғайҙым инде. Һеҙгә үҙ тормошоғоҙҙо ҡорорға ваҡыт. Өйләнеп үҙ ауылығыҙҙы ҡороғоҙ. Оло улым һин Үргәрәк менеп ауыл төҙө, һин кесе улым йылғаның теге яғына һал, ул яҡта ла ерҙәребеҙ бар. Һин кинйә улым минең менән Көйөргәҙе йылғаһының тамағында ҡал», тигән.
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышын баҫтырған саҡта генерал Фреймандың каратель отрядтары Ырымбур губернаһы Иманғол ауылынан Стәрлетамаҡ пристаненә тиклем һуҙылған була.
Емельян Пугачев етәкселегендәге Крәҫтиән һуғышын баҫтырыу барышында Имәнғол ауылынан Стәрлетамаҡ пристаненә тиклемге территорияла язалаусы генерал Фрайман ғәскәрҙәре урынлаша.
Был элекке радио яйланмаларындағы кристалл детектор менән бергә яйлана торған тимерсыбыҡ нөктә контакты ; ул контактны ҡул ярҙамында кристалл өҫлөгө буйынса хәрәкәткә килтерергә мөмкин булған, был оптималь сигнал табыу өсөн эшләнгән.
Был ышаныслы булмаған йыһаз термион диодтар тарафынан тиҙ ҡыҫрыҡлап сығарылған, әмма кристалл детектор һуңынан, 1950 йылдарҙа, арзан германий диодтар эшләнгәс, доминант ҡулланышҡа кире ҡайтҡан.
Мәҫәлән, Зенер диодтары көсәнеште регуляциялау өсөн, Тау ишелеү — осоп үтеү диодтары схемаларҙы юғары көсәнеш һикереүҙәренән һаклау өсөн, варактор диодтары радиоалғыстарҙа һәм телевизорҙарҙа электрон рәүештә канал һайлау өсөн, Ганн диодтары, туннель диодтары һәм диодтары радио йышлыҡтағы тирбәнештәр генерациялау өсөн, ә яҡтылыҡ һибеүсе диодтар яҡтыртыу өсөн ҡулланыла.
Термион лампа диодтарында, йылыткыс ҡоролма аша уҙыусы ток ситтән катодты йылыта, катодка барий һәм стронций оксидтары йүгертелгән, улар һелтеле ер металл оксидтары; был матдәләрҙе һайлау сәбәбе — «электрондарҙы сығарыу эшенең» әҙ булуы.
Ярым үткәргес диодтар туры йүнәлештә билдәле «буҫаға» көсәнеше ҡуйылғансы электр тогын үткәрә башламайҙар (был хәлдәге диодты «туры йүнәлештә көсәнеш ҡуйылған» тип атайҙар).
Туры йүнәлештә көсәнеш ҡуйылған диодта көсәнеш төшөүе ток үҙгәреү менән әҙ генә үҙгәрә һәм температураның функцияһы булып тора; был эффектты температура датчигы яһау өсөн йәки сағыштырыу өсөн көсәнеш булдырыу өсөн ҡулланырға мөмкин.
Диодтың был бер йүнәлешле тотошо электр тогын турайтыу тип атала, һәм алмаш токты даими токка әүерелдереү өсөн ҡулланыла, шулай уҡ радиоалғыстарҙа радиосигналдарҙан модуляцияланған мәғлүмәтте сығару өсөн ҡулланыла.
Был йыһазды ҡулланып, ул ҡыҙған ептән вакуум аша металл тәлинкәгә күҙгә күренме торған ток уҙыуын раҫлаган, әмма был күренеш тәлинкә уңай «ҡоролмаға тоташтырылғанда» ғына булған.
Джон Амброзе Флеминг (Маркони Компанияһының фәнни кәңәшсеһе һәм элек Эдисонға эшләгән кеше) Эдисондың эффектына нигеҙләнеп теүәл радиодетектор яһарға мөмкин икәнен тапҡан.
1984 йылдан Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2000 йылдан малсылыҡ продукцияһын эшкәртеү һәм стандартлаштырыу технологияһы кафедраһы, 2005—2009 йылдарҙа ветеринария-санитария экспертизаһы кафедраһы мөдире.
«Ауыл биләмәләренең сиктәрен билдәләү һәм ерҙәрҙе Башҡорт ССР-ы Салауат районының Янғантау ауыл Советы ҡарамағына тапшырыу буйынса материалдар»ҙан «СССР һәм союздаш республикаларҙың ер тураһындағы ҡануниәте нигеҙҙәрен» үтәү маҡсатында һәм Башҡорт ССР-ының ер кодексына һәм «Башҡорт ССР-ында ер реформаһы тураһында» Законға ярашлы, ВолгоНИИгипрозем институты Башҡортостан предприятиеһының Янғантау ауыл Советы комиссияһы менән берлектә Янғантау ауыл биләмәләренең колхоз-ара («Торналы» совхозы, «Урал» колхозы һәм «Янғантау» шифаханһының ярҙамсы хужалығы сиктәрен билдәләү буйынса эштәр башҡарылды".
Тәүҙә Г. В. Вахрушев ер аҫты янғыны теорияһын күҙ уңында тотһа, һуңыраҡ Янғантауҙың термик күренештәре радиоактив йылылыҡтан башланып, ҙур тәрәнлектән Янғантауҙы Ҡаратау һыртынан бүлгән ярыҡ буйлап күтәрелә ала тигән фаразды тәҡдим итә.
1932 йылда өлкә һаулыҡ һаҡлау бүлеге экспедицияһы составында Янғантауға билдәле немец ғалимы-курортологы А. Биккель килә, ул саҡта термаль газдарҙың магматик сығышын: ер ҡабығының тәрән зоналарынан, актив вулкан процестарында бүленеп сыҡҡандағы кеүек, ювениаль һыуҙың парҙары күтәрелеү теорияһын яҡлай.
Көҙҙөң йонсоу бер көнөндә, ямғырҙан йәшенер өсөн, ҙур ағастың тамыры эргәһендәге ярыҡҡа инеп, соҡор төбөнә ҡоро япраҡ, ботаҡ йәйеп йоҡлап киткән ул. Уянғас, ярыҡ төбөнән йылы пар күтәрелгәнен күреп, ғәжәпләнгән.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында «Янғантау»ҙа 200 карауатлыҡ 2575-се эвакогоспиталдең филиалы ойошторола, унда аяҡ быуындары йәрәхәтләнгән ҡаты яралы яугирҙар дауалана.
Урындағы халыҡ Янғантауҙың шифалы әһәмиәтен күптәнән белеүенә ҡарамаҫтан, уның тураһында академик П. С. Палластың 1773 йылда донъя күргән «Рәсәй империяһының төрлө провинциялары буйлап сәйәхәт» тигән китабында тәү тапҡыр телгә алына.
Бүлеү эштәрен башҡарғанда Янғантау ауыл Советы 512 кеше йәшәгән «Урал» колхозы, «Торналы» совхозы, «Янғантау» курорты ярҙамсы хужалығы ерҙәренең бер өлөшөн биләй.
Янғантау ауылы Йүрүҙән йылғаһы буйында, район үҙәге Малаяҙҙан төньяҡҡа 17 километрҙа һәм Кропачёво тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнсығышҡа табан 46 км алыҫлыҡта, урынлашҡан.
Әхмәтзәки Вәлиди үҙенең иҫтәлектәрендә яҙыуынса, ул илдең архивын Стәрлетамаҡтағы хөкүмәткә, Үҙәк музейға һәм китапханаға тапшырыу өсөн Мөхәмәтйәровҡа биргән.
27-30 ғинуарҙа Арғаяшта уҙған съезда Арғаяш кантон башҡарма комитетына Нуриәғзәм Таһиров һәм Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Мөхәмәтғариф Мөхәмәтәйров та һайлана.
Мөхәмәтғариф Мөхәмәтйәров Нуриәғзәм Таһиров менән бергә Силәбе һәм Ҡыштым ҡалалары күскенселәренә башҡорт ерҙәрен бүлеп биреүгә ҡырҡа ҡаршы сыға.
1918 йылдың 12 июндә Башҡорт хәрби шураһы ойошторола һәм уның ағзалары итеп Ғәлимйән Таған, Т. Ғисмәтуллин, Ғәбделхәй Иркәбаев менән бергә Ғариф Мөхәмәтйәров та һайлана.
Вермар республикаһының көрсөккә ҡаршы тора алмауы, социаль ҡаршылыҡтарҙың киҫкенләшеүе, бүтән ил башлыҡтарының Германияның эске хәленә ғәмһеҙлеге 1933 йылда власҡа национал-социалистар килеүенә булышлыҡ итә.
Фонд биржаларының эшмәкәрлеге 1930 йылдарҙың башында тергеҙелә һәм 1929 йылдың апреле кимәленә әйләнеп ҡайта, был 1929 йылдың сентябре кимәленән 30 процентҡа тиерлек ҡайтыш була.
Төп һорауҙарҙың береһе — депрессия башланыныуына нығыраҡ ирекле баҙар сәйәсәтеме, әллә банктар һәм аҡса әйләнешен дәүләт ҡарамағына алыу өсөн үткәрелгән саралар йоғонто яһағанмы?
Национал-социалистарҙың илде көрсөктән сығарыу саралары киҫкен алып барыла, иҡтисадты үҫеш юлына баҫтырыуҙан тыш, юғалтылған ерҙәрҙе, донъя баҙарында үҙ урынын ҡайтарыуҙы, илдең сиктәрен артабан киңәйтеү, бөтә донъяны буйһондороуҙы маҡсат итеп ҡуя.
1936 йылдың 4 июлендә Милли фронттың беренсе хакимиәте булдырыла, 7 июлдә эшҡыуарҙар менән эш хаҡын күтәреү, профсоюздарҙы законлы тип таныу тураһында килешеү төҙөлә.
Был теория буйынса, сәнәғәт үҫешкән һайын, баҙарҙа яңы тауарҙар арта бара, әммә халыҡтың һатып алыу мөмкиллеке үҙгәрмәй, был дефляцияға — хаҡтарҙың төшөүенә килтерә.
Был төркөмгә шулай уҡ донъя баҙары тарҡалыуын, инвестицияларҙың кәрәк кимәлдән артыуын, банкирҙарҙың спекулятив сәйәсәт алып барыуын, хакимиәт башлыҡтарының белдекһеҙлеген төп сәбәп итеп күреүселәр керә.
Сәнәғәт һәм ауыл хужалығы тауарҙарына хаҡтар ҡырҡа кәмей, 5000-дән артыҡ банк тарҡала, ә депозитта аҡса һаҡлаусылар 2 миллиард доллар аҡса юғалта.
Президент Гувер һәм Конгресс тимер юлдары, финанс институттарға, артабан ауыл хужалыҡтарына, йәмәғәт эштәренә ярҙам күрһәтеү өсөн Финанс тергеҙеү корпорацияһы булдыра, яңы өйҙәр төҙөүгә булышлыҡ итеү өсөн Федераль торлаҡ банкы актын ҡабул итә.
Әммә иҡтисад күрһәткестәре кәмегәндән-кәмей бара, хаҡтар төшөүен дауам итә, эш менән тәьмин итеү насарая, был сәйәси үҙгәрешкә килтерә, — 1932 йылда президентлыҡ Франклин Рузвельт ҡулына күсә.
Мәҫәлән, яңы классик макроэкономистар дәүләттең иҡтисадты үҙ ҡарамағы аҫтына алыуы баҙарҙың ирекле үҫешенә ҡамасаулай, был депрессияның оҙаҡҡа һуҙылыуына килтерә, ә профсоюздар барлыҡҡа килеүе эшһеҙлек үҫешенә булышлыҡ итә, тип иҫәпләй.
Беренсеһе — монетаристар, улар улар Бөйөк депрессия ғәҙәти рецессия булараҡ башлана, әммә яңылыш монетар сәйәсәт арҡаһында ҡулланыуҙа булған аҡса күләме кәмей һәм был рецессияның тәрәнәйенеүенә килтерә, тип иҫәпләй.
Һөҙөмтәлә төрлө һалымдар арттырылып, социаль өлкәлә эшләүселәргә, дәүләт эшмәкәрҙәренә эш хаҡы түләү, эшһеҙлек буйынса пособиелар түләүҙәр ҡырҡа кәметелә.
Эшһеҙ ҡалған халыҡ 1920—1930 йылдар дауамында аслыҡ марштары ойоштора, был марштарҙың иң ҙуры 1932 йылдың сентябре-октябрендә Милли аслыҡ маршы исеме аҫтында үтә.
Рецессия Америка Ҡушма Штаттарында 1929 йылдың 24 октябрендә фонд биржаһында акция хаҡтарының ҡырҡа түбән төшөүенән башлана , һәм тиҙ арала донъяның һәр иленә тиерлек тарала.
1935 йылда Икенсе яңы йүнәлеш эш менән тәьмин итеү, Милли эшлекле мөнәсәбәттәр буйынса идаралыҡ аша профсоюздар үҫешенә булышлыҡ итеү программаларын да үҙ эсенә ала.
Ҡаты аҙыҡты ашар өсөн талпандарҙа кимереү өсөн яраҡлаш ҡан ауыҙ хасил була — яңаҡтарында аҙыҡ өлөшсәләрен иҙеү өсөн тештәр барлыҡҡа килә.
Йомшаҡ аҙыҡ менән туҡланыусы талпандарҙың ауыҙ өлөштәре тешләү-имеүгә яйлаша — яңаҡтары тупраҡ аҫтындағы үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың япмаһын тишеп, уларҙан туҡлыҡлы һуттарҙы һура торған нескә энә һымаҡ төктәргә әйләнә.
Микроскопик бәләкәй ҙурлыҡ алыуҙары, беренсе сиратта, әҙер туҡланыу һәм йәшәү урынында — тупраҡта һәм серей башлаған үҫемлек түшәлмәһендә тереклек итеүҙәре арҡаһында, талпандар киң таралыу алған.
Тупраҡтағы бер төрлө талпандар бәләкәй үңәҙҙәр, ылымыҡтар һәм үҫемлектәрҙең сереүсе ҡалдыҡтары, ә икенселәре бик ваҡ хайуандар менән туҡланыуға яраҡлашҡан.
Район ерҙәре буйлап Тере Танып, Гәрәй, Кейебәк, Ҡалтасы, Тиктәм, Кәлтәй, Урья, Әмзә, Березовка йылғалары һәм 119 шишмә, бәләкәй йылғалар аға.
Архив мәғлүмәттәренә ҡарағанда Күрпәс-Табын волосынан Малай Йәнбахтин тигән кеше ниндәйҙер мәсьәлә буйынса отола һәм Бишауыл ауылынан Таймаҫ Мукшоғоров исемле кешенең талабы буйынса ауыл Дыуан-Табын волосына күсә.
Малай ауылынан Ҡыҙрас Арыҫланғолов, Рамазан Сәлимбәкиев, Байыш Ҡоҙаҡаев, Иҫәнғол Шәмғолов, Вилдан Аҡйегетво 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Ҡәҙим Аралбайҙың «Утлы кисеүҙәр» , «Батыр яраһы» , «Аҡ тирмә» , «Һөйөүем йондоҙо» , «Әле һуң түгел» , «Мәслихәт» , «Рух яҙыуы» , «Таналыҡ тауышы» һәм башҡа китаптары төрлө телдәрҙә нәшер ителде.
1850 — 1859 йылдарҙа ауылда Бүребай Һабыров, уның улы Ғәбделхәлил Түлебаев , Ғәбделхәлилдең улдары: Ғәлиәскәр, Ҡотлоәхмәт, Муса, Хисаметдин, Ғүмәр, Утарбай Бүребаевтар; Мостафа Бүребаев (уның ҡустылары Ғиләжетдин һәм Ямалетдин 1859 йылда хәрби хеҙмәттә була); шулай уҡ указлы мулла Мирхәйҙәр Түлебаев, отставкалағы зауряд-хорунжий Рәхмәтулла Һабыров , Ҡунаҡбаевтар; отставкалағы зауряд-хорунжий Килдебай Хужамбирҙин ; уның улы указлы имам Мөхөмөтхөсәйен, зауряд-хорунжий Мөхәмәтхәсән Туғыҙбаев ; үрәтник Таһир Түлебаев; Ғәйетбаевтар, Сәңкебаевтар, Үлебәковтар, Арыҫланғоловтар, Яманғоловтар, Ураҙғоловтар, Баштаевтар, Тапаҡовтар һәм башҡа ғаиләләр йәшәй.
1736 йылдың 11 февраль указына ярашлы, ҡаҙна мәнфәғәтенә тартып алынған Себер даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр Шәмәр ауылына нигеҙ һала.
1993—2011 йылдарҙа Бөрйән районы хакимиәте башлығы; 2011—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең биләмәләр менән эшләү буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары.
1795 йылғы халыҡ иҫәбен алыу материалдарында башҡорт Яуыш Муллашевтың яңы ауылға нигеҙ һалыуы тураһында мәғлүмәт бирелә, унда Пенза губернияһы Краснослободский өйәҙе Дашкино ауылынан мишәр мырҙаларының һәм кенәздәренең төпләнеүе теркәлә.
1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 78 йорт хужалығында 431 кеше йәшәй , Ауыл хужалығы иҫәбе буйынса — 77 хужалыҡта 477 кеше, бөтәһе лә тиерлек — удмурт мәжүсиҙәре.
Ҡунаҡбай ауылына быуат уртаһында, Себер даруғаһы 1736 йылдың 11 феврале указдары буйынса, Ҡаратабын улусы башҡорттарының ҡаҙнаға тартып алынған аҫаба ерҙәрендә типтәрҙәр нигеҙ һала.
Бында Шакирйән Мөхәмәтйәновтың бала сағы хаҡында фотоһүрәттәре һәм хәтирәләре, һуғышҡа тиклемге колхоз осоро хаҡында ла ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр тупланған.