polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
1982 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының музыкаль етәксеһе, 1987 йылдан Өфө сәнғәт училищеһы, бер үк ваҡытта 2000–2006 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты, 2006 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы.
Ул Нефтекама ҡалаһында «Дуҫлыҡ моңо» Халыҡ-ара фестивален башлап ебәреүселәрҙең береһе һәм уның даими жюри ағзаһы, Сибай ҡалаһында «Ирәндек моңдары», Октябрьский ҡалаһында «Ҡурай байрамы» һәм башҡа бик күп конкурстар ағзаһы.
Композитор республикабыҙҙың төп коллективтары — Башҡортостандың Милли симфоник оркестры, Дәүләт академия хор капеллаһы, Башҡорт дәүләт филармонияһы, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры, ҡайһы бер вокалсылар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.
Бигерәк тә уның күптән түгел ойошторолған Башҡортостан Республикаһы Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры менән эшмәкәрлеген билдәләп үтергә кәрәк, уның өсөн ул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 20-нән ашыу әҫәр ижад итте.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы , филология фәндәре докторы , профессор , Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре һәм мәғариф отличнигы , Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре .
«Башҡорт телендә тел модаллеге асылы һәм сиктәре тураһында» («О сущности и границах языковой модальности в башкирском языке»; 2000) монографияһында телдең төрлө кимәлдәренә ҡараған модаллекте сағылдырыусы төп сараларҙы тикшерә.
Антибио́тик — прокариоттар йәки иң ябай төҙөлөшлөләрҙең үрсеүен туҡтата торған тәбиғи йәки ярым синтетик матдәләр; ауырыу тыуҙырыусы микроорганизмдарҙы үлтереүгә һәләтле биологик сығышлы матдәләр; хайуан, үҫемлек һәм микробтарҙа барлыҡҡа килеп, микробтар һәм ҡайһы бер шеш күҙәнәктәренең үҫешен туҡтатыу сифатына эйә булған матдәләр, мәҫ.
Мәҫәлән, боронғо Мысырҙа, Ҡытайҙа һәм Һиндостанда яраларға күгәргән икәмәкте дезинфекция өсөн ҡулланғандар, уны йәрәхәттәргә һәм эренле шештәргә япҡандар.
Антибиотиктар вирустарға тәъҫир итмәй, шуға күрә грипп, А, В, С гепатит, һыу сәсәге , герпес, ҡыҙамыҡ , ҡыҙылса кеүек сирҙәрҙе дауалағанда файҙаһыҙ.
ҡабул итергә кәрәк (таблеткаларҙы, ғәҙәттә, һигеҙ сәғәттән аша, көнөнә 3 тапҡыр эсергә, инъекцияны ла тигеҙ ваҡыт ҡалдырып яһарға кәрәк- 8, йәки 12 сәғәт аша).
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһын суперинфекциялар (ғәмәлдәге антибиотиктарға сыҙамлы бактериялар тыуҙырған ауырыу) артыу сәбәпле антибиотиктарҙы контролһеҙ ҡулланыу борсой.
2011 йылғы Бөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса , Рәсәй халҡының 46 % антибиотиктар бактерияларҙы ла, вирустарҙы ла үлтерә тип уйлай (ә антибиотиктарҙы барыһы ла бер үк төр бактерияларҙы үлтерә алмай, көсө еткәнен генә үлтерә).
Дөйөм ҡағиҙә — микробтарға ҡаршы терапия 72 сәғәттән һуң һөҙөмтә бирмәй икән, тимәк дарыу дөрөҫ тәғәйенләнмәгән, был осраҡта табипҡа башҡа дарыу һорап мөрәжәғәт итергә кәрәк.
Карател ғәскәрҙәренең баш командующие генерал-поручик Ф. Ф. Щербатов үҙенең 1774 йылды 11 майында императрица Екатерина яҙған донесениеһында Байым тархандың башҡа башҡорт старшиналарға бигерәк тә ҙур йоғонтоһо өсөн уларҙың «рухи түрәһе» тип атай.
1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалын карателдәр тарафынан баҫытырыу ваҡытында, Ҡыҙыл ҡәлғәһендә хеҙмәт иткән тархан Байым Ҡыҙраев пол командиры Исаков тарафынан ҡулға алына.
Ярымутрауҙың төньяҡ һәм көнсығыш өлөштәрендәге тигеҙлектәр һөрөлгән (тупраҡ ярлы, ҡайһы бер урындарҙа урыны менән ныҡ тоҙло, һуғарыуҙы талап итә; бойҙай, кукуруз, тәмәке, виноград, көньяҡта шулай уҡ зәйтүн һәм цитрус емештәре үҫтерелә).
Ярымутрауҙың көнбайышында Динар таулығы (Хорватия, Босния һәм Герцеговина, Черногория биләмәһендә; бында рельефтың карст формалары киң таралған), Далмат тауынан көньяҡҡа — Пинд тауҙары; Һуңғылары көньяҡта Пелопоннес ярымутрауы тауҙарына күсә.
Балҡан һүҙенең килеп сығышы аныҡ билдәле түгел; ул фарсы телендәге һәм төрөкндәге - суффиксы — «һаҙлыҡлы урман» менән бәйле булыуы ихтимал йәки фарсы телендәге - менән.
Йылғалары күбеһенсә таулы, тупһалары һәм шаршылары күп; башлыса ҡар һәм ямғыр менән тулылана (ҡышын да, яҙ ҙа тулы һыулы; йәй көнө ярымутрауҙың көньяғындағы ваҡ йылғалар йыш ҡына ҡорой).
Ярымутрауҙың төньяғында тауҙар Рила , Пирина , Стара Планина (Балҡан тауҙары массивтарынан тора; төньяҡта Дунай тигеҙлеге менән сиктәш) һәм көньяҡта Эгей диңгеҙенә сыҡҡан Родоп тауҙары.
Ярҙары көньяҡ-көнбайышты һәм көньяҡ көнсығышта Урта диңгеҙ, Адриатик диңгеҙ, Ион диңгеҙе, Мәрмәр диңгеҙе, Крит диңгеҙе, Эгей диңгеҙе һәм Ҡара диңгеҙ һыуҙары менән йыуыла.
Ҡотдос , Иерусалим; Йерушалайим ) — Яҡын Көнсығыштағы боронғо ҡала, 1949 йылдан алып Израиль дәүләтенең баш ҡалаһы (1967 йылдан алып Израиль ҡаланың бөтә майҙанын контрольдә тота).
Әммә — быуаттарҙа башта Урта Италияла һәм Фландрияла, ә быуат аҙағынан бөтә Европа буйлап яңы социаль синыфтың — буржуазияның үҫеше башлана, ул яйлап үҙ ҡулына иҡтисадты ала барып, һуңынан сәйәси өҫтөнлөкә ынтыла.
Буржазия христианлыҡтан баш тартырға уйламаған, әммә уға икенсе христианлыҡ кәрәкле булған, яңы дин иҫке донъяны хеҙмәтләндергән католицизмдан тәү сиратта үҙенең арзалығы һәм ябайлығы менән айырылып торорға тейеш булған: буржуазияға аҡсалар мөһабәт соборҙар төҙөү һәм бай сиркәү церемонияларын үткәрер өсөн түгел, ә үҙҙәренең етештереүенә, үҫеп килгән эшҡыуарлыҡтарын булдырырға һәм артырыуға һалырға теләгәндәр.
1524 йылда яңы архиепископ һайлау буйынса швед короле һәм Рим папаһы Клемент менән низағ тыуа, һөҙөмтәлә папалыҡ менән мөнәсәбәттәр өҙөлгән һәм башҡаса кире ҡайтарылмаған.
Реформацияны ҡанун тип ҡабул итеп, Кристиан католик епископтарын алыштыра һәм сиркәү милкен тартып алған, һөҙөмтәлә королдең ер милке өс тапҡыр артҡан һәм уның ҡулында бөтә илдең ерҙәренең яртыһынан күберәге булған.
Халыҡ ғауғаһын бөтөрөр өсөн Констанц ҡалаһында император Сигизмунд һәм Рим папаһы Мартин сиркәү йыйылышы үткәрә, унда Ян Гус һәм уның көрәштәше еретиктар тип иғлан ителгәндәр һәм усаҡта яндырылғандар.
Нидерландтарҙа тәүге протестанттарҙың килеп сығыуы ғәмәлдә Лютерҙың сығыштары менән тап килә, әммә сюзеренға (был ваҡытта Испания короле Нидерлантарҙың сюзерены булып торған) тоғро ҡалырға өгөтләгән лютеранлыҡ та, анабаптизм да илдә үҙенең яғына күп кенә диндарҙарҙы йәлеп итә алмай.
Бер яҡтан, Көнбайыш Европаның бөтә халыҡтарын берләштергән берҙәм католик донъяһы юҡҡа сыға, ул урынына, күбеһенсә ижтимағи хакимдарға буйһонған бихисап милли сиркәүҙәр барлыҡҡа килә.
Уның башы тип Виттенберг университетында дин буйынса доктор Мартин Лютер Кингтың сығышы һанала: 1517 йылдың 31 октябрендә ул Виттенберг ҡәлғә сиркәүенең ишегенә үҙенең «95 тезисын» ҡаҙап ҡуя, унда Лютер католик сиркәүенең енәйәттәренә, атап әйткәндә, индульгенциялар һатыуға ҡаршы сыҡҡан.
Реформацияның ахыры тип тарихсылар Вестфаль тыныслығына ҡул ҡуйылған 1648 йылды тип иҫәпләйҙәр, был килешеү һөҙөмтәләре буйынса дини факторҙар Европа сәйәсәтендә мөһим роль уйнауын тамамланыуына килтерә.
Сиркәү менән бөтә ҡатламдар ҙа ризаһыҙ булалар: крәҫтиәндәр сиркәү дисәтинәһе һәм ерләү йыйымдары менән талана, һөнәрселәрҙең етештерелгән тауарҙары һалым һалынмаған монастырҙар продукцияһы менән конкуренциялай алмаған, сиркәү үҙенең ер биләмәләрен ҡалаларҙа ла киңәйтә — был ҡала кешеләрен ғүмерлек бирәсәктә булырға янай.
Реформацияның төп сәбәбе булып яңы барлыҡҡа килгән капиталистик етештереү ысулын үҙ иткәндәр менән шул осорҙа әле хакимлыҡ иткән феодаль ҡоролошто яҡлаусылар араһында көрәш булып тора.
Был осорҙа кешеләрҙең иҫке ҡулъяҙмаларға һәм тәүсығанаҡтарға ҡыҙыҡһыныуҙың артыуы арҡаһында христианлыҡҡа һәм шул ваҡыттағы сиркәүгә икенсе критик ҡараш барлыҡҡа килә башлай.
Норвег архиепископы Олав Энгельбректссондың яңы дингә ҡаршылығы уңышһыҙ булған, һәм, киреһенсә, иҫке дин өсөн көрәш арҡаһында Норвегия тулыһынса бойондороҡһоҙлоғон юғалта һәм «дат провинцияһына» әйләндерелә.
Тышҡы яҡтан протестанттар эҙәрлекләү, инквизицияны таратыу һәм тыйылған китаптарҙың индексы төҙөүҙә булһа, эске яҡтан Католик сиркәүҙең үҙендә булған реформацияны әйтергә була.
Протестантизм бөтә Европа буйынса тарала: Мартин Лютерҙың эйәреүселәре — лютеранлыҡ, Жан Кальвиндың — кальвинизм, Ульриха Цвингли — цвинглианлыҡ, тағы ла «цвиккау пәйғәмбәрҙәре» , англиканлыҡ.
Быларҙан тыш, В һәм С гепатиты бала тапҡанда ауырыу әсәнән балаға күсергә, кешегә вирус менән зарарланған ҡан һалғанда, стерилләштерелмәгән хирургия һәм стоматология ҡоралдары менән файҙаланғанда, шприцтар һәм башҡалар ҡулланғанда ла йоға.
Бауырҙы ҡан менән тәьмин итеү үҙенсәлектәре уның детоксикациялау мөһим биологик функцияһын сағылдыра: аҙыҡ менән эләккән ағыулы матдәләр, шулай уҡ микроорганизмдарҙың ҡалдыҡ продукттары менән эсәктәрҙәге ҡан бауырға верот венаһы аша килтерелә.
Төрлө сит матдәләрҙе , атап әйткәндә, аллергендарҙы, ағыуҙарҙы һәм токсиндарҙы зарарһыҙ, аҙыраҡ ағыулы йәки еңел сығармалы берләшмәләргә әйләндереп зарарһыҙландырыу; түл бауырының функцияһы әһәмиәтһеҙ, сөнки уны плацента башҡара; Бауырҙың махсус ферменттары алкоголде 1 кг кеше ауырлығына 0,1 г/сәғ.
Бауыр май, углевод, аҡһым, минераль матдәләр алмашыныуы өсөн яуап бирә, ҡан ойошоуҙа ҡатнашыусы матдәләр һәм шулай уҡ аҙыҡ эшкәртеүҙә кәрәкле булған матдә — үт эшләп сығара.
орлоҡло емеш ағастарын, бигерәк тә йәш үҫентеләрҙе ныҡ зарарлай; сөгөлдөр кебләһе , оҙонлоғо 2 мм, ҡара төҫтә, шәкәр сөгөлдөрөн ныҡ зарарлай, тамырлы үҫемлектәрҙе башҡаларға алыштырыу менән үрсей ; борсаҡ кебләһе — ҡуҙаҡлы культуралар ҡортотҡосо ; ҡыяҡлылар кебләһенең төрлө төрҙәре — ауыл хужалығы үҫәмлектәре ҡоротҡостары .
Кебләләр менән көрәш саралары: культураға кебләләргә бирешмәүсе сорттарҙы керетеү, үҫемлектәрҙе инсектицидтар менән эшкәртеү, ҡуҙаҡлыларҙы иртә сәсеү, агротехник саралар.
Муйыл бете, кеблә (, ( — тигеҙ ҡанатлылар отрядынан бөжәктәр асотряды; үҫемлектәрҙең һутын ҡорота торған йәшел төҫтәге ваҡ ҡына ҡанатһыҙ бөжәк, аҙыҡ наҡыҫ саҡта ҡорттар уның тиҙәген йыйып эшкәртә .
Атлантик океан менән сиге Гудзон боғаҙы, артабан Дейвис боғаҙы һәм Гренландия утрау яры буйынса Брустер моронона тиклем, Дания боғаҙы аша Исландия утрауының Рейдинупюр моронона тиклем, артабан яр буйлап Герпир моронона тиклем, һуңынан Фарер утрауҙарына, артабан Шетланд утрауҙарына һәм төньяҡ киңлектең 61 Скандинав ярымутрауы ярҙарына тиклем ята.
Халыҡ-ара гидрографик ойошманың терминдар йыйылмаһында Төньяҡ Боҙло океандың сиктәре Гренландия, Исландия, артабан Шпицберген, Медвежий утрауы һәм Норвегия ярҙары аша үтә һәм Гренланд, Норвег диңгеҙҙәрен Атлантик океан биләмәһенә ҡуша.
урыҫ карталарында: Диңгеҙ-океан, Боҙло диңгеҙ-океан, Боҙло диңгеҙ, Төньяҡ океан, Төньяҡ йәки Боҙло диңгеҙ, Боҙло океан, Төньяҡ Поляр диңгеҙ исемдәре осрай, ә урыҫ диңгеҙсе- адмирал Ф. П. Литке б.
Йылдың күп өлөшө буйы Төньяҡ Боҙло океан диңгеҙ йөк ташыу өсөн файҙаланыла, шул иҫәптән Рәсәй Төньяҡ диңгеҙ юлы, АҠШ һәм Канада илдәре Төньяҡ-көнбайыш юлын файҙалана.
Йылайыр, Ейәнсура райондарының һаулыҡ һаҡлау учреждениеларында, һуңынан Һабыр ауылына ҡайтып, мәктәптә эшләй, Йылайыр районы «Башҡорт» совхозында партия кабинеты мөдире, Һабыр ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаларын да башҡара, бер аҙ Йылайыр районы хакимиәтендә лә эшләп ала.
Бында бик күп һыу ҡоштары йәшәй, улар араһында иң күп популяциялар — бөтә донъяла һанытиҙ кәмей барған аҡ африка баба ҡошо , суҡышлы ҡауҙы һәм туғаҙаҡ тереклек иткән.
1993 йылдың 1 июнендә ил тарихында тәүге демократик президент һайлауҙарында Мельхиор Ндадайе, хуту вәкиле, дәүләт башлығы тип иғлан ителә, һәм тутси хәрбиҙәре тарафынан үлтерелә.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы һәм Африка Берҙәмлеге Ойошмаһы)ОАЕ) яңы хәрби режимды хөкөм иткән һәм Бурундиға ҡаршы бер нисә иҡтисади санкциялар индергән.
Бурунди Дәүләт сәй советы хәбәр итеүенсә, 2013 йылдың тәүге ярты йыллығында экспорттан алынған килем бер йыл элекке 13,9 миллион АҠШ доллары менән сағыштырғанда 11,9 миллион долларға тиклем кәмегән.
Хуту фетнәһе баҫтырылғандан һуң бер йыл үтеүгә, 1966 йылдың 8 июлендә, вариҫ принц Шарль Ндизейе, полковник Мишель Мичомберо етәкселегендәге армия ярҙамында, дәүләт түңкәрелешен ойоштора, атаһын тәхеттән ҡолата һәм Нтаре исеме менән идара итә башлай.
Жан-Батист Багаза хөкүмәте католик сиркәүен тотороҡһоҙландырыусы элемент тип һанай һәм шуға ла литургияны сикләй, рөхсәтһеҙ дини йыйылыштарҙы тыя, католик мәктәптәрҙе национализациялай, католик йәштәр хәрәкәтен тыя һәм католик радиоһын, гәзитен яба.
2010 йылдың 28 июнендә илдә Президент һайлауҙары башланды, унда Нкурунзиза бөтә альтернатив кандидаттарының һайлау алды көрәшенән сыҡҡанынан һуң берҙән-бер ҡатнашыусы булып ҡалды.
Бурундиҙың күпселек өлөшө мезопротерозой Кибаран бүлкәтенең йыйырсыҡлы һәм бер аҙ трансформацияланған һыныҡ тоҡомдарынан ғибәрәт, ул Конго Демократик Республикаһынан Танзанияға һәм Угандаға тиклем Бурунди һәм Руанда аша һуҙыла.
Илдең көнсығыш өлөшөндә Кибаран бүлкәте базаль ҡатнашмаһы, аспид һәүерташы, доломит эзбизташы һәм лава, Маларагази неопротерозой һыу ултырма тоҡомдары менән сикләнгән.
Территорияның яҡынса 50 %-ы һөрөнтө ер итеп файҙаланыла, 36 %-ы - көтөүлек итеп, ҡалған майҙанды башлыса урмандар һәм һөрөүгә яраҡһыҙ ерҙәр биләй.
Бойондороҡһоҙлоҡ алғанға тиклем 23-тән ашыу сәйәси партия теркәлгән, уларҙың икәүһе генә ил тормошона ныҡ йоғонто яһаған — принц Луи Рвагасоре нигеҙләгән Милли прогресс һәм берҙәмлек партияһы һәм Халыҡ партияһы , хуту партияһы.
Шуға күрә Халыҡ партияһы парламентта, УПРОНА партияһының хуту ҡанаты менән ҡушылып, «Монровия төркөмөн» ойоштороп, ә тутси ҡанаты "Касабланка төркөмө"н барлыҡҡа килтерә.
1990-сы йылдарҙа Бурунди Африка ҡотҡарыу альянсы, Демократия һәм иҡтисади, социаль үҫеш берекмәһе , Халыҡтар татыулығы партияһы кеүек яңы партиялар барлыҡҡа килә.
Шулай уҡ сәйәси йоғонтоло ҙур булмаған баш күтәреүселәр ойошмалары, мәҫәлән, Палипехуту — Милли азатлыҡ көстәре, һәм Демократияны яҡлау милли советы — Демократияны һаҡлау көстәре эшләй.
Коммуналар кимәлендә йәшәү урыны буйынса магистрат судтары , ә провинциялар кимәлендә — юғары инстанция судтары эшләй, уларҙың ҡарарҙары Бужумбурҙа, Нгозиҙа һәм Гитегеҙә урынлашҡан өс апелляция судында уларҙың ҡарарҙары буйынса ялыу бирә ала.
1961 йылда Бурундиҙа үткән һайлауҙарҙа, колониаль хакимиәттең теләгенә ҡарамаҫтан, 80 % тауыш йыйып, УПРОНА партияһы еңә һәм закондар сығарыу органында 64 урындың 58-енә эйә була.
Яуым-төшөмгә ҡарап дүрт миҙгелде: оҙон ҡоро миҙгел , ҡыҫҡа дымлы миҙгел , ҡыҫҡа ҡоро миҙгел һәм оҙон дымлы миҙгел айыралар.
Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының таможня хеҙмәте тәҡдим итә: Танганьикала һыу ингәндә һаҡ булырға кәрәк, сөнки уның һыуында йәшәгән гиппопотамдарҙың һәм крокодилдарҙың кешеләргә ташланыу осраҡтары билдәле.
Бынан тыш, Бурундиҙа бик күп йыландар, шул иҫәптән ағыулылары йәшәй, шуға күрә дипломаттар туристарға тәбиғәткә сыҡҡанда үҙҙәре менән йыланға ҡаршы сыворотка һәм бейек ҡуныслы итек алырға кәңәш итә.
Африка өсөн иҡтисади комиссия һәм бөтә тиерлек төбәккә ҡарамаған махсус агентлыҡтар өсөн иҡтисади комиссия ағзаһы, Африка, Кариб бассейны һәм Тымыҡ океан төбәге ойошмаһы илдәренең халыҡ-ара ойошмаһына инә.
Президент Домисьен Ндайизейе һәм «Милли азатлыҡ көстәре» хуту этник төркөмө лидеры Агатон Рваса Танзанияла һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә көс ҡулланыуҙы туҡтатыу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.
1998 йылда шәкәр, һөт, буяу, һабын, шешә, фармацевтика һәм текстиль етештереү күләме күтәрелгәс, илдең бер нисә төп фабрикаһы реконструкцияланғандан һуң, предприятиелар, шулай уҡ никель һәм алтын сығарыу буйынса проекттар тергеҙелгән.
1966 йылда 20 франктан алып һәм унан юғарыраҡ номиналдағы аҡсаларҙы, «Короллек» һүҙен «Республика»ға алмаштырыу өсөн, Бурунди Республикаһы банкы ҡайтанан баҫтыра.
Формаль яҡтан Нил Виктория күленән башланһа ла, Нил ағымына был күлгә ҡойған Кагера йылғаһы ҡарай, уның үрге ҡушылдығының сығанағы — Рувьиронза йылғаһы Кикизи тауында, дәүләт территорияһында урынлашҡан.
Киҫкен ауырыу осрағында — тән температураһы күтәрелеү, малдың төшөнкө хәле, аппетит боҙолоу, эс китеү, конъюнктивит; ярым киҫкен һәм хроник ауырыу осрағында — хәлһеҙләнеү, пневмония, артрит, һарыҡтарҙа, бейәләрҙә — аборт һ.
Рәсәй уйлап табыусыһы К. А. Шилдерҙың донъялағы беренсе тотош металдан эшләнгән һыу аҫты кәмәһе билдәле, уның двигателе булып өйрәк суҡышына оҡшаған ишеү ҡоролмалары тора.
Конфедерация флотында Граждандар һуғышы ваҡытындағы хәрби хәрәкәттәрҙә ҡулланылған беренсе һыу аҫты кәмәһе АҠШ-та Л. Хорас Ханли тарафынан эшләнә һәм уйлап табыусы исеме менән атала .
1864 йылдың 17 февралендә «Ханли» төньяҡтарҙың винтлы шлюпкаһын батыра, әммә шартлауҙан үҙе лә һәләкәткә осрай, шуға ҡарамаҫтан, ул өҫтәмә һыу аҫты кәмәләрен ҡулланыу мөмкинлеген иҫбатлай.
Гудзонда даими пароход хәрәкәтен башлаған «Клермонт» пароходын төҙөүсе Роберт Фултон Наполеонға инглиздәргә ҡаршы эш итеү өсөн әҙер һыу аҫты кәмәләре проекты менән мөрәжәғәт итә, әммә башта кире ҡағыла, ә һуңынан, инглиз-француз килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң, Фултон үҙе үҙ проектының нескәлектәрен асыуҙан баш тарта.
элемтә карабы итеп ҡулланыу, хәбәрҙәрҙе ретрансляциялау (теоретик йәһәттән был штабҡа донъя океанының теләһә ҡайһы нөктәһендәге караптар менән элемтә тотоу мөмкинлеген бирә),
быуат аҙағында электр көсө ҡулланған кәмә, һуңынан һыу өҫтөндә йөҙөү өсөн бензинлы һәм дизелле, һыу аҫтында йөҙөү өсөн электр энергияһы ҡулланған кәмәләр барлыҡҡа килә.
Һыу аҫты кәмәһенең беренсе моделе 1620 йылда Англия короле Яков өсөн голланд инженеры Корнелиус Дреббель тарафынан төҙөлә: Лондондағы Темзала ишкәкле һыу аҫты кәмәһе төҙөлә һәм уңышлы һынау үтә.
Рәсәйҙә Бөйөк Петр ваҡытында һыу аҫты кәмәһе төҙөргә маташыуҙар була: Санкт-Петербургта галера ихатаһында үҙ алдына өйрәнгән крәҫтиән Ефим Никонов һыу аҫты кәмәһенең хәҙерге моделен һынай.
Ләкин 1944 йылға тиклем бөтә һыу аҫты кәмәләре нигеҙҙә һыу өҫтөндә йөҙә һәм асылда яҡтыла дошманға һөжүм итер йәки дошман караптарынан йәшенер өсөн һыу аҫтына төшә торған һыу өҫтө кәмәләре булып тора.
Ерҙең геомагнит ҡырын өйрәнеү менән бәйле тәжрибәләрҙә һыу аҫтына төшөрөлгән һыу аҫты кәмәләре ҡорамалды урынлаштырыу өсөн тотороҡло платформа рәүешендә файҙаланыла.
Инглиз Уильям Боурн 1578 йылда баллст цистерналы һәм һурҙырғыс торбалы тюлень тиреһенән эшләнгән Гренландия һыу аҫты кәмәһен — Ҡара диңгеҙҙә алышҡан шноркель судноһын тасуирлаған.
Һуңыраҡ “Париж оккупацияла саҡта” тигән эссела Сартр немецтарҙың немец акценты менән булһа ла французса һөйләшергә тырышыуҙары, һәр саҡ матур мөғәлләмә итеүҙәре, метрола оло ханымдарға урын биреүҙәре арҡаһында француздарҙың баштары буталып китеүе, немецтар менән хеҙмәттәшлек итеүе тураһында яҙа.
Сартр Францияла булған 1968 йылғы революцияла ҡатнаша (уның символы тиергә лә була: болала ҡатнашҡан студенттар Сорбоннаға тик бер Сартрҙы ғына индерә),һуғыштан һуң— күп төрлө демократик, маоистар хәрәкәте һәм ойошмаларында ҡатнаша.
Францияның Алжирҙағы һуғышына, 1956 йылғы Венгриялағы боланы баҫтырыуға, Вьетнам һуғышына, Америка ғәскәрҙәренең Кубаға баҫып инүенә, Прага яҙын баҫтырыуға , СССР-ҙа диссиденттарҙы эҙәрлекләүгә ҡаршы хәрәкәттәрҙә ҡатнаша.
Уның сәйәси ҡараштары ғүмер эсендә бер аҙ үҙгәрһә лә, һәр саҡ һул булып ҡала, Сартр һәр саҡ хоҡуҡһыҙ, йәберләнгән кешене яҡлап сығыш яһай.
Хәҙерге заман кешеһен Сартр ситләтелгән йән эйәһе итеп күҙ алдына килтерә: уның үҙенсәлектәре стандартлаштырылған (профессиональ йылмайған, алдан өйрәнгән теүәл хәрәкәттәр яһаған официант стандартлаштырылған кеүек); ул булдырған түгел, ә уның «өҫтөнән» булдырылған кеүек социаль институттарға буйһоналар (мәҫәлән, дәүләт, кешенән алыҫлашҡан, тартып алынған феномен— бергәләп эштәр менән идара итеүҙә ҡатнашыу мөмкинлегенән кешене ситләтеү), шулай булғас, ул иң мөһим нимәнән —үҙ тарихын булдырыуҙа ҡатнашыуҙан мәхрүм.
Был осорҙа Сартр Советтар Союзын асыҡтан-асыҡ тәнҡитләп сығыш яһай, шуға күрә Нобель комитеты премия менән бүләкләр өсөн уңайһыҙ ваҡытты тапҡан тип иҫәпләй .
Үҙ- үҙенән ситләтелгән кешенең матди әйберҙәр менән проблемалары бар— улар теңкәгә тейгес булыуҙары менән кешегә баҫым яһай, үҙҙәренең йәбешкәк һәм хәрәкәтһеҙ мөһабәт ҡиәфәте менән «ерәнеү» тойғоһон тыуҙыралар (шул ул исемле романда Антуан Рокантен «ерәнә». Рус теленә «Тошнота» тип тәржемә ителгән, «Отвращение» тип тә тәржемә итергә була).
Был ваҡытта ул Кубаның «Пренса Латина» яңылыҡтар агентствоһы менән хеҙмәттәшлек итә, ләкин һуңыраҡ Кастро менән араны өҙә, был хәл 1971 йылда Куба шағиры Эберто Падилья Кастро режимын тәнҡитләгән өсөн иркенән мәхрүм ителеүенә бәйле.
Быларҙың барыһы ла кеше эшмәкәрлеге менән был эшмәкәрлекте танып белеүҙең туранан- тура тап килеүе һөҙөмтәһе (ниндәй ҙә булһа аҙым яһағанда кеше уны ни өсөн эшләгәнен беләм тип уйлай).
1967 йылда Хәрби енәйәттәрҙе тикшереүсе халыҡ-ара трибунал ике ултырыш үткәрә— Стокгольмда һәм Роскилдта, унда Сартр бөтә донъяны шаулатҡан, шулай уҡ Франция Алжирындағы геноцид тураһында телмәр тота.
Сартр кешеләрҙе язалауға ҡаршы сыға, халыҡтарҙың үҙ яҙмышын үҙҙәре билдәләү азатлығын яҡлай, көс ҡулланыуҙы колониализм булдырған гангрена итеп ҡарай.
Жан-Поль Шарль Эма́р Сартр — француз философы, атеистик экзистенциализм вәкиле (1952—1954 йылдарҙа марксизм яғына ауыша, быға тиклем дә ул үҙе «һул ҡарашлы» итеп күрһәткән булған), яҙыусы, драматург, эсселар авторы һәм педагог.
Ирек концепцияһы Сартр тарафынан «проект» теорияһында асып бирелә, уға ярашлы кеше үҙ-үҙенә биреп ҡуйылмаған, ә ул үҙен проектлай, кеше булараҡ ул үҙен-үҙе «йыйырға» тейеш.
1964 йылда Жан-Поль Сартр «азатлыҡ һәм дөрөҫлөк эҙләү идеялары менән бай һуғарылған беҙҙең заманға көслө тәьҫир иткән ижады өсөн» әҙәбиәт өлкәһендәге Нобель премияһына лайыҡ була .
Француз милләтселәре уға бер нисә тапҡыр үлтереү менән янай, Париж уртаһындағы фатиры ике тапҡыр шартлатыла; «Яңы заманалар» редакцияһына милләтсе-боевиктар биш тапҡыр һөжүм итә.
Француз философы Владимир Янкелевич Сартрҙың үҙе тураһында оккупация осоронда сәйәсәттән ситтә ҡалыуын һуңыраҡ сәйәсәт менән әүҙем шөғәлләнеүе менән аҡларға тырышты, тип яҙа.
Мәктәп йылдарында уҡ ҡулына ҡәләм алған Ирек Кинйәбулатов шиғриәткә армия хеҙмәтенән һәм Башҡорт дәүләт университетынан һуң, уның филология факультетында нәҡ ошо йылдарҙа бигерәк тә әүҙем эшләгән «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәге аша килде.
Радио һәм телевидение журналисына өҫтәп республикаһының төп гәзите «Башҡортостан»да үҙ хәбәрсе, артабан унда, журналдарҙа әҙәби хеҙмәткәр булып эшләү уны тормош йәһәтенән дә, ижад юҫығынан да ныҡлы аяҡҡа баҫтырҙы.
Тәүге шиғри йыйынтығы «Баҫыу юлы» менән үҙен лирик шағир итеп танытҡан әҙип, артабанғы һәр яңы шиғыр һәм поэмалар китабы менән поэтик образдар һәм формалар, шулай уҡ һүҙ байлығы, һүрәтләнгән темалары, уларҙы асыуҙа ҡулланылған образдары менән үҙенсәлекле һәм даими уҡыусыһы булған шағирҙарҙың береһенә әйләнде.
Уҙған быуаттың һуңғы һәм егерме беренсе быуаттың тәүге ун йыллыҡтарында донъя күргән «Мин — башҡорт!» , «Арғымаҡта» һәм «Замана тауышы» һәм башҡа йыйынтыҡтарында шағир көнитмеш, үҙ халҡының бөгөнгө һәм киләсәктәге яҙмышы хаҡында фәлсәфәүи планда ныҡлап уйлана.
1968 йылда Ирек Кинйәбулатовты «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһына эшкә саҡыралар һәм баҫманың республиканың Урал аръяғы райондары буйынса үҙ хәбәрсеһе итеп тәғәйенләйҙәр.
Кинйәбулатов Ирек Лотфый улы — башҡорт шағиры һәм яҙыусыһы, журналист һәм публицист, 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты , Салауат Юлаев ордены кавалеры , Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре .
Юғары ижади ҡаҙаныштары һәм башҡорт әҙәбиәте үҫешенә тос өлөш индергәне өсөн Ирек Кинйәбулатов Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына, Салауат Юлаев орденына лайыҡ булған.
Ул шулай уҡ Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, бер нисә әҙәби премия, шул иҫәптән яҡташтары — Ҡырмыҫҡалы районы булдырған Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев исемендәге премияның 2007 йылғы лауреаты.
Лирик шағирҙың тиҫтәләгән әҫәрҙәренә республикабыҙҙың билдәле композиторҙары Абрар Ғабдрахманов, Нур Дауытов һәм башҡалар ижад иткән йырҙарҙың бихисабы популярға әйләнгән, улар радио һәм телевидение аша йыш яңғырай.
Поэзия өлкәһендә әүҙем һәм егелеп ижад итеүе менән бер рәттән әҙип республиканың гәзит һәм журналдарында даими рәүештә публицистик һәм тәнҡит мәҡәләләре, көнүҙәк очерктары менән сығыш яһап тора.
Әйтергә кәрәк, тормош һәм ижад тәжрибәһен етерлек туплағас һәм республикала билдәле әҙипкә әйләнгәс, ул был тос баҫмаға тағы әйләнеп ҡайта һәм журналдың бүлек мөдире йөгөн тарта.
Ә 1971 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә хеҙмәткәр, 1974—1977 йылдарҙа БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радиотапшырыуҙары комитетында редактор була.
1995—2001 йылдарҙа «Ағиҙел» журналының шиғриәт һәм сәнғәт бүлеген етәкләй, аҙаҡтан 2007 йылға тиклем «Башҡортостан» гәзитенең әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегендә эшләй.