polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Һөҙөмтәлә поезд ҙур кинетик энергияға эйә була (мәҫәлән, «Контролһеҙ» поездар тураһындағы фильмдар сюжетын иҫкә төшөрөү ҙә етә), ҡағиҙә булараҡ, шыма рельстарҙа шыма металл тәгәрмәстәрҙә хәрәкәт итә.
Оҙон составлы поездарҙың оҙонлоғо маршрутта хәрәкәт итеү графигы билдәләгән норманан юғарыраҡ, ә оҙонлоғо билдәле бер ҡиммәттән артып китә (Рәсәйҙә — пассажир поездары өсөн 20 вагон һәм йөк поездары өсөн 350 күсәр ).
Алыҫ юл пассажир поездарында тепловоз бригадаһы бөтә поезды күҙәтә һәм пассажирҙарҙы хеҙмәтләндерә алмай, шуға күрә поезд бригадаһы тәғәйенләнә, ул поезд начальнигынан, электромеханиктан һәм кондукторҙарҙан тора.
Бындай моторҙар әйләнеү тиҙлегенең сикләнгән диапазонында эшләй алғанлыҡтан, хәрәкәт итеүсе тәгәрмәстәргә — электр йәки гидравликҡа әйләнеүҙе тапшырыу өсөн аралаш трансмиссия талап ителә.
Даль һүҙлегенә ярашлы, «поезд» һүҙе «сәйәхәт» һүҙенән килеп сыҡҡан һәм башта бер-береһе артынан эйәргән вагондар теҙмәһен аңлата — был мәғәнәлә һүҙ, атап әйткәндә, «туй поезы» тигән фразала һаҡланып ҡалған.
Пассажир вагоны эске планировкаһы буйынса айырыла: ултырғыстар йәки йоҡо урындары менән асыҡ (һуңғыһы совет осоронан һуңғы арауыҡта плацкарт булараҡ билдәле), купе һәм йоҡо бүлмәле .
Әҙәбиәт өлкәһенә килгәндә, быуатта һәм быуат башында йәшәгән Башҡортостандың халыҡ сәсәне Мөхәммәтша Буранғолов, башҡорт мәғрифәтсеһе, философ шағир һәм дин белгесе Шәмсетдин Зәки һәм уларҙан алданыраҡ йәшәп ижад иткән Әбелмәних Ҡарғалы , Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи, Һибәтулла Сәлихов кеүек бөтөнләй тиерлек өйрәнелмәгән яҙыусы һәм шағирҙар тураһында бай мәғлүмәт туплай, уларҙың ижади мираҫын фәнни нигеҙҙә ентекләп тикшерә.
1988 йылда төрлө яҡлап формалашҡан һәм бай тәжрибә туплаған филология фәндәре докторы дәрәжәһендәге ғалим Зәйтүнә Шәрипова киләсәктә балалар уҡытырға әҙерләнгән йәш быуынға фәнни белем биреү эшенә күсә: Башҡорт дәүләт педагогия институтының (2000 йылдан М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) башҡорт филологияһы факультетында уҡытыусы була, аҙаҡтан башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһы мөдире итеп һайлана.
Ул, төрлө экспедияларҙа ҡатнашыу менән бергә, башҡорт халҡы һәм боронғо шағир һәм яҙыусылар хаҡында кәрәкле материалдар туплау маҡсатында Мәскәү, Ырымбур, Омск һәм илебеҙҙең башҡа ҡалаларының тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарында, архивтарында һәм китапханаларында ҙур эҙләнеү-тикшеренеү эштәре алып бара.
Конкурсты уңышлы үтеп, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһына даими эшкә ҡабул ителә һәм 1988 йылға тиклем туранан-тура фәнни эшмәкәрлек менән әүҙем шөғөлләнә.
Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы — ғалим-әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, балалар яҙыусыһы, телевизион тапшырыуҙар авторы һәм алып барыусыһы.
Был вазифаны 1993 йылға тиклем башҡарып, артабанғы ғилми-педагогик эшмәкәрлеген үҙенең тыуған юғары уҡыу йорто — Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында дауам итә.
Ғалим булараҡ, Зәйтүнә Шәрипова төп иғтибарын башҡорт әҙәбиәте тарихын өйрәнеүгә бағышлай, уның фәнни нигеҙҙәрен өйрәнеүгә күп ваҡытын бүлә.
Филология фәндәре кандидаты, аҙаҡтан докторы дәрәжәһен алған Зәйтүнә Шәрипова, ғилми учреждениеның боронғо ҡулъяҙмалар һәм китаптар бүлеген ойоштороуға күп көс һала һәм артабан был байлыҡты фәнни нигеҙҙә өйрәнеүгә ныҡлы иғтибар бирә.
Бынан тыш, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләгән осоронда Ҡол Ғәли, Әбүс һәм башҡа ҡайһы бер әҙиптәрҙең ҡулъяҙма әҫәрҙәрен тәртипкә килтерә һәм нәшер итеүгә әҙерләй.
1990—1996 йылдарҙа «Китап» нәшриәтендә баҫып сығарылған алты күп томлыҡ «Башҡорт әҙәбиәте тарихы» тигән фәнни хеҙмәтте төҙөүҙә туранан-тура ҡатнаша һәм уның төп авторҙарының береһе була.
Институтта эшләү дәүерендә үҙенең фәнни тикшеренеүҙәре нигеҙендә Зәйтүнә Шәрипова әҙәбиәт белеме буйынса кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларын уңышлы яҡлай.
Беренсе грипп вирусы 1901 йылда Италияла ҡоштарҙа табыла, «ҡош тағуны» йәки «тауыҡ тағуны» (50 йыл үткәс, ҡош тағуны вирусы ҡоштарҙың «А» вирусының береһе булыуы асыҡлана) тип билдәләнә.
Был аҡһымдар үҙсәнлектәрҙең ҡырҡа үҙгәреүенә — антиген үҙгәрешенә — вирустың пандемия тыуҙырыусы формаһы барлыҡҡа килеүенә килтереүе мөмкин, һәм был яңы форма, йәки вирустың яңы формаһы эпидемияның дауам итеүенә булышлыҡ иткән үҙенсәлектәрҙең әкренләп үҙгәреүенә — антиген дрейфҡа әйләнеүе ихтимал.
Сөнки был ваҡытта ауырыу кешенән йәки вирусты йөрөтөүсенән ауырыу тыуҙырыусы, шул иҫәптән грипп вируслы бактериялар тарала һәм ауырыу тирәһендә зарарлы зона барлыҡҡа килә.
Вируслы киҫәксәләр һулыш алыу тракты эпителийы күҙәнәктәренә, башлыса трахея һәм брончиҙың цилиндрик эпителийына үтеп инә, уларға йәбешә һәм гемагглутинин ярҙамында күҙәнәк мембранаһы аша РНК һәм аҡһым фрагменттарын «инъекциялай».
Каса япрағы бишкә бүленгән, тажы ҡыңғырау йәки буранка-төрөпкә һымаҡ, ике иренле тип әйтергә лә була, 3 ҡалаҡлы түбәнге һәм ҡыҫҡа ике ҡалаҡлы өҫкө иренле.
Латинса атамаһы — тигән боронғо грек һүҙенән, ә боронғо грек теленә семит телдәренән күскән, һуңғы осор бабил теленән -, ассирий теленән -, — «майлы үлән» тигән мәғәнә биргән һүҙҙәрҙән барлыҡҡа килгән.
Британ ғәскәрҙәре менән эфиоп баш күтәреүселәре Эфиопияла итальян армияһын еңгәндән һуң император Хайле Селассие баш ҡалаға әйләнеп ҡайта һәм шунда уҡ ҡаланы һәм әүәлге тормошто аяҡҡа баҫтырыу эшенә тотона.
Бөгөн Аддис-Абеба — ҡара Африканың сағыштырмаса таҙа һәм хәүефһеҙ ҡалаһы, унда нигеҙҙә мутлыҡтар, ваҡ-төйәк уғрылыҡ һәм сумкалар урлау кеүек енәйәттәр ҡылына.
Глокалләшеү универсаль тауарҙарҙы етештереү һәм ҡулланыу өлкәһендәге төп тенденцияларҙың төбәк формаларын алыуында, йәғни локаль баҙар үҙенсәлектәренә яраҡлашыуында сағыла.
Трансмилли корпорацияларҙың ҡайһы берҙәре глокалләшеүҙе төбәктәрҙә производстволар асыуҙы йәки ҡулланыусыларҙың ихтыяждарына һәм зауыҡтарына яраҡлашыуҙы күҙҙә тотҡан стратегия сифатында пропагандалай.
Глокалләшеү — иҡтисади, социаль, мәҙәни үҫештә төрлө йүнәлешле тенденцияларҙың һыйышып йәшәүе: глобалләшеү ерлегендә төбәк айырмалары бөтөр тип көтөлһә, уларҙың, киреһенсә, һаҡланыуы һәм көсәйеүе күҙәтелә.
Ҡушылыу һәм бер төрлөгә әйләнеү урынына сепаратизм, төбәк үҙенсәлектәренә ҡыҙыҡһыныу, боронғолоҡ традицияларына һәм диалекттарҙы тергеҙеүгә иғтибар арта.
Утрау яры буйындағы һәм утрауҙарҙағы яуым-төшөм күләмен үлсәүҙәр күрһәтеүенсә, яуым-төшөм яр буйҙарына ҡарағанда күл уртаһына яҡынса 30 процентҡа күберәк төшә.
1860 йылда Спик Виктория күленә тағы ла бер экспедицияны етәкләй, уның барышында күлгә ҡойған Кагера йылғаһын, шулай уҡ күлдән ағып сыҡҡан Виктория-Нил йылғаһын аса, ул Күк Нил менән ҡушылып, Нил йылғаһын барлыҡҡа килтерә.
Ҡуйы урман, саванна, һирәк урман һәм һаҙлыҡтарҙың ярашып килеүе ҡайһы бер уникаль булған күп төрлө хауандарҙың үҙенә ылыҡтырып торған йәшәү шарттарын булдыра.
Бынан тыш, бында фил, мөгөҙморон, жираф, ҡылыс мөгөҙлө антилопалар, бегемот, крокодил, шимпанзе, йәшел мартышка, дикобраз, мангуста, бәләкәй антилопаны йота алырлыҡ питондар, мамба, кобра, ҡара йылан, күп һанлы күбәләктәр һәм ҡоштар: кәлмәргән, бөркөт, голиаф-селдәр, ибис һәм король боҙ тишкестәре йәшәй.
Конго сөңгөлөнә элекке аҡманы боҙоусы Көнсығыш -Африка сатналған зоналары үҙәге тармағында Альберт һәм Эдуард күл сөңгөлдәре хасил булыуы менән күл антропоген осоро уртаһында барлыҡҡа килә.
Аҡманың яңы системаһы көнсығышҡа, яҫылыҡта бөгөмгә ҡарай борола, унда ҙур һыу ятҡылығы барлыҡҡа килә, майҙаны плювиаль дәүерҙәрҙә бигерәк тә ҙур була.
Өс илдә лә берҙәй ҡулланылған Ухуру , — 'азатлыҡ', 'бәйһеҙлек'; Ширикишо — 'берләшмә', 'берекмә'; Умоджа — 'берҙәмлек' тигән атамалар тәҡдим ителә.
Африка тарлауыҡтары системаһы сиктәрендә ятҡан Танганьики һәм Ньясы кеүек тәрән һыулы күршеләренән айырмалы рәүештә, Виктория күле Ҙур тарлауыҡтың көнсығыш һәм көнбайыш яҡтарындағы бәләкәй сөңгөлдө тултыра.
Рубондо — утрауының Милли паркында тирә -яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында машинала йөрөргә ярамай, был йәйәүләп йөрөү ваҡытында хайуандарҙы яҡындан күрергә мөмкинлек бирә.
1919 йылдың 20 мартында Көйөргәҙе районы биләмәләре кергән Бөрйән-Түнәүер һәм Ҡыпсаҡ -Етеырыу кантондарынан сығарылып, Көйөргәҙе һәм Мораптал волостары итеп төҙөлә.
1954 йыл 5 ауыл советы берләштерелә: Урал ауыл советы Холмогорға, Васильевка ауыл советы Таймаҫҡа, Илкәнәй ауыл советы Тау ауыл советына, Яҙлау ауыл советы Яҡшымбәт ауыл советына, Арыҫлан -Әмәкәс ауыл советы Керәүле-Илюшкин ауыл советына берләштерелә.
меңенсе йылында венгрҙар Түбән Кама йылғаһы бассейнының Ҡара диңгеҙ һәм Азов диңгеҙе далаларына, ул ваҡытта Ҡазан татарҙары, сыуаштар, башҡорттарҙың ҡайһы бер ырыуҙары власы аҫтында булған хазар һәм болғарҙарға, күсеп ултыралар.
1913 йылдың июлендә М. И. Обухов Өфөгә килеп эләгә һәм 1916 йылдың сентябренә ҡәҙәр земство халыҡ мәғарифы бүлегендә статистик булып эшләй, артабан бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә.
1917 йылдың 16 февралендә Өфө губернаторы М. Башилов: «Михаил Иванович Обуховты бөтә эштәрҙән, земствола һәр төрлө хеҙмәттән бушатырға һәм миңә уның һөҙөмтәләре тураһында тиҙ арала хәбәр итергә»,- тип бойороҡ бирә.
М. И. Обухов һәр йылғы статистик отчеттарында һәм очерктарында күп милләтле башланғыс мәктәптәрҙә уҡыусы балаларҙы, сословие Һәм енестәренә ҡарамайынса, туған телдә уҡытыу проблемаһын күтәрә.
Батша охранкаһы уны туҡтауһыҙ эҙәрләй, күп тапҡыр тентеү яһап, бер өйәҙҙән икенсеһенә ҡыуып йөрөтә — уҡытыусы бер мәктәптә ике йылдан артыҡ эшләй алмай.
М. И. Обухов мәктәптә уҡытыуҙың йөкмәткеһен, дәрес үткәреү системаһын тәнҡитләй, халыҡ мәғарифы өлкәһендә Башҡортостандың ныҡ артта ҡалыуын әсенеп һүрәтләй.
Экологик хәүефһеҙлек фонды — коммерцияға ҡарамаған Һиндостан ойошмаһы, урындағы берләшмәләрҙең күмәк ғәмәлдәре ярҙамында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өҫтөндә эшләй.
урындағы үҙидара органдарына фәҡирлек менән көрәштә һәм үҙҙәренең ауыл хужалығы ерҙәрен һаҡлап ҡалыуҙа булышлыҡ күрһәтеүҙе башлаусыларҙан һанала, ауыл общиналарына тирә-яҡ мөхиткә зыян килтермәйенсә һөҙөмтәле хужалыҡ итеүҙә, мәғарифты үҫтереүҙә, иҡтисади мөмкинлектәрҙе ғәҙел файҙаланылыуҙа ярҙам итә.
Фонд ярлы крәҫтиәндәргә дәүләт ерҙәренә пай төҙөргә ярҙамлаша, уларға тәбиғәткә зыян килтермәй ҙур уңыш алырға, тупраҡты һәм фаунаны һаҡларға, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәрергә өйрәтә.
Ул һәм уның эйәрсендәре крәҫтиәндәр араһында аңлатыу эштәре алып бара, уларҙы фәҡирлек һәм ауылдың юҡҡа сығыуына ҡаршы көрәшергә, ресурстарға бергәләп идара итергә, уларға һаҡсыл ҡарарға өндәй.
Бөтә был ауылдарҙа экологик хәл, тупраҡ торошо, грунт һыуҙары кимәле, фауна төрлөлөгө яҡшыра, уңыш күтәрелә, файҙаланылыусы ерҙәр майҙаны арта (ауыл кешеләренең бер гектарҙан килеме уртаса 1,4 мең долларға етә).
Ауыл общиналары Фондтың ғилми тәҡдимдәре ярҙамында үҙҙәре өсөн отошлораҡ тармаҡтарҙы һайлай: иген үҫтерергәме, малсылыҡ менән шөғөлләнергәме, әллә урман хужалығы алып барырғамы?
Фондтың башҡа инвесторҙары һәм бағыусылары: Гуджарат һәм Раджастхан штаттары хөкүмәттәре, Форд фонды, Халыҡ-ара аҙыҡ-түлек сәйәсәте тикшеренеү институты, Мичиган университеты, , , , , , , , , , , -, , - һәм .
Һиндостанда бик күп ауыл общиналары дәүләт ерҙәренә күҙ төбәп көн итә, шунда ризыҡ һәм тереклек итеү сараларын таба (община ерҙәре илдең ер фондының сиреге самаһын биләй, уларҙа 200 миллиондан ашыу ауыл кешеһе йәшәй).
Университетта алып барған тикшеренеүҙәре буйынса фәҡир ауылға килеп эләккән Джагдиш Рао Пуппала ауыл общиналарының именлеге социаль һәм экологик системаларҙың тигеҙлегенә бәйле булыуы тураһындағы идеяны алға һөрә.
1606 йылдың 11 ноябрендә Австрия менән Житваторок килешеүе төҙөлгән, уға ярашлы, йыл һайын Австриянан һалым түләүҙе талап итеүҙән ғосмандар баш тартҡан һәм Габсбургтарҙың императорлыҡ титулын таныған.
Был еңелеү һәм башҡа ваҡиғалар Төркиәнең абруйын төшөрөүгә килтерә, һәм солтан Әхмәт мәсет төҙөргә һәм шул рәүешле Алла ярлыҡауын һорарға ҡарар итә.
Әхмәттән алдараҡ хакимлыҡ иткән солтандар мәсеттәрҙе һуғыштар барышында алынған аҡсаға төҙөгән, ләкин Әхмәт бер һуғышта ла әһәмиәтле еңеү яуламағанлыҡтан, уға үҙенең хазинаһындағы аҡса тотонорға тура килгән.
Атап әйткәндә, улар ярҙамында 1890-сы йылдарҙа модала ҡатын-ҡыҙҙар шаровары эшләй башлаған, был ҡатын-ҡыҙҙарҙы корсеттарҙан һәм башҡа төрлө кейемдән ҡотҡарырға ярҙам иткән.
«Пенни-фартинг» велосипедтарынан Ровер велосипедтары айырмалы рәүештә артҡы тәгәрмәскә цеп тапшырғысы булған, ике тәгәрмәсе лә бер ҙурлыҡта булған һәм йөрөтөүсе ике тәгәрмәс араһында ултырған.
Тәүге йыйып алынғыс велосипед 1878 йылда эшләнә, беренсе алюмин — 1890 йылда, ә лигерад ҡайһы берҙә рикамбент тип йөрөткәндәр, ятҡан килеш йөрөүсе велосипедтар 1895 йылда эшләнә башлай, ә 1914 йылда «Пежо» фирмаһы уларҙы күпләп етештерә башлай.
Уның фекеренсә, халыҡ күпләп йәшәгән Тайвань ҡалаларында велосипедты файҙаланыуҙы әүҙемләштереү парник газдарҙың атмосфераға ҡалдыҡтарын кәметеү буйынса мөһим сара булырға тейеш, ә велосипедсылар тирә-яҡ мөхиткә яҡынлаша.
Велосипед рамдары, шулай уҡ велосипедтың башҡа өлөштәрен етештереү өсөн эшләнгән металл эшкәртеүҙең күп технологиялары һуңынан автомобилдәр һәм самолёттар етештереүҙә ҡулланылған.
Велосипедты һәм велосипед туризмын популярлаштырыу өсөн киләһе саралар күрелә: велосипед юлдарын һәм башҡа инфраструктураны ҡороу; велосипедты йәмәғәт транспорты менән бергә файҙаланыуҙы еңелләштереү саралары (ҡағиҙә булараҡ, велосипед туҡталыштары ябыҡ, йыш ҡына һаҡлана торған машиналар, вокзалдарҙа һәм автостанцияларҙа пассажир поездарын велосипед менән пассажирҙар өсөн махсус вагондар менән йыһазландырыу һәм башҡалар).
Көнсығыш һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәренең күбеһендә, мәҫәлән, Ҡытайҙа, Һиндостанда һәм Индонезияла велосипед осһоҙлоғо арҡаһында төп транспорт сараларының береһе булып тора.
Әммә Азия илдәрендә, атап әйткәндә, Ҡытайҙа һәм Һиндостанда велосипед ҡулланыу кәмей бара, сөнки унда йәшәүселәр автомобилдәргә, мотоциклдарға һәм мопедтарға күсә.
Быға бер нисә сәбәп бар: велосипед инфраструктураһының үҫешеп етмәүе , мегаполис урамдарында автомобиль транспортының күплеге, күп фатирлы йорттарҙа велосипед һаҡлауҙың уңайһыҙлыҡтары.
Велосипе́д — тәгәрмәсле транспорт сараһы, кешенең мускул көсө менән аяҡ педалдәре аша йә бик һирәк ҡул ҡуҙғатҡыстары аша хәрәкәткә килеүсе; аяҡтар ярҙамында хәрәкәткә килтерелә торған ике йәки өс тәгәрмәсле машина.
Европала велосипедтың хәҙерге популярлығы дәүләт сәйәсәте һөҙөмтәһе булып тора, сөнки велосипедты популярлаштырыу ҡала үҙәктәрен автомобилдәрҙән бушатырға, экологик хәлде яҡшыртырға, шулай уҡ кешеләрҙең һаулығын яҡшыртырға ярҙам итә.
Рәсәйҙең юл ҡағиҙәләрендә велосипед «инвалид коляскаларынан башҡа транспорт сараһы, ике һәм унан күберәк тәгәрмәсле, унда ултырған кешенең мускул көсө менән хәрәкәткә килеүсе» атала.
Быға тиклем әҙәби ижадта етәрлек тәжрибә туплап өлгәргән журналист-яҙыусы Сик буйы ғәскәрҙәре сафында хәрби хеҙмәт үткән йылдарында ла ҡәләмен ташламай, киреһенсә, үҙенең әүҙемлеге арҡаһындауны артабан ныҡлап шымарта.
Шуға ла Баязит Димдең был осорҙағы башлыса һалдат тормошона арналған мәҡәлә һәм хикәйәләре үҙенең дивизия матбуғатында ғына түгел, ул саҡта уҡ илдә киң билдәлелек яулаған әҙәби-нәфис һәм ижтимғи-сәйәси булып иҫәпләнгән «Октябрь» журналында ла йыш ҡына донъя күрә.
«Комиссар Лавров», «Беҙҙең ҡыҙ», «Беренсе бәрелеш» повестары һәм «Тимер кешеләр» хикәйәһе ингән икенсе китабы «Фронт хикәйәләре» исеме аҫтында 1941 йылда нәшер ителә.
Баязит Дим үлгәндән һуң, ҡасандыр Туймазы гәзитендә бергә эшләгән хеҙмәттәше Баязит Бикбайҙың баш һүҙе менән әҙиптең тағы ла бер йыйынтығы 1948 йылда уҡыусыға тәҡдим ителә.
Баязит Дим 1909 йылдың 24 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Әлшәй волосының Иҫке Айыухан ауылында урта хәлле крәҫтиәндең күп балалы ғаиләһендә беренсе булып тыуған.
Уның тәүге ижад өлгөләре уҡыусы йәштәр тормошон һәм ауылдағы яңылыҡтарҙы сағылдыра һәм Өфөлә сыҡҡан «Яңы ауыл» гәзитендә «Баязит Дим» псевдонимы менән даими баҫылып тора.
1929 йылда ВКП -ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы ҡарары менән Баязит Дим республика райондарында тәүгеләрҙең береһе булып сыға башларға тейешле «Ленин юлы» гәзитен ойошторорға Туймазыға ебәрелә.
Баязит Дим гәзиттә буласаҡ күренекле башҡорт яҙыусыһы Баязит Бикбай һәм аҙаҡтан «Башҡортостандың халыҡ шағиры» исемен алған Рәшит Ниғмәти менән бергә эшләй.
Нәҡ ошо осорҙа матбуғатта ауылдағы коллективләштереү, комсомол йәштәрҙең яңы тормош төҙөүҙәге роле тураһындағы көнүҙәк мәҡәләләре менән бер рәттән әҙип хикәйәләр ҙә ижад итә.
Бер нисә йылдан офицер дәрәжәһе ала, ә 1934 йылда политрук вазифаһына тәғәйенләнә, аҙаҡтан полк комиссары була, Хәсән күле буйында һәм Монголияғы Халхин-Гол янындағы хәрби хәрәкәттәрҙең уртаһында була.
1941 йылдың 22 июнендә ул комиссар булған полк немец-фашист ғәскәрҙәренең беҙҙҙең илгә һөжүмен тәүгеләр рәтендә ҡаршылай, аҙаҡтан һуғыша-һуғыша көнсығышҡа сигенергә мәжбүр була.
Унда алған икенсе ауыр яраһы уға һуғышты дауам итергә мөмкинлек бирмәй, дауаланғандан һуң әҙерәк һаулығы нығынһа ла, уны хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табалар һәм инвалидлыҡ бирәләр.
Баязит Дим (Баянов Баязит Фәтхелислам улы; 24 ғинуар 1909 йыл — 10 октябрь 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир-яҙыусы, журналист, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
1898 йылдаң алып лейб-гвардия 3‑сө артиллерия бригадаһында, 1905 йылда декаберендә — 1‑се Ташкент резерв батальонында, 1907 йылда — 1-се Төркөстан армия корпусы штабында, 1912 йылда майынан — Төркөстан хәрби округы штабында хеҙмәт итә, сентябрендә — Алексеевск хәрби училищеһында уҡыта.
Рәсәй ҡалаларында һәм сит илдәрҙә 5000-дән ашыу концерт, шул иҫәптән «Виртуозы Москвы» дәүләт камера оркестры һәм Рәсәй Милли филармония оркестры ҡатнашлығындағы концерттар, ойошторолған.
Музыка сәнғәтен үҫтереүгә индергән өлөшө, әүҙем йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге өсөн Владимир Спиваков 2013 йылда «Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнде.
Владимир Спиваковтың Халыҡ-ара хәйриә фонды — 1994 йылдың майында барлыҡҡа килгән коммерцияға ҡарамаған хәйриә ойошмаһы, уны скрипкасы һәм дирижёр Владимир Спиваков ойошторған.
Владимир Спиваков фондының эшмәкәрлек йүнәлештәре — музыкала һәм һынлы сәнғәттә ҙур һәләттәре асылған балаларға ярҙам итеү, таланттарын үҫтереү, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә уларҙың ижади үҫешен ойоштороу.
Фондтың иң ҙур һәм әһәмиәтле проекты булып «Мәскәү дуҫтарын ҡаршылай» халыҡ-ара фестивале һанала, унда 2004 йылдан башлап 5000-дән ашыу бала ҡатнашты ла инде.
Вашингтонда урынлашҡан компанияһының төп маҡсаты булып банк хеҙмәттәре менән ҡулланмаған Латин Америкаһынан килгән эш мигранттары өсөн бәләкәй сығымлы аҡса күсереүҙәр эшен ойоштороу булып торған.
Аҡса күсереүҙән башҡа компания микрофинанс ойошмаларға ярҙамсы хеҙмәттәр тәҡдим итә башлағандар: кредит ҡайтарыу мөмкинлегенә баһа биреү, эш башҡарыу, ипотека һәм башҡа продукттарҙы ойоштороу булған.
1944 йылдың 6—7 июлендә Белорус ССР-ы Минск өлкәһе Смолевич районы Пятигодка совхозы тирәһендә 1264‑се уҡсылар полкының пулемёт отделениеһы командиры өлкән сержант Солтанов пулемёт расчёты менән дошмандың контрһөжүмдәрен умело ҡаға, үҙенең һалдаттары сафтан сыҡҡас, пулемёттан бер үҙе ут асыуын дауам итә, ҡамауҙан сығырға ниәтләгән дошмандың һигеҙ контрһөжүмен кире ҡаға һәм 150 немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә.
1944 йылдың 26—30 мартында Белорус ССР-ы Могилёв өлкәһе Виляга утары тирәһендәге хәрби операциялары осоронда өлкән сержант Солтанов үҙенең станок пулемёты уты менән 20-гә яҡын немец һалдаттарын һәм офицерҙарын юҡ итә.
1919 йылда 23 февралдә башлап мәғариф халыҡ комиссары, июндән — Башҡортостан хәрби-революцион комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы, июлдән — АСБР‑ҙың дәүләт контроле халыҡ комиссары.
1920 йылда башлап АСБР‑ҙың Мәғариф халыҡ комиссариатында эшләй, 1921 йылда — Стәрлетамаҡ ҡалаһында Америка ярҙам администрацияһының йәмәғәт туҡланыуы бүлеге мөдире.
Йәғәфәров Аллабирҙе Нурмөхәмәт улы (1886 йыл, Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Беләү-Землянский утары Беләү ауылы) — 1922 йыл 25 февраль 1922 йыл, Мәскәү) — башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре.
Ярһыусанлыҡ, ҡуҙғыусанлыҡ һәм үткәреүсәнлек ваҡыт функциялары итеп характерлана, аныҡлап әйткәндә һәм дөйөм алғанда, был — ярһыу һәм ҡуҙғыуҙан башланған һәм теге йәки был органдың яуап эшмәкәрлегенә күренгәнгә тиклемге процестар сылбыры.
Нервы импульсының нервы епсәләрендә таралыуының электрик теорияһына ярашлы, ул урындағы локаль ҡуҙғыу сығанаҡтарының ненерв епсәләренең әүҙем булмаған өлкәләренә күсеүе арҡаһында таралыу ала, был, сағыштырып ҡарағанда, яҡынса электр тогының таралыуына оҡшаш күренеш.
Нервы системаһының айырыуса мөһим үҙенсәлеге — ул да булһа, мейенең мәғлүмәтте онтогенез (мәҫәлән, кеше организмының яралыуҙан башлап тыуыуға тиклем үҫеше) барышында ғына түгел, шулай уҡ филогенез дауамында ла һаҡлай алыуы.
Нервы системаһы — иммун һәм эндокрин системалар менән бергә организмдың дөйөм эшмәкәрлеген бар яҡтан көйләүсе, уның тышҡы һәм эске мөхит менән бәйләнешен, ундағы төрлө үҙгәрештәргә яуабын бойомға ашырыусы морфологик һәм функциональ яҡтан үҙ-ара бәйле төрлө нервы структуралары берлеге.
Баш һәм арҡа мейеһенән таралып, бер система тәшкил иткән, бөтә организмдың эшмәкәрлегенә етәкселек итеүсе нәҙек кенә еп рәүешендәге үҫенде булған нервылар уның беренсел нигеҙе булып тора.
Кешенең әйләнә-тирәләге мөхитте белеп-тикшереүенә генә түгел, уны әүҙем рәүештә үҙгәртә лә алыуына ярҙам итеүсе һиҙеү-тойоу, уҡып өйрәнеү, хәтер, телмәр һәм фекер йөрөтөү кеүек барлыҡ психик процестар нигеҙендә нервы системаһы эшмәкәрлеге ята.
Төҙөлөштәре һәм килеп сығышы йәһәтенән төрлө-төрлө булған эйәрсән күҙәнәктәр , нейрондарҙы уратып алып, нервы системаһында ярҙамсыл функциялар үтәй: нейрондарҙы туҡландырыу һәм һаҡлау бурыстарын башҡара.
Организмдың дөйөм нервы системаһы үҙ сиратында күләме һәм эшмәкәрлеге йәһәтенән вағыраҡ булған үҙәк нервы системаһын, вегетатив нервы системаһын, симпатик һәм парасимпатик нервы системаларын, висцераль нервы системаларын үҙ эсенә ала.
Ул иммун һәм эндокрин системалар менән берлектә һәм дөрөҫ эшләгәндә генә организм, бөтөн бер система булып, үҙенә тейешле барлыҡ бурыстарҙы ла тулы мәғәнәһендә тормошҡа атҡара.
Нейрондарҙың үҫентеләре оҙонлоғо ла төрлөсә: мәҫәлән, уларҙың ҡайһы берҙәрен микроскоп менән генә күрергә мөмөкин булһа, икенселәре 1,5 метрға ла етергә мөмкин.
Һеҙгә шулар тыйыла: үләкһә, ҡан, сусҡа ите, Алланың исеменән башҡаның исеме әйтеп салынған, быуып һәм бәреп үлтерелгән, бейектән йығылып төшөп үлгән һәм мал һөҙөп үлтергән хайуан ите,— йола буйынса боғаҙланғандан башҡа,— емтек ашаусы йыртҡыс ите һәм шулай уҡ һын алдында салынған ҡорбан ите һәм уҡ менән бүлеүегеҙ.
Институт ирекмәндәр ярҙамында тирә-яҡ мөхит, айырыуса һыу һәм һауа сифаты тураһында мәғлүмәт йыя һәм анализлай, бөтөн Ҡытай буйынса экологияға зыян килтереү осраҡтары тураһында отчеттар баҫа башлай.
мәғлүмәттәр менән һәр кем таныша алһын өсөн уларҙы ябай итеп төҙөй һәм тарата, һөҙөмтәлә матбуғат, инвесторҙар һәм граждандар продукция етештереүселәрҙе, трансмилли корпорацияларҙы һәм урындағы власть органдарын экологик яуаплылыҡ йәһәтенән баһалай ала.
Китабында Цзюнь тирә-яҡты һаҡлау өлкәһендә дәүләт сәйәсәтенең һөҙөмтәһеҙлеген күрһәтә, таҙартыу ҡоролмалары төҙөү урынына штраф түләүҙе өҫтөн күргән компанияларҙың эш-ғәмәлдәрен һүрәтләй.
2006 йылда ’ны нигеҙләгән Ма Цзюнь ябай кешеләргә, хөкүмәт мәғлүмәттәрен ҡулланып, үҙҙәренең эргәһендәге тупраҡ, һауа, һыу тураһында мәғлүмәт алырға мөмкинлек биргән платформа эшләй.
Ижтимағи һәм экологик эштәр институты «йәшел» логистика системаһын алға һөрөүсе Бөтә Ҡытай коммерцияға ҡарамаған ойошмалар берләшмәһе ағзаһы булып тора һәм эре корпорацияларҙы тик экологик яуаплы предприятиелар менән генә эш итергә саҡыра.
Халыҡ-ара компаниялар тәбиғәтте һаҡлау ҡануниәтен боҙоуҙа ғәйепләнгән предприятиелар исемлеге менән таныша һәм уларҙы өҫтәмә бойондороҡһоҙ аудитҡа тарттыра ала.
корпорациялар һәм уларҙың субподрядсылары эшмәкәрлегенең экологик һөҙөмтәлелеген контролдә тотоу маҡсатында тирә-яҡ мөхитте бысратыу осраҡтары буйынса бойондороҡһоҙ мәғлүмәттәр базаһын туплай.
маҡсаты — экологик мәғлүмәттәрҙе киң билдәле итеү, ә был йәмәғәтселеккә тирә-яҡ мөхитте бысратыуҙың хәүефлелеген аңларға һәм шуның аша дәүләттең һәм шәхси секторҙың экологияға идара итеүенә йоғонто яһарға мөмкинлек бирәсәк.
Ошо сығанаҡтарҙан һәм унан һуңғы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, башҡорттар патриархаль ырыу ҡоролошо шарттарында йәшәгән ҡәбиләләр төркөмөн тәшкил иткән.
Бында ҡарурмандар менән ҡапланған тауҙар күккә олғашып торған, күбеһенсә уңдырышлы ҡара тупраҡ менән ҡапланған урманлы дала, дала һәм сәхрә туғайҙар йәйрәп ятҡан, төрлө кейек-хайуандар, ҡоштар, ҡырағай бал ҡорттары, балыҡ мыжғып торған.
быуаттағы ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн-Даста, башҡорттар «тирмәләрҙә йәшәй, үләнле ерҙәр һәм уңайлы көтөүлектәр эҙләп, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй» тип яҙған.