polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Башҡорттарға Жунғария һәм ҡаҙаҡтарҙан үҙе яҡлы кешеләрҙе ярҙамға саҡырып килтерәсәге хаҡында әйтә, өҫтәүенә Төрөк солтанынан да ҙур ярҙам киләсәге тураһында вәғәҙә ала.
Ҡараһаҡал бик аҡыллы, һалҡын ҡанлы, һуғышҡа оҫта башлыҡ булһа ла, беренсенән, баш күтәреүселәрҙең юғары ҡатламы менән түбән массаһы араһында ихтилалдың маҡсаттары төрлө була, икенсенән, башҡорттар араһында һөнәрселек яҡшылап үҫешмәгәнлектән уларҙың ҡоралдарының насар булыуы сәбәпле, ихтилал бик ҙур ҡатылыҡ менән баҫтырыла.
Ул Ҡара -Табын улусы старшинаһы Рәсүл Этйеймәҫовтың улы, Пугачев ихтилалында ҡатнашҡан һәм шулай уҡ старшина булған Муйнаҡ Рәсүлевтың исемен йөрөтә.
Ирәкте ырыуы (Ҡара Табын башҡорт ҡәбиләһе менән туғандаш, шулай уҡ улар араһында Тамьян, Бөрйәндәр һ.б. ҙа булған ) быуатта Чулман бей ваҡытында, өлөшләтә хандар араһындағы ыҙғыш- һуғыштар һөҙөмтәһендә һәм хәрби хеҙмәткә бәйле Урал аръяғынан хәҙерге Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышына күсергә мәжбүр була.
1834—1858 йылдарҙа Түбәнге Ҡанһөйәрҙә тик башҡорттар ғына теркәлгән, ә типтәрҙәр яңы ауылға — Үрге Ҡанһөйәргә күсенә, унда шулай уҡ башҡорттар ҙа йәшәгән.
Был улусҡа хәҙерге Балтас районынан Текән һәм Түбәнге Һикеяҙ, Сурапан ауылдары ингән, Ирәкте ауылдарының байтаҡ өлөшө— күрше Тәтешле , Аҡсәйет, Иҫке Соҡор һ.
Филдең торбатомшоғо менән ҙур ағасты йолҡоп алырға көсө етә, ә торбатомшоҡтоң осондағы бармаҡ һымаҡ ҫн менән ул ерҙәге бик бәләкәй генә әйберҙе лә ҡармап ала.
2017 йылдың ғинуарында Башҡортостандың дүрт юғары уҡыу йорто иҫәбендә Өфө дәүләт авиация техник университеты студент берләшмәләре эшмәкәрлеген үҫтереү программаларын һайлап алыу конкурсында еңеүсе булды.
Университеттын төп бинаһы 1950 йылда архитектор Кәлимуллин Барый Ғибәт улы проекты буйынса Башҡорт АССР-ының «Советтар йорто» булараҡ төҙөлә һәм 1958 йылда ул ул ваҡыттағы авиация институты ҡарамағына бирелә.
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу сәбәпле, 1941 йылдың көҙөндә ул Өфөгә күсерелә һәм, алдағы йылдан яңы исем алып, «Серго Орджоникидзе исемендәге Өфө авиация институты» тип атала башлай.
Унда беҙ халыҡ тарихында булып үткән иң мөһим, иң күренекле ваҡиғаларҙың поэтик йылъяҙмаһын, тормош-көнкүрешенең, йолаларының төрлө яҡлап сағылышын күрәбеҙ.
Мәҫәлән, Германияла йәки Францияла трубадур, трувер һәм миннезингерҙар поэзияһы халыҡ шиғриәтенә нигеҙләнә, әммә быуатта рыцарь поэзияһы, һуң урта быуат осоронда, үҙе менән халыҡ йырын яңырта.
Шул нигеҙҙә йәмғиәттәге дифференциация дәрәжәһе буйынса, яһалма поэзия хасил була, ул үҙ йәмғиәтендәге билдәле бер өлөштөң идеяларын һәм кәйефен сағылдыра; хорға килгәндә инде ҡасандыр дөйөм халыҡ башҡарыуында булыуҙан туҡтап, ябай халыҡ башҡарыуындағы күренеш булып китә.
Уларҙы яҙып алыусыларҙың бик ентекле аңлатмаһыҙ теркәп ҡалдырған мәғлүмәттәре менән сағыштырыу юлы менән (текстар бөтөнләй һаҡланып ҡалмаған осраҡтарҙа был алым йыш ҡына теге йәки был категориялағы йырҙарҙы анализлауҙа төп йүнәлеш булып тора);
Халыҡ йырҙары формаһы, һис шикһеҙ, иң боронғо, сөнки шиғри ижадтың айырым элементтары — эпос, лирик һәм драма айырым категорияла билдәләнмәгән, икенсенән, музыка бейеү һәм шиғриәт менән тығыҙ бәйләнештә тора.
Йыр — тар мәғәнәлә музыка-тел төҙөлөшө ябайлығы менән һыҙатланған бөтә халыҡтарҙа ла булған кесе лирик шиғри жанр; киң мәғәнәлә һүҙ һәм көйҙөң бер үк ваҡытта ҡатнашҡан ойоштормаһы.
Ҡыҫҡа көй стилендә йышыраҡ осраған башҡорт йырҙары араһында ла, шөғөлгә, хеҙмәт төрҙәренә бағышланған , шулай уҡ байтаҡ зимагор һәм рекрут йырҙары бар
Совет осоронда ауыл — эреләтелгән Сталин исемендәге колхоз, һуңынан — Иҫәнсурин исемендәге, Куйбышев исемендәге колхоз составына ингән.1957 йылдан алып — «Сибай» совхозы бүлексәһе.
Шулай уҡ Ҡолсоранан Яҡшымбәт Ҡолсорин, Рәхмәт, Ғабдулла, Хәбибулла Сурығоловтар, Дәүләткилде Кулбаев, Байғазы Ҡолшәрипов ,Илсеғол Сәлимгаров, Иҙелбай Күсәрбаев, Мусарғәли Муллагилдин, Ҡалҡаман Ҡолмөхәмәтовтар күсеп килә.
Көнсығыш славяндарҙың эпостарында һәм әкиәттәрендә Смородина йылғаһы аша Калинов күпере барлыҡҡа килә, ул, бер аңлатма буйынса, тереләр донъяһын үлгәндәр донъяһы менән бәйләй.
«Күперҙәр төҙөү» идиомаһы «танышыу, кәрәкле бәйләнештәр урынлаштырыу» тигәнде аңлата, ә «күперҙәрҙе яндырыу» — ниһайәт, кем менәндер бәйләнештәрҙе өҙөү, сигенеү мөмкинлегенән мәхрүм итеү тигәнде аңлата.
Металл ҡулланылыуын дауам итә — быуатта ҙур металл күперҙәр төҙөлә — Канадалағы Изге Лаврентий йылғаһы аша нурлы күперҙәр , АҠШ-та Килл ван Килл боғаҙы аша , шулай уҡ АҠШ-тың Сан-Франциско ҡалаһындағы «Алтын ҡапҡа» күпере .
1762 йылда Таҙлар ырыуы башҡорттары Уразгилде Сәйтәков һәм Точибай Яҡшымәтов үҙ ырыуы ерҙәренә Иманғол Теникеев етәкселегендәге Ирәкте ырыуы башҡорттарын индереү тураһында килешеүҙе яңырта.
Һуңынан типтәр сословиеһына күскән яһаҡ татарҙарына, Һәйтәк ауылы Таҙлар улусына ҡараһа ла, Ҡыр Унлар түбәһе башҡорттары үҙ аҫаба ерҙәренә инергә рөхсәт бирә.
1758 йылғы документта былай тип яҙылған:«Вы поныне жительство имеете своими в д. Сейтяковой уже более 60 лет и более , коя состоит на Осинской дороге и на самой проезжей большой от Казани до Кунгура и до Исецкой провинцы дороги. Но по ревизии написаны не здесь , а по д. Явметово , состоящей от большой дороги в стороне верстах в 15-ти»
Башҡорт ерҙәрендә йәшәргә хоҡуҡ биреүен иҫбатлау өсөн Һәйтәк ауылында йәшәгән типтәрҙәр 7150 йылдың 26 июлендәге һәм 7206 йылдың 26 июнендәге килешеү яҙмаларының күсермәләрен күрһәтә .
Ҡайһы бер аҫаба башҡорттарҙың исемдәре: Әбделғәфәр Абдулҡаримов, Мәхмүтйәр Ғәбделсәттаров, Асфандиар Мөхтәсаров, Зәйнулла Баязитов, Абдулҡадир Әбделкәримов, Шәһимәрҙән Сәғдиев, Бикбау Афастунов.
Сәйтәк исеме «Сәйет» исеменең бер формаһы , ғәрәпсә «бәхетле», «уңышҡа өлгәшеүсе», ««хужа», «хаким» Ҡырғыҙҙарҙың «Манас» эросының өсөнсө бүлеге «Сәйтәк» .
2012—2014 йылдарҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-Министр урынбаҫары, 2014 йылдан Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышының Федерация Советында Башҡортостан Республикаһы дәүләт власы башҡарма органы вәкиле.
Ишниязова Дияна Рафаэль ҡыҙы — йырсы, халыҡ йырҙарын башҡарыусы, Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-вокалисы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.
Уның башҡортса мәғәнәһен ҡайһы бер ғалимдар «асыулы» һүҙенә бәйләй, икенселәр иһә «асылы» — әсе, татырлы һуҙенән алынған тип аңлата; «юшалы» тигән аңлатма ла бар.
Өфөнән көньяҡ көнсығышҡа табан 376 км алыҫлыҡта Башҡортостандың Урал аръяғы төньяғында, Ҡарағастүбә һәм Олотау тауҙары араһындағы уйпатлыҡта урынлашҡан.
Бассейн майҙаны — 15 мең км², дөйөм түбәнәйеүе — 714 м. Уртаса һарҡыулығы инештән 4,3 % алып Лаҡлы ауылы янында 2,2 % тиклем, артабан түбәнге өлөшөнә 1,3 % тиклем түбәнәйә.
Әй йылғаһы аша күперҙәр Башҡортостандың Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ һәм Дыуан-Мәсетле ауылдары янында, Дыуан районы Мәсәғүт ауылында һәм янында, Салауат районы Лаҡлы ауылында, Силәбе өлкәһенең Һатҡы районы Яңы Пристань ауылында, Ҡуҫа ҡалаһында тимер юлы һәм автомобиль, Златоуст ҡалаһы янында М5 федераль трассала, тағы икәү Веселовка ауылы янында төҙөлгән.
Әй йылғаһы буйында Силәбе өлкәһенең Златоуст, Ҡуҫа, Межевой ҡалалары, Башҡортостан Республикаһының Дыуан районы үҙәге Мәсәғүт һәм Мәсетле районы үҙәге Оло Ыҡтымаҡ ауылдары урынлашҡан.
Ҡоштар — умыртҡалылар төркөмөнә ҡараған ҡанатлы, ике аяҡлы, тәне ҡауырһын, йөн-мамыҡ менән ҡапланған, йылы ҡанлы, йомортҡа һалыусы хайуандар классы.
Яҡшы айырымланған төркөм һанала, вәкилдәренең иң үҙенсәлекле билдәләренең береһе - тәнде температура үҙгәреүенән һаҡлаусы һәм осҡанда мөһим роль уйнаусы ҡауырһын япмаһы тора.
Ер-Һыу хайуандарының һәм һөйрәлеүселәрҙең күпселегенә хас биш бармаҡлы алғы ослоҡтан айырмалы булараҡ, ҡоштоң алғы ослоғонда — ҡанатында өс кенә бармаҡ була.
Бармаҡтар һанының кәмеүе, шулай уҡ суҡтың ваҡ һөйәктәренең бергә ҡушылып үҫеүе һөҙөмтәһендә ҡанаттың осоу ваҡытында иң ҙур эш башҡарыусы был бүлегенең ныҡ булыуына әлгәшелә.
Халыҡ-ара орнитологтар берләшмәһе мәғлүмәттәренә ярашлы , 2017 йылдың апрель аҙағына хәҙерге көндәрҙә йәшәүсе ҡоштарҙың 10681 төрө , шулай уҡ, хәҙерге тарихи ваҡытта юҡҡа сыҡҡан159 төрө билдәле.
Рәсәй биләмәләрендә ҡоштарҙың 789 төрө билдәләнгән, шул иҫәптән оялаусы 657 төр; оялауҙары хаҡында мәғлүмәт күрһәтелмәгән 125 төр , һәм юҡҡа сыҡҡан 7 төр.
Ҡоштар социаль хайуандар һанала, сөнки улар визуаль һәм тауыш сигналдары ярҙамында үҙ-ара аралаша, байтаҡ осраҡта йәмәғәтселек ғәмәлдәрен үтәйҙәр: уртаҡ оя, бергәләп һунар итеү йәки йыртҡыстарҙан һаҡланыу.
Бынан тыш, төрлө ағзалар араһында урынлашҡан һауа моҡсайҙарына ингән һауа был ағзаларҙы һыуытып тора, шуның менән ҡош тәнен кәрәгенән артыҡ йылыныуҙан һаҡлай.
Уның массаһы осоумаусы ҡоштарҙа һәм пингвиндарҙа тән ауырлығының 0,04—0,09 % тәшкил итә, ә башҡа осоусы ҡоштарҙа тән ауырлығының 0,2 -нән алып 5—8 % тәшкил итә.
Ҡ оштарҙың ҡауырһындары, мамығы, суҡыш һәм аяҡтарының мөгөҙ матдәнән тороусы япмалары, шулай уҡ тырнаҡтары тиренең өҫкө ҡатлауҙарынан барлыҡҡа килә.
Уларҙың аяҡтарындағы бербереһенә тейеп торған ваҡ тәңкәләр йәки пластинкалар рәүешендәге мөгөҙ матдә менән ҡапланған тиреһе һөйрәлеүселәрҙең тәңкәләрен хәтерләтә.
Артҡы ослоҡтар билбауы өс пар таз һөйәгенән тора, улар бил һөйәге, умыртҡалыҡтың һигеҙгүҙ бүлеге һәм ҡойроҡ һөйәгенең тәүге умыртҡалары менән ҡушылып, бер бөтөн барлыҡҡа килтерә.
Унда айырыуса көсөргәнешле тереклек эшмәкәрлеге башҡарыла торған өлкәләрҙе: һулыш алыуҙы, ҡан әйләнешен, аш һеңдереүҙе һәм башҡа мөһим функцияларҙы көйләүсе үҙәктәр бар, улар ҡоштарҙа .
Күп кенә ҡоштар миҙгелгә ҡарап йәшәү мөхиттәрендәге климат шарттарының үҙгәреүенә, оя ҡора торған биләмәләрендәге үҙенсәлектәргә бәйле күсеп йөрөйҙәр.
Был ҡошҡа аҙыҡты йылдам суҡырға һәм тирә-яҡты күҙәтергә, шулай уҡ ҡорһағындағы, ҡанаттарындағы, арҡаһындағы һәм ҡойроғондағы ҡауырһындарҙы суҡышы менән таҙартырға мөмкинлек бирә.
Ҡоштарҙың баш һөлдәһе баш мейеһе урынлашҡан йомро мейе ҡумтаһынан, бик ҙур күҙ соҡорҙарынан, суҡыштың һөйәк нигеҙен тәшкил итеүсе тешһеҙ өҫкө һәм аҫҡы яңаҡтарҙан тора.
Ҡоштарҙың артҡы ослоҡтарында шаҡтай йыуан ботто, бергә ҡушылып үҫкән ике һөйәктән торған нәҙегерәк оҙон енсекте, табан һөйәген һәм бармаҡтарҙы айырып йөрөтәләр.
Башҡордстан һәм Өфө губернаһы дәүләт органдарының ҡушылыуы һөҙөмтәһендә Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһының РКП обкомы, Үҙәк Башҡарма Комитеты , Халыҡ Комиссарҙары Советы , халыҡ комиссариаты барлыҡҡа килгән.
Башҡортостан үҙәк башҡарма комитетының яңы рәйесе итеп Хафиз Ҡушай улы Ҡушаев тәғәйенләнә, 1922 йылдың сентябренә тиклем Башҡортостан өлкә комитеты менән Андрей Илья улы Жеханов етәкселек иткән, аҙаҡ - Борис Николай улы Нимвицкий.
Был ерҙәр 1922 йылда барлыҡҡа киләсәк Оло Башҡортостан территорияһынан да киңерәк, сөнки уның эсенә Миңзәлә өйәҙе, Златоуст, Верхнеурал өйәҙенең бер өлөшө, шулай уҡ Троицк, Силәбе һәм Шадрин өйәҙҙәренең башҡорт улустары ингән булған.
Граждандар һуғышы ваҡиғалары менән бәйле Бөтөн башҡорт ҡоролтайының проекты тулыһынса тормошҡа ашырылмайса ҡалған, һәм автономиялы республика тик «Бәләкәй Башҡортостан» сиктәрендә генә барлыҡҡа килгән.
рәйесе Муллаян Дәүләтша улы Халиҡов Муллаян етәкләгән Комиссия Оло Башҡортостан составына Магнит тауының тирә-яғындағы ерҙәрҙе , Ырымбур ҡалаһын, тотош Өфө губернияһын, шул иҫәптән — Өфө ҡалаһын, Златоустың тау-завод районын, Архангель клинын, Ыҡ йылғаһы буйындағы Миңзәлә өйәҙенең башҡорт улустарын индереүҙе тәҡдим иткән.
Махсус төҙөлгән комиссияның докладында республика быуаттан алып йәшәгән халыҡтар, Башҡортостанды колонияға әүерелдереү, башҡорт ерҙәрен талау, баш күтәреүҙәр тураһында төплө тарихи белешмәләр бирелә.
Унда төп халыҡ — аҫаба башҡорттарҙың Дим, Ағиҙел, Ыҡ йылғаларының түбәнге өлешөндә, Өфө губернаһынын Бәләбәй, Бөрө, Миңзәлә өйәҙҙәрендә йәшәүен раҫлаусы тарихи документтар булыуы әйтелә.
Оло Башҡортостан барлыҡҡа килеү менән СССР-ҙа йәшәгән башҡортарҙың 87%-ы Башҡорт АССР-ына берләшә, шул арҡала төп милләт сағыштырмаса һан күләме буйынса 2,5 тапҡырға үҫә.
Оло Башҡортостан «Бәләкәй Башҡортостан», Силәбе губернаһына бирелгән Ялан кантонынан башҡа, һәм Бәләбәй, Бөрө, Өфө өйәҙе һәм бөтөрөлгән Өфө губернаһының бер өлөшө булған Златоуст өйәҙе территорияларын үҙ эсенә алған.
Хәмиҙуллин С. И. һәм Таймаҫов Р. С. раҫлауынса, Оло Башҡортостандың барлыҡҡа килеүендә 1920 йылда Өфө губернаһында тоҡанған баш күтәреүселәренең Башҡордстанға Өфө губернаһын индереүҙе талап итеүсе лозунгылары ҙур роль уйнаған.
Башҡортостанды яулап алыу өсөн йөҙҙәрсә мең урыҫтар күсереп ултыртылған Өфө, Стәрлетамаҡ, Көнбайыш Башҡортостан —башҡорттарҙың борондан килгән ере, тик уның Башҡорт республикаһына индерелмәгән булыуы билдәләнә.
Атап әйткәндә, һөттә һыйыр тәнендә эшләп сығарылған гормондар һәм үҫеш факторҙары була; һөткә эстрогендарҙың һәм уға оҡшаш гормондарҙың эләгеүе мөмкин; улар тик яңы һауылған һөттә генә үтә күп миҡдарҙа була, шуға күрә яңы һауылған һөттө үтә йыш ҡулланыу ҡыҙҙарҙың бик иртә енси өлгөрөүенә, ә малайҙарҙа енси өлгөрөүҙең тотҡарланыуына килтерә.
Әгәр ҙә селен етешмәһә, хайуандар бик яй үҫә, уларҙа ҡан тамырҙары патологияһы, ашҡаҙан аҫты биҙенең һәм репродуктив органдарҙың дегенератив үҙгәреше күҙәтелә.
Селендың бик мөһим антиоксидант булыуы билдәле — ул глутатионпероксидаза ферменты составына инә һәм күҙәнәк мембраналарында липидтарҙың пероксид окисланыуына юл ҡуймай һәм ирекле радикалдарҙы бөтөрә.
Һөт аҙыҡтарын эшкәрткәндә ҡулланылған матдәләр араһында — меламин да бар, уны ҡулланыу бөйөрҙөң һәм һейҙек юлдарының эшенә кире йоғонто яһай, сөнки меламин составында азот бар.
Микроэлементтар йәшәү өсөн мөһим булған ферменттар, витаминдар, гормондарҙың төҙөлөшен һәм әүҙемлеген тәьмин итә, шунһыҙ хайуандың организмына ингән аҙыҡ матдәләрен үҙләштерелеүе мөмкин түгел.
Хайуанды һауыуҙа ҡулланылған ҡорамалдарҙан, һауыттарҙан һәм ул ҡорамалдарҙы йыуғанда ҡулланылған һыуҙан һөткә төрлө сит микроэлементтар эләгеүе ихтимал.
Һөҙөмтәлә һөттә сит тәм, еҫ барлыҡҡа килә, һөттө һаҡлау ҡыйынлаша, өҫтәүенә һөттөң ағыулы элементтар һәм радионуклидтар бысраныуы кеше һаулығына ҡурҡыныс менән янай.
Полярография, ионометрия, атом-абсорбция спектрометрияһы һәм башҡа заманса ысулдарҙы ҡулланып, һөт көлөнөң минераль составы тикшерелә, ул һөттә 50-нән ашыу элемент булыуын күрһәтә.
Һыйырҙарҙы төрлө сирҙәрҙән дауалағанда антибиотиктар (левомицетин, тетрациклин төркөмө, стрептомицин, пеницилин, низин) ҡулланыла, уларҙың эҙе һөт һәм һөт аҙыҡтары өлгөләрендә осрай)
1966—1991 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының урман хужалығы министры, БАССР-ҙың 9-сы, 10-сы һәм 11-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир-ағзаһы , ауыл хужалығы фәндәре докторы , профессор , Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре .
Ағас әҙерләүселәр: Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының Нуриман урман хужалығы, хужалыҡ-ара урман хужалығы, “Башлеспром”дың Яманйылға урман сәнәғәте хужалығы , Саруа ағас әҙерләү бүлексәһе һ.
Тулвинский Әнәс Шәйхулла улы , «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ремонт-механика заводының элекке баш инженеры, йәмәғәтсе, дәрәжә Ватан һуғышы һәм Октябрь революцияһы ордендары кавалеры.
Ғарипов Менсадиҡ Ғариф улы — Удмурт Республикаһының халыҡ рәссамы, Удмуртстандың Дәүләт премияһы лауреаты, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы, Удмурт Дәүләт университетынын сәнғәт-графика кафедраһы профессоры.
Кәримов Кави Кәрим улы - тарихсы, БР- ның атказанган укытыусыһы , тарих фәндәре докторы, , профессор , СССР мәгариф отличнигы , БР-зың мәгариф отличнигы , РФ-ның юғары һөнәри белем биреү почетлы хеҙмәткәре .
Төньяҡта — Пермь крайының Көйәҙе районы, көнсығышта — Башҡортостан Республикаһының Асҡын, көньяҡ‑көнсығышта — Балтас, көньяҡта — Борай, көнбайышта Яңауыл райондары менән сиктәш.
Ғабдулла Сәхипгәрәй улы Амантаев 1907 йылдың 23 февралендә Ырымбур губернаһы Ҡыпсаҡ улусы Үрге Ҡунаҡбай ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған.
Үҙенең замандаштары һәм һабаҡташ дуҫтары Сәғит Агиш, Ғәйнан Хәйри кеүек, Ғабдулла Амантай ҙа шиғырҙарында совет йәштәренең яны тормош төҙөүҙәге актив ролен йырлай.
«Бәләкәй дуҫтарга», «Тырыш Вәли», «һыу буйында», «Сынаяҡ», «Ала ҡарға әкиәте», «Порт хайуандары» кеүек китаптары мәктәп йәшендәге уҡыусылар араһында киң тарала.
1933 йылда аспирантураны тамамлағас, Башҡортостанға эшкә ҡайта.1933 йылдан 1937 йылға тиклем Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының директоры, Башҡорт дәүләт педагогия институтының башҡорт әҙәбиәте кафедраһы доценты.
Уның «Фольклорҙың синфи характеры», «Фольклорҙың әһәмиәте», «Фольклор һәм әҙәби тел», «Фольклор һәм художество әҙәбиәте», «Башҡорт фольклорындағы жанрҙар», «Башҡорт мәҡәлдәре тураһында» тигән ғилми хеҙмәттәре әле лә әһәмиәтен юғалтмаған.
Шул осорҙағы тарихи үҙгәрештәрҙә, илде реконструкциялау һәм коллективлаштырыу, халыҡтың культураһын, аң-белемен күтәреүҙә Ленин комсомолының әһәмиәтле эштәр башҡарыуын поэтиклаштырырға ынтыла.
Ғабдулла Амантайҙың әҙәбиәт менән шөғөлләнә башлауы заманында әҙәбиәт, матбуғат, сәнғәт эштәренең торошо менән дан алған Ырымбур ҡалаһына килеүенә тығыҙ бәйләнгән.
1930 йылдың 20 авгусынан 1933 йылдың 20 сентябренә тиклем Комсомол ауылы БАССР-ҙың Баймаҡ-Таналыҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында була, артабан 1941 йылға тиклем Баймаҡ районы Баймырҙа ауыл Советы составында, 1941 йылдан алып 1993 йылдың 12 июленә тиклем — Башҡортостан республмкаһының Баймаҡ районы Йылайыр ауыл советы составында.
Деревня Комсомол в 1930—2013 йылдарҙа ауыл Комсомол бүлексәһе үҙәге була, 2013 йылдың 3 апреленән алып 2014 йылға тиклем — Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы «Йылайыр совхозы» Яаплылығы сикләнгән компания составында.
2000 йылдың ноябренә тиклем Учалы ҡалаһы составына инә; «Бөйҙө ауыл советын Учалы ҡалаһынан Башҡортостан Республикаһының Учалы районына тапшырыу тураһында» 95-се БР Законына ярашлы, Учалы районына күсерелә.
быуатта, 1866 йылда, Верхнеурал өйәҙе Тамьян улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә старшина Ташбулат Сәйетбатталов хөрмәтенә ауылды Ташбулат тип атаған.
Айыуһаҙы ауылы район үҙәге Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 34 километр һәм Ташбулат тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 11 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Сотник Аҡҡолай Бикташев етәкселегендә Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы аҫабалары Юламан Таймаҫовты һәм уның иптәштәрен Асау йылғаһы буйындағы аҫаба ерҙәренә йылына 4 һыуһар һәм бал батманы өсөн индерә.
Балапандың 1752 йылда тыуған улы Аслай кантондан Ырымбур сик буйы һыҙығына һәм кире кантонға хәрби команданы ҡабул итеү һәм сығарыу буйынса дистанция начальнигы булып хеҙмәт иткән.
Аһылай ауылы Кесе Ҡыҙыл йылғаһы ҡушылдығы Биҙгенде йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 85 километр һәм тимер юл станцияһы Ташбулаттан төньяҡҡа табан 20 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тирләнде әллә немецтар, әллә шведтар төҙөгән, шуға күрә атамаһын немец теленән тәржемәләргә кәрәк тип фараз итеүселәр бар, улар «Йәнлектәр иле» тигән «тәржемә» яһап та ҡуйған.
1940 йылдың 2 июненән 2004 йылдың 17 декабренә тиклемге осорҙа Тирлән эшселәр ҡасабаһы РСФСР Юғары Советы Президиумының «БАССР хеҙмәтсәндәре депутаттарының Белорет ҡала советы башҡарма комитетына административ-хужалыҡ йәһәтенән буйһоноу тураһында»ғы указы нигеҙендә Белорет ҡала депутаттары Советына буйһона.
Ҡарландың Тирләнгә әйләнеүен башҡорт телендә лә, урыҫ телендә лә К өнөнөң Т менән сиратлашыуы күренеше менән аңлатырға мөмкин, был хаҡта Р. Аванесов, О. Донских, П. Кузнецов та яҙған.
Сөләймән Абдуллин , башҡорт йырсыһы, халыҡ йырҙарын башҡарыусы, 1948—1974 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы һәм концерт бригадаһы етәксеһе.
Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, 1919—1928 йылдарҙа БАССР һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары, бер үк ваҡытта 1922 йылдан — Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты ҡарамағындағы Үҙәк санитар‑эпидемик ғәҙәттән тыш хәлдәр комиссияһы рәйесе.
Ырымбур губернаһының 1866 йылғы торлаҡ пункттары исемлегендә Үтәғол Орск өйәҙенең 1-се станы, 1-се Үҫәргән улусы, Буранғол ойошмаһына керә, Һаҡмар йылғаһының уң яҡ яры ҡушылдығы Ҡаҫмарт йылғаһы буйында урынлашҡан була.
быуаттың 30-сы йылдарында быуаттың 2-се яртыһында нигеҙ һалынған Ҡыуат-Бикбирҙе (Ғ. Ғ. Ҡыуатов, М. А. Ҡыуатов, С. С. Ҡыуатовтарҙың тыуған ауылы), 40-сы йылдар аҙағында — быуат башында нигеҙләнгән Туғай-Бикбирҙе ауылдары Үтәғолға ҡушыла.
Марат Түләбаевтың «Үҫәргәндәр ере — Ейәнсура» китабында былай тип яҙыла: "Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән.
Дәүләт Думаһының 6-сы саҡырылышында, 2015 йылдың 21 апреленән 2016 йылдың 5 октябренә тиклем — иҡтисади сәйәсәт, инновация үҫеше һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет рәйесе, Дәүләт Думаһының 7-се саҡырылышында Дәүләт Думаһының Финанс баҙары буйынса комитеты рәйесе.
РСФСР‑ҙың , Рәсәйҙең , Рәсәй Хәрби‑һауа көстәренең абсалют чемпионы, донъя һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе кубоктарын абсалют яулаусы.
Билдәләнгән урынға аныҡ төшөү буйынса парашют менән яңғыҙ һикереүҙә һәм акробатикала РСФСР һәм Рәсәй чемпионы, Рәсәй чемпионаттарының көмөш һәм бронза призёры, БДБ кубоктарының күп тап­ҡыр көмөш һәм бронза призёры, билдәләнгән урынға аныҡ төшөү буйынсаса парашют менән төркөмләп һикереүҙә Европа , СССР , СССР халыҡтары спартакиадаһы чемпионы, команда зачётында Европа , СССР һәм Рәсәй чемпионы.
Уның имениеһында 63 һабан, 120 һуҡа, 69 тимер һәм 150 ағас тырма, 5 сәскес, 5 урғыс, көлтә бәйләгес, 35 бесән сабыу, 36 ат тырмаһы, пар һәм ат менән һуҡтырғыс, 3 елгәргес, сорттарға айырыусы һәм һалам ҡырҡыусы булған; ҡеүәтле шарап ҡыуыу заводы булған.
1903 йылда икенсе тирмән шарап ҡыуыу заводын энергия менән тәьмин иткән электр станцияһы итеп үҙгәртелә, шулай уҡ Ермолаевка ауылында сиркәүҙе һәм уның эргәһендәге баҡсаның бер өлөшөн яҡтырта.
2 урта мәктәп, музыка мәктәбе, сәнғәт мәктәбе, Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе, коррекция мәктәбе, 2 балалар баҡсаһы, Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто, үҙәк район дауаханаһы һәм китапханаһы, мәҙәниәт йорто , балалар китапханаһы, Көйөргәҙе музейы, 2 мәсет һәм сиркәү бар.
Ауылға тәүге булып килеп нигеҙләнгән кеше тураһында наҡыҫ мәғлүмәттәрҙе М. Ф. Чурконың «БАССР-ҙың Тамъян-Катай кантонының тарихи очеркы» тигән китабынан алырға мөмкин.
Әсфәндиәровтың «История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий» тигән китабында Тамъян-Ҡатай кантоны Ҡатай улусына ҡараған Ғәбдөк ауылы тураһында бына ниҙәр яҙылған:
1920 йылдың ғинуарында күрше Туғыҙтимер ауылында башҡорт һәм татар башланғыс мәктәптәре өсөн уҡытыусылар әҙерләү маҡсатында өс йыллыҡ Сәйетҡол педагогия курстары асыла.
Башҡорт мәғариф халыҡ комиссиариаты биология, физика, география, арифметика фәндәре уҡытыусыларын, психолог, агроном, табиптарҙы Мәскәүҙән, Петроград, Өфө һәм башҡа ҡалаларҙан саҡырта.
Стамбул педагогия институтын һәм экстерн рәүештә Санкт-Петербург педагогия институтын тик яҡшы билдәләргә тамамлаған Хәбиб Зәйни иң беренсе уҡытыусыларҙан булып эш башлай.1920 йылда курс Советы Хәбиб Зәйни тәҡдиме менән Яманһары ауылында ла параллель рәүештә ошондай уҡ мәктәп асыла.
Һыуын-Ҡыпсаҡ ырыуы башҡорттарының Яманһары ауылына нигеҙ һалыусы Мешәүле Ҡарағужаҡ кенәз вариҫы Яманһары Яппаров — 1768 йылдан алып шул исемдәге олоҫ старшинаһы.
Хәҙерге көндә ике тарихи шәхестең: Мешәүле Ҡарағужаҡ кенәз менән Яманһары Яппаровтың был ауылдағы вариҫтары Түләгәнов, Йәмилев, Тураев, Байназаров фамилияларын йөрөтә.
Аыуылыбыҙ эргәһенән аҡҡан Туғыҙтимер йылғаһының да, сабын туғайындағы Шығман тауының да, Ҡолсом, Ҡайынҡабаҡ, Ҡаран буйҙары, Сусаҡ, Әүлиә, Бағырлы тауҙарының да үҙ тарихы, үҙ легендалары бар.
Туғыҙтимер йылғаһы, Сусаҡтау, Сусаҡ соҡоро, Исхаҡ тауы, Олоһыу, Ҡаран шишмәһе, Ҡайын араһы урманы, Ҡабаҡ буйы, Таҡыр түбә, Йондоҙ урманы, Зәлифә туғайы, Иҫке йорт, Һәмән буйы, Ташаҫты, Бағырлытау, Бағырлыһыу, Ҡолсом туғайы, Саңныйорт.
Кук алдында Квебекты яулау буйынса төп әһәмиәткә эйә булған мөһим бурыс ҡуйыла, — Британия караптары Квебекҡа үтеп инә алыу өсөн Изге Лаврентий йылғаһы участкаһы фарватерын булдырыу.
Бер яҡтан фарватерҙың ғәҙәттән тыш ҡатмарлы булыуы арҡаһында эш күләме бик ҙур була, икенсе яҡтан — француз артиллерияһы уты аҫтында, төнгө һөжүмдәрҙе кире ҡағып, француздар юҡ иткән буйҙарҙы тергеҙеп, төндә эшләргә тура килә.
Был инструкцияла миңә «Эдвенчурҙы» үҙемдең етәкселегем аҫтына алырға, кисекмәҫтән Мадейр утрауына барырға, унда шарап менән запасланырға һәм Добрая Надежда моронона юлды дауам итергә ҡушылған.
Артабан йөҙөү өсөн запастарҙы кәрәк-яраҡтар менән тулыландырып, мин Буве мәғлүмәттәре буйынса 54 көньяҡ киңлектә һәм 1120' көнсығыш оҙонлоҡта ятҡан Сирконсисьон моронон табыу буйынса көньяҡҡа йүнәлергә тейеш булам.