polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Бының сәбәбе булып Арыҫлан ауылы халҡы көсләп башҡорттан — татарға, та­тарҙарҙан типтәргә күсерелһә лә, шул өпәй ырыуы грамотаның хужаһы бу­лып ҡалған һәм күп ерҙе биләгәнн.
Хәҙерге заманда ауылдың өпәй башҡорттары оҙаҡ йылдар дауамында типтәр йәки татар сословиеһына көсләп индерелеп, һуңыраҡ мәктәптәрендә татар телендә генә уҡытылып икенсе халыҡ вәкилдәре булып киткәндәр.
Бигерәк тә әҙиптең танылған композитор Салауат Низаметдинов менән ижади дуҫлығы емешле булды: был ике талант эйәһенең йырҙары ысын мәғәнәһендә халыҡ һөйөүен яуланы, күп популяр артистарҙың репертуарында ныҡ урын алды, радио һәм телевизорҙан йыш яңғырай.
Рәсәйҙә билдәле йырсы Земфира (Земфира Тәлғәт ҡыҙы Рамаҙанова — Өфөлә тыуған йырсы, музыкант, композитор һәм йырҙар авторы) башҡарыуында «Ҡайҙа?» йыры шулай уҡ күп тыңлаусыларҙың һөйөүен яуланы.
Бишенсе курста уҡып йөрөгәндә «Башҡортостан пионеры» балалар һәм үҫмерҙәр гәзитенә эшкә саҡырыла һәм бөгөнгө көнгәсә шул баҫмала хеҙмәт итә, гәзиттең әҙәбиәт бүлеге мөдире.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы , Баязит Бикбай , Рәми Ғарипов исемендәге әҙәби премиялар лауреаты.
Зөһрә Ҡотлогилдина үҙенең гәзиттә эшләү дәүерендә тәүге тапҡыр "Башҡортостан пионеры"ндә ҡәләмен һынап ҡараған ҡыҙ һәм малайҙарҙың бер нисә тиҫтәһен әҙәби ижад һәм журналистика юлына алып сығыусы.
Ҡышҡы осорҙа бал ҡорто ғаиләһенең аҙығына япраҡ балы ҡатнашһа, баҙ һалҡын һәм еүеш булғанда, ҡыш оҙаҡҡа һуҙылһа, ауырыу көсәйә һәм ҡорттар яҙғы осорҙа, уларҙы баҙҙан сығарғансы уҡ күпләп үлә.
Боронғо Рим өсөн Рейн империя сиге булған, ә римлеләр Рейн ярҙарында беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған ҡалаларға әйләнгән нығытмалар төҙөгән: Кельн , Бонн , Висбаден , Вормс , Кобленц , Констанц , Майн , Страсбург , Трир , Базель .
Һөҙөмтәлә властарҙың әүҙем эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә йылғаға ташлаған нитраттар һәм фосфорҙар һаны 50 процентҡа кәмегән, ә ҡайһы бер бысраҡтарҙың кәмеүе 80-ҙән 100 процентҡа тиклем тәшкил иткән.
1986 йылдың 1 ноябрендә Европала иң ҙур экологик һәләкәттәрҙең береһе — Швейцарияның Базелала үткән «» фирмаһының химия заводында 30 тонна пестицидтар, терегөмөш һәм башҡа ауыл хужалығы химикаттары йылғаға аға.
Тик ун туғыҙынсы быуатта ғына Рейн төбәгенең иҡтисади әһәмиәте тағы ла арта, сөнки Сәнәғәт революцияһы Лоррейнда сығарылған тимер мәғдәне һәм Саарҙа һәм Рур районында сығарылған күмергә ҙур ихтыяж тыуҙыра.
Унан түбәнгә — төньяҡҡа ҡарай көнсығыш тауарҙары һәм итальян продукцияһы, ә үргә — көньяҡҡа ҡарай Англиянан аҡ ҡурғаш, баҡыр һәм йөн, голланд туҡымаһы, немец көмөшө, ҡорал ташыла.
Рейн буйындағы ҡалалар: Арнем , Дюссельдорф, Кёльн, Бонн, Висбаден, Майнц, Мангейм, Вормс, Карлсруэ, Кобленц, Леверкузен, Нойс, Крефельд, Дуйсбург, Людвигсхафен-на-Рейне , Страсбург , Базель , Вадуц .
Әммә ун алтынсы һәм ун етенсе быуаттарҙа Бөйөк географик асыштар Рейн төбәгенең иҡтисади бөлгөнлөккә төшөүенә сәбәпсе була, сөнки халыҡ-ара сауҙа яйлап Европа континентынан диңгеҙ юлдарына күсә.
Мәғсүм Таҡтабашев , Закир (М. Ғафуриҙың «Ҡара йөҙҙәр» повесы буйынса Ғәйнан Әмири һәм В. Ғ. Ғәлимовтың шул уҡ исемдәге инсценировкаһы), Фәйзи ;
Тәрән драматизм һәм гражданлыҡ пафосы менән һуғарылған (Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында юғары баһалана, 1955) Шәүкәтов һәм аныҡ социаль, психологик характерҙа кәүҙәләндергән Фәруҡша ролдәрендә актёрҙың образдарҙы барлыҡ индивидуаль нескәлектәрендә асыу оҫталығы тулыһынса сағылған.
Икенсе донъя һуғышы ахырынан һуң Граждандар һуғышы уртаса 4 йылдан артығыраҡ дауам итә, 1900—1944 йылдар араһындағы 1,5 йылға һуҙылған граждандар һуғышы менән сағыштырғанда, күпкә оҙағыраҡ барыуы менән билдәләнә.
Шул уҡ ваҡытта быуат уртаһынан башлап граждандар һуғышы тоҡаныу кимәле сағыштырмаса даими булып, дауамлығы арта барған һайын, ошо ваҡыт мәлендә һуғыштар һаны артыуына килтерә.
Миҫал өсөн, быуат башында граждандар һуғышы биштән дә артыҡ булмай, ә бына һалҡын һуғыш аҙағында донъяла бер үк ваҡытта 20-әр һуғыш тоҡанып торҙо, көслө державаларҙың ҡаршы тороуы менән бәйле низағтар ахырына еткәндән һуң, уларҙың һаны ла байтаҡҡа кәмене.
Ҡайһы бер сәйәсмәндәр, граждандар һуғышы тип меңдән ашыу ҡорбанға алып килгән конфликтты атай, ә бәғзеләр һәр яҡтан йөҙ кешенең ҡорбан булыуы ла етә, тип иҫәпләй.
америка проекты мәғлүмәттәрен ғалим-конфликтологтар йыш файҙалана, һәм граждандар һуғышы тип бер йыл эсендә 1000-дән ашыу ҡорбанға алып килгән конфликтты граждандар һуғышы тип атай.
Академик анализ граждандар һуғышының ҡубарылыуын фаразлауҙа йәмғиәттең иҡтисади хәле һәм иҡтисади структураға бәйле факторҙар кемлеккә бәйлеләргә әһәммиәтлерәк булыуын яҡлай.
Бер дәүләт эсендәге, һирәгерәк элек берҙәм дәүләттең өлөшө булған ике милли дәүләткә бүленгән ойошҡан кеше төркөмдәре араһында ҙур маштаблы һуғышҡа граждандар һуғышы тиҙәр.
Тарафтарының маҡсаты, ғәҙәттә, ағымдағы хөкүмәтте үз сәйәсәтен үҙгәртергә, илдә йәки уның айырым регионында хәкимиәтте үҙ ҡулға алыу, йәки регионды суверен дәүләт дәрәжәһенә сығарыу.
Граждандар һуғышы һаҙына батҡан илдәр иҡтисади коллапс кисерҙе; Бирма , Уганда һәм Ангола, граждандар һуғышына инеп китмәгән хәлдә, сәскә атҡан илдәр өлгөһө булыр ине.
Стэнфорд университетында граждандар һуғыштарын тикшереүсе Джеймс Ферон граждандар һуғышын «ил эсендә көс ҡулланылған конфликт, үҙәктә йә төбәктә власты ҡулдарына төшөрөү йәки дәүләт сәйәсәтен үҙгәртеү маҡсатында һуғыш асҡан ойошторолған төркөмдәр көрәше».
Граждандар һуғышы —бер дәүләт граждандары араһындағы һуғыш ,ғәҙәттә,һуғышта ҙур көстәр ҡатнаша һәм ул киң ҡолас ала Был һуғышта ҡайһы ваҡытта элек бер дәүләткә ингән милләттәр үҙ-ара һуғыша .
Граждандар һуғышы билдәләре: һуғышта ҡатнашҡан ике яғын да дәүләти хәрби-сәйәси структура үҙенәлектәре булыуы, һуғыштың оҙон ваҡыт дауам итеүе, халыктың барлыҡ ҡатламдарының ҡатнашыуы.
1949 йылда Ирландияла республика идара итеү ҡоролошо индерелгәндән һуң Берләшмәнән сыға, әммә шул уҡ йылғы Ирландия Акты буйынса, республиканың граждандары британ ҡануниәтенә ярашлы башҡа Берләшмә илдәре граждандары кеүек тиң статус эйә булалар.
1950 йылдың ғинуарынан алып Һиндостан британ монархын «Берләшмәнең башлығы һәм Берләшмәнең бойондороҡһоҙ дәүләт-ағзаларының ирекле ассоциацияһының символы» сифатында ҡабул итергә ризалыҡ бирә.
Бөтә ағзаларҙың да Бөйөк Британия менән конституциялы бәйләнештәре булмаған — ҡайһы бер Океания илдәре Австралия йәки Яңы Зеландия идаралығы аҫтында булған, ә Намибия 1920 йылдан алып 1990 йылға тиклем — Көньяҡ Африка Республикаһына буйһона.
Берләшмә тәү сиратта үҫеш кимәлдәре һәм иҡтисад ҡылыҡһырламалары менән айырылып торған, тығыҙ һәм тиң хоҡуҡлы үҙ-ара бәйләнешкә мөмкинлеге булған дәүләттәрҙең ойошмаһы тип ҡаралған.
Британия империяһы 13 америка колонияһын юғалтҡандан һуң, үҙендә Канаданы, Һиндостанды һәм ҡайһы бер башҡа колонияларҙы һаҡлап ҡалып, метрополияла ике сәйәси юл барлыҡҡа килә.
Беренсенән Һиндостанда һәм Алыҫ Көнсығышта артабанда британ йоғонтоһон киңәйеүе, икенсеһе метрополияның колонияларҙа үҙидаралыҡ органдары төҙөүгә ҡаршылыҡ күрһәтмәүе.
Берләшмә , йәки Милләттәр Берләшмәһе — бойондороҡһоҙ илдәрҙең ирекле дәүләт-ара берекмәһе, уға Бөйөк Британия һәм уның бөтә тиерлек доминиондары, колониялары һәм протетораттары инә.
1926 йылда уҙғарылған Бөйөк Британия һәм британ биләмәләренең премьер-министрҙары конференцияһында Бальфур Декларацияһы ҡабул ителгән, унда Бөйөк Британия һәм уның доминиондары үҙҙәрен бойондороҡһоҙ тулы һәм тиң хоҡуҡлы дәүләт һәм Британ милләттәр берләшмәһендә ирекле ағза булыуын таныйҙар.
Берләшмәнең хоҡуҡи статусы 1931 йылдың 11 декаберендә ҡабул ителгән Вестминстер статутында нығытыла, һәм 1947 йылға тиклем ул дәүләттәр иттифағы булып торған, уларҙың һәр береһе Бөйөк Британияға шәхси уния аша бәйләнгән .
Икенсе донъя һуғышынан һуң Британия империяһының тарҡалыуы башлана, ул британ биләмәләрендә милли-азатлыҡ хәрәкәттәренең үҫеүенә һәм британ хөкүмәтенең финанс ҡыйынлыҡтарына бәйле булған.
Франция президенты Шарль де Голль Францияның Берләшмәгә инергә мөрәжәғәт биреү мөмкинлеге хаҡында мәсьәлә күтәреп сыға, әммә Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, был һорау башҡаса ҡаралмай.
1985—1987 йылдарҙа Гарвард университетының Джон Кинг Фэрбэнк исемендәге Ҡытай тикшеренеүҙәре үҙәгендә һәм Урта Көнсығыш тикшеренеуҙәре үҙәгендә эҙләнеүҙәр алып бара.
1989 йылда Сент-Луис ҡалаһында урынлашҡан Вашингтон университетының Ислам йәмғиәттәрен һәм цивилизацияларын өйрәнеүсе үҙәктә ғилми хеҙмәткәр булып эшләй һәм шул уҡ университеттың тарих бүлегендә 1992 йылға тиклем Урта Азия, Урта Көнсығыш, Ҡытай тарихын уҡыта.
1977 йылда, запастағы офицер булараҡ, Совет Армияһы сафтарына хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм 1979 йылға тиклем сәйәси бүлек хеҙмәткәре вазифаһында «Байкал—Амур» магистрале төҙөлөшөнә йәлеп ителгән хәрби частә хеҙмәт итә.
1989—1990 йылдарҙа Мәскәүҙә СССР Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстарҙа уҡып ҡайтҡандан һуң, 2003 йылға тиклем «Китап» нәшриәтендә нәфис һәм балалар әҙәбиәте редакцияһы мөдире була.
Туған телгә һәм әҙәбиәткә һөйөү Сабир Шәрипов күңелендә Белорет педагогия училищеһында уҡыған йылдарҙа ныҡлап формалаша, нәҡ ошо осорҙа буласаҡ әҙип ижадҡа ла тартыла.
Бындағы башҡорт—рус бүлегендә әүҙем эшләп килгән «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәге уның өсөн ысын мәктәпкә әйләнә: йәш автор сәмләнеп яңынан-яңы хикәйәләр яҙа, уларҙың ҡайһы берҙәре ваҡытлы матбуғат биттәрендә баҫыла.
Артабан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә эшләү, Совет Армияһы сафтарында «БАМ» төҙөлөшөнә йәлеп ителгән хәрби частә хеҙмәт итеү әҙипкә буласаҡ әҫәрҙәре өсөн бай материал бирә.
Уның тәүге хикәйәләре башлыса ауыл тормошона, хозур тәбиғәтле Белорет яҡтарында йәшәусе тырыш урмансылар эшмәкәрлегенә арналған булһа, 1992 йылда нәшер ителгән беренсе оло әҫәре — «Хушлашмайым» романы заманында быуат төҙөлөшө итеп иғлан ителгән «Байкал—Амур» тимер юл магистрален һалыусылар хеҙмәтенә арнала.
Яҙыусы үҙенең әҫәрҙәрендә кешеләр араһындағы төрлө яҡлы мөнәсәбәттәрҙе ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс алымдар менән һүрәтләй, үҙенә генә хас образдар тыуҙыра, яҡшы сифаттарға, юғары хистәргә дан йырлай.
Башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүгә индергән һиҙелерлек өлөшө өсөн яҙыусы Сабир Шәриповҡа 1997 йылда «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелде.
Ул Виктор Сидоровтың Салауат Юлаевҡа арналған «Шағир һәм яугир Салауат» китабын, күренекле рус совет яҙыусыһы Михаил Шолоховтың илебеҙҙең бер нисә быуын уҡыусыһына билдәле «Кеше яҙмышы» хикәйәһен һәм башҡа ҡайһы бер әҙиптәрҙең әҫәрҙәрен башҡортсаға ауҙарҙы.
Яҙыусының тормош иптәше Шәрипова Зәйтүнә Яхъя ҡыҙы — Башҡортостанда ғына түгел, республиканан ситтә лә киң билдәле әҙәбиәт белгесе, филология фәндәре докторы, 1996 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре .
Шәрипов Сабир Нәғим улы — башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм тәржемәсе, 1986 йылдан СССР-ҙың Яҙыусылар һәм 1991 йылдан — Журналистар союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре .
1890 йылда 9 улус (Вознесенск, Егорьевск, Екатерининск, Константиновск, Мейәс, Сызгинск, Һарыстан, Тунготар, Түрғәяҡ) һәм 9 станица (Ключевская, Коельская, Кособродская, Кундравинская, Михайловская, Үрге Увел, Степная, Травниковская, Уй), 1917 йылда 13 улус теркәлгән.
быуат аҙағында өйәҙе төньяҡта һәм төньяҡ‑көнсығышта — Пермь наместниклығынан, көнсығышта — Силәбе өйәҙенә, көньяҡта — Урта жузда, көньяҡ‑көнбайышта Верхнеурал өйәҙенә, төньяҡ‑көнбайышта Өфө өйәҙенә менән сиктәш була.
Үҙ һайлау округы буйынса ғына түгел, бөтөн республикала төрлө халыҡ хужалығы объекттары, шул иҫәптән мәктәптәр, балалар баҡсалары, дауаханалар төҙөү, шулай уҡ күперҙәр һәм юлдар һалыу, уларҙы асфальтлау, ауылдарға һәм ҡасабаларға гәз үткәреү мәсьәләре нәҡ депутаттың булышлығы менән ыңғай хәл ителә.
Киләсәк быуынға белем биреүҙәге юғары ҡаҙаныштары, хеҙмәтендәге уңыштары һәм үҙ бурыстарына намыҫ менән ҡарағаны һәм, әлбиттә, район данын юғарыраҡ күтәреүгә шәхси өлөшө өсөн Хәнифә Искәндәроваға «Салауат районының почётлы гражданы» тигән маҡтаулы исем бирелгән.
Искәндәрова Хәнифә Сиражи ҡыҙы — өс тиҫтә ярым йылдан артыҡ Салауат районы Арҡауыл урта мәктәбендә исемендәге мәктәп) биология фәненән белем биргән хаҡлы ялдағы уҡытыусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы , СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы , РСФСР мәктәптәренең атҡаҙанған уҡытыусыһы , СССР-ҙың һәм саҡырылыш Юғары Советы депутаты, КПСС-тың съезы һәм Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезы делегаты.
Хажиев Р. Йүгерек Йүрүҙәнгә эйәреп… : Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР-ҙың халыҡ уҡытыусыһы Хәнифә Сиражи ҡыҙы Искәндәроваға — 80 йәш / Ризван Хажиев // Башҡортостан.
Ябай ауыл егете Рим Баҡыев — колхоздың баш инженеры вазифаһынан республика хөкүмәте етәксеһе һәм Рәсәйҙең закондар сығарыусы юғары органы депутатына тиклем емешле хеҙмәт юлы үткән һәм Башҡортостанда ғына түгел, бөтөн ил күләмендә киң билдәле шәхес.
Бар тормош юлы ХХ быуаттың икенсе яртыһына тура килгән һәм дөйөм мәнфәғәт өсөн үҙенең бар тырышлығын һалған шәхес булараҡ ул тарихта үҙенең ныҡлы һәм лайыҡлы урынын алған.
«Башҡортостан» гәзитендә уның тураһындағы «Түрәләр шундай булһын» исемле мәҡәләһендә журналист Әнүәр Сөләймәнов билдәләүенсә, "республикабыҙ халҡының ҙур ихтирамын яулаған үтә тыйнаҡ, хөрмәтле шәхес, ер улы Рим Сәғит улы үҙенең 75 йыллыҡ күркәм юбилейын «Что помню и люблю» исемле китабын яҙып ҡаршылай.
Унда шундай юлдар бар: «Мин яҙмышыма зарланмайым: тормошта нимәгә ынтылдым, шуға өлгәштем. Был әҙме-күпме, әйтә алмайым. Нисек кәрәк тип иҫәпләнем, шулай йәшәнем. Ниндәй эштәр генә булмаһын, һәммәһен дә халҡым, яҡташтарым өсөн тип, ихлас башҡарҙым. Мин уларҙы бөгөн дә онотмайым…» .
Республика Хөкүмәтенә Рим Сәғит улы төрлө ҡатмарлыҡтарға бай булған ХХ быуаттың 90-сы йылдарында етәкселек итте һәм үҙен бар яҡтан етешкән, тәжрибәле һәм оҫта ойоштороусы итеп күрһәтте.
Ул ауыл хужалығының эшмәкәрлеген ойоштороуҙа һәм уның менән идара итеүҙә киҫкен үҙгәрештәргә ҡаршы булды, ауылда йәшәүселәр өсөн барлыҡ сикләүҙәрҙе һәм кәртәләрҙе бөтөрөү, уларға етештереүсәнле хеҙмәт өсөн тейешле шарттар тыуҙырыу мөһимлеген тәүге планға ҡуйҙы.
1990 йылда Благовещен район Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын башҡарған Рим Баҡыев, ул ваҡыттағы ҡанундар нигеҙендә, төп эшенән айырылмай, РСФСР-ҙың халыҡ депутаты итеп һайлана, 1993 йылда вәкәләтлектәре тамамланғансы «Суверенитет һәм тигеҙлек» фракцияһы ағзаһы була.
Депутатлыҡ вазифаларын тормошҡа ашырған йылдарҙа Дәүләт Думаһының Экология буйынса комитетында рәйес урынбаҫары булып эшләй, «Ватан — Бөтөн Рәсәй» фракцияһы ағзаһы булып тора.
1963 йылда институт тамамлап, юлланма менән Өфө районының «Рәсәй» колхозында баш инженер булып үҙ аллы эш башлаған Рим Баҡыев 1967 йылда Благовещен районының «Степановка» совхозына баш инженер итеп күсерелә, ә тағы ла алты йылдан ошо оло хужалыҡтың директоры итеп тәғәйенләнә.
Хужалыҡтың алдынғы һауынсыһы, Башҡортостанда ғына түгел, бар Советтар Союзында билдәлелек алған Социалистик Хеҙмәт Геройы Эльвира Гулина нәҡ ошо ваҡытта һәр һыйырҙан йылына ете мең килограмм һөт алыуға өлгәшә.
Хужалыҡ етәксеһе Рим Баҡыев 1976 йылда «Почёт билдәһе», 1986 йылда Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана, КПСС-тың ХХ съезына делегат итеп һайлана.
1990 йылда Рим Баҡыев КПСС-тың Благовещен район комитетының беренсе секретары һәм район Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана, 1991—1993 йылдарҙа «Башкирскптицепром» ҡошсолоҡ предприятиелары берләшмәһенең генераль директоры булып эшләй.
Был уға алдағы алты йылда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең башлығының ауыл хужалығы өсөн яуаплы беренсе урынбаҫары һәм Хөкүмәт етәксеһе итеп үрләтелеүенә ныҡлы нигеҙ була.
Баҡыев Рим Сәғит улы — Башҡортостандың хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, 1994—1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры, Рәсәй Федерацияһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһы депутаты , Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре .
Пенсия йәше етеү менән 1999 йылдың ғинуарынан Рим Сәғит улы ялға сыға, һуңынан Башҡортостан Республикаһы Президентының кәнәшсеһе була, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты булып һайлана.
Хәҙерге заман еңел атлетика тарихы 1837 йылда Регби ҡалаһы колледжы студенттары араһында яҡынса 2 километрға йүгереү буйынса ярыштарҙан башлана, шунан һуң бындай ярыштар Бөйөк Британияның башҡа уҡыу йорттарында ла үткәрелә башлай.
Уның инициативаһы буйынса ҡайһы бер ҡалаларҙа ҙур ярыштар үтә: Омскиҙа — Себер олимпиадаһы, Екатеринбургта — Урал олимпиадаһы, Ташкентта — Урта Азия олимпиадаһы, Минеральные Воды ҡалаһында — Төньяҡ Кавказ олимпиадаһы, уларҙың программаһында төп урын еңел атлетикаға бирелә.
АҠШ-та еңел атлетика Бөйөк Британияға ҡарағанда күпкә һуңыраҡ үҫешә башлай (1868 йылда Нью-Йоркта еңел атлетика клубы, 1875 йылда студенттар спорт союзы ойошторола), ул тиҙ арала университеттарҙа киң таралыу ала.
1880—1890 йылдарға донъяның күп илдәрендә айырым клубтарҙы, лигаларҙы берләштереп һәм еңел атлетика буйынса юғары органдарҙың хоҡуҡтарын алған һәүәҫкәр еңел атлетика берләшмәләре ойошторола.
Йорт эсендә ҡышҡы миҙгел программаһына индерелгән ырғытыуҙың берҙән-бер төрө — йәҙрә этәреү һәм, ҡағиҙә булараҡ, уның айырым секторы юҡ һәм башҡа тармаҡтар урынында айырым ойошторола.
Һуңыраҡ ярыш программаһына ҡыҫҡа дистанцияға йүгереү, ҡаршылыҡтар аша йүгереү, ауырлыҡ ырғытыу, ә 1851 йылда оҙонлоҡҡа һәм бейеклеккә һикереү индерелә.
2006 йылдан донъя һәм Европа чемпионаттары программаһынан 200 метр араны алып ташлайҙар, сөнки ҡатнашыусылар тиң булмаған шарттарға ҡуйыла, йәғни тышҡы юлда йүгереүселәр иң уңайлы шарттарҙа була.
Ҡайһы берҙә ярыштар айырым программаға бүленә йәки бөтөнләй стадиондан сығарыла, сөнки секторҙан осраҡлы рәүештә осоп сыҡҡан снаряд ярыштың башҡа ҡатнашыусыларына ла, тамашасыларға ла зыян килтерергә мөмкин.
Еңел атлетика буйынса ярыштарҙа финал уҙышында йәки ҡағиҙәләр сиктәрендә техник дисциплиналарҙың һуңғы ынтылыштарында иң яҡшы һөҙөмтә күрһәткән спортсы йәки команда еңеүсе була.
Коммерция һәм коммерцияға ҡарамаған ярыштарҙың айырмаһы, нигеҙҙә, спортсыларҙы һайлап алыуға ҡарашта һәм ҡағиҙәләрҙе төрлөсә аңлатыуҙа тора.
1911 йылда Бөтә Рәсәй еңел атлетика һөйөүселәр союзы ойошторола, ул Санкт-Петербург, Мәскәү, Киев, Рига һәм башҡа ҡалаларҙың 20-гә яҡын спорт лигаһын берләштерә.
Һундарҙың Европа континентының көнбайышына, төпкөлгә, үтеп инеүе Европа халыҡтарының торған урынынан күпләп күсеп китеүенә килтерә, һәм был ваҡиға халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе тип йөрөтөлә.
Алман ҡәбиләләре (ул дәүерҙә Рим империяһын баҫып алыуҙа һәм емертеүҙә ҡатнашҡан билдәле алман хакимдарына Аларихты индерергә була) менән бергә һундар Рим империяһына ҡаршы походтарҙа ҡатнаша.
Һундар Европаға атҡа ныҡ итеп беркетелә торған эйәр менән өҙәңге кеүек бығаса күрелмәгән яңылыҡты килтерә, был яу ваҡытында ике ҡуллап эш итергә һәм атты кәрәк яҡҡа аяҡ менән борорға мөмкинлек бирә.
Азиаттар — расаһына, диненә, ҡайһы милләттән булыуына, ниндәй телдә һөйләшеүенә ҡарамаҫтан, Азияның ерле халҡына һәм Евразия континетының Азия өлөшөндә тыуған кешеләргә бирелгән йыйылма атама.
Австралияла халыҡ иҫәбен алыу йомғаҡтарын анализлау өсөн саҡ ҡына ҡатмарлыраҡ система файҙаланыла, уға ярашлы, Азия дүрт төбәккә бүленә — үҙәк һәм көньяҡ; көньяҡ-көнсығыш; төньяҡ-көнсығыш; һәм Яҡын Көнсығыш .
Бразилияла һәм АҠШ-та ғәҙәттә Көнсығыш һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азиянан сыҡҡан, сағыу монголоид расаһы билдәләренә эйә булған кешеләрҙе азиат тип һанайҙар.
Азия территорияһында йәшәүсе европеоидтар, гендары буйынса ғәрәптәр, төрөктәр, йәһүдтәр, ирандар, кавказдар АҠШ-та аҡ тәнлеләргә индерелә, ә ҡуңырыраҡ тәнле индустар һәм малайҙар халыҡ иҫәбен алғанда, ғөмүмән, «башҡалар» тип кенә билдәләнә.
быуаттың һуңғы тиҫтә йыллыҡтарында таралған фекер буйынса, европалыларҙың ата-бабалары Европаға Африканан Азия аша килеп эләккән, шунлыҡтан европалыларҙы ниндәйҙер кимәлдә «азиаттар» тоҡомо тип ҡарарға була.
Азиаттарҙың мобиллеге көсәйеп, быуат башынан Азия континентынан сыҡҡандарҙың иҡтисади һәм сәйәси миграцияһы тулҡындары алға киткән илдәрҙә азиаттар һаны артыуға килтерә.
Шулай уҡ әлеге этнонимдың эҙҙәре Яңауыл районында табыла, унда Бәҙрәш-Аҡтау һәм Бәҙрәш, Дүртөйлө районында — Таубаш-Баҙраҡ һәм Борай районында Оло Баҙраҡ һәм Бәләкәй Баҙраҡ ауылдары бар.
Шул уҡ ваҡытта бәҙрәк ырыу-ҡәбилә төркөмдәренең бер нисә халыҡ составына инеүе, шулай тарих төпкөлөнә киткән башҡорт бәҙрәктәренең бишул һәм ҡумрыҡ ҡәбиләләре менән үҙ-ара бәйләнештәре, бәҙрәк ырыуы сығышын көнсығышта, төрки-монгол ҡәбиләләре формалашҡан районда, эҙләргә кәрәклеген билдәләй.
Бәҙрәк ырыу-ҡәбилә төркөмдәре ҡаҙаҡтарҙың өлкән жүзы , ғиссар локайҙарҙың , төркмән-йомудтарҙа , нуғайҙарҙа составында һәм башҡа халыҡтарҙа бар.
Башҡорт бәҙрәктәре үҙҙәренең ата-бабалары араһында Аҡманды телгә алалар, уның хаҡында меңлеләр шәжәрәһендә, ул «мырҙалар ырыуынан», йәғни, нуғайҙарҙан булды, тип яҙылған.
Этнографик төркөмөнә уны индереү тарихи ваҡиғалар һөҙөмтәһе булып тора, шул ваҡиғалар барышында — быуаттарҙан алып табындар йоғонтоһо аҫтына Башҡортостан халҡының күп кенә төркөмдәре, шул иҫәптән, бәҙрәктәр эләгә .
1939 йылдың декабрендә Совет-фин һуғышы башланғас, 9-сы класта уҡыған мҙн йәйәүләп Блт ҡалаһына осоусылар мәктәбенә уҡырға инергә сығып китә, әммә, йәше тулмағас, уны мәктәпкә алмайҙар.
Кэтрин тоғро ҡатын була һәм иренә 10 бала тыуҙыра: 7 малай — Чарльз Каллифорд Боз Диккенс-кесе , Уолтер Саведж Ландор , Фрэнсис Джеффри , Альфред Д'Орсей Теннисон , Сидни Смит Галдиманд , Генри Филдинг һәм Эдвард Бульвер-Литтон ; — өс ҡыҙ — Мэри , Кэтрин Элизабет Макриди һәм Дора Энни .
Ҡатыны менән араһы боҙолоуы, һүҙгә килешеү,уның туғандары менән ниндәйҙер ҡатмарлы һәм ауыр мөнәсәбәттәр, сирләшкә балалары өсөн хафаланыу арҡаһында Диккенс өсөн ғаиләһе даими хәстәр-мәшәҡәткә һәм ғазап-михнәткә әйләнә.
Улар икеһе лә киң күңелле, шәфҡәтле һәм намыҫлы кеше булһалар ҙа, ғәмһеҙлектәре һәм вайымһыҙлыҡтары арҡаһында үҙҙәренең һигеҙ балаһына әллә ни бәхетле бала саҡ бирә алмай.
1827 йылдың мартынаса Чарльз «Веллингтон—Хаус академияһы» исемле мәктәпкә уҡый һәм майҙан башлап киләһе йылдың ноябренә тиклем «Эллис и Блэкмор» адвокат контораһында, аҙнаһына 13 шиллинг аҡса алып, кесе хеҙмәткәр вазифаһын башҡара.
Йәш сағында уның хатта үҙ заманы өсөн ғәҙәти күренмәгән ҡуңыр сәстәре була, һуңыраҡ ул ҡара мыйыҡ һәм ҡыҫҡа һәм осло һаҡал ебәрә — был уны сит ил кешеһенә оҡшата.
Йөҙөнөң һиҙелеп торған элекке төҫ ҡасҡанлығы, күҙҙәренең ялтырауы һәм асыҡлығы һаҡланып ҡала; «тағы ла актёрҙың хәрәкәтсән ауыҙын һәм уның ғәҙәти булмаған кейенеү ғәҙәтен әйтер инем».
Ул бәрхәт куртка, ҡояш байышының бөтөнләй ысынға оҡшамаған төҫтәрен хәтерләткән һәм ниндәйҙер ғәҙәти булмаған жилеттар, аҡлығы менән күҙҙе киҫер, ул дәүерҙә бөтөнләй күренмәгән ап-аҡ эшләпәләр кейә.
Диккенстың тыуыуына 200 йыл тулыу хөрмәтенә Бөйөк Британияның Король аҡса һуғыу йорто яҙыусының портреты менән ике стерлингылар фунты номиналы менән иҫтәлекле тимер аҡса сығара.
Яҙыусының васыятындағы үҙенә һәйкәлдәр ҡуймау хаҡындағы үтенесенә ҡарамаҫтан, 2012 йылда Постмуттың үҙәк майҙанында Ч. Диккенсҡа һәйкәл төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Чарльз Диккенс (Ча́рльз Джон Ха́ффем Ди́ккенс, инглизсә — — 7 февраль 1812 — 9 июнь 1870) — инглиз яҙыусыһы, быуаттың иң танылған прозаиктарының береһе, тере сағында уҡ киң билдәлелек яулай, хәҙерге ваҡытта донъя әҙәбиәте классигы булып һанала.
Психологик һүрәтләмәләр, Лондонда йәшәүсе замандаштарын тасуирлауҙар, әҙиптең алда яҙыласаҡ барлыҡ романдары кеүек үк, тәү башта гәзиттә баҫылып, тиҙ арала йәш авторға билдәлелек һәм дан алып килә.
Үҙенең аҡыллы һәм емешле башын кәрәгенән артыҡ ижади эш менән мәшғүл булыуға мәжбүр итеү менән бергә, башҡаларҙан ҡысҡырып тасуири уҡый белеүе менән һиҙелерлек айырылып торған Диккенс лекциялар һәм үҙенең романдарынан өҙөктәр уҡып арыу ғына гонорар алырға ынтыла.
Чарльз Диккенс 1812 йылдың 7 февралендә Англияның Портсмут ҡалаһының Портси утрауында урынлашҡан Лендпорте биҫтәһендә Джон Диккенс менән Элизабет Диккенс ғаиләһендә икенсе бала булып тыуған, артабан уның тағы ла алты кесе туғаны була.
1850-се йылдарҙа Диккенс дандың иң юғары нөктәһенә күтәрелә, бәхетле һәм яҙмышы бер бүләген дә йәлләмәгән кешегә — мәшһүр яҙыусыға, иғтибарҙы үҙенә йәлеп итеүсе, көслө йоғонто яһаусы һәм етеш тормошло шәхескә әйләнә.
Шул уҡ ваҡытта бәшкәрттәрҙә беҙҙең ҡурайға оҡшаған «нәй» тип аталған музыка ҡоралы булыуы, көйҙәренең беҙҙекеләргә тартым булыуы бик тә ҡыҙыҡлы факттар.
Ғалим Башҡорт Википедияһының 10 йыллығына арналған Вики-Һабантуй 2015 сараларында, шул иҫәптән «Википедия һәм мәғлүмәт йәмғиәте» халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференцияла ҡатнашты.