polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Конго системаһына бер нисә ҙур күл ҡарай: Лукуга йылғаһы бассейнында Танганьика һәм Киву; Лувойс йылғаһы бассейнында Бангвеулу һәм Мверу; Маи- Ндомбе Касаи йылғаһы бассейнында; Тумба .
«Урман ҡарауылсыһы» исемле тәүге хикәйәһендә, «Һүнә барған Башҡортостан» китабына ингән очерктарында колониаль сәйәсәт һөҙөмтәһендә бөлгөнлөккә һәм хәйерселеккә төшкән башҡорт халҡының ауыр тормошо, башҡорт ҡатын-ҡыҙының хоҡуҡһыҙ хәле һүрәтләнгән.
1941 йылда Николай Александрович социалистик Башҡортостан тураһында хикәйәләр һәм очерктар серияһы яҙыу өсөн Өфөгә килә, тик уларҙың «Яңы ер» тип исемләнгән тәүгеһен генә яҙып өлгөрә.
Йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша: университет ВЛКСМ комитетының — өсөнсө, һуңыраҡ икенсе секретары, тотош уҡыу йорто студенттарының хеҙмәт семестры штабы етәксеһе вазифаларын башҡара.
1974 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзитенең Учалы, Белорет һәм Бөрйән райондарын берләштергән эш зонаһында үҙ хәбәрсе, 1981 йылдан — гәзиттең партия тормошо бүлеге мөдире.
Тәүге раундта Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубын үткәс, Хартикайнен төлкөләргә һунарҙан фотоһын үҙенең Инстаграм профиленә һала , ә Лига Теемуны иң яҡшы һөжүмсе тип таный.
2019 йылдың 12 апрелендә Башҡортостан республикаһы етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Теему Хартикайненды «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләй.
Был миҙгелдә Теему 63 осрашыуҙа 42 мәрәй йыя һәм 26 шайба индерә, ә «Салауат Юлаев» Гагарин кубогы өсөн плей-оффтың тәүге этабында «Авангард» хоккей клубын серияла 4-2 иҫәбе менән ота.
Чемпионат тамамланғас, Линус Умарк Өфөнән Швейцарияға уйнарға күсә, шуның урынына МХЛ-дан финн Маркус Гранлунд ҡайтарыла, ә «Салауат Юлаев» яңы баш тренеры Томи Лямся Хартикайнен — Сакари Маннинен — Гранлунд звеноһын барлыҡҡа килтерә.
2020 йылдың 15 сентябрендә Теему «Торпедо» хоккей клубына ҡаршы уйында икенсе тапҡыр КХЛ-да 5 мәрәй йыя, ә Лига даими миҙгелдең өсөнсө аҙнаһында Теемуны иң яҡшы һөжүмсе тип таный.
15 октябрҙә «Куньлунь Ред Стар» командаһына ҡаршы уйында Теему «Салауат Юлаев» өсөн 339-сы мәрәйен йыя, был күрһәткес буйынса Линус Умаркты уҙа һәм КХЛ тарихында клубтың иң яҡшы бомбардиры була башлай.
2021 йылдың 10 ғинуарында «Аҡ Барс» командаһына ҡаршы уйында Теему өсөнсө тапҡыр КХЛ-да биш мәрәй йыя һәм клубтың КХЛ тарихында беренсе булып 4 гол керетә.
14 ғинуарҙа Теему даими миҙгелдә 51-се мәрәйен йыя һәм Финляндиянан булған уйынсылар араһында бер КХЛ даими миҙгелендә йыйған мәрәйҙәр һаны буйынса беренсе урынға сыға.
Миҙгел тамаланғас, «Салауат Юлаев» командаһының баш тренеры итеп билдәле финн белгесе Эркка Вестерлунд тәғәйенләнә, ә 2017 йылдың 31 март көнөндә Хартикайнен тағы ла «Салауат Юлаев» менән ике йыллыҡ килешеү төҙөй.
46 осрашыуҙа 19 шайба керетә һәм 17 һөҙөмтәле пас бирә, әммә йәрәхәте арҡаһында Гагарин кубогы уйындарында ҡатнаша алмай, ә «Салауат Юлаев» беренсе раундта «Аҡ Барс» хоккей клубына еңелә.
2014/15 йылдар миҙгелендә Теему 65 осрашыуҙа 44 мәрәй йыя — команданың бомбардирҙары араһынла икенсе урын, ә «Салауат Юлаев» Гагарин кубогының тәүге раундында төшөп ҡала.
2009 йылда Канадала үткән йәштәр донъя чемпионатында Теему 6 осрашыуҙа 9 мәрәй йыя һәм турнирҙың иң һөҙөмтәле уйынсылар исемлегенә инә, тик командаһы плей-оффҡа эләгә алмай.
Киләһе йылда Теему тағы ла йәштәр донъя чемпионатында ҡатнаша: 6 осрашыуҙа 4 гол керетә һәм 2 һөҙөмтәле пас бирә, 5-се урын өсөн уйында Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы ҡапҡаһына ул еңеү шайбаһын индерә.
Күбеһенсә Хартикайнен «Эдмонтон» командаһының Америка хоккей лигаһындағы фарм-клубы «Оклахома-Сити Баронс» өсөн уйнай: 2010 йылдың ғинуар айында ул АХЛ-да иң яҡшы йәш уйынсы тип таныла, ә миҙгелдең 77 осрашыуында 17 гол керетә һәм 43 мәрәй йыя.
АХЛ-да «Оклахома-Сити» өсөн даими миҙгелдең 51 осрашыуында 32 мәрәй йыя, командаһы Көнбайыш конференцияһанда беренсе урынды яулай, ә плей-оффта Конференция финалына тиклем барып етә.
2008/09 йылдар миҙгелен 18 йәшлек Теему тулыһынса тиерлек төп составта була, миҙгелдең 63 осрашыуында 26 мәрәй йыя, йәштәр араһында даими миҙгелдә иң күп шайба индерә, «КалПа» менән Финляндия чемпионатының бронза миҙалдарын яулай, ә Теему миҙгелдең иң яҡшы йәш дебютанты тип таныла.
1924 йылдың баштарында К. А. Иҙелғужин Мәскәүҙә була, Советтарҙың Бөтә Рәсәй съезы эшендә ҡатнаша, унан ҡайтҡас, Арғаяш кантон башҡарма комитеты рәйесе итеп ебәрелә.
Бында ул ауыл Советы сәркәтибе була, 1918 йылдың авгусында Ырымбурҙа сыҡҡан «Башҡортостан хәбәрҙәре» гәзитенең сәркәтибе булып эшләй, шунан атлы дивизия писары булып хеҙмәт итә.
Башҡорт ғәскәрҙәре Совет власы яғына сыҡҡас, Кәрим Иҙелғужин армия частарын тулыландырыу өсөн башҡорттарҙан доброволецтар йыйыу комиссияһы рәйесе була, 1919 йылдың авгусында Тамъян-Катай кантонының хәрби комиссары итеп тәғәйенләнә.
Уны тамамлағандан һуң, Өфөгә ҡайтып, Башҡортостан ғилми-тикшеренеү педагогика институтын ойоштороу һәм асыу эшенә тотона, уның директор урынбаҫары вазифаһын намыҫлы башҡара.
1956 йылдың июнендә Башҡортостан Юғары суды президиумы ултырышы К. А. Иҙелғужинға билдәләнгән нигеҙһеҙ ғәйепләүҙе ғәмәлдән сығара, ул аҡланып, яҡты исеме яңынан тарихҡа ҡайта.
Берәүҙәр математикала ҙур һәләтлек күрһәтә алһалар (улар әллә ни тиклем формулаларҙы хәтерҙә һаҡлайҙар, ҙур һандарҙы ҙур һандарға ҡабатлау йәки бүлеү кеүек операцияларҙы күңелдән башҡара алалар), икенсе берәүҙәр төрлө машина механизмдарын, улар менән эш итеү ысулдарын хәтерҙә тотоп, ҡатлаулы механизмдарҙа уйынсыҡ менән уйнағандай ғына мөғәмәлә итә алалар.
логик һүҙҙәр хәтере (кеше башҡаларҙан ишеткән йәки уҡыу, өйрәнеү процессында үҙләштергән һүҙҙәрҙе, улар ярҙамында барлыҡҡа китерелгән төшөнсә, хөкөм, йомғаклау кеүек һүҙ ҡоролмаларын иҫтә ҡалдырып, уларҙы ҡабатлай ала. Хәтерҙең был төрө кешеләрҙе нәмәгә булһа ла өйрәтеү процессында иң мөһим рольды уйнай);
Хәтер кешеләрҙең аралашу процессында алыштырғыһыҙ сара хеҙмәтен үтәй, сөнки кешеләрҙә хәтер һәләте булмаһа, улар бер-береһен таный, бер-береһенә ышана, улар аша аралаша алмаҫтар ине.
Хәтер — ысынбарлыҡтың мейелә психик формалағы сағылышы, кешенең кисерелгән тәжрибәне һәм башҡа төрлө информацияны ҙур ваҡыт дауамында һаҡлау, уны яңынан иҫкә төшөрөү һәләте.
Арктик һауа килеп етһә, ҡаты һыуыҡтар була , ҡыш дауамында ул 30 көнгә тиклем дауам итә ; ҡайһы бер йылдарҙа һыуыҡтар 45 етә (иң түбән абсолют минималь температура Наро-Фоминскиҙа теркәлгән 54 .
Ғөмүмән, йәйҙең характеры йылдан-йыл үҙгәрергә мөмкин: юғары циклон әүҙемлеге ваҡытында йәй һалҡын һәм дымлы була, тотороҡло антициклондар ваҡытында — ҡоро һәм эҫе була.
Өлкәнең көньяғында Мәскәүҙәге «Тёплый Стан» метро станцияһы янында йылға үҙәндәре һәм яҫы йылғалар араһында бейеклеге булған Москварецк-Ока тигеҙлеге һуҙыла; уның сиктәрендә рельефтың карст формалары осрай.
Был ҡалҡыулыҡтан төньяҡтараҡ яҫы һәм һаҙлыҡлы Үрге Волга уйһыулығы урынлашҡан, уның бейеклеге 150 метрҙан артыҡ түгел; үҙ эсенә Шошинский һәм Дубна уйһыулығы инә .
Ғәҙәттә ноябрь аҙағында ҡар ята; ҡар япмаһының бейеклеге — 25 — 50 см; уның иң бейек нөктәһе — өлкәнең көнсығышында, Орехов-Зуев һәм Шатура районында, иң түбәне — көнбайышта һәм көньяҡта .
Мәскәү өлкәһе Рәсәй Федерацияһының Үҙәк федераль округында, Көнсығыш Европа тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә, Волга, Ока, Клязьма, Мәскәү йылғалары бассейнында урынлашҡан.
РСФСР-ҙың административ-территориаль бүленеше берәмектәрен берләштергән ваҡытта ойошторолған Үҙәк сәнәғәт өлкәһе составына инә, ә 1929 йылдың 3 июнендә Мәскәү өлкәһе тип үҙгәртелә.
Рәсәйҙә тимер-бетонды 20-се быуттың башында Лолейт Артур Фердинандович, Гвоздев Алексей Алексеевич, Михайлов Виктор Васильевич, М. С. Боришанский, А. П. Васильев, В. И. Мурашев, П. Л. Пастернак, Я.
Һүҙ һәм матбуғат иркен тәьмин итеүгә булышлыҡ итеү, журналистарҙың һөнәри кимәлен күтәреү, берекмә ағзаларының социаль‑хоҡуҡи һәм һөнәри мәнфәғәттәрен яҡлау.
Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзы журналистар съездарын, ижади осрашыуҙар, конкурстар ойоштора һәм үткәрә; йәш журналистарға һөнәри-ижади эштә ярҙам итә, иң яҡшы әҫәрҙәрҙе Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге, Рәсәй Федерацияһы Журналистар союзы һәм Халыҡ-ара журналистар союздары конфедерацияһының премияларына, шулай уҡ журналистарҙы маҡтаулы исемдәргә һәм дәүләт наградаларына тәҡдим итә.
Ижади берекмә йыл һайын «Башҡортостандың алтын ҡаурыйы», «Матбуғат йөҙө» республика конкурстарын, йәш журналистар фестивален үткәрә, бөтә ҡәләм оҫталары фестивале «Журфест» һәм «Пресса балы»н ойоштора.
Өйәҙҙең бер өлөшө Башҡорт АССР-ында ҡала, ә элекке Өфө өйәҙенең 9 улусы: Еҫем, Минйәр, Илек, Ерал, Ҡатаутамаҡ, Сергиевск, Әшә-Балашов, Ҡараул, Ҡатау-Иванов Златоуст өйәҙенә беркетелә.
Граждандар һуғышы башланыу һәм өйәҙ биләмәһендә Совет власы тармар итеү сәбәпле 1918 йылдың июненән Ваҡытлы Себер хөкүмәте һәм өйәҙ земствоһы етәкселегендә башҡарыла.
Өфө виләйәтенә ҡараған осорҙа төньяҡтан Пермь виләйәте Красноуфим өйәҙе, көнсығыштан һәм көньяҡ-көнсығыштан Ырымбур виләйәте Силәбе өйәҙе, көньяҡ-көнбайыштан һәм көнбайыштан Өфө виләйәтенең Өфө һәм Бөрө өйәҙҙәре менән сиктәш.
1999 йылдан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡарамағындағы Республика лицензия-аккредитациялау комиссияһы рәйесе вазифаһында эшләй.
Шамаев — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, Башҡортостандан ситтә йәшәгән башҡорт милләте вәкилдәре менән эшләү комиссияһы рәйесе булараҡ яуаплы йәмәғәт эштәре башаҡа.
Дзюдо буйынса СССР‑ҙың һәм РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры, классик һәм ирекле көрәш, самбо буйынса СССР‑ҙың спорт мастеры, дзюдо буйынса халыҡ‑ара , самбо буйынса Бөтә Союз категориялы судья.
Баймөхәмәтов А. Харис Йосоповтан ҡалған васыят: «Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмағыҙ! Үҙегеҙгә ышанығыҙ!» «Башҡортостан» гәзите, 2015, 20 ноябрь.
Студент йылдарында уҡ Риф Әхмәҙиев ғилми-тикшеренеү менән ныҡлап мауыға башлай, курс эштәрен һәм дипломын башҡорт драматургияһының үҫеш мәсьәләрен өйрәнеүгә арнай.
Һаналған йүнәлештәр буйынса тиҫтәнән артыҡ фәнни монография һәм хеҙмәт баҫтырыу менән бергә, университет уҡытыусыһы булараҡ, студенттар өсөн күп кенә дәреслектәр һәм уҡыу ҡулланмалары ла әҙерләне.
Фән докторының уҙған быуаттың 70—80-се йылдарындағы башҡорт драматургияһының жанр һәм стиль үҙенсәлектәренә арналған ғилми хеҙмәттәренән «Хәҙерге башҡорт комедияһы проблемалары» , «Шағир драматургияһы» , «Суть и суд жанра» , «Хәҙерге башҡорт драматургияһы: конфликт проблемаһы һәм жанр формаларының төрлөлөгө» , «Конфликты. Жанры. Характеры» тигән фәнни хеҙмәттәре киң билдәллек яуланы һәм авторын республиканан ситтә лә яҡшы таннытты.
Артабан уның шиғриәт һөйөүселәр йылы ҡабул иткән әҫәрҙәре һаналған һәм башҡа гәзиттәрҙә, «Башҡортостан ҡыҙы» һәм «Ағиҙел» журналдарында, шулай уҡ татар һәм рус телдәрендә баҫылып тора.
Риф Әхмәҙиев шиғриәтендә тыуған илгә һәм үҙебеҙҙең хозур тәбиғәткә һөйөү, ҡатын-ҡыҙға мөхәббәт темаһы менән бергә фәлсәфә лирикаһы ла ныҡлы һәм һиҙелерлек урын алып тора.
Шағир мәңгелек булған пробламалар — йәшәү рәүеше һәм тормош мәғәнәһе, изгелек һәм яманлыҡ тураһында тере һәм сағыу образдар аша фекерҙәрен асып ҡына ҡалмай, был турала уҡыусыны ла етди уйлланырға мәжбүр итә.
1984—1986 йылдарҙа университеттың әҙерлек бүлегендә уҡытыусы һәм декан урынбаҫары, 1986 йылдан Башҡорт дәүләт университетының филология, һуңынан башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында уҡытыусы, доцент, декан урынбаҫары була.
Университетта эшләүенең тәүге йылдарына уҡ Башҡортостан республика «Белем» йәмғиәтенең әүҙем лекторҙарының береһе, уның башҡорт әҙәбиәте һәм журналистикаһына, ижтимағи-сәйәси темаларға арналған сығыштары тыңлаусыларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята.
Тәүге шиғырҙары республиканың «Башҡортостан пионеры» , «Ленинсы» , «Совет Башҡортостаны» гәзиттәрендә, 1981 йылда нәшер ителгән «Йәш көстәр» альманахында донъя күрһә, 1982 йылда әҙип «Күк йөҙө» тип исемләнгән тәүге шиғри йыйынтығын уҡыусы хөкөмөнә тапшыра.
Йәштәр ойошмаһы етәксеһе булараҡ, күп башланғыстар менән сығыш яһай, студент төҙөлөш отрядтары эшмәкәрлеге, йәштәрҙең уҡыуы, ялы һәм көнкүреше менән әүҙем шөғөлләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғаларын һәм тыл хеҙмәтсәндәре тормошон һүрәтләүсе «Хинган тауҙары аша» , «Утлы ҡойон эсендә» повестары очерк характерында, йәғни документаль әҫәрҙәр.
1873 йылдаң улустар һаны — 31 (Баҡалы, Боғаҙы, Васильевка, Ғәйнәямаҡ, Елдәр, Елизаветино, Зәйет, Измаил, Ильинка, Иҫке Ҡалмаш, Йәрмәкәй, Кескенәш, Ҡаҙанғол, Ҡаҙансы, Ҡаръяуҙы, Ҡорос, Ҡырғыҙ-Миәкә, Мәнәүезбаш, Надеждино, Никольск, Өҫән-Ивановка, Семён-Макар, Соҡаҙытамаҡ, Стәрлетамаҡ, Төмәнәк, Түреш, Үрге Бишенде, Үрге Троицк, Әлшәй, Әмәкәй, Әсән), 1922 йылда — 44.
быуат башында Алафузов буҫтау фабрикаһы, 4 шарап ҡыуыу заводы, 32 кирбес һуғыу һәм 5 поташ заводы, 15 күн эшкәртеү, 60 итек тегеү һәм башҡа предприятиелар эшләй.
быуат аҙағында төньяҡта — Бөрө өйәҙе һәм Минзәлә өйәҙе, көнсығышта — Стәрлетамаҡ өйәҙе һәм Өфө өйәҙе, көньяҡта — Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Бөгөлмә өйәҙе һәм Боғорослан өйәҙе менән сиктәш була.
«Советтар Союзы Геройы» исеменә 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 58-се гвардия полкының отделение командиры гвардия өлкән сержанты Ҡужаҡов 1943 йылдың 27 сентябренә ҡараған төндә Белорус ССР-ы Нивки ауылы янында Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда күрһәткән батырлығы өсөн лайыҡ була.
Борон барабан сигнал биреү ҡоралы булараҡ ҡулланылған, шулай уҡ ритм кәрәк булған осраҡта, мәҫәлән атларға, йүгерергә, тартырға, ишергә, һуғырға тигән командар буйынса ритуаль бейеүҙәрҙә, дини йолаларҙа, хәрби тантаналарҙа ҡулланылған.
Моравияла табылған барабандың йәше беҙҙең эраға тиклем бишенсе мең йыллыҡҡа ҡарай, Боронғо Мысырҙа барабандар беҙҙең эраға тиклем 4 мең йыл элек барлыҡҡа килгән.
Бормалы болттар, беркеткестәр һәм йоҙаҡтар өсөн тишектәр тауышты насар яҡҡа үҙгәртә, шуға күрә күп кенә етештереүселәр тауыш бөтөнлөгөн һаҡлай торған төрлө варианттарын тәҡдим итәләр
АЗАМАТ ЮЛДАШБАЕВ: “ХАТТИН АШЫРЛЫҠ ҺҮҘ ҺӨЙЛӘМӘЙЕМ, ХАТТИН АШЫРЛЫҠ ЭШ ЭШЛӘМӘЙЕМ. УЙЛАҒАНЫМДЫ ҒЫНА ӘЙТӘМ ДӘ, ТЕЛӘГӘНЕМДЕ БАШҠАРАМ.” // Шоңҡар — 2019.
1918 йылдың ғинуарынан Башҡорт хөкүмәте ҡушыуы буйынса Ғабдулла Иҙелбаев һәм Ғимран Мағазов менән берлектә Бөрйән-Түңгәүер кантонының Баймаҡ тирәһендә 1‑се башҡорт полкын ойоштороу менән шөғөлләнә.
Ҡарамышев большевиктар менән һөйләшеүҙәр аша ҡулға алынған башҡорт милли хәрәкәте ағзаларын азат итергә теләй, әммә киҫкен аҙымға барыуға уға, Әхмәтзәки Вәлидиҙең фекеренсә, Ырымбурҙа төрмәлә ултырған Башҡорт Хөкүмәте ағзаларына зыян килтереү ҡурҡынысы бирмәй.
1918 йылдың 3 апреленән 4-нә ҡарай төндә Әмир Ҡарамышев етәкселек иткән отряд казактар менән берлектә Ырымбурҙа ҡулға алынған Башҡорт хөкүмәте ағзаларын иреккә сығара.
1918 йылдың 7-8 апрелендә большевиктар ҡулында булған Өфө ҡалаһында Ҡарамышев ҡатнашлығында башҡорт милли хәрәкәте лидерҙарының йәшерен кәңәшмәһе үтә, унда партизандар хәрәкәтен ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
1918 йылдың июненән 1‑се Башҡорт кавалерия полкы командиры, Верхнеурал фронтының Башҡорт хәрби көстәре (уның составында 1-се Башҡорт кавалерия полкы, 5-се Башҡорт уҡсылар полкы һәм Тамъян-Ҡатай ирекле отряды була) командующийы.
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре , Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы , Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы , киң мәғлүмәт саралары өлкәһендә ТӨРКСОЙ премияһы һәм Дәүләкән районының Әхиәр Хәкимов исемендәге премияһы лауреаты.
2020 йылда әҙиптең шиғри шәлкеме рус телендә нәшер ителгән «Литературная Кабардино-Балкария»» әҙәби-художестволы һәм ижтимағи-сәйәси журналының тәүге һанында донъя күрҙе, уға «Башкавдивизия», «Төштәр», «Соль-Илецк», «Яратам» һәм башҡа әҫәрҙәр ингән.
2019 йылда «Башҡортостан» гәзитенең ижади коллективы был баҫмала донъя күргән публицистик мәҡәләләре өсөн Лариса Абдуллинаны Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһына тәҡдим итте.
2020 йылдың 6—10 сентябрендә Лариса Абдуллина Дағстандың баш ҡалаһы Махачкалала үткән ЮНЕСКО системаһындағы «Аҡ торналар көндәре» ХХХ Халыҡ-ара Ғамзатов әҙәби фестивалендә ҡатнашты.
Дәүләт телдәрен һәм туған телдәрҙе үҫтереүгә һәм пропагандалауға ҙур өлөш индергәне өсөн Лариса Абдуллина 2015 йылда Өфө ҡала хакимиәте башлығының йыллыҡ премияһына лайыҡ булды.
Һүҙҙәрҙең тарихын, тел һәм экстралингвистик факторҙарҙы иҫәпкә алып, лексик системаның формалашыуын һәм үҫешен өйрәнеү уның тикшеренеү объекты булып тора; тарихи Л. үҫешенә этимология йоғонто яһай.
Телдең һәм телмәрҙең төп билатераль берәмеге булараҡ һүҙ проблемаларын; лексик берәмектәрҙең типтарын һәм уларҙың функцияларын; телдең һүҙлек составы төҙөлөшөн, уның тулыланыу һәм үҫеш юлдарын; лексика һәм телдән тыш ысынбарлыҡты өйрәнеү.
Лексикология һүҙ структур , семантик (һүҙ мәғәнәләренең типтарын, уларҙы сикләү критерийҙарын, уларҙың үҙгәреү һәм үҫеш ысулдарын асыҡлай; ҡара: Семасиология) һәм функциональ (тел төҙөлөшөндә һәм телмәрҙә һүҙҙең урынын, уның башҡа берәмек кимәлдәре м‑н мөнәсәбәтен, ярашыу үҙенсәлектәрен өйрәнә) һ.
Һүҙҙәрҙе парадигматик һәм синтагматик мөнәсәбәттәргә нигеҙләнгән булыуына ҡарап бүләләр: антонимдар, омонимдар, паронимдар, тематик төркөмдәр, лексик‑семантик һәм функциональ-семантик ерлектәр һ.
«Юғары эшелондар бәғерһеҙлек һәм намыҫһыҙлыҡ менән һуғарылған, маһайыусанлыҡ һәм тәкәбберлек менән тулы етешһеҙлектәрен изгелеккә һанай; түбәнге синыфтар — ҡараңғылыҡта һәм наҙанлыҡта… Ҡасандыр мөһабәт Ҡытай дәүләтенең күрше державалар араһында лайыҡлы урыны юҡ, ә беҙҙең мәҙәниәт һәм ғөрөф-ғәҙәттәр сит ырыуҙар тарафынан кәмһетелде. Был намыҫлы кешеләрҙең күңелендә борсолоу уята алмаймы ни?» — тип яҙа ул декларацияла.
Яңырыу союзы уставында ул былай тип белдерә: «Был Союз Ҡытайҙы тергеҙеү һәм уның милли абруйын һаҡлау маҡсатында ғына булдырыласаҡ…. Хәҙер, халыҡ ихтыярын үтәгәндә, беҙ ҡытайҙарҙы илдә һәм сит илдәрҙә берләштерәбеҙ һәм изге Ватаныбыҙға ярҙам итер өсөн ысын Союз булдырабыҙ».
Ҡытайҙы Көнбайыш менән сағыштырып, уның тәжрибәһенән файҙа алырға саҡырып, Көнбайыштың көсө уның техник һәм хәрби ҡеүәтендә генә түгел, ә ҡытайға ҡарағанда иркенерәк, һәләттәрен дәүләт мәнфәғәтенә йүнәлтеп, үҙ һәләттәрен сағылдыра алған йәмғиәт ағзаларының ирекле позицияһында булыуын билдәләй, шулай уҡ «ер иң ҙур файҙа килтерә ала, әйберҙәр тулы ҡулланылыш таба, ә тауарҙар — ҡаршылыҡһыҙ әйлнештә, тип билдәләй. Был дүрт шарт байлыҡтың һәм властың төп сәбәбе, дәүләт идаралығының нигеҙе булып тора».
Ҡытайҙың хәлен яҡын күршеһе Японияла эштәрҙең нисек торошо менән сағыштырып, Сунь Ятсен үҙенең планына ярашлы хәл иткес саралар егерме йылдан да аҙыраҡ ваҡыт эсендә илде үҙгәртә ала, тигән ышанысын белдерә.
Союз лидерҙары ихтилалдың ентекле планын әҙерләй, уны Гуанчжоуҙа 1895 йылдың 26 октябрендә башларға ҡарар ителә (Ҡытай байрамын үткәреү датаһы — ай календарының туғыҙынсы айының туғыҙынсы көнө).
Бөйөк Британия, Рәсәй, Германия, Япония һәм донъя сәхнәһендәге башҡа әүҙем уйынсылар Ҡытай хөкүмәтенең көсһөҙлөгөн аңлай һәм Ҡытай байлығының мөмкинлектән һәм тейешле өлөшөн файҙаланып ҡалыу хоҡуғы өсөн сәйәси көрәш алып бара.
Япония Сунь Ятсен эшмәкәрлеген дәртләндереп, ярайһы уҡ билдәле бер маҡсаттарға — Ҡытай башлығына көнсығыш күршеһенә өҫтөнлөк биргән хөкүмәтте алыуға ынтыла.
Ихтилалды тормошҡа ашырыу буйынса эш-ғәмәлдәрҙең уйланылып ойошторолоуына ҡарамаҫтан, етәкселәрҙең революцияны милли масштабта нисек алып барылырға тейешлеге тураһында аныҡ ҡына фекерҙәре булмай.
Ҡатнашыусылар араһында Цин монархияһы менән ҡәнәғәт булмаған һәм Ҡытайҙың капитализм юлына баҫыуын теләгән интеллигенция вәкилдәре, ландтагтар һәм буржуазий вәкилдәре була.
Был ваҡытта ул Мариано Понс филиппин яҙыусыһы, табип, Филиппиндағы милли хәрәкәттә әүҙем ҡатнашыусы менән осраша, был уның филиппин халҡына азатлыҡ көрәшендә әүҙем ярҙам күрһәтеүенә килтерә.
«Күк менән Ер» йәмғиәттең төрлө ҡатламдарынан килгән кешеләрҙе берләштергән һәм уның асылында халыҡ араһында таралған йәшерен йәмғиәттәрҙең традицион ҡытай формаһын — хуэйдангтарҙы кәүҙәләндергән.
Ҡытай Республикаһының ваҡытлыса президенты итеп һайлана, ләкин тиҙҙән был вазифаны шул тиклем популяр булмаған, әммә күп һанлы Бэйян армияһы ярҙамына таянған Юань Шикай император армияһы командующийы файҙаһына ҡалдырырға мәжбүр була.
1913 йылда Сунь Ятсен, Юань Шикайҙың монархияны тергеҙеү ниәте бар тип иҫәпләгәндә , Бэйян милитаристик кликын алдан күреү маҡсатында икенсе революция башланыуын иғлан итә, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый һәм Японияға ҡасырға мәжбүр була.
Тәкәббер һәм үҙ-үҙен яратыусы Ли Хончжан империяның дәүләт аппараты вәкилдәренең иң насарҙарҙы күҙәләндергәндәргә ҡарай, Сунь Ятсен быға ҡаршы сыға.
«Тыныс юл менән янып, беҙ идеяларыбыҙҙа һәм талаптарыбыҙҙа аныҡыраҡ булып киттек, яйлап уңышҡа өлгәшеү өсөн ниндәйҙер мәжбүр итеүгә мөрәжәғәт итеү ҡотолғоһоҙ тигән фекергә килдек», — тип яҙа ул үҙенең мемуарҙарында.
Иреккә сыҡҡас, Сунь Ятсен, Ҡытай өсөн кәрәк тип һанаған һәм шул уҡ ваҡытта сәйәси һәм иҡтисади үҙидаралыҡ менән шөғөлләнгән Көнбайыш ҡаҙаныштарын аңларға тырышып, Европа буйлап сәйәхәт итә.
Сунь инлиз телен бөтөнләй белмәй, ләкин ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уны өйрәнеүҙә шул тиклем ҙур уңыштарға өлгәшә, хатта Гавай батшаһы Калакауа ҡулынан ҙур уңыштар өсөн награда ала.
Шулай итеп, үҙе өсөн республика яулаған боевик һәм еңеүсе Ҡытай демократияһының Европала белем алған вәкиле беҙҙең алдыбыҙҙа — Рәсәйҙән бөтөнләй бойондороҡһоҙ, Рәсәй тәжрибәһенән, рус әҙәбиәтенән — бары тик Рәсәй һорауҙарын ҡуя.
1923 йылда Сунь Ятсен Кантон хөкүмәтен булдырыу тураһында иғлан итә һәм, япон агрессияһын кире ҡағыу һәм Ҡытайҙы берләштереү маҡсатында, Коминтернға хәрби һәм финанс ярҙамы күрһәтеү өмөтө менән коммунистар менән хеҙмәттәшлек итә.
Японияла Сунь Ятсен манчьжураларға ҡаршы көрәш юлына тулыһынса инеү билдәһе итеп сәс үремен киҫә (Цин династияһы осоронда ҡытайҙар мотлаҡ рәүештә сәс толомо менән йөрөгәндәр, манчьжурҙар араһында шулай ҡабул ителгән, был ҡытай халҡының хакимлыҡ итеүсе власҡа буйһоноуының символы була).
Сунь Ятсен 1866 йылдың 12 ноябрендә Сяншан өйәҙе (хәҙерге Чжуншань ҡалаһы, Гуандун провинцияһы, Цуйхэн ауылында ярлы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ул Хэ Ци, Сунь уҡыған медицина институтына нигеҙ һалыусы, билдәле яҙыусы, журналист, йәмәғәт эшмәкәре, Чжэн Гальинг һәм үҙе менән таныш булған башҡа интеллигенция Ван Тао реформатор йүнәлешен алға һөрә.
Сунь Ятсе́н ; Сунь Чжунша́нь ; 12 ноябрь 1866 — 12 март 1925) — Ҡытай революционеры, Гоминьдан фирҡәһен нигеҙләүсе, Ҡытайҙа айырыуса хөрмәт ителгән сәйәси эшмәкәрҙәрҙең береһе.
1924 йылдың аҙағында Сунь Ятсен провинцияларҙың хәрби етәкселәре менән һөйләшеүҙәр алып барыу өмөтө менән Төньяҡ Ҡытай буйлап йөрөргә сыға, әммә сәфәр барышында ҡаты ауырып китә.
2016 йылдың 10 ғинуарында бобслей һәм скелетон буйынса донъя кубогының Лейк-Плэсидта үткән дүртенсе этабы ярыштарында составына Илвир Хужин ингән Александр Касьянов экипажы көмөш миҙал яуланы.
«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы 2015 йылдың 2 мартындағы түбәндәгеләрҙе хәбәр итте: Илвир Хужин тағы ла бобслей һәм скелетон буйынса донъя чемпионатының медаленә лайыҡ булды.
Башҡорт спортсыһы Илвир Хужин бобслейсылар Александр Касьянов , Александр Родионов, Надежда Палеева, скелетонистар Александр Третьяков һәм Мария Орлова ингән Рәсәй йыйылма командаһы составында бронза миҙал яуланы.
2015 йылдың 20 февралендә Сочи ҡалаһында тамамланған бобслей һәм скелетон буйынса Донъя кубогының һигеҙенсе этабы йомғаҡтары буйынса Башҡортостан спортсыһы Ильвир Хужин Рәсәй йыйылма командаһының Александр Касьянов экипажында Алексей Пушкарев һәм Алексей Зайцев менән бергә көмөш миҙалға лайыҡ булды.
2015 йылдың 1 февралендә Францияның Ла-Плани ҡалаһында үткән бобслей һәм скелетон буйынса Европа чемпионатында һәм уның менән бергә уҙғарылған Донъя кубогының алтынсы этабында составында Рәсәй командаһының Илвир Хужин булған Александр Касьянов экипажы, икенсе урынды алып, көмөш миҙал яуланы.
2015 йылдың 9—11 ғинуарында Германияның Альтенберг ҡалаһында бобслей һәм скелетон буйынса сезонда өсөнсө һәм йыл башынан беренсе тапҡыр үткәрелгән Донъя кубогының бишенсе этабында составында Илвир Хужин булған дүрт кешелек Рәсәй экипажы бишенсе урынды яуланы.
2012 йыл: бобслей буйынса Рәсәй чемпионатының бронза миҙалы; Рәсәйҙең йыйылма командаһы составында Үҫмерҙәр араһындағы донъя беренселегендә икенсе урын; Бобслей буйынса донъя кубогы этаптарының көмөш һәм бронза призеры.
еңел атлетика буйынса уның тәүге тренеры — Вәзир Рәшит улы Шафиҡов, Нефтекама ҡала хакимиәтенең спорт буйынса комитетының Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең еңел атлетика буйынса юғары квалификациялы тренер-уҡытыусыһы, «Рәсәйҙең иң яҡшы балалар тренеры» премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы һәм иң яҡшы тренеры.