polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Альбе́рт Эйнште́йн (, МФА ; 14 март 1879 йыл, Ульм, Вюртемберг, Германия — 18 апрель 1955 йыл, Принстон, Нью-Джерси, АҠШ) — физик-теоретик, заманса теоретик физикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе, Физика буйынса Нобель премияһы лауреаты , йәмәғәт эшмәкәре-гуманист.
Ул шәп уҡытыусыларға эләгә, улар араһында, мәҫәлән, геометр Герман Минковский (уның лекцияларына йыш ҡына йөрөмәгән өсөн Эйнштейн һуңынан ныҡ үкенә) һәм аналитик Адольф Гурвиц була.
1894 йылда Эйнштейндар ғаиләһе Мюнхендан Италияға,Милан янындағы Павия ҡалаһына күсенә, ағалы-энеле Герман менән Якоб Эйнштейн фирмаларын шунда күсерә.1895 йылда Альберт та Павияға килә.
1992 йыл 17 ноябрь — Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының 1992 йылдың 17 ноябрендәге Указы менән Күмертау районы исеме Көйөргәҙе районы итеп үҙгәртелә, район үҙәге Ермолаево ҡасабаһына 1990 йылда күсерелгән була.
1998 йыл 8 февраль — Бишбүләк районы Михайловка ауыл советына ҡараған Кожай-Максим ауылы Йәрмәкәй районы Бекетов ауыл советы ҡарамағына күсерелә, райондар һәм ауыл советтары сиктәре үҙгәртелә.
Ольховка ауыл советына 119 йылҡысылыҡ заводы Үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы һәм Федоровка ауылы инә, үҙәге итеп 119 йылҡысылыҡ заводы Үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы билдәләнә.
Кандидаттар хәрби летчик-истребителдәр араһынан Королев ҡарары буйынса һайлап алына, бындай осоусыларҙың артыҡ йөкләнеш, стресслы хәлдәр һәм баҫым төшөү тәжрибәһе булырға тейеш.
Беренсе космонавтар отрядына һайлап алыу түбәндәге медицина, психологик һәм башҡа параметрҙар нигеҙендә үткәрелә: бейеклеге 170 см, ауырлығы , бейеклеккә һәм стратосфераға яраҡлашыу һәләте, реакция тиҙлеге, физик сыҙамлылыҡ, психик тигеҙлек.
Рәсми хеҙмәт характеристикаһына ярашлы, Юрий Гагариндың буйы 165 сантиметр, ә беренсе космос турисы Деннис Титоның «» журналында баҫылған мәғлүмәттәре буйынса 157 см тәшкил итә.
Бынан тыш, кандидаттарҙы һайлап алғанда ыңғай ҡылыҡһырлама, партияла ағзалыҡ (Гагарин 1959 йылда КПСС ағзаһы вазифаһына кандидат булды, 1960 йылдың йәйендә партияға инде), сәйәси әүҙемлек, социаль сығыш иҫәпкә алына.
Тренажёрҙа имтихандан һуң буласаҡ космонавт 40—50 минут дауамында ҡабул итеү комиссияһына штаттағы һәм штаттан тыш хәлдәрҙә йыһан карабында эшләүе тураһында һөйләй, һорауҙарға яуап бирә (Гагарин, Титов, Николаев һәм Попович — «бишле», Нелюбов һәм Быковский «яҡшы» билдәләр ала).
Имтихандарҙың шәхси эштәрен, характеристикаларын һәм һөҙөмтәләрен ҡарап, ҡабул итеү комиссияһы актта былай тип яҙа: «Беҙ космонавтарҙы осоштарҙа ҡулланыу тәртибен тәҡдим итәбеҙ: Гагарин, Титов, Нелюбов, Николаев, Быковский, Попович».
Ата-әсәһе һәм уҡытыусылары уны Гжатскиҙа ете йыллыҡ мәктәпте тамамларға өгөтләйҙәр, ләкин Юрий уҡыуын Мәскәүҙә туғандары йәшәгән ерендә дауам итергә теләй.
Космонавтар әҙерләү үҙәге булдырылған була, әммә ул әле эшләмәй тиерлек, шуға күрә төп әҙерлек Осоу ғилми-тикшеренеү институтының филиалының береһендә, «Восток-3А» космос аппараттары моделе урынлашҡан 47-се лабораторияла үтә.
Йәнәшәлә, Чкалов станцияһы янында тәүге торлаҡ фонды — тыңлаусы-космонавтар ғаиләләрен һәм Космонавтар әҙерләү үҙәгенең етәксе составы ғаиләләренең бер өлөшөн урынлаштырыу өсөн фатирҙар булдырыла.
Комиссия һығымталарының асылы түбәндәгесә була: экипаж, осош ваҡытында һауа торошо үҙгәреү сәбәпле, ҡапыл маневр яһай, һәм болот ҡатламынан вертикаль рәүештә тиерлек сыға.
Тормош иптәше — Гагарина Валентина Ивановна, ҡыҙ фамилияһы — Горячева (1957 йылда Ырымбурҙа өйләнешәләр; 1935—2020 йылдарҙа — Осоуға идара итеү үҙәгенең Медицина идаралығы лабораторияһында.
С. М. Белоцерковский етәкселегендәге бер төркөм белгестәрҙең тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, ҡапыл манёврға башҡа самолёттың яҡынайыуы һәм ҡапыл ситләшеүе, уның көслө өйөрмәле эҙенә эләгеүе сәбәпсе булыуы ихтимал.
Дөрөҫ булмаған метеорологик мәғлүмәттәргә һәм приборҙар күрһәтмәләренә таянып, осоусылар самолетты ҡолауҙан сығарып өлгөрөр тип уйлай, ләкин бейеклек запасы етерлек булмай.
Ләкин Виктория университеты тарихсыһы Тревор Роквеллдың фекеренсә, был китапты автобиографик тип шартлы рәүештә генә иҫәпләргә, уның йөкмәткеһенә ҙур скептицизм менән ҡарарға мөмкин.
Ул китапты Гагарин һүҙҙәре буйынса «Правда» гәзите хәбәрселәре Н.Денисов менән С.Борзенко яҙып алыуына, ә мөхәррире юғары дәрәжәле офицер Николай Каманин булыуына иғтибар йүнәлтә.
1960 йылдың 11 ғинуарында Хәрби-һауа көстәре баш командующийы К. А. Вершинин бойороғо буйынса 26266-сы махсус хәрби часть ойошторола, уның бурысы космонавтар әҙерләү була (һуңыраҡ часть Хәрби-һауа көстәре космонавтар әҙерләү үҙәге итеп үҙгәртелә).
Гагарин 1960 йылдың 3 мартындағы Хәрби-һауа көстәре баш командующийы К. А. Вершинин бойороғо буйынса космонавтарға кандидаттар төркөмөнә алына, ә 11 мартта ғаиләһе менән бергә яңы хәрби хеҙмәт урынына юллана.
2013 йылда Алексей Леонов хәбәр итеүенсә, тикшереү комиссияһы документтарының серен сисеү һөҙөмтәһендә был версия тулыһынса раҫлана: Су-15 самолеты космонавтарҙың күнекмә осоу зонаһына рөхсәтһеҙ килеп инә.
Үтә ҙур тиҙлек менән осҡан истребитель болот араһында Гагарин һәм Серёгин самолётынан 10-15 метр алыҫлыҡта үтеп, уларҙың самолётын спиралгә индерә, унан осоусыларҙың сығыу ваҡыты булмай.
Гагарин һәм Серёгин менән хушлашыу 1968 йылдың 30 мартында була, Совет Армияһы Үҙәк йортонда көлө менән урналар ҡуйыла, Ҡыҙыл майҙанда матәм митингыһы үтә, илдә бер минут тынлыҡ иғлан ителә, Кремль диуарында Гагарин һәм Серёгин көлө менән урналар хәрби хөрмәт менән ерләнә.
Эшсе мөхиттә тыуып үҫкән: атаһы Гагарин Алексей Иванович — 30 августа 1973), — балта оҫтаһы, әсәһе, Матвеева Анна Тимофеевна , һөтсөлөк-тауар фермаһында эшләй, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән бүләкләнгән.
Кандидаттарҙың берәйһе корабль «шарында» үҙ урынын алғанда, Галлай: «Ҡуҙғалдыҡ! » — тип әйтә, — һәм осошта штаттағы һәм штаттан тыш хәлдәрҙе сағылдырыу башлана.
Рәсәй Федерацияһы Президенты архивы мәғлүмәттәре буйынса, һауа судноһының һәләкәткә осрауының сәбәбе итеп шар-зондтан ҡапыл тайпылыу йәки, моғайын, болоттарҙың өҫкө ситенә сығыуға юл ҡуймау манёвры аталған.
Гагарин Юрий Алексеевич районы, Көнбайыш өлкә , СССР — 27 март 1968 йыл, Новосёлов ауылы, Киржач районы, Владимир өлкәһе, СССР) янында — СССР-ҙың лётчик-космонавы, Советтар Союзы Геройы, бер нисә дәүләттең юғары маҡтау билдәләре кавалеры, бик күп Рәсәй һәм сит ил ҡалаларының почетлы гражданы.
Юрий Алексеевич Гагарин 1934 йылдың 9 мартында РСФСР-ҙың Көнбайыш өлкәһе Гжатский районының Клушино ауылында (хәҙерге — Смоленск өлкәһенең Гагарин районы тыуған урыны буйынса).
1955 йылда Юрий Гагарин ҙур уңыштарға өлгәшә, уҡыуҙа яҡшы билдәләренә өлгәшә һәм Дубки спорт аэродромында Як-18 самолетында беренсе тапҡыр үҙ аллы оса.
1961 йылдың 8-се апрында «Восток» космос карабын осороу буйынса Дәүләт комиссияһының ябыҡ ултырышы үтә, уның менән СССР Министрҙар Советының оборона технологиялары буйынса дәүләт комитеты рәйесе К. Н. Руднев етәкселек итә.
КПСС Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советының 1959 йылдың 5 ғинуарындағы 22-10-сы һәм СССР Министрҙар Советының 1959 йылдың 22 майындағы 569-264-се ҡарарында космонавтарҙы отрядҡа йыйыу һәм уларҙы «Восток-1» карабында тәүге осоуға әҙерләү тураһында рәсми күрһәтмә ҡабул ителә.
Реактив истребитель авиацияһы лётчигы беренсе космонавт булырға тейеш булыуы СССР Министрҙар Советының Оборона технологиялары буйынса дәүләт комитетының 1-се Махсус конструктор бюроһының баш конструкторы С. П. Королев һәм уның теләктәштәрендә шик тыуҙырмай.
Осош маҡсаты — кешенең махсус йыһанға осоу мөмкинлеген, караптың осоу ҡорамалын, караптың Ер менән бәйләнешен, караптың һәм космонавтың осоу-төшөү сараларының ышаныслы булыуын тикшереү.
1968 йылдың 27 мартында Юрий Гагарин Владимир өлкәһе Киржач районы Новоселово ауылы янында тәжрибәле инструктор В. С. Серёгин етәкселегендә МиГ-15УТИ самолетында күнекмә осошон башҡарғанда һәләк була.
Валентин Петров, Рәсәйҙә Космонавтар әҙерләү үҙәге хеҙмәткәрҙәренең береһе, «Интерфакс-дин» агентлығына интервьюһында Ерҙең беренсе космонавы менән Троица-Сергиев Лавраһына барыуы хаҡында хәбәр итә:
1951 йылдың авгусында Гагарин Һарытау индустриаль техникумының литейная бүлегенә уҡырға инә, уҡыуҙан тыш үҙен һәйбәт физкультурник һәм «Хеҙмәт резервтары» физкультура-спорт йәмғиәте секретары итеп күрһәтә.
СССР Хәрби-һауа көстәре полковнигы , 1-се класлы хәрби осоусы, СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры , ВЛКСМ Үҙәк Комитеты ағзаһы, 7-се һәм 8-се саҡырылыш СССР Юғары Советы депутаты.
Ултырыштың асыҡ өлөшөнән һуң комиссия тар составта ҡала һәм Каманиндың Юрий Гагаринға осоуға рөхсәт биреү тураһындағы тәҡдимен хуплай, Титовты запас космонавт итеп раҫлай.
Сәләмәтлеген һаҡлаған кеше экологик яҡтан таҙа кейем дә кейергә тырыша, һәм был йәһәттән Башҡортостандың Ишембай трикотаж әйберҙәр фабрикаһы етештергән тауарҙар ҙур ихтыяж менән файҙалана.
Мамыҡ туҡыма алыу өсөн мамыҡ текстиль эшкәртеү үтә, мамыҡ сүсте медицинала, көнкүрештә файҙаланалар һәм шартлатҡыс матдәләр әҙерләгәндә ҡулланалар.
Әммә ҡаланың һөнәрселәр берлеге уның цех тәртиптәренә ярашлы эшләргә рөхсәте юҡ, тип, Шотландияла берҙән-бер шундай белгес булыуына ҡарамаҫтан, ҡамасаулай башлай.
Малайҙың бер мәл ерҙә ниндәйҙер һыҙыҡтар һыҙып ултырғанын күреп, атаһының дуҫы мәктәпкә бирергә кәңәш итә, йәгәһе, ваҡытын юҡ нәмәләргә сарыф итә.
Инглиз инженерына үҙ маҡсаттарына ярашлы эшләргә мөмкинлек биреү һәм 1000 фунтов стерлинг түләү вәғәҙә ителә Уаттың Рәсәйгә күсеү теләге шау-шыу тыуҙыра.
Шағир Эразм Дарвин: «Илаһым, рус айыуы, һеҙҙе эләктереп алғанын ишеткәс, ҡотом осто! Мөмкин булһа, унда бармаһағыҙ ине. Утлы машинағыҙ Һеҙҙе бында ҡалдырыр тип өмөт итәм».
Яңы машинаның даны таралғас, уға оҡшатырға маташыуҙар китә Ялған моделдәр бик хәүефле була, Уатт менән Болтондың фирмаһының абруйына зыян килтерә һәм улар судҡа мөрәжәғәт итергә тура килә.
Кимереүселәр һәм ҡуян һымаҡтар үҫемлек аҙыҡ менән туҡланғанлыҡтан, үҙ тиҙәктәренең ҡайһы бер төрҙәрен яңынан ашап, икенсегә эшкәртеп сығара ала.
Ҡыҙ көтә-көтә арығас, егеттең ҡайтыуына өмөтөн өҙөп, бәләкәй саҡта ҡымыҙлыҡ йыйып йөрөгән ерҙәрен ҡарап ҡайтырға сығып киткән.
«Сан-Антонио» капитаны, был экспедицияла испан тажы вәкиле булған Хуан де Картахена бер мәл рапорттар тапшырған саҡта, субординацияны асыҡтан-асыҡ боҙоп, Магелланды «капитан-генерал» тип түгел, ә «капитан» тип кенә атай.
Енәйәтсе матростың яҙмышы тураһындағы мәсьәләне хәл итеү өсөн «Тринидадҡа» бөтә караптарҙың да капитандары йыйылғанға тиклем Магелланға Картахенаның ҡыланышына түҙергә тура килә.
Ләкин Магеллан Канар утрауҙарында уҡ, әгәр ҙә Магеллан уларға ҡамасаулай тип иҫәпләһәләр, испан капитандары уны вазифаһынан алып ташларға, тип һүҙ ҡуйышыуы тураһында мәғлүмәт ала .
Караптары киң бухтаға барып ингәс, шатлыҡтарының сиге булмай, ә уның артында тағы ла боғаҙҙар, тағы ла бухталар. Һыу һәр ваҡыт тоҙло була, тәрәнлекте үлсәү приборы хатта һыуҙың төбөнә лә барып етмәй.
Бәлки, Магеллан үҙҙәре асҡан Көньяҡ диңгеҙ был океандың бер өлөшө булыуына ышанырға теләгәндер, ә, бәлки, португалдар менән осрашыу мөмкинлегенән ҡурҡҡандыр, сөнки оҙайлы походтан хәлһеҙләнгән экспедия ағзалары уларға ҡаршы тора алмаҫ ине.
Оҙаҡ йылдар буйына Магеллан бер генә карабын да юғалтмаған берҙән-бер капитан булып ҡала (дезиртирлыҡ ҡылып, Испанияға ҡасып ҡайтҡан «Сан-Антонионы» иҫәпкә алмағанда).
Улар ҡышлаған урындарына кире ҡайтырға тырышып, йәйәү хәрәкәт итә башлай, әммә арыған һәм аслыҡтан ябыҡҡан моряктар тик бер нисә аҙнанан һуң ғына төп отрядҡа ҡушылыу бәхетенә өлгәшә.
Ҡултыҡтан сыҡҡас, Магеллан 15 көн буйы төньяҡҡа бара, көньяҡ киңлектең 38 градусына еткәс, төньяҡ-көнбайышҡа табан борола, 1520 йылдың 24 ғинуарында көньяҡ киңлектең 30 градусына еткәс, көнбайыш-төньяҡ-көнбайышҡа борола.
Ферна́н Магелла́н ( , , ; яҙ 1480, Саброза, Траз-уж-Монтиш, Португалия Короллеге — 27 апрель, 1521, Мактан утрауы, Филиппин) — Португалия һәм Испания диңгеҙ сәйәхәтсеһе.
10 көндән уларҙы ҡотҡаралар, Магеллан Һиндостанға кире бара, моғайын сауҙа менән шөғөлләнә башлағандыр, сөнки унан бурысҡа ҙур аҡса алып, кире ҡайтармауҙары һәм алты йылдан ғына суд аша юллап алыуы билдәле.
Көньяҡ Уралда тәүге металл аҡса беҙҙең эра сиктәрендә барлыҡҡа килә, быны Иштуған ҡурғандарында Митридат Евпатор дәүеренә ҡараған понтий тәңкәләре табылыуы дәлилләй.
Көньяҡ Урал Ғәрәп хәлифәлегенең аҡса һуғыу йорттарында баҫылған Куфи дирһәмдәре ҡулланылышта була: Арран, Бохара, Сәмәрҡәнд һәм башҡа ҡалаларҙа һуғылған Ғәббәсиҙәр һәм Сәмәниҙәр дәүләттәре тәңкәләре.
Шулай уҡ Өмәүиҙәр хәлифәлеге тәңкәләре, шул иҫәптән 8-се быуат башына ҡараған асыҡланмаған сығышлы алтын динар һәм 8 быуат аҙағында ҡараған ике Хәрәзм тәңкәһе билдәле.
1848 йылда Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Ключёвка ауылы янында 1307—60 йылға ҡараған көмөш тәңкәләр, Быҙаулыҡ өйәҙе Державин ауылы янында — 4 тәңкә ; 1894 йылда Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе Оло Ремизенка ауылы янында — 165 туси тәңкәһе; 1906 йылда Өфө өйәҙе Ҡыҙылъяр ауылы янында — көмөш һәм баҡыр ғәрәп тәңкәләре тултырылған баҡыр ҡомған; 1914 йылда Бәләбәй өйәҙе Петровка ауылы янында — 345 туси тәңкәһе һ.
Тәңкәләр шулай уҡ 13—15 быуаттарға ҡараған ерләү ҡомартҡыларында осрай: Теләүғол ҡәберлегендә 2 тәңкә табыла, Яңы Орск ҡәберлегендә — көмөш джучид дирһәме , Андреевка ҡурғанлы ҡәберлегендә — 3 көмөш тәңкә , Байғусҡар ҡурғаны — 6 көмөш тәңкә һ.
20 быуаттың 50—60‑сы йылдарында Башҡортостан Республикаһының Милли музейына шәхси коллекцияларҙан 1,8 меңдән ашыу урыҫ тәңкәһе тапшырыла: 17 быуат аҙағы — 18 быуат башына ҡараған 0,7 меңдән ашыу көмөш тинлек (650‑һе Ырымбур өлкәһе Покровка ауылы янында табылған, 70‑е — Саҡмағош районы Ҡарғалы ауылы янында); 18 быуат аҙағы — 19 быуат башына ҡараған 1,1 мең самаһы тәңкә (589‑ы — Өфө районыны Ҡыҙылъяр ауылы янында, 363‑ө — Өфөлә, 144‑е — Ҡыйғы районы Түбәнге Ҡыйғы ауылы янында).
Башҡорттарҙа аҡса ролен мал, ҡиммәтле йәнлек тиреһе (тин һүҙе тейендән килеп сыҡҡан; мал шул уҡ муллыҡ, байлыҡ, мөлкәт мәғәнәһен бирә) үтәгән.
Дәүләт граждандарҙы үҙ биләмәһендә ҡағыҙ һәм ваҡ аҡсаларҙы түләү сараһы итеп ҡулланырға йөкләмә бирә.2002 йлдың 10 июнендә ҡабул ителгән «Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкы тураһында»ғы 86-ФЗ законына ярашлы Рәсәй банкының банкноталары һәм ваҡ аҡсалары Рәсәй биләмәһендә берҙән бер законлы ҡул аҡса менән түләү сараһы булып тора һәм Рәсәйҙең барлыҡ территорияһында ҡабул ителә.
Тенге (данек — ғәрәптәрҙә; дангх — Персияла; танка, тангка йәки таньга — Һиндостанда, Цейлонда, Тибетта һәм Непалда; таньга йәки теньга — Хиуала , Коканд ханлыҡтарында, Бохара әмирлегендә) — Шәреҡтә — башта ваҡ көмөш, һуңғараҡ баҡыр ваҡ аҡса.
Аҡса — башҡа тауарҙар йәки күрһәтелгән хеҙмәт хаҡының универсаль эквиваленты булараҡ ҡулланылған специфик тауар; алыш-бирештә хаҡ берәмеге булып хеҙмәт иткән ҡиммәтле ҡағыҙ йәки металл.
Католиктарҙың Францияға йүнәлеш тотҡан Көньяҡ Нидерланд либераль элитаһы, шулай уҡ католик руханиҙары лингвистик, мәҙәни һәм сәйәси дәүләт идараһы, мәғариф һәм иҡтисади үҫеш өлкәһендә үҙҙәрен протестант нидерланд телле Төньяҡ менән сағыштырғанда кәмһетелгән һәм ҡағынды тип һанаған.
Шул замандың иң ҡеүәтле державалары — Англия, Пруссия, Австрия һәм Рәсәй — низағты тыныс ҡына хәл итеү яҡлы була, һәм 1830 йылдағы Лондон конференцияһында яңы дәүләттең бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә.
1953 йылда сығарылған законға ярашлы, иҫке йорттарҙы һүтеүгә киткән сығымдарҙы дәүләт түләй, был ҡаланың тышҡы ҡиәфәтенә кире йоғонто яһай: күп һанлы иҫке йорттар һәм кварталдар нигеҙһеҙ рәүештә һүтелә, ә бушаған биләмәләрҙә бейек йорттар төҙөлә.
Бынан тыш, яңы Брюсселгә хас үҙенсәлек булып геттоның барлыҡҡа килеүе һәм ярлы иммигрант ғаиләләрҙең элек бай мәҙәни традициялар менән айырылып торған үҙәк кварталдарында йәшәүе тора.
быуат башынан, һәм бигерәк тә уның икенсе яртыһында, Брюсселдә йәшәүсе халыҡ, башлыса франкофондар, һолланд телле Фламиш-Брабант провинцияһына ингән ҡала яны йоҡо муниципалитеттарына күсенә.
Испания короле герцог Альба идара иткән дәүерҙә протестанттар эҙәрлекләнә, 1568 йылдың июлендә Брюсселдә оппозиция лидерҙары — граф Эгмонт һәм граф Горн асыҡтан-асыҡ язалана.
1794 йылда территорияларҙы Француз Республикаһы ғәскәрҙәре баҫып алғанға тиклем, 1789 йылда Иосиф хакимлығы осоронда Брабант ихтилалы ярҙамында Габсбургтар хакимлығынан ҡыҫҡа ваҡытҡа бойондороҡһоҙлоҡ алына.
977 йылдан 979 йылға тиклем Карл , Түбәнге Лотарингия герцогы, Сенна йылғаһы буйындағы утрауҙа ҡәлғә һәм сиркәү төҙөй, был ҡала үҫешенең беренсе аҙымы була.
Ҡалаға Бельгияның башҡа төбәктәренән дә, сит илдәрҙән дә халыҡтың күпләп иммиграцияһы арҡаһында Брюсселдә халыҡтың төп бүленеше этник яҫылыҡта түгел, ә тел өлкәһендә бара.
Төньяҡ диңгеҙ өҫтөндә сағыштырмаса яҡынлыҡта барлыҡҡа килгән диңгеҙ һауа массалары көндәлек һәм йыллыҡ температураның ҙур булмаған амплитудаларына һәм юғары сағыштырмаса дымлылыҡҡа килтерә.
Брюсселдә бик күп ғибәҙәт ҡоролмалары урынлашҡан: католик (Брюссель соборы, Нотр-Дам-де-Лакен, Изге Әлисә сиркәүе, Изге Тереза Авильская сиркәүе һәм башҡалар) һәм протестант .
Йәмиғ мәсете һәм православие динендәге сиркәүҙәре бар: Изге Әйүп ғазап сигеүсе сиркәүе, Изге дауалаусы Пантелеймон ғибәҙәтханаһы һәм Изге Николай Чудотворец .
1648 йылда һуғышты тамамлауға килтергән Вестфалия солоғо мәғлүмәттәре буйынса, Нидерландтың төньяҡ өлөшө бойондороҡһоҙ тип таныла, шул уҡ ваҡытта көньяҡ өлөшө, Брюссель менән бер рәттән, Испания хакимлығы аҫтында ҡала.
Фламанд һәм Валлон халҡы араһында күптәнге конфликт арҡаһында, 1932—1938 йылдарҙа Брюссель ике телле булып китә: урамдарҙың, йәмәғәт транспорты станцияларының һәм муниципалитеттарҙың исемдәре ике телдә ҡабатлана.
Уның ҡайһы бер бүлектәре 1910 йылдың июлендәге ҙур янғын ваҡытында ныҡ зыян күрә, әммә киҫкен саралар арҡаһында күргәҙмәне тиҙ арала яҡшы формаға ҡайтарырға мөмкин була.
Автомагистраль селтәре үҙенең структураһы буйынса француз юл селтәренә оҡшаш: Париждың Периферик бульвары кеүек, Брюсселдә 0 ҡулса автомагистрале бар, уға төрлө яҡтан юлдар ҡушыла.
Башҡа 18 коммуна менән бергә Брюссель ҡалаһы Брюссель — баш ҡала төбәген барлыҡҡа килтерә, ул ғәмәлдә ике миллионға яҡын кеше йәшәгән берҙәм ҡала, Брюссель коммунаһында яҡынса 150 мең кеше.
Ҡаланың исеме боронғо голланд һүҙҙәренән килеп сыҡҡан, «һаҙлыҡ» һәм «ҡасаба» һәм һүҙмә-һүҙ «һаҙлыҡтағы ауыл» тигәнде аңлата.
Ул йәмғиәтенең нигеҙе: кешелек йәмғиәте йәшәүенең кәрәкле шарты булыу менән бер рәттән материаль байлыҡтар етештереү ысулдары аша кешеләр торомошоноң бар яҡтарын да билдәләй.
Материализм һәм диалектиканы берҙәмлектә һәм үҙ-ара бәйләнештә өйрәнеп , Маркс Гегель методына ҡапма-ҡаршы булған материалистик диалектика ысулын булдыра һәм уны үҙенең «Капитал» исемле хеҙмәтендә капиталистик йәмғиәт үҫешен анализлауҙа ҡуллана.
Үҫеш дөйөм һыҙаттар менән билдәләнә: объекттың үҫеш сығанағы объекттың үҙендә ; үҫеш һәр саҡ кире ҡайтмаҫ, ҡотолғоһоҙ процесс (үҫешкән материаль системаның элекке торошона кире ҡайтыуы мөмкин түгел); үҫеш күсәгилешлелек һыҙаттарына эйә ; үҫеш аҫтан өҫкә, ябайҙан ҡатмарлыға күсеү йүнәлешендә ынтылышлы үргә барыу ; үҫеш спираль буйынса бара (үҫеш процесындағы юғарғы стадияларҙа үтелгән стадияларҙың ҡайһы бер һыҙаттарының өлөшләтә ҡабатланыуы була).
Иҡтисади яңырта етештереүҙе үҙенә тиклемге иҡтисадсылар кеүек аҡса әйләнеше формаһында ғына ҡарамай, уны материаль байлыҡтар етештереү, эшсе көстәре һәм етештереү мөнәсәбәттәре берлегендә күрһәтә.
Мөхәрририәттә: Карл Маркс — баш мөхәррир, Һенрих Бюргерс, Эрнст Дронке, Фридрих Энгельс, Георг Веерт, Фердинанд Вольф, Вильгельм Вольф — мөхәррирҙәрр.
Прус хөкүмәте Марксты үҙ яғына ауҙарыр өсөн хөкүмәттә эш тәҡдим иткәндән һуң йәш ғаилә Парижға күсенә, унда Маркс Һенрих Һейне һәм Фридрих Энгельс менән дуҫлаша.
быуат башында Шекспир бер нисә «проблемалы пьесаларын»: «Үлсәм өсөн үлсәм», «Троил һәм Крессида» һәм «Яҡшы бөтһә, бөтә нәмә лә яҡшы», шулай уҡ бер нисә иң билдәле трагедияларын яҙа.
Шекспир трагедияһының төп геройы Гамлет драматургтың иң өйрәнелгән персонажы булып тора, был бигерәк тә геройҙың үҙ үҙенә мөрәжәғәт иткән «Булырғамы йә булмаҫҡамы, бына ниндай һорау» тигән һорауына ҡағыла.
Шекспирҙың иң ҡыҫҡа «Макбет» трагедияһында Макбеттың һәм уның ҡатынының контролһеҙ тәккәберлектәре законлы королде үлтереүгә һәм тәхетте законһыҙ тартып алыуға килтерә, ә ахыр сиктә ғәйептәрен аңлау үҙҙәрен юҡ итә.
Ләкин уның исеме 1605 йылда Джонсондың «Вольпон» пьесаһындағы актёрҙар исемлегендә юҡ, был ҡайһы бер ғалимдар тарафынан Шекспирҙың лондон театр карьераһының тамамланыуы һымаҡ ҡабул ителә.
Шуға ҡарамаҫтан, 1623 йылда Беренсе фолиола Шекспир «был пьесаларҙа төп актёр» тип атала, ә ҡайһы берҙәре уларҙың «Вольпон» пьесаһынан һуң беренсе тапҡыр ҡуйыла, тик Шекспир уларҙа ниндәй ролде уйнағаны билдәһеҙ.
Һуңынан шулай уҡ ул «Был һеҙгә нисек оҡшай» пьесаһында Әҙәм ролен, «Генрих Бишенселә» Хор ролен уйнай тип раҫлай, шулай ҙа ғалимдар был мәғлүмәттәрҙең дөрөҫлөгөнә шикләнә.
Шекспирҙың артабанғы «Венеция сауҙагәре» романтик комедияһында кенәсел ростовщик- йәһүд Шейлоктың портреты күрһәтелә, бында Елизавета дәүерендәге инглиздәрҙең раса хөрәфәттәре сағыла.
Үткер аҡыллы «Юҡтан күп шау-шыу» пьесаһы, провинциялағы тормошто бик яҡшы һүрәтләгән «Был һеҙгә нисек оҡшай» һәм күңелле «Ун икенсе төн» пьесалары Шекспирҙың бер рәт комедияларын тулыландыра.
Уның персонаждары ҡатмарлыраҡ һәм нескәрәк була, комик һәм едти күренештәр араһында, проза һәм шиғриәт араһында еңел генә күсә,шуға күрә уның өлгөрөп еткән эштәре хикәйәләү төрлөлөгөнә өлгәшә.
Николас Роу, Шекспирҙың беренсе биографы, Шекспир Стратфордты урындағы сквайр Томас Люсиның алпауыт хужалығынан браконьерлыҡ өсөн эҙәрлекләүҙәрҙән ҡасып ташлап китә, тип раҫлай.
Шекспир пьесалары даталауға ауыр бирелә, әммә тексты тикшеренеүселәр «Тит Андроник», «Хаталар комедияһы», «Арҡырыны буйһондороу» һәм «Ике веронсы» әҫәрҙәре Шекспирҙың ижад юлының башына ҡарай.
Уның беренсе хроникалары, 1587 йылда Рафаэль Холиншедтың «Англия, Шотландия һәм Ирландия хроникалары» баҫмаларына нигеҙләнгән, көсһөҙҙәрҙең идаралыҡ итеүенең емергес һөҙөмтәләрен күрһәтә һәм ниндәйҙер кимәлдә Тюдор династияһының барлыҡҡа килеүен аҡлау өсөн хеҙмәт итә.
Шекспирҙың тәүге пьесаларына Елизавета дәүерендәге драматургтарҙың эштәре, бигерәк тә Томас Кид, Кристофер Марло, урта быуат драмаһының традициялары һәм Сенеканың пьесалары йоғонто яһай.
«Хаталар комедияһы» классик модель буйынса төҙөлгән, 1590 йылдарҙа Лондон театрҙарында уйналған ошо уҡ исемле икенсе пьеса менән бәйле булһа ла «Арҡырыны буйһондороу» буйынса сығанаҡ табылмай, һәм ул бәлки, фольклор тамырҙарына эйә.
Тиҙҙән ул уңышлы актёр, драматург, шулай уҡ «Лорд-камергер хеҙмәтселәре» исемле, һуңыраҡ «Король хеҙмәтселәре» исеме аҫтында билдәле булған театр компанияһының милектәше була.
Шекспирҙың тормошо тураһында тарихи мәғлүмәттәр аҙ һаҡланған һәм тормошо тураһында ихтималлыҡтар рәсми документтар, замандаштарының күрһәтеүе нигеҙенә ҡоролған, шуның өсөн әлегә тиклем ғилми берләшмәләрҙә уның тышҡы ҡиәфәте һәм дини ҡараштары буйынса мәсьәләләр тикшерелә, шулай уҡ уныҡы тип иҫәпләнгән эштәрҙе башҡа кемдер башҡарған тигән фекер йәшәй; был фекер мәҙәниәттә популяр булһа ла, күпселек ғалимдар һәм Шекспир ижадын өйрәнеүселәр тарафынан кире ҡағыла.
Үҙенең хужаһы менән әрләшкәс, компания «Театрҙы» ташлап китә, һәм Темзаның көньяҡ өлөшөндә, Саутуаркта, «Глобус» театры төҙөй, был актёрҙар тарафынан актёрҙар өсөн төҙөлгән беренсе театр була.
Ҡайһы бер ғалимдар быны Эннды мыҫҡыллау тип һанай, шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер ғалимдар, сифаты буйынса икенсе карауат ир менән ҡатындың түшәге һәм, тимәк, бында хурлыҡлы нәмә юҡ тип раҫлай.
Ижадын дүрт осорға бүләләр: беренсеһе — тәүге осоро: хроникалар, ренессанс комедиялар, «ҡот осҡос трагедиялар» , ике поэмаһы; икенсе осор — ренессанс комедиялар, тәүге өлгөргән трагедияһы , трагедия элементтары менән хроникалар, антик трагедия , сонеттары; өсөнсө осор — бөйөк трагедиялары, антик трагедиялар, «шомло-комедиялар»; дүртенсе осор — трагик башланғыс һәм бәхетле финал менән драма-әкиәттәр.
Шекспирҙың «Лорд-камергер хеҙмәтселәре» труппаһы король Яков менән айырым мөнәсәбәттә була, бигерәк тә уның исемен «Король хеҙмәтселәре» тип үҙгәрткәндән һуң мөнәсәбәттәр яҡшы була.
Ҡуйылыштар тураһында яҙмалар тарҡау булһа ла, Шекспирҙың һарай янында 1604 йылдың 1 ноябре һәм 1605 йылдың 31 октябре араһында 7 пьесаһының постановкаһы, шул иҫәптән «Венеция сауҙагәре» пьесаһының ике постановкаһы була.
Солилоквиялар күбеһенсә тамашасыларға ваҡиғалар тураһында хәбәрҙәрҙе еткереү өсөн ҡулланыла, Шекспир уларҙы персонаждың характерын һәм уның фекерҙәрен асыҡлау өсөн ҡуллана башлай.
Шекспир ижадының финал осоронда романтика йәки трагикомедия жанрына мөрәжәғәт итә һәм өс эре пьесаларын яҙып бөтә: «Цимбелин», «Ҡышҡы әкиәт» һәм «Дауыл», шулай уҡ башҡа драматургтар менән берлектә «Перикл» пьесаһын яҙа.