polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Христиан сиркәүенең физик культураға рәсми кире ҡарашы шарттарында Көнбайыш Европа властарына төп хәрби көс булған рыцарҙар әҙерләүҙе хуплау һәм яҡлау менән бер рәттән халыҡ уйындарына һәм спорт ярыштарына ла күҙ йомоп ҡарарға тура килә.
Урта быуаттарҙа Көнбайыш Европа биләмәләрендә феодаль иҙеү йомшара төшкәндән һуң һәм һуңыраҡ килгән Яңырыу осоронда төрлө илдәрҙә бер-береһенә оҡшаш ябай халыҡ физик культураһы формалаша: ул йүгереү, һикереү, ауырлыҡтар менән күнекмәләр һәм көрәште үҙ эсенә ала.
быуатта йүгереү өсөн махсус урындар барлыҡҡа килә һәм ойошҡан нигеҙҙә конькиҙар эшләп сығарыу башлана, ә быуатта туп менән төрлө уйындарҙың — теннис, файвз, гольф , Англия менән Италияла «кальчо» исеме аҫтында футбол, боулинг һәм хёрлинг һүрәтләмәләре киң таралыу ала.
Цех системалары менән көн иткән ҡалаларҙа ҡатнашыусыларҙың төп һөнәр төрө менән бәйле дисципланалар —тоҙ иретеүселәрҙә ишкәк ишеү, һыуға һикереү, йөҙөү, ә ҡорал оҫталарында фехтование һ.
Уйын теорияһына Герберт Спенсерҙың «артыҡ энергия теорияһы» бик яҡын тора, хатта уны тәүге ғилми ҡараштың бер төрө итеп тә ҡабул итергә була; Был теорияға ярашлы, тәүтормош кешеһе артыҡ энергиянан төрлө уйын, шул иҫәптән бейеү хәрәкәттәре яһау аша бик тә уңышлы ҡотола алған һәм тора-бара был хәрәкәттәрҙе ныҡ камиллаштырған ;
«магия теорияһы» физик культураның барлыҡҡа килеүен төрлө эште һәм һунарҙы һынландырған бейеүҙәргә һәм магик йолаларға өйрәтеү һәм уларҙы камиллаштырыу кәрәклеге менән бәйләй;
Улар беҙҙең замандағы спорт хәрәкәттәренә тулыһынса оҡшаш тип әйтеп булмаһа ла, боронғо дәүерҙәрҙә үк спорт эшмәкәрлегенә яҡын булған хәрәкәт һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙең киң таралғаны хаҡында фекер йөрөтөргә тулы ерлек бирә.
быуатта ял мәҙәниәте яңы ныҡлы үҫеш алғас, спорт ярыштары һәм уларҙы ҡарау тамашасылар өсөн популяр күңел асыу һәм ваҡыт үткәреү сараһына, ә спортсылар өсөн һөнәри шөғөлгә әйләнә.
Юғары кимәл профессиональ спортсылары зур күләмдә гонорарҙар, төрлө тауарҙарҙы рекламалап, ошондай уҡ килем ала, бер үк ваҡытта бары тик көйәрмәндәр араһында ғына, ҡайһы саҡта халыҡтың күпселеге алдында билдәлелек яулай.
Профессиональ спорт өлкәһендәге хәл-ваҡиғаларҙы көйләү өсөн дөйөм йүнәлештәге һәм тар маҡсатлы ойошмалар һәм ассоциациялар төҙөлә, улар спортсыларҙы, тренерҙарҙы, спорт судьяларын, ҡайһы бер осраҡта көйәрмәндәрҙе лә берләштерә.
Мәҫәлән, быуаттың 60-сы йылдарында уйынды йәнләндереү һәм тамашасыларҙың ҡыҙыҡһыныуын арттырыу маҡсатында Американың баскетбол лигаһы, артабан Американың баскетбол ассоциацияһы ғәмәлгә өс мәрәйле ырғытыуҙы индерә, һуңынан улар бөтә донъяла ҡулланылған баскетбол ҡағиҙәләренә лә өҫтәлә.
1970 йылдан профессиональ теннис турнирҙарында матч ваҡытын ҡыҫҡартыу маҡсатында сетт ә еңеү өсөн ике гейм айырма булырға тейеш системаны 6:6 тигеҙ иҫәбе булғанда уйналынған «тай-брейк» исемен алған хәл иткес гейм ҡыҫырыҡлап сығара бара.
1880-се йылдар башында ул фекерҙәштәре менән бергә Францияла Физик тәрбиәнең милли лигаһын, ә шул уҡ ун йыллыҡтың аҙағында — Физик тәрбиәнене пропагандалау буйынса комитет һәм Франция атлет йәмғиәттәре союзын ойоштора.
1889 йылда Кубертен башланғысы менән Париждағы Бөтә донъя күргәҙмәһе барышында физик культура буйынса конгресс үтә, ә 1892 йылда ул Сорбоннала беренсе тапҡыр халыҡ-ара мультиспорт ярыштары — яңы Олимпия уйындары үткәреү башланғысы менән сығыш яһай.
Олимпия уйындарын ойоштороу буйынса конгресс ике йылдан һуң була, унда Франция, Бөйөк Британия, АҠШ, Рәсәй империяһы, Швеция, Испания, Италия, Греция, Бельгия һәм Нидерландтың 39 спорт йәмғиәтенән делегаттар ҡатнаша, был йыйынды һәм уның ҡарарҙарын хуплауҙарҙар шулай уҡ Австралия менән Япониянан килә.
Спортсылар грек-рим көрәше, велоспорт, гимнастика, еңел атлетика, йөҙөү, атыу, теннис, ауыр атлетика һәм фехтование буйынса ярыштарҙа 43 комплект награда өсөн көрәшә; ишкәк ишеү буйынса алдан планлаштырылған ярыштар ҡатнашыусылар булмау сәбәпле исемлектән төшөп ҡала.
Ҡытайҙа табылған ҡайһы бер әйберҙәр һәм ҡоролмалар был ил биләмәләрендә беҙҙең эраға тиклем 4000 йыл элек үк хәҙерге спортҡа ныҡ оҡшаған эшмәкәрлек булғаны тураһында һөйләй.
Шумер цивилизацияһы археологтарға Боронғо Месопотамияла көрәштең популяр булыуын сағылдырған күп кенә ҡомартҡылар ҡалдырған, улар араһынан яҡынса биш мең йыл элек яһалған таш барельефтар һәм Хафаджиҙа табылған бронза статуэтка киң билдәле.
Бени-Хәсәндә Боронғо Мысыр кәшәнәләрендәге көрәшселәрҙең әйтелгән дәүергә ҡараған һүрәттәре хәҙерге заман көрәшенең күп кенә ысулдары беҙҙең көндәргә тиклем 4,5 мең йыл элек үк көс һынашҡанда ҡулланылыуын күрһәтә.
Шул үк ваҡытта был дәүер һүрәттәре көрәш буйынса ярыштарҙа Ливия һәм Нубия вәкилдәренең ҡатнашыуыуы һәм уларҙа судьяларҙың булғанлығын күрһәтеүе бик тә ихтимал.
Тағы ла боронғораҡ һүрәттәрҙә йүгереү буйынса ярыштар һынландырылған тип һанарға һәм улар һөҙөмтәһендә хатта хакимдәрҙең һайланыу мөмкинлеге тураһында фекер йөрөтөргә нигеҙ бар.
быуат аҙағындағы Англияла Данлы революция, уйындарға һәм ярыштарға быуаттар буйы һалынып килгән бөтә тыйыуҙарҙы тулыһынса юҡҡа сығарып, уларҙың сәскә атыуына этәргес бирә.
Был осорҙа буржуаз Англияла «джентльмендар спорты» традициялары барлыҡҡа килә: бай ғаиләләрҙән сыҡҡан йәштәр, үҙҙәре спорт менән әллә ни шөғөлләнмәһә лә, ат сабыштары, йүгереүҙәр һәм бокстағы тотализаторҙарҙа әүҙем уйнап, был спорт төрҙәре үҫешенә спонсорлыҡ итә, бер үк ваҡытта бөтә ил өсөн дөйөм булған тотороҡло ҡағиҙәләрҙең формалашыуына ситләтеп булһа ла йоғонто яһай.
1722 йылда Англияла фигуралы шыуыу буйынса уҡыу ҡулланмаһы баҫылып сыға, ә 1742 йылда был спорт төрөнөң донъялағы беренсе йәмғиәте — Эдинбург конькиҙа йүгереүселәр клубы ойошторола.
Спортҡа Англиялағы ҡараш, континенталь Европаға һәм илдең океандағы колонияларына ла таралып, көнбайыш донъяла өҫтөнлөклөгә әйләнә; «джентльмендар спорты» йоғонтоһонда ярыш элементы спорттың милли төрҙәренә лә күсә, был йәһәттән Голландиялағы конькиҙа йүгереү спортын айырым күрһәтеп була.
Тәү башта спорт ярыштары һәүәҫкәрлек характерында булып, Олимпия уйындарында ҡатнашыусылар ҡалған ваҡытын эшмәкәрлектең башҡа өлкәләренә арнаһа ла, антик осорҙан уҡ, атап әйткәндә, беҙҙең быуатҡа тиклем быуаттан, һөнәри атлеттар ҡатламы формалаша башлай.
Бигерәк тә профессиональ спорт менән шөғөлләнгән түбәнге ҡатлам вәкилдәренә һиҙелерлек ҡиммәтле приздары бирелгән урындағы ярыштар системаһы үҙҙәре өсөн ярайһы уҡ яҡшы тормош шарттары тыуҙырыуға булышлыҡ
Быға физик тәрбиә концепцияһың үҙгәреүе туранан-тура тәьҫир итә: дөйөм ополчение өсөн яугирҙар әҙерләү сараһынан спорт тамашаға әйләнә, һәм сәнғәттең һәр төрө кеүек уның менән маҡсатлы планда бары тик айырым һәләтлеләр генә шөғөлләнә башлай.
Афина скульпторы Аполлонийҙың беҙҙең эраға тиклем быуатта тыуҙырған профессиональ атлет — йоҙроҡ һуғышсыһы — образы был ваҡытта уҡ спорт концепцияһының кеше эшмәкәрлегенең был төрөнөң үҙенең беренсел идеяһынан бик тә алыҫҡа киткәнлеген асыҡ күрһәтә.
Ҡасандыр классик грек мәктәбе өсөн хас булған кеше-гражданиндың гармоник төҙөлөшлө фигураһы урынына скульптура портретында натураль нескәлектәр менән профессиональ көрәшсенең гипертрофированый мускулатураһы, һынған танауы, йыртылған ҡолаҡтары һәм төрлө яра эҙҙәре, шулай уҡ «спорт инвентары» — ҡулдарындағы тимерҙәр ҡуйылған бирсәткәләре һынландырылған.
Христианлыҡтың Рим империяһының дәүләт дине итеп раҫланыуынан һуң антик физик культура бөлгөнлөккә төшә һәм инде 394 йылда, император Феодосий хакимлеге ваҡытында, Олимпия уйындарынан баш тартыла һәм олимпия йыл иҫәпләүе юҡҡа сығарыла.
Олимпия хартияһында олимпия спорт төрҙәре тип танылған спорт төрҙәре менән етәкселек итеүсе халыҡ-ара спорт федерацияларының тулы исемлеге иғлан ителгән: 2013 йылға ҡарата улар бөтәһе 35 булған.
Һан яғынан сикләү Бөтә донъя допингҡа ҡаршы кодексты ҡабул итеү, һөҙөмтәләрҙең тәү сиратта "механик хәрәкәт көсө"нә бәйле булмауы, шулай уҡ теге йәки был төрҙөң таралыу дәрәжәһенән сығып билдәләнгән.
Йәйге Олимпия уйындары өсөн —ир-аттарҙың спорт төрө иң кәмендә дүрт ҡитғаның 75 илендә һәм ҡатын-ҡыҙҙар спорт төрө иң кәмендә өс ҡитғаның 40 илендә таралған булырға тейеш;
Англияла футбол ысын мәғәнәһендә халыҡ уйынына әйләнә, крикет һәм крокет үҫеш ала, колонияларҙан үҙләштерелгән поло, бадминтон, өҫтәл теннисы һәм лакросс үҙ һәүәҫкәрҙәрен таба.
Уның башланғысы һәм эгидаһы менән спорт тренерҙары институты барлыҡҡа килә һәм үҫешә, спор ҡоролмалары төҙөлә; Ассоциация эшмәкәрлеге волейбол һәм баскетбол уйындарының килеп сығыуына булышлыҡ итә.
эшмәкәрҙәренең береһе Рәсәй империяһында «Маяҡ» исеме аҫтында Йәштәрҙең рухи, әхлаҡи һәм физик үҫешенә булышлыҡ ойошмаһы төҙөй, ул Октябрь революцияһына тиклем уңышлы эшләп килә.
Нәҡ ошо осорҙа Евразия ҡитғаһының ҡапма-ҡаршы яғы — Ҡытайҙа ла спорт һүнеп ҡала: Конфуцианлыҡ тәьҫире арҡаһында кешенең физик яҡтан үҫешенә иғибар юғала.
цзинь властарын ҡорал йөрөтөүҙе тыйыуға этәрә, был үҙ сиратында халыҡ араһында ҡоралһыҙ алыштың яңы төрҙәре барлыҡҡа килеүенә һәм таяҡлы фехтованиеның үҫешенә килтерә.
Тағы ла һуңыраҡ, инде яңы дәүерҙең икенсе мең йыллығы уртаһында, ябай халыҡҡа ҡорал йөрөтөүҙе тыйыу һөҙөмтәһендә Японияның һуғышлыҡ оҫталығы тыуыуына алып килә, һәм континенттағынан ныҡ айырыла.
Ҡоралһыҙ крәҫтиәндәрҙән дә еңелә башлаған ҡоралланған япон самурайҙары үҙ сиратында ҡоралһыҙ алыш системаһын уйлап сығара, ул «дзю-дзюцу» исеме менән тарала .
Барлыҡ Эллада өсөн дөйөм боронғо спорт байрамы булған ошо Олимпия уйындарынан тыш беҙҙең эраға тиклем быуатта башлап үткәрелгән Пифий, Немей һәм Истмий уйындары шулай уҡ дәүләт-ара кимәлдә уҙған.
Һуңыраҡ, Греция өҫтөнөн Рим хакимлеге осоронда, киң масштаблы спорт сараларына Октавиан Август тарафынан булдырылған Акций уйындары һәм Домициан ойоштороп ебәргән Капитолий уйындары өҫтәлгән.
Шулай ҙа рим дәүерендә спорт, дөйөм алғанда, үҙенең киң ҡатлам халыҡты йәлеп итеү үҙенсәлеген юғалтҡан, сөнки йылдам үҫешә барған профессональ спорт киң танылыу алған.
Яңы дәүерҙең тәүге «олимпия уйындары» 1836 йылда Швеция курорттарының береһе булған Рамлёсала үтә — уларҙы күрше ауылдарҙа йәшәүселәр өсөн уҡыусы Пера Линга Густав Шаратау ойоштора.
Ике йылдан һуң Олимпия уйындарын күптән түгел бойондороҡһоҙлоҡ алған Грецияла ла тергеҙеп ҡарайҙар, әммә был ниәт тарихи Олимпия янындағы ауылда үткәрелгән тәүге уйындары менән туҡталып ҡала.
Уларҙың программаһына ингән ҡайһы бер спорт дисциплиналары буйынса ярыштар тергеҙелгән антик стадионда, ә сәнғәттә көс һынашыуҙар махсус төҙөлгән һәм уларҙы ойоштороуға аҡса биргән Евангелис Заппас исеме менән аталған «Заппейон»да үтә.
Йөҙҙән артыҡ спорт федерацияһын берләштергән «СпортАккорд» халыҡ-ара конвент сайты «спорт» билдәләмәһенә түбәндәге критерийҙарҙы индерергә тәҡдим итә: ярыш элементы; ҡағиҙәләрҙең осраҡлыҡ элементына йәки нигеҙләнмәүе; ҡатнашыусыларҙың һәм тамашасыларҙың һаулығы һәм именлегенә кәрәмәгән ҡурҡыныстарҙың булмауы; тере йәндәргә махсус теләк менән зыян килтермәү; кәрәкле ҡорамалдарға берҙән-бер етештереүсенең
Төрлө мөйөштәрендә ҙур ғына бейеклектә нығытылған түңәрәктәре булған уйын майҙансыҡтарының табылыуы хәҙерге баскетболға оҡшаш уйындың булыу мөмкинлегенә туранан-тура ишара.
Туп уйыны Америкала йәшәгән ҡайһы бер халыҡтарҙа бәхәсле мәсьәләләрҙе, шул иҫәптән биләмәләр буйынса ла, хәл итеү өсөн дә ҡулланылған һәм күп кенә осраҡта ритуал характерға эйә булған — был бигерәк тә майя цивилизацияһы сәскә атҡан дәүер өсөн хас күренеш; уйында еңелеү еңелгән уйынсыларға үлем менән дә янаған, сөнки уларҙы ҡорбан иткәндәр.
быуат барышында Европаның күп кенә илдәрендә гимнастика әүҙем үҫешә, милли үҙаң күтәрелгән осорҙа һәм дөйөм хәрби әҙерлек кәрәклегенән сығып, уға практик әһәмиәт бирелә.
Швед педагогы Ялмар Линг, терапевт Пер Лингтың улы, бөгөн дә уңышлы ҡулланылған гимнастик снарядтар — эйәрле эскәмйә, гимнастик бүрәнә, швед стенкаһы, һикереү трамплины эшләй.
Мәҫәлән, йоҙроҡ һуғышы менән шөғөлләнгән һәүәҫкәрҙәр араһынан халыҡ яратып ҡараған был күңел асыу тамашаһын финанс нигеҙгә ҡуйған яҡшы оҫталар айырылып сыға.
Англиялағы беренсе бокс мәктәбен быуаттың беренсе яртыһында үҙ заманынының ауыр үлсәмдәге иң яҡшы боксёры Джеймс Фигг аса, ул ҡул һуғышы буйынса оҫталыҡ дәрестәрен аҡсаға үткәрә башлай.
Олимпия энциклопедияһы был ҡыҫҡа характеристиканы киңәйтелгән аңлатма менән дә тулыландыра, уға ярашлы ярыштар һәм уларҙы ойоштороу системаһына уларға әҙерләнеүҙе , кеше эшмәкәрлегенең был өлкәһендәге үҙенсәлекле социаль мөнөсәбәттәрҙе һәм ошо эшмәкәрлектең йәмғиәт өсөн әһәмиәтле булған һөҙөмтәләрен дә өҫтәргә кәрәк.
Йыш ҡына бындай ярыштар йылына бер нисә тапҡыр төрлө илдәрҙә һәм төрлө ҡағиҙәләр ҡулланып үткәрелә, был иһә үҙ сиратында халыҡ-ара спорт союздары (1881 йылда төҙөлгән Европа гимнастика союзы — 1897 йылдан Халыҡ-ара гимнастика федерацияһы шуларҙың тәүгеһе була) барлыҡҡа килеүгә һәм ҡағиҙәләрҙе бер төрлөгә килтереүгә этәргес була.
Хәҙерге замандың юғары индустриаль йәмғиәте, мәғлүмәт һәм белем кеүек дөйөм ресурстарға нигеҙләнеп, кешеләрҙең интернет-технологиялар ярҙамында шәхсән аралашыу мөмкинлектәрен файҙаланып, спорттың покер һәм социаль селтәрҙәрҙәге бер үк ваҡытта күптәр ҡатнаша алырлыҡ уйындар кеүек интеллектуаль төрҙәрен әүҙем алға этәрә.
Спорт — физик йә интеллектуаль әүҙемлектең үҙенсәлекле төрө, ул ярышыу маҡсатында ойошторола һәм тән яҙыу күнекмәләре менән торған маҡсатҡа ярашлы әҙерләнеүҙе үҙ эсенә ала.
Ял менән бергә физик сәләмәтлекте тора-бара һәм әкренләп нығытыуға, интеллект кимәлен арттырыуға, мораль ҡәнәғәтләнеү алыуға, камиллыҡҡа, шәхси, төркөм һәм абсолют рекордтарҙы яңыртыуға, данға, физик мөмкинлектәрҙе һәм таһыллыҡты, оҫталыҡты үҫтереү ынтылышына ҡоролоп, спорт кешенең физик һәмпсихологик күрһәткестәрен яҡшыртыуға булышлыҡ итә.
Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер спорт төрҙәрен айырып ҡарау Халыҡ-ара олимпия комитеты бүленешенә тап килмәүе лә мөмкин: мәҫәлән, йөҙөү, һыуға һикереү, һәм синхронлы йөҙөүҙе МОК бер спорт төрө итеп ҡарай, сөнки уларҙың барыһы менән дә бер халыҡ-ара федерация — етәкселек итә, ә Рәсәй ҡанунинәте буйынса улар — төрлө спорт төрҙәре.
Гимнастика һәм йөҙөү буйынса дәреслектәр, спорт уйындарын популярлаштырыуға арналған хеҙмәт яҙыу менән бер рәттән ул гимнастик снарядтарҙы — гимнастика өсөн конь һәм турникты ҡулланыуға индерә, шулай уҡ ҡолға менән һикереүҙе тәҡдим итә.
Халыҡ-ара «СпортАккорд» конвенты ҡарамағына халыҡ-ара спорт федерацияларының иң күбе тупланған — уларҙың 93-е тулы ағзалыҡ хоҡуҡтарына эйә булһа, 16-һы ассоциялаштырылған).
Олимпия хартияһы спорттың ҡышҡы төрҙәрен айырым төркөм итеп ҡарай: «ҡарҙа йәки боҙҙағы спорт төрҙәре» — бары тик улар ғына Ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына индерелә.
Спорт (, иҫке француз теленән «уйын», «күңел асыу» тип тәржемә ителгән һүҙенән ҡыҫҡартып яһалған) — кешеләрҙең физик һәм интеллектуаль һәләттәрен сағыштырыуға ҡоролған һәм тәғәйен ҡағиҙәләр буйынса ойошторолған эшмәкәрлек, шулай уҡ ошо эшмәкәрлеккә әҙерләнеү һәм уның барышында хасил булған шәхес-ара мөнәсәбәттәр.
Спорт төрө —спорттың ошо Федераль закон билдәләгән тәртиптә раҫланған тейешле ҡағиҙәле, шөғөлләнеү мөхите, ҡулланылған спорт инвентары һәм ҡоролмалары булған һәм ошо Федераль закон талаптарына ярашлы ижтимағи отношениеларҙың айырым өлкәһе итеп танылған өлөшө.
Спорт миллионлаған кешеләргә үҙҙәренең физик үҙенсәлектәрен һәм хәрәкәт мөмкинлектәрен камиллаштырырға, сәләмәтлектәрен нығытырға һәм төрлө хеҙмәт менән шөғөлләнә алырлыҡ ғүмер йылдарын оҙайтырға мөмкинлек бирә.
Дәүләкән районы аша Силәбе — Өфө — Һамар тимер юлы, Шишмә — Дәүләкән — Ҡырғыҙ-Миәкә һәм Бүздәк — Дәүләкән — Ауырғазы автомобиль юлдары үтә.
Сәҙертдинов Зөфәр Сәҙертдин улы , совет дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1975—1986 йылдарҙа СССР-ҙың монтаж һәм махсус төҙөлөш эштәре министры урынбаҫары.
РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе, Ленин, Октябрь Революцияһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе», ике Ҡыҙыл Йондоҙ, 3-сө дәрәжә Дан һәм 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Яр Саллы — Татарстан Республикаһының төньяҡ-көнсығышында, Кама йылғаһының һул ярында урынлашҡан, Татарстан ҡалалары араһында ҙурлығы һәм әһәмиәте буйынса икенсе урында торған ҡала.
Яҙын-йәйен ауылдан-ауылға, йәйләүҙән-йәйләүгә күсеп, Аҡмулла мәғрифәтселек идеяларын тарата, зирәклекте, ғәҙеллекте, кешелеклелекте данлай, сәсәндәр һәм аҡындар әйтештәрендә ҡатнаша, шиғырҙарын халыҡҡа уҡый.
Камалетдинов Мифтахетдин Камалетдин улы 1831 йылдың 14 декабрендә Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙе 12-се Башҡорт кантоны Күл-Иле-Мең улусының Туҡһанбай ауылында хәлле ғаиләлә тыуа.
Ғилми әҙәбиттәге әсәһе Бибиөмөгөлдең бик иртә үлеүе һәм буласаҡ шағирҙың үҙ сиратында етем ҡалыуы тураһындағы раҫлауҙар дөрөҫ түгел, сөнки архив документтары буйынса Мифтахетдинға 19 йәш сағында әсәһе Бибиөмөгөл иҫән булған, әммә 1859 йылғы ревизияла уның әсәһе күрһәтелмәгән.
Мәғрифәтсе әҫәрҙәрендә аҡылылыҡты, ғәҙелеллекте, кешелелекте данлай, әҙәпһеҙлектән көлә, властарҙың башбаштаҡлығын һәм законһыҙ эш итеүҙәрен фашлай.
Аҡмулла аҡыл эйәһе булараҡ, үҙ заманы өсөн ысын мәғәнәһендә әхлаҡ-тәрбиә кодексы төҙөп, халыҡҡа был өгөт-нәсихәтен әҫәрҙәре аша халыҡҡа әйтеп биргән.
З. Әсфәндиәров фаразлауы буйынса, идара итеүҙең кантон системаһы осоронда башҡорттар хәрби хеҙмәткә алынғандар, һәм рөхсәтһеҙ йәшәгән урындарын ҡалдырғандарҙы, Ырымбур сик һыҙығына хәрби хеҙмәт үтер өсөн йыйылыу пункттарына бармағандарҙы йәки һуңлағандарҙы язаға тарттырғандар һәм зинданға бикләгәндәр, бәлки Мифтахетдин Камалетдинов та бындай яҙмышҡа дусар булғандыр.
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Мифтахетдин Камалетдинов Троицк өйәҙендәге Һөләймән ауылында 1892 йылда булғанда Саһира Юлдыбай ҡыҙына өйләнә, әммә һуңынан уның менән айырылыша.
Аҡмулла башҡорт теле үҫешендә ҙур роль уйнай, уның ижады ҡаҙаҡ һәм татар әҙәбиәттәре үҫешенә әһәмиәтле йоғонто яһай, уның исеме төркмәндәр, ҡарағалпаҡтар һәм башҡа төрки халыҡтарҙа киң билдәле була.
Бының өсөн ихаталағы асыҡ усаҡ өҫтөнә 2 метр самаһы бейеклектә тар ғына ағас таҡталарҙан ылаш яһап ҡуйыла һәм баш-баш итеп йомарланған ҡорот шунда теҙеп һалына.
Ил 20 өлкәгә бүленгән — Валле-д’Аоста, Ломбардия, Трентино-Альто Адидже, Фриули-Венеция Джулия, Пьемонт, Лигурия, Венето, Тоскана, Умбрия, Эмилия-Романья, Марке, Абруццо, Лацио, Молизе, Базиликата, Кампания, Калабрия, Апулья, Сардиния һәм Сицилия, (шуларның бишеһе — Сицилия, Сардиния, Трентино-Альто-Адидже, Валле-д’Аоста һәм Фриули-Венеция Джулия — айырым статусҡа эйә).
Ҡала, Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуынан һуң, хозур тәбиғәтле был төбәктәргә күпләп килеп ултыра башлаған урыҫтарҙың яңынан-яңы ерҙәргә хужа булып, унда ауылдар, сиркәүҙәр һалдырыуына ризаһыҙ башҡорттар яндырған Архангельский ауылы урынында ҡалҡып сыға.
Фергусон 1710 йылдың 25 апрелендә Банффширҙа ябай кешеләр ғаиләһендә тыуа: уның атаһы Джон Фергусон ҙур булмаған ерҙә ҡуртымға алып эшкәрткән, әсәһе Эспет Лоббан алты бала үҫтергән, шулар араһында Джон икенсе бала була.
Үҙенең автобиографияһы буйынса уҡырға ул атаһы өлкән ағаһын өйрәткәнен тыңлап ултырып өйрәнән һәм уҡырға төшкәнгә тиклем өлкән йәштәге үатып ярҙамы менән өйрәнгән.
Туғыҙ йәшлек сағында, атаһы рычаг ярҙамында туҙған ҡыйыҡты емереүен күреп ҡалып, ул рычагтың эш прицибын аңлап ҡына ҡалмай, уны тәгәрмәс һәм ярымкүсәрҙә файҙалана.
1734 йылда Эдинбургҡа күсеп килә һәм портрет миниатюраһы менән шөғөлләнә башлай, артабан ул Инвернессҡа күсеп килә, 1743—1744 йылдарҙа Лондонда күсеп килә һәм ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем бында йәшәй.
ОКАТО́ коды, ОКАТО́ һаны — Рәсәй Федерацияһының барлыҡ төбәктәре һәм тораҡ пункттарының дөйөм төркөмләүсе исемлеге; статистика һәм иҡтисад кеүек өлкәләрҙә мәғлүмәтте ышаныслы, сағыштырырлыҡ һәм автоматик рәүештә эшкәртеү өсөн булдырылған.
Был уҡыу йорто 1956 йылдан 1-се республика мәктәп-интернаты булһа, 1991 йылда 1-се республика башҡорт гимназия-интернаты итеп үҙгәртелә, 1994 йылда уға халыҡ шағиры исеме бирелә һәм ул бөгөн Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты тип атала.
Тормош иптәше Надежда Васильевна Ғарипова (ҡыҙ фамилияһы Друм; —11.03.2009; сығышы менән Украина ССР-ы Днепропетровск өлкәһенең Новомосковск ҡалаһынан) башҡорт телен яҡшы белә.
Рәми Ғарипов Пушкин, Лермонтов, Есенин, Блок, Гейне, Хәйәм, Рудаки, Ғамзатов шиғриәтен башҡорт теленә нәфис тәржемә итеү оҫтаһы булараҡ та киң билдәлелек яулай.
Төрлө фараздар буйынса, Искәндәр күп күләмдә хуш еҫле матдәләрҙе утҡа ташлай, бының өсөн Леонидас уны ҡаты шелтәләй һәм хуш еҫле тауарҙарға бай илде баҫып алғас, йәне теләгәнсә сарыф итә аласағын әйтә.
Мәҫәлән, фарсы шиғриәте классигы Низами Гәнжәүиҙең киң билдәле "Искәндәрнамә" поэмаһы (, Автор Искәндәр Зөлҡәрнәй тураһындағы төрлө сюжеттарҙы һәм риүәйәттәрҙе әҙәби йәһәттән эшкәртеп, донъя хазинаханаһына ингән поэма ижад иткән Уны Гәнжәүи фарсыларҙың камил батшаһы, зороастризмды еңгән һәмхаҡ дин килтергән шәхес итеп һүрәтләй.
Әҫәр европа рыцарь романдарына яҡын, әммә Низами үҙ фәлсәфә йүнәлешен эҙмә-эҙлекле үткәрә, ә Зөлҡәрнәй грек һәм һинд аҡыл эйәләре менән фәнни кимәлдә әңгәмәләр алып бара.
Иң киң таралған сюжеттарҙың береһе - Искәндәрҙең бөтәһенән йәшереп йөрөгән ике мөгөҙө булыуы тураһында легендалар; бер сәстараш уның был серен һыбыҙғыһына һөйләй, ә ул был турала бөтә донъяға белдерә.
Быны күргәс, атаһы һәм башҡалар таң ҡала, Искәндәр әйләнеп килеп аттан төшкәс, Филипп уны үбеп ала һәм: «Улым, үҙеңә тиң мәмләкәт тап, Македонияла һиңә урын юҡ», — ти.
Был һүҙҙәр, бәлки ғорурлыҡ менән бер рәттән ҡурҡыуҙан да әйтелгәндер, сөнки Филипп Македония хакимдары һәм уларҙың күпкә ынтылған улдары менән нимә булыуы тураһында бик яҡшы белә.
Дөйөм алғанда фантазия һәм мажаралылыҡ йәһәтенән Әхмәҙи Низами менән Фирдоусиҙан көслөрәк яҙҡан, етмәһә автор суфыйлыҡ менән мауыҡҡан, был поэманың йөкмәткеһендә сағылмай ҡалмаған.
Өс йыл дауамында Искәндәр Бесс һәм уның яҡлылары менән яу алып бара, шул арала ул Герат һәм Сәмәрҡәнд ҡалаларын баҫып ала, Бер нисә Александрия ҡалаларына, шул иҫәптән хәҙерге Кандагар , Худжант ҡалаларына нигеҙ һала.
Һуңынан ул Искәндәргә ғаиләһе өсөн байтаҡ ерҙәр тәкдим итә, ләкин Искәндәр, Фарсы империяһының яңы хакимы булараҡ, ул ерҙең хужаһы кем икәнен үҙе хәл итәсәген белдерә.
Птолемейҙар йыш ҡына фирғәүендәрҙең төрлө артефакттарын үҙ маҡсаттарында файҙаланған, шул уҡ ваҡытта Птолемей Беренсенең бөйөк яулаусыны лайыҡлы ерләү ойоштороу өсөн ваҡыты ла булмаған.
Граник яуында Искәндәрҙең Фарсы империяһының ғәскәрен еңгәндән һуң, Кесе Азияның күп ҡалалары ҡаршылыҡһыҙ бирелә, Галикарнас ҡалаһы оҙаҡ һәм ныҡышмалы ҡаршылаша, әммә бер нисә ҡаты һөжүмдән һуң ул да еңелә.
Тулы хоҡуҡлы вариҫтары булмағанлыҡтан (уның улы Искәндәр уның үлеменән һуң ғына тыуа, ә икенсе улының әсәһе уның законлы ҡатыны булмай), был һорауға яуап бик мөһим була.
Сүриә әҙәбиәтендә Искәндәр тураһында бер нисә әкиәт була, уны ауыл баһадиры итеп, ғәйрәте менән иң яҡшы ат, иң матур ҡыҙҙы һәм иң яҡшы ҡылысты үҙенеке итеүен һүрәтләйҙәр.
Уның баҫып алыу сәйәсәте быуаттарға һуҙылған Грек колонизацияһының һәм Грек мәҙәниәтенең йоғонтоһо йыраҡ илдәрҙә көсәйеүенең, шулай уҡ Эллинистик дәүерҙең башланғысы булып тора.
Урта Азия төрки шағиры тюркский поэт Ғәлишәр Нәваи «Искәндәр диуары» тигән әҫәрендә Искәндәр тормошондағы фантастик сюжеттарҙы файҙаланып яҙылған (тере һыу эҙләү, илбаҫарҙарҙан һаҡланыу өсөн диуар төҙөүе һәм башҡалар).
Башҡорт атлылары Байгилде Аҙанғолов, Иҡсан Иҙрисов, Абдулғәфәр Ирназаров, Яныбай Илсебаев, Әбделҡасим Сәлихов илде һәм Европаны Наполеон иҙеүенән азат итеүҙә ҡатнашҡан.
2003—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығы етәксеһе, 2012—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дүлт хеҙмте һм идара итеү академияһы уҡытыусыһы һәм факультет деканы урынбаҫары.
Дауыт ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһы ҡушылдығы Иҙәш йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан төньяҡҡа табан 3 километр һәм Магнитогорск тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ҡаҙыныуҙар барышында монументаль архитектура объекттары: нигеҙенең киңлеге 10 метр, бейеклеге 4—5 метрға еткән ҡеүәтле диуар, тәрән һәм киң соҡор, тура мөйөшлө һәм тирмә рәүешендәге торлаҡ эҙҙәре, уртаса киңлеге 2 метр, оҙонлоғо 50 метрҙан ашыу ағас күпер, тимер һәм баҡыр иретеү мейестәре, ювелир оҫтаханаһы ҡалдыҡтары табылды.
Артабан да крайҙы өйрәнеүселәр бик күп алтын һәм башҡа ҡиммәтле таштарҙан яһалған биҙәүестәр, шулай уҡ быуат аҙағы, быуат башы менән билдәләнгән алтын Византия сылбырының фрагментын таба.
Хеҙмәт ҡоралдары, керамика, биҙәү һәм ҡорал әйберҙәре һәм башҡаларҙан, шул иҫәптән Х–Х быуаттарҙағы 19 көмөш тәңкәнән торған матди мәҙәниәт әйберҙәренән ҙур коллекция тупланды
Округка Волганың урта һәм өҫкө ағамынында урынлашҡан, шулай уҡ Урал буйы менән Урал тауҙарының көнбайыш битләүенә ҡараған региондар, һәм Үҙәк Рәсәйҙә урынлашҡан ике регион ҡарай.