polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Урта быуаттарҙа таралған йәһүди-христиан "Сивилла күрәҙәләре"ндә әүернә данлана, был Сәба батшабикәһенең Тереклек тыуҙырыусы Әүернә алдындағы ғибәҙәте тураһында сюжетҡа нигеҙ булғандыр.
Легенда буйынса, был баҫма Изгелек менән Яуызлыҡты айырыу ағасының Әҙәмде ерләгән саҡта ауыҙына һалып ҡалдырылған ботағынан үҫеп сыҡҡан һәм һуңынан Йәрүсәлим ҡорамын төҙөгәндә сығарып ташланған ағастан эшләнгән булған.
Ҡөрьән тәфсирселәре үтә күренмәле иҙәнде, аяғы ишәктеке шикелле йөнлө икән, тип ишеткән Сөләймәндең Бәлкис аяғын тикшереү өсөн ҡорған хәйләһе менән аңлата.
Та’алаби һәм Джәләл әд-Дин әл-Мәхәлли версияһы буйынса, Бәлкистең бөтә тәне йөн менән ҡапланған, ә аяҡтары ишәк тояҡлы булған — был уның иблис тәбиғәтен иҫбат иткән, уны батша шулай фашлаған .
Яңы Ғәһедтә Сәба батшабикәһе «көньяҡ батшабикәһе» тип исемләнә һәм Ғайсаның тәрән аҡылына ҡолаҡ һалмаусыларға ҡаршы ҡуйыла: «Көньяҡ батшабикәһе бындай кешеләргә хөкөм ҡылыу өсөн күтәрелер һәм уларға хөкөм ҡарары сығарыр, сөнки ул ер сигенән Сөләймәндең аҡыллы һүҙҙәрен тыңларға килгәйне, бына, хәҙер Сөләймән юҡ» , Матфейҙа ла ошоға оҡшаш текст бар .
Ҡайһы бер христиан авторҙары иҫәпләүенсә, Сәба батшабикәһенең бүләктәр менән Сөләймәнгә килеүе Ғайса Мәсихкә әүлиәләрҙең баш эйергә килеүенән бәрәбәр.
Иероним Блаженный «Ишағыя пәйғәмбәр китабы»на аңлатмаһында былай ти: Сәба батшабикәһе нисек Сөләймәндең аҡыллы һүҙҙәрен тыңларға килһә, әүлиәләр ҙә Мәсихкә шулай килгән, һәм был Алла хикмәте булып тора.
Шунан ул былай ти: «Эй, өс ҡат ҡәһәрләнгән ағас», ә эргәһендә торған кешеләр уға ҡаршы: «Эй, өсләтә хозур ағас, Раббы шуға аҫыла бит!» — тип һөрән һала.
Икенсе тәфсирсе — Әл-Бәйзәүи фекеренсә, Бәлкистең ире кем булғандыр, уныһы билдәһеҙ, бәлки, батша уны Хәмдән ҡәбиләһе юлбашсыларының береһенә димләп кейәүгә биргәндер.
Танах буйынса иври комментаторҙары араһында шундай фекер бар: Библия сюжетын Сөләймәндең Сәба батшабикәһе менән гонаһлы бәйләнешкә инеүе тип аңларға кәрәк, бының һөҙөмтәһендә Навуходоносор тыуа, ул Сөләймән төҙөгән Ҡорамды емерә .
Хатты алғас, Бәлкис Сөләймән менән һуғыш сығырынан бик ныҡ ҡурҡыуға ҡала һәм бүләктәр ебәрә, тик Сөләймән уларҙы ҡабул итмәй, ғәскәр ебәреп, ҡалаларын алырын һәм халҡын мәсхәрә итеп ҡыуырын хәбәр итә.
Халыҡта, Сөләймән менән ятҡан хеҙмәтсе ҡыҙҙың да улы Заго тыуған, ул Менелик менән бергә үҫкән, ләкин алйотораҡ, сикләнгән ҡарашлы һәм «типкесләп йөрөтә торған малай», эфиоп батшаһының ҡапма-ҡаршыһы булған, тигән риүәйәт тә бар.
Аҙағында иври һәм эфиоп хикәйәләрендәге кеүек батшабикә менән Сөләймән араһындағы мөхәббәт тураһында һөйләнелә: «Ул унан ауырға ҡала һәм иленә ҡайтып китә һәм улы тыуа, һәм ул Навуходоносор була».
Бындай батшабикәнең тарихта булыуы иҫбат ителмәһә лә, уның образы Европа, Төньяҡ Африка һәм Яҡын Көнсығыштың күп халыҡтары фольклорына һәм әҙәбиәтенә һиҙелерлек йоғонто яһаған.
Легенда буйынса, Сөләймән шөбһәгә төшә һәм баҫма бүрәнәһен күмеп ҡуйырға ҡуша, тик ул ағас мең йылдан табыла һәм Ғайса Мәсихте аҫа торған дарҙы яһауға тотонола.
Әйтәйек, бик тәжрибәле оҫталар боҙ киҫәген йоҙроҡ менән бүлә, 15 сантиметр ҡалынлыҡтағы ҡарағай ағас рәшәткәһен һуғыу, ҡыйыҡлы плиткалар өйөмдәрен терһәге йәки башы менән һындыра ала (әммә һынған әйберҙәр тик физик көсөн генә күрһәтә һәм оҫталыҡ күрһәткесе булып тормай).
Японияның башҡа хәрби сәнғәттәренән айырмалы рәүештә , көрәште үҙ эсенә ала, төрлө һелтәүҙәрҙе башҡарыу, тотоп тороу һәм шокхолдинг алымдарын, каратела алышта ҡатнашыусылар араһында тура бәйләнеш дәрәжәһе минималь, ә көндәшен ҡыйратыу өсөн ҡул һәм аяҡ менән тупланған көслө һуғыуҙар ҡулланыла.
Каратеның билдәле оҫтаһы һәм популярлашыусыһы Гичин Фунакоси был үҙгәртеүҙең мәғәнәһен былай тип аңлата: "Көҙгөләге шымартылған өҫлөк алдында торған бөтә нәмәне сағылдырған кеүек, тымыҡ үҙән дә бер аҙ тауыш күтәрә, шуға күрә карате уҡыусыһы, осраған бөтә нәмәгә лайыҡлы яуап бирергә тырышып, үҙен эгоизмдан һәм яманлыҡтан азат итергә тейеш.
«Ҡара» омофонын «Тан династияһы» урынына «буш» тигәнде аңлатҡан тәүге документлаштырылған ҡулланыу 1905 йылдың авгусында Чёмо Ханаширо яҙған «Карате Кумит» китабында баҫылып сыға.
Ҡытай-япон мөнәсәбәттәре бер ҡасан да яҡшы булмай, бигерәк тә япондарҙың Маньчжурияға баҫып инеүе ваҡытында каратэның ҡытай сығышлы булыуы тураһында һылтанма сәйәси йәһәттән дөрөҫ түгел тип табыла.
Ләкин япондар каратэға 1920-се йылдарға тиклем иғтибар итмәй, окинаван оҫтаһы Мотоба Тёки йәмәғәт алышында көнбайыш боксерын еңә, һәм «Кингу» журналы был хаҡта төҫлө репортаж баҫтыра.
Ләкин окинаван диалекты классик япон теленән ныҡ айырылып торғанлыҡтан, япондар классик япон телендә уҡытырға әҙер булған, һәм улар башлыса Окинаван мәктәптәренән модернизацияланған программа буйынса каратены өйрәнгән кешеләр булған.
Шулай итеп, Японияла карате башлыса «физкультура» вариантында тарала башлай; Окинавандың 1920-1940-сы йылдарҙағы оҫталарының Японияла карате бик ныҡ боҙолған тигән әйтемдәре күп — окинавандың «традицион» версияһы менән сағыштырғанда.
Хәҙерге ваҡытта көнбайыш әҙәбиәтендә Окинава халҡы япон баҫҡынсыларына ҡаршы даими партизандар көрәше алып барған һәм был көрәш хаҡына каратэ сәнғәтен булдырған, тигән фекер киң таралған.
Был версияны тәнҡитләүселәр раҫлауынса, утрауҙа өс йөҙ мең кеше йәшәгәнлектән, унда япон гарнизонының тиҫтә ярым самурайы ғына урынлашҡан, был окинавандарҙың тоғролоғон күрһәтә.
СССР-ҙа 1930-сы йылдар аҙағынан бөтә көнсығыш һуғыш сәнғәте, япон сығышлы ғына түгел, ҡәтғи тыйыла, оҫталар тупаҫ һәм нигеҙһеҙ репрессияларға дусар ителә.
Һуғыш сәнғәте Окинава ырыуы мәктәптәре сиктәренән сыға һәм тиҙ арала бөтә Японияны яулап ала, быға Фунакосиҙың тиҙ әүҙемлеге булышлыҡ итә, ул юғары уҡыу йорттарында лекциялар уҡый, каратены өйрәнеү өсөн төркөмдәр ойоштора, үҙенең техникаһын күрһәтә.
Армияға саҡырылыу ваҡытында табиптар Окинаванан ҡайһы бер хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларҙың физик үҫеше яҡшы булыуына иғтибар итә; урындағы тоталиж сәнғәте менән шөғөлләнеүҙәре асыҡланған.
«Буш ҡул» атамаһы 1935 йылда окинаван каратеһының төрлө стилдәге оҫталарын йыйған конференцияла раҫлана Һуңыраҡ «до» — «юл-дорога» төшөнсәһе барлыҡҡа килә, фәлсәфәүи мәғәнәлә — «юл», «йүнәлеш», көрәшсенең «тормош торошо», уның асылы — тәндең һәм рухтың даими камиллашыуы.
Бер нисә рунды бер һыҙыҡҡа бәйләп яҙыуҙан торған «бәйләм рундар»ысулы, шулай уҡ рун урынына уның алфавиттағы Эттир һанын һәм Эттир рәтендәге һанын яҙыу ысулы бар.
«Тарбаҡлы рундар» алымында оҙон һыҙыҡтарҙан бәләкәс кенә һыҙыҡтар үткәрелгән, уларҙың һул яҡтағы һаны Эттирҙың һанын, ә уң яғы рундың һанын күрһәткән.
Боронғо скандинав телендә лә үҙгәрештәр булған, телдең өндәр теҙмәһе байыған, шунлыҡтан дөйөм герман рундары телдең өн составын сағылдыра алмай башлаған, әммә, инглиз-сакс рундарынан айырмалы, скандинав рундарында хәрефтәр кәмегән.
Һаҡланып ҡалған тәүскандинав рундың һәр береһе бер нисәшәр оҡшаш өндө аңлата башлаған: руны — , , , ; — , ; — , , ; — , , ; — , , , ; — , , , ; — , , ; руны , , өндәрен аңлатҡан.
Герман ҡәбиләләренең күптәре Британ утрауҙарына күсеү сәбәпле, уларҙың телдәрендә фонетик үҙгәрештәр барлыҡҡа килгән: бер нисә һуҙынҡы өн өҫтәлгән, шунлыҡтан дөйөм герман рун алфавиты ҡулланыуҙан сыҡҡан.
Һыуһынын олатаһы Бельторн биргән изге шаман балы менән баҫҡас, Одиндың ҡолағына рундар ишетелгән һәм ул, һөңгөһөнөң осон ҡанына манып, рундарҙың иң тәүгеләрен Ғаләм ағасына яҙып ҡуйған, имеш.
Рун яҙмаларының йөкмәткеһе төрлө: улар араһында тылсымлы яҙыуҙар, аллаларға мөрәжәғәттәр бар, әммә мәрхүмдәр иҫтәлегенә яҙылғандары айырыуса йыш осрай.
Мәҫәлән, Рёкта табылған рун яҙыулы ташҡа быуатта йәшәгән король Тьордикҡа маҡтау яҙылған, әммә таштың беренсе юлдарында уйып яҙылған «Был рундар Вемуд тураһында һөйләй. Варин уны һәләк булған улы иҫтәлегенә яҙған» тигән һүҙҙәр таштың ҡәбер ташы икәнлеген иҫбатлай.
Шунан һуң, әгәр юрау йәмәғәт өсөн эшләнһә, — ҡәбилә жрецы, хосуси маҡсатта булһа — ғаилә башлығы, аллаларға доғалар ҡылып һәм ҡарашты күккә төбәп, өс тапҡыр берәр ярҡаны ала ла уларға ырып төшөрөлгән билдәләр буйынса киләсәкте әйтә.
быуатта Ҡара диңгеҙ халыҡтары араһында ҡулланылған грек алфавитынан барлыҡҡа килгән, уларҙы төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйында йәшәгән готтар сығарған, тип иҫәпләй.
Боронғо скандинав һәм англосакс телендәге , боронғо исланд телендәге һәм боронғо немец телендәге герман телендәге һәм гот телендәге , «сер» тигәнде аңлатҡан, шулай уҡ боронғо немец телендәге «серле шыбырҙау, һөйләү» тигәнде аңлата.
Мәҫәлән, Ковелдә табылған һөңгө осондағы яҙыу уңдан һулға уҡыла, өҫтәүенә, боронғо төньяҡ этрус хәрефтәре һәм иртә боронғо грек ҡомартҡыларындағы грек хәрефтәре кеүек рундар ҙа кирегә бороп яҙылған.
Брактеаттарҙағы символдар һүрәтләнеше менән байыраҡ, сөнки улар араһында өс һәм күберәк нөктәләрҙән торған биҙәктәр, өсмөйөштәр, түңәрәктәр, кәкерсәктәр, , хәрефтәренә оҡшағандары бар.
Хәҙерге заманда Стокгольм ҡалаһының Кэкбринкен һәм Пристготан урамдары сатындағы торлаҡ йорттоң цоколе стенаһына боронғо ташҡа уйылған рун яҙмаһы беркетеп ҡуйылған.
Продукцияны Рәсәй Федерацияһының 40-тан ашыу предприятиеһы (Санкт-Петербург, Мәскәү, Тамбов, Тула, Волжск, Краснодар, Саранск, Өфө, Екатеринбург, Омск, Барнаул ҡалаларындағы резино- һәм асбетехник изделиелар эшләүселәр), Германия, Польша, Украина һәм Үзбәкстан ҡуллана.
Башҡортостан Республикаһының тышҡы сауҙа бәйленештәрен үҫтереүгә индергән өлөшө, юғары профессионаллек һәм 2003—2006 йылдарҙағы экспорт операцияларын тормошҡа ашырыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн Башҡортостан Республикаһы Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының дипломдары
Эшсе синыфы тураһында үҙенең китаптары өсөн материалдар йыйып, Иван Владимирович Өфө заводында инженер булып эшләй, Яҙыусылар союзы һәм «Белем» йәмғиәте исеменән политинформациялар һәм лекциялар менән сығыш яһай.
быуатта унда ҡала хакимиәте ныҡышмалығы арҡаһында һаҡлаған Икенсе Мариин ҡатын-ҡыҙҙар училищеһы (Өфөләге беренсе Мариин ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы менән бутарға кәрәкмәй) урынлашҡан була.
Бынан тыш, үҙенең киң эмоциональ даирәһе арҡаһында, әллә күпме жанрҙа: комедия, драма, мелодрама, детектив, биографик фильмдарҙа, триллерҙар, вестерндарҙа — үҙенең һиҙелерлек эҙен ҡалдырған.
Джеймс Мэ́йтленд Стю́арт исеме менән билдәле; 20 май 1908 йыл, АҠШ, Пенсильвания, Индиана — 2 июль 1997 йыл, АҠШ, Лос-Анджелес) — Америка киноактёры, «Филадельфия тарихы» картинаһында иң яҡшы ир-ат роле өсөн «Оскар» премияһы лауреаты була.
Көнсығыш марканан көньяҡҡа шулай уҡ маркалар һәм кенәзлектәр — Штирия герцоглығы, Каринтия герцоглығы, Крайна һәм Истрия — булдырылалар, улар Германия һәм көньяҡ славяндар араһында буфер зонаһы булып хеҙмәт итәләр.
Көнсығыш марка , шулай уҡ Бавария көнсығыш маркаһы исеме аҫтында билдәле) — — быуаттарҙа көньяҡ-көнсығыш Германияла булдырылған һәм Австрия герцоглығына тиклем ойошторолған тәүге осорҙағы феодаль дәүләт .
Көнсығыш маркаһы йәки Австрия макграфы 1156 йылға тиклем император Фридрих Барбаросса дәүләткә герцоглыҡ статусын һәм Бавариянан иреклек бүләк иткәнгә тиклем Баварияның номиналь сюзеренитеты аҫтында ҡала.
«Көнсығыш марка» йәки «Остмарк» терминдары Өсөнсө рейхта Австрияға ҡарата 1938 йылдағы аншлюстан һуң ҡуллана, һуңыраҡ Альпы һәм Дунай рейхсгауҙарына алмаштырыла.
1995 йылда «Еҙ үксә», «Көтөүсе йыры», «Башҡортса краковяк» бейеүҙәрен ҡуйғаны һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы менән бүләкләнә.
Ул ғәҙәттә «улус» терминына ниндәйҙер эпитет йәиһә хаким исемен , мотлаҡ хәҙерге заманда идара иткәнен дә түгел, мәҫәлән, элегерәк тәхеттә ултырғанын («Үзбәк, Беркә илдәренең хакимы», «Үзбәк ере хакимы, Туҡтамыш хан илселәре») ҡушып әйткәндәр.
«Урҙа» һүҙе шул уҡ сығанаҡтарҙа хакимдың ставкаһын аңлатҡан (ул һүҙҙе «ил» мәғәнәһендә ҡулланыу миҫалдары тик быуаттан башлап ҡына күҙәтелә).
Хакимдың был аҙымы Иҙел Болғары һәм Урта Асиялағы әһәмиәтле ҡала үҙәктәре сауҙа даирәләренең хуплауына килтергән, белемле мосолмандарҙы хеҙмәткә йәлеп итеү мөмкинлеге биргән.
Ул идара иткән дәүерҙә ҡала төҙөлөшө әһәмиәтле масштабтарға еткән, урҙа ҡалаларында мәсеттәр, манаралар, мәҙрәсәләр, Ҡарауан- һарайҙар төҙөлгән.
Сығатай һәм Үгәҙәй тоҡомдары, Жусысылар һәм Тулыйсыларҙың дошмандары, язаға тарттырылған, ә уларҙан тартып алынған биләмәләрҙе Мөнкә, Бату һәм уларҙың власын таныған башҡа сыңғыҙлылар бүлешеп алған.
Алтын урҙа яугирҙарынан тыш, хандар ғәскәренә буйһондоролған халыҡтарҙан һалдаттар, Иҙел буйы,Ҡырым һәм Төньяҡ Ҡаф тауынан ялланған һуғышсылар алғандар.
1391—1396 йылдарҙағы һәләкәтле сәфәрҙәре Һөҙөмтәһендә Аҡһаҡ Тимер Туҡтамыштың ғәскәрен Тирәкта ҡыйратҡан , иҙел буйы ҡалаларын, шул иҫәптән Һарай-Беркәне, Ҡырым ҡалаларын һ.
быуат башында Үзбәк хан ҙур ер-хакимиәти ислах уҙғарған: Жусы олоҫо башында хан тарафынан тәғәйенләнгән улус әмирҙәре торған 4 эре олоҫҡа, Һарай, Харәзм, Ҡырым һәм Дәшт-е Ҡыпсаҡ олоҫтарына, бүленгән.
1246—1247 йылдарҙа көнсығышҡа сәйәхәт иткән Плано Карпини, ҡуналҡаларын күрһәтеп, Урҙала түбәндәге лидерҙарҙы: Днепрҙың көнбайыш ярында Куремсаны, көнсығышта Мауциҙы, Дон далаларында Батуҙың һеңлеһенә өйләнгән Картанды, Иҙелдә Батуҙың үҙен һәм Яйыҡтың ике ярында ике мең башын күрһәткән.
Нуғай үҙ дәүләтен төҙөү маҡсатын ҡуйған, Туда-Мәнгү һәм Тула-Буға идара иткән йылдарҙа ул үҙенең хакимлегенә Дунай, Днестр, Узеу буйындағы бик ҙур территорияны буйһондорған.
Әммә 1390-сы йылдарға тиклем Алтын Урҙа әле бер бөтөн дәүләт булып ҡалған, ләкин Аҡһаҡ Тимер менән һуғышта еңелгәндән һуң һәм иҡтисади үҙәктәр таланғандан һуң, 1420-се йылдарҙан башлап тарҡалыу процесы шәбәйгән.
Ялған исемдә йөрөүсе Көлпәнең Урҙа тәхетенә хоҡуғын үлтерелгән хандың кейәүе һәм бер үк ваҡытта бәкләрбәге төмәнсе Мамай тарафынан шундуҡ шикләнеп ҡабул ителгән.
Нәтижәлә Мамай, Үзбәк хан дәүерендәге күренекле Исәтәй әмирҙең ейәне, Урҙаның көнбайыш өлөшөндә, Иҙелдең уң яҡ ярына саҡлы ерҙәрҙә, үҙ аллы олоҫ булдырған.
Алтын Урҙалағы солғаныш, Мавераннахр — Мәүераннаһр әмире Тамерлан ярҙамы менән Туҡтамыш сыңғыҙсылары 1377—1380 йылдарҙа, башта Урус-хан улдарын ҡыйратып, Һырдаръя улустарын, ә һуңынан, Мамайҙың Мәскәү кенәзлеге ) менән туранан-тура конфликтынан файҙаланып, Һарай тәхетен баҫып алғас ҡына, туҡтатыла.
Яуаплы дәүләт вазифаларына Ирандан һәм ғәрәп илдәренән сыҡҡан юғары белемле кешеләр тәғәйенләнгән, был, әлбиттә, күскенсе моғол һәм ҡыпсаҡ юғары ҡатламының ризаһыҙлығына килтергән.
1480 йылда Оло Урҙа ханы Әхмәт Иван -нөң буйһоноуын талап иткән, ләкин был тырышлыҡ уңышһыҙ тамамлана, һәм Русь тулыһынса татар-моғол иҙеүенән ҡотолған.
1269 йылда Талаҫ йылғаһы үҙәнендә уҙған ҡоролтайҙа Мәнгү-Тимер, Бораҡ, Хайду берен-бере бойондороҡһоҙ хаким итеп танығандар һәм, әгәр үҙҙәренең бойондороҡһоҙлоғона ҡул һуҙа ҡалһа, Ҡытайҙа идара иткән бөйөк хан Хубилайға ҡаршы союз төҙөгәндәр
Иҙел буйы сауҙагәрҙәренә көслө хан власы кәрәкмәгәнлектән, хандарҙың яҙмышы сауҙагәрҙәр юғары ҡатламының илтифатлығына, күңел ятышына ныҡ бәйләнгән булған.
Урҙаның сиктәрен быуаттың беренсе ярты йыллығында йәшәгән ғәрәп тарихсыһы Әл-Ғүмәри былай тип билдәләгән: Был дәүләттең Джейхун яғынан сиктәре — Харәзм, Һығанаҡ, Һайрам, Яркәнт, Жәнт, Һарай, Мажар ҡалаһы, Аҙаҡа-Ҡаҡа, Аҡса-Ҡәрмән, Ҡафа, Һуҙак, Һаҡсын, Үкәк, Болғар, Себер өлкәһе, Эбер, Башҡорт һәм Сулман…
1420-се йылдар башында Себер ханлығы, 1428 йылда — Үзбәк ханлығы, шунан Ҡазан , Ҡырым ханлығы, Нуғай Урҙаһы һәм Ҡаҙаҡ ханлығы барлыҡҡа килгән.
быуат уртаһына Алтын Урҙа бер нисә үҙ аллы ханлыҡҡа тарҡалған; уның номиналь рәүештә иң юғары тип һаналған үҙәк өлөшө — Ҙур Урҙа — быуат башында йәшәүҙән туҡтаған.
Баҫма тулыһынса «Мәскәү дәүләтендә һәм тирә-яҡтағы сит илдәрҙә булған, белергә һәм иҫкә алырға лайыҡлы хәрби һәм башҡа эштәр тураһында хәбәрҙәр» («Ведомости о военных и иных делах, достойных знания и памяти, случившихся в Московском Государстве и во иных окрестных странах») тип атала.
1870 йылдың 1 ғинуарынан «юғарынан төшкән бойороҡ» буйынса, «тәжрибә рәүешендә почта учреждениеларында урыҫ һәм сит телдәрҙәге ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу ойошторорға» рөхсәт ителә.
1997 йылдан алып Рәсәй матбуғаты көнөндә киң мәғлүмәт саралары өлкәһендә Рәсәй Президенты премиялары һәм йәш журналистарҙың проекттарына ярҙам итеү маҡсатында гранттар тапшырыла.
1920 йылдың ноябрендә Һиҙиәт Сәғәҙиев тыуған иленә ҡайта һәм Башҡорт Автономиялы Совет Республикаһының халыҡ мәғариф комиссариаты коллегияһы ағзаһы булып эшләй.
Йыйынтыҡҡа һигеҙ әҫәр: «Перебедня», «Катерина», «Тополь», «Мысль» , «К Основьяненко», «Иван Пидкова», «Тарасова ночь» һәм «Думы мои, думы мои, горе мне с вами» инә.
Беренсе баҫма ярыжка телендә сыға (украин теленең русса уҡыу ҡағиҙәләренә нигеҙләнгән орфографияһы); Шевченко үҙе иҫән саҡта күпселек ҡулъяҙмаларында ошо стилде һаҡлаған:
«Кобзарҙың» 100-йыллығына һәм Шевченконың вафатына 100 йыл тулыуға ҡарата баҫма беренсе тапҡыр Ярослав-Богдан Рудницкий редакцияһында 1961 йылда Виннипегта айырым китап итеп баҫтырыла.
1972 йылда «Нәфис әҙәбиәт» — Мәскәү (редакторҙар советы «Бөтә донъя әҙәбиәте китапханаһы»; М. Рыльскийҙың инеш һүҙе) нәшриәтендә Кобзарҙың тулы йыйынтығы донъя күрә.
Шулай уҡ «Балтика» миҙгел алдынан исемен «Жальгирис» тигәнгә алмаштыра, ә «Ижевская Сталь» Ижевск ҡалаһынан Глазовҡа күсә һәм исемен «Прогресс» тип үҙгәртә.
1917 йылдың мартында уны Өфө ҡалаһындағы 144-се запас пехота полкына күсерәлә һәм һуңыраҡ бында эшсе һәм һалдат депутаттарының Өфө губерна Советы янындағы Мосолман һалдаттары бюроһына ағза итеп һайлана.
1917 йылдың авгусынан Баһауетдин Нуриманов менән бергә РСДРП -ның Өфө Комитеты янындағы татар-башҡорт төркөмөнөң матбуғат органы булған «Алға» гәзитен баҫтырыуға әҙерләү менән шөғөлләнә.
1919 йылда Һамар ҡалаһында Көнсығыш фронттың Көньяҡ төркөмө Реввоенсоветы янындағы Башревком вәкиле Муллайән Халиҡовтың сәйәси эштәр буйынса ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә, башҡорт ғәскәрҙәрен ойоштороу эшендә ҡатнаша.
1918 йылдың июнендә комиссариатта эшләгән башҡорт эшмәкәрҙәре менән Татар-Башҡорт республикаһы яҡлылар араһында мөнәсәбәт ныҡ ҡырҡыулаша, тиҙҙән Әхмәҙуллинды Шәриф Манатов һәм Таһир Имаҡов менән бергә төрмәгә ябалар.
Һан-күләм параметрҙары тип антрометрик (оҙонлоҡ, ауырлыҡ, күкрәк ситлеге күләме, ағзалар һәм тән туҡымаларының геометрик формаһы); физик ; биохимик (организмда химик элементтар, эритроциттар, лейкоциттар, гормондар булыуы); биологик һәм башҡа биомаркерҙарҙы атайҙар.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы фекеренсә, кешеләр һаулығы-социаль сифат, шуның өсөн дә йәмғиәт һаулығын баһалау өсөн түбәндәге күрһәткестәр ҡулланыу тәҡдим ителә:
Йәмғиәт һаулығы — тотош популяцияның, йәмғиәттең һаулығы; сирҙәрҙе иҫкәртеү, дөйөм тырышлыҡ һәм йәмғиәттең, ойошмаларҙың аңлы теләге аша ғүмерҙе оҙонайтыу һәм һаулыҡты нығытыу фәне һәм сәнғәте булараҡ билдәләнә.
Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә алып барылған сәйәсәт арҡаһында 20-се быуатта сабыйҙар һәм балаларҙың үлем осраҡтары кәмеүе, шулай уҡ донъяның төрлө ҡитғаларында ғүмер оҙонлоғо артыуы теркәлгән.
Һаулыҡты өйрәнеүсе фәндәргә диетология, фармакология, биология, эпидемиология, психология (һаулыҡ психологияһы, үҫеш психологияһы, эксперименталь һәм клиник психология, социаль психология), психофизиология, психиатрия, педиатрия, медицина социологияһы һәм медицина антропологияһы, психогигиена, дефектология һәм башҡа фәндәр инә.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы уставына ярашлы, «һаулыҡ — ул сирҙәр йә физик етешһеҙлектәр юҡлығы ғына түгел, ә тулыһынса физик, рухи һәм социаль именлек торошо.» Әммә был билдәләмә популяция һәм шәхси кимәлдәрҙә һаулыҡты баһалау өсөн ҡулланыла алмай.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы фекеренсә, медицина-санитария статистикаһында шәхси кимәлдәге һаулыҡ мәғәнәһендә сир йә хәл насарайыуы асыҡланмауы, ә популяция кимәлендә — үлем, ауырыуға дусар булыу, зәғифлек кимәлдәренең кәмеүе аңлатыла.
П. И. Калью «„Һаулыҡ” төшөнсәһенең төп характеристикаһы һәм һаулыҡ һаҡлауҙы үҙгәртеп ҡороуҙың ҡайһы бер һорауҙары: күҙәтмә мәғлүмәт» хеҙмәтендә төрлө илдәрҙә, төрлө осорҙа һәм төрлө фән вәкилдәре тарафынан аныҡланған 79 билдәләмә ҡараған.
Роберт Паль әҙәби ижад менән уҙған быуаттың илленсе йылдарында, Стәрлетамаҡ һәм Белоретта педучилищелә уҡығанда шөғөлләнә башлай, был ҡалалар гәзиттәрендә уның тәүге шиғырҙары баҫыла.
Артабан бер-ике йыл арауыҡ менән шиғырҙар һәм поэмалар тупланған «Горизонты романтики» , «Третье свидание» , «Высокое пламя» , «Лебединое поле» , «До высоты звезды» , «Лицом к лицу» , «Плач одинокой кукушки» тигән һәм башҡа шиғыр һәм поэма китаптары баҫылып сыға.
Роберт Васильевич Паль 1938 йылдың 15 апрелендә Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы «Әлшәй» совхозында (1992 йылдан Башҡортостан Республикаһы ның Стәрлетамаҡ районы Первомайский ауыл Советы) тыуған.
Төрлө быуын китап уҡыусылары уның «Иду до конца» һәм башҡорт халҡының ҡаһарман улы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы хәрби осоусы Муса Гәрәевҡа арналған «Есть у неба земля» повестарын бик йылы ҡаршыланы.
Әҙиптең китап баҫыу тарихына арналған «Человек придумал книгу» тигән әҫәре, 1983 йылда Мәскәүҙең «Советская Россия» нәшриәтендә күп тираж менән баҫылып, тиҙ арала таралып бөттө.
ХХ быуаттың беренсе ун йыллыҡтарында Көньяҡ Уралда булған революцион ваҡиғаларҙы әҙәби күҙлектән тергеҙеүгә арналған «Легенды будут потом», «На исходе ночи», «Отзовется в живых», «Бессмертники — цветы вечности» тип исемләнгән роман-хроникаларын әҙәби тәнҡит ыңғай ҡабул итте.
Ул башҡортсанан руссаға Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Рауил Бикбаев һәм Факиһа Туғыҙбаева, билдәле әҙиптәр Муса Ғәли, Ғилемдар Рамазанов, Яҡуп Ҡолмой, Тамара Ғәниева, Гөлфиә Юнысова, Әнисә Таһирова шиғырҙарын, Хәким Ғиләжев һәм Әхнәф Байрамовтың повестарын тәржемә итте.
Башҡортостандың рус әҙәбиәтен һәм матбуғатын үҫтереүгә индергән шәхси өлөшө һәм ижади ҡаҙаныштары айҡанлы Роберт Васильевич «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ.
Сираттан тыш сессиялар Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы тарафынан уның инициативаһы менән йәки Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттарының өстән бер өлөшөнән дә кәм булмағандары тәҡдиме буйынса үтә.
БАССР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһына ярашлы БАССР-ҙың Юғары Советы дәүләт власының иң юғары органы була һәм республика менән идара итеүгә ҡағылышлы СССР Конституцияһы, РСФСР Конституцияһы, Башҡорт АССР-ы Конституцияһы ҡуйған бөтә мәсьәләләрҙе хәл итеү хоҡуғына эйә була.
Башҡорт АССР-ы Конституцияһын ҡабул итеү,уға үҙгәрештәр индереү, Башҡорт АССР-ының дәүләт иҡтисади һәм социаль үҫеш планын һәм дәүләт бюджетын, уларҙың үтәлеше тураһында отчетын раҫлау, үҙе ҡарамағындағы органдарҙы булдырыу Башҡорт АССР-ы Юғары Советы тарафынан тормошҡа ашырыла.
Башревком составына башлыса элекке Башҡортостан хөкүмәте ағзалары — Әхмәтзәки Вәлиди, Имаков Таһир Ғилман улы, Кулаев Мстислав Александрович, И. Алкин, Бикбов,Юныс Юлбарис улы инә.
БАССР-ҙың Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советы — 1920 йылдың июлендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында Башҡорт АССР-ын Советтарының съезында раҫлана.
1993 йылғы Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына ярашлы, 1993 йылдың 24 декабренән башлап Башҡортостан Республикаһының Юғары һәм берҙән-бер закон сығарыусы дәүләт власы — Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай.
ХХ быуаттың 90-се йылдарында Башҡорт АССР-ы Юғары Советы яңы бинаға (адресы: Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы, 40, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы Йорто) күсә.
Алыу антиассоциативлы — өс йәки күберәк һандарҙы эҙмә-эҙ алыу ғәмәлен башҡарғанда ғәмәлдәрҙе башҡарыу тәртибе әһәмиәтле, һөҙөмтә үҙгәрә:
Әммә был мәҡәлә сиктәрендә "алыуҙы" бөтөн һандар күмәклегендә билдәләнгән ғәмәл итеп ҡарайбыҙ, был шулай уҡ башҡа һанлы күмәклектәргә лә ҡағыла.
Алманы иҫәпләүҙән тыш, алыу ғәмәле башҡа физик һәм абстракт дәүмәлдәрҙең, мәҫәлән тиҫкәре һандарҙың, кәсер һандарҙың, векторҙарҙың, функцияларҙың һ.
Алыу һөҙөмтәһе натураль һандар күмәклеге өсөн һәр ваҡытта ла билдәләнмәй: алыу һөҙөмтәһендә натураль һан табыу өсөн кәмеүсе кәметеүсенән ҙурыраҡ булырға тейеш.
күмәклектәрендә билдәләнгән алыу ғәмәле шул уҡ күмәклеккә ингән һанды бирә, тимәк алыу операцияһы йомоҡ операцияға инә , йәғни күмәклектәре алыу операцияһына ҡарата балдаҡ булалар.
Шулай итеп, «һанау» - күмәклек элементтары һәм натураль һандар рәте киҫеге араһында үҙ-ара бер мәғәнәле ярашлылыҡ урынлаштырыу ул. Позицион иҫәпләү системаһында натураль һандарҙы алыу өсөн разрядтар буйынса алыу алгоритмы ҡулланыла.
Теләһә ниндәй позицион иҫәпләү системаһында һандар өҫтөндә арифметик ғәмәлдәрҙе башҡарыу унарлы иҫәпләү системаһындағы кеүек ҡағиҙәләр буйынса башҡарыла,сөнки улар бөтәһе лә ярашлы күпбыуындар өҫтөндә ғәмәлдәр башҡарыу ҡағиҙәләренә таяна.
Алыу — ике аргументтың ярҙамсы бинар математик операцияларҙың береһе, һөҙөмтәһе булып беренсе аргументтың ҡиммәтен икенсе аргументтың ҡиммәтенә кәметеүҙән килеп сыҡҡан яңы һан тора.