polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Мартин Скорсезе «Мөртәт» фильмын төшөрөргә тотона, ул Де Нироға офицер Куинан ролен тәҡдим иткән була , ләкин актёр, «Алдаҡ әүрәтеү» яңы проектында режиссёр сифатында эшләүе һәм буш ваҡыты булмауы сәбәпле, тәҡдим ителгән ролдән баш тарта.
Мәҫәлән, Роджер Эберт шундай хөкөм сығара: «нан Джордж Тенеттың операцияһы — уңышһыҙлыҡ, тип һанаһағыҙ, һеҙ Де Нироның был ведомство тарихы тураһындағы төшөнкө һәм ышандыра алмаҫлыҡ фильмын күрмәйенсә бөлгөнлөк тураһында бер нимә лә белмәйһегеҙ».
Тәнҡтиселәр ҙә, күмәк тамашасы ла уңышлы тип табылған ролдәр бер-бер артлы донъя күрә: «Таксист» фильмындағы Трэвис Бикл, «Егерменсе быуат» фильмындағы Альфредо Берлингьери, «Нью-Йорк, Нью-Йорк» мюзиклындағы Джимми Дойл, «Боландар һунарсыһы» фильмындағы Михаил Вронский.
Чезз Палминтери тәүҙә Де Нироға әҫәрен экранлаштырыуҙы рөхсәт итмәй, Де Ниро уға төп ролдәрҙең береһен тәҡдим итә һәм киноны төшөрөү процесын артистар һайлауҙан башлап музыка мәғлүмәте алыуға тиклем контролдә тотоуға өлгәшә.
Төрлө сығанаҡтарҙа ҡабул ителгән Де Нироның ролдәрен күрһәтеү хронологияһына ҡарағанда, уның кинолағы, «Манхэттендағы өс бүлмә» фильмындағы, тәүге эше эпизодик роль түгел .
Был башҡаса кәүҙәләнеш бөтөн АҠШ кинотәнҡитселәре берлегенең бер нисә премияһы менән билдәләнгән һәм 1991 йылдан һуң Де Ниро өсөн «Оскар»ҙың тәүге номинацияһы була.
1995 йылда, экстракорпораль аталандырыу ярҙамында, суррогат әсә сағыштырмаса йәш булмаған ирле-ҡатынлыға ике игеҙәк малай — Джулиан Хенри һәм Аарон Кендрикты тыуҙырған.
2011 йылда Де Ниро ҡатнашлығында «Профессионал» , «Иҫке Яңы йыл» , «Ҡараңғылыҡ өлкәләре» америка фильмдары, һәм шулай уҡ «Мөхәббәт: Ҡулланыу инструкцияһы» тигән итальян картинаһы төшөрөлә.
Актёрҙың эшен ИД Коммерсантъ тәнҡитселәре актёрҙың был уңышын, «һуңғы йылдарҙа аптыратырлыҡ даимилыҡ менән үтә ахмаҡ голливуд комедияларында уйнағаны өсөн реабилитация, тип атаны».
АҠШ-та популяр булған япон кухняһы шеф-ашнаҡсыһы Нобу Мацухиса һәм башҡа партнёрҙар менән Де Ниро ҡунаҡхана һәм ресторан бизнесында, һәм бөтөн донъя «» ресторандар селтәрендә юғары класлы хеҙмәт күрһәткән компанияһының хужаһы булып тора.
Роберт Де Нироның шәжәрә ағасы яңы тормош эҙләп Италияның Молизе регионындағы Ферраццано местечкоһынан ҡатыны Анджелина Меркурио менән Америкаға эмиграциялаған атаһының ҡарт олатаһынан — Джованни ди Ниронан башлап документаль күҙәтелә.
2015 йылдың аҙағында Де Ниро «Бронк тарихы»н ҡуйыуға кире әйләнеп ҡайта, был юлы уны, 8 «Оскар» премияһына эйә Алан Менкен яҙған музыкаға нигеҙләнеп, мюзикл итеп төшөрә.
2012 йылдың ноябрендә төп геройҙарҙы башҡарыусы бәхәсһеҙ йондоҙ квартеты: Роберт Де Ниро, Майкл Дуглас, Морган Фримен һәм Кевин Клайн ҡатнашлығында «Вегастағы һуңғы малай» кинокомедияһы төшөрөлә башлай.
Һанап үткәндәрҙән тыш, Де Ниро «Трайбека Гриль», «Локанда Верде» ресторандарының, «Гринвич Отель» ҡунаҡханаһы һәм башҡа предприятиеларҙың уртаҡ милексеһе булып тора.
Низаметдин Мир Ғәлишер Тимериҙәр дәүләтенең түрәһе, үҙ дәүеренең күренекле фәлсәфәселәре һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән аралашҡан Ғыясетдин Кескенә ғәиләһендә тыуа.
Бигерәк тә, Хөрәсән дәүләтенең буласаҡ башлығы, шағир, мәҙәниәт яҡлаусыһы, Хөсәйен солтан менән ныҡ дуҫ була, ул дуҫлыҡ бөтә ғүмеренә һаҡланып ҡала.
Унда Жами, Хөсәйни ҡушаматында шиғырҙар яҙған, солтан, тарихсылар Мирханд, Хундәмер, Васифи, Дәүләтшаһ Сәмәрҡәнди, рәссам Камалетдин Биһзад, миғмаркәр Ҡәуаметдин инә.
Ғәлишер Нәуаи (; ; ; Низаметдин Мир Ғәлишер; 9 февраль 1441 йыл, Һәрат — 3 ғинуар 1501 йыл, шунда уҡ) — Урта Азия төрки халыҡтары шағиры, суфыйсылыҡ йүнәлешендәге фәлсәфә ғалимы, Тимери Хөрәсәне дәүләт эшмәкәре.
Ғәлишер Нәуаиҙең остазы һәм дуҫы Абдрахман Жами , уның төрки сығышлы булыуын айырым билдәләп, былай тип яҙа: «Уның төрки, минең фарси булыуыбыҙға ҡарамаҫтан, бер-беребеҙгә ныҡ яҡын булдыҡ».
Әмирхан Еники, Әмирхан Ниғмәтйән улы Йәнекәев 1909 йылдың 2 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Үрге Ҡарғалы ауылында хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
1927—1933 йылдарҙа Донбаста — ликбез курстарында уҡытыусы, Ҡазан мех фабрикаһында — сортировкалаусы, «Ҡыҙыл Татарстан» , гәзите редакцияһында штаттан тыш хәбәрсе булып эшләй.
1945—1950 йылдарҙа бер аҙ «Совет әҙәбиәте» журналында әҙәби хеҙмәткәр, аҙаҡ Татарстан радиокомитетында әҙәби тапшырыуҙар бүлеге мөхәррире булып эшлә.
Әҫәрҙең төп геройы Ағәбей башҡорт халҡының оло әсәһе, уның быуаттар буйы һаҡланып килгән матур йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен бөгөнгө менән бәйләүсе өлкән быуын вәкиле булараҡ һүрәтләнә.
Бында авторҙың сағыу балалыҡ йылдары тормошон һүрәтләү Яңы Ҡарғалы ауылы,Дәүләкән ҡалаһы тарихы менән тығыҙ үрелеп һүрәтләнә, башҡорттарҙың һәм мишәрҙәрҙең тормош-көнкүреше, мәҙәниәте, рухи донъяһы үҙенсәлекле сағылдырыла.
Рәсәй хөкүмәте Новороссия һәм Украина продукцияһын сит илгә Ҡара диңгеҙ аша диңгеҙ юлы буйлап экспортлауға ҙур әһәмиәт бирә, шуға күрә лә портҡа нигеҙ һалына.
Тәғәйенләнгәндән һуңике ай үтеүгә ул хөкүмәттән таможня пошлиналарын кәметеүгә өлгәшә, был шунда уҡ Одессаның һәм Ҡара диңгеҙҙең башҡа бөтә урыҫ порттарының тауар әйләнешен ҡырҡа арттырыуға булышлыҡ итте.
Одессаның халҡы 35 мең кеше, порттың әйләнеше - 25 млн һум (Ҡара һәм Азов диңгеҙендәге Рәсәйҙең бөтә порттары әйләнешенең 45 млн һум дөйөм суммаһынан), 1816 йыл - Одессанан экспорт 37 млн 700 мең һум, бойҙайҙың өлөшө 33 млн һум.
1872 йылда, портта Карантин тимер юлы тармағы асылғандан һуң төҙөлгән Одесса порт стакадаһы — бөтә порт буйлап Бушатҡыстан Карантин молына тиклем һуҙылған дүрт километр оҙонлоғондағы тимер юл юлүткәргесе -үҙ осоро өсөн ҡыҙыҡлы инженер ҡоролмаһы була.
Александр Грин «Автобиографик повесть» әҫәрендә: «Ерҙәге рельстәр өҫтөнән һауалағы рельстәр юлы — вагондарҙан пароходтарға икмәк һәм башҡа тауарҙар тейәүсе эстакада, бейек күпер үтә», тип яҙҙы.
Тимер юл полотноһының бейек урынлашыуы арҡаһында, иген, таш күмер һәм башҡа һибелмә йөктәр вагондарҙан үҙҙәренең ауырлығы тәьҫирендә торба һәм улаҡтар буйлап тура трюмдарға барып инә.
Сергей Бондарин "Үҫмерлек китабы"нда үҙенең гимназия йылдарындағы дуҫы тураһында һөйләп, уның атаһы «„кәкүк“-тә, порт эстакадаһы буйлап йүгергән, иген саңы менән ҡапланған бәләкәй паровозда эшләне», тип яҙа.
«Емерелгән тормош, йәки Оберондың иөғжизәле мөгөҙө» китабында Валентин Катаев «ғәрәп бойҙайы тейәлгән ҡыҙыл тауар вагондары елдереп йөрөгән эстакада» тип һүрәтләй.
Ҡырым һуғышында 1854 йылдың 10 апрелендәге бомбардировка ваҡытында йәш прапорщик Александр Щёголев етәкселегендәге дүрт орудиенан торған батарея, ғәжәйеп батырлыҡ күрһәтеп, бөтә англо-француз эскадраһы атакаһын кире ҡағырға булдыра ала.
"Төн, төн, төн ята бөтә ил өҫтөндә. Трактор төҙөлөшө ҡорамалдары һалынған ҡарағай йәшниктәрҙе пристангә һаҡ ҡына,бесәйҙәрсә һөйөү менән төшөрөү өсөн, Одесса портында крандар етеҙ әйләнделәр, сит ил караптарының тәрән трюмдарына ҡорос арҡандар төштө һәм яңынан боролдолар. " - тип яҙа, был тормошто Остап Бендерҙың һәм уның контрагенттарының ығы-зығыһына ҡапма-ҡаршы ҡуйып, 1930йылда Илья Ильф һәм Евгений Петров "Алтын быҙау" романында
Пакгауздарҙың киң ҡапҡалары артындағы тынсыу ярымҡараңғылыҡта ниҙәр булғанын Одессала йәшәгән ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тауарға билдә һуғыусы булып эшләргә тура килгән Александр Грин һөйләй.
"Бына нимә ул: һәр йөктә, йәшниктә йәки тоҡта тамға йәки литер тора, мәҫәлән А-5 йәки С-К. Шул тамғалар арҡаһында төрлө ерҙән килгән йөктәр бер өйөмгә бутап һалынмайҙар, сөнки пакгауздың ишек төбөндә билдә һалыусылар тора һәм һәр йөк ташыусыны билдәһе буйынса тап килеүсе тауарҙар һалынған мөйөшкә йүнәлтеп тора"- тип аңлата китап уҡыусыларға Грин "Осраҡлы табыш" хикәйәһендә.
Ләкин, «Мурзик» хикәйәһендә, «колониаль» тауарҙарҙың еҫен иҫкә алыуҙы мотлаҡ һанаусы традицияға тоғро ҡалып, яҙыусы аяуһыҙ документаллек һәм үҙ күҙе менән күреүсе теүәллеге менән 1905 йылдың июнендә яндырылған һәм таланған пакгауздарҙы һүрәтләй:
«Ҡомаҡ пакгаузға инде һәм таш бағана кеүек ҡатып ҡалды: уның түбәһе емерелгән, ә аҫтында, мөйөштәрҙең береһендәге көл өйөмөндә, ҡоторонған стихия ҡалдығы — ут киҫәге баҙнатһыҙ ғына йәшенгән. Ул иҫке портты йәлләп иланы һәм бер генә минутҡа ла иҫке порттың емереклектәре һәм үртәндеһендә яңы, йәш, ҙур порт үҫеп сығырға тейеш тип уйланманы».
«Яңғыҙ парус ағарып күренә» повесындағы Петя Бачей 1905 йылдың йәй аҙағында «Тургенев» пароходында Одессаға ҡайтып килгәндә портта «тимер юл аша сыға торған ерҙә . тулыһынса янып бөткән стакаданы, күмергә әйләнгән шпалдар тауын, һауала аҫылынып тороусы рельс элмәктәрен, ауған вагон тәгәрмәстәрен, бөтә был хәрәкәтһеҙ хаосты» күрә.
Был эстакада аҫтында бик күңелле хәлдәр булды, -тип әсе ирония менән хәтерләй «Рәхмәт, йөрәк» китабында Леонид Утесов, — уның буйынан-буйына бәләкәй генә өйҙәрҙә «мәскәй» тип аталыусы ашханалар урынлашҡан.
«Ғәләмәт ҙур порт, донъяның иң ҙур сауҙа порттарының береһе, һәр ваҡыт караптар менән тулы булды. Караптарҙан һанһыҙ күп пакгауздарға һәм кирегә тирбәлеп торған күперҙәр буйлап йөк тейәүселәр йөрөп тора: йыртыҡ кейемдә, яланғас тиерлек, иҫерек шешмәк битле урыҫ йолҡоштары, бысраҡ сәлләле, тубыҡҡа тиклемге киң, ләкин сираҡтары тирәләй һылашып торған салбар кейгән ҡуңыр йөҙлө төрөктәр, сәстәре һәм тырнаҡтары хна менән ут ҡыҙыл кишер төҫөнә буялған мускуллы мыҡты кәүҙәле перстар»-тип А. Куприн 1906 йылда «Гамбринус» хикәйәһендә караптарҙы бушатыу күренешенең ысынбарлығын яҙа.
«Был көндәрҙә Одесса портындағы данлыҡлы эстакада һәләк булды. Одессалылар уның менән, опера театры, Николаев бульварындағы баҫҡыс һәм Собор майҙанындағы Папудов йорто менән ғорурланғандан кәм ғорурланманылар. Ҡалала эстакада төҙөлгән имән брустарҙың оҙонлоғо һәм ҡалынлығы тураһында легендалар сығарҙылар. Был брустар йоҡараҡ һәм хөртөрәк булған булһа, эстакада, бәлки тағы ла тиҫтәләп йыл оҙағыраҡ торор ине. Ләкин яғыулыҡҡа ҡытлыҡ йылында шундай ҡеүәтле ағас ҡоролма һәләк булмаҫҡа мөмкин түгел ине. Эстакаданы утынға быстылар» -тип яҙҙы Александр Козачинский «Йәшел фургон» повесында.
Валентин Катаев үҙенең ғаиләһе тураһындағы «Скуляналағы зыярат» тигән китабында, «порто-франко» осорондағы Одесса портының һүрәтләмәһен өҫтән-мөҫтән яҙғылап, пакгауздарҙы ла иғтибарҙан ситтә ҡалдырмай:
«Портта бик күп сит ил сауҙа караптары, анатолий фелюгалары, бригантиналар, еңел елкәнле яхталар торалар, улар араһында ҡайһы саҡ, эргә-тирәһендәге һыуҙы ҡором менән ҡаплаусы, тәгәрмәсле пароходтың ҡара торбалары күренә. Йөк ташыусылар арҡаларында тауар төргәктәре ташыйҙар һәм уларҙы пакгауздарға бушаталар».
Түшәмә һәм үгеҙҙәр шундай ҡалын имән таҡталарҙан, брустарҙан һәм бүрәнәләрҙән эшләнәләр, улар хатта бер үк ваҡытта ике тимер юл буйлап хәрәкәт итеүсе һәм бушатылыусы составтарҙы ла күтәрә ала.
Һәр ике йөҙ метр һайын стакадаға тотош таш «тартмалар» — брандмауэрҙар киртеп ҡуялар, янғын сыҡҡан осраҡта улар уттың бөтә ағас ҡоролма буйлап таралыуына ҡамасауларға тейеш булалар.
Одесса диңгеҙ порты — халыҡ-ара әһәмиәткә эйә булған ҙур сауҙа порты, Ҡара диңгеҙҙең төньяҡ-көнбайыш яр буйында, Одесса ҡултығының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан.
Ҡаланы уратып алған дүңгәләк тарайғанда, дошман портты алыҫҡа атыусы артиллерия менән утҡа тотоу мөмкинлеге ала, был, адмирал Азаровтың хәтирәләре буйынса, ҡурғаланған районды тәьмин итеүҙе ауырлаштыра.
«Был ғәләмәт ҙур матур ҡыҙыл йорт, тауарҙарҙы һалыу һәм һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән. Пакгауздар техниканың һуңғы һүҙенә ярашлы ҡоролғандар, янғын йәһәтенән яҡшы хәстәрләнгәндәр һәм техник ҡулайламаларға бай.»
1833 йылдың 16 майында граф Воронцов ҡатнашлығында "Пароходтарҙың Ҡара диңгеҙ йәмғиәте" исемендәге акционерҙар йәмғиәте булдырыла, уның иҫәбендә барлығы өс корабль була.
Рәсәй пароходсылыҡ һәм сауҙа йәмғиәтенең , таможня ведомствоһының, Көньяҡ-көнбайыш тимер юлдарының, Ирекле флоттың , Ҡара диңгеҙ-Дунай пароходсылығының, финанс Министрлығының.
Был юлы Одесса порты эстакадаһы кире ҡайтмаҫлыҡ булып юғалды, унан тик, күперҙәр тишкеләгән, ҡасандыр унан алда һалынған тимер юл тупраҡ өйөмө генә һаҡланып ҡалды.
Аскетизм, үҙ -үҙенә ышанып етмәү, үҙ — үҙен тәнҡитләү һәм тирә — яҡ мөхитте саманан тыш ауыр ҡабул итеү — яҙыусының был сифаттары хаттарында һәм көндәлектәрендә бик яҡшы документлаштырылған, айырыуса ата менән улдың мөнәсәбәттәренең ҡиммәтле интроспекцияһын һынландырған — "Атайыма хат"та .
Ата — әсәһе менән бик иртә айырым йәшәй башлағанға күрә, Кафканың йәшәү рәүеше бик ярлы була һәм уға бик йыш йәшәгән урынын алмаштырырға тура килә, был хәл үҙ сиратында уның Прагаға һәм унда йәшәүселәргә ҡарата кире тойғолар тыуҙыра.
Хроник ауырыуҙар уны бик ныҡ ҡаҡшата; туберкулёздан тыш, ул баш өйәнәгенән, йоҡоһоҙлоҡтан, эс ҡатыуҙан, импотенциянан, эренле шештәрҙән һәм башҡа ауырыуҙарҙан ыҙалай.
Ул быларҙың барыһына ла натуропатия ысулдары, мәҫәлән, вегетариан диетаһы, даими гимнастика һәм бик ҙур күләмдә ҡайнатмаған һыйыр һөтөн эсеп, ҡаршы торорға тырыша.
Мәктәптә уҡыған саҡта, әҙәби һәм йәмғиәт осрашыуҙар ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша, театраль спектаклдәрҙе ойоштороуға һәм үҫтереүгә Макс Брод кеүек иң яҡын дуҫтары киҫәтеүенә ҡарамаҫтан, ҙур көс һала.
Кафка тирә — яҡтағыларға үҙенең малайҙарса бөхтә, ябай килешле ҡиәфәте, тыныс тәбиғәтле, иҫе китмәүсән холҡо, аҡылы һәм үҙенсәлекле, нескә юморы менән тәьҫир иткән.
1923 йылда Кафка ун туғыҙ йәшлек Дора Диамант менән бер нисә айға үҙ ғаиләһенең йоғонтоһонан йыраҡлашыуға һәм ижадсылыҡҡа иғтибарҙы йүнәлтеүгә өмөтләнеп, Берлинға күсә; аҙаҡ ул Прагага кире ҡайта.
Француз телен дә ул ярайһы кимәлдә белгән һәм уның «улар менән көс һәм аҡылда тигеҙ булыуға дәғүә итә алмаҫлыҡ» һәм уларҙы «үҙенең ҡан туғандары» тип һанаған биш кеше араһында француз яҙыусыһы Гюстав Флобер була.
Йәһүд булыуына ҡарамаҫтан, Кафка идишты белмәгән тиерлек һәм Көнсығыш Европа йәһүдтәренең традицион мәҙәниәте менән Прагала гастролдә йөрөгән йәһүд театр труппалары йоғонтоһо аҫтында егерме йәшлек сағында ғына ҡыҙыҡһына башлай; ивритты өйрәнеү теләге ғүмеренең аҙағына ғына барлыҡҡа килә.
Прагалағы Карл университетын тамамлағандан һуң, хоҡуҡ докторы ғилми дәрәжәһен ала (Кафканың диссертация эше етәксеһе профессор Альфред Вебер була), унан һуң страховкалау ведомствоһына чиновник булып эшкә урынлаша.
Яҙыусы өсөн эш икенсе планда тора һәм мәшәҡәтле була: көндәлектәрендә һәм хаттарында ул хужаһына, хеҙмәттәштәренә һәм клиенттарға ҡарата үларҙы күрә алмағаны тураһында әйтеп бирә.
Кафка үҙе тере саҡта уның эштәренең бик бәләкәй генә өлөшө булған бер нисә ҡыҫҡа хикәйә баҫтырып сығара, уның ижады ул үлгәндән һуң ғына, романдары нәшер ителгәс, иғтибарға лайыҡ була башлай.
Вафаты алдынан ул үҙенең дуҫы Макс Бродҡа, ул яҙғандарҙан бер нәмәне лә ҡалдырмай, яндырырға ҡуша (әҫәрҙәрҙең ҡайһы бер экземплярҙарынан башҡа, уларҙың эйәләре әҫәрҙәрҙе үҙҙәренә ҡалдыра ала ине, тик яңынан нәшер итеүгә рөхсәт ҡалдырылмай).
Уның һөйгәне Дора Диамант ысынлап та үҙендә булған (бөтәһен булмаһа ла яҙмаларҙы юҡ итә, әммә Макс Брод мәрхүмдең теләгенә буйһонмай һәм иғтибар йәлеп итә башлаған хеҙмәттәренең күпселек өлөшөн нәшер итә.
Кафка үҙе дүрт йыйынтыҡ баҫтыра — «Ситтән күҙәтеү» , «Ауыл врачы» , «Язалар» һәм «Голодарь», шулай уҡ "Кочегар — «Америка» романының беренсе главаһы һәм тағы ла бер нисә ҡыҫҡа күләмле әҫәре.
Әммә уның төп ижад емештәре — «Америка» , «Процесс» һәм «Замок» романдары — төрлө кимәлдә тамамланмаған булып ҡалды, уның вафатынан һуң һәм аҙаҡҡы теләгенә ҡаршы донъя күрҙеләр.
Франц Кафка (, 3 июль 1883 йыл, Прага, Австро-Венгрия — 3 июнь 1924 йыл, Клостернойбург, Беренсе Австрия республикаһы) — быуатта немец телендә яҙған иң күренекле яҙыусыларҙың береһе.
Уның абсурдлы, тышҡы донъя һәм юғары авторитет алдында ҡурҡыу менән һуғарылған китаптары, уҡыусыларында шомло хис — тойғолар уятырға һәләтле әҫәрҙәре — донъя әҙәбиәтендә уникаль күренеш.
Шул уҡ ваҡытта башҡалар уның әҫәрҙәренә иудаизм призмаһы аша ҡарай (сөнки ул йәһүд булған һәм йәһүд мәҙәниәтенә бер аҙ ҡыҙыҡһыныу белдергән, бигерәк тә ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарында) — был юҫыҡта үҙенең бер нисә үткер фекерен Хорхе Луис Борхес әйткән; Фрейд психоанализы аша ; йәки метафизик Аллаһы Тәғәләне эҙләүе аша .
Ҡайһы берҙәре бюрократизмға ҡарата уның сатираһында, башлыса «Холоҡ төҙәтеү колонияһында», «Процесс» һәм «Замок» әҫәрҙәрендә марксизмдың йоғонтоһон табырға тырышты.
Византия Византи́я импе́рияһы, Византи́я, Көнсығыш Рим империяһы (395Византияның айырым дәүләт булараҡ барлыҡҡа килеү ваҡыты бәхәсле; фекерҙәр бик тарҡау: иң таралған дата — б. э. 330 йыл — Бөйөк Константиндың Константинополгә нигеҙ һалыуы; тағы түбәндәге даталар: 1) быуат аҙағы (Диоклетиан осоронда Рим Империяһы менән бүлеп идара итә башлау); быуат уртаһы идара иткәндә, Константинополдең тулы хоҡуҡлы баш ҡала булып киткән сағы); 395 йыл ; 476 йыл ; быуат уртаһы ; быуат уртаһы (Ираклий -нең фарсылар һәм ғәрәптәр менән һуғышынан һуңғы эпоха).
С. 8.—1453) — император Бөйөк Феодосий үлгәндән һуң, Рим империяһы 395 йылда Көнбайыш һәм Көнсығышҡа ахырғы бүленгәндән һуң һикһән йыл да үтмәй, Византияны, тарихтың тиҫтәләгән быуаттары — Һуңғы Антиклыҡ һәм Урта быуат- дауамында, Боронғо Римдең тарихи, мәҙәни һәм цивилизацион вариҫы итеп ҡалдырып, Көнбайыш Рим империяһы дәүләт булыуҙан туҡтай; : « , : - , ; .».
1251 йылда Монгол дәүләтенең ҡағаны тип иғлан ителгән Сыңғыҙ хандың ейәне Мүнкә Сун империяһына һәм Яҡын Көнсығыштың буйһондоролмаған халыҡтарына ҡаршы һуғыштарҙы дауам итергә ҡарар иткән.
Яҡын Көнсығышҡа походтың бер һылтауы булып Мункэға Казвин һәм Фарсыстандың тау районы халҡының, имеш, исмаилиттар һәм низариттар (Көнбайышта ассасиндар, ә Көнсығышта мульхидтар, мөртәттәр тип йөрөтөлгәндәр) зыян килтерәләр тигән ошағы торған.
Рәшид әд-Дин яҙғанса, «мөртәттәргә ғәҙел хөкөм эҙләгәндәр, ҡағандың бөйөк ҡарарына яҙмыштарын тапшырғастын, Мәнгү ҡаған үгеҙ йылында тажиктар өлкәһенә үҙенең туғаны Хулагу-ханды ебәрә».
Мункэ Хулагуға исмаилиттарҙың тауҙағы ҡәлғәләрен емерергә, лурҙарҙы һәм ҡурдтарҙы буйһондорорға, әгәр баш бирмәһә, Бағдад хәлифенең дә биләмәләрен баҫып алырға бойорған.
Һуңғараҡ йәшәгән географтарҙан берәүҙәре Пелусийға тиклемге тотош яр буйын Финикияға индерә, икенселәре — уның көньяҡ сиген Фәләстан Кесарияһы йәки Кармелда, тиҙәр.
Римдәге провинцияларға һуңғы бүлеү Дамаскҡа тиклемге һыҙаттағы эске өлкәләрҙе лә Финикияға ҡаратҡан, ә аҙағыраҡ Яр буйы Финикияһын Ливан Финикияһынан айыра башлағандар.
Ке́ми — төньяҡ-көнсығыш Африкалағы Нил йылғаһының түбәнге ағымында урынлашҡан боронғо донъяның әһәмиәтле цивилизацияһы булған тарихи региондың һәм Боронғо Мысыр мәҙәниәтенең атамаһы.
Боронғо Мысыр тарихы яҡынса 40 быуатты үҙ эсенә ала, һәм тикшеренеүселәр уны династияға тиклемге заман (финалға ҡарай яҙма иҫтәлектәргә тиклемге осорҙағы Мысыр, ул осор тураһында ҡыҫҡаса обзор мәҡәләлә килтерелә), династия осоро , Эллин осорондағы Мысыр (Птолемейҙар династияһы власы аҫтындағы грек-македон мәҙәниәте менән синтезы) һәм Рим осоро Мысыры, Рим империяһының иң мөһим провинцияларының береһе булараҡ, Боронғо Рим дәүләте составындағы осор, тип бүлеп йөрөтәләр.
Персеполь, Сузы, Ван күле янындағы, Мысырҙағы Суэц эргәһендәге һарайҙар стенаһында, Нәҡш-һәм-Рөстәмдәге Дарий -нең ҡая ҡәберлегендә тағы ла башҡа яҙыуҙар бар.
Уның оҙон тарихи осороноң күп өлөшөндә, Көнбайыш сығанаҡтар Византияны, быуаттан унда грек теле өҫтөнлөк алғанға, халҡы һәм мәҙәниәте эллинләшкән булғанға, «гректар империяһы» тип йөрөткәндәр.
Элам, Мари, Ашшур, Эшнунна, Сузиана батшалыҡтары ҡушылғас, киң билдәле һәйкәле Хаммурапи закондары йыйылмаһы аша таныулы бер бөтөн дөйөм Месопотамия державаһы барлыҡҡа килгән.
Ассирия батшалары тулы власты бөтөнләй тиерлек үҙ ҡулдарына алған булғандар — бер үк ваҡытта юғары ҡанбаба, хәрби юлбашсы, күпмелер ваҡыт хатта казначей вазифаһын да биләгәндәр.
Өрөк гегемонияһы аҫтында улар тураһында эпик хикәйәттәрҙә һөйләнелгән ярымлегендар батшалар Энмеркар, Лугальбанда, Гильгамеш осоронда Көньяҡ Двуречье ҡала-дәүләттәре берләшкән (Шумер һәм Аккад батшалары теҙмәһе, Өрөктөң беренсе династияһы).
һуңында Өрөк батшаһы Утухенгаль Двуречьела берләштерелгән "Шумер һәм Аккад батшалығы"н төҙөй, ул вафат булғас, идаралыҡ Ур-Наммуға — нигеҙ һалыусыға күсә Шумер һәм Аккад батшалары теҙмәһе, Урҙың династияһы.
Александр буйһондоролған илдәрҙең мәҙәни мираҫы менән әүҙем файҙаланған, шул уҡ ваҡытта буйһондоролған халыҡтарҙы грек мәҙәниәте менән таныштырған һәм грек ғилемен өйрәнеүселәрҙе дәртләндергән.
Грек койнеһы (дөйөм грек теле, Урта диңгеҙ буйында һәм Яҡын Көнсығышта киң таралған булған) мең йылдан артыҡ арауыҡта донъяның күпселек илдәренең халыҡ-ара аралашыу теле булған.
Бөйөк Александр - идара иткәндә, Македон батшалығы сиктәрен, грек н ғына түгел, бөтөн Әһәмәниҙәр Фарсы империяһын, Фарсы осорондағы Боронғо Мысырҙы һәм өлөшләтә Һиндостанды ҡушып, иге-сиге булмаған оло империя барлыҡҡа килтергән.
Әйткәндәй, Александр Македонскийҙың космополитик империяһын батшалыҡ тип атау урынлы ла түгел, сөнки Македонский үлеү менән, империя оҙаҡ йәшәмәй, уның хәрби етәкселәре — диадохтары биләмәләрҙе бүлешеп алған.
Был маҡсатҡа идея һынылышы хеҙмәт итергә тейеш булғандыр: Римдә күптән түгел эҙәрлекләүҙәргә дусар ителгән христианлыҡ Константин идара иткәндә рәсми дин итеп иғлан ителгән.
Хулагу командалығындағы Монголдарҙың Яҡын Көнсығышҡа походы — монголдарҙың ирандарға, исмаилиттарға -низариттарға, Ғәббәсиҙәр хәлифәлегенә, сүриә Айюбидтарына һәм Мысыр мәмлүктәренә ҡаршы йүнәлтелгән иң ҙур яулап алыу походы булған; яҡын көнсығыш мосолмандарына ҡаршы хәрәкәт итеүҙә үҙәк азия христиандары - несториандар әһәмиәтле роль уйнағанлыҡтан, ә Етенсе тәре походында ҡатнашыусылар монголдарҙың создашы булғанлыҡтан, ҡайһы бер тарихсылар, Рене Груссе, Георгий Владимирович Вернадский, Лев Николаевич Гумилёв, был походты Һары тәре походы тип атаны.
Саргон , яңы династияға нигеҙ һалыусы, Израиль батшалығын баҫып алған һәм уның халҡын күсереп ултыртҡан, хетт ҡәлғәләрен емергән һәм батшалығының сиктәрн Мысырға саҡлы киңәйткән.
Тап ошонда тәү тапҡыр йыл әйләнәһенә башҡарылған интенсив ер эшкәртеү ғәмәлгә ашырыла, бында донъя йөҙөндә тәүге яҙма, көршәксе түңәрәге, һуңғараҡ тәгәрмәс һәм тирмән ташы, беренсе дәүләт, закондар сығарыу, һуңғараҡ беренсе империя барлыҡҡа килә.
Мосолман яулап алыуҙары һөҙөмтәһендә Ғәрәп ярымутрауын, Ираҡты, Иранды, Ҡаф тауы артының күп өлөшөн (айырым алғанда Әрмән ҡалҡыулығын, Каспий территорияһын, Колхида уйһыулығын, шулай уҡ Тбилиси райондарын), Урта Азияны, Сүриәне, Фәләстанды, Мысырҙы, Төньяҡ Африканы, Пиреней ярымутрауының күпселеген, Синдты үҙ эсенә алған сикһеҙ ҙур дәүләт төҙөлгән.
Ҡыҙыл төҫ - Көнсығыш һәм Көнбайыш Рим империяларының бүленеш һыҙығы 330 йылда рим императоры Бөйөк Константин Византий ҡалаһының исемен, «Яңы Рим» тип үҙгәртеп баш ҡала, тип иғлан иткән.
Геродоттың, рәсми фарсы сығанаҡтарына, грек-фарсы һуғыштарында ҡатнашусылар һәм фарсылар үҙҙәре һөйләгәндәргә таянып яҙған, хеҙмәттәре — иң әһәмиәтлеһе.
быуатта Әһәмәниҙәр державаһының сиктәре көнсығышта Һинд йылғаһынан көнбайышта Эгей диңгеҙе нә саҡлы, көньяҡта Нил йылғаһының беренсе тупһаһынан төньяҡта Ҡаф тауы артына саҡлы булған.
Хәлифәлек — хәлифә титулын ғына түгел, Мөхәммәттән һуң уның «хәлифәләре» етәкселегендәге ғәрәп яулап алыусылары тарафынан төҙөлгән сикһеҙ ҙур дәүләт исемен дә аңлата.
Ғәрәп хәлифәте эпохаһын, унан һуң да бер нисә быуаттар дауамында сәскә атҡан дөйөм ислам фәнен һәм мәҙәниәтен көнбайыш тарихнамәһе Исламдың алтын быуаты тип атаған.
Ян Гуан Ҡытайҙағы барлыҡ власты тағы ла нығыраҡ үҙәкләштерергә ынтыла: бының менән ул илдең төрлө урындарындағы үҙенең сәйәсәте менән килешмәгән айырым төркөмдәрҙең иң яҡшы вәкилдәренең ҡалған йоғонтоһон да бөтөнләй юҡҡа сығарырға ынтыла.
Дәүләт вазифаларына тәғәйенләнеүселәр өсөн имтихандар индерә һәм граждан хеҙмәтендәге төрлө кимәл түрәләрҙең хәрбиҙәр алдындағы абруй-дәрәжәһен күтәрә.
Саманан тыш юғары һалымдар һәм йөкләмәләр, Империяның бөйөк төҙөлөштәрендәге күпселек осраҡтағы кеше хәленән килмәҫлек ауыр эш шарттары Кореялағы хәрби уңышһыҙлыҡтар менән бергә ябай халыҡтың ризаһыҙлығы
Ҡытайҙарҙың күпселегенең феодаль тарҡаулыҡҡа кире ҡарашта булыуы, аристократияның тышҡы дошмандарға һәм эске иҡтисад проблемаларына ҡаршы бергә тупланыуға ынтылышы һөҙөмтәһендә Ян һәм уның яҡлылар сағыштырмаса еңел генә илде берләштереүгә өлгәшә.
Әллә ни оҙаҡ ваҡыт хакимлек итмәһә лә, Суй династияһы үҙенән һуң етәрлек мөһәбәт ҡоролмалар ҡалдыра — улар Ҡытайға файҙа ғына түгел, арыу ғына дан да килтерә.
Бындайҙар иҫәбендә: ул ваҡытҡа яртылаш емерек хәлгә килгән Бөйөк Ҡытай диуарын яңынан ҡороу; Бөйөк Ҡытай каналын үткәреү — ул быуатҡа тиклем донъялағы иң ҙур яһалма һыу юлы булып ҡала; империяның яңы баш ҡалаһы Лояндағы үҙенең күркәмлеге, гүзәллеге һәм зиннәтлеге менән таң ҡалдырған һарай архитектура ансамблен төҙөү.
Бөйөк Император Каналы Янцзы һәм Хуанхэ йылғаларын тоташтырып, бай һәм уңдырышлы Көньяҡты илбаҫарҙар һөжүме дәүерҙәренән һуң ныҡлап аяҡҡа баҫып, үҫеш йәһәтенән күтәрелеп килгән Төньяҡ менән бәйләй.