polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Әрмәнстан, Ани батшалыҡтың баш ҡалаһы булып үҫешкән дәүерҙә, региондың башҡа дәүләттәренә сәйәси һәм иҡтисади яҡтан йоғонто яһаған күп һанлы халыҡ йәшәгән һәм ныҡ үҫешкән ил булып танылған.
Башҡа бер әрмән өлкәһе, Софена, Селевкидтар дәүләтенә яһаҡ түләгән, ғәскәр бирергә тейеш булған айырым бер сатрапия булып, Әрмән ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайышында ятҡан, әммә ул урындағы нәҫелдән тапшырылған идарасылар хакимлығы аҫтында булһа ла, эске үҙ аллылыҡ менән файҙаланған һәм ҡайһы бер мәлдәрҙә Селевкидтар идаралығынан бөтөнләй ҡотола ла алған.
«Шаһ-Армена» йәғни әрмән шаһы тигән титул йөрөткәндәр, быуатта йәшәгән грузин йылъяҙмасыһы яҙғанса «Шаһ-Арменға, әрмәндәр батшаһы тип аталыусыға».
Армавирҙағы данлыҡлы Ҡояш һәм Ай храмдарынан башҡа, әрмәндәрҙең Муштан йыраҡ түгел, Тарон провинцияһында, Артишат эргәһендәге изге урманда бик күп ғибәҙәтхана һәм алтарҙары булғаны билдәле.
т. 163/162 йылдарҙа, Бөйөк Әрмәнстандан көньяҡ-көнсығышҡа тағы ла бер әрмән батшалығына нигеҙ һалынған, Коммагена, унда элекке Әрмәнстан батшалары Ервандидтар династияһының бер тармағы хакимлыҡ иткән.
Византияның Әрмәнстан батшалығын аннексиялауы, шулай уҡ уғыҙ-сельджук ҡәбиләләренең баҫҡынсылығы көсәйеүе арҡаһында, әрмән халҡының тарихи тыуған иленән күп быуаттарға һуҙылған ирекһеҙләнеп башланған.
Шаһ бик һаҡ стратегияға таянған: ситуацияға ҡарап һөжүм иткән һәм сигенгән, ул, үҙенән көслөрәк дошман менән маңлайға маңлай төкәшеп, хәрби походын уңышһыҙлыҡҡа тарытырға теләмәгән.
Китап, 13: « эске ерҙәрендә күп төрлө ҡәбиләләр йәшәй: Каспий ҡултығы аша — ҡомарҙар, массагеттар, ҡадустар, гиркандар, иберҙәр; ә тегендә, беҙҙең диңгеҙҙәргә етәрәк, — матиандар, тибарандар һәм беҙгә нығыраҡ таныштары: медтар, армениҙар, коммагендар, …»
Күренекле мосолман полководецы, Иерусалимды баҫып алыусы һәм тәре йөрөтөүселәрҙең ғәйрәтле дошманы дә Киликий Әрмәнстанынан булған тиҙәр' - «Жизнь Саладина» , стр. 17.
Багратидтарҙың Әрмән батшалығы дәүерендә историография , фәлсәфә, математика, медицина, әҙәбиәт, архитектура, миниатюра, фреска живописе, декоративно-прикладное искусство, сәнғәттең һәм фәндең башҡа өлкәләре бик көслө үҫешкән, тулайым алғанда, эпоха мәҙәни яңырыу менән билдәләнгән.
Күпмелер ваҡыт үткәс, Аршактың ҡулы аҫтынан Алдзник нахарарлығы ысҡынған, һуңынан сиктәге өлкәләрҙе биләүселәр баш күтәргән һәм фарсылар яғына сыҡҡан.
Боронғо әрмән провинцияһы Арцах территорияһындағы Хачен кенәзлеге, быуаттың аҙағына, һуңғараҡ уның урынына яйлап Хамс мәликлектәре булараҡ билдәлелек алған әрмән мәликлектәре ойошторолғанға саҡлы йәшәүен дауам иткән.
Христиан динен нығытыу, Тәүратты һәм ғибәҙәт китаптарын тәржемә итеү, әрмән милли мәктәптәренә нигеҙ һалыу маҡсатында, Месроп Маштоц 405—406 йылдарҙа хәҙерге әрмән алфавитын төҙөй.
Яңы ихтилал ҡалҡҡан, 484 йылда әрмәндәр һәм фарсылар, Әрмәнстанға тулы дини ирек биргән ярым бойондороҡһоҙ статус һаҡлаған, Нварсак килешеүен төҙөй.
Боронғо кеше йәшәгән эҙҙәр Әрмән ҡалҡыулығының төрлө райондарында: Арзниҙа, Нурнуста һәм башҡа урындарҙа таш ҡоралдары булған ултыраҡтар, ә Раздан тарлауығында, Лусакертта һ.
1064 йылда Әрмәнстанға башында Алып Арыҫлан торған сельджук ғәскәрҙәре баҫып ингәндән һуң, әрмән милли дәүләт ҡоролошо һаҡланып ҡалған аҙ һанлы өлкәләр генә билдәләнгән: Сюник, Ташир, Хачен һәм Сасун.
1385 йылда Туҡтамыш хан Арцахтан, Сюниктан һәм Нор-Ширакандан унар меңләгән әрмәнде әсирлеккә алып киткән ә 1386 йылдан башлап Әрмәнстанға Аҡһаҡ Тимер емергес походтарын ойошторған.
Әрмәнстанда христианлыҡ рәсми дин булараҡ ҡабул ителгәс, йолалар рәхимһеҙ эҙәрлекләнгәнлектән, әрмән мәжүсилеге тураһында мәғлүмәт һаҡланмаған тиерлек.
Әммә был ваҡытта Бхуттоларҙың ғаилә кланы эсендә ҡаршылыҡтар тыуа: Беназирҙың ҡустылары Мортаза менән Шахнауаз сәйәси мираҫҡа үҙ хоҡуҡтары тураһында иғлан итә һәм апалары менән бүлешергә теләмәй.
Имеш-мимештәр күп — уны Пакистандың махсус хеҙмәттәре ағыулап үлтергән тигән юрауҙар бар, шулай уҡ был сәйәсе үлтереү Беназир Бхуттоның үҙенең заказы менән башҡарылған тип һанаусылар ҙа бар.
Беназир Бхутто, Пакистанда ғәҙәттән тыш хәл индереү властарҙың илдә әлеге режимды нығытырға һәм П. Мөшәррәфкә сикләнмәгән власть вәкәләттәрен бирергә тырышыуынан килә, тигән фекерен белдерә.
9 ноябрҙә Пакистандың хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре бронетанк техникаһы ярҙамында элекке премьерға Исламабадтағы йортонан сығырға һәм күрше Равалпинди ҡалаһындағы митингыла телмәр менән сығыш яһарға мөмкинлек бирмәй.
Бхуттоның ил президенты Пәрүәз Мөшәррәфте отставкаға китергә саҡырып, үҙе өсөн уның етәкселеге аҫтында яңы хөкүмәттә эшләү мөмкинлеген ҡалдырмауы тураһында белдереүенән һуң була.
Пакистан халыҡ партияһы йыйған тауыштар уның төп дәғәүәсеһе — Мосоман лигаһыныҡынан аҙыраҡ була, шуға ла хөкүмәт төҙөү өсөн Бхутто консерватив партиялар менән коалиция ойоштора.
Реформалар һөҙөмтәһендә мәғарифҡа һәм һаулыҡ һаҡлауға сығымдар арта, ил халҡы араһында наҙанлыҡ өстән бер өлөшкә кәмей, балалар ауырыуы — полиомиелит еңелә, ярлы ауылдарға электр һәм эсәр һыу үткәрелә.
Бәләкәй сағында Беназир Дженнингтың шәхси балалар баҡсаһына йөрөй, артабан Карачи, Равалпинди ҡалаларындағы һәм Исламабад янындағы ҡыҙҙар өсөн тәғәйенләнгән католик мәктәптәрҙә уҡый.
1996 йылда Беназир, йылдың иң популяр халыҡ-ара сәйәсмәне булараҡ, Гиннесстың рекордтар китабына индерелә, уға Оксфорд университетының почётлы доктор дәрәжәһе, Францияның Почётлы легион ордены һәм башҡа бик күп наградалар бирелә.
Тышҡы сәйәсәттә Беназир Бхутто бойондороҡһоҙлоҡ күрһәтә — ул ядро ҡоралын эшләү программаларын финанслауҙы дауам итә, афған хәрәкәте «Талибан» ярҙамында наркотиктар менән әүҙем һатыу итеүҙе туҡтата, хатта, Афғанстан һуғышынан һуң әсирлектә булған Рәсәй һалдаттарын азат итеп, Рәсәй менән хеҙмәттәшлеккә тәүге аҙымдар яһай.
Тағы ла Зыя-уль-Хаҡ диктатураһы йылдарында Һиндостандың Пакистандан тартып алған Сиачен боҙлоғона дәғүә-талаптарҙа килешеп тормай ғына ғәскәрҙәрҙе Каргил буйынса бүлеү тураһында килешеү проекты әҙерләнә.
1988 йылдың 16 ноябрендә һуңғы ун йыллыҡтан да күберәк осор эсендә үткән тәүге асыҡ парламент һайлауҙарында, Милли ассамблеялағы 207 урындың 94-ен алып, Пакистан халыҡ партияһы еңеү яулай.
Был посты 35 йәшендә биләп, Беназир премьер ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң йәше, ә мосолман илдәренең хәҙерге заман тарихында ҡатын-ҡыҙҙың хөкүмәт башлығы итеп тәғәйенләнеүе беренсегә була.
Был сифатта уға бик аҙ ғына эшләргә тура килә: 1977 йылдың июлендә Пакистандың генераль штабы башлығы генерал Мөхәммәд Зыя-уль-Хаҡ, хәрби түңкәрелеш ойоштороп, власты үҙ ҡулына ала һәм илдә хәрби хәл индерә.
Бхуттоның үҙенең төп сәйәси оппоненттары, ҡасандыр уның мәрхүм атаһына ҡамасаулаған кеүек, Беназир һәм уның Халыҡ партияһының Пакистандағы власҡа кире ҡайтыуына ҡамасауларға тырыша.
Матбуғат саралары мәғлүмәттәре буйынса, был никах иҫәп-хисап нигеҙендә була, уға Бхутто үҙ теләге менән ризалаша: Зардариҙа ул үҙенең Көнбайышта алған прогрессив ҡараштарын ҡабул итерҙәй кешене күрә.
Бхутто финанс махинацияларында һәм заказлы үлтереүҙәр ойоштороуҙа ғәйепләнә, һәм ул илде ташлап китергә мәжбүр була; ире иһә, ришүәтселектә ғәйепләнеп, биш йылдан ашыу төрмәлә ултыра.
Судҡа килмәгәне өсөн Бхутто өс йыл төрмәгә ябыуға хөкөм ителә, был Бхуттоның 2002 йылғы парламент һайлауҙарында кандидат сифатында теркәүҙән баш тартыуғы нигеҙ була.
2003 йылда Швейцария суды Бхуттоны һәм уның ирен аҡса үҙләштереүҙә ғәйепле тип таный һәм ҡарарҙы үтәүҙе кисектереп уларҙы алты айға төрмәгә ябырға хөкөм итә (Бхуттоның банк счеттарын 1997 йылдың сентябрендә Пакистандың үтенесе буйынса Швейцария бикләй).
Бхуттоның ике тапҡыр премьер була, әммә ҡайһы бер аналитиктар, октябрҙә элекке һөргөнсе менән килешеүгә ҡул ҡуйған ил президенты Пәрүәз Мөшәррәф тыйыуҙы ғәмәлдән сығарырға тейеш, тип иҫәпләй.
Ул профсоюздарҙың хәрби диктатура тарафынан юҡҡа сығарылған хоҡуҡтарын ҡабаттан тергеҙә, студенттар союздарын тыйыуҙы һәм хөкүмәткә ҡарамаған ойошмалар, шул иҫәптән хоҡуҡ яҡлау һәм ҡатын-ҡыҙҙар төркәмдәренең эшмәкәрлегенә сикләүҙәрҙе юҡҡа сығара, матбуғат азатлығын ҡайтара һәм беренсе тапҡыр оппозицияға хөкүмәттең киң мәғлүмәт сараларын ҡулланыу мөмкинлеген аса.
2007 йылдың ғинуар айында Абу-Дабиҙа Беназир Бхутто менән Пакистан президенты Пәрүәз Мөшәррәфтең бәйләнештәрҙе яйға һалыу маҡсатында беренсе шәхси осрашыуы үтә.
Күҙәтеүселәр фекеренсә, Пакистандың хәрби даирәләре уны дини көстәрҙе һәм ислам хәрбиләштерелгән төркөмдәрен изоляциялау өсөн көрәштә үҙенең союздашы тип иҫәпләй.
Шул уҡ йылдың көҙөнән Бөйөк Британиялағы Оксфорд университетының Леди Маргарет Холл колледжында уҡыуын дауам итә, бында 1976 йылғаса политология, философия һәм иҡтисад фәндәрен өйрәнә.
«Йәйге эҫе минең камерамды ҡыҙған мейескә әйләндерҙе. Ҡулдарымдың тиреһе сатнап ярылды һәм киҫәк-киҫәк булып ҡубып төшә башланы. Битемде күпертке ҡапланы. Сәстәрем ҡойола башланы. Бының өҫтөнә камерама хәтһеҙ бөжәк килеп тулды. Сиңерткәләр, серәкәйҙәр, тешләүсе себендәр, бал ҡорттары һәм ҡуңыҙҙар иҙәндәге ярыҡтарҙан һәм рәшәткә аша үтеп инде. Башыма тиклем юрған менән ҡапланып, тын алыуы ныҡ ауырайғас ҡына уны аса инем»
Низағ халыҡ-ара тиерлек билдәлелек ала, сөнки, Асиф Али Зардариға Пакистандың ғына түгел, шулай уҡ Бөйөк Британия һәм Швейцарияның хоҡуҡ һаҡлау органдары ла ғәйеп ташлай.
2007 йылдың 3 ноябрендә Пакистан президенты П. Мөшәррәф илдә ғәҙәттән тыш хәл индерә, уның зарурлығын «терроризм һәм экстремизмдың көсәйеүе» менән аңлата: был дәүләт суверенитетын хәүеф аҫтына ҡуя, шулай уҡ суд власы яғынан президент эшмәкәрлегенә ҡарата саботаж күрһәтелә; Ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында конституцияның ғәмәлдә булыуы һәм судтарҙың эше туҡтатыла.
Коррупцион ғауғаларҙа йыш ҡына пермьер-министрҙың иренең исеме телгә алына: уға «ун процент әфәнде» тигән ҡушамат тағыла, сөнки инвесторҙарҙан капитал һалыуҙарҙың нәҡ ун процентын үҙенә талап иткән була.
1989 йылдың мартында әсәһе Носратты үҙенең хөкүмәттәге урынбаҫары итеп тәғәйенләй, бер үк ваҡытта уның составына тағы ла дүрт ҡатын-ҡыҙҙы индерә, һәм уларҙың һаны хөкүмәт ағзаларының дүрт бер өлөшөнә етә — был инде Азия өсөн бөтөнләй ғүмерҙә лә күрелмәгән хәл була.
«Минең атайым — диндар мосолман. 12 йәшлек сағымда әсәйем миңә кейҙергәс, ул: „Башта үҫеп етһен һәм йөҙөн асырғамы әллә юҡмы икәнен үҙе хәл итһен, тине, — ислам ҡатын-ҡыҙға нисек йәшәргә үҙенә хәл итергә хоҡуҡ бирә“. Башҡаса мин бөркәнсек кеймәнем».
2011 йылда «Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге проекты өсөн Мещанкин «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән уҙғарылған «Социаль эшҡыуар-2011» бөтә Рәсәй конкурсының премияһы менән бүләкләнгән һәм биш йыл ваҡытҡа 1,5 млн.
«Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге «50-гә 50» схемаһы буйынса эшләй: ҡунаҡтарҙың яртыһын йәштәр, пенсионерҙар, балалар менән ғаиләләр тәшкил итә, уларға путёвкалар льготалы хаҡтар менән һаталар; ә икенсе яртыһын хәлле клиеттар тәшкил итә.
Сэм Голдман — канада һәм америка социаль эшҡыуар һәм менеджер, . компанияһына нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе, үҙенең маҡсаты итеп ярлы халыҡты ҡояш электр ҡеүәте менән тәҡмин итеү; етәкселәренең береһе ; үҙе бер нисә компанияға нигеҙ һалған һәм идара итә, тағы ла коммерция булмаған ойошмаларҙың һәм компанияларҙың кәңәшсеһе.
Был команда тәүге тапҡыр Көнсығыш конференцияһында даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса беренсе урынды яулай, ә плей-оффта сирекфиналда «Салауат Юлаев» хоккей клубына серияла 1-4 иҫәбе менән отола.
2009 йылдың 21 декабрендә «Сан-Хосе Шаркс» командаһына ҡаршы уйында Иван яңғылыш үҙенең буш ҡапҡаһын шайбаны индерә, бынан һуң ул яңынан АХЛ-ға ебәрелә.
Бөтәһе шул миҙгелдә Иван «йондоҙҙар» составында 3 осрашыу уҙғара һәм ике мәрәй йыя, әммә миҙгелдең күп өлөшөндә ул Америка хоккей лигаһында сығыш яһаған «Пеория Ривермен» клубы составында уйнай.
Хакимлек итеүенең тәүге ун йылында ил эсендә һаҡ ҡына либераллашыу сәйсәтен тормошҡа ашырһа, халыҡ-ара мөнсәбәттәрҙә — Көнбайыш Европаға һәм Америка Ҡушма Штаттарына ҡарата күберәк асыҡлыҡ сәйәсәте алып бара.
Икенсе тиҫтә йылда Чаушеску ҡатыраҡ етәкселек стилен ҡуллана, эске һәм тышҡы сәйәсәттә милләтселек курсы алға ҡуйыла, уның шәхес культы, туған-тыумасалыҡ менән эшнәлеккә таяныуы үҙен ныҡлап һиҙҙерә, башҡаса фекер йөрөтөүселәрҙе эҙәрлекләү башлана.
Моноспектаклдәрҙә уйнап, билдәлелек яулай, Канада, Европа буйлап гастролдәр менән йөрөй, 1984 йылда Бродвейҙа сығыш яһап, «Ғайса пәйғәмбәр — суперйондоҙ» мюзиклында ҡатнаша.
Вупи Голдбергтың драма ролдәре лә киң билдәле: «Миссисипи шәүләһе», «Өйгә оҙон юл» фильмдарында төшә, Андрей Кончаловскийҙың «Гомер һәм Эдди» фильмы Сан-Себастьяндағы Халыҡ-ара кино фестивалендә Гран-при яулай.
1985 йылда Элис Уокерҙың «Баҫыуҙағы алһыу зәңгәр сәскәләр» романы буйынса төшөрөлгән фильмда Селия Джонсон ролен башҡарып, «Алтын глобус» наградаһы менән, һәм «Оскар» премияһы номинацияһында билдәләнә.
1973 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 2009 йылдан Өфө дәүләт авиация университетының Нефтекама ҡалаһы филиалының дөйөм белем биреү дисциплиналары кафедраһы мөдире.
Пашков Сергей Афанасьевич , ғалим-хирург, 1987—2003 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, артабан «Газпром трансгаз Өфө» йәмғиәтенең медик‑санитария бүлеге начальнигы.
Федерико Феллини фильмының геройҙары Джинджер һәм Фред Амелия Бонетти һәм Пино Ботичелло , дуэт менән сығыш яһап, легендар голливуд бейеүселәре — Джинджер Роджерс һәм Фред Астерҙан үҙҙәренә псевдонимдарҙы һәм ижади манераны үҙләштереп ала.
Фред Астер ; 10 май 1899 йыл — 22 июнь 1987 йыл) — Америка актёры, бейеүсе, хореограф һәм йырсы, Голливуд йондоҙо, кинолағы музыкаль жанрҙарҙың мәшһүр бер оҫтаһы.
Сүлдә төньяҡ-көнбайышҡа табан ауған тигеҙлек (бейеклеге көньяҡ-көнсығышында 300 метр, төньяҡ-көнсығышында 53 метрға тиклем); бер нисә ябыҡ сөңгөл һәм айырымланған тауҙар — Бүкәнтау , Күлюктау , Тамдытау һәм башҡа палеозой һәүерташтары, эзбизташ, гранит бар.
Тигеҙлек ерҙәре Арал диңгеҙенә ҡойоусы Жандаръя, Ҡыуандаръя, Һырдаръяның башҡа үҙәндәре һәм Амударьяның боронғо үҙәне — Аҡсадаръя кайнозой балсыҡтары һәм ҡомлоҡтары, төньяҡта һәм төньяҡ-көнбайышта — балсыҡһыл-ҡомһол йылға ҡатламдарынан тора; төньяҡ-көнбайышта таҡырҙар күп.
Һөтимәрҙәрҙән ҡараҡойроҡ антилопа, Урта Азия тейене һәм һары йомран, ҡом сысҡаны, ялман, бархан һәм дала бесәйе, бүре, ҡарһаҡ төлкө, ҡом ҡуян, ярғанаттар йәшәй.
Үҫемлектәрҙән бер йыллыҡтар төркөмөнә ингән эфемерҙар һәм күп йыллыҡтарға ҡараған эфемероидтар, шул иҫәптән Ләлә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған ҡырағай тюльпан үҫә.
Ҡыҙылҡом йәки Ҡыҙыл-Ҡом — Амударъя һәм Һырдаръя араһында, Үзбәкстанда, Ҡаҙағстанда һәм өлөшләтә Төркмәнстанда урынлашҡан ҡомло сүл.
Төньяҡ-көнбайышта Арал диңгеҙе, төньяҡ-көнсығышта Һырдаръя, көнсығышта Тянь-Шань тауҙары һәм Памир-Алай армыттары, көньяҡ-көнбайышта Амударъя йылғаһы менән сикләнгән.
2014/2015 йылдар миҙгелендә үткән чемпионаттың финалсыһы Праганан «Лев» хоккей клубы ҡатнашыуҙан баш тартҡанға күрә, ғәмәлдәге чемпион Магнитогорскиҙан «Металлург» үҙ боҙ майҙансығында миҙгелдең тәүге уйынында Континент кубогы 2014 эйәһен — Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубын ҡабул итә.
Даими чемпионат 2014 йылдың 3 сентябрендә Асыш кубогы өсөн Гагарин кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Металлург» һәм Континент кубогының ғәмәлдәге еңеүсеһе «Динамо» араһында уйын менән башлана һәм 2015 йылдың 23 февралендә тамамлана.
У — уйындар, Е — еңеүҙәр, ӨВЕ — өҫтәмә ваҡытта еңеүҙәр, БСЕ — буллиттар серияһында еңеүҙәр, БСО — биллитар серияһында отолоуҙар, ӨВО — өҫтәмә ваҡытта отолоуҙар, О — отолоуҙар, Ш — кереткән-үткәргән шайбалар, Ш — шайбалар айырмаһы, М — мәрәйҙәр
1873 йылда немец археологы Шлиман был ҡатламда атаҡлы троян хазинаһын таба, ул күп һанды ҡорал, баҡыр әйберҙәр, ҡиммәтле биҙәнеү әйберҙәренең өлөштәренән, алтын һауыттарҙан, тарихҡа тиклемге һәм иртә тарих осорона ҡараған ҡәбер таштарынан тора.
Быға тиклем «Троя» һәм «Илион» терминдары боронғо бер үк дәүләттең төрла ҡалаларын белдереүе, йәки был терминдарҙың береһенең баш ҡаланы, икенсеһе дәүләтте белдереүе һәм "Илиада"ла ғына бер терминға берләшеүе (Гиндин һәм Цымбурскийға ярашлы, Троя — илдең, ә Илион ҡаланың атамаһы) тураһында фекерҙәр осрай.
Бындай фекер нигеҙһеҙ түгел, сөнки "Илиада"ла, үҙ сиратында, параллель сюжетлы фрагменттар бирелә, йәғни, бер үк сюжетты төрлөсә һөйләүҙәр булыуы ихтимал, шул уҡ ваҡытта, «Илиада» Троян һуғышы ваҡиғаларынан күп быуаттар үткәс барлыҡҡа килә һәм был мәлгә күп деталдәр онотолоуы ихтимал.
Улар мифологик хөрәфәттәр тыуҙырған, ниндәйҙер кимәлдә ҡайһы бер тарихи ғәмәлдәрҙе, сауҙа, мәҙәни үҫеш һәм һуғыштар даирәһен билдәләгән, энергия етештереүҙең төрлө механизмдарын энергия менән тәьмин иткән, ҡайһы бер ял төрҙәре өсөн мөмкинлектәр булдырған.
Ел энергетикаһы ярҙамында һауа шарҙары беренсе тапҡыр һауала йөрөргә мөмкинлек бирә, ә хәҙерге заман самолёттары елдең күтәргес көсөн арттырыу һәм яғыулыҡты экономиялау өсөн ҡуллана.
Әммә ел дә хәүефле булыуы мөмкин: беренсенән, уларҙың градиент тирбәлеүе һауа судноһы өҫтөнән идара итеү һәләтен юғалтыуға килтереүе мөмкин; тиҙ елдәр, шулай уҡ ҙур һыуһаҡлағыстарҙа улар тыуҙырған ҙур тулҡындар йыш ҡына яһалма ҡоролмаларҙың емерә, ә ҡайһы бер осраҡтарҙа ел янғындың масштабын арттыра.
Елдең оҙайлығы ла күп төрлө: ҡайһы саҡ йәшен ваҡытында ел бер нисә минутҡа ҡына булыуы мөмкин; бриз, рельеф үҙенсәлектәренә ҡарап, уның элементтарын йылытыу айырмаһына ҡарап — бер нисә сәғәт; миҙгелле температура үҙгәреү менән бәйле муссон елдәрҙең оҙайлығы бер нисә ай тәшкил итә, ә төрлө киңлектәрҙә температура айырмаһы һәм Кориолис көстәренән барлыҡҡа килгән пассат елдәре даими иҫә.
Шулай итеп, атмосфераның глобаль масштабтағы әйләнешен барлыҡҡа килтереүсе төп факторҙар булып һауа йылыныуының экваториаль һәм поляр өлкәләр араһындағы айырмаһы тора (был температураның айырмаһына һәм шуға ярашлы һауа ағымының тығыҙлығы айырмаһына килтерә, тимәк, баҫым айырмаһына ла килтерә).
Ошо факторҙар һөҙөмтәһендә урта киңлектәрҙә яҡын-эргәләге райондарҙа һауа хәрәкәте изобарҙарға параллель тиерлек йүнәлтелгән геостропик елдең барлыҡҡа килтерә.
Ҡояш йылылығы әҙ булыу сәбәпле поляр өлкәләрҙә һауа һыуына һәм аҫҡа төшә, юғары баҫымлы участкалар барлыҡҡа килә һәм һауа түбәнерәк киңлектәр яғына күсә.
Кориолис көстәре һөҙөмтәһендә был һауа көнбайышҡа табан ағыла, Төньяҡ ярымшарҙа төньяҡ-көнсығыш елдәр һәм Көньяҡ ярымшарҙа көньяҡ-көнсығыш елдәр барлыҡҡа килтерә.
Термин Британ Һиндостаны территорияһында һәм уның тирә-яғындағы илдәрҙә Һинд океанынан һәм Ғәрәбстан диңгеҙенән төньяҡ-көнсығышҡа табан иҫкән миҙгелле елдәр атамаһы булараҡ барлыҡҡа килә һәм төбәккә яуым-төшөм килтерә.
Уларҙың полюстарға табан хәрәкәте йәйге айҙарҙа тропик райондарҙың, йәғни Азияла, Африкала һәм Төньяҡ Америкала май айынан июлгә тиклем, ә Австралияла — декабрҙә йылытыу һөҙөмтәһендә түбән баҫымлы райондарҙың барлыҡҡа килеүе менән бәйле.
Полюстар янында ғәҙәттә көнсығыш елдәре өҫтөнлөк итә, уртаса киңлектәрҙә көнбайыш елдәр өҫтөнлөк итә, ә тропиктарҙа тағы ла көнсығыш елдәре өҫтөнлөк итә.
Пассаттар тип Хадли ячейкаһының ер өҫтөнә яҡын өлөшө атала — ерҙең тропик райондарында көнбайыш йүнәлештә, экваторға яҡынлашҡан ер өҫтө елдәре, йәғни Төньяҡ ярымшарҙа төньяҡ-көнсығыш елдәр һәм Көньяҡта көньяҡ-көнсығыш елдәре әйтәләр.
Пассат елдәренең даими хәрәкәте Ерҙең һауа массаларының ҡушылыуына килтерә, улар бик ҙур масштабта сағылыш таба: мәҫәлән, Атлантик океан өҫтөндә иҫкән пассат елдәре Африка сүллектәренән Вест-Индияға һәм Төньяҡ Американың ҡайһы бер райондарына саң ташыу мөмкинлегенә эйә.
Шундай эффекттарҙың береһе — бик алыҫ булмаған участкалар араһындағы температура айырмаһы, быға ҡояш нурҙарының төрлө йотоу коэффициенттары йәки өҫкө йөҙҙөң төрлө йылылыҡ ҡеүәте сәбәпсе булыуы мөмкин.
Бынан тыш, был ике ярымшарҙың да океандарының көнбайыш ярҙары янында елдең көсәйеүе арҡаһында был райондарҙа көслө океан ағымдары барлыҡҡа килә, улар полюстарға табан йылы тропик һыуҙы ташый.
Көнбайыш елдәр, ҡағиҙә булараҡ, Көньяҡ ярымшарҙа көслөрәк була, унда ел тоҡанған ҡоро ерҙәр аҙ, һәм айырыуса көньяҡ киңлектең 40-сы һәм 50-се градустары араһында.
Һауа хәрәкәтен тотҡарлаусы мөһим фактор булып уның ер өҫтөндәге ышҡылык көсө тора, ул елхәрәкәттен тотҡарлай һәм һауаның түбән баҫымлы зоналарға табан хәрәкәт итеүенә килтерә .
Уртаса киңлектәрҙә, йәғни 35 градустан 65 градусҡа тиклем төньяҡ һәм көньяҡ киңлектә көнбайыш елдәр өҫтөнлөк итә, Феррелл ячейкаһының өҫкө өлөшө, был көньяҡ-көнбайыш елдәр Төньяҡ ярымшарҙа һәм төньяҡ-көнбайышта Көньяҡ ярымшарҙа.
Тропик һәм поляр өлкәләрҙәге ер өҫтө елдәренең йүнәлеше, нигеҙҙә, уртаса киңлектәрҙә көсһөҙ булған глобаль атмосфера әйләнешен билдәләһә лә, циклондар антициклондар менән бергә бер-береһен алмаштыра һәм бер нисә көн һайын ел йүнәлешен үҙгәртә.
Ҡәҙимге күҙәнәктәргә ҡарағанда цисталар ультрафиолет нурланышҡа ике тапҡырға тотороҡлораҡ, ҡоролоҡҡа, гамма-нурҙарға, ҡояш радиацияһына, ультратауышҡа бирешмәй.
Ошо ваҡыттан алып, һундарҙың төп тармағы Паннонияла (ул саҡта Дунайҙың уң ярындағы көнбайыш Рим провинцияһы, хәҙер Венгрия биләмәһе) һәм Австрияла урынлаша, шул ерҙән улар Көнсығыш Рим империяһына һөжүм итә.
Аттила атлы ғәскәр һөжүме ысулынан ҡалаларҙы ҡамауҙа тотоуға күскән һәм 447 йылға Балҡан ярымутрауында, хәҙерге Греция һәм Рим империяһының башҡа провинцияларында 60 ҡала һәм нығытманы алған.
433 йылда һун батшаһы Ругила Көнсығыш Рим менән төҙөлгән килешеүҙәрҙән баш тартырға йыйыныуы тураһында белдерә, быға империя биләмәләрендә йәшенгән ҡасаҡтар сәбәп була.
Томпсон фекеренсә, «Аттила бары тик халыҡтарҙы Рим империяһы хакимлығы аҫтында тоторға теләгән руханиҙар һәм һәм хөкөм эйәләре өсөн генә „Хоҙай ҡамсыһы“ булған».
Исемдәренең оҡшашлығынан тыш, һундар һәм Үҙәк Азия һуннуҙарының генетик бәйләнешенә матди мәҙәниәттең, тәү сиратта, хәрби эш өлкәһенең ҡайһы бер категориялары күрһәтә.
Приск яҙыуынса, ул һундарҙың ғәйәт ҙур ауылдарында булған, унда ағастан эшләнгән өйҙәр, матурлыҡ өсөн ҡуйылған ҡоймалар, өй эстәрендә семәрләп биҙәлгән таҡталар күргән.
Һундарҙың баҫып инеүе, үткән осорҙа сарматтарҙың күсенеүе кеүек үк, Евразияның урта өлөшөндәге этник алға китешкә бәйле булған һәм көнбайыш Евразияның һәм Европаның артабанғы үҫешенә ғәйәт ҙур йоғонто яһаған.
Һундарҙың ҡыҫымы арҡаһында төрлө герман ҡәбиләләре Рим империяһы биләмәләренә үтеп ингән, шуның арҡаһында империяның көнбайыш өлкәләре яйлап герман ҡәбиләләре тарафынан йотолған, аҙаҡтан герул Одоакр 476 йылда Римдың үҙен буйһондора алған.
Марцеллин яҙыуынса, улар өйҙәргә бик һирәк ингән, ҡыйыҡ аҫтында төн үткәреүҙе хәүефһеҙ түгел тип күргән, үҙҙәренең сыҙамлы аттары өҫтөндә ашаған, эскән һәм йоҡлаған.
Проект буйынса, социаль сферала эшләгән кшеләр һанын 0,7 % 6,5 % тиклем күтәрәсәктәр, шулай уҡ социаль эшҡыуарлыҡтың йүнәлешендә ятмаған социаль инновацияларға ярҙам итәсәктәр .
Шул уҡ ваҡытта социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереү программаһын үтәү контроле экономик үҫешеү һәм технологиялар министерствоһына йөкмәтелә, ә, тәүҙә булған «Социаль эшҡыуарлыҡ тураһында» дөйөм ҡағиҙәләрен башҡарыу ваҡытында булған, Хеҙмәт, ғаилә,социаль һорауҙар һәм тигеҙ мөмкинлектәр министерствоһына һалынмай.
Бындай предприятиеға эшкә зәғиф булған, эш эшләүҙә психик йә икенсе үҙенсәлектәре өсөн сикләнгән, оҙаҡ ваҡыт эшһеҙ йөрөгән, 55 йәштән олораҡ булған, башланғыс йә урта белемһеҙ кешеләр алына.
был традиция, берҙәмлеккә һәм эшһөйәрлеккә йүнәлтелгән, социаль-ориентирлы булған коллектив ментальносе… Беҙгә быны үҙебеҙҙә һәр тапҡыр яңынан һәм яңынан уятырға кәрәк.
Төньяҡтан көньяҡҡа табан 560 км һуҙылған, максималь тәрәнлеге — 706 м. Донъяла сөсө күлдәр араһында ҙурлығы буйынса туғыҙынсы, ә тәрәнлеге буйынса өсөнсө урынды биләй.
1942 йылдың 7 февралендә Новгород өлкәһенең Новоселицы ауылындағы 756-сы армия госпиталендә, совет ғәскәрҙәре Волхов йылғаһын аша сыҡҡанда үпкәһенә һыуыҡ тейҙергәндән һуң мандый алмайынса, вафат була.
2005 йылдың 19 ғинуарында Украина премьеры вазифаһын башҡарыусы Николай Азаров «Хеҙмәт урынында файҙаланыу өсөн» тигән билдә менән 15-р хөкүмәт ҡарарына ҡул ҡуя.
Уның буйынса Кучма үлгәнгә тиклем ҙәмәлдәге президенттың эш хаҡы күләмендә түләү ала, уға Конча-Заспела шәхси ҡулланыуға дәүләт дачаһы , хе: мәтләндереүсе персонал , ике машина; дәүләт һағы, ярҙамсы һәм кәңәшсе бирелә.
Текста шулай уҡ, Леонид Кучманы ҡарау, уның ҡулланыуында булған күсемле һәм күсемһеҙ милек, хеҙмәтләндереүсе персонал өсөн сығымдар дәүләт бюджетынан ҡапланасаҡ, тип билдәләнә.
Был вазифаны биләргә ризалашыр өсөн Кучма алты айға диктатор вәкәләттәренә эйә булыу, аныҡлап әйткәндә, закондарға тиңләштерелгән декреттар сығарыу һәм төбәк етәкселәрен тәғәйенләү, шартын ҡуя.
Украинаның Социалистик партияһы лидеры Александр Мороз президент хакимиәте башлығы Владимир Литвин һәм Украинаның эске эштәр министры Юрий Кравченконың Гонгадзеның юғалыуына ҡағылышлы һөйләшеүҙең аудиояҙмаһын халыҡҡа сығара.