polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Хатта һуғыштың һуңғы этабында, Германияның еңелеүе көн кеүек асыҡ булғанда, ҡайһы бер нацист башлыҡтары уларҙы тыныслыҡ тураһындағы килешеү өсөн файҙаланырға ла тырыша.
Һөҙөмтәлә 50 мең кешене һаҡлап алып ҡалыу мөмкин була, әммә һуғыш ваҡытында Болгарияға ҡушылған Македония һәм грек Фракияһынан 11343 йәһүд Освенцимға оҙатыла.
Нацистарҙың ҡанһыҙ антисемитизм сәйәсәтенә ҡарамаҫтан, Германияла даими рәүештә йәһүдтәрҙе эҙәрлекләүҙәргә ҡарата ҡаршылыҡтар ойошторолоп тора.
Уларҙың иң ҙуры 1943 йылдың 27-28 февралендә Берлиндә Розенштрасста этник немецтар — лагерҙарға оҙатылырға тейешле йәһүдтәрҙең туғандары һәм йәмәғәттәре тарафынан ойошторолған демонстрация була.
Ҡотҡарыусыларҙың береһе киң билдәле Оскар Шиндлер — Плашов лагерынан меңдән ашыу йәһүдте үҙенең фабрикаһына эшкә урынлаштырып, ҡотҡарып ҡалыусы эшҡыуар.
Лев Поляков һуғыш ваҡытындағы Германия мәғлүмәттәрен нацистарҙың раса сәйәсәте һөҙөмтәһендә демография эҙемтәләрен иҫәпкә алып, йәһүдтәрҙең дөйөм юғалтыуҙарын яҡынса һигеҙ миллион тип баһалай.
Немец ғалимы Р. Руммель 1992 йылда нәшер иткән демографик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә һәләк булған йәһүдтәр һанын 4 миллион 204 меңдән 7 миллионға тиклем тип белдерә һәм ысынбарлыҡҡа тап килгән һан тип 5 миллион 563 меңде ала.
Был иҫәпләүҙәр лагерь тотҡондарын азат иткәндән һуң үлеүселәрҙе иҫәпкә алмай, әммә шуныһы асыҡ: улар лагерҙарҙа кисергән ғазаптар һәм ауырыуҙар һөҙөмтәһендә үлгән.
Икенсе донъя һуғышы башланыуы, Германияға көнбайыш Польша ҡушылыуы һөҙөмтәһендә, уларҙың һанын арттырып ҡына ҡалмай, рөхсәт буйынса эмиграциялау юлдарын да ҡатмарлаштыра.
1940 1941 йылдың башында нацистар йәһүд мәсьәләһен хәл итеүҙең бер нисә вариантын әҙерләй: Кремлгә рейх йәһүдтәрен СССР-ға ҡабул итергә тәҡдим итә, «Мадагаскар» (барлыҡ йәһүдтәрҙе Африканың көньяҡ-көнсығыш ярындағы ошо утрауға күсереү) һәм «Люблин» (Польшаның нацистар оккупацияһында ҡалған, «генерал-губернаторлыҡ» атамаһы алған өлөшөндә йәһүдтәрҙең резервацияһын булдырыу) планы инициативаһы менән сыға.
Тар мәғәнәлә — Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытындаГерманияла һәм уның союздаштарының, шулай уҡ оккупацияланған территорияларҙа йәшәгән йәһүдтәрҙе эҙәрлекләү һәм күпләп юҡ итеү; 1933—1945 йылдарҙа Европа йәһүдтәрен нацистик Германия һәм коллаборационистар тарафынан даими эҙәрлекләү һәм юҡ итеү.
киң мәғәнәлә — нацистар тарафынан төрлө этник һәм социаль төркөмдәрҙе (совет әсирҙәрен, поляктарҙы, йәһүдтәрҙе, сиғандарҙы, гомосексуаль ирҙәрҙе, масондарҙы, ауыр сирлеләрҙе һәм инвалидтарҙы һ.б.) нацистик Германия йәшәгән осорҙа эҙәрлекләү һәм күпләп юҡ итеү.
Меңдәрсә кеше оккупанттар ойошторған ярҙамсы полицияла хеҙмәт итә, геттоларҙы һаҡлай, йәһүдтәрҙе үлтереү урындарына тиклем һаҡлап бара һәм уларҙы ҡырыуҙа ҡатнаша.
Ҡайһы бер урындағы халыҡ оккупанттарға уларҙың йәшеренгән урындары хаҡында еткерә, үлтерелгән йәһүдтәрҙең милкенә хужа була, уларҙың йорттарында йәшәй, хатта оккупанттарҙың ҡатнашлығынан тыш, үҙҙәре үк йәһүдтәрҙе ҡырған осраҡтар ҙа юҡ түгел.
Хәҙерге инглиз телендә «» ҙур хәрефтән башланһа — нацистарҙың йәһүдтәрҙе ҡырыуы мәғәнәһендә, ә бәләкәй хәрефтән булһа — башҡа осраҡтарҙа ҡулланыла.
Ҡайһы бер сығанаҡтар хәҙерге ваҡытта был термин Икенсе донъя һуғышы йылдарында йәһүдтәргә ҡарата булған геноцидты — аныҡ тарихи ваҡиғаны билдәләү өсөн ҡулланыла, шуға күрә ҙур хәрефтән яҙыла , тип бара.
Холокост мемориаль музейы мәғлүмәттәре буйынса, нацистар поляктарҙы һәм башҡа славяндарҙы буйһонорға, ҡол ителергә, ахырҙа юҡ ителергә тейешле «түбәнге раса» тип ҡарай.
Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер тарихсылар, сағыштырып ҡарағанда йәһүдтәрҙең, сиғандарҙың һәм инвалидтарҙың күберәк ҡырылыуынан, славяндарҙы ҡырыу буйынса махсус план булмауҙан сығып, уларҙы эҙәрлекләүҙе Холокостҡа индермәй (мәҫәлән, словактарҙы һәм хорваттарҙы нацистар үҙҙәренең ҡиммәтле союздашы тип һанай) .
Европа йәһүдтәренең һәләкәте тураһында статистика мәғлүмәттәренең төп сығанағы булып һуғыш алдынан үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу менән һуғыштан һуңғы иҫәп алыу мәғлүмәттәрен сағыштырыу тора.
«Холокост энциклопедяиһы» баһаһы буйынса, 3 миллионға тиклем Польша йәһүде, 1,2 миллион — совет йәһүде, шул иҫәртән Литвала — 140 мең, Латвияла — 70 мең йәһүд һәләк була.
Франкомасондар концлагерҙарға сәйәсәи тотҡондар булараҡ ебәрелә һәм баштүбән әйләндерелгән өсмөйөш билдәһе тағып йөрөргә тейеш була. Холокост мемориаль музейы мәғлүмәттәре буйынса, «ҡулға алынған күпселек масондар йәһүд йәки сәйәси оппозиция ағзалары булғанлыҡтан, франкомасон булған өсөн генә күпме кеше концлагерҙарға ебәрелгән йәки юҡ ителгәне билдәһеҙ» .
РСФСР-ҙың оккупацияланған Псков, Смоленск, Брянск өлкәләрендә йәһүд халҡы тупланыбыраҡ йәшәгән урындарҙа геттолар ойошторола, һуңынан ғына ундағы халыҡ атыла.
Ленинград һәм Новгород өлкәләрендә, Төньяҡ Кавказда һәм Ҡырымда йәһүдтәрҙе ҡырыу улар йәшәгән биләмәләр баҫып алыныу менән башлана, уларҙы билдәле бер бинаға бары тик бер нисә сәғәткә йәки көнгә генә бергә йыялар.
Әммә Калуга һәм Калинин өлкәләрендә, Мәскәү эргәһендәге контрһөжүм һөҙөмтәһендә, бер нисә биләмәлә генә оккупанттар йәһүдтәрҙе юҡ итеп өлгөрмәй.
1941 йылдың авгусынан һуң Нойвид ҡалаһы эргәһендәге ул ваҡытта берҙән-бер рөхсәт ителгән Бенторф-Сайн клиникаһындағы йәһүд пациенттары көнсығышҡа, үлем лагерҙарына оҙатыла.
Шоа — йәһүдтәрҙең иврит телендә һәм ҡайһы бер башҡа телдәрҙә немец нацистарының йәһүд этносын юҡҡа сығарыу буйынса алып барылған сәйәсәтен билдәләү өсөн ҡулланылған термин; «Холокост» терминын алмаштыра.
Идиш телендә был мәғәнәлә икенсе термин — дритер хурбм (идиш — өсөнсө емереү, йәһүд халҡы тарихында, Беренсе һәм Икенсе Иерусалим ҡорамдарын емергәндән башлап, үҙенсәлекле һәләкәтле ваҡиға) ҡулланыла.
Һуғыштан һуңғы яҡынса баһалауҙар буйынса, ҡол хеҙмәтен файҙаланыу, изоляциялау, язалау, йәһүдтәрҙе йәки халыҡтың «тулы хоҡуҡлы булмаған» башҡа төркөмөн ҡырыу өсөн нацистар 7000 самаһы лагерь һәм гетто ойоштора.
Яд ва-Шем был хаҡта: «Был һандар һәр илдә ҡотҡарылған йәһүдтәрҙең аныҡ һаны түгел, әммә улар Яд ва-Шемға билдәле булған ҡотҡарылыусылар хаҡындағы мәғлүмәт сағылышы», — ти.
Инглиз телендә «» хәҙерге аңлатмаһына яҡыныраҡ 1910 йылдарҙа, ә хәҙерге мәғәнәһендә 1942 йылдарҙа нацистар тарафынан йәһүдтәрҙе ҡырыу булараҡ ҡулланыла.
Унда ул грек теленән, шулай уҡ Тәүрат формаһы булараҡ ингән; рус телендә «олокауст» һәм «олокаустум» , Кургановтың «Письмовник»ында «голокость» формаһы ҡулланыла һәм ул «ҡорбан, бөтә нәмәне яндырыу» тип аңлатыла.
Эҙәрлекләүҙәргә, нигеҙҙә, нацистик армияла хәрби хеҙмәт үтеүҙән, ҡорал етештереү буйынса эштәрҙә ҡатнашыуҙан, нацистик сәләмләүҙе ҡабатлауҙан баш тартҡаны өсөн дусар булалар.
Рудольф Руммель фекеренсә, геноцид ҡорбандары булған славяндарҙың һаны яҡынса 10,5 миллион тип күҙаллана (улар араһында поляктар, украиндар, белорустар, рустар, шулай уҡ совет хәрби әсирҙәре бар) .
"Геноцид энциклопедияһы"на ярашлы, славяндарҙың геноцидының дөйөм һаны 19,7 миллиондан 23,9 миллионғаса тип күҙаллана (улар араһында СССР-ҙа йәшәүселәр, поляктар, словендар, сербтар һ.б. була).
Германия территорияһында, һуңынаныраҡ Польшала, СССР-ҙа һәм башҡа оккупацияланған илдәрҙә ағыулы матдәләр индереү, ағыу, газ менән ағыулау, атыу ысулдары аша күпләп ҡырыу тормошҡа ашырыла.
1941 йылдың октябрендә немецтар Ҡырымды баҫып алғас, урындағы халыҡтың актив ярҙамы менән 5 мең самаһы крымчак — Ҡырым йәһүдтәре һәм 18 мең самаһы йәһүд халҡы.
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Яд ва-Шем институты мәғлүмәттәре буйынса 23 226 ҡотҡарыусы асыҡлана һәм уларға «Тыныслыҡ илсеһе» тигән маҡтаулы исем бирелә.
Ялан фронтында 37‑се армияның 1‑се механизацияланған корпусы 75‑се танкыға ҡаршы истребитель артиллерия полкының орудие командиры кесе сержант Ғәзиз Мырҙағәлиев 1943 йылдың 17 авгусында Харьков өлкәһе Дергачёв районы Полевая ҡасабаһы янындағы алышта артиллерия уты менән һөжүм итеүсе дошман рәттәрен тарата.
Шул уҡ йылдың 2 октябрендә Днепропетровск өлкәһе Верхнеднепровск районы Мишурин Рог ауылы тирәһендә Днепр йылғаһы аша сыҡҡанда, дошман танкыһын юҡ итеп, фашист пехотаһының һәм 12 танкыһының контрһөжүмен кире ҡаға.
Ә «Йәш Польша» яҙыусылары бары тик 1890 йылда ғына әҙәбиәткә аяҡ баҫа башлайҙар: 1888 йылда Ян Каспровичтың «Стихи» китабы, Казимеж Пшервы-Тетмайерҙың 1891 һәм 1894 йылда тәүге ике йыйынтығы сыға.
"Был факттарға әҙәби мәҙәниәт тарихынан тағы ла ошо даталарҙы өҫтәргә була: 1893 (Тадеуш Павликовский Краков театрының яңы бинаһында директор посын биләй), 1895 (Юлиан Фалат Нәфис сәнғәт мәктәбенең директоры булып эшләй башлай).
Үҙ заманының әҙәбиәте тураһында фекер йөрөткәндә ике быуат араһындағы поляк тәнҡитсеһе Ян Лорентович «йәш» һүҙенә шундай мәғәнә һалған: "Кем тормоштоң иҫкесә ағыуынан баш тарта, кем иҫкергән әҙәби хөрәфәттәрҙән ситләшә, үҙенең шәхсәнлеген яулап ала —шул «йәш» була ".
Үҙ йөҙөңдө яулап, даулап алыу законлы рәүештә "йәш поляктарҙың " әҙәби ҡыланыштарына, әҙәби алымдарына быға тиклем булмаған йүнәлештә эшләргә мөмкинлек биргән күренеш.
«Йәш Польшаның» программаһы бер төрлө генә булмаһа ла, уларҙы тормоштоң гармонияһыҙлығын тойоу, ижади азатлыҡты раҫлау, рәссамдың бойондороҡһоҙлоғон төрлө яңы әҙәби саралар аша күрһәтеу, мещан йәмғиәтенә һәм уның әхлаҡ нормаларына ҡаршы сығыу тойғолары берләштереп торған.
«Йәш поляктарҙың» таныҡлы күбеһе: Реймонт, Каспрович, Жеромский, Стафф, Берент, Анджей Струг — Беренсе һәм икенсе бөтә донъя һуғыштары араһында ла бик уңышлы һәм әүҙем эшләгәндәр.
Казимеж Выка «Характеристика периода Молодой Польши» тигән тәнҡит хеҙмәтендә бер ниндәй әҙәби дата ла Адам Мицкевичтың «Стихи» китабының сығып, әҙәбиәттә романтизмға ҡырҡа боролош яһауының датаһын әйтә алмаған кеүек, «Йәш Польшаның» да барлыҡҡа килеү датаһын аныҡ ҡына әйтеп булмай тигән.
Казимеж Выка шартлы рәүештә был осор башланыуҙы 1890 йыл менән билдәләгән, шулай ҙа ул былай тип яҙған: "Юғарыла күрһәтелгән дата әҙәбиәттә йә булмаһа сәйәси тормошта булған бер ниндәй ҙә хәл-ваҡиға, күренеш менән бәйле тугел.
Ул бары тик шуны раҫлай: быуаттың һуңғы ун йыллығы «Йәш Польша» ағымы менән бәйле күренештәрҙе үҙ эсенә алған, шунлыҡтан 1895—1900 йылдарҙа әҙәбиәтте тыуҙырыусы быуын төп ролде уйнай башлай һәм ул иң беренселәрҙән булып тора.
1905 йылдан алып поляк әҙәбиәтендә революция йоғонтоһонда ҙур үҙгәрештәр була, бер генә поляк яҙыусыһы ла әҫәрҙәренең тематикаһында, проблематикаһында, хатта формаһында ла был осорға ышаныс күрһәтеү, тормошҡа ашмаҫ хыялдар менән йәшәү, был хыялдарҙың селпәрәмә ватылыуы арҡаһында йәшәү йәмен-тәмен юғалтыу кеүек күренештәрҙе кәүҙәләндермәйсә үтә алмаған.
Шулай уҡ ниндәй ҙә булһа тарихи хәл-ваҡиғаны, мәҫәлән, романтизмдың хәлһеҙләнеп позитивизмға күсеүе Ғинуар ихтилалы менән бәйле булғаны кеүек итеп, «Йәш Польша» эпохаһына күсеүҙе аңлатҡаның күрһәтеп булмай.
1969 йылда Пул-е Хишти мәсетенә яҡын урында, Советтәр Союзының йоғонтоһона, диндең йомшарыуына һәм либераль сәйәсәткә протест белдереп һәм ҡаты шәриәт закондарын кире ҡайтарыуҙы талап итеп, религиоз баш күтәреү башланды.
70-се йылдар башында ҡабул радиоһы пушту теленән башҡа, үҙҙәрен айырымланған итеп хис итмәһендәр өсөн, икенсе милли аҙсылыҡ тәшкил иткән халыҡтар телендә лә һөйләй башлай.
1973 йылда Заһир Шах визит менән Европала булған мәлдә, уның ике туған ағаһы һәм бер үк ваҡытта илдең премьер-министры Мөхәммәт Дауыт дәүләт түңкәрелеше ойоштора, власты ҡулына ала.
Пакистан Афғанстандың төньяғында бола күтәрергә тейеш булған йәш исламистарҙы вербовать итә башлай,улар араһында аҙаҡ Афғанстандың премьер-министры булып китәсәк Гульбеддин Хекматияр ҙа була.
1955 йылдан башлап инфраструктураны үҫтереү менән Советтәр Союзы шөғөлләнә, ул илдә йәмәғәт транспорт системаһын, аэропорттар, цемент заводы, икмәк заводы, биш яңы шоссе һәм плотина төҙөй.
Америка дипломаты һүҙҙәре буйынса, совет ғәскәрҙәренең булыуы ҡалала хәлде ҡырҡыулаштыра тигән рәсми фекергә ҡаршы, ситтән килгәндәр ҡунаҡтар менән дә, урындағы халыҡ менән дә дуҫтарса мөнәсәбәттә булалар, йыш ҡына ҡала буйлап ирекле йөрөгәндәр, сауҙа райондарына өҫтөнлөк биргәндәр, магазиндарҙа һәм кибеттәрҙә күпләп тауар һатып алғандар.
Совет граждандары һәм партия ағзалары үҙҙәре өсөн совет өлгөһөндә, бик күп 5 этажлы панеллы өйҙәрҙән торған, яңы торлаҡ райондар төҙөгәндәр, улар әлеге көндә лә ҡалала торалар.
Масуд, халыҡты туплау һәм демократик һайлауҙар үткәреү өсөн, дөйөм милли сәйәси процесс башлап ебәрергә маташты, уға талибтарҙы ла саҡырҙы, әммә улар ҡатнашыуҙан баш тарттылар.
Яңы хакимдар ҡалала шәриәт закондарын индерҙеләр, музыканы, телевидениены, ҡыҙҙар өсөн булған бөтә мәктәптәрҙе, ҡатын-ҡыҙҙарға эшләүҙе һәм пәрәжәһеҙ йөрөүҙе тыйҙылар.
Үҙәндәрҙә һәм тигеҙлектәрҙә аймаҡтар, төрөктәр һәм ғәрәптәр йәшәй; ҡалала һәм ҡайһы бер ауылдарҙа һарттар, башҡа ауыл һәм өлкәләрҙә Пашаи ҡәүеме, Параджалар, Таджиктар, Бирктар һәм Афғандар көн күрә.
Ҡалала шул уҡ осорҙа булған Һиндостан шағиры Мирза Мөхәммәт Хәйҙәряҙа: «Кабулда ашағыҙ һәм эсегеҙ — был тау, сүллек, ҡала, йылға һәм башҡа бик күп нәмә».
Оҙаҡламай Пакстанға ярҙамға АҠШ ҡушыла, улар теләһә ниндәй ысул менән, шулай уҡ яңы моджахедтар һәм исламистарҙы вербовкалап, Советтәр Союзының йоғонтоһон юҡҡа сығарырға тырышалар.
2001 йылдың октябрендә Афғанстанда операциялар барышында америка һауа көстәре ҡаланы бер нисә тапҡыр бомбаға тоталар, был талибтарҙы ҡасырға мәжбүр итте, һәм ҡала НАТО ғәскәре контроле аҫтында ҡалды.
Әммә, 2001 йылдан башлап бөгөнгө көнгәсә, ҡала талибтар, Хаккани ауы, Афғанстандың ислам партияһы, Аль-Каида һәм башҡа исламистик төркөмдәр яғынан ҡабатланып торған күп һанлы террористик атакаларға сәп булып тора.
Ғәрәп баҫҡынсылары тәүҙә бөтә регионды ла исламға бойһондора алмай, полководец Абдур Рахман бин Саманға 600-сө йылдар аҙағында, ҡаланы ташлап китер алдынан, урындағы тик 12000 кешене генә исламға йәлеп итеү мөмкин була.
Һуғыштан алдағы осорҙа Франция һәм Германия илде үҫтереүгә булышлыҡ иттеләр, илдең юғары ҡатламы араһында сифатлы белем алыуға булышлыҡ итеү өсөн яңы лицейҙар, мәктәптәр астылар.
1922 йылдан 1978 йылға тиклемге арауыҡ Афғанстанда тыныс сәскә атыу осоро булды, төрлө этник төркөмдәр бер-береһе менән тыныс һыйышып йәшәне, илде актив индустриялаштырыу барҙы, тип һанала.
«Бабур-намә»лә 1493 йылдан 1529 йылға тиклем ваҡиғалар һүрәтләнә, аҡһөйәктәр көнкүреше үҙенсәлектәрен, дәүерҙең ғөрөф-ғәҙәттәрен һәм йолаларын йәнле итеп күҙ алдына килтерә.
Бабур мираҫын өйрәнеүсе британ ғалимы Аннетт Беверидж ХХ быуат башында уны барлас тип атай, әммә Тамерлан осоронда уҡ барлас ҡәбиләһе тулыһынса төркиләштерелгән булған һәм сығатай телендә һөйләшкән.
1500—1505 йылдарҙа Шәйбан хан менән Афғанстанға ҡыҫырыҡлап сығарыла, бында Бабур 1504 йылда Ҡабулды баҫып ала һәм үҙенең яңы дәүләтенең баш ҡалаһы итә.
Әсәһенең һеңлеһе Хуб-Нигәр-ханым юлбашсы Мырҙа Мөхәммәт Хәйҙәрҙең әсәһе булған һәм шулай итеп Бабурҙың ике туған ҡустыһы булып сыҡҡан.
Атаһы һәләк булғас, 12 йәшлек Бабур үҙ биләмәләрендә идара итеү өсөн көрәш башлай, шул уҡ ваҡытта Тимуридтар империяһын тергеҙеү идеяһы менән Мәүереннаһрҙы баҫып алырға пландар ҡора.
Вафаты алдынан Бабур үҙенең биләмәләрен дүрт улына бүлгән: өлкән улы Һумаюнға Һиндостан, ә башҡаларына Пәнджәб, Ҡабул һәм Кандагарҙы биргән, шул уҡ ваҡытта кесе улдары империяның юғары хакимы булараҡ Һумаюнға буйһонорға тейеш булған.
Ҡала көнсығыштан Бохай ҡултығы һыуҙары менән йыуылһа, төньяҡтан, көньяҡтан һәм көнбайыштан Хэбэй провинцияһы, төньяҡ-көнбайышта үҙенән 96 саҡрымда ятҡан Пекин биләмәләре менән сиктәш һәм баш ҡала менән юғары тиҙлекле тимер юлы менән бәйләнгән.
быуатта үҙәк һәм көньяҡ Ҡытайҙың ашлыҡ һәм башҡа төр аҙыҡ-түлеген артабан илдең төньяҡ төбәктәренә бүлеп оҙатыу өсөн тауар келәттәре төҙөлә.
Ул биш телдә һөйләшә, клавесин менән торбала уйнай, һунарға йөрөй, бик күп хатлаша, фехтованиеға өйрәнә, атырға, бейергә һәм һыбай йөрөргә ярата Холҡо буйынса Фердинанд бик йомшаҡ, илгәҙәк һәм ышаныусан кеше була.
Килеп тыуған хәлде бер нисек тә еңеү мөмкинселеге булмаған Фердинанд 1848 йылдың 2 декабрендә Оломоуцта император һарайы залында үҙенең ҡустыһы урынына ағаһының улы Франц Иосиф файҙаһына тәхеттән баш тарта.
Был күренеш аҙыҡ-түлеккә, араҡыға, сигареттарға карточка системаһын индереүгә һәм, иң һуңғыһы, 90-сы йылдарҙа ирекле баҙар хаҡтарын индереүгә һәм халыҡтың һаҡлап тотҡан аҡсаларының 10 мең тапҡырға арзанайыуына килтерҙе.
Башҡорттар, нигеҙҙә, ҡышҡылыҡҡа күп аҙыҡ әҙерләүҙе талап итмәгән йылҡы менән ҡуй, мөгөҙлө эре мал, көньяҡ һәм көнсығыш райондарҙа — дөйә аҫырағандар.
1828—1829 йылдағы рус-төрөк һуғышы барған көндәрҙә башҡорттар әрме мәнфәғәттәре өсөн бер меңгә яҡын дөйә биргән, ҡаҙаҡ далаларына йөрөгән рус хәрби экспедицияларын дөйә менән тәьмин иткән.
Башҡорттар һунар, ыласын менән һунарҙы индереп, менән шөғөлләнгәнШулай уҡ балыҡ тотҡандар, солоҡсолоҡ, ҡырағай емеш-еләк (гөлйемеш, муйыл, ҡурай еләге, бәшмәк, урман йыуаһы һ.
быуаттарҙа уҡ башҡорт ҡәбиәләлрендә металлургия етештереүе менән шөғөлләнгән һөнәр эйәләре булған, ҡорал, биҙәүес әйберҙәрен эшләүгә махсуслашҡан тимерселәр һ.
В первой половине ХХ быуаттың беренсе яртыһында бөтөн ҙур ил менән башҡорттар ҙа Беренсе донъя һуғышын, дәүләт ҡоролошо үҙгәреүҙе, Граждандар һуғышын, коллективизацияны , аслыҡты, Сталин репрессияларын, Бөйөк Ватан һуғышын башынан үткәрҙе.
Башҡортостан территорияһында тимер, һуңынан бронза быуаттарында уҡ тимер мәғдәне табыу һәм эшкәртеү, көмөш мәғдәне ҡаҙып сығарыу һәм эшкәртеү эштәре яйға һалынған булған.
Джейн Остин шәхес булараҡ интеллектуаль шарттарҙа үҫешә — ғаиләлә даими әҙәби уҡыуҙар, уҡылғанды һәм донъя хәлдәре тураһында фекер алышыу ғәҙәти хәл була.
Был бик ҡыҙыҡһыныусан, ләкин тормошҡа яраҡлашмаған кеше үҙ ғүмерендә бик күп һөнәр алмаштыра: армияла хеҙмәт итә, банкир була, башта уңышлы ғына эшләй, һуңынан бөлә, дини хеҙмәт юлына баҫа.
Әхирәте анна Лефройҙың ағаһы уның тураһында: «Ул һөйкөмлө, матур, әҙәпле, тик биттәре түңәрәгерәк»,-ти Был Джейн тураһындағы һүҙҙәр, Кассандра эшләгән портретҡа тап килә.
Һуғыш һәм революция тураһында мәҡәләләрҙә һүҙ бармаһа ла, ваҡиға Англиянан ситкә сыҡмай, «Аҡыл дәлилдәре» романынында яҡын-тирәләге хәл, бигрәк һиҙелә, унда яңы ғына Вест-Индиянан һуғышып, кире әйләнеп ҡайтҡан моряктар күп.
Яҙыусының ҡыҫҡа ғына ғүмере, күпселек ситтә Стивентон, Бат, Чотэн, Уинчестер ҡалаларында үтә, Лондонда ул һирәк була, киң донъя үҙ ваҡиғалары үҙгәрештәре: һуғыш, сыуалыш, революциялар менән, инглиз руханийы ҡыҙының тыныс тормошона даими рәүештә үтеп инә.
Джейн Остиндың үҫмер һәм йәшлек йылдары тынғыһыҙ ваҡытҡа тура килә: Наполеон һуғышы, Төньяҡ Америкала үҙаллылыҡ өсөн һуғыш бара, Англия сәнғәт үҙгәрештәре кисерә, бында луддитарҙың беренсе сығыштары уҙа, Ирландия халҡы баш күтәрә.
Сирекфиналда «Батыр» Силәбенән «Мечел» хоккей клубын дүрт уйында отһа, ярымфиналда ул буласаҡ чемпионға «Россошь» хоккей клубына серияла 1-3 иҫәбе менән отола һәм икенсе тапҡыр бронза миҙалдарҙы яулай.
2006/07 йылдар миҙгелендә ул Рәсәй чемпионаты беренсе лигаһының Волга буйы дивизионында плей-оффта бер-бер артлы «Лада-2», «Нефтехимик-2» һәм «Газпром-Университет» командаларын еңә һәм дивизион чемпионы тип билдәләнә.
2011 йылдың 20 сентябрендә ЙХЛ беренселегенең Асыш уйынында Нефтекамала «Батыр» хоккейсылары «Ирбис» менән уйнайҙар, буллитар серияһында 1:0 иҫәбе менән еңеп, Нефтекама хоккейсылары үҙ тарихында тәүге трофей — «Асыш кубогын» яулайҙар.
ойошмаһының төп маҡсаты — бер яҡтан насар финансланған дәүләт дауаханалары һәм икенсе яҡтан һинд ҡатын-ҡыҙҙарының күпселегенә үтә ҡиммәт булған шәхси клиникалары тәҡдим иткән уңайлыҡтары араһында булған ҙур араны юҡҡа сығарыу (унан башҡа, дәүләт дауаханаларың күптәре коррупция, һаҡсыларҙан һәм шәфҡәт туташтарынан ришүәт алыу менән билдәле, күптәрендә инфекция ауырыуҙарын алыу ауыр түгел).
2005—2010 йылдарҙа дауаханалар селтәре 82 мең ҡатынға һәм уларҙың балаларына уңайлыҡтар күрһәтә (уңайлыҡтарҙың күбеһе шәхси дауаханаларҙағы хаҡтарға ҡарағанда 30-50 % арзаныраҡ).
Бала табыу һәм төрлө хирург операцияларҙан башҡа, был ойошма бала табыуы алдынан күҙәтеү һәм педиатр ярҙамын күрһәтә, вакцинациялар һәм диагностикалар үткәрә, үҙ дарыуханалар селтәре аша дарыуҙар һаталар һәм белем биреү программаларын алып баралар.
Хайдарабад ҡалаһындағы, Махараштра һәм Карнатака штаттарында йәшәгән ярлы ҡатындарына ҡыйбат булмаған һәм сифатлы ярҙам күрһәткән Һиндостандағы ҙур булмаған дауаханалар селтәре.
2010 йылдың ноябрендә селтәренә нигеҙ һалыусы Анант Кумар АҠШ президенты Барак Обама менән бергә үткән инновация моделдәре булған эшҡыуарҙарҙың түңәрәк өҫтәлендә ҡатнаша.
Шул уҡ йылда Нью-Йоркта эшһеҙҙәр алдында эскпроприацияға саҡырып (Эш һорағыҙ! Һеҙгә эш бирмәһәләр — икмәк һорағыҙ! Әгәр ҙә һеҙгә икмәк бирмәһәләр — уны үҙегеҙ алығыҙ!) сығыш яһауы ихтилалға саҡырыу булараҡ баһаланған һәм Эмманы тәүге тапҡыр ҡулға алғандар.
Нью-Йорк суды, ғәйепләү яғындағы бер шаһитҡа ышанып һәм яҡлау яғындағы ун ике шаһиттың һүҙҙәрен инҡар итеп, Эмма Гольдманды 1 йылға иркенән мәхрүм итеүгә хөкөм сығара һәм уны Блэквелл-Айленд төрмәһенә ябалар.
Э́мма Го́льдман (, шулай уҡ Ҡыҙыл Эмма исеме аҫтында билдәле, 27 июнь 1869 йыл — 14 май 1940 йыл) — быуаттың беренсе яртыһындағы Төньяҡ Американың билдәле анархизм вәкиле.
Икенсе тапҡыр Эмманы туғыҙ көрәштәше менән бергә 1901 йылдың 10 сентябрендә АҠШ Президенты Уильям Мак-Кинлины үлтермәксе булыуҙа ғәйепләп ҡулға алалар.
Ҡала халҡы балсыҡ әйберҙәр , ағастан һәм тимерҙән, күндән ҡул эштәре, тимер хәрби кейем , һабан һәм затлы биҙәүестәр эшләү менән шөғөлләнгән; Үҙәк Азия, Ҡаф тауы һәм Рәсәй кешеләре менән һатыу итеү әүҙем алып барылған.
Ҡаҙандағы Ташаяҡ Баҙар һәм Иҙелдә Ҡаҙан кремле ҡаршыһында торған ҙур утрауҙағы, һуңынан Маркиз атамаһын алған (хәҙерге көндә, һыуһаҡлағыс төҙөлөшө барышында һыу аҫтында ҡалған), йәрминкә төп баҙар булып торған.
быуаттың өсөнсө сирегендә үк Мәскәү һәм Ҡаҙан дәүләттәре араһында Юғары Иҙел буйы ерҙәре тирәһендә шәхси мәнфәғәттәренең ҡапма-ҡаршы килеүе асыҡ күренгән.
быуаттың 80-се йылдарында мәскәү хөкүмәте Ҡаҙан тәхете өсөн көрәшкә әүҙем ҡыҫылған һәм, Ҡаҙан тәхетенә ҡуйылдығын ултыртыу маҡсатында, ғәскәрҙәрен йыш ҡына ебәреп торған.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, мәскәү ҡуйылдығы Мөхәммәтәминдең сағыштырмаса тыныс идара иткән дәүерендә лә ханлыҡ тәхетенә нуғай мырҙалары тарафынан яҡланған төмән батша улын ултыртыу маҡсатында юғары ҡатламдың ҡаршы сығыуы күп тапҡыр күҙәтелгән.
Иван Мөхәммәтәминде төшөрөргә, уның урынына тәхеткә уның ағаһы Ҡаҙан ханы Әбделлатифты ҡуйырға, шулай итеп, Ҡаҙан юғары ҡатламының талаптарын үтәргә мәжбүр булған.
Эре ер биләүселәрҙән, әмирҙәрҙән, бәктәрҙән һәм оғландарҙан, айырмалы рәүештә — «казактар» үҙҙәре үҙ аллы эшкәрткән ҙур булмаған ер участкаларына эйә булған.
1552 йылда, Ҡаҙанды рус ғәскәрҙәренең ҡаты һөжүменән һаҡлағанда, үҙенең уҡыусылары менән һуғышта һәләк булған имам Ҡолшәриф иң билдәле сәйедтәрҙең береһе булған.
Һалым түләүсе өҫтөнлөгө булмаған ҡатламдарға ябай ҡала һәм ауыл халҡы: сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр, ялланып эшләгән хеҙмәткәрҙәр, крәҫтиәндәр ҡараған.
Сәхибгәрәйҙең ярлығында , тархандар түләүҙән азат ителеп, тик ябай халыҡ түләргә тейешле 13 төрлө һалым төрө күрһәтелгән: яһаҡ , клан , салығ, кулуш, култыка, бач, харадж хараджат , сала-хараджи , ер-хылясы , төтөн һаны , сусун , гулюфэ , ҡунып китеү .
Ҡаҙан ханлығында үҙ шағирҙары ла барлыҡҡа килгән, шулар араһында: Мөхәммәтәмин , Мөхәмәдйәр, Өммикамал, Ғарифбәк, Мәҡсүҙи, Ҡолшәриф (ул шулай уҡ билдәле Ҡаҙан сәйеде, татар халҡының милли батыры — быуаттың беренсе яртыһы).
Үҙенең «Төхвәи-мәрдән» һәм «Нуры-содур» поэмаларында яҡшылыҡ һәм ғәҙеллек, халыҡҡа тоғро хеҙмәт итеү тәғлимәтен таратҡан Мөхәмәдйәрҙең ижады Ҡаҙан ханлығы шиғри мираҫының юғары ҡаҙанышы булып тора.
Был шул дәүерҙә йәшәгән үҙ күҙе менән күреүселәр хәбәрҙәре, быуат уртаһында күсереп яҙылған китаптар мәғлүмәттәре, Ҡаҙан кремле территорияһында һаҡланған ҡайһы бер күренекле архитектура һәйкәлдәре, айырым алғанда, Нурғәле мәсетенең элекке зданиеһы, ә шулай уҡ археологик тикшеренеүҙәрҙә табылған ул дәүерҙәге биналарҙың фундаменттары менән дөрөҫләнә.
Сыуаштар йәшәгән үҙәктәрҙең башында яһаҡ йыйыу һәм һуғыш сыҡҡанда һәм походҡа йүнәлгәндә хан ғәскәренә һуғышсылар һайлап алыу өсөн яуаплы «йөҙ башы кенәздәре» торған.
Ике төп төркөм Ҡаҙан ханлығында эске сәйәси низағтың сәбәпсеһе булған — беренсе төркөм күрше Мәскәү кенәзлеге менән тыныс һыйышып йәшәү һәм сауҙа итеү яҡлы булһа, икенсеһе, ҡырым ханлығы сәйәсәте яҡлы булғандары, күршеләргә фәҡәт ҡолдар табыу һәм талау сығанағы итеп кенә ҡараған.
Ҡаҙан ханлығы ерҙәрендә хәҙерге татарҙарҙың, мариҙарҙың , мордваларҙың, сыуаштарҙың һәм удмурттарҙың , шулай уҡ башҡорттарҙың байтаҡ өлөшө йәшәгән.
Үҙенең күтәрелеш осоронда Ҡаҙан ханлығы территорияһы көнбайышта Сура йылғаһы бассейнына, көнсығышта — Ағиҙел йылғаһына, төньяҡта — Үрге Ҡама буйына, көньяҡта — Һамар Дуғаһына саҡлы еткән булған.