polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
ХХ быуатта күп композиторҙар бер үк ваҡытта академик һәм академик булмаған жанрҙарҙа эшләгән: Дмитрий Шостакович симфониялар авторы ғына түгел, ә эстрада характерлы йырҙарҙың авторы; хәҙерге замандың иң яҡшы симфониялар ижад итеүсеһе Гия Канчели күптәр өсөн «Чито-грито» шлягерының авторы булып тора; Андрей Петров ҡа киң билдәлелекте уның симфоник әҫәрҙәре, опера һәм балеттары түгел, ә эстрадамузыкаһы һәм йырҙары килтерә, был әҫәрҙәрендә композитор академик жанрҙарҙа яҙыуҙағы эш тәжрибәһен киң ҡуллана.
Сығып, Һүҙҙең тәүге мәғәнәһенән сығып, классицизм дәүере драматургтары өлгө итеп антик авторҙарҙың Аристотелдең «Поэтикаһы»нда формалашҡан антик драмаларҙың өс берлек төҙөлөш принциптары талаптарын үтәгән әҫәрҙәрен алғандар.
Был принципты музыкала тормошҡа ашырыу бары тик операла һәм әҙәби сығанаҡтарға нигеҙләнгән өлөшләтә башҡа жанрҙарҙа: оратория йәки кантатала — ғына мөмкин булған, шул иҫәптән К.&;В.
Был төшөнсәләрҙе ҡулланыу, ғәҙәттә, төрлө күңел асыу маҡсатынан яҙылған «еңел» музыканан айырмалы рәүештә, иғтибар концентрацияһын талап итеүсе «етди» музыкаға ҡарата була.
быуатта «етди» һәм «еңел» музыка араһында был айырма булмаған, был айырма бары тик быуатта ғына барлыҡҡа килә, шулай ҙа «ярымклассика тип аталған» «еңел» жанрҙарҙың ҡайһы бер өлгөләрен дә, атап әйткәндә, — ХХ быуат башындағы француз, вена һәм венгр оперетталарын һәм Иоганн Штраус-улдың бейеү әҫәрҙәрен юғары «классик» музыка өлгөләре тип атап була , Иоганн Штраус-ул әҫәрҙәренең йоғонтоһо Густав Малер әҙәрҙәрендә, Рихард Штраустың «Кавалер розы» операһында, «Вальс» симфоник поэмаһында һәм Морис Равелдең «нәзәкәтле һәм сентименталь вальстарында» табыла.
Гомофония менән музыка яҙыуҙың үҫеше, үҙ сиратында, яңы музыкаль формаларҙы барлыҡҡа килтерә, — һуңғы классицизм вәкилдәре быуат аҙағында үҙ ижад өлгөләрен тыуҙыра: тап быуаттың икенсе яртыһында инструменталь музыканың төп жанрҙарының нигеҙҙәре барлыҡҡа килә, шул иҫәптән, яңы формалар: сонатаның, инструменталь концерттың һәм симфонияларҙыңяңы формалары тыуа.
Музыкаль формаларҙың классицизм осорондағы типтарын кәметеп һәм унификациялап,элек талап ителмәгән тониканың яңы принциптары нығына, музыкала элек билдәһеҙ һәм мәжбүри булмаған тема (йәки төп тема, йәғни башланғыс тезистың ҡуйыртылған фекерен артабан үҫешен сағылдырыусы) категорияһы барлыҡҡа килә .
«Музыкаль классика» төшөнсәһе бер аҙ ваҡыттан һуң вена классик мәктәбенән алдағы музыкаға ла тарала: мәҫәлән «иҫке классиктар» тип иң элек И. С. Бах, Г. Ф. Гендель, А. Вивальдиҙы атайҙар, һәм ахыр сиктә улар ижады баһалау мәғәнәһенә эйә була, иң юғары талаптарға яуап бирә алған һәм бөтә донъя тарафынан танылған музыка булып һанала.
Хәйер, теге йәки был композиторҙы тере сағында уҡ классик тип һанарға мөмкин була, мәҫәлән, Дмитрий Шостаковичтың, традицион концерт репертуарына инеп, ваҡыт һынауҙарын үткән әҫәрҙәре «классик» тип аталған: шулай ҙа әгәр теге йәки был композитор әҫәрҙәрен төрләндереү өсөн күптән онотолған әҫәрҙәрҙе терелтә икән, уның яҙған әҫәрен был классик әҫәр тип һанап булмай.
быуат урталарында оркестр составтары, ҡағиҙә булараҡ, даими булмайынса, осраҡлы булған; композитор ижады ҡул аҫтындағы музыканттар менән туранан-тура бәйле була — йыш ҡына ҡыллы оркестрҙан, ҡайһы саҡ, ҙур һанлы булмаған тынлы оркестр менән бәйле була.
Даими оркестрҙы булдырыу, уларҙың унификацияһы быуатта инструменталь концерт һәм симфония жанрҙарының үҫешенә булышлыҡ итә, уларҙың үҫеше оркестр составын оптималь һайлау һәм музыка ҡоралдарының камиллығын булдырыу менән бәйле.
Инглиз һүҙбәйләнеше 1836 йылғы Инглиз теленең оксфорд һүҙлеге баҫмаһында бар һәм ул Бахтан алып Бетховенға тиклем осорҙо «алтын быуат» тип ҡанунлаштырырға тырышыу менән бәйле.
Был осраҡта «классик музыка» төшөнсәһе билдәле бер музыкаль жанрға: операға, симфонияның, камера һәм орган музыкаларының, концерт практиаһына әйләнгән рухи музыканың традицион башҡарылыусы төрлө формаларына ҡарата ҡулланыла .
Х быуаттың икенсе яртыһында музыканы аутентик башҡарыу киң таралыш ала — йәғни, — быуаттарҙың музыкаһын һәм тағы ла боронғораҡ музыканы шул замандарҙың ҡоралдарында, бигерәк тә вена классиктарының баш тартҡан музыка ҡоралдарында башҡарыу киң тарала.
Бик аҙ ғына музыка ҡоралдары бары тик симфоник оркестрҙа ғына ҡулланыла, уларҙың күп өлөшө оркестр составына инмәйенсә, яңғыҙ йәки яңғыҙ инструменталь концеттарҙа ҡулланылып, төрлө камера ансамблдәрен: дуэт, трио, квартет һәм башҡаларҙы — тәшкил итә.
Классик музыкала ҡулланылған музыка ҡоралдары башлыса быуат уртаһына тиклем хасил була, байтаҡтары күпкә элек булдырылған була һәм музыка ҡоралдарын һайлау процесын камиллаштырыу барышында «классик» ҡоралдарға әйләнә .
Шул уҡ ваҡытта, мәҫәлән, поляк телендә был төшөнсәнең мәғәнәһе классицизм дәүеренә ҡараған музыканы һәм академик музыканы аңлатҡан төшөнсәнән был музыканы баһалау төшөнсәһе тип аныҡ сикләнгән.
Чжэн Хэнең тәүге сәйәхәте 1405—1407 йылдарҙа Сучжоу — Тямпа ярҙары — Ява утрауы — Төньяҡ-Көнбайыш Суматра — Малакк ҡултығы — Шри-Ланка утрауы маршруты буйынса үтә.
Мин империяһының беренсе императоры Чжу Юаньчжан үҙенең өлкән улы Чжу Бяоға тапшырырға ниәтләй, ләкин ул Чжу Юаньчжан иҫән саҡта уҡ баҡыйлыҡҡа күсә.
Һөҙөмтәлә император Чжу Бяоның улы Чжу Юньвэнды үҙенең вариҫы итеп таный, әммә уның ҡустыһы Чжу Ди , моғайын, тәхеткә үҙен лайыҡлы тип иҫәпләгәндер.
Хеҙмәттәренә награда булараҡ Чжу Ди евнухтарға сәйәси мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҡатнашырға рөхсәт итә, хатта юғары сәйәси карьераға өлгәшеүҙәренә лә ҡаршы төшмәй, был, әлбиттә, Ма Саньбао өсөн бик отошло була.
Мәҫәлән, 1405 йылғы тәүге экспедицияһы мәлендә Чжэн Хэ Сингал батшаларының власть атрибуты һәм буддистарҙың изге реликвияһы булған Ланканы — Будданың тешен, сәсен һәм хәйер һалыу өсөн тәғәйенләнгән һауытын Ҡытай императорына биреүҙәрен талап итә.
Талабы ҡәнәғәтләндерелмәгәс, Чжэн Хэ 1411 йылда ҡабат утрауға 3000 кешенән торған отряды менән килә, баш ҡалаға бәреп инә, батша Вира Алакешвараны, уның ғаилә ағзаларын һәм яҡындарын әсир итеп ала, карабына ултыртып Ҡытайға алып ҡайта.
Дүртенсе сәйәхәте барышында Ормуздан Ҡытайға ҡайтып килгәнендә маршрутында тап булған Пасай дәүләтенә инә, Чжэн Хэның төп экипажына Ҡытай монархы Зайн аль-Абидин һәм тәхеткә дәғүә иткән Секандер араһындағы низағта ҡатнашырға тура килә.
Ҡытай сауҙагәрҙәре суднолары Сун империяһы дәүеренән алып ғәмәлдә Көньяҡ Ҡытай һәм Көньяҡ Көнсығыш Азия араһында даими рәүештә йөрөһә лә , ә монголдарҙың Юань империяһы осоронда Көньяҡ-Көнсығыш Азияға, хатта Шри-Ланка кеүек илдәргә хәрби-дипломатик экспедициялар ебәрелеп тора.
Был экспедициялар Малай ярымутрауын, Индонезияны, Шри-Ланканы һәм Көньяҡ Һиндостанды бик оҙайлы булмаһа ла Мин империяһы вассалына әйләндерә һәм Һинд океаны ярҙарын төйәк иткән халыҡтар тураһында мәғлүмәттәр алып ҡайта.
Малай ярымутрауы, Суматра һәм Яваның тарихи үҫешенә Чжэн Һэ флоты экспедицияларының йоғонтоһо байтаҡ ваҡытҡа һуҙылғандыр, тигән фараз бар, ә был үҙ сиратында ҡытайҙарҙың был төбәкккә күсеүенә һәм ҡытай мәҙәниәтенең унда көсәйеүенә этәргес булып тороуы бәхәсһеҙ.
Чжэн Һэны үҙ ҡурсауы аҫтына алған император Чжу Ди дәүерендә лә Чжэн Һэ экспедициялары Ҡытайҙың конфуциан элитаһы тарафынан ҡаты тәнҡит утына тотола, улар бындай экспедицияларҙы кәрәкмәгән һәм бик ҡиммәтле "уйын" тип һанай.
быуаттарҙа рәсми рәүештә өҙөп-йолҡоп тигәндәй булдырылған Мин империяһы тарихы Чжэн Һе экспедицияларына кире баһа ҡуя, ләкин Ҡытайҙа йәшәүселәрең байтағы өсөн Чжэн Һэ халыҡ батыры булып ҡала.
Чжэн Һэ, уның ата-олаталары кеүек үк, ислам динен тота, ҡайһы бер фараздар буйынса, йыш ҡына ул диндәштәренә төрлө мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә лә ярҙам итер булған, сөнки Мин империяһы аяҡҡа баҫҡан осорҙа мосолмандарға шикләнеп ҡарау ҙа булған.
Ислам динен тотоуы сәбәпле, уны «Алтын Флот» адмиралы итеп тәғәйенләйҙәр, тигән фараз да бар, уға ислам дине киң таралған Ғәрәбстан һәм Африка илдәрендә йыш булырға тура килә.
Чжэн Хэның диңгеҙ экспедицияларында ҡатнашыусылар йыйған материалдар һәм мәғлүмәттәр нигеҙендә 1597 йылда Мин Ҡытайында Ло Маодэн «Чжэн Хэның Көнбайыш океанға барыуы» романын яҙа.
Ҡытай тарихын өйрәнеүсе ватандашыбыҙ Вельгус Виктор Андреевич әйтеүенсә, романда фантастика бик күп, әммә авторҙың тарихи һәм географик сығанаҡтарҙы файҙаланыуы күренеп тора.
Чжэн Хэ һәм уның командаһы һалған яңы маршруттарҙы аҙаҡ Европа диңгеҙселәре файҙалана, сөнки улар Чжэн Хэға тиклем Яҡты Өмөт морононан үтмәй һәм Көнсығыш Африка тураһында бер нимә лә белмәй.
Үҙәк һәм төньяҡ Ҡытайҙа монгол власы ҡолатылып, унда Чжу Юаньчжан Мин империяһын урынлаштырғандан һуң Ҡытайҙың көньяҡ-көнбайышындағы Юньнань провинцияһын тағы ла бер нисә йыл буйы монголдар контролдә тота.
Ма Хаджиның Юньнан провинцияһын Мин империяһын баҫып алғанда Юань ғәскәрҙәре яғында һуғышыу-һуғышмауы билдәле түгел, әммә ул шул кампания мәлендә һәләк була , ә уның кинйә улы Ма Хэ әсирлеккә эләгә һәм император Чжу Юаньчжандың улы, Юньанан кампанияһы етәксеһе Чжу Ди даирәһенә хеҙмәткә алына.
Император алдындағы бөтә ҡаҙаныштары өсөн Чжэн Хэға «баш евнух» титулы бирелгәндән һуң , император Чжу Ди Чжэн Хе флот адмиралы статусына тап килеүен асыҡлай һәм 1405—1433 йылдарҙа Көньяҡ-Көнсығыш Азия һәм Һинд океанында булып үтәсәк ете диңгеҙ сәйәхәтенең бөтәһенә лә тип әйтерлек евнухты етәксе итеп тәғәйенләй, шул уҡ ваҡытта уның статусын өсөнсө рангыға тиклем күтәрә.
Бөйөк Британия ғалимы биохимик и эмбриолог, синолог Нидэм Джозефтың яҙмаларына ярашлы, һис шикһеҙ мосолман булараҡ тыуһа ла, уның титулы буддизмдағы Триратна — өс аҫыл таш тураһындағы тәғлимәьье раҫлай .
1424 йылдан 1431 йылға тиклемге осорҙа, император Чжу Ди вафатынан һуң, диңгеҙ сәйәхәттәре бер аҙ ваҡытҡа туҡтап ҡала, ә Чжэн Хэ Нанкиндағы гарнизон начальнигы вазифаһын башҡара.
Ул Индокитай, Һиндостан, Ғәрәп ярымутрауына һәм Көнсығыш Африка илдәренә Мин императорҙары ебәргән бик киң ҡоласлы ете хәрби-сауҙа экспедицияһын ойоштора һәм уларға етәкселек итә.
Монголдар хакимлығы бөтөрөлөп, Мин империяһы иғлан ителгәндән һуң бында Урта Азиянан килеп төпләнгән халыҡтың нәҫел-нәсәбе ҡытай мөхитенә, ҡытай телле мосолмандар араһына инеп китә.
Хәҙерге заман Ҡытай Халыҡ Республикаһында Чжэн Һэ ил тарихындағы иң күренекле шәхестәрҙең береһе тип иҫәпләнелә, ә уның күрше дәүләттәргә экспедициялар ойоштороуы Ҡытайҙың тыныслыҡ сәйәсәтен алып барыуының өлгөһө тип атала.
Бөйөк кенәз Янь булараҡ, Чжу Диҙың ҡул аҫтында ярайһы уҡ көслө хәрби көстәр була, һәм ул империяның тәньяҡ сигендә монголдар менән туҡтауһыҙ һуғыш алып бара.
Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Чжэн Хэның "япон пираттарына" ҡаршы һуғышыу өсөн флот төҙөүе тураһында әйтелә, ул, бәлки, Японияға барып, урындағы властар менән пираттарға ҡаршы бергәләп көрәшеү тураһында һөйләшеүҙәр алып барыуы ла ихтимал.
Кризис в правящей коалиции социалистов и свободных демократов связан, прежде всего, с накопившимися финансово-экономическими проблемами, которые включают в себя огромный бюджетный дефицит , завышенный курс национальной валюты, небывалый рост внутренней и внешней задолженности страны .
1981 йылда ул Нидерланд Антилдары составынан сыға, һуңынан һөйләшеүҙәр алып барыла, һөҙөмтәлә 1983 йылда Нидерланд, Нидерланд Антиль утрауҙары һәм Аруба араһында килешеү төҙөлә, уға ярашлы Аруба айырым статусҡа эйә була.
Әммә, Германия Нидерландҡа һөжүм иткәс, Аруба яры буйында якорҙа «Антилла» немец карабы ғына торған, һәм уны ғәскәр уратып алғанлыҡтан, экипаж кәмәләргә ултырғас, капитан карапты яндыра.
1943 йылдың аҙағында, Бөйөк Британия һуғышҡа ҡушылғас, утрауға Америка һалдаттары, ауыр бомбардировщиктар килә башлай, бының өсөн королева Беатрикс исемендәге Дакота аэропортына реконструкция үткәрергә тура килә.
1973 йылда утрауҙа референдум үтте, унда халыҡтың күпселеге илдең Нидерланд Короллеге сиктәрендә Крус Бетико етәкселегендәге МЕР партияһы тәҡдим иткән бойондороҡһоҙлоҡ статусын алыуын өҫтөн күрҙе.
1976 йылдың ғинуарында, Нидерланд хөкүмәте Арубаға бындай статус биреүҙе кире ҡаға башлағас, Бетико Крус, Аруба бер яҡлы тәртиптә 1981 йылдың мартында бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итәсәк, тип янай.
1976 йылдың 18 мартында милли үҙаңды көсәйтеү өсөн милли флаг һәм гимн ҡабул ителә, ә Бетико Крусты уның үлеменә тиклем «Арубаны азат итеүсе» тип йөрөтә башлайҙар.
Арубаның тарихи ҡомартҡылары араһында Фонтейн мәмерйәһендәге петроглифтар, Масидуриҙағы Нидерланд ауыл биләмәләре ҡалдыҡтары, Принс-Валлиҙағы колониаль йорттар һәм Мираламарҙағы алтын приискы емереклектәре бар.
быуат аҙағында, Ораньестадтағы Аттар ҡултығы Кюрасао һәм Венесуэланың ҡитға өлөшө араһындағы күсереп тейәү пункты итеп файҙаланылған осорҙан утрауҙы ғәмәлдә колониялаштырыу башлана.
Уҙған тиҫтә йылдарҙағы бөтә тырышлыҡтарға ҡарамаҫтан, Аруба ахыр сиктә бойондороҡһоҙлоҡ ала алмай, илдең унан баш тартыуы донъялағы бик һирәк осраған прецеденттарҙың береһе була.
1996 йылдың 1 ғинуарында Арубаның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү тураһындағы килешеү 1990 йылда Нидерланд хөкүмәте Аруба хөкүмәте һорауы буйынса ғәмәлдән сығара.
Утрауҙа нефть эшкәртеү тармағы асылыу менән алоэ производствоһы икенсе планға күсә һәм Икенсе донъя һуғышынан һуң яңынан тергеҙелә - 1949 йылда Кейси Эман утрауҙа беренсе тип аталған алоэ фабрикаһына нигеҙ һала.
быуат уртаһында Арубала командир Ян Хеленус Фергюсон ҡарамағында алоэ үҫтерә башлайҙар, һәм Аруба башлыса Нью-Йорк, Гамбург һәм Лондонға сығарылған алоин резинаһы менән тәьмин итеүселәрҙең береһенә әүерелә.
1513 йылда испандар Санто-Доминголағы баҡыр рудниктарында эшләү өсөн Аруба халҡын һөргөнгә ебәргән, унда улар ҡаты иҙеү һөҙөмтәһендә төрлө ауырыуҙарҙан һәләк булған.
Кесе Антиль утрауҙарының иң көнбайышында урынлашҡан Аруба утрауы Венесуэланың Парагуан ярымутрауынан 29 км һәм Кюрасао утрауынан көнбайышҡа табан 68 км алыҫлыҡта Кариб диңгеҙенең көньяғында урынлашҡан.
Хәҙерге ваҡытта илгә йыл һайын 1,5 миллион турист килә, шуларҙың 75 %-ы - Америка Ҡушма Штаттарынан, ҡунаҡханаларҙа урындар һаны 1985 йыл кимәленән 5 тапҡырға артып китә, шул уҡ ваҡытта туристик инфраструктура төҙөлөшө дауам итә.
2010 йылдың 10 октябренән һуң Нидерланд Антиль утрауҙары бөтөрөлә, шул уҡ ваҡытта, Нидерландтар менән Нидерландтың Бонайре, Саба һәм Синт-Эстатиус утрауҙары араһында төҙөлгән килешеү шарттары буйынса, (Нидерланд Короллеге составында байтаҡ автономия алған үҙидара итеүсе дәүләт Аруба кеүек үк статусҡа эйә була.
Королева Беатрикс исемендәге Халыҡ-ара аэропорт Ораньестад янында урынлашҡан һәм көн һайын Америка Ҡушма Штаттарының төрлө ҡалаларынан , Пуэрто-Рико , Канаданан һәм Көньяҡ Американан, башҡа илдәрҙән авиарейстар ҡабул итә.
Мөмкин булған икенсе берләшмә — «» һәм «» — индейҙар каноэны диңгеҙ буйлап сәйәхәт итеү өсөн файҙаланған һәм шул рәүешле Арубаға күсеп йәшәй башлаған тигәнде аңлата.
Аруба Кариб берләшмәһе , Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы , Халыҡ-ара валюта фонды , Интерпол, Халыҡ-ара олимпия комитеты , ПРофсоюздарҙың халыҡ-ара конфедерацияһы , ЮНЕСКО , Бөөтә донъя туристар ойошмаһы , Бөтә Рәсәй халыҡ-ара почта союзы , Бөтә донъя метеорология ойошмаһы ағзаһы булып тора.
Ел аҫты утрауҙарының икенсе атамаһы «файҙаһыҙ утрауҙар» булған, сөнки уларҙа алтын һәм көмөш табылмаған, ә һуңынан улар ауыл хужалығы өсөн дә яраҡһыҙ булып сыҡҡан.
Ил халыҡ иҫәбен алыуҙың 8 төбәгенә бүленә (Ноорд/Танки-Леендерт, Көнсығыш Ораньестад, Көнбайыш Ораньестад, Парадера, Төньяҡ Синт-Николас, Көньяҡ Синт-Николас, Санта-Крус, Саванета).
Аруба утрауында хайуандар юҡ, әммә кәҫәрткеләрҙең 8 төрө осрай — 3 төр: тейид һәм 5 төр: геккон , йыландарҙың ике төрө — каскавелла, йәки ҡурҡыныс шаңғырауыҡ йыландар һәм аруба бесәй күҙле йыландар , яр буйы һыуҙарында бисса , ташбаҡалар тереклек итә.
Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка араһындағы миграция осоронда тиҫтәләгән ҡоштар туҡталып китә (улар араһында сарҡылдаҡтар, селәндәр, берғаҙандар, аҡсарлаҡтар, бакландар бар).
1981 йылда Нидерландта сираттағы конференция барышында Аруба 1996 йылдың ғинуарында, 1986 йылдың 1 ғинуарынан башлап ун йыл дауам иткән күсеү осоронан һуң, Нидерланд Антиль утрауҙарынан бойондороҡһоҙлоҡ аласаҡ, тип ҡарар ителә.
Утрауҙың иң йәш тоҡомдары булып хәҙерге мәрйен рифтарына оҡшаш шарттарҙа барлыҡҡа килгән эзбизташтар тора, улар хәҙерге заман флораһы һәм мәрйен рифтары фаунаһына оҡшаш үҫемлек һәм хайуандарҙың ташҡа әйләнеүе менән иҫбатлана.
Беренсе инстанциялағы судтарҙың бөтә судьялары Нидерланд Короле тарафынан ғүмерлеккә ғәмәлдә булыу ваҡытына тәғәйенләнә һәм тәғәйенләнеү өсөн 6 йыллыҡ махсус әҙерлек үтергә тейеш.
1824 йылда Роой-Флуйтта Виллем Расмийн исемле малай осраҡлы рәүештә алтын таба, унан һуң утрауға Кантцлаар колонияһы губернаторы килә һәм Беренсе бөтә донъя һуғышы осоронда алтынды сығарыу туҡтатыла.
Дайвинг, виндсёрфинг һәм Кариб диңгеҙенең бөтә экзотик тереклеген күреү мөмкинлеген биргән мәрйен рифтарына һыу аҫты экскурсиялары Арубала туристар өсөн төп күңел асыу саралары булып тора.
1609 йылдың апрелендә Робинсон һәм Годфри етәкселегендәге инглиз экспедицияһы колония-торамаға нигеҙ һалырға уйлай, әммә улар төҙөгән нығытылған торамаға аборигендар һөжүм итә һәм емерә, колониясыларҙың күбеһе үлтерелә.
1970—1980-се йылдарҙа уның «Шыбырлауҙар һәм ҡысҡырыуҙар», «Никах тормошонан күренештәр», «Көҙгө соната», «Марионеткалар тормошонан», грандиозные «Фанни һәм Александр» һәм башҡа фильмдары экрандарға сыға.
1878 йылдан алып Кап колонияһының бер өлөшөн тәшкил иткән һәм Германияның Көньяҡ-Көнбайыш Африка составына инмәгән Уолфиш-Бей инглиздәр тарафынан 1915 йылда Көньяҡ-Көнбайыш Африка составына индерелә һәм 1970-се йылдар аҙағында ғына Көньяҡ Африкаға ҡайтарыла.
Шулай итеп, БМО-ның деколонизация тураһындағы декларацияһы ҡабул ителгән мәлдә Уолфиш-Бей ҡалаһы Намибия составына инә, һөҙөмтәлә БМО ағзаһы булған дәүләттәр уның Көньяҡ Африка Республикаһына кире күсеүен танымай.
1990 йылдың 21 мартында БМО-ның Генераль секретары Хавьер Перес де Куэльлар һәм Көньяҡ Африка Республикаһы президенты Фредерик Виллем де Клерк ҡатнашлығында Намибияның бойондороҡһоҙлоғо иғлан ителә.
Намибияла күпселек аҡ тәнлеләр һәм төҫлө кешеләр африкаан телендә һөйләшә һәм мәҙәниәт һәм ғөрөф-ғәҙәттәр буйынса Көньяҡ Африка Республикаһы аҡтарынан һәм төҫлөләренән бер ни менән дә айырылмай.
Көнбайыштан үҙәк яҫылыҡ — Атлантик океанға килеп сығыусы Намиб сүллеге, көньяҡтан — Оранжевый йылғаһы, көнсығыштан көнсығыштан 20 м һәм 21 м градус көнсығыш оҙонлоҡ һәм Калахари сүллектәре менән сикләнгән.
Төньяҡта Ангола һәм Замбия, көнсығышта Ботсвана, көньяҡ-көнсығышта һәм көньяҡта Көньяҡ Африка Республикаһы менән сиктәш; көнбайыш ярҙарын Атлантик океан һыуҙары йыуа.
1883 йылда немец сауҙагәре Адольф Людериц яр буйындағы бер участканы Ангра-Пекен бухтаһы районында нама ҡәбиләһенең урындағы етәкселәренең береһенән 200 мылтыҡ һәм 100 фунт стерлинглыҡ тауар биреп һатып ала.
1905 йыл мәғлүмәттәре буйынса, немецтар беренсе халыҡ иҫәбен алыу үткәргәндә, Көньяҡ-Көнбайыш Африкала яҡынса 25 000 гереро кешеһе башлыса ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар, тороп ҡала.
1994 йылда лози халҡы вәкилдәре Каприви азатлыҡ армияһын төҙөү тураһында иғлан итә, уның маҡсаты — был территорияға бойондороҡһоҙлоҡ яулау, был ҡораллы ойошторорға маташыуға килтерә.
Намибияның халыҡ-ара рейтингтары төрлөсә: унда матбуғат азатлығы юғары, Африкала иң һөҙөмтәле хөкүмәттәрҙең береһе, әммә шул уҡ ваҡытта коррупцияның кимәле уртасанан юғары һәм кеше потенциалының үҫеш кимәле уртаса.
Әммә 1591 йылда Сонгай дәүләте Марокко солтаны армияһы тарафынан баҫып алына, шул уҡ ваҡытта хәҙерге Нигер территорияһында урынлашҡан көньяҡ райондар үҙаллылығын һаҡлап ҡала.
Төньяҡта һәм төньяҡ-көнбайышта Алжир, төньяҡ-көнсығышта Ливия, көнсығыштан Чад, көньяҡта һәм көньяҡ-көнбайышта Нигерия, көньяҡ-көнбайышта Бенин һәм Буркина-Фасо, көнбайышта Мали менән сиктәш.
Нигер территорияһының майҙаны 1 267 000 км² тәшкил итә, майҙаны буйынса Африкала алтынсы урынды тора (Алжир, Конго Демократик Республикаһы, Судан, Ливия һәм Чадтан һуң), шулай уҡ Көнбайыш Африканың иң ҙур дәүләте булып тора.
Ил территорияһының 80 проценттан ашыуы Сахара сүллегендә урынлашҡан, ҡалған өлөшөн даими рәүештә ҡоролоҡ һәм сүлләнеү хәүефе аҫтында булған Сахель ярымсүллеге биләй.
«Нигер» топонимы шул уҡ исемдәге гидронимдан — уның аша аҡҡан Нигер йылғаһынан алынған ((туарег телендә ⴻⴳⴻⵔⴻⵡ ⵏⵉⴳⴻⵔⴻⵡⴻⵏ -, тамашек телендә «Оло йылға» йәки «Йылғалар йылғаһы»).
Ерләүҙәрҙең бер өлөшө тәбиғи эрозия арҡаһында ғына түгел, ә 1950 йылдарҙа ҡала биләмәләрен үҫтереү өсөн буш территорияларҙы үҙләштерә башлауға бәйле юғала.
Антик дәүерҙә Бахрейнды боронғо гректар тип атай һәм Искәндәр Зөлҡәрнәй һарайында хеҙмәт иткән адмирал Неарх Бахрейн ярҙарына аяҡ баҫҡанда ынйы менән сауҙа итеү үҙәге була.
Александрҙың хәрби начальниктарынан Неарх беренсе булып утрауға аяҡ баҫҡан, тип иҫәпләнелә; ҙур сауҙа селтәренең бер өлөшө булған йәшеллек менән ҡапланған ер тураһында ул түбәндәгеләрҙе яҙа: "Фарсы ҡултығында урынлашҡан утрауында ҙур мамыҡ ағастары үҫә, уларҙан тип аталған кейем тегәләр.
Грек тарихсыһы Теофраст, Бахрейндың күп өлөшөн ошо мамыҡ ағастары биләй, бынан тыш Бахрейн экспортҡа һүрәт төшөрөлгән таяҡтар менән сауҙа итеүе менән дә танылған , тип яҙа.
2010 йылда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Бахрейнда 1,2 миллиондан ашыу кеше йәшәй, уларҙың яҡынса яртыһы ил гражданы булып иҫәпләнмәй.
Утрау атамаһында «ике диңгеҙҙең ҡушылыуы» (маджму ‘у-ль-Бахрейн, бахр — ғәрәпсәнән «диңгеҙ», ейн — ғәрәп телендә ул өҫтәлгән һүҙҙе ике тапҡырға арттырыуҙы аңлата) булараҡ мифологияла сағылыш таба.
Әммә 2018 йылдың апрель айы башында Бахрейн властары Хәлит-әл-Бахрейн бассейнында дөйөм күләме 80 млрд баррелгә еткән донъялағы иң ҙур сланец нефте ятҡылығын асыуҙары тураһында иғлан итә.
Ғәрәп хакимлығы осоронан һуң Бахрейн 1521 йылдан 1602 йылға тиклем Португалия империяһы, Сәфәүиҙәр династияһынан булған шаһ Аббас тарафынан яулап алынғандан һуң Фарсы империяһы ҡулы аҫтында йәшәй.
Бөгөн Бахрейндың «ике диңгеҙе» тигән һүҙ аҫтында утрауҙың көнсығышында һәм көнбайышында ҡултыҡтар, утрауҙың төньяғында һәм көньяғында диңгеҙҙәр йәки ер өҫтөндә һәм аҫтында булған тоҙло һәм сөсө һыуҙар тип аңлайҙар.
Ҡоҙоҡтарҙан тыш, Бахрейндан төньяҡтараҡ урынлашҡан диңгеҙҙә сөсө һыуҙың тоҙло һыу уртаһында ҡыуыҡланып сығыуы боронғо замандан алып күҙәтелә.
Бахрейн топонимияһының альтернатив теорияһын әл-Ахса төбәге тәҡдим иткән, ул ике диңгеҙҙең Оло Йәшел Океан һәм Ғәрәбстандың материк өлөшөндәге күл булыуын күҙ уңында тота.
Бахрейн беренселәрҙән булып Фарсы ҡултығында пост-нефть иҡтисадын үҫтерә башлай, тиҫтә йылдар дауамында банк һәм туризм секторҙарына инвестициялар һала; шуға ла донъялағы иң эре финанс институттарының күбеһе илдең баш ҡалаһында урынлаша.
Ул — Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, Ҡушылмау хәрәкәте, Ғәрәп илдәре лигаһы, Ислам Хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм Фарсы ҡултығы илдәре хеҙмәттәшлеге советы ағзаһы.
2021 йылда илдә йәшәүселәр һаны 1 526 929 кеше тәшкил итә, уларҙың 45 процентҡа яҡыны Ирандан күсеп килгән эшсе-эммигранттар һәм уларҙың ғаилә ағзалары; Европа, Көньяҡ Азия вәкилдәре күп.
Александр Бахрейнға грек колонистарын урынлаштырырға йыйына, ул фаразлаған күләмдә был идея тормошҡа ашыу-ашмауы билдәһеҙ, әммә Бахрейн эллинлашҡан донъяның бер өлөшөнә әйләнә: юғары синыфтар грек телендә аралаша , ғәрәптәрҙең ҡояш аллаһы Шамс кейемендәге Зевсҡа табыналар.
Дильмун тип аталған боронғо дәүләт мөһим диңгеҙ сауҙаһы үҙәге ролен үтәй, ул шумер халҡын һәм Ике йылға араһындағы башҡа халыҡтарҙы Һинд уйһыулығы халыктары менән бәйләүсе үҙәк булып тора.
Хакимлыҡ иткән король ғаиләһе төрлө төркөмдәргә, бигерәк тә сәйәси оппоненттарға һәм мосолман шығыйҙарға ҡарата кеше хоҡуҡтарын боҙоуҙа тәнҡитләнә.
Кубриктың режиссёрлыҡ талантының үҙенсәлектәренә картиналарындағы ҙур планлы күренештәрҙе, шулай уҡ ғәҙәти булмаған панораманы һәм монтажлауҙың махсус ысулдарын урынлы ҡулланыуын индерәләр.
Уларҙың атаһы, сығышы менән ата-әсәһе һәм атаһы яғынан олатаһы менән оләсәһе аша Польша, Австрия һәм Румыния йәһүдтәре вәриҫе булған табип-хирург Джейкоб Леонард Кубрик 1927 йылда Нью-Йорк медицина колледжын тамамлай һәм Австриянан күсеп килгән йәһүдтәрҙең ҡыҙы Сэди Гертруда Первелерға өйләнә.
Күрше Латин Америкаһы дәүләттәре халҡы кеүек үк, Перу халҡы ла автохтон элементтарҙы, Европа миграциялары тулҡындарын һәм мәҙәниәттәрҙең, телдәрҙең төрлө ҡатышыуын үҙ эсенә алған Көньяҡ Американың этнографик картинаһын сағылдыра.
Инкыларҙың ҡомартҡылары һәм һарайҙары урынына испандар католик сиркәүҙәр, монастырҙар, үҙҙәренең һарайҙарын һалғандар, шулай ҙа инкылырҙың рухи мәҙәниәте уларҙың ңәҫелдәре тарафынан ауыҙ-тел ижады, көй, бейеү рәүешендә, кейемдәрҙә һәм көнкүрештә һаҡланған.
Экспорт — $42,47 млрд — баҡыр, алтын, ҡурғаш, цинк, аҡ ҡурғаш, тимер мәғдәне, молибден, көмөш, сей нефть һәм нефть продукттары, тәбиғи газ, кофе, спаржа һәм башҡа йәшелсәләр, емеш-еләк, кейем-һалым һәм туҡыма, балыҡ оно, балыҡ, химикаттар, әҙер металл изделиелар, иретмәләр.