polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Тәртибе берҙән юғары булған дифференциаль тигеҙләмәне беренсе тәртиптәге тигеҙләмәләр системаһына үҙгәртергә мөмкин, системала тигеҙләмәләр һаны бирелгән дифференциаль тигеҙләмәнең тәртибенә тигеҙ.
Кортевег — де Фриз тигеҙләмәһе, стационар һыҙыҡлы булмаған тулҡындарҙы, шул иҫәптән солитондарҙы тасуирлаусы, өсөнсө тәртиптәге айырым сығарылмаларҙа һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмә:
Ирекһеҙ тирбәлеүҙәр ваҡытында резонанс тыуыуы мөмкин: осцилляторҙын үҙ йышлығы һәм тышҡы йөкләнеш йышлығы тап килгән ваҡытта ирекһеҙ тирбәлеүҙәрҙен амплитудаһы киҫкен үҫә.
Легендаға ярашлы, 301 йылда Адриатик диңгеҙҙәге Раб утрауында тәүге христиан общиналарының береһе булған ташсы Марин дуҫтары менән Апеннинда, Монте-Титано тауының түбәһендә, һыйыныу таба.
Үҙенең нигеҙ һалыусыһы, изге исеме менән аталған был монастырь, һис шикһеҙ, быуат аҙағында тиклем булған һәм күршеләрҙең береһенә лә сәйәси мөнәсәбәттә булмайынса үҙ аллы тормош менән йәшәгән.
1944 йылдың 26 июнендә британ авиацияһы, разведканың хаталы мәғлүмәттәренә нигеҙләнеп, кәрлә дәүләт территорияһына бомба ташлай, сөнки Сан-Марино немец ғәскәрҙәре тарафынан алына һәм улар тәьмин итеү базаһы сифатында ҡулланыла.
Әммә шул уҡ йылдың сентябрендә Сан-Марино ҡыҫҡа ваҡытҡа немецтар тарафынан оккупациялана, һәм шул уҡ айҙа британ ғәскәрҙәренә Монте-Пулито янындағы алышта кәрлә дәүләтте азат итергә тура килә.
1953 йылда Италия һәм Сан-рино араһында килешеүгә ҡул ҡуйыла, ул үҙ территорияһында кредит йорттарын булдырыуҙы, шулай уҡ теле- һәм радиостанцияларҙы хеҙмәтләндереү тыйыла.
Сан-Марино , рәсми рәүештә Сан-Марин Республикаһы , шулай уҡ Сан-Марино Республикаһының Светле́йшая Респу́бликаһы Көньяҡ Европала урынлашҡан донъялағы иң бәләкәй дәүләттәрҙең береһе, бөтә яҡтан да Италия территорияһы менән уратып алынған.
Сан-Марино НАТО-ға ла, Европа берләшмәһенә лә инмәй, әммә уның менән асыҡ сиктәре бар, уның менән таможня союзында тора һәм Еврозонаға евро эмиссияһы һәм тәңкәләрҙең үҙ варианттарын һуғыу хоҡуғы менән инә.
2009 йылда Сан-Марино һәм Италия араһындағы яңы килешеү Сан-Марин граждандарын һәм Италия граждандарын хеҙмәт хоҡуҡтарында тигеҙләй, шулай уҡ ике илдең Римини аэропортын берлектә файҙаланыуын билдәләй.
Төньяҡ Вьетнам һәм Көньяҡ Вьетнам милли-азатлыҡ фронты көстәре илдең көнсығыш райондарында база лагерҙары һәм складтар селтәрен булдыра һәм Көньяҡ Вьетнамдағы һәр етди еңелеүҙән һуң шунда сигенәләр.
1966 йылда принц Сианук Ҡытай менән Камбоджала Төньяҡ Вьетнам ғәскәрҙәренең булыуы һәм хәрби материалдар ташыу өсөн Сиануквиль диңгеҙ портын файҙаланыуға биреү тураһында килешеү төҙөй.
Шул уҡ йылда Камбоджа коммунистарына ҡаршы һуғыш хәрәкәттәре ойошторған Лон Нол хөкүмәтен яҡлау өсөн Америка Ҡушма Штаттарының һәм Көньяҡ Вьетнамдың ҡораллы көстәре Камбоджаға баҫып инә.
Был төркөмгә 1976—1977 йылдарҙа «ҡыҙыл кхмерҙар» сафынан күскәндәр, шулай уҡ ихтилалдың элекке ҡатнашыусылары һәм Кампучияның Көнсығыш зонаһында партизан отрядтары етәкселәре, Кампучия армияһы дивизияһының элекке командиры Хенг Самрин һәм Көнсығыш зонаның 20-се округы партия комитетының элекке секретары Чеа Сим ҡушыла.
Пен Сован тергеҙелгән Камбоджа халыҡ революцион партияһының партия төҙөү комиссияһын етәкләй, был партия һуңыраҡ Камбоджа халыҡ революцион партияһының Үҙәк Комитеты итеп үҙгәртелә.
Демократик Кампучияның Пол Пот партияһы, элекке премьер-министр Сон Саннаның кхмер халҡын азат итеү Милли фронты һәм принц Сиханук яҡлылар партияһы Демократик Кампучияның коалицион хөкүмәтен булдыра.
1973 йылда уҡ «ҡыҙыл кхмерҙар»ға буйһонған райондарҙа — халыҡтың һәм уға ярҙам иткән хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең, ә Ратанакири һәм Кахконг провинцияларында аҙ һанлы милләттәрҙең ихтилалдары башлана.
1975 йылдың сентябрендә Сиемреап провинцияһында ихтилал, 1976 йылдың ғинуарында — мәғлүмәт министры Ху Ним етәкселегендәге фетнә, 1977 йылда — Пномпенде һаҡлау ышанып тапшырылған дивизияла (Генераль штаб начальнигы урынбаҫары Ча Край атып үлтерелә, баш ҡала стадионында ихтилалдың тағы өс етәксеһе тереләй яндырыла) була.
Хакимлыҡ итеүсе Халыҡ партияһы еңеүсе тип иғлан ителә, әммә оппозициялағы Камбоджа милли ҡотҡарыу партияһы 45 процент тиерлек тауыш йыйып, ҙур уңышҡа өлгәшә.
Хәҙерге Камбоджа территорияһында иң боронғо дәүләт булып Фунан, йәки Бапном тора, унда буддизм тарала башлай, — быуаттарҙа уның ерҙәрен Ченла, ә — быуаттарҙа — Ангкор империяһы, йәки Көньяҡ-Көнсығыш Азияның иң ҙур дәүләте Камбуджадеш биләй.
2004 йылдың 7 октябрендә король Нородом Сиаанук тәхеттән баш тарта, ә 2004 йылдың 14 октябрендә Камбоджа король советы принц Ранариддх тәҡдиме буйынса яңы король итеп Нородом Сихамониҙы иғлан итә.
2000 йылдың 24 ноябрендә Ясит Чхун етәкселегендәге Камбоджа азатлығы көрәшселәре антикоммунистик баш күтәреүселәр ойошмаһы Хун Сенды ҡорал ярҙамында ҡолатырға маташа.
Бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң илдең рәсми исемдәре: Камбоджа короллеге , Кхмер Республикаһы , Лон Нол режимы), Демократик Кампучия , Кампучия Халыҡ Республикаһы , Камбоджа дәүләте .
СССР Үҙәк Башҡарма Комитетының 1936 йылдың 29 июлендәге ҡарары менән раҫланған Ҡағиҙәгә ярашлы «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ булыусыларға махсус грамота менән бергә Ленин ордены ла тапшырыла.
Һуғыш һәм хәрби хәрәкәттәр ваҡытында, шулай уҡ тыныс шарттарҙа дәүләт һәм йәмғиәт мәнфәғәтендә яһалған шәхси һәм коллектив ҡаһарманлыҡ өсөн бирелгән.
Башҡорттар тупланып йәшәгән иң ҙур ауылдар : Аҡбаш, Аҡлыш, Елпачиха, Күҙемйәр, 1-се Ҡыҙылъяр, Солтанай, Танып, Тонтортамаҡ, Төнгүк һәм башҡалар.
1877 йылда Дедекинд «О числе классов идеалов конечного поля» мәҡәләһен баҫтыра, унда ялан, модулдәр, идеалдар, ҡулсалар кеүек күмәклектәр менән асыҡтан-асыҡ эш итә, һәм улар өсөн инеү бәйләнештәрен , берләштереү һәм киҫешеү операцияларын ҡуллана, һәм бынан тыш, берекмә һәм киҫелеш операцияларының ике төрлө булыуын күрһәтеп, ысынында күмәклектәр алгебраһына килә, Дедекинд тамғалауында:
1878 йылда баҫылып сыҡҡан төрлө һандағы үлсәмле континуумдарҙың тиң ҡеүәтлелеге тураһында хеҙмәттәрҙә Кантор, Дедекинд хеҙмәтенә таянып, күмәклектәр теорияһы операцияларын ҡуллана.
Бынан тыш, был хеҙмәттә беренсе тапҡыр асыҡтан-асыҡ күмәклек ҡеүәте төшөнсәһе индерелә, иҫәпле күмәклектең теләһә ниндәй сикһеҙ аҫкүмәклегенең иҫәпле булыуы иҫбатлана, ә алгебраик һандарҙың сикле яландары иҫәпле күмәклек миҫалы итеп килтерелә.
Функциональ сағыштырыуҙар теорияһы буйынса 1820—1850-се йылдарҙағы Галуа, Шёман һәм Серре хеҙмәттәрендә шулай уҡ күмәклектәр теорияһынан сығып ҡарау элементтары беленә.
Күмәклектәр теорияһының айырым төшөнсәләрен Штейнер һәм Штаудттың 1830—1860-сы йылдарҙағы проект геометрияһы буйынса хеҙмәттәрендә осратырға мөмкин: бөтә предмет һиҙелерлек дәрәжәлә күмәклектәр теорияһы өсөн төп төшөнсә булған үҙ-ара-бер мәғәнәле сағылдырыу тураһында күҙаллауға бәйле, әммә проект геометрияһында ундай ярашлыҡтарға өҫтәлмә сикләүҙәр ҡуйыла .
Атап әйткәндә, Штейнер тура һыҙыҡтағы нөктәләр күмәклеге һәм шәлкемдәге нурҙар күмәклеге өсөн иҫәпһеҙ күмәклек төшөнсәһе индерә һәм уларҙың иҫәпһеҙ аҫкүмәклектәре менән эш итә, ә 1867 йылдағы хеҙмәтендә күмәклектең характеристикаһы итеп ҡеүәт төшөнсәһе индерә .
1880-се йылдар башынан, башлыса трансфинит индукцияһы идеялары баҫылып сыҡҡандан һуң, күмәклектәр теорияһы ҡарашы шул осорҙоң күп билдәле математиктары тарафынан киҫкен ҡабул итмәүгә осрай, ул ваҡытта төп оппоненттар Герман Шварц һәм, беренсе сиратта, математик объекттар булып тик натураль һандар һәм нимә уларға туранан-тура ҡайтып ҡала, шулар ғына иҫәпләнә ала тип иҫәпләүсе Леопольд Кронекер була (уның «бог создал натуральные числа, а всё прочее — дело рук человеческих» тигән фразаһы билдәле).
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, 1890-сы йылдар аҙағына күмәклектәр теорияһы дөйөм танылыу яулай, быға бигерәк тә Цюрихта Математиктарҙың беренсе халыҡ-ара конгресында Адамарҙың һәм Гурвицтың докладтары, унда күмәклектәр теорияһының анализда уңышлы ҡулланылыуына миҫалдар килтерелә, шулай уҡ математик берләшмәлә һиҙелерлек йоғонтоһо булған Гильберт тарафынан күмәклектәр теорияһы инструментарийын киң ҡулланыуы булышлыҡ итә .
Канторҙың хәйләһеҙ күмәклектәр теорияһына яҡын торған күҙаллауҙар Больцано хеҙмәттәрендә бар, иң башта, авторы 1851 йылда вафат булғандан һуң баҫылып сыҡҡан хеҙмәтендә, унда ирекле һанлы күмәклектәр ҡарала, ә уларҙы сағыштырыу өсөн үҙ-ара-бер мәғәнәле сағылдырыу төшөнсәһе бирелә, «күмәклек» термины үҙе шулай уҡ тәү тапҡыр был хеҙмәттә систематик рәүештә ҡулланыла.
Ләкин, Больцано хеҙмәте математик булыуға ҡарағанда башлыса фәлсәфәүи характерҙа, атап әйткәндә, унда күмәклектең ҡеүәте һәм сикһеҙлек дәүмәле йәки тәртибе төшөнсәләре араһында аныҡ сикләү юҡ, һәм был күҙаллауҙарҙа әҙме-күпме формаль һәм тулы математик теория юҡ.
Вейерштрастың, Мерэ һәм Дедекиндтың 1850-се йылдар аҙағында барлыҡҡа килгән һәм 1860-сы йылдар башында баҫылып сыҡҡан ысын һандар теорияһы хәйләһеҙ күмәклектәр теорияһы идеялары менән күп яҡтан ауаздаш, улар континуумды рациональ һәм иррациональ нөктәләрҙән төҙөлгән күмәклек итеп ҡарайҙар.
Күмәклектәр теорияһын хәйләһеҙ вариантта төп төҙөүсе булып немец математигы Георг Кантор тора, нөктәләр күмәклеген абстракциялауға уны 1870—1872 йылдарҙағы тригонометрик рәттәр теорияһын үҫтереү буйынса хеҙмәттәр этәрә.
Күмәклектәрҙең тиң ҡеүәтлелеге мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһынып, 1873 йылда Кантор рациональ һандар күмәклегенең иҫәпле булыуын асыҡлай һәм бөтөн һәм ысын һандар күмәклектәренең тиң ҡеүәтле булыу мәсьәләһен (һуңғә һөҙөмтәне 1874 йылда Вейерштрасстың талабы буйынса баҫтыра).
Беренсе һөҙөмтәләре менән Кантор Дедекинд һәм Вейерштрасс менән үҙ-ара яҙышҡан хаттарҙа бүлешә, улар илтифатлы критика һәм иҫбатлауға иҫкәрмәләр менән яуап бирәләр.
Килеп тыуған парадокстарҙы математиктар берләшмәһендә тикшереү һөҙөмтәһендә, килеп тыуған проблемаларҙы хәл итеү буйынса ике йүнәлеш барлыҡҡа килә: теорияның инструменталь ҡеүәтен һаҡлағанда, ҡапма-ҡаршылыҡһыҙлыҡты тәьмин иткән аксиомалар системаһын һайлау ярҙамында күмәклектәр теорияһын рәсмиләштереү, икенсеһе — интуитив аңлауға бирелмәгән конструкцияларҙы һәм ысулдарҙы ҡарауҙан баш тартыу.
Цермело, Гильберт, Бернайс, Хаусдорфтар тарафынан башланған беренсе йүнәлеш сиктәрендә, күмәклектәрҙең аксиоматик теорияһының бер-нисә варианты төҙөлә һәм яһалма сикләүҙәр иҫәбенә төп ҡапма-ҡаршылыҡтар еңеп сығыла.
Төп сағылдырыусыһы Брауэр булған икенсе йүнәлеш, математикала яңы йүнәлеш — интуиционизм тыуҙыра, һәм бер ни тиклем ул Пуанкаре, Лебег, Борель, Вейльдәр тарафынан яҡлау таба.
1881 йылдан башлап Кантор методтары менән башҡа математиктар ҡуллана башлайҙар: Вольтерра, Дюбуа-Реймон, , Гарнак, башлыса функцияларҙың интегралланыусанлығы мәсьәләләре менән бәйле .
1883 йылдағы хеҙмәтендә Кантор, үҙе индергән камил күмәклек һәм күмәклек тығыҙлығы төшөнсәләрен файҙаланып, континуумдың тарихи беренсе формаль билдәләмәһен бирә (дөйөм топологияла ҡулланылған хәҙерге замандыҡынан айырмалы, ләкин улар менән принципиаль оҡшаш булған), шулай уҡ бер ҡайҙа ла тығыҙ булмаған камил күмәклектең классик миҫалын төҙөй, шулай уҡ континуум-гипотезаны асыҡтан-асыҡ әйтеп бирә.
1885—1895 йылдарҙа хәйләһеҙ күмәклектәр теорияһын төҙөү буйынса эштәр Дедекиндтың хеҙмәттәрендә үҫеш ала (Кантор был 10 йыл дауамында ауырыу сәбәпле бары тик бер ҙур булмаған хеҙмәтен баҫтыра).
Шулай, «Что такое числа и для чего они служат?» китабында (унда шулай уҡ беренсе тапҡыр Пеано арифметикаһы булараҡ билдәле булған арифметиканы аксиомалаштырыу төҙөлә), ул осорға тиклем билдәле булған күмәклектәр теорияһы һөҙөмтәләре иң ҙур дөйөмлөктә систематик яҙып бирелгән — теләһә ниндәй күмәклек өсөн , беренсе тапҡыр Кантор — Бернштейн теоремаһы әйтеп бирелгән, күмәклектәр алгебраһы аңлатып бирелгән һәм күмәклектәр теорияһы ғәмәлдәренең үҙсәнлектәре асыҡланған.
Күмәклектәр теорияһын беренсе аксиомалаштырыуҙы Цермело 1908 йылда баҫтырып сығара, был системала парадокстарҙы бөтөрөүҙә төп ролде «селекция аксиомаһы» уйнарға тейеш була , уға ярашлы, -тан күренешендәге бәйләнеш килеп сыҡҡанда ғына үҙсәнлегенән күмәклеген төҙөп була .
1922 йылда Скулем һәм Френкель хеҙмәттәре арҡаһында ғына Цермело аксиомалары базаһында, күләмлек, буш күмәклектең булыуы, парҙар, сумма, дәрәжә, сикһеҙлек аксиомаларын ҡушып, система тамам формалашып бөтә.
быуаттың беренсе яртыһында күмәклектәр теорияһы күҙлегенәнән ҡараш математиканың күп традицион бүлектәренә индерелә, шуның менән бәйле математиканы уҡытыуҙа, шул иҫәптән мәктәптәрҙә, киң ҡулланыла башланы.
Әммә математик теорияларҙы логик яҡтан яҡшы итеп төҙөү өсөн күмәклектәр теорияһын ҡулланыу ҡатмарлаша, сөнки ул үҙенең фекерләү ысулдарын нигеҙләүгә мохтаж.
1901 йылдар тирәһендә Бертран Рассел тарафынан асыҡланған һәм 1903 йылда «Основания математики» монографияһында баҫылып сыҡҡан Рассел парадоксы күмәклектәр теорияһының һәм дөйөм алғанда математика нигеҙҙәренең артабанғы үҫешенә тәьҫир иткән мөһим ҡапма-ҡаршылыҡ булып тора.
Күмәклектәр, шул иҫәптән сикһеҙ күмәклектәр, математикала Боронғо Греция замандарында уҡ асыҡтан-асыҡ булмаған формала телгә алына: мәҫәлән, бөтә рациональ, бөтөн, натураль, таҡ, ябай һандар күмәклектәренең береһе икенсеһенә инеү бәйләнештәре ҡаралған.
Күмәклектәрҙең тигеҙ ҡеүәтле булыу идеяһы башланғыстары Галилейҙа осрай: һандар һәм уларҙың квадраттары араһында ярашлылыҡ тураһында фекер йөрөтөп, ул «бөтөн өлөштән ҙурыраҡ» аксиомаһын сикһеҙ объекттарға ҡулланып булмауына иғтибар итә .
Бөтә рәт һандары күмәклеген ҡарау килтергән ҡапма-ҡаршылыҡты беренсе булып Кантор 1895 йылда асыҡлай, тарафынан 1897 йылда яңынан асыла һәм беренсе тапҡыр баҫтырып сығарыла, һәм Бурали-Форти парадоксы исеме ала.
1899 йылда Дедекиндҡа хатында Кантор беренсе тапҡыр универсумдың бөтә күмәклектәр күмәклеге булараҡ ҡапма-ҡаршылығы тураһында әйтә, сөнки уның бөтә аҫкүмәклектәре күмәклеге, принцибын ҡәнәғәтләндермәйенсә, үҙ-үҙенә тиң ҡеүәтле булырға тейеш була, аҙаҡ был антиномия Кантор парадоксы тигән исем ала.
быуаттың икенсе яртыһынан башлап күмәклектәр теорияһының әһәмиәтенә ҡараш һәм уның математиканың үҫешенә йоғонтоһо, математиканың күп өлкәләрендә уның аппаратын асыҡтан-асыҡ ҡулланмайынса етерлек дәрәжәлә дөйөм һөҙөмтәләргә өлгәшеп була икәнен аңлау иҫәбенә, һиҙелерлек кәмей.
Шулай булыуға ҡарамаҫтан, математиканың бөтә бүлектәрендә лә күмәклектәр теорияһы нотацияһы, уның ысулдарын ҡулланыуға бәйһеҙ рәүештә, дөйөм ҡабул ителгән булып ҡала.
Аҫкүмәклек һәм өҫкүмәклек — бер күмәклектең икенсеһенә инеү мөнәсәбәте (ярашлы рәүештә ҡәтғи булмаған инеү осрағында һәм , һәм ҡәтғи инеү осрағында һәм тип тамғалана).
Атап әйткәндә Борель һәм Лебег, уны ҡулланып алынған иҫбатлауҙар, уға бәйле булмаған иҫбатлауҙарға ҡарағанда башҡа танып белеү әһәмиәтенә эйә тип иҫәпләгәндәр, Гильберт һәм Хаусдорф уны, башҡа аксиомалар кеүек үк һис шикһеҙ тип танып, бер һүҙһеҙ ҡабул итәләр.
Хәйләһеҙ теорияла, күмәклектәрҙе ниндәйҙер үҙсәнлеккә эйә булған бөтә объекттарҙы йыйыу билдәһе буйынса ғына төҙөргә мөмкинлек биргән күмәклек төшөнсәһенең аныҡ булмауы, 1895—1925 йылдар араһында байтаҡ ҡапма-ҡаршылыҡтар килеп сығыуына килтерә, был күмәклектәр теорияһын фундаменталь инструмент булараҡ файҙаланып булыуға шикләнеү тыуҙыра, был хәл «кризис оснований математики» тигән билдәлелек ала.
Күмәклектәр теорияһын аксиомалаштырыуҙың таралыу алған икенсе вариантын фон Нейман 1925 йылда эшләй, Бернайс тарафынан 1930-сы йылдарҙа рәсмиләштерелә, һәм Гёдель тарафынан 1940 йылда ябайлаштырыла (континуум-гипотезаның һайлау аксиомаһына бәйле булмауын иҫбатлау буйынса эшендә), һуңғы варианты фон Нейман — Бернайс — Гёдель аксиомалар системаһы исеме аҫтында билдәлелек ала һәм тип тамғалана.
Актуаль сикһеҙ күмәклек тураһында беренсе төшөнсә 1800-се йылдар башында, «Арифметик тикшеренеүҙәрендә» баҫылып сыҡҡан Гаусс хеҙмәттәрендә яҙылған тип һанала.
Әммә Гаусс сикһеҙ күмәклектәрҙе йәки кластарҙы үҙаллы тикшеренеү объекты итеп ҡарамай, улай ғына түгел, ул актуаль сикһеҙлекте математик иҫбатлауҙарҙа ҡулланыу мөмкинлегенә ҡаршы фекер әйтә .
Аксиомалар системаһын һайлауға һәм өҫтәмәләр булыуға бәйле рәүештә күмәклектәр алгебраһы дистрибутив рәшәткәне, тулы дистрибутив рәшәткәне, Булев алгебраһын төҙөргә мөмкин.
Күмәклектәр теорияһында күмәклеген күмәклегенә сағылдырыу бинар мөнәсәбәт булараҡ ҡарала — аҫкүмәклеге — беренсе элементтың икенсеһенә ярашлылығының берҙән бер булыу шарты менән: .
Теорияның төп төшөнсәләре: күмәклек , элементтарҙың күмәклеккә инеү мөнәсәбәте, аҫкүмәклек, күмәклектәр өҫтөндә ғәмәлдәр, күмәклектәрҙең сағылышы, үҙ-ара-бер мәғәнәле ярашлылыҡ, ҡеүәт , трансфинит индукция.
Берекмә һәм киҫелеште йыш ҡына күмәклектәр ғаиләһенә лә ҡулланалар, һәм тип тамғалана һәм, ярашлы рәүештә, ғаиләһенә ингән бөтә күмәклектәрҙең берекмәһен һәм ғаиләгә ингән бөтә күмәклектәрҙең киҫелешен төҙөйҙәр.
Күмәклектәр теорияһы – математиканың күмәклектәрҙең дөйөм үҙсәнлектәрен — йәғни ниндәйҙер уртаҡ үҙсәнлектәргә эйә булған объекттар йыйылмаһын өйрәнеүсе тармағы.
Ибраһим Пәйғәмбәр Һәжәр менән улы Исмәғилде әле Мәккә урынлашҡан, ә ул мәле яҡын-тирәлә бер әҙәм заты, бер тамсы һыу булмаған, яланғас таштар ғына һерәйеп торған тауҙар араһына килтереп ташлай.
Тәҡүәлеге шул тиклем көслө була, ҡатын бары тик: «Һин быны Алланың ҡушыуы буйынса эшләйһеңме?» — тип кенә һорай һәм, ыңғай яуап ишеткәс, һис ҡаршылыҡ, ризаһыҙлыҡ күрһәтмәй, тороп ҡала.
Әгәр күңелендә шул тиклем инаныу булмаһа, ул бер үлән ҡыяғы ла үҫмәгән, кеше затының эҙе лә булмаған тау-таш араһында ҡурҡышынан, өмөтһөҙлөктөн йөрәге ярылып үлер, йә хыялланыр ине.
Бына турһыҡҡа һалынған һыу ҙа, ризыҡ та бөтә, ас балаһының илауына үҙәге өҙөлөп, Һәжәр Инәбеҙ һуңынан Сафа һәм Мәрүә тип аталасаҡ ике тау араһында йүгерә башлай.
Әгәр шул мәлдә Һәжәр Инәбеҙ «зәм-зәм» тип, тирә-яғын балсыҡ менән ҡоймалап ҡуймаһа, донъяны һыу баҫыр ине, тип әйтелә бәғзе бер сығанаҡтарҙа.
Тегеһе эсеп тә туймаҫлыҡ шишмә янында балаһын күрһәтмәҫкә тырышып, кәрәк булһа, уның өсөн йәнен дә бирерҙәй ҡиәфәттә баҫып торған торған йәш ҡатынды күрә.
Ибраһим Пәйғәмбәрҙең Һәжәр Инәбеҙҙән тыуған улы Исмәғил, шулай итеп, ғәрәп халҡының тәүбабаһына әүерелә, Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм — уның тура ептән килгән тоҡомо, вариҫы.
Хаж ғәмәлен үтәгәндә Ҡәғбәтулла тирәләй ете тапҡыр урап үткәс, зәмзәм һыуы эселә һәм артабан мосафирҙар Сафа һәм Мәрүә араһынан Һәжәр Инәбеҙ кеүек үк йүгерә-атлай уҙа.
Аллаға бөйөк инаныс кәүҙәләнеше булған Һәжәр Инәбеҙҙең аяҡ эҙҙәре буйлап уҙғанда Ҡөрьәнебеҙҙә әйтелгән: «Йәннәт әсәләрҙең аяҡ аҫтында», — тигән аят та һис шикһеҙ хаҡ мосолмандың күңел күгенә нур булып яғыла.
Арығандар, һыуҙы ла самалап ҡына тотоналар: бала сағынан ошо юлдан йөрөгән ҡарт каруан башлығы белә — тоҙ тәме итеп торған ҡоҙоҡҡа еткәнсе әле ике тәүлек бараһы.
Риүәйәттәрҙә тап ошо урында Әҙәм менән Һаууаның тәүге ғибәҙәтхана төҙөгән булғанлығы, уның янында йәннәт шишмәһенән ергә күсерелгән зәмзәм инеше ағып ятҡанлығы, тик туфан баҫҡандан һуң ләм аҫтында ҡалып юғалыуы хаҡында ла әйтелә.
Ҡөрьән Кәримдең «Ниса» сүрәһенең 125-се аятында Ибраһим хаҡында былай тип әйтелә: «Дин йәһәтенән үҙенең нәфесен Аллаһы Тәғәлә өсөн тапшырыусынан кем яҡшыраҡ? Шул кешелер: үҙе изгелек ҡылды һәм Ибраһим Пәйғәмбәрҙең диненә эйәрҙе. Аллаһы Тәғәлә Ибраһим Пәйғәмбәрҙе Үҙенә дуҫ итеп тотто, йәғни, уны ихтыяр ҡылды һәм уға күп кирәмәттәр бүләк итте.»
Кеше аяғы баҫмаған тауҙар араһында ҡалған әсәле-уллы аҫыл зат әһле Ислам донъяһы өсөн изге урынға, йылдан-йыл, көндән-көн абруйы арта барған Мәккә ҡалаһына нигеҙ һалыусы булып тора.
Яңы халыҡ-ара төркөм барлыҡҡа килеү менән бәйле Бенилюкс илдәренә үҙ Союзының киләсәген билдәләргә кәрәк була, был уларҙы 1958 йылдың 3 февралендә Иҡтисади союз тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыуға килтерә лә инде.
Бенилюкс секретариаты фекеренсә, Европа иҡтисади берләшмәһен булдырыуға ҡарамаҫтан, Бенилюкстың бөтә өс иле лә ингән был Союзды һаҡлап ҡалыу түбәндәге фекерҙәр менән бәйле:
Бенилюкстың бәләкәй илдәре, Европа иҡтисади союзы сиктәрендәге менән сағыштырғанда, өс яҡлы хеҙмәттәшлек сиктәрендә юғарыраҡ һәм тиҙерәк һөҙөмтәләргә өлгәшәсәк;
Килешеүҙе ратификациялау барышында ауыл хужалығы баҙары тураһындағы мәсьәлә буйынса парламент дебаттарының етди фекер айырымлыҡтары асыҡлана, был уның 1960 йылдың 1 ноябренә тиклем үҙ көсөнә инеүен тотҡарлай.
1960 йылдың 19 сентябрендә уға ҡул ҡуйыла, ә 1963 йылдың 1 октябренән Бенилюкс илдәре граждандарының сит илдә булыу хоҡуҡтарын көйләүсе конвенция үҙ көсөнә инә.
Документта ҡатнашыусыларҙың һаны һәм башҡа сикләүҙәрҙе бөтөрөү юлы менән илдәр араһында сауҙаны артабан либералләштереү, сауҙа һәм валюта сәйәсәтен координациялау ҡарала.
Атап әйткәндә, 1932 йылдың 18 июлендә Бельгия, Нидерланд һәм Люксембург үҙ-ара сауҙа әйләнешендә таможня пошлиналарын артабан бөтөрөүҙе күҙ уңында тотҡан Конвенцияға ҡул ҡуя.
Әммә иҡтисади көрсөк эҙемтәләре һәм Бөйөк Британия етәкселегендәге ҡайһы бер илдәрҙең баҫымы үҙ кире йоғонтоһон яһай һәм Концепция положениелары тормошҡа ашырылмай.
Ул таможня пошлиналарын бөтөрөүҙе, һан менән контингентлауҙы һәм ошо илдәр араһындағы сауҙала башҡа ҡаршылыҡтарҙы, шулай уҡ өсөнсө илдәргә ҡарата берҙәм таможня тарифын билдәләүҙе һәм Бельгия менән Люксембург араһында хеҙмәтләндереүҙәрҙең ирекле әйләнешен күҙ уңында тота.
1944 йылдың 5 сентябрендә өс ил хөкүмәте Лондонда 1948 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә ингән 1947 йылдың 14 мартындағы Протокол менән тулыландырылған һәм аныҡланған Таможня конвенцияһына ҡул ҡуя.
Ошо датанан Бенилюкс илдәре араһында сауҙа бөтә пошлиналарҙан азат ителә, ә өсөнсө илдәргә ҡарата Көнбайыш Европала берҙәм, иң түбән тышҡы таможня тарифы индерелә.
Ауыл хужалығы продукцияһын индереп, өс ил араһында тауарҙарҙы ирекле йөрөтөүгә булған бөтә ҡаршылыҡтар 1968 йылдың 1 июленә Европа иҡтисади союзы сиктәрендә бөтөрөлә.
1943 йылдың 21 октябрендә Лондонда урынлашҡан Бельгия, Нидерланд һәм Люксембургтың эмиграция хөкүмәттәре һуғыштан һуңғы осорҙа үҙ-ара түләүҙәрҙе көйләү һәм улар араһындағы иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе нығытыу маҡсатында валюта килешеүенә ҡул ҡуя .
Ошо Килешеүҙең положениелары ошо төбәк союздарының ниндәй маҡсатта ошо Килешеүҙе ҡулланыу иҫәбенә ирешелмәгән булыуына ҡарап Бельгия менән Люксембург, шулай уҡ Бельгия, Люксембург һәм Нидерланд араһында төбәк союздарын булдырыу һәм тамамлау өсөн ҡамасауламай.
1954 йылдың 8 июлендә - өс ил араһында капиталдың ирекле хәрәкәте тураһында килешеүгә, ә 1955 йылдың майында ауыл хужалығы сәйәсәтен яйлап көйләү тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Планеталар хәрәкәтенең тиҙлеге уларҙың Ҡояшҡа ни дәрәжәлә яҡын йәки алыҫ булуына бәйле, йәғни планета Ҡояшка яҡынырак булһа, уның тиҙлеге лә ҙурыраҡ тигән һүҙ.
Был эш Кеплерҙың бер аҙҙан яһаған асыштарынан һуң үҙенең тәүге әһәмиәтен юғалта ;шуға ҡарамаҫтан, Кеплер Йыһанда йәшерен математик гармония булыуына ғүмеренең аҙағынаса ышана, 1621 йылда ул «Тайна мира» китабын бик күп өҫтәлмәләр һәм төҙәтеүҙәр менән яңынан баҫтырып сығара.
Бер нисә йыл буйы Кеплер Браге мәғлүмәттәрен өйрәнә,ентекле анализ һөҙөмтәһендә ул Марс түңәрәк буйынса хәрәкәт итмәй, ә эллипс буйынса хәрәкәт итә, уның бер фокусында Ҡояш ята тигән һығымтаға килә — был Кеплерҙың беренсе законы.
Кеплер был хәбәргә ышанып бөтмәй һәм Галилей менән бәхәс кеүек яҙған «Разговор со Звёздным вестником» китабында бер аҙ шаяртып: «аңлашылмай, планетала был күренеш менән менән һоҡланырға бер кем дә булмағас, нимәгә кәрәк» тип яҙа.
Кеплер үлгәндән һуң Галилей хатында шулай тип яҙа: «Мин һәр саҡ Кеплерҙың аҡылын юғары баһаланым —ул үткер һәм бәйһеҙ, ирекле ине, миңә ҡалһа, артыҡ ирекле ине, ләкин беҙҙең фекерләү ысулдарыбыҙ бөтөнләй оҡшамаған».
1610 йылда Кеплер фотометрик парадокс тураһында яҙа: йондоҙҙар һаны сикһеҙ булһа, ниндәй йүнәлешкә ҡараһаҡ та, беҙ йондоҙ күрер инек,һәм күктә ҡараңғы урындар булмаҫ ине ти.
1618 йылда ул өсөнсө законды аса: планетаның Ҡояштан алыҫлығы кубы менән әйләнеү периоды квадраты сағыштырмаһы барлыҡ планеталар өсөн даими дәүмәл (отношение куба среднего удаления планеты от Солнца к квадрату периода обращения её вокруг Солнца есть величина постоянная для всех планет):
Был китапта бик ҙур әһәмиәткә эйә булған асыштарҙан тыш «сфералар музыкаһы» һәм Платон есемдәре тураһында фәлсәфә лә урын алған, ғалим фекеренсә улар юғары ғәләм проектының эстетик асылы булып тора.
Кеплерҙан вариҫтарына 22 флорин аҡса, императорҙан ала алмаған 29000 флорин, 27 баҫтырылған һәм бик күп нәшер ителмәгән яҙма ҡала; улар һуңыраҡ 22-томлыҡ китапта донъя күрә.
Шул уҡ ваҡытта күп кенә артистар концертта уйнауҙан баш тартҡан, Том Джонс, мәҫәлән: «Әлегә был илдә ҡара халыҡ иҙелгәндә, күп кенә концлагерҙы хәтерләткән бантустар булғанда, мин Көньяҡ Африка Республикаһы сиген үтмәйем», - тигән.
Көньяҡ Африка Республикаһы биләмәһендә уйын бизнесы һәм фәхишәлек тыйылғанға күрә, кешеләр 1977 йылда Лас-Вегастың урындағы аналогы асылған Сан-Ситиға күңел асырға барған.