polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
Гориҙағы бер полицейскийҙың улы хәтерләүенсә, икенсе тапҡыр Виссарион Екатерина һәм бәләкәй Сосо булған йортҡа бәреп инә һәм уларҙы туҡмай башлай һәм баланың башын йәрәхәтләй.
10 октябрҙә РСДРП Үҙәк Комитеты ултырышында ҡораллы ихтилал тураһындағы резолюция өсөн тауыш бирә, «яҡын арала сәйәси етәкселек өсөн» булдырылған Сәйәси бюроһы ағзаһы итеп һайлана.
съезындағы сығышында Рыков асыҡтан-асыҡ һул оппозицияны төрмәгә ябырға кәрәк тиһә, Томский 1927 йылдың ноябрендәге Ленинград өлкә конференцияһында «пролетариат диктатыраһы хәлендә ике йәки дүрт партия булыуы мөмкин, әммә бер шарт менән: бер партия власта була, ә ҡалғандары — төрмәлә» тип белдерә.
Һөҙөмтәлә 1888 йылда Сосо училище ҡарамағындағы беренсе әҙерлек класына түгел, ә икенсе әҙерлек класына ҡабул ителә, киләһе йылдың сентябрендә беренсе класҡа алына, һәм училищены 1894 йылдың июнендә тамамлай.
ВКП -ның съезында СССР-ҙа ауыл хужалығын коллективлаштырыуын үткәреү буйынса ҡарар ҡабул ителә — шәхси крәҫтиән хужалыҡатрын бөтөрөү һәм уларҙы коллектив хужалыҡтарға берләштереү.
Бынан һуң Меркулов 1940 йылдың сентәбренән алып 1941 йылдың июненә тиклем немец ҡораллы көстәре ғәмәлдәре тураһында бөтә мәғлүмәттәр тупланған «Корсиканец һәм Старшина хәбәрҙәре календарына» ҡул ҡуйыуҙан баш тарта.
Зоя Рыбкина был документты ҡыҫҡа резюме менән тамамлай : «СССР-ға ҡаршы ҡораллы сығышты әҙерләү буйынса Германияның бөтә хәрби ғәмәлдәре тулыһынса тамамланды, һәм һөжүмде теләһә ниндәй ваҡытта көтөп була».
Мәскәү өсөн алышта, Мәскәү хәрби хәлдә тип иғлан ителгәндән һуң, Сталин баш ҡалала ҡала, 1941 йылдың 6 ноябрендә ул метроның «Маяковская» станцияһында үткәрелгән ултырышта сығыш яһай, ул Октябрь революцияһының 24-се йыллығына арнала.
Ул ваҡыттағы иң билдәле большевиктарҙың береһе лә бындай эшкә һәләтле булманы, башҡа партия лидерҙары «күңелһеҙ» тип табалар: хатлашыуҙы алып барые, күп һанлы персональ тәғәйенләштәр, көндәлек канцеляр эше.
1931 йылда немец яҙыусыһы Эмиль Людвиг менән интервьюһында: «Һеҙҙе нимә оппозиционлыҡҡа этәрҙе? Бәлки, ата-әсәйегеҙ яғынан насар мөнәсәбәттәрҙер?» тигән һорауына Сталин: «Юҡ. Ата-әсәйем миңә ҡарата һәйбәт мөғәмәлә булдылар. Башҡасараҡ эш — ул ваҡытта мин уҡыған рухани семинария. Мыҫҡыллаусан режимға һәм семинарияла булған иезуит ысулдарға ҡаршы протест йөҙөнән, мин революционер, марксизмды яҡлаусы булырға әҙер инем һәм ысынында булдым да…» тип яуаплай.
Үҙенең бер нисә мәҡәләһендә һәм сығыштарында ул «бөйөк урыҫ шовинизмы ҡалдыҡтары» менән көрәшергә саҡыра, «дәүерҙәр алмашыныу» идеологияһын тәнҡитләй (хәрәкәткә нигеҙ һалыусы Устрялов Н. В. 1937 йылда атып үлтерелә).
Коллективлаштырыуға күсеү өсөн 1927 йылғы иген әҙерләү көрсөгө булышлыҡ итә, илдәге хәлде хәрби психоз һәм беренсе кәрәк-яраҡ тауарҙарын күпләп һатып алыу ҡатмарлаштыра.
Шуның менән бергә, индустриаллек төҙөлөштәренең ғәҙәттән тыш үҙенсәлеге, төҙөлөштәргә килгән кисәге крәҫтиәндәрҙең юғары булмаған белем кимәле йышы ҡына түбән хеҙмәт һаҡлау кимәленә, производство аварияларына, ҡиммәтле ҡоролмаларҙың боҙолоуына килтерә.
Пропаганда аварияларҙы фетнәселәр — ҡоротҡостарҙың эше тип һанай, Сталин шәхсән үҙе, синыфтар, капиталистик даирә булған саҡта, ҡоротҡостар бар һәм булыр, тип белдерә.
1899 йылдың 29 майында, семинарияның бишенсе курсында, «билдәһеҙ сәбәп буйынса имтиханға килмәгән өсөн» (ысынында, Иосиф Джугашвилиның семинарсылар һәм тимер юлы оҫтаханалары эшселәре араһында марксизмды пропагандалау буйынса эшмәкәрлеге уҡыуҙан ҡыуыу сәбәбе булыуы ихтимал) семинариянан ҡыуыла.
1941 йылдың 3 июлендә үк уның сығышында коммунистик риторика булмай һәм коммунист өсөн ғәҙәти булмаған «аға-энеләр һәм апай-һеңлеләр» һүҙбәйләнеше ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта триадицион рәсәй патриотизмына ишаралар яһала.
Коллективлаштырыу «кулактарҙы эҙәрлекләү» ) — сәйәси репрессиялар менән оҙатыла, улар 1930 йылдың 30 ғинуарындағы ВКП Үҙәк Комитеты Политбюроһының «Тотош коллективлаштырыу райондарында кулак хужалыҡтарын бөтөрөү буйынса саралар тураһында» исемле ҡарарына ярашлы административ рәүештә урындағы власть органдары тарафынан.
1912 йылдың ғинуарында ошо уҡ айҙа уҙғарылған РСДРП-ның Бөтә Рәсәй конференцияһынан һуң үткән РСДРП, Үҙәк комитеты пленумында, по предложению Ленина Сталин ситтән тороп КПСС Үҙәк комитетына һәм РСДРП %ҙәк Комитетының урыҫ бюроһына кооптациялана.
Ио́сиф Виссарио́нович Ста́лин , Гори, Тифлис губернаһы, Рәсәй империяһы — , Волынское, Кунцев районы, Мәскәү өлкәһе, СССР) Рәсәй империяһы — революционер, совет сәйәси, дәүләт, хәрби һәм партия эшмәкәре; Халыҡ-ара коммунистик һәм эшселәр хәрәкәте эшмәкәре, марксизм-ленинизмдың теоретигы һәм пропагандисы.
Роговин, архив мәғлүмәттәренә һылтанып, ГУЛАГ аша, дөйөм алғанда, 10 миллион кеше үткән, тип һанай, махсус ултыраҡтарҙа 1937 йылдың 1 февраленә ҡарата 1, 8 миллион кеше тура килһә, 1939 йылдың 21 февраленә ҡарата — 2,6 миллион кеше.
1922 йылдың декабрь аҙағында — 1923 йылдың ғинуар башында Ленин «Съезға хат» яҙҙыра, унда ул партия буйынса үҙенең иң яҡын көрәштәренә, шул иҫәптән, Сталинға, тәнҡит ҡылыҡһырламалары бирә һәм Сталинды генераль секретары вазифаһынан бушатырға тәҡдим итә.
1922 йылдың 3 апрелендә РКП Үҙәк Комитеты Пленумында Сталин РКП Үҙәк Комитеты Оргбюроһына һәм Политбюроһына, шулай уҡ РКП Үҙәк Комитетының Генераль секретары итеп һайлана.
24—29 апрелдә -ның Бөтә Рәсәй конференцияһында доклад буйынса пренияларҙа ағымдағы мәл тураһында сығыш яһай, лениндың ҡараштарына теләктәшлек белдерә, милли мәсьәлә буйынса сығыш яһай; РСДРП Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана.
Һәр яҡ бер-береһенә ҡарата ғәйепләү һүҙҙәрен әйтә; Троцкий Сталин менән Ворошиловты буйһонмауҙа ғәйепләһә, яуап итеп «контрреволюцион» хәрби белгестәргә артыҡ ышаныс белдергән өсөн шелтәләнә.
Каменевтың, что «Сталин иптәш большевистик штабын берләштереүсе ролен башҡара алмай» тигән белдереүе урындарҙан: «Фаш ителдегеҙ!», «Беҙ һеҙгә юғары етәкселек бирмәйәсәкбеҙ!», «Сталинды! Сталинды!», «Бына ҡайҙа партия берләшә! Большевистик штаб берләшергә тейеш!», «Үҙәк Комитет йәшәһен! Ура!» тигән күмәк тауыштар менән бүлдерелә.
Зиновьевтарҙың позицияһына ҡаршы сығыш яһай, шул уҡ ваҡытта л избран членом Петроград хәрби-революцион үҙәге ағзаһы итеп һайлана, әлеге үҙәк Петроград хәрби-революцион комитеты составына инә.
Хеҙмәттәшлек буйынса күп һанлы документаль раҫлауҙар бар: дуҫлыҡ һәм әүҙем сауҙа килешеүҙәрҙән алып берлектәге парадтар һәм НКВД һәм гестапо конференцияларына тиклем.
Инглиз тарихсыһы Саймон Себаг-Монтефиоре фекеренсә, Сталин, бөтә предметтарҙан: математика, дини тәғлимәт, грек теле, урыҫ теленән юғары баһалар алған ифрат һәләтле уҡыусы була.
1885 йылда Иосифты фаэтон бәреп китә, малайҙың аяғы һәм ҡулы ныҡ йәрәхәтләнә; бынан һуң ғүмере буйы уның һул ҡулы терһәктә тураймай һәм шуға күрә ситтән һул ҡулы уң ҡулынан бер аҙ ҡыҫҡараҡ күренә.
«Берләштерелгән оппозиция» тип исемләнгә төркөм барлыҡҡа килә, ул «утты уң яҡҡа — нэпманға, кулакка һәм бюрократҡа» ҡаршы йүнәлтәбеҙ" лозунгын иғлан итә.
Октябрь революцияһы еңгәндән һуң Сталин вошёл в РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советына милләттәр буйынса халыҡ комиссары булараҡ инә (1912—1913 йылдар аҙағында уҡ Сталин «Марксизм һәм милли мәсьәлә» исемле мәҡәлә яҙа һәм шул ваҡыттан милли мәсьәләләр буйынса белгес тип иҫәпләнә).
Гәрәев фекеренсә, Граждандар һуғышы ваҡытында Сталин күп кенә фронттарҙа бик ҙур ғәскәрҙәр менән хәрби-сәйәси етәкселек тәжрибәһен ала (Царицын оборонаһы, Петроград, на фронтах против Деникинға, Врангелгә, аҡ поляктарға ҡаршы һәм башҡа фронттарҙа).
2010 йылдың 26 ноябрендә Рәсәй Дәүләт Думаһы заявление «Катынь фажиғәһе һәм уның ҡорбандары тураһында» исемле белдереү ҡабул итә, унда Катынь атып үлтереүҙе Сталин һәм башҡа совет етәкселәренең тура күрһәтмәһе буйынса башҡарылған енәйәте тип таныла һәм мәрхәмәт күрһәтә.
Сталин иҫән саҡта ул 1979 йылдың 9 декабрендә тыуған, тип һанала, әммә һуңынан тикшеренеүселәрИосифтың тыуған датаһы — 1878 йылдың 6 декабре һәм суҡыныу датаһы 1878 йылдың 17 декабре, тип билдәләйҙәр.
Был органға «бөтә ашығыс эштәрҙе хәл итеү хоҡуғы бирелә, әммә шул мәлдә Смольныйҙа булған бөтә Үҙәк Комитеты аҙзаларын мотлаҡ рәүештә йәлеп итеү шарты менән».
1921 йылдың 24 мартында Мәскәүҙә Сталиндың улы тыуа — Василий, ул ғаиләлә ошо уҡ йылда данъяға килгән Артём Сергеев менән бергә тәрбиәләнә, Артемды Сталин үҙенең яҡын дуҫы — революционер Ф. А. Сергеев һәләк булғандан һуң уллыҡҡа ала.
Ситтән ҡараһаң, Лениндың шул уҡ иҫке ыштанынан: кем уның еҫен яҡшыраҡ һиҙә; 1926 йылдың 1 авгусы… Донъя диктаторҙы көтә… Алыш шәхес өсөн генә: кем кемде ашар.
1930—1953 йылдар осоронда, төрлө тикшереүселәр мәғлүмәттәре буйынса, сәйәси ғәйепләүҙәр буйынса ғына 3,6 миллиондан 3,8 миллион кешегә тиклем ҡулға алына, улар араһынан 748 меңдән 786 меңгә тиклем кеше атып үлтерелгәнтысяч.
Иосиф Джугашвили грузин ғаиләһендә (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Сталиндың ата-бабалары осетин сығышлы булған тип яҙыла) Тифлис губернаһы Гори ҡалаһында тыуған һәм сығышы буйынса түбән ҡатламдан булған.
1913 йылдың мартында Сталин сираттағы тапҡыр ҡулға алына, төрмәгә ябыла һәм этап буйлап Йәнәсәй губернаһы Турухан крайына һөрөлә, унда ул 1916 йылдың аҙағына тиклем тотола Һөргөндә ул Ленин менән хатлаша.
1901 йылдың ноябрендә ул РСДРП-ның Тифлис комитеты составына индерелә, уның йүнәлтеүе буйынса шул уҡ айҙа Батумға ебәрелә, унда ул СДК ойошмаһын ойоштороуҙа ҡатнаша.
Томск һөргөнән ҡасҡандан һуң, 1912 йылдың һуң көҙөнән алып 1913 йылдың яҙына тиклем, Санкт-Петербургта эшләй һәм беренсе большевистик «Правда» гәзитенең төп хәҙмәткәрҙәрҙең береһе була.
Таҙартыу барышында Сталиндың иң яҡын даирәһендәге кешеләр һәләк була; уның иң яҡын дуҫы Енукидзе А. С. атып үлтерелә, ә Орджоникидзе Г. К. әлегә тиклем асыҡланмаған хәлдәрҙә вафат була.
Ул ваҡытта биш Советтар Союзы Маршалынан өсәүһе репрессиялана, шулай уҡ 1-се һәм 2-се ранг 20 командарм, 69 комкор, 1-се һәм 2-се ранг флот флагмандары, 153 комдив, 247 комбриг.
Илдархан Ибраһим улы Мутин 1888 йылдың 12 июлендә Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Таҡталасыҡ ауылында йорт старшинаһы Ибраһим Ғәбдрәшит улы һәм Бибизифа Бакир ҡыҙы ғаиләһендә тыуған.
Тимер Мутин — Гәрәй улусы старшинаһы, 1756—1763 йылдарҙағы Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнашыусы, башҡорт делегацияһы составында мөрәжәғәтнамә менән Санкт-Петербургҡа Сенатҡа бара.
1917 йылдың авгуснда 2-се Бөтә башҡорт ҡоролтайы Мутинды Әхмәтзәки Вәлидов һәм Усман Ҡыуатов менән бергә Петроградҡа Ваҡытлы хөкүмәт менән һөйләшеүҙәр алып барырға ебәрә.
Бында улар министр менән осраша, әммә аныҡ яуап ала алмайҙар — Ваҡытлы хөкүмәт барлыҡ мәсьәләләрҙе сисеүҙе Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына тиклем ҡалдыра.
Илдархан Мутин, хөкүмәт рәйесе Юныс Бикбов һәм ҡайһы бер башҡа хөкүмәт ағзалары менән бергә совет власы менән килешеү төҙөргә ҡаршы сығыш яһай, шунлыҡтан 1919 йылдың ғинуарында улар Башҡорт хөкүмәте составынан сығарыла.
1920 йылдың июнендә ВЦИК һәм РСФСР СНК-ларының Автономиялы Башҡорт Совет Республикаһы тураһында декреты сыҡҡандан һуң Башревкомдың башҡа ағзалары менән берлектә ҡаршылыҡ сараһы итеп үҙенең вазифаһынан баш тарта.
Бер үк ваҡытта 1920 йылдың февраленә ҡәҙәр «Башкиропомощь» вәкәләтенең урынбаҫары була, Граждандар һуғышы ваҡытында ҙур зыян күргән Тамъян-Ҡатай һәм Бөрйән-Түңгәүер кантондарында эшләй.
1917 йылдың декабрендә 3-сө Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайында Кесе Ҡоролтай һәм Башҡорт Хөкүмәте ағзаһы итеп һайлана, хөкүмәттә финанс бүлеге мөдире вазифаһын биләй.
Египет кешеһенең йәһүдте туҡмауын күреп, Муса уны үлтерә һәм ҡомға күмеп ҡуя, ә туҡмалыуҙан ҡотолған йәһүд икенсе көнөнә бөтә йәһүдтәргә лә был турала һөйләй.
Икенсе бер йәһүдкә ҡул күтәргән йәһүд Мусаға былай ти: «Кем һине беҙҙең өҫтән начальник һәм судья итеп ҡуйҙы? Мине лә Египет кешеһен үлтергән кеүек үлтерергә теләйһеңме?».
Алдында «йәһүд балаларының береһе» булыуын аңлап , ул, илап ятҡан сабыйҙы йәлләп һәм ситтән генә был күренеште күҙәтеп торған Мусаның апаһы Мәрйәмдең кәңәше буйынса баланы йәһүд ҡатыны булған имеҙеүсегә бирергә була.
Мусаға Аллаһ кәрәмәт ҡылырға мөмкинлек бирә: Мусаның таяғын йыланға әйләндерә, йыланды кире таяҡ хәленә ҡайтара; Муса ҡулын ҡуйынына тыға - ҡулы проказа менән ауырығандай ағара; яңынан ҡуйынына тыҡҡас, ҡулы элекке хәленә ҡайта.
Артабан да йәшереп тотоуҙың мөмкин булмауын аңлап, ул, сабыйҙы тышынан асфальт һәм һумала менән буялған ҡамыш кәрзингә һалып, Нил ярында ҡамышлыҡта ҡалдырып китә, кәрзиндәге сабыйҙы фирғәүендең һыу төшөргә килгән ҡыҙы таба .
Нил буйына ҡайтҡас, ағаһы Һарун менән бергә (ағаһы уның ярҙамсыһы була, сөнки Мусаның тел йәһәтенән кәмселектәре була) фирғәүенгә йәһүдтәрҙе азат итеүен үтенеп килә .
Муса , Бишкитапта — йәһүд пәйғәмбәре һәм ҡанун сығарыусыһы, йәһүдилеккә нигеҙ алыусы, йәһүдтәрҙе Боронғо Мысырҙан сығарыусы, йәһүд халҡын берләштереүсе.
Әгәр көтөүсе башлыҡ таяғын ҡотҡарырға йүгергән һығыусыбалалан алда шарҙы мая соҡорона төшөрһә, яҡтар урындарын алмаштыра; һуғыусы яҡ —— көтөүсе, көтөүселәр һуғыусы була.
Бәрелгән таяҡтар барыһыла ҡотҡарылһа, таяғын шарға тура бәргән һуғыусы таяҡтарын ҡотҡарған иптәштәре араһынан беренсе булып яңынан шар һуғырға сиратҡа баҫа, ҡалғандары, тәүҙә шарға һуҡҡан нәүбәттә сығып, үҙ-ара сиратты билдәләйҙәр.
Яҡтарҙың башлыҡтары шыбаға тотошоп, көтөүсе һәм һуғыусы яҡты билдәләйҙәр: шыбағала ҡулы өҫкә сыҡҡаны шар һуға, аҫта ҡалғаны көтөүсе була.
Әлеге ваҡытта -элемтәһе — бөтә мобиль элемтә төрҙәренән иң таралғаны, шунлыҡтан, спутник телефоны, радиотелефон һәм магистраль элемтә аппараты мобиль телефондарҙан һаналһа ла, кеҫә телефонын ғына мобиль телефон тип һанайҙар.
Кеҫә телефоны — мобиль телефон, – форматы элемтә селтәрендә ҡулланылған телефон; селтәре ҡаплаған зона территорияһында телефон элемтәһе өсөн ябай радио тулҡындарын һәм традицион телефон коммутацияһын ҡуллана.
1816 йылда Һабыр ауылында йәшәүсе Күсәрбай Байғужин Туғалы, Ишәле, Нәрәле улдары; 1750 йылғы, йорт старшинаһы зауряд йөҙбашы Юлбарыҫ Күсәрбай улы Таймаҫов, Башҡорт ғәскәренең баш командующийының 1853 йылдың 14 июнендәге 4871-се бойороғо нигеҙендә Иҫке Юлбарыҫ ауылына нигеҙ һалғандар.
Улар араһында үрҙә һанап кителгәндәре менән, ауылда Ғәбделвәлит Нурғәли улы Байғужин , уның улы Әбделғәфәр, 1828 йылғылар, урядник; Ямалетдин Байғужин; Ғәлиәхмәт Таймаҫов; Юлбаристың улдары - Ғәбделлатиф, Шәрәфетдин, Ғәбделғафар.
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-3-сө һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Бында морж, нерпа, тюлень, аҡ айыу йәшәй ; мышы, төньяк боланы, кабарга, ҡарлы тәкә, изюбр, һоро айыу, бүре, ҡызыл төлкө, аҡ төлкө, кеш, аҫ, себер көҙәне, шәшке һ.
Тайгала ҡарағас күпселекте тәшкил итә, шулай ук ҡарағай, кедр стланигы, шыршы, ҡайын, уҫак; көньяҡтағы райондарҙа — Себер кедры, таулы райондарҙа еҫле тирәк һәм чозения таралған.
Һүҙлек төркөмөнөң етәксеһе булып, һүҙ байлығын йыйыу эшен ойоштора, һүҙлектең ғилми нигеҙен, тоҙолөш принциптарын эшләп, төҙөүселәр тапшырған ҡулъяҙмаларҙы өр-яңынан ҡарап, йүнәтеп бара.
1957—1986 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1970 йылдан башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге секторы мөдире.
Малсылыҡты үҫтереүҙәге күрһәткән уңыштары өсөн 1966 йылдың 22 мартында СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы Указы менән Вәхитов Шәүәли Мөхәмәт улына «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Шунда башланғыс, Ташбулатта урта, Ишембай ҡалаһында тәрбиәселәр мәктәбен тамамлағас, 1967 йылда райондың «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозында яңы асылған балалар баҡсаһында хеҙмәт юлын башлай.
Йәғәфәрова Айһылыу Шәйхетдин ҡыҙы — педагог, башҡорт балалар яҙыусыһы, 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры , Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре .
2017 йылда Әбйәлил районы хакимиәте тарафынан яҙыусының «А.С.Пушкин. Әкиәттәр»: руссанан башҡортсаға тәржемә хеҙмәте Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт, сәнғәт өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһына тәҡдим ителде.
Тирә-яҡта Түкән 5 км, Үрге Кинйә — 2, Ҡарай — 4, Абдул — 3, Яҡуп — 7, Түбәнге Мотал — 4, Урта Мотал 3, Үрге Мотал — 7, Васильевка — 3 км ауылдары урынлашҡан.
Был әҫәр башҡорт әҙәбитендә һуғыш ваҡиғаларын һәм совет һалдаттарының тиңһеҙ батырлығын киң эпик планда һүрәтләүгә йүнәлтелгән тәүге тәжрибәләрҙең береһе була.
Һуғыш тамамланғас, Ишембайға ҡайтып, нефть техникумында тәүҙә инглиз теленән уҡыта, аҙаҡ «Совет Башҡортостаны» гәзитендә хәбәрсе, әҙәби хеҙмәткәр, бүлек мөдире, яуаплы секретарь вазифаларын үтәй.
Башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүгә индергән хеҙмәттәре өсөн Ғәли Ибраһимов БАССР-ҙың һәм «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була, 1986 йылда «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
Ҡайһы ваҡыт тулҡынланған ҡош был тауышты бер нисә тапҡыр тиҙ-тиҙ генә яңғырата Йыш ҡына ҡайһы бер модификациялы киҫкен һәм айырым «ҡыйҡ» й!
Өфөлә Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлап, СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы аспирантураһында уҡый, башҡорт шиғриәте буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Был заводтарҙы эш көсө менән тәьмин итеү маҡсаты менән Ҡазан губернияһынан Котловка, Булдырь, Каменный ключ, Чистое поле ауылдарынан 1920 дәүләт крәҫтиәндәре күсерелеп килтерелә.
Ҡайһы бер күләме буйынса бәләкәйерәк әҫәрҙәре композиторҙың вафатынан һуң уҡ донъя күрә, әммә ҙур хеҙмәттәренең яҙмалары Шуберттың туғандарының, дуҫтарының, нәшриәтселәрҙең китап шкафтарында йәки ҡапсыҡтарында ятып ҡалдылар.
1838 йылда Венаға килгән саҡта Роберт Шуман Шуберттың саңланып ятҡан «Ҙур симфонияһыны» яҙмаларын табып ала һәм үҙе менән ошо әҫәрҙе Феликс Мендельсон башҡарған Лейпцигкә алып китә.
Уларға ете симфония, «Розамунда» пьесаһынан ҡушылып башҡарыу өсөн музыка, бер нисә месса һәм опералар, камера музыкаһынан бер әҙерәк һәм бик күп һанлы төрлө фрагменттар һәм йырҙар.
Антонин Дворжакты айырыуса Шуберттың симфониялары ҡыҙыҡһындыра, ә Гектор Берлиоз һәм Антон Брукнер «Ҙур симфонияның» үҙҙәренең ижадына йоғонтоһон таныйҙар.
Ул 9 симфония, 25 артыҡ камера-инструменталь әҫәрҙәр, 21 фортепиано сонатаһы, фортепиано өсөн ике һәм дүрт ҡуллыҡ бик күп пьесалар, 10 опера, 6 месса, хор өсөн бер нисә әҫәр, ниһайәт, йыр ансамбле өсөн 600 ашыу йыр.
Шуберт тарафынан тамамланған ике тәүге өлөштәре,ә 3 һәм 4 яҙылмаған өлөштәре урынына Шуберттың тәүге осорҙарҙа яҙған Өсөнсө ре мажор симфонияһынының аҙаҡҡы өлөшө яңғырай).
Шуберт йыр менән генә шөғөлләнмәгән, ул Йозеф Гайдндың һәм Вольфганг Амадей Моцарттың инструменталь әҫәрҙәре менән дә таныша, сөнки ул Конвикт оркестрында икенсе скрипка була.
Камера һәм симфоник музыкаһында — ҡыл квартеты ре миноры, квинтет до мажоры, «Форельный» фортепиано квинтеты , «Ҙур симфонияның» до мажоры һәм «Тамамланмаған симфонияның» си миноры — Шуберт үҙ ваҡытында хакимлыҡ һөргән Бетховендың фекерләүенән байтаҡҡа айырылған үҙенең ҡабатланмаҫ һәм бойондорокһоҙ музыкаль фекерләүен күрһәтә.
Ул ваҡытта башҡарылған опералар араһынан Шубертҡа иң ныҡ оҡшағандары Йозеф Вайглдең «Швейцариялылар ғаиләһе» , Луиджи Керубининың «Медея» операһы, Франсуа Адриан Буальдьёның «Париж Иоанны» , Изуардтың «Сандрильона»һы һәм бигерәк тә Кристоф Виллибальд Глюктың «Тавридалағы Ифигенияһы» .
Ул ваҡытта бик модалы булған Италия операһы менән Шуберт бик аҙ ҡыҙыҡһына; тик «Севильский цирюльник» һәм Джоакино Россининың «Отелло» операһынан ҡайһы бер өҙөктөре уны һоҡландыра.
Оҙайлы ваҡыт «Тамамланмаған симфония» — тулыһынса осланған әҫәр тигән фекер йәшәй килде, сөнки образдар даирәһе һәм уларҙың үҫеше үҙен ике өлөш сиктәрендә сарыф итеп бөтөрә.
Вокаль әҙәбиәтенендә Бетховендың «Йыраҡтағы һөйгәнемә» йырҙар йыйынтығы идеяһының дауамы булырҙай шағир Вильгельм Мюллерҙың «Гүзәл тирмәнсе ҡатын» һәм «Ҡышҡы юл» шиғырҙарына ижад ителгән Шуберттың йырҙары йыйынтығы ҙур әһәмиәткә эйә.
Был әҫәрҙәрҙә Шуберт йырҙың көй төҙөлөшөндә иҫ киткес талынтын һәм кәйеф торошоноң ҙур төрлөлөген күрһәтә; аккомпанементҡа өҫтөнлөклө әһәмиәт һәм художестволы мәғәнә бирә.
быуаттың композиторҙары Бенджамин Бриттен, Рихард Штраус һәм Джордж Крам йә Шуберт ижадын пропагандалаусылары була, йә үҙҙәренең музыкаһында уның әҫәрҙәренә аллюзиялар эшләйҙәр.
Франц Пе́тер Шу́берт (; 31 ғинуар, 1797, Химмельпфортгрунд, Австрия — 19 ноябрь, 1828, Вена) — Австрияның бөйөк композиторы, музыкала романтизмға нигеҙ һалыусы; 600 йыр, туғыҙ симфония, бик күп камера музыкаһы һәм фортепиано өсөн соло музыкаһы авторы.
Бына ошо тарихи шәхес, олуғ әмир Нуғай Урҙаһына ингән ҡаҙаҡтар, нуғайҙар, башҡорттар, ҡарағалпаҡтар тарафынан үҙ батырҙары, әмире итеп хөрмәтләнә һәм уға бағышлап эпостар сығарыла.
Уның иң тулыһы һәм әһәмиәтлеһе сәсән Мөхәммәтша Буранғол тарафынан 1762 йылғы ҡулъяҙманан күсереп алыпған һәм бүтән сәсәндәр һөйләүенән тулыландырылған варианты.
Әммә ләкин эпос тарихты нисек булған шул көйө хикәйәләмәй, уның халыҡ өсөн әһәмиәте булған хәл-ваҡиғаларын ғына һайлап ала, халыҡ мәнфәғәтен яҡлаған батырҙарын күрһәтә.
Тарихи батырҙар эпосы йәки тарихи ҡобайырҙар тарихта эҙ ҡалдырған оло ваҡиғаларҙы һүрәтләй, халыҡ батырҙарын данлай, яусыл хандарҙы, батшаларҙы, яуыз түрәләрҙе ҡәһәрләй.
Халыҡ тарихҡа үҙ сәсәндәре ауыҙынан мөнәсәбәтен белдерә; тарихты ҡобайыр, легенда, йыр рәүешенә һалып, яңы быуындарға һабаҡ, аманат һүҙе итеп ҡалдыра.
Алтын Урҙа ханы Туҡтамыш менән Урта Азия ханлығы әмире Аҡһаҡ Тимер ғәскәрҙәре араһындағы 1391 һәм 1395 йылдарҙағы ҡаты ҡара яуҙар күпмелер тасуир ителә; хан һарайҙарындағы ыҙғыш-талаштар, үлтерештәр сагылып ҡала.
Гәзиттә лә, ҡулъяҙмала ла әҫәрҙең исеме аҫтына «Башҡорт халыҡ эпосы. Мөхәммәтша Буранғол тарафынан яҙып алынған варианттарҙың береһе» тип ҡуйылған, яҙып алынған телендә (Дим һөйләшендә: «һ» урынына — «ҫ», «л» урынына — «ҙ», «т». Мәҫәлән: һөйләү — һөйҙәү, һайлау — һайҙау, эшләү — эштәү, тояҡлы — тояҡты) бирелеүе хаҡында иҫкәрмә яһалған, әммә ҡайҙан, ҡасан, кемдән яҙып алыныуы әйтелмәгән.
Сағыштырыу шуны күрһәтә: был ике текст (артабан аңлатмаларҙа һәм инеш мәҡәләлә һүҙ сыҡҡанда, беренсеһе «гәзит баҫмаһы», икенсеһе «журнал баҫмаһы» тип исемләнә) асылда бер үк вариантты тәшкил итә.
Атаһы менән осрашҡас та, аралары бик тиҙ яҡынайып китмәй, төрлө ҡотҡолар, йәшлегенә барып хаталаныуҙар арҡаһында аралары боҙолоп тора, хатта киҫкен дошманлашып та ала.
Исеме аҫтына шулай уҡ «Башҡорт халыҡ эпосы. Был вариант Дим һәм Туҡ-Соран буйҙарында йәшәүсе башҡорттарҙан үҙҙәренең һөйләү теле буйынса Мөхәммәтша Буранғол тарафынан яҙып алынған һәм шул телдә үҙгәртелмәй бирелә» тип иҫкәрмә яһалған.
Күл балыҡҡа: алабалыҡ, бағыр, бикре һәм башҡа төрҙәргә бай, шулай уҡ навигация һәм гидроэлектростанцияны тәьмин итеү маҡсатында хужалыҡ эшмәкәрлеге өсөн ҡулланыла.
Бөйөк күлдәргә бер нисә йөҙ бәләкәй йылға ҡоя, күлдәрҙән һыу, Онтарио күленән ағып сыҡҡан һәм Атлантик океанға ҡойған Изге Лаврентий йылғаһы буйлап аға; уның уртаса һыу сығымы — 6637 м²/с.
Наталья Скоморохова — Маргарита Робертовна Туманова, Юлияның иптәше, Игорь Горканың элекке йөрөгән ҡыҙы, сирота , мәктәп директоры Клара Васильевна Тарасованан опека аҫтына алынған, Кабановты яратып йөрөй
Мария Викторова — Лада Константиновна Белова, әҙәбиәт уҡытыусыһы, Ирина Некрасованың иптәше, Евгений Закоянды яратып йөрөй, һуңынан, яңы уҡытыусы, Дмитрийҙы оҡшата
2011 йылдың 22 декабрендә Вячеслав Муругов, «СТС» каналының генераль директоры һәм «Физика йәки химия» сериалының генераль продюсеры, үҙенең Твиттер микроблогында сериалдың икенсе сезоны көтөлмәй тип яҙған .
2011 йылдың 1 июнендә Вячеслав Муругов, «СТС» каналының генераль директоры, үҙенең «Твиттер» микроблогында, «Физика йәки химия» – атамалы эшлекле версияһын яҙған, 2 июндә шунда уҡ аңлатма биреп:
2012 йылдың 8 мартында, Вячеслав Муругов, СТС телеканалының Генеральный директоры, 2-се сезондың дауамы тураһындағы һорауға, уның булмағанын белдергән, алданыраҡ «Эхо Москвы» радиоһы эфирында нығытылған.
Шулайҙа 2012 йылдың 14 феврвлендә, уның ЖЖ официаль блогында, МТВ һәм ТЕТ каналдары менән сериалдың дауамы тураһында һөйләшергә маташалар, тиелгән һүҙҙәр барлыҡҡа килгән.
«оҙаҡламай Физика йәки Химия була. Унда бөтәһелә бар. Реаль тормош. Секс һәм мөхәббәт. Һәр ваҡыт бирелә торған һорауҙар. «Ябыҡ мәктәп »те эшләүселәрҙән».
Күп кенә ул замананың билдәле артистары һәм яҙыусылары, композиторҙар Ференц Лист, Роберт Шуман, Феликс Мендельсон, Джакомо Мейербер, Игнац Мошелес, Гектор Берлиоз, певец Адольф Нурри, шағирҙар Генрих Гейне һәм Адам Мицкевич, рәссам Эжен Делакруа, журналист Агатон Гиллер һәм башҡалар Шопен таланты алдында баш эйҙеләр.