polyglot-tagger/wikipedia-language-snippets-filtered huggingface dataset:
የግላዊ አገዛዝ ጊዜ ተከትሏል. ክሮምዌል ከሞተ በኋላ እና ልጁ ሪቻርድ ጌታ ጥበቃ አድርጎ ከተሰናበተ በኋላ፣ ቻርለስ በ1660 ወደ ንጉስነት እንዲመለስ ተጋብዞ ነበር፣ በተወሰደ እርምጃ።
ቲያትሮች እንደገና ሲከፈቱ፣ የጥበብ ጥበቦች፣ ስነ-ጽሁፍ እና የኪነጥበብ ስራዎች በዳግም ተሃድሶው ጊዜ ሁሉ የ‹‹መልካም ንጉስ› ቻርልስ 2ኛ ዳግመኛ ታደሰ።
ከ1688ቱ የክብር አብዮት በኋላ፣ ፓርላማ እውነተኛው ስልጣን ቢኖረውም ንጉስ እና ፓርላማ አብረው እንዲገዙ በህገ መንግስቱ ተረጋገጠ።
ከተቀመጡት ህጎች መካከል ህጉ በፓርላማ ብቻ ሊሰራ እንደሚችል እና በንጉሱ ሊታገድ እንደማይችል እንዲሁም ንጉሱ ያለ ቅድመ ሁኔታ ግብር ሊጭን ወይም ሰራዊት ማፍራት እንደማይችል ይገኙባቸዋል።
የፓርላማ ተቀባይነት.እንዲሁም ከዚያን ጊዜ ጀምሮ, አንድም የብሪታንያ ንጉሠ ነገሥት ሲቀመጥ ወደ ምክር ቤት አልገባም, ይህም በየዓመቱ በብሪቲሽ ንጉሠ ነገሥት የፓርላማ መክፈቻ ላይ የፓርላማው በሮች ሲደበደቡ ይከበራል. የንጉሠ ነገሥቱ መልእክተኛ, የፓርላማ መብቶችን እና ከንጉሣዊው ነፃነትን የሚያመለክት. በ1660 የሮያል ሶሳይቲ ሲመሰረት፣ ሳይንስ በጣም ተበረታቷል።
በሰፈራ ጊዜ ውስጥ በገቢ ሰጪዎች የሚገዙት መሬቶች ወደ ብዙ የጎሳ ግዛቶች የተከፋፈሉ ይመስላሉ ፣ ግን በ 7 ኛው ክፍለ ዘመን ፣ የሁኔታው ተጨባጭ ማስረጃ እንደገና ሲገኝ ፣ እነዚህ ኖርተምብሪያ ፣ ሜርሺያ ፣ ዌሴክስን ጨምሮ ወደ ደርዘን የሚጠጉ መንግስታት ተዋህደዋል።
በ 7 ኛው ክፍለ ዘመን በኖርተምብሪያ እና በመርሲያ መካከል የበላይነትን ለማስፈን ትግል ተደረገ፣ ይህም በ 8 ኛው ክፍለ ዘመን የመርሪያን የበላይነት ሰጠ።
በኋላም በዚያው ምዕተ-አመት ውስጥ በዴንማርክ እየተባባሰ የመጣው ጥቃት በሰሜን እና በምስራቅ እንግሊዝ ድል በመነሳት የኖርተምብሪያን፣ የመርሲያን እና የምስራቅ አንሊያን መንግስታት ገልብጦ ነበር።
በታላቁ አልፍሬድ ስር የነበረው ዌሴክስ ብቸኛው የተረፈው የእንግሊዝ መንግስት ሆኖ ቀረ፣ እና በተተኪዎቹ ስር፣ በዳኔላው መንግስታት ወጪ እየሰፋ ሄደ።
ይህ የእንግሊዝ የፖለቲካ ውህደት በ927 ለመጀመሪያ ጊዜ የተከናወነው እና በ953 በኤድሬድ ተጨማሪ ግጭቶች ከተፈጠሩ በኋላ የተቋቋመው የእንግሊዝ ፖለቲካዊ ውህደት አመጣ።
በ10ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ የተነሳው የስካንዲኔቪያ ጥቃት አዲስ ማዕበል በ10ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ይህን የተባበሩት መንግስታት በ ስዌን ሹካጢም በ1013 ተጠናቀቀ።
እና እንደገና በልጁ ክኑት በ 1016, ለአጭር ጊዜ የሚቆይ የሰሜን ባህር ኢምፓየር ማእከል አድርጎ ዴንማርክ እና ኖርዌይን ያካትታል. ነገር ግን፣ የንጉሣዊው ተወላጅ ሥርወ መንግሥት በኤድዋርድ ኮንፌሰር ሥልጣን በ1042 ተመልሷል።
በመቀጠልም የፕላንታገነት ቤት ከአንጁ የእንግሊዝ ዙፋን ወረሰ በሄንሪ ፣ እንግሊዝን በማደግ ላይ ባለው አንጄቪን የ ኢምፓየር ላይ እንግሊዝን ጨምራ አኩታይንን ጨምሮ ቤተሰቡ ፈረንሳይ ውስጥ ወረሷት።
ለሦስት መቶ ዓመታት ገዙ፣ አንዳንድ ታዋቂ ነገሥታት ሪቻርድ 1፣ ኤድዋርድ 1፣ ኤድዋርድ እና ሄንሪ አምስተኛ ናቸው።
ወቅቱ በንግድ እና ሕግ ላይ ለውጦች ታይተዋል፣ የማግና ካርታ መፈረምን ጨምሮ፣ የሉዓላዊውን ስልጣን ለመገደብ ጥቅም ላይ የዋለው የእንግሊዝ የህግ ቻርተር ህግ እና የነጻነት መብቶችን መጠበቅ. የካቶሊክ ምንኩስና አብቦ ፈላስፎችን በመስጠት የኦክስፎርድ እና የካምብሪጅ ዩኒቨርሲቲዎች በንጉሣዊ ድጋፍ ተመሠረቱ።
እና የአየርላንድ ጌትነት ለእንግሊዝ ንጉሳዊ አገዛዝ በጳጳሱ ተሰጥቷል. በ 14 ኛው ክፍለ ዘመን, ፕላንታጂኖች እና የቫሎይስ ቤት ሁለቱም የኬፕት ቤት እና ከፈረንሳይ ጋር ህጋዊ የይገባኛል ጥያቄ አቅርበዋል; ሁለቱ ሀይሎች በመቶ አመት ጦርነት ውስጥ ተፋጠጡ።
ከ 1453 እስከ 1487 የእርስ በርስ ጦርነት በሁለት የንጉሣዊ ቤተሰብ ቅርንጫፎች መካከል ተፈጠረ - በዮርክስቶች እና ላንካስትሪያን - የ ጽጌረዳዎች ጦርነቶች በመባል ይታወቃሉ።
በመጨረሻም ዮርክስቶች ዙፋኑን ሙሉ በሙሉ እንዲያጡ ያደረጋቸው በዌልሽ መኳንንት ቤተሰብ ቱዶር ሲሆን በሄንሪ ቱዶር የሚመራ የላንካስትሪያን ቅርንጫፍ ሲሆን ከዌልስ እና ብሬተን ቅጥረኞች ጋር በመውረር የዮርክ ንጉስ ሪቻርድ ሳልሳዊ በነበረበት የቦስዎርዝ ሜዳ ጦርነት ድልን ተቀዳጀ።
በቱዶር ዘመን፣ ህዳሴ ወደ እንግሊዝ የደረሰው በጣሊያን ቤተ መንግስት አማካይነት ነው፣ እነሱም ጥበባዊ፣ ትምህርታዊ እና ምሁራዊ ክርክሮችን ከጥንታዊው ጥንታዊነት እንደገና አስተዋውቀዋል።
ሄንሪ ስምንተኛ በ1534 የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ንጉሠ ነገሥት ራስ አድርጎ ባወጀው የልዑልነት ሥራ ሥር ፍቺውን በተመለከቱ ጉዳዮች ከካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ጋር ያለውን ግንኙነት አቋረጠ።
ከስፔን ጋር በመወዳደር በአሜሪካ አህጉር የመጀመሪያው የእንግሊዝ ቅኝ ግዛት በ1585 በአሳሽ ዋልተር ራሌይ በቨርጂኒያ ተመሠረተ እና ሮአኖክ ተባለ።
የሮአኖክ ቅኝ ግዛት አልተሳካም እና ዘግይቶ የመጣው የአቅርቦት መርከብ ሲመለስ ተጥሎ ከተገኘ በኋላ የጠፋው ቅኝ ግዛት በመባል ይታወቃል።
አንድ አርማዳ እንግሊዝን ለመውረር እና የካቶሊክን ንጉሳዊ አገዛዝ ለማቋቋም ባደረገው ሰፊ እቅድ በ1588 ከስፔን በመርከብ ተሳፈረ።
እቅዱ በመጥፎ ቅንጅት፣ አውሎ ንፋስ እና የተሳካ የሃሪሪንግ ጥቃቶች በሎርድ ሃዋርድ የኢፊንግሃም የእንግሊዝ መርከቦች ተበላሽተዋል።
በ1603 የደሴቲቱ ፖለቲካዊ መዋቅር ተቀይሯል፣የስኮትስ ንጉስ ጀምስ ስድስተኛ፣የእንግሊዝ ፍላጎት የረዥም ጊዜ ባላንጣ የነበረችው፣የእንግሊዝ ዙፋን እንደ ጀምስ ቀዳማዊ በመውረስ የግል ህብረት ፈጠረ።
በ20ኛው መቶ ዘመን ዘመናዊ ክለሳዎች እስኪዘጋጁ ድረስ አብዛኞቹ የፕሮቴስታንት ክርስቲያኖች ለአራት መቶ ዓመታት ያነበቡት የመጽሐፍ ቅዱስ መደበኛ እትም ነበር።
ክርስትና ለመጀመሪያ ጊዜ የጀመረው መቼ እንደሆነ ክርክር አለ; ከ 4 ኛው ክፍለ ዘመን ብዙም ሳይዘገይ ምናልባትም በጣም ቀደም ብሎ ነበር. ቤዴ እንደሚለው፣ በ180 ዓ.ም የብሪታኒያው አለቃ ሉሲየስ ባቀረበው ጥያቄ፣ በምሥራቅና በምዕራቡ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ላይ ያለውን ልዩነት ለመፍታት፣ ሚስዮናውያን ከሮም በኤሉተሪየስ ተልከዋል።
ከግላስተንበሪ ጋር የተገናኙ ወጎች አሉ በአርማትያስ ጆሴፍ በኩል መግቢያ በመጠየቅ፣ ሌሎች ደግሞ በብሪታኒያው ሉሲየስ በኩል ይላሉ።
እ.ኤ.አ. በ 410 ፣ የሮማ ኢምፓየር ውድቀት በነበረበት ወቅት ብሪታንያ በብሪታንያ የሮማውያን አገዛዝ ማብቂያ እና የሮማውያን ጦር ሰራዊት አባላት ለቀው ሲወጡ ፣ በአህጉራዊ አውሮፓ ድንበሮችን ለመከላከል እና በእርስ በርስ ጦርነቶች ውስጥ ለመሳተፍ ብሪታንያ ተጋልጣለች።
የሴልቲክ ክርስቲያናዊ ገዳማዊ እና ሚሲዮናዊ እንቅስቃሴዎች አብቅተዋል፡- ፓትሪክ እና በ6ኛው ክፍለ ዘመን ብሬንዳን ፣ ኮምጋል ፣ ዴቪድ ፣ አይደን እና ኮሎምባ ።
የአጥቢያ “ማኅበረ ቅዱሳን” በገዳማውያን ማኅበረሰብ ውስጥ ያተኮሩ ነበሩ እና የገዳማውያን መሪዎች በሮማውያን የበላይነት በያዘው የቤተ ክርስቲያን ተዋረድ ሥርዓት ሳይሆን እንደ እኩዮች እንደ አለቆች ነበሩ።
በምስራቅ-መካከለኛው አውሮፓ የኃይል ለውጥ ወደ አንደኛው የዓለም ጦርነት አመራ; በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ የእንግሊዝ ወታደሮች የተባበሩት መንግስታት አካል ሆነው ለዩናይትድ ኪንግደም ሲዋጉ ሞቱ።
ከጦርነቱ በኋላ የብሪቲሽ ኢምፓየር ፈጣን ከቅኝ ግዛት መውጣቱን አጋጥሞታል, እና የቴክኖሎጂ ፈጠራዎች ፍጥነት መጨመር ነበር; አውቶሞቢሎች ቀዳሚ የመጓጓዣ መንገዶች ሆነዋል እና የፍራንክ ዊትል የጄት ሞተር እድገት ወደ ሰፊ የአየር ጉዞ አመራ።
የዩኬ ኤን ኤች ኤስ በፍላጎት ጊዜ ለሁሉም የዩናይትድ ኪንግደም ቋሚ ነዋሪዎች በህዝብ የገንዘብ ድጋፍ የሚደረግለት የጤና እንክብካቤ ከጠቅላላ ክፍያ እየተከፈለ ነው።
በኢንዱስትሪ አብዮት ወቅት ብዙ ሰራተኞች ከእንግሊዝ ገጠራማ ወደ አዲስ እና ወደተስፋፋ የከተማ ኢንዱስትሪ አካባቢዎች በፋብሪካዎች ውስጥ ለመስራት ተንቀሳቅሰዋል ለምሳሌ በበርሚንግሃም እና ማንቸስተር "የአለም ወርክሾፕ" እና "የመጋዘን ከተማ" በቅደም ተከተል ተጠርተዋል. ማንቸስተር በአለም የመጀመሪያው ኢንዱስትሪ ነበር. ከተማ. እንግሊዝ በመላው የፈረንሳይ አብዮት አንጻራዊ መረጋጋት ኖራለች።
ነገር ግን ይህ ሊገለጥ አልቻለም እና የናፖሊዮን ሃይሎች በብሪቲሽ፡ በባህር ላይ በሎርድ ኔልሰን እና በመሬት ላይ በዌሊንግተን መስፍን ተሸነፉ።
የናፖሊዮን ጦርነቶች ከእንግሊዝ፣ ከስኮትስ እና ከዌልስ ጋር የተጋሩ የብሪቲሽነት ፅንሰ-ሀሳብ እና የተባበረ ብሄራዊ የብሪቲሽ ህዝብን አበረታቷል።
ሮማውያን በ43 ዓ.ም በአፄ ገላውዴዎስ ዘመነ መንግስት ብሪታንያን ወረሩ፣ በመቀጠልም ብዙ ብሪታንያን ያዙ፣ እና አካባቢው ወደ ሮማ ግዛት እንደ ብሪታኒያ ግዛት ተቀላቀለ።
በኋላ፣ በአይሴኒ ንግሥት በቡዲካ የተመራው አመፅ፣ በዋትሊንግ ስትሪት ጦርነት ሽንፈትን ተከትሎ በቡዲካ እራሷን በማጥፋቷ አብቅቷል።
በዚህ ዘመን የግሪክ-ሮማን ባህል የሮማን ህግ፣ የሮማውያን አርክቴክቸር፣ የውሃ ማስተላለፊያዎች፣ የፍሳሽ ማስወገጃዎች፣ ብዙ የእርሻ እቃዎች እና ሐር በማስተዋወቅ የበላይ ሆኖ ተመልክቷል።
በ 3 ኛው ክፍለ ዘመን ንጉሠ ነገሥት ሴፕቲሚየስ ሴቬረስ በኤቦራኩም ሞተ, ከዚያም ቆስጠንጢኖስ ከመቶ አመት በኋላ ንጉሠ ነገሥት ተብሎ በታወጀበት.
እ.ኤ.አ. በ 1666 የለንደን ታላቁ እሳት የለንደን ከተማን አቃጠለ ፣ ግን ከጥቂት ጊዜ በኋላ በሰር ክሪስቶፈር ሬን በተነደፉ ብዙ ጉልህ ሕንፃዎች እንደገና ተገነባ።
ቶሪስ መጀመሪያ ላይ የካቶሊክን ንጉስ ጀምስ 2ን ቢደግፉም አንዳንዶቹ ከዊግስ ጋር በ1688 አብዮት ወቅት የኔዘርላንድ ልዑል ዊልያም ኦሬንጅ ጄምስን እንዲያሸንፍ እና በመጨረሻም የእንግሊዝ ዊልያም እንዲሆን ጋበዙ።
የእንግሊዝ እና የስኮትላንድ ፓርላማዎች ከተስማሙ በኋላ በ 1707 የታላቋ ብሪታንያ ግዛት ለመፍጠር ሁለቱ ሀገራት በፖለቲካዊ ህብረት ውስጥ ተቀላቅለዋል ።
ከ 20 ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ ወደ እንግሊዝ ከፍተኛ የሆነ የህዝብ እንቅስቃሴ ነበር ፣ በተለይም ከሌሎች የብሪቲሽ ደሴቶች ክፍሎች ፣ ግን ከኮመንዌልዝ ፣ በተለይም ከህንድ ንዑስ አህጉር።
እንደ ዩናይትድ ኪንግደም አካል ፣ አካባቢው የአውሮፓ ህብረት የሆነውን የአውሮፓ ኢኮኖሚ ማህበረሰብ የተባለውን የጋራ የገበያ ተነሳሽነት ተቀላቀለ።
ከ 20 ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ጀምሮ የዩናይትድ ኪንግደም አስተዳደር በስኮትላንድ ፣ ዌልስ እና ሰሜን አየርላንድ ውስጥ ወደ ተከፋፈለ አስተዳደር ተንቀሳቅሷል።
የተወከለ የእንግሊዝ መንግስት የለም፣ ነገር ግን በክፍለ-ግዛት ተመሳሳይ ስርዓት ለመፍጠር የተደረገ ሙከራ በህዝበ ውሳኔ ውድቅ ተደርጓል።
አዲስ በተቋቋመው በታላቋ ብሪታንያ መንግሥት ከሮያል ሶሳይቲ እና ከሌሎች የእንግሊዝ ውጥኖች ከስኮትላንድ ኢንላይሜንት ጋር ተዳምሮ በሳይንስ እና ምህንድስና አዳዲስ ፈጠራዎችን ሲፈጥር በሮያል ባህር ኃይል ጥበቃ የሚደረግለት ከፍተኛ የብሪታንያ የባህር ማዶ ንግድ ምስረታ መንገድ ጠርጓል።
የብሪቲሽ ኢምፓየር. በአገር ውስጥ የኢንዱስትሪ አብዮት እንዲስፋፋ ምክንያት ሆኗል፣ በእንግሊዝ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እና ባህላዊ ሁኔታዎች ላይ ከፍተኛ ለውጥ የታየበት፣ በዚህም ምክንያት በኢንዱስትሪ የበለጸገ ግብርና፣ ምርት፣ ምህንድስና እና ማዕድን እንዲሁም አዲስ እና ፈር ቀዳጅ የመንገድ፣ የባቡር እና የውሃ አውታሮች መስፋፋትና እድገታቸውን እንዲያመቻቹ አድርጓል።
እ.ኤ.አ. በ 1825 በዓለም የመጀመሪያው ቋሚ የእንፋሎት ሎኮሞቲቭ የሚጎተት የመንገደኞች ባቡር - የስቶክተን እና የዳርሊንግተን ባቡር - ለህዝብ ተከፈተ።
አሁን እንግሊዝ ተብሎ የሚጠራው አካባቢ በመጀመሪያ የላይኛው ፓሊዮሊቲክ ዘመን በዘመናዊ ሰዎች ይኖሩ ነበር ፣ ግን ስሙን ከአንግሊሶች የወሰደው ፣ ስሙን ከአንግሊያ ባሕረ ገብ መሬት ያገኘው ጀርመናዊ ጎሳ በ 5 ኛው እና 6 ኛው ክፍለዘመን የሰፈረ።
እንግሊዝ በ10ኛው ክፍለ ዘመን የተዋሃደ ሀገር ሆነች እና በ15ኛው ክፍለ ዘመን ከጀመረው የግኝት ዘመን ጀምሮ በሰፊው አለም ላይ ትልቅ ባህላዊ እና ህጋዊ ተፅእኖ ነበራት።
የእንግሊዘኛ ቋንቋ፣ የአንግሊካን ቤተ ክርስቲያን እና የእንግሊዘኛ ህግ—ለሌሎች የአለም ሀገራት የጋራ ህግ የህግ ሥርዓቶች መሰረት የሆነው—በእንግሊዝ ውስጥ የተገነቡት እና የሀገሪቱ ፓርላማ የመንግስት ስርዓት በሌሎች ብሄሮች ዘንድ ተቀባይነት አግኝቷል።
የኢንደስትሪ አብዮት የተጀመረው በ18ኛው ክፍለ ዘመን እንግሊዝ ሲሆን ማህበረሰቡን ወደ አለም የመጀመሪያዋ በኢንዱስትሪ የበለፀገች ሀገር አደረገ።
ለንደን በቪክቶሪያ ዘመን በዓለም ላይ ትልቁ እና በሕዝብ ብዛት የበለፀገች ከተማ ሆነች ፣ እና በብሪቲሽ ኢምፓየር ውስጥ የንግድ ልውውጥ - እንዲሁም የብሪታንያ ወታደራዊ እና የባህር ኃይል አቋም - የተከበረ ነበር።
እንደ ቻርቲስቶች እና ምርጫ ምርጫዎች ካሉ ጽንፈኞች በቤት ውስጥ የነበረው የፖለቲካ ቅስቀሳ የህግ ማሻሻያ እና ሁለንተናዊ ምርጫን አስችሏል።
ሳሙኤል ሃይንስ የኤድዋርድያንን ዘመን “ሴቶች የምስል ኮፍያ ለብሰው ድምጽ የማይሰጡበት የመዝናኛ ጊዜ፣ ሀብታሞች በግልፅ ለመኖር የማያፍሩበት ጊዜ ነበር ሲል ገልጿል።
የእንግሊዝ ህዝብ 56.3 ሚሊዮን የዩናይትድ ኪንግደም ህዝብ 84 በመቶውን ይይዛል ፣ በተለይም በለንደን ፣ በደቡብ ምስራቅ እና በሚድላንድስ ፣ በሰሜን ምዕራብ ፣ በሰሜን ምስራቅ እና በዮርክሻየር ውስጥ ያሉ ኮንሰርቶች እያንዳንዳቸው በዘመኑ እንደ ዋና የኢንዱስትሪ ክልሎች ያደጉ ናቸው።
የእንግሊዝ መንግሥት - ከ 1535 በኋላ ዌልስን ያቀፈ - በግንቦት 1 ቀን 1707 የተለየ ሉዓላዊ ሀገር መሆን አቆመ ፣ የሕብረት ሥራዎች በኅብረት ስምምነት ውስጥ ባለፈው ዓመት የተስማሙትን ውሎች በሥራ ላይ ሲያውሉ ፣ ይህም ከመንግሥቱ ጋር የፖለቲካ አንድነት እንዲኖር አድርጓል ።
እ.ኤ.አ. በ 1922 የአየርላንድ ነፃ ግዛት ከዩናይትድ ኪንግደም ተለየ ፣ ይህም የኋለኛው ታላቋ ብሪታንያ እና ሰሜን አየርላንድ ዩናይትድ ኪንግደም ተብሎ ተሰየመ ።
በንጉሠ ነገሥቱ ዳርቻ ላይ እንዳሉት ሌሎች ክልሎች፣ ብሪታንያ ከሮማውያን ጋር የንግድ ግንኙነቶችን ለረጅም ጊዜ ትደሰት ነበር።
ሀገሪቱ በሰሜን አትላንቲክ ውቅያኖስ ላይ የምትገኘውን የታላቋ ብሪታንያ ደሴት አምስት ስምንተኛውን ትሸፍናለች እና ከ100 በላይ ትናንሽ ደሴቶችን ያጠቃልላል፣ እንደ የሳይሊ ደሴቶች እና ደሴት ዋይት።
ኖርማኖች እራሳቸው ከስካንዲኔቪያ የመጡ ሲሆን በ9ኛው መጨረሻ እና በ10ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ላይ በኖርማንዲ ሰፍረዋል።
ይህ ድል የእንግሊዝ ልሂቃን ከሞላ ጎደል ንብረታቸውን እንዲለቁ እና በአዲስ ፈረንሳይኛ ተናጋሪ መኳንንት እንዲተካ አድርጓል፣ ንግግሩም በእንግሊዘኛ ቋንቋ ላይ ከፍተኛ እና ዘላቂ ተጽእኖ ነበረው።
የቤከር ባህል በ2,500 ዓክልበ. አካባቢ ደርሷል፣ ከሸክላ የተሠሩ የመጠጥ እና የምግብ ዕቃዎችን፣ እንዲሁም የመዳብ ማዕድን ለማቅለጥ እንደ ማሰሮነት የሚያገለግሉ መርከቦችን አስተዋውቋል።
ባህል ሰዎች ነሐስ, በኋላም ከብረት ማዕድናት ብረት ይሠራሉ. የብረት ማቅለጥ ልማት የተሻሉ ማረሻዎችን መገንባት፣ ግብርናን ማራመድ እንዲሁም የበለጠ ውጤታማ የጦር መሣሪያዎችን ማምረት አስችሏል።
የትራፋልጋር ጦርነት በናፖሊዮን ጦርነቶች ወቅት በብሪቲሽ ንጉሣዊ ባህር ኃይል እና በፈረንሳይ እና በስፓኒሽ የባህር ኃይል መርከቦች መካከል የተደረገ የባህር ኃይል ተሳትፎ ነበር።
ንጉስ ሄንሪ አምስተኛ በአጊንኮርት ጦርነት በሴንት ክሪስፒን ቀን ተዋግቶ በእንግሊዝ ድል በመቶ አመት ጦርነት ከአንድ ትልቅ የፈረንሳይ ጦር ጋር ተጠናቀቀ።
የሴት ሥዕል ሥዕል፣ ክንድ የተዘረጋ፣ ነጭ ቀሚስ ለብሳ፣ ቀይ ካባና ኮፍያ፣ ሌሎች የሰው ሥዕሎች በቀኝዋ፣ ከታች በግራዋ።
ኦህዴድ ከ1983 ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል ገዥ ፓርቲ የነበረ ሲሆን በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ውስጥ ከነበሩት አራት ጥምር ፓርቲዎች አንዱ ነበር።
አብይ የኦህዴድ ማዕከላዊ ኮሚቴ አባል እና የኢህአዴግ ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ አባል በመሆን በቅልጥፍና የፖለቲካ መሰላሉን ወጥተዋል።
በጅማ ዞን ከፓርላማ አባልነታቸው በፊትም ሆነ በነበሩበት ወቅት በእስልምና እምነት ተከታዮችና ክርስቲያኖች መካከል በርካታ ሃይማኖታዊ ግጭቶች ነበሩ።
በዞኑ ዕርቀ ሰላም እንዲወርድ ከበርካታ የሀይማኖት ተቋማትና የሀገር ሽማግሌዎች ጋር በመተባበር አብይ የፓርላማ አባል እንደመሆናቸው ንቁ ሚና ነበራቸው።
በክልሉ የሙስሊሙና የክርስቲያኑ ማህበረሰብ ሰላማዊ መስተጋብር ወደነበረበት እንዲመለስ ዘላቂ የመፍታት ዘዴ በመቅረጽ "የሀይማኖት መድረክ ለሰላም" የተሰኘ መድረክ በማዘጋጀት አግዘዋል።
አብይ ለአባታቸው አስራ ሶስተኛ ልጅ እና ለእናታቸው ስድስተኛ እና የመጨረሻ ልጅ ሲሆኑ ከአባታቸው አራቱ ሚስቶች የአራተኛዋ ልጅ ናቸው።
የወቅቱ አብዮት በአካባቢው ወደሚገኝ አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ከተማረ በኋላ በአጋሮ ከተማ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት ትምህርቱን ቀጠለ።
ብዙ የግል ዘገባዎች እንደሚያሳዩት አቢይ ሁልጊዜም በትምህርቱ ያለው ፍላጎት ከፍተኛ ሲሆን በኋላም ሌሎች እንዲማሩ እና እንዲሻሻሉ ያበረታታ ነበር።
አቶ አብይ የጎንደር አማራ ተወላጅ የሆኑትን ወ/ሮ ዝናሽ ታያቸውን ሁለቱም የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በማገልገል ላይ እያሉ አግበተዋል።
የአካል ብቃት አዘውታሪ ሲሆኑ የአካል ጤና ከአእምሮ ጤና ጋር አብሮ እንደሚሄድ ተናግረዋል ፣በዚህም በአዲስ አበባ የአካል ብቃት እንቅስቃሴዎችን ያዘወትራሉ።
ኢትዮጵያን ለ28 ዓመታት የገዛው የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር 3ተኛ ሊቀመንበር የነበሩ ሲሆኑ በዚያ ቦታ ላይ የመጀመሪያው የኦሮሞ ብሔረሰብ ተወላጅ ናቸው።
አብይ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል ሲሆኑ በ2011 ዓ.ም ኢህአዴግ ፈርሶ የብልጽግና ፓርቲ እስኪመሰርት ድረስ ከኢህአዴግ አራት ጥምር ፓርቲዎች አንዱ የሆነው የኦሮሞ ዴሞክራሲያዊ ፓርቲ አባል ነበሩ።
ለ20 አመታት በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል የነበረውን ግጭትና አለመግባባት ለማስቆም በሰሩት ስራ የኤ.አ 2019 የኖቤል የሰላም ሽልማት አሸንፈዋል።
መጋቢት 24 ፣2010 ዓ.ም የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባካሄደው 3ኛ ዘመን 2ኛ ልዩ ስብሰባ ዶ/ር ዐቢይ አሕመድን የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትር አድርጎ ሰየመ፡፡ ዶ/ር ዐቢይ አሕመድ በምክር ቤቱ የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ሆነው ከተሰየሙ በኋላም ቃለ መሃላ ፈጽመዋል።
በአገሪቱ በተፈጠረው ፖለቲካዊ አለመረጋጋት የተፈጠረውን ኢኮኖሚያዊ መቀዛቀዝን ለማካካስ ከመደበኛ የስራ ሰዓት ውጭ በመስራት ጭምር ጥረት ይደረጋል፣ ለዚህም ሁሉም ሊተባበር ይገባል ብለዋል፡፡ የወጣቶችና ሴቶች ተጠቃሚነት፣ ጥራት ያለው የትምህርት ስርዓት ማረጋገጥ፣ በውጭ የሚኖሩ ኢትዮጵያዊያንና ትውልደ ኢትዮጵያዊያን በአገራቸው ጉዳይ ከመንግስት ጋር ተቀራርበው እንዲሰሩ ትኩረት መሰጠቱንና ሌሎች ጉዳዮችንም በንግግራቸው አንስተዋል፡፡
መጋቢት 27/2010 የሊቀመንበሩ ምርጫ ሊጀመር ጥቂት ሰአታት ሲቀረው የአብይ አህመድ ቀንደኛ ተፎካካሪ ሆነው ይታዩ የነበሩት አቶ ደመቀ መኮንን ከምርጫው ራሳቸውን አግልለዋል።
አቶ ደመቀ መውጣቱን ተከትሎ አብይ አህመድ ከአዴፓ እና ከኦዴፓ ስራ አስፈፃሚ አባላት ሙሉ ድምፅ ያገኘ ሲሆን 18 ተጨማሪ ድምፅ ከሌላ ቦታ በምስጢር ድምጽ አግኝቷል።
እኩለ ሌሊት ላይ አብይ አህመድ በኢትዮጵያ ገዥው ፓርቲ ኢህአዴግ ሊቀመንበር ሆነው የተሾሙ ሲሆን 108 ድምፅ በማግኘት የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር የተደረጉ ሲሆን ሽፈራው ሽጉጤ 58 እና ደብረፂዮን ገብረሚካኤል 2 ድምፅ አግኝተዋል።
የወቅቱ ጠቅላይ ሚንስትር የነበሩት አቶ ሀይለማርያም ከጠቅላይ ሚንስትርነቱም ሆነ ከኢህአዴግ ሊቀመንበርነቱ ለመልቀቅ የስልጣን መልቀቂያ አስገቡ።
የአቶ ኃይለማርያም የስልጣን መልቀቂያ ማስገባት በኢህአዴግ ጥምር አባላት መካከል ለመጀመሪያ ጊዜ የተካሄደ የአመራር ሽኩቻ ምክንያት ሆኗል።
አቶ ለማ መገርሳ የብዙሀኑ ተወዳጆች ቢሆኑም የኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት በሚፈቅደው መሰረት ጠቅላይ ሚኒስትር ለመሆን የሚያስፈልገው መስፈርት ማለትም የፓርላማ አባል አልነበሩም።
አንዳንድ ታዛቢዎች እንደሚተቹት ኦህዴድ ፣ አብይ አህመድን ጠቅላይ ሚኒስትር ማድረጉ በጥምረቱ ውስጥ ያለውን የመሪነት ሚና ለማስቀጠል የወሰደው ስልታዊ እርምጃ ነው።
ከዚያን ጊዜ ጀምሮ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል እያለ የኦሮሚያ ክልል ርዕሰ መስተዳድር የነበሩት አቶ ለማ መገርሳ ካቢኔ አባል በመሆን የኦሮሚያ ክልል ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ሆነው አገልግለዋል።
አብይ በዚህ ቢሮ በኦሮሚያ ኢኮኖሚ አብዮት ፣በኦሮሚያ መሬትና ኢንቨስትመንት ማሻሻያ ፣የወጣቶች የስራ እድል ፈጠራ እንዲሁም በኦሮሚያ ክልል የተንሰራፋውን የመሬት ወረራ ለመቋቋም ዋና አንቀሳቃሽ ሃይል ይሆናል ተብሎ ተጠብቋል።
በቴሌኮሙኒኬሽን፣ በአቪዬሽን፣ በኤሌትሪክ እና በሎጅስቲክስ ዘርፍ ያሉ የመንግስት ሞኖፖሊዎች እንዲቆሙ እና እነዚያ ኢንዱስትሪዎች ለግሉ ዘርፍ ውድድር ክፍት ይሆናሉ።
በአፍሪካ ትልቁ እና ከፍተኛ ትርፋማ የሆነውን የኢትዮጵያ አየር መንገድን ጨምሮ በመንግስት ቁጥጥር ስር ያሉ ድርጅቶች አክሲዮኖች ለሀገር ውስጥ እና ለውጭ ባለሀብቶች ሊገዙ ነው ፣ ምንም እንኳን መንግስት በእነዚህ ኩባንያዎች ውስጥ ከፍተኛውን ድርሻ መያዙን የሚቀጥል ቢሆንም በዚህ መንገድ ይቀጥላል ።
የኢኮኖሚውን ከፍተኛ ደረጃ መቆጣጠር፣ አነስተኛ ወሳኝ ተብለው በሚገመቱ ዘርፎች የመንግስት ኢንተርፕራይዞች የባቡር ኦፕሬተሮችን፣ ስኳርን፣ የኢንዱስትሪ ፓርኮችን፣ ሆቴሎችን እና የተለያዩ የማኑፋክቸሪንግ ድርጅቶችን ጨምሮ ሙሉ በሙሉ ወደ ግል ሊዘዋወሩ ይችላሉ።
በዚያው እለት በአንዳርጋቸው ባልደረባ ብርሃኑ ነጋ እና በኦሮሞ ተቃዋሚው እና የህዝብ ምሁር ጃዋር መሀመድ ላይ እንዲሁም በአሜሪካ በሚገኙት ኢሳት እና የሳተላይት ቴሌቭዥን አውታሮች ላይ የነበረው ክስ ተቋርጧል።
ብዙም ሳይቆይ አብይ ከሀያ አራት ሰአት በፊት የሞት ፍርደኛ የነበረውን አቶ አንዳርጋቸውን በጽህፈት ቤታቸው አግኝተው በማነጋገር "ከዚህ በፊት ታይቶ የማይታወቅ" እርምጃ ወሰዱ።
ዶ/ር አብይ ከዚህ ቀደም ቦሌ አለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ሲደርሱ በፖለቲካው ሂደት ሰላማዊ ተሳትፎ ለማድረግ ቁርጠኛ የሆኑትን መስራች ሌንጮ ለታን ጨምሮ የቀድሞ የኦሮሞ ነፃነት ግንባር አመራሮችን አቀባበል አድርገው ነበር።
ነገር ግን አቢይ እ.ኤ.አ. ሚያዝያ 2018 ስልጣን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ እ.ኤ.አ. መጋቢት 25 ቀን 2010 ዓ.ም አንድ ጋዜጣዊ መግለጫ የሰጠው እ.ኤ.አ. ሥራውን ከጀመረ ከአምስት ወራት በኋላ ከጋዜጠኞች ለቀረቡላቸው ጥያቄዎች ምላሽ ሰጥተዋል።
እ.ኤ.አ. ከማርች 21 ቀን 2019 ጀምሮ ከጋዜጠኞች ለሚነሱ ጥያቄዎች መልስ ለመስጠት ፈቃደኛ ያልነበረበት ሌላ ጋዜጣዊ መግለጫ አልሰጠም ።
ቀደም ሲል በትግራይ ኦንላይን የመንግስት ደጋፊ ድረ-ገጽ ላይ የወጣው ኤዲቶሪያል የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን መጠበቅ እንዳለበት በመሟገት አብይ "በጣም በፍጥነት እየሰራ ነው" ሲል ተናግሯል።
የወንጀል ፍትህ ስርዓት ተዘዋዋሪ በር ሆኖ ነበር እናም የአብይ አስተዳደር በሺዎች የሚቆጠሩ እስረኞችን ይቅር ለማለት እና ለመፍታት በማይቻል ሁኔታ ሲጣደፍ የነበረ ሲሆን ከእነዚህም መካከል ብዙ ገዳይ ወንጀለኞች እና አደገኛ ቃጠሎዎች ።
እ.ኤ.አ. ሰኔ 13 ቀን 2010 የህወሓት ስራ አስፈፃሚ ኮሚቴ ባድሜን ተረክቦ ወደ ግል ለማዘዋወር የተላለፈውን ውሳኔ "መሰረታዊ ጉድለት ያለበት" ሲል አውግዟል።
እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 በኤርትራ እና በኢትዮጵያ መካከል የተፈጠረውን አለመግባባት ለማስቆም መንግስት አጨቃጫቂውን የድንበር ከተማ ባድሜን ለኤርትራ ለማስረከብ በ2000 የአልጀርሱ ስምምነት መሰረት መስማማቱን ይፋ አድርጓል።
ኢትዮጵያ ባድሜን ለኤርትራ እንድትሰጥ የሰጠውን የአለም አቀፍ የድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ እስከዚያው ድረስ ውድቅ አድርጋ ነበር፣ በዚህም የተነሳ በሁለቱ መንግስታት መካከል የቀዘቀዘ ግጭት ።
እ.ኤ.አ. በ2006 ዓ.ም አብይ የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት ኤጀንሲን ከመሰረቱት መስራች አባላት አንዱ ሲሆን በተለያዩ የኃላፊነት ቦታዎች ላይ አገልግሏል።
በዚህ ተያይዞም እንደ ኢትዮ ቴሌኮም እና የኢትዮጵያ ቴሌቭዥን ባሉ በመረጃና ኮሙዩኒኬሽን ላይ የሚሰሩ የበርካታ የመንግስት ኤጀንሲዎች የቦርድ አባል ነበሩ።
እ.ኤ.አ. በ2010 ከወታደርነት እና የኢንሳ ምክትል ዋና ዳይሬክተርነትን ከመተውና ፖለቲከኛ ለመሆን ከመወሰኑ በፊት የሌተናል ኮሎኔልነት ማዕረግን አግኝቷል።
የኢትዮ-ጅቡቲ ስምምነት ለጅቡቲ መንግስት በመንግስት ባለቤትነት የተያዙ የኢትዮጵያ ኩባንያዎችን እንደ የኢትዮጵያ አየር መንገድ እና ኢትዮ ቴሌኮምን በመሳሰሉት ኩባንያዎች ላይ ድርሻ እንዲወስድ አማራጭ ይሰጣል።
ይህን ተከትሎም ብዙም ሳይቆይ አብይ እና የኬንያው ፕሬዝዳንት ኡሁሩ ኬንያታ በላሙ ወደብ የኢትዮጵያ ሎጅስቲክስ ተቋም በላሙ ወደብ እና በላሙ-ደቡብ ሱዳን-ኢትዮጵያ ትራንስፖርት ኮሪደር ለመገንባት ስምምነት ላይ መድረሳቸውን ይፋ ማድረጉ ይታወሳል።
ታዳጊው አብይ በ1983 መጀመሪያ ላይ በ14 አመቱ ታላቅ ወንድሙ ከሞተ በኋላ የመንግስቱ ሀይለማርያምን የማርክሲስት ሌኒኒስት መንግስት በመቃወም የትጥቅ ትግሉን ተቀላቀለ።
በዚያን ጊዜ 200 የሚጠጉ ታጋዮችን ብቻ ያቀፈ አነስተኛ ድርጅት የነበረው ኦሮሞ ዴሞክራቲክ ፓርቲ ን በመቀላቀል የህጻን ወታደር ሆነ።
ወደ 90,000 የሚጠጉ የትግራይ ተወላጅ ታጋዮች ባሉበት ጦር ውስጥ የኦህዴድ ታጋዮች ጥቂት ስለነበሩ አብይ በፍጥነት የትግርኛ ቋንቋ መማር ቻለ።
ወደ ስልጣን ከመምጣታቸው ጥቂት ቀደም ብሎ የኢትዮጵያ መንግስት ከዲፒ ወርልድ ጋር በመተባበር እውቅና በሌለው የሶማሊላንድ ሪፐብሊክ በርበራ ወደብ 19 በመቶ ድርሻ እንደሚወስድ ይፋ ሆነ።
እ.ኤ.አ በግንቦት 2018 ኢትዮጵያ በጅቡቲ ወደብ ላይ ፍትሃዊ ይዞታ እንዲኖራት ከጅቡቲ መንግስት ጋር ስምምነት የተፈራረመች ሲሆን ይህም ኢትዮጵያ በወደቡ ልማት እና የወደብ አያያዝ ክፍያ ላይ የበኩሏን ድርሻ እንድትይዝ ያስችላታል።
በ2009 የዶክትሬት ዲግሪያቸውን መመረቂያ ጽሁፍ " : - " "ማህበራዊ ካፒታል እና ሚናው በባህላዊ ግጭት አፈታት ኢትዮጵያ፡ የሃይማኖት ግጭት ጉዳይ በጅማ ዞን ክልል" በሚል ርዕስ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የሰላምና ደህንነት ጥናት ተቋም አጠናቀዋል።
በጁን 2010 ዓ.ም ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሰጡት የመጀመሪያ መግለጫ፣ መንግስታቸው የተፈረደባቸውን "አሸባሪዎች" ከእስር ሲፈታ የተሰነዘረውን ትችት በመቃወም ተቃዋሚዎች እንደሚሉት ኢህአዴግ አንድ አካል ከሆንክ አልፎ ተርፎም ብታሟሉ የሚሰጣችሁ ስም ነው።
ተቃውሞ" የዘፈቀደ እስራትን እና እራሳቸው ማሰቃየትን የሚደግፉ ፖሊሲዎች ተቃዋሚዎችን ለመጨፍለቅ ከህገ መንግስታዊ ዉጭ የሽብር ድርጊቶች መሆናቸውን ተከራክረዋል።
ሟች አባታቸው አቶ አህመድ አሊ ሙስሊም ኦሮሞ ፣ ሟች እናታቸው ወይዘሮ ትዘታ ወልዴ ክርስቲያን ኦሮሞ ሲሆኑ አንዳንድ ምንጮች እናታቸው የአማራ ተወላጅ ናቸው ቢሉም ጠ/ሚ አብይ በኦሮሚያ ብሮድካስቲንግ ኔትዎርክ ቃለ ምልልስ ላይ ሁለቱም ወላጆቻቸው ኦሮሞ እንደሆኑ "ማንም ኦሮሙማዬን አይሰጠኘም አይወስደብኝም" በማለት ምላሽ ሰጥተዋል።
የአብይ አባት ኦሮምኛ ብቻ የሚናገር መደበኛ የኦሮሞ ገበሬ ነበር፣ ትዘታ ግን አማርኛም ሆነ ኦሮምኛን አቀላጥፋ ትናገር ነበር።
ተፎካካሪዎቹ ከኦህዴድ ዓብይ አህመድ፣ ከአዴፓ የወቅቱ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር አቶ ደመቀ መኮንን ፣ ሽፈራው ሽጉጤ የደኢህዴን ሊቀመንበር እና ደብረፂዮን ገብረሚካኤል የህወሓት ሊቀመንበር ነበሩ።
አብይ አህመድ በብዙሃኑ ኢትዮጵያውያን ዘንድ ተወዳጅ የነበረ ቢሆንም በአመራር ውይይቶቹ ወቅት ከህወሓት እና ደኢህዴን አባላት ከፍተኛ ተቃውሞ ገጥሞታል።
ከ2008 ዓ.ም ጀምሮ በኦሮሚያ ክልል እና በተለይም በአዲስ አበባ ዙሪያ ህገ-ወጥ የመሬት ወረራዎችን ለመከላከል በሚደረገው ንቅናቄ አብይ ማዕከላዊ ከሆኑት መካከል አንዱ ነበር።
በስተመጨረሻም የአብይ አህመድን የፖለቲካ እንቅስቃሴ ያሳደገው፣ ትኩረት እንዲሰጠው ያደረጋቸው እና የፖለቲካ መሰላል እንዲወጣ ያደረገው ይህ ከመሬት ወረራ ጋር የተያያዘ ትግል ነው።
መንግሥታዊ ያልሆኑት ሂዩማን ራይትስ ዎች፣ የጋዜጠኞች መብት ተሟጋች ኮሚቴ እና አምነስቲ ኢንተርናሽናል እንደገለፁት የአብይ መንግስት እ.ኤ.አ. ከ2019 አጋማሽ ጀምሮ የኢትዮጵያን ጋዜጠኞች እያሰረ እና የሚዲያ ተቋማትን እየዘጋ ነው ።
ከአለም አቀፍ ሚዲያዎች መንግስታቸው የሮይተርስን ዘጋቢ የፕሬስ ፍቃድ አግዶ የነበረ ሲሆን ለቢቢሲ እና ለዶይቸ ቬለ ዘጋቢዎችም መንግስት "የመገናኛ ብዙሃን ስርጭት ህግን በመጣስ" ሲል የገለፀውን የማስጠንቀቂያ ደብዳቤ አስተላልፏል።
ከደርግ ውድቀት በኋላ በምዕራብ ወለጋ ከሚገኘው አሰፋ ብርጌድ መደበኛ ወታደራዊ ሥልጠና ከወሰደ በኋላ በ1985 ዓ.ም ወታደር በመሆን በአሁኑ የኢትዮጵያ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በመረጃና ኮሙኒኬሽን ክፍል ውስጥ ሰርቷል።
እ.ኤ.አ. በ 1987 ከሩዋንዳ የዘር ጭፍጨፋ በኋላ የተባበሩት መንግስታት የሩዋንዳ እርዳታ ተልዕኮ አባል በመሆን በሀገሪቱ ዋና ከተማ ኪጋሊ ውስጥ ተሰማርቷል ።
የአብይ መንግስት ስልጣን ከያዘበት 2010 ጀምሮ በሺዎች የሚቆጠሩ የፖለቲካ እስረኞችን ከኢትዮጵያ እስር ቤቶች እንዲፈቱ እና የሀገሪቱ የፖለቲካ ምህዳር በፍጥነት እንዲከፈት አድርገዋል።
በሽብርተኝነት ተከሰው የሞት ፍርድ የተፈረደባቸው የግንቦት 7 መሪ አቶ አንዳርጋቸው ፀጌ በፕሬዝዳንት ሙላቱ ተሾመ እና ከሌሎች 575 እስረኞች ጋር በይቅርታ ተፈትተዋል።
እ.ኤ.አ. ሰኔ 20 ቀን 2010 በተከበረው ብሔራዊ በዓል ላይ የኤርትራው ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ በአቢይ የቀረበውን የሰላም ተነሳሽነት ተቀብለው የልዑካን ቡድን ወደ አዲስ አበባ እንዲልኩ ሀሳብ አቅርበዋል።
እ.ኤ.አ. ሰኔ 26 ቀን 2018 የኤርትራ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ኦስማን ሳልህ መሀመድ ከሁለት አስርት ዓመታት በላይ ወደ ኢትዮጵያ ባደረገው የመጀመሪያው የኤርትራ ከፍተኛ የልዑካን ቡድን አዲስ አበባን ጎብኝተዋል።
ከዚህ በኋላም አብይ ወደ ትውልድ ከተማው በሻሻ ተመልሶ፣ የመከላከያ ሰራዊት መኮንን በመሆን በሙስሊም እና በክርስቲያኑ ማህበረሰብ መካከል የተፈጠረውን ግጭትና በርካታ ሰዎች ሲሞቱበት የነበረውን አሳሳቢ ሁኔታ መፍታት በመፍታት መረጋጋትን እና ሰላምን አምጥቷል።
በኋለኞቹ ዓመታት፣ የፓርላማ አባል ሆነው መመረጣቸውን ተከትሎ፣ የሃይማኖት መድረክ በመፍጠር በሃይማኖቶች መካከል እርቅ ለማውረድ እነዚህን ጥረቶች ቀጥሏል።
አብይ እና ቤተሰቡ የዘወትር ምእመናን ሲሆኑ በኢትዮጵያ ሙሉ ወንጌል አማኞች ቤተክርስቲያን አልፎ አልፎ ወንጌልን በመስበክ እና በማስተማር አገልግለዋል።
የኢትዮጵያና የኤርትራ ግንኙነት ወደ መደበኛው መቀየሩም ኢትዮጵያ ከኢትዮ-ኤርትራ ግጭት በፊት ዋና ወደቦቿ የነበሩትን የማሳዋ እና አሰብ ወደቦችን መጠቀም እንድትቀጥል እድል ይከፍታል ይህም ለሰሜናዊው ክልል ልዩ ጥቅም ይኖረዋል።
እ.ኤ.አ. ከ1998 ጀምሮ የኢትዮጵያ የባህር ላይ ትራፊክን ከሞላ ጎደል ያስተናገደውን ኢትዮጵያ በጅቡቲ ወደብ ላይ ያለውን ጥገኝነት ይቀንሳል።
መንግስት በኢኮኖሚው ላይ ያለውን ቁጥጥር ደረጃ በተመለከተ የርዕዮተ ዓለም ለውጥን ከመወከል በተጨማሪ፣ እርምጃው በ2017 የበጀት ዓመት መጨረሻ ላይ ያለውን የሀገሪቱን የውጭ ምንዛሪ ክምችት ለማሻሻል ያለመ ተግባራዊ እርምጃ ተደርጎ ታይቷል።
ከሁለት ወር በታች ዋጋ ያለው ከውጭ ወደ ሀገር ውስጥ የሚገቡ ምርቶች፣ እንዲሁም እያደገ የመጣውን የሉዓላዊ ዕዳ ጫና በማቃለል።
በ2001 ዓ.ም ዶ/ር አቢይ በኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሰራዊት ውስጥ በማገልገል ላይ በነበሩበት ወቅት በአዲስ አበባ ከማይክሮሊንክ ኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ኮሌጅ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን በኮምፒውተር ኢንጅነሪንግ አግኝተዋል።
በ2010 መጀመሪያ አካባቢ ብዙ የፖለቲካ ታዛቢዎችና ህዝብ አብይ እና ለማ መገርሳን በኦሮሞ ብሔረሰብ ውስጥ በጣም ተወዳጅ አድርገው ቆጥረዋቸው ነበር።
ነገር ግን በኦሮሚያ ክልልና በኢትዮጵያ ስርነቀል ለውጥ እና ነፃነት ለማምጣት አፋጣኝ እርምጃ እንዲወስዱ ይህ ካልሆነ ግን ንቅናቄው እንደሚቀጥል የኦሮሞ ወጣቶች ጠይቀዋል።
አቢይ መንግስት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ለማስቆም ከሁለት ወራት ቀደም ብሎ የስድስት ወር የስልጣን ዘመኑን እንደሚያጠናቅቅ አስታውቋል ።
አቢይ በ2006፣ በፓርላማ ቆይታቸው ወቅት የሳይንስና ቴክኖሎጂ መረጃ ማዕከል የተሰኘ የመንግስት የምርምር ተቋም ዋና ዳይሬክተር ሆነዋል።
በሚቀጥለው አመት የኦህዴድ ስራ አስፈፃሚ አባል በመሆን በዚያው አመት ለትውልድ ወረዳው ለጎማ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባልነት ለሁለተኛ ጊዜ ተመረጡ።
እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ዓ.ም አብይ የመንግስት የልማት ድርጅቶችን ወደ ግል ከማዘዋወሩ ጋር ተያይዞ የኢትዮጵያ ስቶክ ልውውጥ ለማቋቋም ያለውን ፍላጎት አስታውቋል።
እ.ኤ.አ. በ2015 ኢትዮጵያ በሕዝብ ብዛትም ሆነ በጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት የአክሲዮን ልውውጥ ሳታገኝ ከዓለም ትልቁ ሀገር ነበረች።
አቶ አብይ በ2012 ዓ.ም ሰኔ ወር በኮቪድ-19 ወረርሽኝ ምክንያት ከኢትዮጵያ ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ጋር በመተባበር ሊካሄድ የታቀደውን የፓርላማ ምርጫ ለማራዘም ወስነዋል።
እስከ 2010 መጀመሪያ ድረስ አብይ የኦዲፒ ሴክሬታሪያት እና የኦሮሚያ ቤቶችና ከተማ ልማት ፅህፈት ቤት ኃላፊ እና የኦሮሚያ ክልል ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ሆነው ሲያገለግሉ ቆይተዋል።
የተሀድሶው ፍጥነት በገዢው ፓርቲ ውስጥ የተፈጠረውን አለመግባባት የገለጠ ሲሆን በወታደራዊ ሃይሉ ውስጥ ያሉ ጠንካራ ሃይሎች እና እስካሁን ገዢው ህወሓት "አስጨናቂ" ናቸው ተብሎ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ማብቂያ ላይ እና የፖለቲካ እስረኞችን ይፈታሉ ተብሏል።
እ.ኤ.አ. በግንቦት 2018 አብይ ሳውዲ አረቢያን ጎበኘ፣የ2017ቱን የሳዑዲ አረቢያ ጽዳት ተከትሎ ለእስር የተዳረጉት ቢሊየነር ስራ ፈጣሪ መሀመድ ሁሴን አል አሙዲን ጨምሮ ኢትዮጵያውያን እስረኞች እንዲፈቱ ዋስትና አግኝቷል።
እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ገዥው ጥምረት በመንግስት ባለቤትነት የተያዙ ድርጅቶችን ወደ ግል የማዞር እና ከወሰን ውጪ ተብለው የሚታሰቡ በርካታ ቁልፍ የኢኮኖሚ ዘርፎችን ነፃ የማውጣት ፍላጎት እንዳለው አስታውቋል።
እ.ኤ.አ ሰኔ 2018 ከግብፅ ፕሬዝዳንት አብደል ፋታህ ኤል-ሲሲ ጋር በካይሮ ተገናኝተው በተናጥል በአዲስ አበባ የደቡብ ሱዳን ፕሬዝዳንት ሳልቫ ኪር እና የአማፅያኑ መሪ ሪያክ ማቻር የሰላም ድርድርን ለማበረታታት ሞክረዋል ።
ከጥቅምት 2009 ዓ.ም ጀምሮ የኦዲፒ ሴክሬታሪያት ሃላፊ በመሆን የኢትዮጵያ ህዝብ ሁለት ሶስተኛውን የሚያካትቱትን የኦሮሞና የአማራ ብሔረሰቦች መካከል በተለምዶ "ኦሮማራ" የተባለውን አዲስ ጥምረት እንዲፈጠር አመቻችቷል።
በ2003 ዶ/ር አቢይ ሁለተኛ ዲግሪያቸውን በትራንስፎርሜሽናል አመራር በለንደን ከሚገኝው ግሪንዊች ዩኒቨርሲቲ የቢዝነስ ትምህርት ቤት ከአለም አቀፍ ሊደርሺፕ ኢንስቲትዩት አዲስ አበባ ጋር በመተባበር አግኝተዋል
በጥቅምት 2013 በኢትዮጵያ ብሔራዊ መከላከያ ሰራዊት የሰሜን ዕዝ ላይ የተሰነዘረው ጥቃት የመከላከያ ሰራዊት እና የኤርትራ ጦር ከህወሓት ሃይሎች ጋር ላደረጉት የትግራይ ጦርነት መነሻ ነበር
በኢትዮጵያና ኤርትራ መካከል ለዓመታት የነበረው አለመግባባት መቋጫ እንዲያገኝ መንግስት አበክሮ እንደሚሰራ ጠቅላይ ሚንስትሩ ተናግረዋል፡፡
በተጨማሪም 2005 ዓ.ም በአዲስ አበባ ከአሽላንድ ዩኒቨርሲቲ ጋር በመተባበር ሊድስታር ማኔጅመንት እና አመራር ኮሌጅ ባዘጋጀው መርሃግብር የቢዝነስ አስተዳደር ማስተርስ ዲግሪ አግኝተዋል።
ተፎካካሪ የፖለቲካ ኃይሎችም የተሻለች ኢትዮጵያን በመገንባት ሂደት ገንቢ ሀሳብ እያቀረቡ ከመንግስት ጋር ከመቸውም ጊዜ በላይ በጋራ እንዲሰሩ ፍላጎት መኖሩንም አመልክተዋል፡፡
ለምሳሌ በግዕዝ፣ በትግርኛና፣ አማርኛ ‘አነ’፣ ‘እኔ’ የሚሉ ቃላት ስናገኝ፣ በላቲን/በእንግሊዝኛ ደግሞ ‘አይ’ ፣ ‘ኢዮ’ አሏቸው።
ፈርኦን ከሚባል ጥንታዊ የግብፅ ንጉሥም ወደ ግዕዝ፣ ትግርኛና አማርኛ፣ እንዲሁም ወደ እንግሊዝኛ ቃላት፤ ‘ፈሪሃ’ ‘ፍርሓት’ ‘’ ለሚሏቸው ቃላት ምንጭ የሆነ ይመስላል።
አብዛኛዎቹ የአፍሪካ ሀገሮች ዕድሜያቸው ከአንድ ምዕተ-ዓመት የሚያንስ ሲሆን ፣ ኢትዮጵያ ግን ከጥንት ጊዜ ጀምሮ በንጉሠ-ነገሥታት እና ንግሥተ-ነግሥታት የተመራች ሀገር ናት።
ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ብዙ የአፍሪካ ሀገራት ነፃነታቸውን ሲያገኙ፣ ሰንደቅ-አላማቸውን በኢትዮጵያ ቀለሞች ማለትም በአረንጓዴ ፣ ቢጫ እና ቀይ ላይ ነው የመሠረቱት።
በጁን ፲፱፻፺፪ እ. ኤ. አ. የኦሮሞ ነጻነት ግንባር ፣ እንዲሁም በማርች ፲፱፻፺፫ እ. ኤ. አ. የደቡብ ኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ኅብረት የሽግግር መንግሥቱን ለቀው ወጡ።
‘ጰ’ የሚል ፊዴል ያላቸውን ቃላት የአገራችን ቋንቋዎች ብንፈልግም፤ ጴጥሮስ፣ ጳውሎስ፣ ቆጵሮስ፣ ጠረጴዛ ወዘተ. እናገኛለን።
በጥንታዊ ግዕዝ ጽሑፍም ስንመለከት፤ ‘ክሊዎፓትራ፣ የፕቶሎሚ ልጅ’ ለማለት፤ “አከልኡበጥራ፣ ወለተ በጥሊሞስ” ይላታል።
ክሊዎፓትራና አባቷ ፕቶሎሚ ግን ዘራቸው ግሪክ፣ ታላቁ እስክንድር ግብፅን አሸንፎ ከዚያው በኋላ ተክሏቸው የሄደ የግሪክ ገዢዎች ስለሆኑ፣ ስማቸው የግሪክ ስም ነው።
“ኢትዮጵያ” የሚለው ቃል ትርጉሙንና አመጣጡን ለመመርመር በ፲፱፻፹፩ በወጣው ሰምና ወርቅ በተባለው የምርምር መጽሔት ፪ኛ ዓመት፣ ቁጥር ፬ አጥር ያለ ጽሑፍ አቅርበን፣ አንዳንድ ምሁራን፤ “ኢትዮጵያ ማለት ከግሪክ ቋንቋ የመጣ ቃል፣ ‘ፊቱ በፀሓይ የተቃጠለ፣ የተጠበሰ፣ ያረረ’ ማለት ነው .” የሚሉት ትክክል እንዳልሆነ ለማሳየት፤ ናይጀርያ የሚባል አገርና፣ ኒጀር የሚባሉ አገርና ወንዝ በአፍሪካ እንዳሉ ጠቅሰን፣ ኔግራ፣ ኔግሮ፣ ኒገር፣ ኔግሪትዩድ ለሚሏቸው ቃላት ወደ ላቲን/እንግሊዝኛ ቋንቋ ለመግባት ምክንያት ሆኑ እንጂ፣ ከላቲን ቋንቋ ተወስዶ ለአፍሪካ አገሮችና ወንዝ የተሰጠ ስም አይደለም በማለት፣ ኢትዮጵያ የሚለውም ቃል እንዲሁ ጥንታዊ ምንጩ ከግሪክ ሳይሆን ከአገራችን የወጣ ቃል መሆኑን ለመግለጽ ሞክረን ነበር።
የኢትዮጵያ ነጻነት በጣልያን ወረራ ከ ፲፱፻፴፮ እስከ ፲፱፻፵፩ እ. ኤ. አ. ድረስ ቢጠቃም በጀግኖችዋ መከታ ተጠብቋል።
በአዚህ ጥቃት ጊዜ ዓፄ ኃይለሥላሴ በ ፲፱፻፴፭ እ. ኤ. አ. በሊግ ኦፍ ኔሽንስ ፊት የሚታወስ ንግግር በአማርኛ አደረጉ።
ጣልያን ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ውስጥ መሳተፍ ስትጀምር ፣ እንግሊዝ ከኢትዮጵያዊ ተዋጊዎች ጋር ኢትዮጵያን ነጻ አወጣች።
ለምሳሌ በኃይለሥላሴ ዘመን ያኔ ልዕልት ፀሓይ ሲባል ከነበረው ሆስፒታል ጎን አዲስ የሕንፃ ኮሌጅ ተከፍቶ፣ ‘የመሃንድስ ኮሌጅ’ በመባል ይታወቅ ነበር።
መሃንድስ ማለት መሃናስ/መሃንዳሰ ከሚል የዓረብኛ ቃል የመጣ ሲሆን፣ እርሱ ደግሞ ሃነፀ፣ ይሃንፅ፣ ማነፅ፣ ማሕፀን . ወዘተ ከሚሉ የግዕዝ፣ የትግርኛና፣ የአማርኛም ቃላት ይዛመዳል።
እንግዲያውስ ማነፅ ከሚለው ቃል መሃንዳስ ሆኖ ተጣመመና፣ ከዚያም መሃንድስ ተብሎ፣ ዞሮ ተመልሶ ብርቅ ቃል ሆኖብን ለሕንፃ ኮሌጀ መጠሪያ ሆነ።
ን ስምጠቅሶ፣ 55 ዓመት ከገዛው ከአክናሁስ ወይም ሳባ ፪ኛ ከክርስቶስ ልደት በፊት አንስቶ የ29 ነገሥታትን ስም አስቅምጦ፤ “. ራማ የተባለ የህንድ ንጉሥ ወደ ኢትዮጵያ ዘምቶ ማሸነፉንና ሕዝቡን እንደ ባርያ .” ይገዛው እንደ ጀመረ ያትታል።
ከዚያ ግን ሦስት የዮቅጣን ልጆች ተባብረው ተነስተው እሸነፉት፥ ገድለውም፣ አግዓዝያን ተብለው መንግሥቱን እንደ ያዙ ገልጾ፣ ከዚያ ቀጥለው የነገሡትን የ52 የኢትዮጵያ ነገሥታት ስም ይዘረዝራል።
ይህንን የምንለው ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ከግሪኮች የመጣ ነው ለሚሉት አጉል ምሁራን ስሕተታቸውን ለማሳየት ነው እንጂ፣ በየዘመናቱ ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ልዩ-ልዩ ትርጉሞች እንደ ተሰጡት አይጠረጠርም።
የሚደንቀው ነገር ግን መሃነስ/መሃንደስ የሚል ቃል ዓለምን ዞሮ ወደኛ መሃንድስ ሆኖ ሲመለስ ህንፃ የሚለውን ትርጉሙን እንዳልሳተ፣ ‘ይጦብስ’ የሚለውም ቃል እንዲሁ የቃሉ አባባል ትንሽ ተወላግዶ በግሪኮች አነጋገር ‘ይቶፒስ’ ቢባልም የመቃጠልና የመጠበስ ትርጉሙን ሳይስት እንደ ተቀመጠ ለብዙ ዘመናት የቆየ ይመስላል።
ተከታዩ የዛጔ ሥርወ-መንግሥት ልክ በድንገት እንደተነሳ በድንገት ሲያበቃ ፣ ይኵኖ አምላክ ሥልጣን በ ፲፪፻፷፪ ዓ. ም. ጨበጡ ፤ እንዲያም ሲል የሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥትን መለሱ።
ኢትዮጵያ በኣክሱም ሓውልት፣ ከአንድ ድንጋይ ተፈልፍለው በተሰሩ ቤተ-ክርስትያኖቹዋ እና በኦሎምፒክ የወርቅ ሜዳልያ አሸናፊ አትሌቶቹዋ ትታወቃለች።
በ ፲፰፻፹፱ እና በ ፲፰፻፺ ዎቹ እ.ኤ.አ. መጀመሪያ ፣ የሸዋ ንጉሥ ሳህለ ሥላሴ ከዚያም ዳግማዊ አፄምኒልክ በራስ ጎበና እርዳታ አማካኝነት ሀገሯን ወደ ደቡብና ምሥራቅ ማስፋፋት ጀመሩ።
ከአህመድ ግራኝ ወረራ በኋላ በኢትዮጵያ ቁጥጥር ስር ያልነበሩ ፣ ሌሎች ደግሞ በማንኛው ጊዜ በኢትዮጵይ ቁጥጥር ስር ያልነበሩ ቦታዎች በዳግማዊ አፄ ምኒልክ አገዛዝ ጊዜ በኢትዮጵያ ስር ሆኑ።
ከ ፲፰፻፹፰ እስከ ፲፰፻፺፪ እ. ኤ. አ. ድረስ የነበረው የሰፋ ድርቅ ከኢትዮጵያ ህዝብ በአንድ ሶስተኛ የሚገመተውን ቀጥፎአል።
ከሃያ አምስት ዓመታት በፊት ሰምና ወርቅ በተባለው የምርምር መጽሔት ያቀረብነው፣ “ኢትዮጵያ የሚለው ቃል ትርጉሙ ምን ማለት ነው? ኢትዮጲስ የሚባለው ንጉሥስ ለምን ይህ ስም ተሰጠው . ብለን በጠየቅንበት ጊዜ አጥጋቢ መልስ ባለማግኘታችን ቋንቋ ለሚመረምሩ እንዲያተኩሩበት በዚሁ እንተወዋለን” በማለት ምርምሩን ደመደምነው።
ኢትዮጵያ እንደገና የተዋሀደችው እንዲሁም የዘውዱ ስልጣን የተጠናከረው በ ፲፰፻፶፭ እ. ኤ. አ. በአፄ ቴዎድሮስ ምክኒያት ነው።
በ ፲፱፻፷፯ ዓ.ም.፣ ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ከሥልጣን ሲወርዱ፣ የእርስ በርስ ጦርነት በሀገሩ ተባባሰ።
የግሪክ ቋንቋም በአካባቢው ከነበሩ መቄዶንያ፣ ማግያር፣ አናጦልያ . ወዘተ ከመሳሰሉት ቋንቋዎች በምኑም ተለይቶ የሚታወቅ፣ ወይም የገነነ ልሳን አልነበረም።
በየመን የሚኖሩት ሳባውያን በደአማት ላይ ተፅዕኖ እንደነበራቸው የሚታመን ሲሆን ይህ ተፅዕኖ ምን ያህል እንደሆነ ግን በእርግጥ አይታወቅም።
በወቅቱ ስልጣንን በጠመንጃ አፈሙዝ የያዙትና የኤርትራን መገንጠል በሚፈልጉት በህውአትና ህዝባዊ ወያኔ ሃርነት ትግራይ አማካይነት ለኤርትራ ህዝብ ‹ባርነት› ወይንስ ‹ነፃነት› ተብሎ እንዲመርጡ ተገደው ማንም ባርነትን የሚመርጥ የለምና ነፃነትን መረጡ ተባሎ በረሃ ገብተው ሲታገሉለት የነበረውን አላማ ስልጣናቸውን በመጠቀም አስፈፅመው ከ ፺፱ ከመቶ በላይ የሚሆነው የኤርትራ ሕዝብና በውጭ ሀገር የነበሩ ኤርትራውያን ከኢትዮጵያ መገንጠልን መርጠዋል።
የዚህ ዓይነቱ የተዛባ አስተሳሰብ የተላበሰ አንድ የሃይማኖት መሪ፤ “. ድንቅና ተአምር የሆነ የእግዚአብሔር ጥበብ የሚገርም ነገር አለ፣ ዓይናችን፣ አፍንጫችንና፣ ጆሮአችን እንዴት ብሎ ለመነጽር እንደሚገጥም ሆኖ መፈጠሩ ዕጹብ አይደለም?” እያለ ሰብኳል ይባላል።
በአገራችን ታሪክ የምናገኘው ሓቅ ደግሞ፣ “ይጦብያ”፣ “ይጦብስ” የሚል ስም ለሕዝብና ለአገር ቀርቶ ለተራ ንጉሥም የማይሰጥ እንደ ነበረ ነው።
ነገሥታቱም በየክፍለ-ሃገሩ ስም፤ የትግራይ ንጉሥ፣ የወሎ ንጉሥ፣ የጎጃም ንጉሥ፣ የሸዋ ንጉሥ. ወዘተ፣ ይባሉ ነበር።
አፄ ሱስንዮስ በፖርቱጋልና እስፓንያ ተጽዕኖ እና ተጨማሪ እርዳታ ከመፈለጋቸው የተነሳ ወደ የሮማ ካቶሊክ ክርስትና ተለወጡ ፤ የኢትዮጵያ ይፋ ሀይማኖትንም አደረገቱት።
በብዙ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች ከሞቱ በኋላ ፣ የአፄ ሱስንዮስ ልጅ አፄ ፋሲለደስ በ 1632 እ.ኤ.አ. ኢትዮጵያ ወደ አርቶዶክስ ክርስትና መመለሷን አወጁ።
‘ፐ’ እና ‘ጰ’ የሚባሉ ፊዴላትም ወደ አገራችን የፊዴል ሰነድ የገቡት በቅርብ ጊዜ ከመሆኑም በላይ፥ የውጭ ቃላትን ለመጻፍ እንዲያመቹ ተብሎ መሆኑ ግልጽ ነው።
በ ፲፱፻፹ ዎቹ መጀመሪያ የተከሰቱ ድርቀቶች ምክኒያት ስምንት ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብ ሲራብ ፣ አንድ ሚሊዮን ደግሞ ሞተዋል።
በ ፲፱፻፹፱ እ. ኤ. አ. ሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ ከሌሎች እንቅስቃሴዎች ጋር በመቀናጀት የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ ግንባርን መሠረተ።
በ ፲ ፭ኛው ምዕተ-ዓመት መጀመሪያ ኢትዮጵያ ከአክሱም ጊዜ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ከአውሮፓ ጋር ግንኙነት ጀመረች።
የውጭ ታሪክ ጸሓፊዎች እነ ዮሴፍ ሃለቪ ፣ እኖ ሊትማን ፣ ኤድዋርድ ግላሴር ፣ ኮንቲ ሮሲኒ ፣ ጂ. ሪክማንስ የመሳሰሉትና ሌሎችም የውጭ አገር ሰዎች ያቀረቡት ጽሑፍ ይጦብያ ለማለት ስላልቻሉ ይቶፕያ፣ ኢቶፕያ፣ ሆኖ ወደ ቋንቋችን ሲተረጐም ‘ኢትዮጵያ’ ተብሎ ሊጸና ቻለ እንጂ ይህ ስም ትክክለኛ የአገራችን ይሁን የንጉሦቻችን ስም እንዳልሆነ ግልጽ ነው።
ተብሎ ጠላቶችን ለማስፈራሪያ የወጣ ስም ይመስላል እንጂ ከግሪክ ቋንቋ ተወስዶ ለአገራችን ነገሥታት ‘ፊቱ የተጠበሰ፣ በፀሓይ የተቃጠለ’ ተብሎ የተሰጠ ስም ነው ማለት አይቻልም።