Systemy i rozkłady czasu pracy

Art. 135. § 1. Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany system równoważnego czasu pracy,  w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym niep rzekraczającym 1 miesiąca. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy.  
§ 2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy, o którym mowa w § 1, może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 3 miesięcy.  
§ 3. Przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy, o którym mowa  w § 1, może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 4 miesięcy.  
Art. 136. § 1. Przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy może być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.  
§ 2. W systemie czasu pracy, o którym mowa  w § 1, pracownikowi przysługuje, bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym  wymiarze  czasu  pracy, odpoczynek przez czas odpowiadający  co  najmniej  liczbie  przepracowanych  godzin,  niezależnie  od odpoczynku przewidzianego w art. 133.  
Art. 137. Do  pracowników  zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb  ratowniczych  może  być  stosowany  system  równoważnego  czasu  pracy, w którym  jest  dopuszczalne  przedłużenie  dobowego  w ymiaru  czasu  pracy  do 24 godzin,  w okresie  rozliczeniowym  nieprzekraczającym  1 miesiąca.  Przepisy art. 135 § 2 i 3 oraz art. 136 § 2 stosuje się odpowiednio.  
Art. 138. § 1. Przy pracach, które ze względu na technologię produkcji nie mogą być wstrzymane (praca w ruchu ciągłym), może być stosowany system czasu pracy,  w którym  jest dopuszczalne  przedłużenie czasu pracy  do  43 godzin przeciętnie  na  tydzień  w okresie  rozlicz eniowym nieprzekraczającym  4 tygodni, a jednego  dnia  w niektórych  tygodniach  w tym  okresie  dobowy  wymiar  czasu pracy  może  być  przedłużony  do  12 godzin.  Za  każdą  godzinę  pracy  powyżej 8 godzin  na  dobę  w dniu  wykonywania  pracy  w przedłużonym  wymiarz e  czasu pracy  pracownikowi  przysługuje  dodatek  do  wynagrodzenia,  o którym  mowa w art. 151 1 § 1 pkt 1.  
§ 2. Przepis § 1 stosuje  się  także  w przypadku,  gdy  praca  nie  może  być wstrzymana ze względu na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności.  
§ 3. W przypadkach określonych w § 1 i 2 obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym oblicza się:  
- 1) mnożąc 8 godzin przez liczbę dni kalendarzowych przypadających w okresie rozliczeniowym, z wyłączeniem niedziel, świąt  oraz  dni  wolnych  od  pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, a następnie
- 2) dodając do otrzymanej liczby liczbę godzin odpowiadającą przedłużonemu u danego pracodawcy tygodniowemu wymiarowi czasu pracy.  
§ 4. Liczba  godzin  odpowiadająca  przedłużonemu  u danego  pracodawcy tygodniowemu wymiarowi czasu pracy nie może przekraczać 4 godzin na każdy tydzień okresu rozliczeniowego, w którym następuje przedłużenie czasu pracy.  
§ 5. Przepisy art. 130 § 2 zdanie drugie i § 3 stosuje się odpowiednio.  
Art. 139. § 1. Jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany system przerywanego czasu pracy według z góry ustalonego rozkładu  przewidującego  nie  więcej  niż  jedną  przerwę  w pracy  w ciągu  doby, trwającą nie dłużej niż 5 godzin. Pr zerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednakże za czas tej przerwy pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia należnego za czas przestoju.  
§ 2. Systemu  przerywanego  czasu  pracy  nie  stosuje  się  do  pracownika objętego systemem czasu pracy, o którym mowa w art. 135 -138, 143 i 144.  
§ 3. System przerywanego czasu pracy wprowadza się w układzie zbiorowym pracy, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa -w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi  w trybie przyjętym u tego pracodawcy, z zast rzeżeniem § 4.  
§ 4. U pracodawcy  będącego  osobą  fizyczną,  prowadzącego  działalność w zakresie rolnictwa i hodowli, u którego nie działa  zakładowa  organizacja związkowa, system przerywanego czasu pracy może być stosowany na podstawie umowy  o pracę.  Pracownikowi  przysługuje  wyna grodzenie  za  czas  przerwy, o której mowa w § 1, jeżeli wynika to z umowy o pracę.  
§ 5. (uchylony)  
Art. 140. W przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo  miejscem  wykonywania  pracy  może  być  stosowany  system  zadaniowego  
czasu pracy. Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w art. 129.  
Art. 140 1 . § 1.  Rozkład  czasu  pracy  może  przewidywać  różne  godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy.  
§ 2. Rozkład  czasu  pracy  może  przewidywać  przedział  czasu,  w którym pracownik  decyduje  o godzinie  rozpoczęcia  pracy  w dniu,  który  zgodnie  z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.  
§ 3. Wykonywanie pracy zgodnie z rozkładami czasu pracy, o których mowa w § 1 i 2, nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133.  
§ 4. W rozkładach czasu pracy, o których  mowa  w § 1 i 2, ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych.  
- Art. 141. § 1. Pracodawca może wprowadzić jedną przerwę  w pracy niewliczaną do czasu pracy, w wymiarze nieprzekraczającym 60 minut, przeznaczoną na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych.  
§ 2. Przerwę  w pracy,  o której  mowa  w § 1,  wprowadza  się  w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie pracy albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie  jest  objęty  układem  zbiorowym  pracy  lub  nie  jest  obowiązany  do  ustalenia regulaminu pracy.  
Art. 142. Na wniosek pracownika złożony  w postaci papierowej lub elektronicznej pracodawca może ustalić  indywidualny  rozkład  jego  czasu  pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty.  
Art. 142 1 . § 1. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek:  
- 1) pracownika -małżonka  albo  pracownika  rodzica dziecka w  fazie prenatalnej, w przypadku ciąży powikłanej,
- 2) pracownika -rodzica dziecka posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin 'Za życiem' (Dz. U. z 2024 r. poz. 1829),
- 3) pracownika -rodzica:  
- a) dziecka  legitymującego  się  orzeczeniem  o  niepełnosprawności  albo orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz
- b) dziecka  posiadającego  odpowiednio  opinię  o  potrzebie  wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno -wychowawczych,  o  których  mowa  w  przepisach  ustawy  z  dnia  14 grudnia 2016 r. -Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933)  
-o wykonywanie pracy w systemie czasu pracy, o którym mowa w art. 139, lub rozkładzie czasu pracy, o którym mowa w art.  140 1 albo  w  art.  142,  złożony  w postaci papierowej lub elektronicznej.  
§ 2. Pracodawca może odmówić uwzględnienia wniosku, o którym mowa w § 1, jeżeli jego uwzględnienie nie jest możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuj e pracownika w postaci papierowej lub elektronicznej.  
§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się do pracowników, o których mowa w § 1 pkt 2 i 3, również po ukończeniu przez dziecko 18 roku życia.  
Art. 143. Na wniosek pracownika złożony  w postaci papierowej lub elektronicznej może być do niego stosowany system skróconego tygodnia pracy. W tym systemie jest  dopuszczalne  wykonywanie  pracy  przez  pracownika  przez mniej  niż  5 dni  w ciągu  tygodnia,  przy  równo czesnym przedłużeniu  dobowego wymiaru  czasu  pracy,  nie  więcej  niż  do  12 godzin,  w okresie  rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.  
Art. 144. Na wniosek pracownika złożony  w postaci papierowej lub elektronicznej może być do niego stosowany system czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. W tym systemie jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozlicz eniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca.  
Art. 145. § 1.  Skrócenie  czasu  pracy  poniżej  norm  określonych  w art. 129 § 1 dla  pracowników  zatrudnionych  w warunkach  szczególnie  uciążliwych  lub szczególnie  szkodliwych  dla  zdrowia  może  polegać  na  ustanowieniu  przerw w pracy wliczanych do czasu pracy albo na obniżeniu tych norm, a w przypadku pracy monotonnej lub pracy w ustalonym z góry tempie polega na wprowadzeniu przerw w pracy wliczanych do czasu pracy.  
§ 2. Wykaz  prac,  o których  mowa  w § 1,  ustala  pracodawca  po  konsultacji z pracownikami  lub  ich  przedstawicielami  w trybie  i na  zasadach  określonych w art. 237 11a i art. 237 13a oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.  
Art. 146. Praca  zmianowa  jest  dopuszczalna  bez  względu  na  stosowany system czasu pracy.  
Art. 147. W każdym systemie czasu pracy, jeżeli przewiduje on rozkład czasu pracy  obejmujący  pracę  w niedziele  i święta,  pracownikom  zapewnia  się  łączną liczbę dni wolnych od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym odpowiadającą co  najmniej  liczbie  niedziel,  świąt oraz  dni  wolnych  od  pracy  w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy przypadających w tym okresie.  
Art. 148. W systemach i rozkładach czasu pracy, o których mowa w art. 135 -138, 143 i 144, czas pracy:  
- 1) pracowników  zatrudnionych  na  stanowiskach  pracy,  na  których  występują przekroczenia  najwyższych  dopuszczalnych  stężeń  lub  natężeń  czynników szkodliwych dla zdrowia,
- 2) pracownic w ciąży,
- 3) pracowników  opiekujących  się  dzieckiem  do  ukończenia  przez  nie 4 roku życia, bez ich zgody  
-nie może przekraczać 8 godzin. Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem z tego powodu wymiaru jego czasu pracy.  
Art. 148 1 . § 1.  Pracownikowi  przysługuje  w ciągu  roku  kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli  jest  niezbędna  natychmiastowa  obecność  pracownika.  W okresie tego  
zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia.  
§ 2. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy, o którym  mowa  w § 1, decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.  
§ 3. Pracodawca  jest  obowiązany  udzielić  zwolnienia  od  pracy,  o którym mowa  w § 1, na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej  w dniu korzystania z tego zwolnienia.  
§ 4. Zwolnienie  od  pracy,  o którym  mowa  w § 1,  udzielane  w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala  się  proporcjonalnie  do  wymiaru  czasu  pracy  tego  pracownika.  Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.  
§ 5. Przepis  § 1  w zakresie  zwolnienia  od  pracy  udzielanego  w wymiarze godzinowym stosuje się odpowiednio do pracownika, dla którego dobowa norma czasu pracy, wynikająca z odrębnych przepisów, jest niższa niż 8 godzin.  
§ 6. Do pracownika, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio art. 186 4 .  
Art. 149. § 1.  Pracodawca  prowadzi  ewidencję  czasu  pracy  pracownika  do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Pracodawca udostępnia tę ewidencję pracownikowi, na jego żądanie.  
§ 2. W stosunku  do  pracowników  objętych  systemem  zadaniowego  czasu pracy, pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz pracowników otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze nocnej nie ewidencjonuje się godzin pracy.  
Art. 150. § 1. Systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się  w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie  pracy  albo  w obwieszczeniu,  jeżeli  pracodawca  nie  jest  objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustale nia regulaminu pracy, z zastrzeżeniem § 2 -5 oraz art. 139 § 3 i 4.  
§ 2. Pracodawca,  u którego  nie  działa  zakładowa  organizacja  związkowa, a także pracodawca, u którego zakładowa organizacja związkowa nie wyraża zgody na  ustalenie  lub  zmianę  systemów  i rozkładów  czasu  pracy  oraz  okresów  roz -liczeniowych  czasu  pracy,  może  stosować  okres  rozliczeniowy  czasu  pracy,  
o którym  mowa  w art. 135 § 2  i 3 -po  uprzednim  zawiadomieniu  właściwego okręgowego inspektora pracy.  
§ 3. Przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy zgodnie z art. 129 § 2 oraz rozkłady czasu pracy, o których mowa w art. 140 1 , ustala się:  
- 1) w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami  związkowymi;  jeżeli  nie  jest  możliwe  uzgodnienie  treści porozumienia  ze  wszystkimi  zakładowymi  organizacjami  związkowymi, pracodawca  uzgadnia  treść  porozumienia  z  organizacjami  zwią zkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 25 3 ust.  1  lub  2  ustawy  o związkach zawodowych,  z  których  każda  zrzesza  co  najmniej  5 %  pracowników zatrudnionych u pracodawcy, albo
- 2) w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy -jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe.  
§ 4. Pracodawca  przekazuje  kopię  porozumienia  w sprawie  przedłużenia okresu rozliczeniowego czasu pracy,  o  którym  mowa  w § 3,  właściwemu okręgowemu  inspektorowi  pracy  w terminie  5 dni  roboczych  od  dnia  zawarcia porozumienia.  
§ 5. Rozkłady  czasu  pracy,  o których  mowa  w art. 140 1 ,  mogą  być  także stosowane na wniosek pracownika złożony w postaci papierowej lub elektronicznej ,  niezależnie  od  ustalenia  takich  rozkładów  czasu  pracy  w trybie określonym w § 3.  
§ 6. Zastosowanie  do  pracownika  systemów  czasu  pracy,  o których  mowa w art. 143 i 144, następuje na podstawie umowy o pracę.  
§ 7. Do  obwieszczenia,  o którym  mowa  w § 1,  stosuje  się  odpowiednio art. 104 3 .