Cơ chế hình thành mảng xơ vữa và cách ngăn ngừa xơ vữa động mạch

Mảng xơ vữa hay còn gọi là mảng vữa động mạch. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra các bệnh lý tim mạch nguy hiểm như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Vậy cơ chế hình thành mảng xơ vữa là gì? Làm sao để ngăn ngừa sự hình thành các mảng xơ vữa? Theo dõi ngay bài viết dưới đây của Nhà thuốc Long Châu để biết câu trả lời chi tiết nhé.

Cơ chế hình thành mảng xơ vữa

Cơ chế hình thành mảng xơ vữa là quá trình tích tụ cholesterol và các chất béo khác trong thành mạch máu, gây tắc nghẽn và giảm lưu lượng máu. Mặc dù nguyên nhân chính gây ra mảng xơ vữa là sự tích tụ cholesterol xấu (LDL) nhưng các yếu tố như viêm nhiễm, huyết áp cao và thói quen sống không lành mạnh cũng đóng một vai trò quan trọng. Quá trình hình thành mảng xơ vữa diễn ra qua nhiều giai đoạn và có thể kéo dài hàng chục năm trước khi triệu chứng xuất hiện. Cụ thể:

Giai đoạn 1: Tổn thương thành mạch

Quá trình hình thành mảng xơ vữa bắt đầu từ việc thành mạch bị tổn thương. Các yếu tố như huyết áp cao, cholesterol xấu (LDL) hoặc viêm nhiễm có thể gây tổn thương cho lớp nội mô của động mạch. Lớp nội mô này vốn mỏng manh nhưng khi bị tổn thương, các chất béo và cholesterol bắt đầu tích tụ vào trong mạch máu.

Trong giai đoạn này, thành mạch trở nên thô ráp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết dính các tế bào máu và các mảng chất béo vào các vùng tổn thương. Đây là điểm khởi đầu của quá trình xơ vữa - nơi mà các yếu tố nguy cơ bên ngoài như thói quen ăn uống không lành mạnh hoặc hút thuốc có thể tác động mạnh mẽ.

Giai đoạn 2: Tích tụ cholesterol và tế bào

Sau khi lớp nội mô bị tổn thương, các mảng cholesterol xấu (LDL) bắt đầu bám vào vị trí này đồng thời tế bào viêm như đại thực bào được kích hoạt và di chuyển tới khu vực tổn thương để giải quyết các chất thừa. Tuy nhiên, khi quá trình này kéo dài, các tế bào viêm và cholesterol tiếp tục tích tụ và tạo thành mảng xơ vữa.

Các tế bào cơ trơn cũng sẽ xuất hiện và tạo thành một lớp vỏ bọc xung quanh các mảng cholesterol, tạo thành lớp vữa đặc. Điều này không chỉ làm tăng kích thước của mảng xơ vữa mà còn làm cho thành động mạch trở nên dày và kém đàn hồi hơn.

Giai đoạn 3: Sự phát triển và cứng lại

Khi mảng xơ vữa tiếp tục phát triển, các chất canxi bắt đầu tích tụ vào trong các mảng này khiến chúng trở nên cứng và giảm khả năng đàn hồi của thành động mạch. Điều này có thể làm cho động mạch bị hẹp lại, cản trở lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng như tim và não, gây ra các triệu chứng như đau ngực, khó thở hoặc thậm chí đột quỵ nếu mảng vữa bị vỡ.

Khi mảng xơ vữa vỡ, nó có thể tạo ra một cục máu đông, gây tắc nghẽn các động mạch quan trọng dẫn đến những tai biến nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Cơ chế hình thành mảng xơ vữa có thể diễn ra trong nhiều năm

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành mảng xơ vữa

Quá trình hình thành mảng xơ vữa không chỉ phụ thuộc vào cholesterol mà còn có sự ảnh hưởng mạnh mẽ của các yếu tố khác như:

Cholesterol và triglyceride

Cholesterol xấu (LDL) là nguyên nhân chính gây ra mảng xơ vữa, trong khi cholesterol tốt (HDL) giúp loại bỏ cholesterol xấu khỏi cơ thể. Triglyceride là một loại chất béo khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành mảng xơ vữa. Khi mức độ triglyceride trong cơ thể quá cao, nó có thể làm tăng mức LDL từ đó góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

Khi mức cholesterol xấu trong máu quá cao, đặc biệt là LDL, nó dễ dàng tích tụ trong các động mạch, làm hẹp và tắc nghẽn lưu thông máu.

Hút thuốc và thói quen sinh hoạt không lành mạnh

Hút thuốc là một trong những yếu tố nguy cơ chính góp phần làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa. Các hóa chất độc hại trong khói thuốc làm giảm khả năng đàn hồi của thành mạch đồng thời kích thích quá trình viêm nhiễm và hậu quả là khiến cho các chất béo dễ dàng tích tụ hơn.

Ngoài ra, thói quen ăn uống không lành mạnh, lười vận động và căng thẳng kéo dài cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa. Việc tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và thiếu vitamin, khoáng chất sẽ làm tăng lượng mỡ trong máu, tạo cơ hội cho mảng xơ vữa phát triển.

Hút thuốc lá là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa

Yếu tố di truyền và bệnh lý nền

Di truyền cũng đóng một vai trò quan trọng trong quá trình hình thành mảng xơ vữa. Những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch có nguy cơ hình thành mảng xơ vữa cao hơn. Các gen có thể ảnh hưởng đến mức độ cholesterol trong máu, đặc biệt là gen kiểm soát cholesterol xấu và cholesterol tốt.

Bên cạnh đó, các bệnh lý như tiểu đường, huyết áp cao và béo phì cũng làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa. Đặc biệt, tiểu đường có thể gây ra mức đường huyết cao, tạo ra các phản ứng viêm trong cơ thể và làm hỏng các mạch máu.

Biến chứng của mảng xơ vữa

Mảng xơ vữa gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tim mạch và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Các biến chứng phổ biến của mảng xơ vữa bao gồm:

Đột quỵ

Khi mảng xơ vữa gây tắc nghẽn động mạch cảnh có thể giảm hay thậm chí là dừng việc cung cấp máu cho não và hậu quả là dẫn đến đột quỵ. Đột quỵ là một tình trạng cấp tính có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Triệu chứng đột quỵ có thể bao gồm mất cảm giác một bên cơ thể, khó nói, mờ mắt hoặc mất thăng bằng.

Nhồi máu cơ tim

Mảng xơ vữa trong động mạch vành có thể gây tắc nghẽn động mạch, làm gián đoạn cung cấp máu cho tim và dẫn đến nhồi máu cơ tim. Điều này có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho cơ tim và đe dọa tính mạng bệnh nhân. Nhồi máu cơ tim có thể gây ra những biến chứng nặng nề như suy tim, thậm chí tử vong.

Nhồi máu cơ tim là biến chứng gây ra bởi sự hình thành các mảng xơ vữa

Bệnh động mạch ngoại vi

Mảng xơ vữa trong động mạch ngoại vi có thể gây đau chân và làm giảm khả năng vận động, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Người bệnh có thể cảm thấy mỏi hoặc đau khi đi bộ, thậm chí trong các hoạt động nhẹ. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn bao gồm hoại tử và phải cắt bỏ chi.

Cách phòng ngừa sự hình thành mảng xơ vữa

Phòng ngừa mảng xơ vữa là một vấn đề quan trọng để giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Một số biện pháp phòng ngừa sự hình thành mảng xơ vữa hiệu quả bao gồm:

Duy trì lối sống lành mạnh

Ăn uống lành mạnh bao gồm việc tăng cường rau xanh, trái cây và hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa sẽ giúp làm giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục đều đặn cũng có tác dụng giảm thiểu nguy cơ bệnh lý.

Duy trì lối sống lành mạnh giúp ngăn ngừa sự hình thành mảng xơ vữa

Kiểm soát cholesterol và huyết áp

Kiểm soát mức cholesterol và huyết áp là điều quan trọng để ngăn ngừa sự hình thành mảng xơ vữa. Bằng cách sử dụng thuốc giảm cholesterol hoặc điều trị huyết áp cao, bạn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Ngừng hút thuốc và giảm căng thẳng

Hút thuốc là yếu tố gây tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa. Vì vậy, việc bỏ thuốc lá là một trong những cách hiệu quả để bảo vệ sức khỏe. Thêm vào đó, giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng giấc ngủ cũng góp phần ngăn ngừa bệnh lý tim mạch.

Cơ chế hình thành mảng xơ vữa là một quá trình phức tạp nhưng có thể được ngăn ngừa thông qua lối sống lành mạnh và các biện pháp điều trị y tế hiệu quả. Việc nhận thức rõ về cơ chế này giúp bạn chủ động phòng ngừa các bệnh lý tim mạch và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Mong rằng những kiến thức mà Nhà thuốc Long Châu chia sẻ trên đây sẽ hữu ích với bạn.

Xem thêm: Cách nhận biết xơ cứng động mạch hay xơ vữa động mạch?

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcPhạm Nguyễn Hoàng Kim

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ chuyên ngành Dược lâm sàng, với nhiều năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực dược phẩm. Là Dược sĩ Long Châu đạt được chứng chỉ bệnh học cấp quốc tế. Hiện đang là giảng viên tại Trung tâm Đào tạo FPT Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Xơ vữa động mạchbiến chứng lipid máu cao

Các bài viết liên quan

Động mạch chày trước: Cấu tạo, chức năng và những bệnh lý thường gặp

Động mạch trụ: Cấu trúc giải phẫu, chức năng và các bệnh lý liên quan

Biến chứng xơ vữa động mạch: Những nguy cơ tiềm ẩn và cách phòng ngừa hiệu quả

Những loại thực phẩm chống xơ vữa mạch máu​ cần bổ sung sớm

Xơ vữa động mạch chủ bụng: Nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị

Cách phòng bệnh xơ vữa động mạch hiệu quả cần được thực hiện sớm

Triệu chứng xơ vữa động mạch​: Cách nhận biết sớm để phòng bệnh hiệu quả

Lipoprotein (a)​ là gì? Biện pháp giảm nguy cơ mắc phải bệnh tim mạch

4 loại vitamin giúp hạn chế động mạch bị tắc nghẽn

Xơ vữa động mạch vành phổ biến ngay cả ở người lớn có nguy cơ thấp với mức cholesterol bình thường