Nguyên nhân tìm ẩn khiến mức độ Cholesterol cao một cách ngạc nhiên

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), khoảng 94 triệu người Mỹ trên 20 tuổi bị tăng cholesterol trong máu, hoặc cholesterol cao. Tình trạng này cũng ảnh hưởng đến trẻ em và thanh thiếu niên, làm tăng nguy cơ phát triển các vấn đề tim mạch sau này trong cuộc sống, WebMD cảnh báo. Cholesterol có thể gây tích tụ mảng bám trên thành động mạch và ảnh hưởng đến lưu lượng máu đến tim và các cơ quan quan trọng khác. Theo thời gian, nó có thể góp phần gây ra bệnh tim, đột quỵ và tử vong sớm.

Tuy nhiên, không phải tất cả cholesterol đều có hại. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) giải thích rằng lipoprotein mật độ cao (HDL), thực sự giúp cơ thể bạn phá vỡ và loại bỏ lipoprotein mật độ thấp (LDL), hay còn gọi là cholesterol "xấu". HDL cũng thể hiện các đặc tính chống oxy hóa và chống viêm và có thể bảo vệ chống lại chứng xơ vữa động mạch hoặc sự tích tụ mảng bám trong động mạch, theo nghiên cứu năm 2013 được công bố trên tạp chí Arteriosrosis, Thrombosis, and Vascular Biology. Mặt khác, mức LDL cao có thể khiến bạn có nguy cơ mắc các biến cố tim mạch, AHA nói.

Thông thường, người lớn phải có tổng mức cholesterol từ 125 đến 200 miligam mỗi decilit (mg/dL) và mức cholesterol LDL dưới 100 mg/dL, Thư viện Y khoa Quốc gia lưu ý. Những con số này có thể tăng hoặc giảm, tùy thuộc vào độ tuổi, giới tính, trọng lượng cơ thể và các yếu tố lối sống như chế độ ăn uống và thói quen tập thể dục của bạn. Chất béo bão hòa chắc chắn có thể làm tăng mức cholesterol của bạn, nhưng nó không phải là thủ phạm duy nhất. Với suy nghĩ đó, đây là một số nguyên nhân lén lút của cholesterol cao có thể khiến bạn ngạc nhiên.

Căng thẳng mãn tính

Căng thẳng mãn tính có thể khiến lượng cholesterol tăng cao

Căng thẳng mãn tính ảnh hưởng đến gần như mọi khía cạnh của cơ thể, bao gồm não, tim, phổi, dạ dày và cơ bắp của bạn. Theo thời gian, nó có thể làm tăng huyết áp và góp phần gây ra bệnh tim, Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ lưu ý. Một tác dụng phụ ít được biết đến của căng thẳng kéo dài hoặc mãn tính là tăng cholesterol, theo một bài báo nghiên cứu năm 2017 được công bố trên tạp chí Medicine. Hóa ra, yếu tố lối sống này có thể làm tăng mức LDL và chất béo trung tính trong khi giảm HDL cholesterol. Nếu không được giải quyết, nó có thể dẫn đến các vấn đề tim mạch, tiểu đường và rối loạn lipid.

Các nhà nghiên cứu không hiểu đầy đủ về mối quan hệ giữa căng thẳng và cholesterol cao, nhưng có một số giả thuyết tồn tại. Một lời giải thích có thể là căng thẳng cấp tính khiến máu trở nên cô đặc hơn, điều này có thể tạm thời làm tăng mức cholesterol, một nghiên cứu năm 2002 đăng trên tạp chí Psychosomatic Medicine. Mặt khác, căng thẳng mãn tính có thể kích thích cảm giác thèm ăn và kích thích sự thèm ăn, dẫn đến tăng cân, theo Trường Y Harvard. Nếu bạn tìm đến bánh quy, bánh pizza và các loại thực phẩm thoải mái khác khi bạn đang căng thẳng, mức cholesterol của bạn có thể tăng lên.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, căng thẳng mãn tính thúc đẩy quá trình viêm, có thể làm tăng nguy cơ tăng cholesterol trong máu ở những người mắc các bệnh ảnh hưởng bởi căng thẳng, theo nghiên cứu năm 2017 được công bố trên tạp chí Frontiers in Human Neuroscience.

Về mặt tích cực, bạn có thể kiểm soát căng thẳng thông qua yoga, thiền, các bài tập thở và thay đổi lối sống. Trường Y Harvard giải thích: Tập thể dục thường xuyên cũng có thể giúp ích, vì nó làm dịu tâm trí và có thể cải thiện lipid máu, bao gồm cả mức cholesterol.

Một số loại thuốc

Hầu hết các loại thuốc đều có tác dụng phụ và một số loại thuốc có thể làm tăng mức cholesterol của bạn. Theo Everyday Health, những kẻ phạm tội phổ biến nhất là steroid, thuốc chẹn beta, thuốc lợi tiểu và retinoids. Ngoài ra, một số loại thuốc tránh thai có chứa progestin, một loại hormone tổng hợp có thể làm giảm HDL và tăng mức cholesterol LDL. Các chất ức chế protease, steroid đồng hóa, chất ức chế miễn dịch và hormone tăng trưởng tổng hợp cũng có thể làm tăng mức cholesterol, ghi nhận một đánh giá năm 2018 được công bố trên Endotext.

Ví dụ, một số steroid đồng hóa có thể làm tăng cholesterol LDL lên đến 20% và giảm mức cholesterol HDL từ 20 đến 70%. Retinoids, một loại thuốc được kê đơn cho mụn trứng cá và các rối loạn da khác, có thể làm tăng mức chất béo trung tính và có thể dẫn đến viêm tụy, theo đánh giá trên.

Một nghiên cứu năm 2018 trên Tạp chí Y học Gia đình và Chăm sóc Ban đầu cho thấy ngay cả liều thấp của Accutane, hoặc isotretinoin, cũng làm tăng LDL cholesterol ở 5% bệnh nhân chỉ sau 3 tháng điều trị. Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc chẹn beta, thuốc lợi tiểu và corticosteroid, cũng có thể làm tăng mức chất béo trung tính, khiến bạn có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa, viêm tụy, đau tim, đột quỵ và các bệnh mạch máu, Cleveland Clinic cảnh báo.

Một số loại thuốc có thể khiến cơ thể rối loạn cholesterol

Vấn đề cuộc sống

Cholesterol cao có xu hướng phổ biến hơn ở những người có vấn đề về gan, chẳng hạn như bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Gan của bạn tạo ra cholesterol, điều chỉnh mức độ của nó trong cơ thể và loại bỏ lượng dư thừa. NAFLD và các rối loạn khác ảnh hưởng đến chức năng gan có thể cản trở quá trình này, dẫn đến tăng cholesterol trong máu, Healthline giải thích.

Ví dụ, bệnh gan ứ mật mãn tính có thể làm suy giảm khả năng vận chuyển axit mật đến ruột của gan. Theo nghiên cứu lâm sàng được công bố trên tạp chí Current Treatment Options in Gastroenterology, theo thời gian, tình trạng này có thể làm tăng nồng độ cholesterol LDL ở một số bệnh nhân, góp phần gây ra bệnh tim.

Healthline cảnh báo rằng bệnh gan có thể không có triệu chứng trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nó có thể khiến trẻ kém ăn, vàng da và mắt, suy nhược, mệt mỏi v tích tụ chất lỏng trong khoang bụng. Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn có vấn đề về gan, họ có thể yêu cầu một vài xét nghiệm máu để xác định nguyên nhân. Sau đó, bạn có thể phải dùng thuốc và thay đổi chế độ ăn uống.

Hãy nhớ rằng phòng ngừa tốt hơn điều trị. Theo Tổ chức Gan Hoa Kỳ, những việc nhỏ như hạn chế rượu và chất béo bão hòa, giảm cân thừa và thực hành tình dục an toàn, có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh gan. Họ cũng khuyên bạn nên tập thể dục thường xuyên và bỏ hút thuốc. Đảm bảo chế độ ăn uống của bạn có nhiều chất xơ và chất béo lành mạnh, chẳng hạn như những chất có trong cá hồi, cá ngừ, hạnh nhân và dầu ô liu.

Chế độ ăn ít carb, nhiều chất béo

Theo nghiên cứu năm 2013 được công bố trên tạp chí Nutrients, béo phì là một yếu tố góp phần gây ra cholesterol cao và các rối loạn lipid khác. Xét về khía cạnh này, ăn kiêng dường như có ý nghĩa để giảm cân. Nhưng một số chế độ ăn kiêng có thể gây hại nhiều hơn lợi. Ví dụ, chế độ ăn ketogenic có thể giúp bạn gầy hơn, nhưng nó có thể ảnh hưởng đến chức năng gan và thận, cùng các tác dụng phụ khác. Chuyên gia dinh dưỡng Kathy McManus nói với Trường Y Harvard: “Chúng tôi không biết liệu nó có hoạt động lâu dài hay không và liệu nó có an toàn hay không".

Chế độ ăn ketogenic có nhiều chất béo và ít carbs, giúp bạn dễ dàng đạt được ketosis, một trạng thái trao đổi chất mà cơ thể bạn đốt cháy chất béo thay vì đường để tạo năng lượng. Vấn đề là ăn quá nhiều chất béo - đặc biệt là chất béo bão hòa - có thể làm tăng mức cholesterol LDL của bạn, một nghiên cứu gần đây cho thấy trên tạp chí Nutrients. Bác sĩ tim mạch Neel Chokshi cho biết những thay đổi này trong lipid máu có thể kéo dài trong nhiều tháng trong một cuộc phỏng vấn với Penn Medicine. Ông giải thích rằng hầu hết mọi người "thấy giảm cân và cảm thấy tốt hơn" khi thực hiện chế độ ăn kiêng ketogenic, nhưng ít người biết về tác dụng lâu dài của nó.

Học viện Dinh dưỡng và Chế độ ăn kiêng cảnh báo rằng chế độ ăn ketogenic có thể không an toàn cho những người bị rối loạn tuyến tụy, các vấn đề về gan hoặc tuyến giáp, hoặc các vấn đề về túi mật. Theo thời gian, cách ăn uống này có thể dẫn đến thiếu hụt chất dinh dưỡng, sỏi thận hoặc bệnh tim. Ngoài ra, nó có thể gây táo bón và các tác dụng phụ khác, chẳng hạn như cái gọi là bệnh cúm keto.

Thiếu tập thể dục

Thiếu tập thể dục khiến lượng cholesterol tăng cao

Hầu hết mọi người liên kết cholesterol cao với chế độ dinh dưỡng kém, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Đôi khi, vấn đề này là do lối sống ít vận động, Cleveland Clinic cho biết. Tập thể dục thường xuyên làm tăng cholesterol "tốt" và giảm mức cholesterol LDL, dẫn đến cải thiện sức khỏe tim mạch. Đồng thời, nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảm cân, có thể làm giảm cholesterol "xấu" hơn nữa. Bằng chứng lâm sàng cho thấy rằng LDL giảm khoảng 0,8 mg/dL cho mỗi kg (2,2 pound) trọng lượng bị mất, báo cáo của tạp chí Lipid in Health and Disease.

Bài tập thể dục nhịp điệu đặc biệt có lợi, theo một đánh giá năm 2014 được công bố trên Sports Medicine. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng trung bình, luyện tập tim mạch có thể làm giảm cholesterol LDL từ 5% trở lên và chất béo trung tính lên đến 4% chỉ trong 3 tháng. Các bài tập aerobic cường độ cao và luyện tập cường độ từ thấp đến trung bình có thể tạo ra những cải thiện lớn hơn nữa. Trong một nghiên cứu, tổng lượng cholesterol giảm từ 203 xuống 186 mg/dL ở những đối tượng kết hợp các bài tập sức mạnh vào luyện tập mạch trong hai tháng, lưu ý đánh giá trên.

Trên đây là một số nguyên nhân tìm ẩn khiến mức độ Cholesterol cao một cách ngạc nhiên. Như bạn có thể thấy, cholesterol cao không nhất thiết liên quan đến chế độ ăn uống của bạn. Đôi khi, nó có thể do lối sống ít vận động, một số loại thuốc hoặc căng thẳng mãn tính.

Heart UK giải thích rằng bệnh tiểu đường, suy giáp, mang thai, mãn kinh và lão hóa cũng có thể đóng một vai trò nào đó. Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ cho biết, điều tốt nhất bạn có thể làm là kiểm tra mức cholesterol thường xuyên và thực hiện một lối sống lành mạnh. Cắt giảm lượng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, hạn chế thêm đường và tập thể dục thường xuyên để giữ cho trái tim của bạn luôn khỏe mạnh.

Bảo Hân