Mất nhận thức là gì? Cách chẩn đoán và điều trị

Mất nhận thức có thể ảnh hưởng đến bất kỳ giác quan nào, tùy thuộc vào phần não nào bị tổn thương. Việc hiểu các loại, nguyên nhân gây mất nhận thức là rất quan trọng để chẩn đoán và quản lý đúng cách, cũng như cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người bị ảnh hưởng. Chẩn đoán sớm mất nhận thức thông qua hình ảnh thần kinh và đánh giá lâm sàng có thể giúp xác định tình trạng bệnh, trong khi các liệu pháp phục hồi chức năng cung cấp các công cụ để đối phó với tình trạng này.

Mất nhận thức là gì?

Mất nhận thức là một rối loạn thần kinh ảnh hưởng đến khả năng xử lý thông tin cảm giác của não, dẫn đến tình trạng không thể nhận dạng hoặc xác định các vật thể bằng một hoặc nhiều giác quan. Loại mất nhận thức cụ thể mà một người gặp phải phụ thuộc vào giác quan bị ảnh hưởng và phần não nào bị tổn thương. Các tổn thương não gây ra mất nhận thức thường ảnh hưởng đến các khu vực liên quan đến nhận thức và nhận dạng.

Mất nhận thức do nhiều nguyên nhân gây nên

Mất nhận thức thường gặp nhất ở những bệnh nhân bị chấn thương não hoặc các bệnh thoái hóa thần kinh như chứng mất trí nhớ Alzheimer hoặc Parkinson.

Các loại mất nhận thức:

Các loại mất nhận thức và tác động của chúng

Mất nhận thức thính giác

Dạng mất nhận thức này ảnh hưởng đến thính giác. Bệnh nhân mất nhận thức thính giác không thể xác định các vật thể bằng âm thanh của chúng. Tình trạng này thường liên quan đến tổn thương ở vỏ não thính giác, thường là ở thùy thái dương.

Mất nhận thức vị giác

Những người mắc loại mất nhận thức này không thể xác định các vật thể thông qua vị giác. Đây là một dạng mất nhận thức hiếm gặp do tổn thương ở các vùng não liên quan đến nhận thức vị giác.

Mất nhận thức khứu giác

Tình trạng này ảnh hưởng đến khả năng nhận biết mùi quen thuộc của một người. Mất nhận thức khứu giác xảy ra do tổn thương ở các vùng não liên quan đến quá trình xử lý tín hiệu khứu giác (mùi).

Mất nhận thức bản thể

Còn được gọi là mất nhận thức xúc giác, mất nhận thức bản thể làm suy yếu khả năng nhận biết các vật thể chỉ thông qua xúc giác. Ví dụ, một người mắc tình trạng này có thể gặp khó khăn khi xác định một vật thể quen thuộc như chìa khóa khi nó được đặt vào tay họ, nhưng có thể nhận ra ngay lập tức khi họ nhìn thấy nó. Loại mất nhận thức này là kết quả của tổn thương ở các vùng não chịu trách nhiệm xử lý thông tin xúc giác, thường là ở thùy đỉnh.

Mất nhận thức thị giác khiến người bệnh không xác định được vật họ đang nhìn

Mất nhận thức thị giác

Mất nhận thức thị giác ảnh hưởng đến khả năng nhận biết các vật thể bằng thị giác. Bệnh nhân có thể nhìn thấy các vật thể nhưng không thể xác định được những gì họ đang nhìn. Tổn thương ở các vùng liên kết thị giác của thùy chẩm hoặc thùy đỉnh thường gây ra tình trạng này.

Các loại mất nhận thức cụ thể và phức tạp

Một số dạng mất nhận thức liên quan đến các quá trình nhận dạng rất cụ thể và phức tạp trong một giác quan duy nhất:

Mất nhận diện khuôn mặt

Đây là tình trạng không có khả năng nhận ra khuôn mặt quen thuộc, ngay cả khuôn mặt của bạn bè thân thiết hoặc gia đình. Tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng phân biệt các vật thể riêng lẻ trong một nhóm. Mất nhận diện khuôn mặt thường liên quan đến tổn thương hồi thoi, một vùng ở thùy thái dương dưới.

Mất nhận thức cảm giác cơ thể

Bệnh nhân mắc tình trạng này gặp khó khăn trong việc xác định các vật thể được đặt trên tay ở phía đối diện của tổn thương não. Tuy nhiên, khi nhìn thấy vật thể, họ có thể nhận ra và xác định ngay lập tức.

Mất nhận thức cảm giác

Đây là tình trạng bệnh nhân không nhận thức được khiếm khuyết về thể chất của mình. Tình trạng này thường xảy ra sau khi thùy đỉnh bên phải bị tổn thương. Bệnh nhân mắc chứng mất nhận thức cảm giác có thể phủ nhận việc bị khiếm khuyết về vận động, ngay cả khi một bên cơ thể của họ bị liệt hoàn toàn.

Không thể tích hợp cảnh thị giác

Bệnh nhân mắc loại chứng mất nhận thức này không thể nhận thức được toàn bộ cảnh thị giác. Họ chỉ có thể nhìn thấy một vật thể hoặc một phần của vật thể tại một thời điểm. Tình trạng này thường là kết quả của tổn thương hai bên ở vùng nối chẩm - đỉnh. Ví dụ, khi được chỉ cho xem một cái bàn đầy thức ăn và đồ dùng, bệnh nhân có thể chỉ nhận thức được một vật thể, chẳng hạn như một cái thìa.

Hội chứng Balint là kết quả tổn thương vỏ não

Hội chứng Balint

Đây là bộ ba triệu chứng hiếm gặp bao gồm mất tích hợp cảnh thị giác, chứng mất điều hòa thị giác (không có khả năng điều hướng sự chú ý thị giác một cách chính xác) và chứng mất vận động mắt (khó kiểm soát chuyển động mắt theo ý muốn). Hội chứng Balint là kết quả của tổn thương ở vỏ não chẩm - mặt lưng.

Mất nhận thức môi trường

Bệnh nhân mắc chứng mất nhận thức môi trường không thể nhận ra những địa điểm quen thuộc. Tình trạng này thường liên quan đến các tổn thương ở vùng đỉnh chẩm của não.

Mù màu

Achromatopsia, hay mù màu, liên quan đến tình trạng không có khả năng nhận biết màu sắc và là kết quả của tổn thương ở các vùng xử lý thị giác của não.

Nguyên nhân gây ra mất nhận thức

Nguyên nhân chính gây ra mất nhận thức là tổn thương ở các vùng não kiểm soát nhận thức, trí nhớ và nhận dạng. Tổn thương này có thể là kết quả của một số yếu tố bao gồm:

Đột quỵ (nhồi máu não)

Lưu lượng máu đến não bị chặn có thể làm suy yếu một số chức năng của não, dẫn đến mất nhận thức.

Khối u não

Các khối u ở hoặc gần các vùng chịu trách nhiệm xử lý cảm giác và nhận thức bản thân có thể gây ra tình trạng này.

Chấn thương

Chấn thương đầu do tai nạn có thể phá vỡ mạng lưới não và dẫn đến mất nhận thức.

Mất nhận thức là biến chứng nghiêm trọng của chấn thương đầu

Các bệnh thoái hóa thần kinh

Các tình trạng như chứng mất trí nhớ Alzheimer hoặc Parkinson dần dần làm tổn thương các mô não, dẫn đến suy giảm nhận thức và cảm giác, bao gồm cả mất nhận thức.

Áp xe

Nhiễm trùng trong não tạo thành áp xe có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận thức cảm giác và gây ra chứng mất nhận thức.

Thông thường, vùng bị ảnh hưởng là vỏ não liên kết - một vùng tham gia vào quá trình tích hợp thông tin cảm giác, đóng vai trò quan trọng trong nhận thức về môi trường và bản thân.

Chẩn đoán chứng mất nhận thức

Chẩn đoán chứng mất nhận thức rất phức tạp và đòi hỏi phải đánh giá lâm sàng và kiểm tra tâm lý thần kinh chi tiết. Các chuyên gia chăm sóc sức khỏe sử dụng một số công cụ và kỹ thuật để xác định mức độ của tình trạng:

Đánh giá lâm sàng

Bác sĩ đánh giá khả năng nhận biết của chính bệnh nhân và kiểm tra các dấu hiệu mất nhận thức.

Chẩn đoán hình ảnh thần kinh

Các kỹ thuật chụp ảnh như chụp CT (chụp cắt lớp vi tính) hoặc chụp MRI (chụp cộng hưởng từ) được sử dụng để xác định nguyên nhân chính xác gây tổn thương não và xác định vị trí các vùng bị ảnh hưởng.

Thông qua hình ảnh CT có thể nhận biết rõ hơn tình trạng chấn thương não

Các xét nghiệm tâm lý thần kinh

Đánh giá nhận thức được thực hiện để đánh giá trí nhớ, nhận thức cảm giác và kỹ năng nhận dạng.

Chẩn đoán chính xác là rất quan trọng để kiểm soát chứng mất nhận thức, đặc biệt là khi tình trạng này liên quan đến các tình trạng bệnh tiềm ẩn như bệnh Alzheimer hoặc đột quỵ.

Điều trị và quản lý chứng mất nhận thức

Hiện tại, không có phương pháp điều trị cụ thể nào cho vấn đề mất nhận thức, nhưng các nỗ lực phục hồi chức năng có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và hỗ trợ bệnh nhân đối phó với tình trạng của mình:

Liệu pháp ngôn ngữ và vận động trị liệu

Các liệu pháp được thiết kế riêng nhằm giúp bệnh nhân thích nghi với các khiếm khuyết về cảm giác của mình, ngay cả khi họ không nhận thức đầy đủ về chúng. Các buổi này tập trung vào việc dạy các cơ chế đối phó, cải thiện chức năng vận động và cảm giác.

Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT)

Đối với một số bệnh nhân, CBT có thể giúp tăng cường nhận thức và cải thiện các kỹ năng xử lý tinh thần, mặc dù mức độ thành công khác nhau tùy theo từng người.

Chăm sóc hỗ trợ

Sự tham gia của gia đình và sự hỗ trợ của người chăm sóc là rất quan trọng để đảm bảo bệnh nhân được an toàn và chăm sóc tốt. Việc giao tiếp và hỗ trợ đúng cách về tình trạng này giúp người chăm sóc hiểu được những thách thức do chứng mất nhận thức gây ra.

Tùy mức độ nghiêm trọng của tổn thương não mà tình trạng mất ý thức có thể được phục hồi

Tiên lượng

Tiên lượng của mất nhận thức phụ thuộc phần lớn vào mức độ nghiêm trọng của tổn thương não, độ tuổi của bệnh nhân và nguyên nhân cơ bản. Trong một số trường hợp, chứng mất nhận thức có thể cải thiện theo thời gian với quá trình phục hồi chức năng thích hợp, trong khi ở những trường hợp khác, chứng mất nhận thức có thể kéo dài dai dẳng, đặc biệt là nếu liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển.

Hy vọng những thông tin trong bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về chứng mất nhận thức, nguyên nhân, cách chẩn đoán cùng các biện pháp giúp điều trị và quản lý hiệu quả. Mặc dù hiện không có phương pháp điều trị cụ thể nào cho vấn đề mất nhận thức nhưng với cách tiếp cận đa ngành, kết hợp điều trị y khoa với các biện pháp can thiệp điều trị, bệnh nhân mắc chứng mất nhận thức có thể được hưởng lợi để có được kết quả tốt nhất.

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Mỹ Huyền

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ Đại học có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn Dược phẩm và hỗ trợ giải đáp thắc mắc về Bệnh học. Hiện đang là giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Rối loạnTâm lýSức khỏe tinh thần

Các bài viết liên quan

Chấn thương gián tiếp là gì? Làm sao đối phó với điều này?

Tự hào câu ca, văn hóa nước nhà

Ái kỷ trong giao tiếp: Khi cuộc trò chuyện chỉ còn là sân khấu một người

Phân biệt ADHD và tự kỷ: Một số điểm tương đồng và khác biệt

Hội chứng Stendhal là gì? Nguyên nhân và cách xử lý khi gặp phải

Bị rối loạn lo âu uống thuốc gì? Giải pháp an toàn và hiệu quả giúp ổn định tâm trạng

Nhận biết sớm rối loạn giao tiếp và những phương pháp hỗ trợ hiệu quả

False memory là gì? Ảnh hưởng của hội chứng ký ức giả đến cuộc sống

Soulmate là gì? Khám phá mối liên kết đặc biệt trong tình yêu

Tâm lý tự dằn vặt bản thân gây ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?