Hệ cơ: Cấu tạo, chức năng và cơ chế hoạt động

Hệ cơ là một hệ thống quan trọng trong cơ thể con người, đảm nhận nhiều chức năng quan trọng. Chúng giúp chúng ta thực hiện các hoạt động hàng ngày và duy trì sự sống.

Hệ cơ là gì?

Cơ là mô mềm tồn tại ở đa số động vật. Tế bào cơ chứa actin và myosin, hai loại protein trượt qua nhau để tạo độ co giãn, thay đổi hình dạng và chiều dài của tế bào. Cơ có vai trò tạo lực và thực hiện chuyển động, đặc biệt là duy trì và thay đổi tư thế cũng như hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, ví dụ như nhịp tim và di chuyển thức ăn trong ruột.

Hệ cơ đóng một vai trò quan trọng trong cơ thể

Cấu tạo hệ cơ

Hệ cơ bao gồm cơ tim, cơ trơn và cơ vân.

Cơ vân

Cơ vân giúp chúng ta di chuyển các bộ phận bên ngoài cơ thể và các chi. Chúng bao phủ xương và định hình cơ thể. Mỗi cơ vân trong cơ thể con người có một cơ giống hệt ở bên đối diện và có khoảng 320 cặp cơ vân giống nhau. Khi một cơ vân co lại, cơ bên đối diện sẽ giãn ra, cho phép xương di chuyển. Cơ vân được gắn vào gân, gân được gắn vào hoặc kết nối trực tiếp với xương.

Các cơ vân có khả năng kiểm soát được một cách ý thức và thực hiện hầu hết các chuyển động của chúng ta, bao gồm di chuyển mắt, đầu, cánh tay, ngón tay, chạy, đi bộ, nói chuyện và biểu cảm trên khuôn mặt. Cơ vân cũng thực hiện các điều chỉnh nhỏ để duy trì tư thế và giữ cho các khớp ổn định. Chúng cũng tạo ra nhiệt khi co lại, giúp duy trì nhiệt độ cơ thể.

Cơ vân bao phủ xương và định hình cơ thể

Cơ trơn

Cơ trơn đảm nhận các chuyển động trong dạ dày, ruột, động mạch và các cơ quan rỗng khác. Chúng hoạt động tự động và không phụ thuộc vào ý thức của chúng ta. Cơ trơn trong ruột giúp đẩy thức ăn về phía trước, trong khi cơ trơn trong tử cung của phụ nữ co lại để đẩy thai nhi ra ngoài trong quá trình sinh. Cơ trơn cũng có mặt trong bàng quang, phế quản và pili mảng trong da, giúp tóc đứng dậy.

Cơ tim

Cơ tim là một loại cơ riêng chỉ có ở trái tim. Chúng co bóp để tạo ra nhịp tim. Cơ tim hoạt động liên tục, không ngừng, cả ngày lẫn đêm. Chúng hoạt động tự động nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi kích thích tố và kích thích từ hệ thần kinh. Khi chúng ta sợ hãi, nhịp tim tăng lên. Cơ tim co lại để bơm máu đi khắp cơ thể và giãn ra để máu trở lại.

Chức năng của hệ cơ

Hệ cơ trong cơ thể có các chức năng chính sau:

Chuyển động

Cơ thể có khả năng tạo ra chuyển động thô và chuyển động tinh tế. Chuyển động thô gồm đi dạo, chạy và bơi lội, trong khi chuyển động tinh tế bao gồm viết, nói và biểu cảm khuôn mặt. Các cơ xương nhỏ đảm nhận vai trò trong chuyển động tinh tế, trong khi hầu hết các chuyển động được kiểm soát bởi ý thức.

Ổn định

Gân cơ giúp ổn định các khớp, đặc biệt quan trọng ở khớp gối và khớp vai. Các cơ cốt lõi, bao gồm cơ bụng, lưng và xương chậu, cũng đóng vai trò trong việc ổn định và hỗ trợ các hoạt động như nâng tạ.

Tư thế

Hệ cơ giúp duy trì tư thế đúng khi ngồi hoặc đứng. Tư thế tốt phụ thuộc vào sự khỏe mạnh và linh hoạt của cơ bắp. Nếu cơ bắp cứng, yếu hoặc căng, tư thế sẽ bị ảnh hưởng và có thể gây đau ở vai, lưng, cổ và các vị trí khác.

Hệ cơ giúp duy trì tư thế khi cơ thể đang ngồi hoặc đứng

Lưu thông

Cơ tim đảm nhận chức năng bơm máu đi khắp cơ thể. Cơ tim hoạt động tự động và không được kiểm soát bởi ý thức. Cơ trơn trong động mạch và tĩnh mạch cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu thông máu. Những cơ này giữ cho huyết áp ổn định và đảm bảo tuần hoàn máu trong trường hợp mất máu hoặc mất nước.

Hô hấp

Hơi thở liên quan đến sử dụng cơ hoành, một cơ hình vòm dưới phổi. Khi cơ hoành co lại, khoang ngực mở rộng và lấp đầy không khí trong phổi. Khi cơ hoành giãn ra, nó đẩy không khí ra khỏi phổi. Cơ bụng, cơ lưng và cơ cổ hỗ trợ động tác hít thở sâu.

Tiêu hóa

Cơ trơn kiểm soát chuyển động trong tiêu hóa và đi tiểu. Cơ trơn co lại và giãn ra để đẩy thức ăn từ thực quản vào dạ dày. Cơ trên dạ dày giãn ra để thức ăn đi vào, còn cơ dưới giúp trộn thức ăn với axit và enzyme. Thức ăn di chuyển từ dạ dày đến ruột thông qua nhu động, sau đó cơ co bóp đẩy thức ăn ra khỏi cơ thể dưới dạng phân.

Đi tiểu

Hệ tiết niệu bao gồm cơ trơn và cơ vân ở các cơ quan như bọng đái, thận, dương vật hoặc âm đạo, tuyến tiền liệt, niệu quản và niệu đạo. Cơ và dây thần kinh phối hợp để giữ và giải phóng nước tiểu từ bàng quang. Vấn đề về tiết niệu có thể xảy ra do tổn thương dây thần kinh truyền tín hiệu đến cơ.

Sinh con

Cơ trơn trong tử cung giãn ra và co lại khi sinh nở, giúp đẩy em bé qua âm đạo. Cơ sàn chậu cũng giúp hướng đầu em bé xuống ống sinh.

Tầm nhìn

Sáu cơ vân xung quanh mắt kiểm soát chuyển động của mắt. Chúng giữ hình ảnh ổn định, cho phép nhìn xung quanh và theo dõi vật thể chuyển động.

Hệ cơ vân xung quanh mắt cho phép mắt hoạt động linh hoạt để nhìn rõ hơn

Bảo vệ nội tạng

Hệ cơ bảo vệ cơ quan nội tạng phía trước, hai bên và phía sau cơ thể. Xương cột sống và xương sườn cũng hỗ trợ bảo vệ các nội tạng. Cơ bắp hấp thụ sốc và giảm ma sát ở khớp.

Điều chỉnh thân độ

Hệ cơ bắp giúp duy trì nhiệt độ cơ thể bình thường. Khi nhiệt độ giảm, cơ vân tăng cường hoạt động để tạo nhiệt, ví dụ như run rẩy. Cơ trong mạch máu cũng co lại để duy trì nhiệt độ cơ thể. Nhiệt độ cơ thể được điều chỉnh bằng cách giãn cơ trơn trong mạch máu, tăng lưu lượng máu và giải phóng nhiệt dư thừa qua da.

Hệ cơ hoạt động như thế nào?

Đầu tiên, tín hiệu từ hệ thần kinh truyền xuống các dây thần kinh ngoại biên và đến vùng synap thần kinh cơ - vùng tiếp xúc giữa thần kinh, chất dẫn truyền thần kinh sẽ được tiết ra ở đây:

Chất dẫn truyền thần kinh vượt qua khoảng synap, liên kết với một protein trên màng tế bào cơ và tạo ra một điện thế hoạt động trong tế bào cơ.
Điện thế hoạt động nhanh chóng lan rộng dọc theo tế bào cơ và đi vào tế bào cơ thông qua ống T.
Các điện thế hoạt động mở cửa các kênh canxi của cơ. Các ion canxi sẽ chảy vào tế bào chất chứa các sợi actin và myosin.
Các ion canxi liên kết với troponin-tropomyosin nằm trong các rãnh của các sợi actin. Troponin sẽ thay đổi hình dạng và trượt tropomyosin ra khỏi rãnh, làm lộ các vị trí gắn actin-myosin.
Myosin tương tác với actin, do đó, cơ tạo ra lực và rút ngắn lại bằng các cầu nối chéo.
Sau khi các điện thế hoạt động đã qua, các cửa canxi đóng lại và bơm canxi nằm trên lưới nội bào sẽ loại bỏ canxi từ tế bào chất.
Khi canxi được bơm lại vào lưới nội bào, các ion canxi đi ra khỏi troponin, làm cho troponin trở lại hình dạng bình thường và cho phép tropomyosin phủ lên các vị trí liên kết actin-myosin trên sợi actin.
Vì không có sự liên kết, cầu nối chéo không thể hình thành và cơ giãn ra.

Hệ cơ là một mạng lưới phức tạp và có chức năng quan trọng của cơ thể con người. Việc hiểu rõ về hệ cơ không chỉ giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về cấu trúc và chức năng của cơ thể, mà còn cung cấp cơ sở để nghiên cứu và điều trị các vấn đề liên quan đến hệ cơ.

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Thị Thảo Nguyên

Đã kiểm duyệt nội dung

Tốt nghiệp Khoa Dược trường Đại học Nam Cần Thơ. Có nhiều năm kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực Dược phẩm. Hiện đang giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Cơ thể ngườiSức khỏe tổng quát

Các bài viết liên quan

Bị đau xương ức khi mang thai: Nguyên nhân và cách cải thiện hiệu quả

Động mạch chày trước: Cấu tạo, chức năng và những bệnh lý thường gặp

Động mạch trụ: Cấu trúc giải phẫu, chức năng và các bệnh lý liên quan

Cấu tạo môi và vai trò đặc biệt trong cơ thể con người

Râu là gì? Ý nghĩa của sự hình thành râu trên cơ thể con người

Nước tiểu màu gì là tốt? Màu sắc nước tiểu phản ánh tình trạng sức khỏe như thế nào?

Móng chân: Cấu tạo, chức năng và những vấn đề sức khỏe thường gặp

Xét nghiệm sắt huyết thanh và ferritin: Vai trò, khoảng tham chiếu và lưu ý trước khi thực hiện

Tế bào Schwann​ là gì? Cấu trúc, chức năng và bệnh lý liên quan

Viêm cơ gò má: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị