Xạ trị điều biến liều là gì? Ưu, nhược điểm và cách thực hiện phương pháp này

Không giống như xạ trị thông thường, xạ trị điều biến liều sử dụng công nghệ chính xác để nhắm mục tiêu vào khối u bằng các chùm tia bức xạ được kiểm soát, giảm thiểu tổn thương cho các mô khỏe mạnh xung quanh. Phương pháp xạ trị điều biến liều giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân bằng cách giảm các tác dụng phụ thường liên quan đến xạ trị truyền thống.

Xạ trị điều biến liều là gì?

Xạ trị điều biến liều, hay còn gọi là xạ trị điều biến cường độ chùm tia (IMRT - Intensity Modulated Radiation Therapy), là một phương pháp xạ trị tiên tiến sử dụng máy gia tốc tuyến tính để điều trị các khối u và thể tích cần xạ trị. Phương pháp này giúp đưa liều bức xạ chính xác đến vị trí khối u mà không ảnh hưởng nhiều đến các mô lành xung quanh.

Xạ trị điều biến liều là phương pháp tiêu diệt khối u nhưng vẫn bảo vệ được các mô lành

IMRT được thực hiện thông qua phần mềm lập kế hoạch ngược (inversed planning), trong đó các trường chiếu bức xạ được chia thành nhiều chùm tia nhỏ, gọi là beamlet. Cường độ của các chùm tia này được điều chỉnh và kiểm soát sao cho phân bố liều bức xạ chính xác nhất theo yêu cầu của thể tích điều trị. Điều này giúp tăng khả năng tiêu diệt khối u mà vẫn bảo vệ tối đa các mô lành, giảm thiểu tác dụng phụ và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân trong quá trình điều trị.

Xạ trị điều biến liều đặc biệt có lợi trong các trường hợp khối u ở gần các cơ quan quan trọng, chẳng hạn như ung thư đầu, cổ, trung thất và xương chậu. Tuy nhiên, do tính phức tạp của việc cung cấp các liều bức xạ khác nhau cho khối u và các mô lân cận, nên phương pháp này đòi hỏi độ chính xác cao. Do đó, xạ trị điều biến liều có hướng dẫn hình ảnh (IGRT) sẽ đảm bảo quá trình điều trị chính xác nhất có thể.

Ưu điểm của xạ trị điều biến liều

Một trong những ưu điểm quan trọng nhất của xạ trị điều biến liều là khả năng cung cấp liều bức xạ cao hơn trực tiếp vào khối u trong khi vẫn bảo vệ mô khỏe mạnh. Độ chính xác này giúp giảm các tác dụng phụ, chẳng hạn như mệt mỏi, buồn nôn và viêm da, thường gặp ở xạ trị thông thường. Ngoài ra, IMRT còn cho phép bác sĩ điều trị nhiều vùng cùng lúc, cải thiện hiệu quả điều trị đối với các khối u lớn hơn hoặc phức tạp hơn.

IMRT đặc biệt hữu ích trong điều trị ung thư ở các vùng nhạy cảm. Ví dụ, trong ung thư đầu và cổ, nơi các khối u thường nằm gần các cấu trúc quan trọng như não và tủy sống, IMRT đảm bảo các cơ quan này tiếp xúc với bức xạ ở mức tối thiểu. Tương tự như vậy, trong các bệnh ung thư vùng chậu như ung thư cổ tử cung hoặc tuyến tiền liệt, IMRT bảo vệ tốt hơn cho các cơ quan lân cận như bàng quang và trực tràng.

Hơn nữa, IMRT mang lại cho bệnh nhân chất lượng cuộc sống tốt hơn trong và sau khi điều trị. Xạ trị thông thường có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, độ chính xác của IMRT sẽ làm giảm các tác dụng phụ này, cho phép bệnh nhân duy trì sức khỏe tổng thể tốt hơn trong quá trình điều trị.

Xạ trị IMRT giúp giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân

Nhược điểm của xạ trị điều biến liều

Mặc dù có nhiều lợi ích song IMRT vẫn có một số nhược điểm. Tính phức tạp của kỹ thuật này đòi hỏi công nghệ tiên tiến và đội ngũ y tế lành nghề, dẫn đến chi phí của phương pháp này đắt hơn nhiều so với các phương pháp xạ trị truyền thống. Ngoài ra, IMRT có thể gây ra các tác dụng phụ nhẹ, bao gồm:

Mệt mỏi;
Mất cảm giác thèm ăn;
Buồn nôn;
Viêm da;
Viêm niêm mạc;
Rối loạn tiêu hóa và tiết niệu.

Những tác dụng phụ này thường nhẹ và giảm dần trong vòng một đến hai tuần sau khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, yêu cầu về độ chính xác trong IMRT cũng làm tăng thời gian của mỗi buổi điều trị và tổng thời gian điều trị.

Các bệnh được điều trị bằng xạ trị điều biến liều

Xạ trị điều biến liều được sử dụng để điều trị nhiều loại ung thư khác nhau. Theo số liệu thống kê gần đây, khoảng 50 - 60% bệnh nhân ung thư cần xạ trị được điều trị bằng IMRT tại các trung tâm xạ trị tiên tiến. IMRT đặc biệt hiệu quả trong điều trị ung thư ở những vùng có khối u nằm gần các cấu trúc quan trọng, chẳng hạn như:

Ung thư đầu và cổ (ví dụ: ung thư vòm họng, khoang miệng);
Ung thư vùng chậu (ví dụ: ung thư trực tràng, tử cung, cổ tử cung);
Ung thư phổi;
Ung thư thực quản;
Ung thư tuyến tiền liệt;
Ung thư mô mềm;
Ung thư nhi khoa.

Bệnh nhân có khối u ở những vùng này thường được chỉ định làm ​​IMRT do khả năng cung cấp bức xạ chính xác đến khối u, đồng thời giảm thiểu liều lượng cho các cơ quan khỏe mạnh xung quanh. Điều này không chỉ tăng cường hiệu quả điều trị mà còn giảm nguy cơ tác dụng phụ lâu dài.

Ung thư mô mềm là loại ung thư được chỉ định thực hiện xạ trị điều biến liều

Xạ trị điều biến liều được thực hiện như thế nào?

Xạ trị điều biến liều bao gồm một số bước để đảm bảo quá trình điều trị chính xác và hiệu quả. Toàn bộ kế hoạch điều trị được tiến hành cẩn thận và tùy chỉnh cho từng bệnh nhân, bắt đầu bằng buổi tư vấn và kiểm tra kỹ lưỡng của bác sĩ chuyên khoa ung thư xạ trị.

Tham vấn và khám ban đầu

Trước khi bắt đầu IMRT, bệnh nhân sẽ gặp bác sĩ chuyên khoa ung thư xạ trị để được giải thích về quy trình điều trị và thảo luận về phương pháp tiếp cận tốt nhất cho loại ung thư cụ thể của họ. Đây cũng là lúc bác sĩ xác định xem IMRT có phải là phương pháp điều trị phù hợp nhất hay không.

Mô phỏng CT

Sau khi tham vấn ban đầu, bệnh nhân sẽ được mô phỏng CT, bao gồm chụp CT khi bệnh nhân ở tư thế điều trị. Tư thế này phải thoải mái và được lặp lại chính xác trong suốt các buổi điều trị. Nhóm điều trị sử dụng các công cụ mô phỏng chuyên dụng để cố định bệnh nhân trong quá trình quét, đảm bảo tư thế được lặp lại chính xác trong các buổi điều trị sau.

Tạo hình ảnh 3D

Dữ liệu mô phỏng CT được sử dụng để tạo hình ảnh 3D của cơ thể bệnh nhân. Trên hình ảnh này, bác sĩ chuyên khoa ung thư xạ trị sẽ xác định khối u và các cơ quan xung quanh. Bước này rất quan trọng để xác định chính xác các khu vực cần điều trị và các khu vực cần bảo vệ.

Lập kế hoạch xạ trị

Sau khi xác định được khối u và các cơ quan xung quanh, bác sĩ điều trị sẽ lập kế hoạch điều trị bằng phần mềm tiên tiến. Kế hoạch này chia bức xạ thành nhiều chùm tia nhỏ (chùm tia nhỏ), cho phép kiểm soát chính xác liều bức xạ đến khối u. Mục tiêu là cung cấp liều tối đa có thể cho khối u trong khi giảm thiểu tiếp xúc với mô khỏe mạnh.

Đánh giá và kiểm tra

Kế hoạch xạ trị phải trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt để đảm bảo tính chính xác. Kế hoạch cũng được kiểm tra chất lượng bằng các hệ thống đo lường hiện đại để xác nhận đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn và hiệu quả cao nhất trước khi áp dụng cho bệnh nhân.

Trước khi thực hiện xạ trị cần đánh giá tổng quan về sức khỏe bệnh nhân

Tiến hành điều trị

IMRT thường được thực hiện trong nhiều tuần, mỗi buổi kéo dài từ 15 đến 30 phút. Bệnh nhân được điều trị năm ngày một tuần, tổng cộng từ 25 đến 35 buổi, tùy thuộc vào loại và giai đoạn ung thư được điều trị.

Trong quá trình điều trị, bệnh nhân không có cảm giác đau đớn, chỉ có điểm bất tiện duy nhất là thời gian nằm ở tư thế điều trị. Nhưng điều này là cần thiết để đảm bảo phân phối bức xạ chính xác.

Tóm lại, xạ trị điều biến liều là giải pháp hiệu quả cao trong cuộc chiến chống lại ung thư. Độ chính xác và khả năng nhắm mục tiêu vào khối u bằng liều bức xạ cao trong khi vẫn bảo vệ mô khỏe mạnh khiến IMRT trở thành lựa chọn vượt trội hơn so với xạ trị thông thường, đặc biệt là đối với các bệnh ung thư nằm gần các cơ quan quan trọng. Mặc dù có thể gây ra các tác dụng phụ nhẹ, nhưng chúng thường là tạm thời và ít nghiêm trọng hơn nhiều so với các tác dụng phụ liên quan đến phương pháp điều trị bằng bức xạ truyền thống.

Xem thêm:

Xạ trị sống được bao lâu và những điều cần biết về xạ trị?
Xạ trị bằng máy gia tốc là gì? Hiệu quả ra sao?

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Mỹ Huyền

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ Đại học có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn Dược phẩm và hỗ trợ giải đáp thắc mắc về Bệnh học. Hiện đang là giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Xạ trịĐiều trị ung thư

Các bài viết liên quan

Ung thư vòm họng có chữa được không? Những giải pháp trong điều trị ung thư vòm họng

Khi nào nên xạ trị ung thư​? Có bao nhiêu phương pháp xạ trị ung thư hiện nay?

Công nghệ xạ trị RapidArc và những điều cần lưu ý khi thực hiện

Liều bức xạ là gì? Tầm quan trọng của bức xạ trong y khoa hiện nay

Xạ trị ung thư tuyến giáp: Phương pháp điều trị hiệu quả và những điều cần biết

Tác dụng phụ của hóa trị ung thư là gì? Làm thế nào để kiểm soát?

Phương pháp điều trị ung thư mới và những điều cần biết về điều trị ung thư

Ung thư giai đoạn cuối sống được bao lâu? Các triệu chứng của ung thư giai đoạn cuối

Nơ ung thư là gì? Ý nghĩa của các màu nơ ung thư

Phân tích bộ gen sớm cải thiện kết quả điều trị ung thư