Tăng triglyceride máu nặng: Nguyên nhân, chẩn đoán và phương pháp điều trị

Tăng triglyceride máu nặng là một tình trạng nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ, cao huyết áp và bệnh tim mạch. Việc kiểm soát mức triglyceride trong máu là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về nguyên nhân, chẩn đoán và phương pháp điều trị tăng triglyceride máu nặng, giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này và cách phòng ngừa hiệu quả.

Nguyên nhân nào gây tăng triglyceride máu nặng?

Tăng triglyceride máu nặng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân vàđược chia thành hai nhóm chính là nguyên nhân nguyên phát và nguyên nhân thứ phát. Mỗi nhóm có những đặc điểm và yếu tố riêng biệt cần được nhận diện rõ ràng để có thể áp dụng biện pháp điều trị phù hợp. Cụ thể như sau:

Nguyên nhân nguyên phát

Nguyên nhân nguyên phát của tăng triglyceride máu nặng liên quan đến các rối loạn chuyển hóa di truyền. Trong những trường hợp này, cơ thể không thể xử lý triglyceride một cách hiệu quả do khiếm khuyết trong gen. Điều này dẫn đến tình trạng triglyceride tích tụ trong máu. Một số nguyên nhân nguyên phát bao gồm:

Di truyền: Tăng triglyceride máu nặng có tính di truyền nhiễm sắc thể trội.
Thiếu hụt lipoprotein lipase (LPL): LPL là enzyme đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy triglyceride trong máu. Khi enzyme này thiếu hụt hoặc hoạt động không hiệu quả, triglyceride không thể được xử lý đúng cách, dẫn đến mức triglyceride trong máu tăng cao.

Tăng triglyceride máu nặng có liên quan đến yếu tố di truyền

Nguyên nhân thứ phát

Nguyên nhân thứ phát của tăng triglyceride máu nặng thường liên quan đến các yếu tố môi trường và thói quen sống, có thể kiểm soát và điều chỉnh được. Các yếu tố này bao gồm:

Béo phì: Thừa cân, đặc biệt là mỡ bụng, có thể làm tăng sản xuất triglyceride trong cơ thể. Mỡ bụng không chỉ là nơi lưu trữ năng lượng dư thừa mà còn là nơi tiết ra các hormone và chất gây viêm, góp phần vào việc tăng triglyceride trong máu.
Tiểu đường không kiểm soát: Khi bệnh tiểu đường, đặc biệt là đái tháo đường loại 2, không được kiểm soát, mức đường huyết cao sẽ kích thích gan sản xuất nhiều triglyceride hơn. Điều này dẫn đến mức triglyceride trong máu tăng cao.
Rối loạn chuyển hóa khi mang thai: Mang thai là một trạng thái sinh lý đặc biệt có thể làm tăng nồng độ triglyceride trong máu, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ ba, do ảnh hưởng của hormone estrogen và tăng nhu cầu năng lượng. Dù không phải là rối loạn chuyển hóa bệnh lý, tình trạng tăng triglyceride ở phụ nữ mang thai cần được theo dõi cẩn thận để tránh nguy cơ viêm tụy cấp hoặc biến chứng thai kỳ ở những người có yếu tố nguy cơ.
Mỡ máu cao: Đặc biệt là sự rối loạn giữa các thành phần như triglyceride, cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL), là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ tăng triglyceride nặng. Khi nồng độ triglyceride cao kéo dài, nó không chỉ gây viêm tụy cấp mà còn góp phần làm xơ vữa động mạch, làm tăng huyết áp, tăng nguy cơ đột quỵ và dẫn đến các biến chứng tim mạch khác. Chính vì vậy, kiểm soát mỡ máu là bước cực kỳ quan trọng trong việc ngăn ngừa tăng triglyceride nặng và bảo vệ hệ tim mạch toàn diện.
Chế độ ăn uống không lành mạnh: Chế độ ăn giàu carbohydrate tinh chế, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat) có thể làm tăng mức triglyceride trong máu. Các thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt và thực phẩm nhiều dầu mỡ đặc biệt có ảnh hưởng xấu đến nồng độ triglyceride.
Uống rượu: Tiêu thụ rượu bia quá mức là một yếu tố chính gây tăng triglyceride. Rượu làm tăng quá trình tổng hợp lipid trong gan, dẫn đến mức triglyceride cao trong máu.
Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc, chẳng hạn nhưthuốc lợi tiểu, beta-blocker và glucocorticoid, có thể làm tăng mức triglyceride trong máu như là tác dụng phụ của thuốc.

Mỡ máu cao là nguyên nhân thứ phát dẫn đến tăng triglyceride máu nặng

Mối liên hệ giữa tăng triglyceride máu nặng và các bệnh lý nguy hiểm

Tăng triglyceride nặng có thể là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng nếu không được kiểm soát đúng mức. Một số bệnh lý nguy hiểm có liên quan đến tăng triglyceride nặng, bao gồm:

Viêm tụy cấp

Tăng triglyceride nặng (≥ 1000 mg/dL) là nguyên nhân đứng thứ ba gây viêm tụy cấp, sau sỏi mật và rượu. Khi triglyceride quá cao, chylomicron gây tắc mao mạch tụy và giải phóng acid béo tự do, dẫn đến tổn thương tụy. Viêm tụy cấp do tăng triglyceride thường nặng, có thể gây suy đa cơ quan và tử vong nếu không điều trị kịp thời.

Đột quỵ

Đột quỵ xảy ra khi cung cấp máu cho não bị gián đoạn, khiến các tế bào não bị thiếu oxy và dưỡng chất. Tăng triglyceride máu có thể góp phần vào quá trình hình thành mảng bám trong các động mạch, làm tắc nghẽn dòng máu và gây ra đột quỵ. Mức triglyceride cao còn làm tăng nguy cơ các cục máu đông hình thành và di chuyển đến não, gây tai biến mạch máu não.

Bệnh tim mạch

Tăng triglyceride máu là yếu tố nguy cơ mạnh mẽ đối với bệnh tim mạch, bao gồm bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và suy tim. Mỡ máu cao có thể làm tăng sự tích tụ mảng bám cholesterol trên thành động mạch, gây xơ vữa động mạch. Khi các mảng này vỡ ra, có thể gây tắc nghẽn mạch máu, làm giảm lưu lượng máu đến tim và dẫn đến cơn nhồi máu cơ tim.

Tăng triglyceride máu nặng là một yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch

Cao huyết áp

Mỡ máu cao, đặc biệt là tăng triglyceride kéo dài, có thể gián tiếp góp phần vào tăng huyết áp thông qua các cơ chế như rối loạn chức năng nội mô, tăng đề kháng insulin và xơ vữa động mạch. Dù không phải là nguyên nhân trực tiếp, tăng triglyceride vẫn là một yếu tố nguy cơ chuyển hóa cần được kiểm soát để giảm thiểu nguy cơ bệnh lý tim mạch, bao gồm tăng huyết áp.

Chẩn đoán tăng triglyceride máu nặng

Theo phân loại của Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Hội Nội tiết lâm sàng Hoa Kỳ (Endocrine Society), mức triglyceride trong huyết thanh được phân loại như sau:

Bình thường: 150 mg/dL.
Tăng nhẹ: 150 - 199 mg/dL.
Tăng trung bình: 200 - 499 mg/dL.
Tăng cao: 500 - 999 mg/dL.
Tăng rất cao: ≥ 1000 mg/dL.

Trong đó, mức ≥ 1000 mg/dL được xem là tăng triglyceride rất cao và có nguy cơ cao gây viêm tụy cấp.

Ngoài xét nghiệm triglyceride, bác sĩ cũng có thể yêu cầu các xét nghiệm khác để đánh giá toàn diện với các chỉ số như chức năng gan, thận và mức đường huyết. Bệnh nhân cũng được chỉ định thực hiện các chẩn đoán hình ảnh như siêu âm tim, điện tâm đồ (ECG) hoặc chụp mạch để đánh giá mức độ tổn thương và các vấn đề tim mạch kèm theo.

Điều trị triglyceride nặng như thế nào?

Mục tiêu điều trị tăng triglyceride nặng là cần giảm nồng độ triglyceride máu xuống dưới 1000 mg/dL, đồng thời điều trị các triệu chứng bệnh. Điều trị triglyceride nặng thường bao gồm cả thay đổi lối sống và dùng thuốc, tùy vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Thay đổi chế độ ăn uống: Điều chỉnh chế độ ăn uống là bước quan trọng đầu tiên trong điều trị tăng triglyceride nặng. Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều carbohydrate tinh chế, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Thay vào đó, bệnh nhân nên tăng cường tiêu thụ các loại thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và cá béo…
Tập thể dục: Tập thể dục đều đặn có thể giúp giảm mức triglyceride, cải thiện độ nhạy insulin và giảm cân. Các bài tập cardio như đi bộ, chạy bộ, bơi lội hoặc đạp xe… là những lựa chọn tuyệt vời.
Sử dụng thuốc: Nếu thay đổi lối sống không đủ để kiểm soát mức triglyceride, bác sĩ có thể chỉ định thuốc. Một số loại thuốc điều trị tăng triglyceride bao gồm statin, fibrate, niacin và omega-3.
Kiểm soát và điều trị các bệnh lý nền: Đảm bảo rằng các bệnh lý như tiểu đường, cao huyết áp và béo phì được kiểm soát hiệu quả cũng là một phần quan trọng trong điều trị tăng triglyceride nặng.

Chế độ ăn uống lành mạnh sẽ hỗ trợ điều trị tăng triglyceride máu nặng hiệu quả

Phòng ngừa tăng triglyceride nặng

Phòng ngừa tăng triglyceride nặng chủ yếu là dựa vào việc duy trì một lối sống lành mạnh. Các biện pháp phòng ngừa căn bệnh này bao gồm:

Ăn uống cân bằng và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
Tập thể dục đều đặn để duy trì cân nặng lý tưởng.
Kiểm soát căng thẳng và duy trì giấc ngủ đủ giấc.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm tình trạng tăng triglyceride máu.

Tăng triglyceride máu nặng là một tình trạng nghiêm trọng và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Việc nhận diện nguyên nhân, thực hiện chẩn đoán chính xác và áp dụng các phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ và bảo vệ sức khỏe. Hơn nữa, thay đổi lối sống lành mạnh và các biện pháp phòng ngừa có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh trong tương lai.

Xem thêm:

Chẩn đoán và phác đồ điều trị tăng triglyceride
Phương pháp điều trị tăng Triglyceride bằng insulin
Cách giảm Triglyceride​ được chuyên gia khuyến nghị

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại học Nguyễn Tuấn Trịnh

Đã kiểm duyệt nội dung

Từng làm ở Viện ISDS, nhiều năm cộng tác với CDC Thái Nguyên triển khai dự án phòng chống HIV/AIDS, 2 năm cộng tác với WHO.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Chỉ số TriglycerideRối loạn mỡ máu

Các bài viết liên quan

Rối loạn lipid máu nên ăn gì? Nguyên tắc ăn uống cho người rối loạn lipid máu

Triglyceride bình thường là bao nhiêu? Các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số triglyceride

Những sai lầm điều trị mỡ máu thường gặp

Chỉ số triglyceride cao khi mang thai: Nguyên nhân và cách kiểm soát

Triglyceride cao uống thuốc gì? Các loại thuốc điều trị triglyceride cao

Rối loạn chuyển hóa gây béo phì có đúng không? Biện pháp điều trị bệnh

Bệnh mỡ máu cao có chữa khỏi được không và những điều cần biết

Chỉ số triglyceride tăng do đâu? Có ảnh hưởng đến mỡ máu không?

Triglyceride tăng trong trường hợp nào và cách kiểm soát hiệu quả

Các loại lipoprotein​ và ý nghĩa của chúng đối với sức khỏe tim mạch