Những điều cần biết về viêm màng não ở trẻ em

Viêm màng não ở trẻ em rất nguy hiểm. Cha mẹ và người chăm sóc nên thận trọng trong việc quan sát bất kỳ thay đổi nào trong hành vi hoặc sức khỏe thể chất của con mình. Hãy nhớ rằng, đối với bệnh viêm màng não, hành động nhanh chóng có thể cứu sống và ngăn ngừa các biến chứng lâu dài.

Viêm màng não là gì?

Viêm màng não là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng được đặc trưng bởi tình trạng viêm màng não, màng bảo vệ bao phủ não và tủy sống. Khi các màng này bị nhiễm trùng, thường là do sự xâm nhập của mầm bệnh, trẻ em có thể đặc biệt dễ bị tổn thương. Điều quan trọng đối với cha mẹ và người chăm sóc là nhận biết các dấu hiệu viêm màng não ở trẻ em và tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.

Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu các triệu chứng của bệnh viêm màng não ở trẻ em thuộc các nhóm tuổi khác nhau và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc can thiệp sớm đối với sức khỏe của trẻ.

Viêm màng não ở trẻ em rất nguy hiểm

Trẻ sơ sinh và trẻ em dưới 1 tuổi

Trẻ có thể có biểu hiện sốt cao, thường kèm theo quấy khóc bất thường và dai dẳng.
Cũng có thể quan sát thấy sự cáu kỉnh, thờ ơ và xu hướng ngủ nhiều hơn bình thường.
Có thể thấy chán ăn, thóp mở rộng bất thường (điểm mềm trên đầu trẻ) và nói chung là không muốn chơi hoặc di chuyển.
Trẻ bị viêm màng não thường khóc dữ dội và khó dỗ dành, nhất là khi được bế lên.

Trẻ lớn hơn, không mắc bệnh suy giảm miễn dịch

Nhức đầu dữ dội và sốt cao đột ngột là những triệu chứng viêm màng não thường gặp ở lứa tuổi này.
Cổ cứng, buồn ngủ và buồn nôn kèm theo nôn thường xuất hiện.
Trẻ em có thể trở nên nhạy cảm với ánh sáng, bị co giật và khó tập trung.
Sự xuất hiện của phát ban trên cơ thể cũng có thể là dấu hiệu của bệnh viêm màng não.

Điều quan trọng cần lưu ý là các triệu chứng viêm màng não ở trẻ em có thể không biểu hiện cùng một lúc và không phải tất cả trẻ em bị viêm màng não đều có biểu hiện chung. Tuy nhiên, một số dấu hiệu, chẳng hạn như cổ cứng, là dấu hiệu cho thấy màng não bị kích thích nghiêm trọng và không nên bỏ qua.

Nếu nghi ngờ bị viêm màng não, trẻ cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Can thiệp kịp thời là rất quan trọng vì mức độ nghiêm trọng và nguy hiểm của bệnh có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân của nó. Điều trị chậm trễ hoặc không đầy đủ có thể dẫn đến hậu quả đe dọa tính mạng và làm tăng nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn ở trẻ em.

Nguyên nhân viêm màng não ở trẻ em

Viêm màng não có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho trẻ em. Chúng ta sẽ đi sâu tìm hiểu các thủ phạm chính gây ra bệnh viêm màng não ở trẻ em, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng và các yếu tố góp phần khác. Hiểu những nguyên nhân này, chúng ta có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết và tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời.

Nếu nghi ngờ bị viêm màng não, trẻ cần được chăm sóc y tế ngay lập tức

Viêm màng não ở trẻ em có thể do nhiều yếu tố gây ra, bao gồm virus, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và các bệnh tiềm ẩn khác.

Nguyên nhân do vi khuẩn

Viêm màng não do vi khuẩn có nguy cơ cao nhất trong số các loại viêm màng não khác nhau ở trẻ em. Nó thường xảy ra do một bệnh truyền nhiễm hiện có, chẳng hạn nhưnhiễm trùng tai hoặc xoang, gãy xương sọ hoặc các biến chứng sau phẫu thuật liên quan đến não. Một số chủng vi khuẩn phổ biến gây viêm màng não ở trẻ em bao gồm:

Streptococcus pneumoniae (Phế cầu khuẩn): Chủng này là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Nó cũng có thể dẫn đến các bệnh nghiêm trọng khác nhưviêm phổi và nhiễm trùng huyết. Thuốc kháng sinh thường được sử dụng để điều trị, mặc dù hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện tại đã giảm đi, làm tăng nguy cơ viêm màng não do phế cầu khuẩn.
Neisseria meningitidis (Vi khuẩn não mô cầu): Chủng rất dễ lây lan này có thể dẫn đến sự lây truyền nhanh chóng từ người sang người, thường gây ra các đợt bùng phát. Bệnh viêm màng não mô cầu có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác nhau, bao gồm mắt, đường hô hấp, tim, khớp, bộ phận sinh dục và dây thần kinh. Khi phát sinh các biến chứng như nhiễm trùng huyết, tỷ lệ tử vong vẫn cao mặc dù được điều trị tích cực.
Vi khuẩn Hib (Haemophilus Influenzae Type B): Thường ảnh hưởng đến trẻ em từ 1-3 tuổi, chủng vi khuẩn này lây truyền qua đường hô hấp.
Listeria monocytogenes: Chủng vi khuẩn này thường được tìm thấy trong thực phẩm chế biến chưa tiệt trùng, chẳng hạn như phô mai và xúc xích. Nó có thể đi qua nhau thai, dẫn đến nhiễm trùng và có khả năng gây tử vong cho thai nhi vào cuối thai kỳ.

Nguyên nhân do virus

Viêm màng não do virus thường ít nghiêm trọng hơn viêm màng não do vi khuẩn. Các chủng virus phổ biến gây ra tình trạng này bao gồm enterovirus (virus đường ruột lây truyền qua phân và tiếp xúc bằng miệng), virus cúm, quai bị, virus herpes vàHIV.

Mặc dù viêm màng não do virus được coi là ít nguy hiểm hơn so với vi khuẩn nhưng cha mẹ vẫn cần đưa trẻ đi khám và điều trị sớm, đặc biệt là đối với trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có hệ miễn dịch yếu.

Nguyên nhân do nấm

Viêm màng não do nấm thường biểu hiện dưới dạng viêm màng não mãn tính, được đặc trưng bởi các triệu chứng kéo dài giống như viêm màng não cấp tính. Không giống như vi khuẩn và vi rút, nấm không thể truyền từ người này sang người khác. Loại nấm phổ biến nhất liên quan đến bệnh viêm màng não là Cryptococcus, loại nấm này chủ yếu ảnh hưởng đến những người có hệ thống miễn dịch suy yếu, chẳng hạn như những người nhiễm HIV/AIDS.

Viêm màng não có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho trẻ em

Các yếu tố đóng góp khác

Ngoài các tác nhân gây bệnh đã nói ở trên, viêm màng não ở trẻ em cũng có thể do nhiễm ký sinh trùng, phản ứng hóa học, dị ứng thuốc và các bệnh lý nền khác, bao gồmu hạt và một số loại ung thư.

Biến chứng khi trẻ bị viêm màng não

Như đã đề cập bên trên, viêm màng não là một bệnh lý nguy hiểm, nguy cơ xuất hiện biến chứng là rất cao. Do đó, thời điểm phát hiện và điều trị tích cực cho trẻ sẽ quyết định mức độ tổn thương đến hệ thần kinh và não bộ và các cơ quan khác. Các biến chứng trẻ có thể phải đối mặt khi bị viêm màng não gồm:

Mất thính giác - điếc;
Suy giảm trí nhớ;
Khả năng tư duy kém, trí tuệ chậm phát triển;
Tổn thương não vĩnh viễn;
Suy thận;
Sốc;
Động kinh;
Gặp khó khăn khi di chuyển;
Tử vong…

Cách điều trị viêm màng não ở trẻ em

Các phương pháp điều trị khác nhau đối với bệnh viêm màng não ở trẻ em dựa trên nguyên nhân cơ bản, bao gồm viêm màng não do virus, viêm màng não do vi khuẩn, viêm màng não do nấm và các yếu tố góp phần khác.

Điều trị viêm màng não do virus

Nếu nhiễm virus là nguyên nhân gây viêm màng não ở trẻ, thuốc kháng sinh sẽ không hiệu quả vì chúng nhắm vào các bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn. Trong trường hợp viêm màng não do virus, việc điều trị chủ yếu tập trung vào việc làm giảm các triệu chứng và hỗ trợ phản ứng miễn dịch tự nhiên của cơ thể. Dưới đây là các bước chính trong điều trị viêm màng não do virus ở trẻ em:

Nghỉ ngơi đầy đủ: Đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi nhiều để hỗ trợ phục hồi.
Bù nước: Khuyến khích trẻ uống nhiều nước để tránh mất nước.
Kiểm soát sốt và đau: Tham khảo ý kiến của chuyên gia chăm sóc sức khỏe về liều lượng thuốc hạ sốt và giảm đau thích hợp.

Điều trị viêm màng não do vi khuẩn

Viêm màng não do vi khuẩn đòi hỏi phải điều trị nhanh chóng và tích cực để kiểm soát nhiễm trùng và giảm nguy cơ biến chứng. Cách tiếp cận chính liên quan đến việc sử dụng kháng sinh tiêm tĩnh mạch.

Điều trị bằng kháng sinh kịp thời: Sử dụng kháng sinh tiêm tĩnh mạch thích hợp để chống nhiễm trùng do vi khuẩn. Ban đầu, thuốc kháng sinh phổ rộng có thể được kê đơn cho đến khi xác định được vi khuẩn cụ thể gây nhiễm trùng, cho phép điều trị bằng kháng sinh phù hợp.
Thuốc bổ sung: Tùy thuộc vào tình trạng của trẻ, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giảm sưng và viêm não, thuốc chống co giật nếu xảy ra co giật hoặc thuốc kháng vi-rút trong trường hợp viêm màng não do vi-rút herpes gây ra.

Phương pháp điều trị khác nhau đối với bệnh viêm màng não ở trẻ em dựa trên nguyên nhân cơ bản

Giải quyết nấm và các nguyên nhân khác

Khi viêm màng não do nấm hoặc các yếu tố khác gây ra, phương pháp điều trị có thể bao gồm kết hợp thuốc kháng sinh và thuốc kháng vi-rút cho đến khi xác định được nguyên nhân cụ thể.

Viêm màng não do nấm: Điều trị viêm màng não do nấm cần dùng thuốc kháng nấm. Trong một số trường hợp, các bác sĩ có thể kết hợp thuốc kháng nấm với thuốc kháng sinh để điều trị viêm màng não liên quan đến bệnh lao. Điều quan trọng cần lưu ý là những loại thuốc này có thể có tác dụng phụ đáng kể và chỉ nên được kê đơn khi nguyên nhân gây bệnh đã được xác định.
Viêm màng não do các nguyên nhân khác: Trong trường hợp nguyên nhân gây viêm màng não không liên quan đến vi khuẩn, vi rút hoặc nấm, bệnh có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, bác sĩ có thể kê toa corticosteroid để đẩy nhanh quá trình chữa lành và giải quyết các tình trạng cơ bản góp phần gây ra bệnh viêm màng não.

Cách phòng ngừa viêm màng não ở trẻ

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt là khi nói đến sức khỏe của con em chúng ta. Viêm màng não ở trẻ em là một tình trạng nghiêm trọng, song vẫn có những bước chủ động mà cha mẹ và người chăm sóc có thể thực hiện để giảm thiểu rủi ro như sau:

Tăng cường vệ sinh hô hấp

Dạy con bạn che miệng bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt bỏ khăn giấy đúng cách. Điều này giúp giảm thiểu sự lây lan của nhiễm trùng đường hô hấp có thể dẫn đến viêm màng não.

Nhấn mạnh việc vệ sinh tay

Khuyến khích rửa tay thường xuyên bằng xà phòng diệt khuẩn hoặc nước rửa tay, đặc biệt là trước bữa ăn và sau khi đi vệ sinh. Thực hành đơn giản này có thể làm giảm đáng kể sự lây truyền mầm bệnh gây viêm màng não.

Ưu tiên nghỉ ngơi và vệ sinh cá nhân

Đảm bảo con bạn được nghỉ ngơi đầy đủ để hỗ trợ hệ thống miễn dịch. Ngủ đủ giấc và thực hành vệ sinh cá nhân, chẳng hạn như tắm rửa thường xuyên và duy trì môi trường xung quanh sạch sẽ, góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể và giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Không dùng chung vật dụng cá nhân

Dạy con bạn tầm quan trọng của việc không dùng chung các vật dụng cá nhân, chẳng hạn như đồ dùng, chai nước hoặc đồ chăm sóc cá nhân. Điều này giúp giảm thiểu sự lây lan của các tác nhân truyền nhiễm và giảm khả năng mắc bệnh viêm màng não.

Hoàn thành lịch tiêm chủng

Thực hiện theo lịch tiêm chủng được khuyến nghị cho con bạn, bao gồm chủng ngừa vi khuẩn não mô cầu, phế cầu và Haemophilus influenzae loại B. Tiêm chủng là một biện pháp phòng ngừa quan trọng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh viêm màng não.

Thực hiện theo lịch tiêm chủng được khuyến nghị

Khuyến khích tập thể dục thể thao thường xuyên

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp tăng cường hệ thống miễn dịch và tăng cường khả năng phòng vệ của cơ thể chống lại nhiễm trùng. Cho con bạn tham gia các hoạt động thể dục và thể thao phù hợp với lứa tuổi để tăng cường sức khỏe và hạnh phúc tổng thể.

Thực hiện chế độ ăn uống dinh dưỡng và hợp vệ sinh

Cung cấp cho con bạn một chế độ ăn uống cân bằng bao gồm các chất dinh dưỡng thiết yếu để hỗ trợ hệ thống miễn dịch mạnh mẽ. Ngoài ra, đảm bảo rằng thực phẩm được chuẩn bị và xử lý hợp vệ sinh để ngăn ngừa ô nhiễm và các bệnh do thực phẩm gây ra.

Giữ an toàn cho phụ nữ mang thai

Nếu bạn đang mang thai, hãy thực hiện các biện pháp phòng ngừa để ngăn ngừa các bệnh nhiễm trùng có khả năng lây truyền sang thai nhi của bạn. Tránh tiêu thụ thực phẩm đã qua chế biến hoặc chưa được tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn có hại, do đó làm giảm nguy cơ viêm màng não.

Tóm lại, viêm màng não ở trẻ em là bệnh lý không nên chủ quan. Bệnh do nhiều nguyên nhân gây ra, song dù là nguyên nhân gì thì việc theo dõi, phát hiện và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giúp trẻ nhanh chóng phục hồi, tránh biến chứng. Phòng bệnh hơn chữa bệnh, cha mẹ hãy chủ động rèn luyện cho trẻ thực hành các biện pháp phòng ngừa để tránh bị viêm màng não ở trẻ em.

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Mỹ Huyền

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ Đại học có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn Dược phẩm và hỗ trợ giải đáp thắc mắc về Bệnh học. Hiện đang là giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:viêm màng nãoChăm sóc bé

Các bài viết liên quan

Viêm màng não do Hib: Triệu chứng và phương pháp điều trị hiệu quả

Bé 13 tháng biếng ăn: Nguyên nhân và cách khắc phục

Cách chăm sóc trẻ sơ sinh từ 1 đến 2 tháng tuổi

Vắc xin viêm màng não: Các loại vắc xin, tác dụng, giá tiêm và lịch tiêm

Trẻ ăn ngậm lâu phải làm sao? Cách khắc phục tình trạng này

Trẻ dưới 1 tuổi ăn được trái cây gì? Chế biến trái cây ăn dặm cho bé theo từng giai đoạn

Viêm màng não điều trị bao lâu​? Yếu tố quyết định thời gian hồi phục

Hướng dẫn cách vệ sinh rốn cho bé 4 tháng không phải cha mẹ nào cũng biết

Nguyên nhân bé bú bình phát ra tiếng kêu và cách xử lý

Em bé quậy: Cách dạy dỗ khi con quấy phá