U lao là gì? Phân biệt u lao và áp-xe lao

U lao là một tình trạng bệnh lý hiếm gặp nhưng tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, đặc biệt khi nó xảy ra ở hệ thần kinh trung ương. Việc nhận biết sớm và điều trị đúng cách có thể ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng, cải thiện chất lượng cuộc sống của người bệnh. Vậy u lao là gì và những dấu hiệu nào cần lưu ý?

U lao là gì? Tổng quan về bệnh lý và biểu hiện lâm sàng

U lao (hay còn gọi là u hạt do lao) là một dạng tổn thương dạng khối do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Tình trạng này thường xuất hiện trong hệ thần kinh trung ương như não, tủy sống hoặc ở các vùng lân cận như khoang dưới nhện.

Đây là một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng của bệnh lao, khi vi khuẩn từ các ổnhiễm lao ban đầu trong cơ thể, chủ yếu ở phổi, lan truyền qua đường máu đến hệ thần kinh. Sự xâm nhập của vi khuẩn tại đây kích thích cơ thể hình thành các khối u hạt - một dạng tổ chức viêm do các tế bào miễn dịch tập trung lại để bao vây và cô lập vi khuẩn lao.

U lao là gì?

Mặc dù cơ chế này giúp ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn, nhưng quá trình viêm kéo dài có thể dẫn đến hoại tử ở trung tâm khối u và hình thành vùng hoại tử dịch hóa, gây phù nề ở các mô lân cận. U lao đặc biệt nguy hiểm khi xuất hiện tại các vị trí quan trọng của hệ thần kinh trung ương, vì chúng có thể chèn ép các cấu trúc thần kinh, làm suy giảm chức năng của cơ quan này.

Biểu hiện lâm sàng của u lao thường không đặc hiệu, khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn nếu chỉ dựa trên triệu chứng. Các dấu hiệu bệnh phụ thuộc chủ yếu vào vị trí và kích thước của tổn thương trong hệ thần kinh trung ương. Một trong những triệu chứng phổ biến nhất là đau đầu kéo dài, xảy ra do áp lực nội sọ tăng cao khi khối u lao phát triển và gây phù nề các mô xung quanh. Mức độ đau đầu có thể dao động từ nhẹ đến dữ dội, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

Bệnh nhân có thể gặp các cơn động kinh

Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp các cơn động kinh, đặc biệt khi tổn thương xảy ra ở các vùng não điều khiển vận động hoặc giác quan. Động kinh có thể xuất hiện dưới dạng co giật toàn thân hoặc cục bộ tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng.

Một số bệnh nhân có dấu hiệu thần kinh khu trú, chẳng hạn như liệt nửa người, yếu cơ hoặc rối loạn cảm giác ở một số khu vực của cơ thể. Những triệu chứng này thường liên quan trực tiếp đến vị trí u lao chèn ép hoặc tổn thương các dây thần kinh. Phù gai thị, một dấu hiệu quan trọng của áp lực nội sọ tăng, cũng có thể được quan sát thấy, đặc biệt ở các giai đoạn nặng. Biểu hiện này không chỉ cảnh báo sự nguy hiểm của bệnh mà còn là dấu hiệu giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, u lao có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như suy giảm chức năng thần kinh vĩnh viễn, thậm chí tử vong. Do đó, việc nhận biết sớm và quản lý hiệu quả là yếu tố quyết định để ngăn ngừa những hậu quả nguy hiểm của tình trạng bệnh lý này.

Chẩn đoán u lao và các phương pháp điều trị hiệu quả

Phương pháp chẩn đoán u lao

Sau khi trả lời cho câu hỏi u lao là gì, câu hỏi tiếp theo thường được nhiều người đặt ra chính là cách chẩn đoán cũng như các phương pháp điều trị hiệu quả u lao. Việc chẩn đoán u lao đòi hỏi sự kết hợp giữa các phương pháp lâm sàng, hình ảnh học và xét nghiệm tiên tiến để xác định chính xác tổn thương và nguyên nhân gây bệnh.

Chụp cộng hưởng từ (MRI) là phương pháp chính trong chẩn đoán hình ảnh u lao. TrênMRI, u lao thường xuất hiện dưới dạng khối tổn thương với trung tâm hoại tử, tín hiệu thay đổi theo từng giai đoạn và ngấm thuốc hình nhẫn ở rìa tổn thương. Hình ảnh phù nề xung quanh tổn thương cũng là một dấu hiệu quan trọng.

Chụp cộng hưởng từ (MRI) là phương pháp chính trong chẩn đoán hình ảnh u lao

Ngoài MRI, xét nghiệm PCR mycobacteria được sử dụng để phát hiện DNA của vi khuẩn lao, giúp xác định chính xác tác nhân gây bệnh. Các xét nghiệm bổ sung như phân tích dịch não tủy (CSF), xét nghiệm lao da (tuberculin skin test) và chụp X-quang phổi để tìm các ổ lao nguyên phát cũng có vai trò hỗ trợ trong việc chẩn đoán. Tuy nhiên, việc chẩn đoán u lao có thể gặp khó khăn khi các triệu chứng và hình ảnh học không đặc hiệu, đòi hỏi bác sĩ phải kết hợp nhiều thông tin để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Phương pháp điều trị u lao

Điều trị u lao dựa trên phác đồ kháng lao chuẩn kết hợp với steroid để kiểm soát viêm và giảm áp lực nội sọ.Phác đồ kháng lao thường bao gồm bốn loại thuốc (isoniazid, rifampin, pyrazinamide và ethambutol) trong giai đoạn tấn công kéo dài 2 tháng, sau đó duy trì với isoniazid và rifampin trong 6 - 12 tháng. Liệu trình điều trị cần được cá nhân hóa dựa trên đáp ứng của từng bệnh nhân và tình trạng bệnh.

Steroid, chẳng hạn như dexamethasone, thường được sử dụng để giảm viêm và phù nề, đặc biệt khi tổn thương u lao gây chèn ép lên các cấu trúc thần kinh quan trọng. Trong một số trường hợp, can thiệp phẫu thuật có thể cần thiết, chẳng hạn như khi tổn thương gây áp lực nội sọ nghiêm trọng hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa. Việc theo dõi định kỳ bằng MRI và các xét nghiệm lâm sàng là cần thiết để đánh giá hiệu quả điều trị, ngăn ngừa tái phát.

Áp-xe lao và cách phân biệt với u lao

Tuy đã được giải đáp cho câu hỏi u lao là gì, thế nhưng nhiều người vẫn còn nhầm lẫn giữa u lao và áp-xe lao, vậy hãy cùng phân biệt hai tình trạng này nhé.

Áp-xe lao là một biến chứng hiếm gặp nhưng nguy hiểm, xảy ra khi bệnh lao hệ thần kinh trung ương tiến triển nặng. Đây là giai đoạn sau của u hạt lao, khi tổ chức hạt chuyển thành một ổ áp-xe chứa đầy mủ và vi khuẩn lao. Áp-xe lao thường đi kèm với số lượng vi khuẩn lớn hơn nhiều so với u lao, gây viêm và phá hủy mô xung quanh.

Các triệu chứng phổ biến của áp-xe lao bao gồm sốt cao, đau đầu dữ dội và các dấu hiệu thiếu sót thần kinh khu trú, chẳng hạn như yếu liệt chi, rối loạn cảm giác hoặc rối loạn chức năng giác quan. So với u lao, áp-xe lao có xu hướng tiến triển nhanh và nghiêm trọng hơn, đòi hỏi chẩn đoán và điều trị khẩn cấp.

Việc phân biệt giữa u lao và áp-xe lao chủ yếu dựa trên hình ảnh học và đặc điểm lâm sàng. Trên chụp MRI, u lao thường xuất hiện dưới dạng tổn thương hoại tử trung tâm với tín hiệu thay đổi từ giảm đến tăng, ngấm thuốc hình nhẫn ở các giai đoạn tiến triển. Trong khi đó, áp-xe lao có thành dày hơn, đôi khi phân thùy thành nhiều ngăn, và ngấm thuốc mạnh hơn. Đặc điểm hoại tử dịch hóa trong áp-xe lao thường rõ ràng hơn, đặc biệt khi sử dụng xung khuếch tán (DWI) trên MRI.

Áp-xe lao biểu hiện cấp tính hơn với sốt cao, sụt cân nhanh, và các triệu chứng viêm toàn thân

Về mặt lâm sàng, u lao thường khởi phát chậm với các triệu chứng như đau đầu, động kinh và phù gai thị, trong khi áp-xe lao biểu hiện cấp tính hơn với sốt cao, sụt cân nhanh cùng với các triệu chứng viêm toàn thân. Xét nghiệmPCR mycobacteria và các kỹ thuật giải trình tự gen là công cụ quan trọng để xác định chính xác tác nhân gây bệnh, giúp phân biệt hai tình trạng này và định hướng điều trị phù hợp.

Trên đây là câu trả lời cho câu hỏi "U lao là gì?" cũng như các thông tin liên quan. Hy vọng bài viết đã đem đến cho bạn đọc nhiều kiến thức bổ ích.

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Thị Hồng Nhung

Đã kiểm duyệt nội dung

Tốt nghiệp đại học Khoa Dược. Có kinh nghiệm hơn 10 năm trong lĩnh vực Dược phẩm, tư vấn thuốc và thực phẩm chức năng. Hiện đang là giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:bệnh laobệnh hô hấp

Các bài viết liên quan

Tại sao biến thể Covid-19 JN.1 tồn tại dai dẳng?

Các loại nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ và cách phòng ngừa

Chất lượng không khí ảnh hưởng sức khỏe như thế nào?

Ho cấp tính: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Tại sao trẻ hay bị nghẹt mũi? Những điều cha mẹ nên biết

Phản ứng Tuberculin trong chẩn đoán bệnh lao

Phác đồ điều trị viêm mũi xoang ở trẻ em bố mẹ nên biết

Tìm hiểu chi tiết quy trình kỹ thuật dẫn lưu màng phổi

Nhiễm trùng đường hô hấp ở người lớn​ nguyên nhân do đâu?

Ô nhiễm không khí liên quan đến việc tăng số ca nhập viện do nhiễm trùng đường hô hấp