Phân biệt trực tràng và đại tràng qua cấu tạo, vị trí, chức năng và các bệnh lý thường gặp

Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa trực tràng và đại tràng không chỉ giúp chúng ta nhận thức sâu sắc hơn về cơ chế hoạt động của hệ tiêu hóa, mà còn hỗ trợ trong việc nhận diện và điều trị các bệnh lý liên quan đến hai bộ phận này. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ những khác biệt cơ bản giữa trực tràng và đại tràng, từ đó giúp bạn hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong cơ thể.

Cấu tạo và vị trí của trực tràng và đại tràng

Đại tràng và trực tràng là hai bộ phận nằm ở phần cuối của hệ tiêu hóa nhưng có những khác biệt rõ ràng về cấu tạo và vị trí.

Về cấu tạo

Đại tràng là phần dài hơn và chiếm phần lớn của ruột già. Nó có bốn phần chính: kết tràng lên, kết tràng ngang, kết tràng xuống, và kết tràng sigma. Cấu trúc của đại tràng có nhiều ngăn nhỏ hình thành từ các cơ dọc và các đoạn co giãn, giúp tăng diện tích hấp thụ nước và muối từ thức ăn đã tiêu hóa. Đại tràng chủ yếu tham gia vào quá trình hấp thụ nước từ các chất thải tiêu hóa để hình thành phân.

Trực tràng là phần cuối cùng của đại tràng, nằm ở đoạn thẳng phía cuối hệ tiêu hóa, có chiều dài ngắn hơn, khoảng từ 11-15 cm. Cấu trúc của trực tràng mịn hơn so với đại tràng và không có các đoạn co giãn đặc trưng của đại tràng. Chức năng chính của trực tràng là lưu trữ phân trước khi được bài tiết qua hậu môn.

Đại tràng và trực tràng có cấu tạo và vị trí khác nhau trong cơ thể

Về vị trí

Đại tràng chiếm phần lớn khoang bụng và chia thành các phần khác nhau. Kết tràng lên bắt đầu từ manh tràng và nằm ở phía bên phải của bụng, sau đó kết tràng ngang chạy ngang qua bụng, và kết tràng xuống nằm bên trái. Kết tràng sigma uốn cong và dẫn tới trực tràng. Do đại tràng chiếm một vùng lớn của khoang bụng, nó có sự liên quan mật thiết với nhiều cơ quan nội tạng khác như gan, dạ dày, và lá lách.

Trực tràng nằm sâu hơn trong cơ thể, nằm ở vùng chậu, ngay sau bàng quang ở nam giới và sau tử cung ở nữ giới. Nó kết nối với ống hậu môn và là nơi cuối cùng mà chất thải đi qua trước khi được đẩy ra ngoài.

Tóm lại, đại tràng và trực tràng có sự khác nhau rõ rệt về cấu tạo và vị trí. Trong khi đại tràng chiếm phần lớn hệ thống ruột già với chức năng hấp thụ nước và muối, trực tràng chỉ đảm nhận việc lưu trữ và bài tiết phân, nằm sâu ở vùng chậu.

Chức năng của đại tràng và trực tràng

Về chức năng, đại tràng và trực tràng đóng vai trò khác nhau trong quá trình tiêu hóa và bài tiết, mỗi bộ phận thực hiện những nhiệm vụ riêng biệt và đặc thù.

Đại tràng

Đại tràng đóng vai trò quan trọng trong các quá trình sau của cơ thể:

Hấp thu dinh dưỡng: Đại tràng tiếp nhận phần thức ăn chưa được tiêu hóa hết từ ruột non. Tại đây, các chất dinh dưỡng còn lại tiếp tục được hấp thụ vào máu để cung cấp cho cơ thể. Đại tràng đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn tất quá trình hấp thu này.
Phân hủy thức ăn khó tiêu: Đại tràng tạo ra môi trường kiềm để phân hủy những thành phần khó tiêu hóa mà môi trường acid của dạ dày và ruột non không thể xử lý được. Điều này giúp giảm bớt áp lực cho cơ thể trong việc tiêu hóa các thành phần còn lại của thức ăn.
Hấp thu nước và chất điện giải: Một trong những chức năng chính của đại tràng là hấp thu nước từ thức ăn đã tiêu hóa để tạo thành phân. Việc điều tiết lượng nước này rất quan trọng, vì nếu đại tràng không hoạt động đúng, nó có thể gây ratáo bón (khi hấp thụ quá nhiều nước) hoặc tiêu chảy (khi hấp thụ quá ít nước).

Trực tràng và đại tràng đều đóng vai trò quan trọng khác nhau trong quá trình tiêu hoá thức ăn của cơ thể

Trực tràng

Các chức năng của trực tràng có thể kể đến như:

Lưu trữ và thải phân: Chức năng chính của trực tràng là lưu trữ phân trước khi được thải ra ngoài. Khi phân di chuyển đến trực tràng, các dây thần kinh trong vùng này sẽ gửi tín hiệu lên não, kích hoạt nhu cầu đi đại tiện.
Tiết dịch nhầy bôi trơn: Khi đi đại tiện, trực tràng tiết ra dịch nhầy để bôi trơn và giúp phân di chuyển qua ống hậu môn dễ dàng hơn. Điều này đảm bảo quá trình bài tiết diễn ra trơn tru và giảm đau đớn khi phân đi qua hậu môn.

Như vậy, đại tràng tập trung vào việc hấp thu chất dinh dưỡng và nước, còn trực tràng đảm nhận vai trò lưu trữ và thải phân ra ngoài.

Một số bệnh lý thường gặp ở trực tràng và đại tràng

Đại tràng và trực tràng là hai bộ phận quan trọng trong hệ tiêu hóa, và cả hai đều có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh lý khác nhau, từ viêm nhiễm nhẹ đến ung thư. Các bệnh lý liên quan đến hai bộ phận này thường có những biểu hiện đặc trưng và cần được chẩn đoán, điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

Các bệnh lý về đại tràng

Một số bệnh lý thường gặp ở đại tràng:

Ung thư đại tràng: Là một trong những loại ung thư phổ biến nhất, thường phát triển từ các polyp lành tính trên thành đại tràng, sau đó có thể chuyển thành ác tính. Ung thư đại tràng thường tiến triển chậm và không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn.
Viêm đại tràng: Đây là tình trạng viêm lớp niêm mạc bên trong đại tràng, gây ra đau bụng, tiêu chảy, và đôi khi có máu trong phân. Viêm đại tràng có thể do nhiễm trùng, bệnh tự miễn hoặc do chế độ ăn uống không phù hợp.
Viêm đại tràng co thắt (hội chứng ruột kích thích): Là một dạng rối loạn chức năng đại tràng mà không có tổn thương thực thể. Người bệnh thường bị đau bụng kèm theo tiêu chảy hoặc táo bón, do sự co bóp bất thường của đại tràng.
Viêm đại tràng giả mạc: Bệnh này thường do vi khuẩn Clostridium difficile gây ra, đặc biệt là sau khi sử dụng kháng sinh kéo dài. Nó gây ra viêm nghiêm trọng ở đại tràng, kèm theo triệu chứng tiêu chảy, sốt, và mất nước nặng.

Ung thư đại tràng là một trong những bệnh lý ung thư phổ biến nhất

Các bệnh lý về trực tràng

Trực tràng có thể gặp phải một số bệnh lý như:

Viêm loét trực tràng: Đây là tình trạng viêm và loét ở niêm mạc trực tràng, thường gặp trong các bệnh tự miễn như viêm loét đại tràng và bệnh Crohn. Người bệnh có thể bị tiêu chảy mãn tính kèm theo máu, đau vùng chậu, và sốt.
Sa trực tràng: Xảy ra khi một phần hoặc toàn bộ trực tràng trượt ra ngoài qua ống hậu môn. Đây là tình trạng hiếm gặp nhưng thường gây đau đớn và khó chịu cho người bệnh, đặc biệt khi đi đại tiện.
Polyp trực tràng: Là các khối u nhỏ phát triển từ niêm mạc trực tràng, có thể là lành tính hoặc ác tính. Polyp cần được loại bỏ để tránh nguy cơ phát triển thành ung thư trực tràng.
Ung thư trực tràng: Giống như ung thư đại tràng, ung thư trực tràng thường xuất phát từ polyp. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, ung thư trực tràng có thể lan rộng và gây nguy hiểm đến tính mạng.
Các bệnh lây qua đường tình dục: Trực tràng có thể bị nhiễm các loại vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng từ các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu,giang mai, và chlamydia. Nhiễm trùng này thường gây đau rát, chảy dịch bất thường, và trong một số trường hợp có thể gây biến chứng nghiêm trọng.

Một khối u nhỏ phát triển ở trực tràng còn được gọi là polyp

Tóm lại, dù trực tràng và đại tràng đều thuộc về phần cuối của hệ tiêu hóa, chúng có những khác biệt rõ ràng về cấu tạo, vị trí và chức năng. Việc phân biệt chính xác giữa hai bộ phận này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hoạt động của cơ thể mà còn là yếu tố quan trọng trong việc nhận diện và điều trị các bệnh lý liên quan.

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcTrần Huỳnh Minh Nhật

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ chuyên khoa Dược lý - Dược lâm sàng. Tốt nghiệp 2 trường đại học Mở và Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Có kinh nghiệm nghiên cứu về lĩnh vực sức khỏe, đạt được nhiều giải thưởng khoa học. Hiện là Dược sĩ chuyên môn phụ trách xây dựng nội dung và triển khai dự án đào tạo - Hội đồng chuyên môn tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:bệnh trực tàngbệnh đại tràng

Các bài viết liên quan

Đại tràng chậu hông là gì? Các bệnh lý liên quan đến đại tràng chậu hông

Những cách phòng chống bệnh viêm đại tràng hiệu quả bạn nên biết

Viêm loét đại tràng bên trái: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Viêm xung huyết trực tràng là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Mạc treo đại tràng ngang: Cấu trúc, vai trò và bệnh lý liên quan

Mổ đại tràng​ và những biến chứng sau mổ cần lưu ý

Ưu điểm vượt trội của kỹ thuật nội soi đại trực tràng

Ung thư đại tràng có lây không? Nguyên nhân gây ung thư đại tràng

Viêm đại tràng cấp tính có nguy hiểm không? Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh

Tìm hiểu mổ u đại tràng có nguy hiểm không và phương pháp mổ