Tác động của Covid-19 đối với bệnh Parkinson

Các biến chứng hoặc di chứng lâu dài của Covid-19 ngày càng được báo cáo nhiều hơn, từ mệt mỏi nhẹ đến mệt mỏi suy nhược, đau ngực và các triệu chứng thần kinh. Trong số đó có mối quan tâm là liệu COVID-19 có ảnh hưởng đến bệnh nhân mắc bệnh Parkinson (PD) hay không?

Các liên kết có thể có giữa Covid-19 và PD

Nhiều quan sát cho thấy mối liên hệ giữa Covid-19 và sự thoái hóa thần kinh. Đầu tiên, SARS-CoV-2 có thể xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương (CNS) qua biểu mô mũi, gây chết tế bào thần kinh. Hạ hoặc thiếu máu được báo cáo ở cả PD và Covid-19 tiền lâm sàng. Covid-19 có thể gây tổn thương hạch nền, do tổn thương huyết khối.

Hơn nữa, các kháng thể phản ứng chéo với coronavirus người theo mùa đặc hữu ở mức độ cao hơn ở bệnh nhân PD so với nhóm chứng khỏe mạnh có thể gợi ý vai trò của nhiễm virus trong cơ chế bệnh sinh của tình trạng này. Siêu viêm có thể kích hoạt các tế bào miễn dịch thường trú trong thần kinh trung ương hoặc kích hoạt sự xâm nhập của tế bào miễn dịch đến não, khiến chúng tấn công và giết chết các tế bào thần kinh và các tế bào liên quan.

Vì PD có liên quan đến yếu cơ hô hấp, tư thế bất thường và độ cứng của cơ hô hấp, và chuyển động thành ngực kém trong quá trình hô hấp, bệnh nhân PD phát triển Covid-19 nặng có thể có nguy cơ cao không đáp ứng với thở máy, nếu điều này trở nên cần thiết.

Covid ảnh hưởng đến tất cả mọi người, trong đó có cả những người mắc bệnh Parkinson

Hơn nữa, có vẻ như sự hiện diện của viêm mãn tính, do sự hiện diện của các yếu tố nguy cơ tim mạch như béo phì, tăng huyết áp và bệnh nội tạng, sẽ dẫn đến một cơn bão cytokine khi bệnh nhân PD gặp phải hội chứng hô hấp cấp tính nặng coronavirus 2 (SARS-CoV-2), mầm bệnh đằng sau đại dịch hiện nay.

Viêm phổi là nguyên nhân phổ biến nhất khiến bệnh nhân PD nhập viện và tử vong, nhưng mặc dù mối liên hệ chung của Covid-19 với viêm phổi, có rất ít bằng chứng cho thấy Covid-19 làm tăng nguy cơ tử vong ở bệnh nhân PD.

Các cơ chế giả định khác theo đó Covid-19 có thể được cho là làm trầm trọng thêm bệnh PD bao gồm nguy cơ phản ứng viêm siêu vi toàn thân đối với nhiễm trùng, sự yếu ớt tăng lên của bệnh nhân PD so với dân số chung và các tương tác có thể xảy ra giữa các tế bào thần kinh dopaminergic và các tế bào điều hòa renin - hệ thống angiotensin.

PD có làm tăng nguy cơ mắc Covid-19 nghiêm trọng không?

Một số nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của PD không làm tăng nguy cơ xét nghiệm dương tính với Covid-19. Nhóm tuổi của bệnh nhân PD bị ảnh hưởng bởi Covid-19 tương tự như nhóm dân số nói chung.

Một lần nữa, trong hầu hết các trường hợp, nhiễm trùng không tạo ra các triệu chứng nhẹ và ít tử vong. Tỷ lệ nhập viện và tỷ lệ tử vong tương đương với tỷ lệ dân số chung.

Covid-19 có làm tăng mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng PD không?

Khi so sánh với bệnh nhân không dùng Covid-19, bệnh nhân PD có Covid-19 có các triệu chứng vận động nghiêm trọng hơn và dao động tắt mở nhiều hơn, cũng như các triệu chứng không vận động.

Các triệu chứng vận động trở nên tồi tệ hơn khi dùng Covid-19, bao gồm cả việc gia tăng thời gian nghỉ trong cả ngày, so với những bệnh nhân không dùng Covid-19-PD. Sự gia tăng đáng chú ý là dẫn đến việc tăng liều lượng thuốc dopaminergic lên đến một trong ba trường hợp.

Tiêu chảy phổ biến hơn ở bệnh nhân Covid-19 bị PD, xảy ra trong một nửa số trường hợp. Điều này có thể làm gián đoạn liều lượng bình thường với levodopa và các loại thuốc dopaminergic khác. Điều này góp phần làm trầm trọng thêm các triệu chứng vận động ở nhóm bệnh nhân Covid-19-PD, cùng với tình trạng nhiễm trùng. Trên thực tế, tiêu chảy có thể giải thích đầy đủ sự gia tăng thời gian nghỉ giữa những bệnh nhân này so với những bệnh nhân PD không dùng Covid-19.

Tin vui là Parkinson không làm gia tăng nguy cơ mắc Covid

Tuy nhiên, bản thân Covid-19, thay vì sự hiện diện của bệnh tiêu chảy, là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm các dao động tắt - mở động cơ.

Tác dụng phụ của Covid-19 đối với các triệu chứng PD có thể là do sốt cao, khó hô hấp và thiếu oxy, sự tham gia của hệ thống đông máu, đau cơ và các yếu tố gây căng thẳng khác. Nguy cơ suy giảm hô hấp có thể cao hơn do rối loạn vận động và độ cứng có thể được cho là làm giảm khả năng sống và lưu lượng thở ra đỉnh điểm.

Đau, gián đoạn giấc ngủ và mệt mỏi cũng có thể làm trầm trọng thêm một số triệu chứng của PD. Đặc biệt nổi bật là hiệu ứng của sự lo lắng và cô lập. Trong trường hợp nhiễm trùng nặng, nhập viện có thể dẫn đến việc phải thở máy, đặc biệt nếu bệnh nhân PD lớn tuổi và có nhiều bệnh đi kèm. Điều này càng khó khăn hơn nếu bệnh nhân đang điều trị bằng các liệu pháp khác, chẳng hạn như kích thích não sâu hoặc truyền levodopa trong não, và tỷ lệ tử vong có thể cao hơn trong những trường hợp này.

Các triệu chứng không phải do vận động như mệt mỏi là do bản thân Covid-19, có lẽ do viêm hệ thống. Các triệu chứng tiết niệu như tiểu không kiểm soát và tiểu đêm nặng hơn cả vì sự gia tăng dao động vận động khi tắt và sự hiện diện của chính nhiễm trùng.

Suy giảm nhận thức không được quan sát thấy, và các chức năng tự trị vẫn không bị ảnh hưởng. Các triệu chứng không liên quan đến vận động cũng cho thấy tổng thể xấu đi khi khởi phát Covid-19. Tuy nhiên, các triệu chứng tâm thần trở nên tồi tệ hơn ở những người có bệnh tâm thần từ trước, chủ yếu là mất ngủ và trầm cảm. Những bệnh nhân như vậy có nhiều khả năng là nữ và trẻ hơn.

Ảnh hưởng của Đại dịch đối với bệnh nhân PD

Những bệnh nhân Parkinson rất cần sự chăm sóc từ người thân và đội ngũ y tế

Đại dịch Covid-19 khiến bệnh nhân PD gặp nhiều thay đổi trong cách họ được chăm sóc y tế. Thông tin từ xa trở nên thịnh hành, khi các nguồn lực được phân bổ lại để đáp ứng các bệnh nhân cấp cứu. Điều này đi kèm với một số hạn chế như khó đánh giá tâm trạng hoặc tình trạng nhận thức, hoặc mức độ cứng nhắc, thông qua y học từ xa.

Vắc xin Covid-19 cũng có thể giúp bảo vệ bệnh nhân PD mặc dù một số triệu chứng tăng cường trong thời gian ngắn.

Không có bằng chứng cho thấy PD làm tăng nguy cơ mắc Covid-19 nghiêm trọng. Mặc dù vi-rút có vai trò gây ra hoặc làm trầm trọng thêm bệnh Parkinson dường như không thể xảy ra tại thời điểm này, nhưng sự trầm trọng của các triệu chứng vận động và không vận động cụ thể đã được báo cáo.

Trên đây là tác động của Covid-19 đối với bệnh Parkinson. Các nghiên cứu sâu hơn sẽ được yêu cầu để chỉ ra mức độ ảnh hưởng trực tiếp của sự xâm nhập của virus trong não đối với những phát hiện này, và mức độ là do viêm hệ thống. Theo dõi cẩn thận những người sống sót sau Covid-19 có thể giúp tìm ra mối liên hệ giữa nhiễm trùng này với bệnh PD trong tương lai hoặc các rối loạn thần kinh khác trong tương lai.

Bảo Hân