Xạ trị u tuyến yên ác tính và những điều cần biết

U tuyến yên là khối u phát triển từ tuyến yên, một cơ quan nhỏ nhưng quan trọng nằm ở hố yên, một khoang xương ở đáy hộp sọ. Những khối u này thường lành tính, nhưng trong một số trường hợp, chúng có thể trở thành ác tính, xâm lấn các mô lân cận và trong một số trường hợp hiếm hoi, lan sang các bộ phận khác của cơ thể.

Tổng quan về u tuyến yên ác tính

Tuyến yên đóng vai trò thiết yếu trong việc điều chỉnh nhiều chức năng của cơ thể, bao gồm sản xuất hormone kiểm soát tuyến thượng thận, tuyến giáp, sự phát triển của xương và tiết sữa. Hầu hết các khối u tuyến yên đều lành tính, nhưng trong một số trường hợp, chúng có thể trở thành ác tính, xâm lấn các mô và cơ quan xung quanh. Sự biến đổi này có thể dẫn đến các triệu chứng nặng nề và nguy hiểm hơn, đòi hỏi phải điều trị toàn diện, bao gồm xạ trị u tuyến yên ác tính.

U tuyến yên ác tính gây nhiều rối loạn chức năng tuyến yên

Triệu chứng u tuyến yên

Các triệu chứng của u tuyến yên có thể khác nhau tùy thuộc vào kích thước của chúng và các hormone mà chúng ảnh hưởng. Các khối u nhỏ có thể dẫn đến rối loạn chức năng tuyến yên, chẳng hạn như:

Rối loạn kinh nguyệt;
Tăng tiết prolactin;
Chậm phát triển;
Bệnh to đầu chi (phát triển bất thường ở tay, chân và mặt);
Mệt mỏi và vô sinh.

Ở các khối u lớn hơn, thường có áp lực lên các dây thần kinh và mô xung quanh, có thể dẫn đến:

Tê mặt;
Lác mắt (mắt lác);
Tăng áp lực nội sọ;
Buồn nôn, đau đầu và thậm chí hôn mê.

Nguy cơ u tuyến yên

Mặc dù không có bằng chứng kết luận nào cho thấy các yếu tố môi trường trực tiếp gây ra khối u tuyến yên ác tính, nhưng các yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ. Bao gồm:

Rối loạn tân sinh đa tuyến nội tiết type 1 (MEN1)

Các gia đình có người mắc bệnh MEN1 có khả năng mắc khối u tuyến yên cao hơn.

Carney complex

Một rối loạn di truyền làm tăng nguy cơ mắc khối u tuyến yên.

Bệnh to đầu chi

Một tình trạng mà hormone tăng trưởng quá mức dẫn đến sự phì đại bất thường của các chi, chẳng hạn như tay, chân và mặt.

U tuyến yên có thể gây ra bệnh to đầu chi

Xạ trị u tuyến yên ác tính

Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị chính cho khối u tuyến yên ác tính, đặc biệt là khi phẫu thuật không phải là lựa chọn khả thi hoặc khi khối u tái phát sau phẫu thuật. Mục tiêu chính của xạ trị u tuyến yên là tiêu diệt các tế bào khối u bằng cách phá hủy DNA của chúng thông qua các chùm tia bức xạ có mục tiêu.

Xạ trị u tuyến yên có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị độc lập hoặc kết hợp với phẫu thuật, liệu pháp y tế hoặc thay thế hormone.

Có một số kỹ thuật chuyên biệt được sử dụng để xạ trị u tuyến yên:

Xạ phẫu

Kỹ thuật này cung cấp liều lượng bức xạ cao trong một phân liều điều trị. Xạ phẫu không liên quan đến việc cắt bỏ khối u hay phẫu thuật ngoại khoa, thay vào đó là sử dụng các chùm tia bức xạ tập trung để nhắm vào khối u.

Quá trình xạ phẫu bắt đầu bằng chụp CT để mô phỏng vị trí chính xác của khối u và các cơ quan khỏe mạnh xung quanh. Dựa trên những hình ảnh này, nhóm điều trị sẽ xác định phương án cung cấp bức xạ hiệu quả nhất.

Xạ phẫu thường bao gồm 1 đến 5 phân liều và đặc biệt hữu ích đối với các khối u nhỏ hoặc được xác định rõ.

Xạ trị điều biến cường độ (IMRT)

IMRT thường được sử dụng cho các khối u tuyến yên lớn hơn đã xâm lấn các cấu trúc gần đó, chẳng hạn như xoang hang. Phương pháp này cho phép cung cấp liều lượng bức xạ cao cho khối u đồng thời giảm thiểu tiếp xúc với các mô khỏe mạnh xung quanh.

Quá trình điều trị kéo dài trong nhiều tuần, thường kéo dài từ 4 đến 6 tuần, với năm lần điều trị mỗi tuần.

Xạ trị u tuyến yên để ít bị xâm lấn các mô khỏe mạnh xung quanh

Xạ trị proton

Liệu pháp proton sử dụng chùm tia proton thay vì tia X để tiêu diệt các tế bào ung thư. Chùm tia proton truyền năng lượng trực tiếp vào khối u, giảm thiểu tổn thương cho các mô khỏe mạnh. Độ chính xác này khiến liệu pháp proton trở thành phương pháp lý tưởng để điều trị các khối u nằm gần các cấu trúc quan trọng trong não.

Tuy nhiên, do chi phí cao và cần có thiết bị chuyên dụng nên liệu pháp proton ít được sử dụng hơn.

Giống như bất kỳ phương pháp điều trị nào, xạ trị đối với các khối u tuyến yên ác tính có thể gây ra các tác dụng phụ. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm:

Mệt mỏi;
Kích ứng da tại vị trí điều trị;
Buồn nôn;
Thay đổi tạm thời trong nhu động ruột.

Những tác dụng phụ này thường nhẹ và có xu hướng giảm dần sau khi hoàn tất quá trình điều trị. Tuy nhiên, tùy thuộc vào vị trí và cường độ bức xạ, một số bệnh nhân có thể gặp phải các biến chứng cụ thể hơn, chẳng hạn như:

Các vấn đề về thị lực tạm thời;
Mất trí nhớ ngắn hạn;
Suy giảm nhận thức nhẹ.

Xạ trị cũng thường để lại nhiều biến chứng

Những biến chứng này rất hiếm gặp và thường sẽ tự khỏi theo thời gian, nhưng điều quan trọng là bệnh nhân phải theo dõi tình trạng của mình và thông báo bất kỳ triệu chứng bất thường nào cho bác sĩ chăm sóc sức khỏe của mình.

Phòng ngừa u tuyến yên

Mặc dù không có cách nào đảm bảo để ngăn ngừa u tuyến yên, nhưng có một số thay đổi lối sống và biện pháp phòng ngừa có thể làm giảm nguy cơ phát triển u tuyến yên. Sau đây là một số bước bạn có thể thực hiện để duy trì sức khỏe tốt và có khả năng giảm khả năng phát triển u tuyến yên:

Dinh dưỡng cân bằng

Duy trì chế độ ăn uống cân bằng giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất xơ là điều cần thiết cho sức khỏe tổng thể. Chế độ ăn giàu chất dinh dưỡng giúp tăng cường hệ thống miễn dịch và bảo vệ chống lại nhiều bệnh khác nhau, bao gồm cả u tuyến yên.

Tập ​​thể dục thường xuyên

Tập ​​thể dục thường xuyên có thể giúp duy trì cân nặng khỏe mạnh và hỗ trợ các hệ thống trong cơ thể hoạt động bình thường. Tập thể dục thúc đẩy sự cân bằng hormone tốt hơn và có thể giúp ngăn ngừa các tình trạng góp phần phát triển khối u.

Tránh hút thuốc và hạn chế rượu

Hút thuốc và uống quá nhiều rượu có liên quan đến nguy cơ phát triển nhiều loại khối u khác nhau, bao gồm cả khối u tuyến yên. Bỏ hút thuốc và hạn chế uống rượu là các biện pháp phòng ngừa quan trọng để bảo vệ sức khỏe của bạn.

Bảo vệ khỏi tia UV

Tiếp xúc quá nhiều với tia cực tím (UV) có thể làm tăng nguy cơ ung thư da, bao gồm cả u hắc tố tuyến yên. Để giảm thiểu nguy cơ này, hãy bảo vệ làn da của bạn bằng cách sử dụng kem chống nắng và tránh tiếp xúc lâu với ánh nắng mặt trời, đặc biệt là trong giờ cao điểm.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Lên lịch kiểm tra sức khỏe định kỳ là rất quan trọng để phát hiện sớm khối u tuyến yên và các tình trạng sức khỏe khác. Chẩn đoán sớm làm tăng cơ hội điều trị thành công và giúp ngăn ngừa biến chứng.

Nên khám sức khỏe định kỳ để đảm bảo cơ thể không có những bất thường gây nguy hiểm

Kiểm soát căng thẳng

Căng thẳng mãn tính có thể làm suy yếu hệ thống miễn dịch và khiến cơ thể dễ mắc bệnh hơn. Kết hợp các kỹ thuật giảm căng thẳng như thiền, yoga, tập thể dục và thư giãn có thể giúp tăng cường khả năng phục hồi của cơ thể và giảm nguy cơ mắc bệnh.

Tóm lại, liệu pháp xạ trị đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị khối u tuyến yên ác tính, đặc biệt là trong những trường hợp không thể phẫu thuật hoặc khi khối u tái phát. Bằng cách nhắm mục tiêu vào khối u bằng các chùm tia xạ chính xác, phương pháp xạ trị u tuyến yên sẽ tiêu diệt các tế bào ung thư trong khi vẫn bảo tồn các mô khỏe mạnh. Mặc dù không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa được khối u tuyến yên nhưng việc áp dụng lối sống lành mạnh với chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập thể dục thường xuyên và tránh những thói quen có hại như hút thuốc có thể giúp giảm nguy cơ. Kiểm tra sức khỏe định kỳ và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần duy trì cơ thể khỏe mạnh, hỗ trợ thêm cho nỗ lực phòng ngừa bệnh tật của bạn.

Xem thêm:

Xạ trị trong điều trị ung thư
Xạ trị ung thư trực tràng ống hậu môn

Có thể bạn quan tâm

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, vui lòng liên hệ với Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế để được tư vấn cụ thể. Xem thêm

Dược sĩ Đại họcNguyễn Mỹ Huyền

Đã kiểm duyệt nội dung

Dược sĩ Đại học có nhiều năm kinh nghiệm trong việc tư vấn Dược phẩm và hỗ trợ giải đáp thắc mắc về Bệnh học. Hiện đang là giảng viên cho Dược sĩ tại Nhà thuốc Long Châu.

Xem thêm thông tin

Chủ đề:Xạ trịĐiều trị ung thư

Các bài viết liên quan

Ung thư vòm họng có chữa được không? Những giải pháp trong điều trị ung thư vòm họng

Khi nào nên xạ trị ung thư​? Có bao nhiêu phương pháp xạ trị ung thư hiện nay?

Công nghệ xạ trị RapidArc và những điều cần lưu ý khi thực hiện

Liều bức xạ là gì? Tầm quan trọng của bức xạ trong y khoa hiện nay

Xạ trị ung thư tuyến giáp: Phương pháp điều trị hiệu quả và những điều cần biết

Tác dụng phụ của hóa trị ung thư là gì? Làm thế nào để kiểm soát?

Phương pháp điều trị ung thư mới và những điều cần biết về điều trị ung thư

Ung thư giai đoạn cuối sống được bao lâu? Các triệu chứng của ung thư giai đoạn cuối

Nơ ung thư là gì? Ý nghĩa của các màu nơ ung thư

Phân tích bộ gen sớm cải thiện kết quả điều trị ung thư