พระราชบัญญัติป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2495พระราชบัญญัติ ป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. ๒๔๙๕ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร. ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๕ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๙๕ เป็นปีที่ ๗ ในรัชกาลปัจจุบันพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรมีกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและระงับอัคคีภัย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้มาตรา 1 มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า "พระราชบัญญัติป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. ๒๔๙๕"มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปมาตรา 3 มาตรา ๓ ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในเขตเทศบาลทุกแห่ง และเมื่อเห็นสมควรจะให้ใช้ในเขตท้องที่อื่นใด เมื่อใด ให้ประกาศโดยพระราชกฤษฎีกามาตรา 4 มาตรา ๔ ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติจัดการดับเพลิงไหม้ ร.ศ. ๑๑๗มาตรา 5 มาตรา ๕ ในพระราชบัญญัตินี้ "รัฐมนตรี" หมายความว่า รัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ "เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น" ในท้องถิ่นที่ได้ยกฐานะเป็นเทศบาลแล้ว หมายความว่า นายกเทศมนตรี หรือเทศมนตรีซึ่งนายกเทศมนตรีได้มอบหมาย ส่วนในท้องถิ่นที่ยังมิได้ยกฐานะเป็นเทศบาล หมายความว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือนายอำเภอมาตรา 5 ซึ่งผู้ว่าราชการจังหวัดได้มอบหมาย เว้นแต่ในท้องถิ่นซึ่งมีความจำเป็น รัฐมนตรีจะแต่งตั้งบุคคลที่เห็นสมควรให้เป็น "เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น" ตามความจำเป็นนั้นก็ได้ ทั้งนี้ ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา "เจ้าพนักงานดับเพลิง" หมายความว่ามาตรา 5 บุคคลซึ่งเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นแต่งตั้งให้มีอำนาจหน้าที่ดับเพลิงตามบทแห่งพระราชบัญญัตินี้มาตรา 6 มาตรา ๖ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงเพื่อกิจการ ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดเงื่อนไขในการใช้ การเก็บรักษา หรือการมีไว้ซึ่งสิ่งที่อาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) กำหนดให้ผู้ที่ประกอบกิจการอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่ายมาตรา 6 มีไว้ซึ่งสิ่งที่จำเป็นในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยตามสมควรแก่สภาพแห่งอาคารหรือกิจการนั้น (๓) กำหนดลักษณะของอาณัติสัญญาณหรือเครื่องหมายเกี่ยวกับการป้องกันหรือระงับอัคคีภัย (๔) กำหนดเครื่องแบบหรือเครื่องหมายประจำตัวเจ้าหน้าที่ในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัย กฎกระทรวงนั้นมาตรา 6 เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้มาตรา 7 มาตรา ๗ ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจและหน้าที่ในการป้องกันและระงับอัคคีภัย และจัดให้มีไว้ซึ่ง (๑) เครื่องดับเพลิงและอุปกรณ์ วัตถุเคมีสำหรับดับเพลิงหรือเครื่องมือเครื่องใช้อย่างอื่นสำหรับดับเพลิง ตามความจำเป็นแห่งท้องถิ่น (๒) สถานที่สำหรับเก็บรักษาสิ่งของต่าง ๆ ดังกล่าวใน (๑) โดยแยกเป็นหน่วย ๆมาตรา 7 ตามความจำเป็น เพื่อใช้ดับเพลิงได้ทันท่วงทีมาตรา 1 หมวด ๑ การป้องกันอัคคีภัยมาตรา 8 มาตรา ๘ เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจแต่งตั้งเทศมนตรี ปลัดเทศบาล พนักงานเทศบาลตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป ปลัดอำเภอ หัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอ ข้าราชการพลเรือนสามัญตั้งแต่ชั้นตรีขึ้นไป หรือนายตำรวจซึ่งมียศตั้งแต่นายร้อยตำรวจตรีขึ้นไป ให้เป็นนายตรวจมาตรา 9 มาตรา ๙ ให้นายตรวจมีหน้าที่ (๑) ตรวจตราดูว่ามีสิ่งใดอยู่ในภาวะอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) ตรวจตราดูบุคคลผู้มีหน้าที่ตามบทบัญญัติเกี่ยวกับการป้องกันอัคคีภัยซึ่งบัญญัติไว้ในกฎหมายนี้ หรือกฎหมายอื่นว่าได้ปฏิบัติโดยถูกต้องหรือไม่มาตรา 10 มาตรา ๑๐ ให้นายตรวจมีอำนาจ (๑) เข้าไปในอาคาร ในระหว่างอาทิตย์ขึ้นถึงอาทิตย์ตก เมื่อมีเหตุผลอันแสดงให้เห็นว่า มีสิ่งใดอยู่ในภาวะอันอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย (๒) แนะนำเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารให้ขนย้าย ทำลาย เปลี่ยนแปลงแก้ไข สิ่งซึ่งอาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่ายมาตรา 10 หรือจัดให้มีขึ้นซึ่งสิ่งที่จำเป็นในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงมาตรา 11 มาตรา ๑๑ ในการปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ ให้นายตรวจแสดงเครื่องหมายประจำตัว หรือบัตรประจำตัวเจ้าพนักงานและชี้แจงเหตุผลในการเข้าไปในอาคาร หรือการแนะนำการปฏิบัติตามความในมาตรา ๑๐มาตรา 12 มาตรา ๑๒ ให้นายตรวจรายงานผลต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นทุกครั้ง เมื่อได้ไปปฏิบัติการตามมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐ เมื่อนายตรวจได้แนะนำตามความในมาตรา ๑๐ (๒) แล้ว เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำนั้น ให้นายตรวจรายงานต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นเพื่อพิจารณามาตรา 12 เมื่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นได้ตรวจพบเหตุการณ์ด้วยตนเองก็ดีหรือเมื่อได้รับรายงานจากนายตรวจตามความในวรรคก่อนก็ดี ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจสั่งเป็นหนังสือ กำหนดวันและเวลาอันสมควรให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารปฏิบัติการอย่างใดอย่างหนึ่งตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๐ (๒) ผู้ได้รับคำสั่งตามความในวรรคก่อนมาตรา 12 อาจอุทธรณ์คำสั่งของเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นต่อรัฐมนตรี โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นผู้ออกคำสั่งนั้น ภายในกำหนดเจ็ดวัน นับแต่วันที่ได้รับคำสั่ง ในระหว่างอุทธรณ์คำสั่งนี้ ให้รอการปฏิบัติการตามคำสั่งไว้ก่อน ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นรีบรวบรวมหลักฐานและคำชี้แจงต่าง ๆ เสนอตามลำดับจนถึงรัฐมนตรีมาตรา 12 คำสั่งของรัฐมนตรีให้เป็นที่สุดมาตรา 13 มาตรา ๑๓ ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจและหน้าที่เช่นเดียวกับนายตรวจตามความในมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐มาตรา 14 มาตรา ๑๔ เมื่อเห็นเป็นการสมควร รัฐมนตรีมีอำนาจแต่งตั้งข้าราชการพลเรือนไม่ต่ำกว่าชั้นตรี หรือเทียบเท่าขึ้นไป ให้เป็นนายตรวจพิเศษ นายตรวจพิเศษ มีอำนาจและหน้าที่แนะนำการปฏิบัติแก่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่น และมีอำนาจและหน้าที่เช่นเดียวกับนายตรวจตามความในมาตรา ๙ และมาตรา ๑๐มาตรา 2 หมวด ๒ การระงับอัคคีภัยมาตรา 15 มาตรา ๑๕ ให้รัฐมนตรีแต่งตั้งผู้อำนวยการดับเพลิงประจำท้องถิ่น โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจหน้าที่อำนวยการดับเพลิงและซ้อมดับเพลิง และมีอำนาจบังคับบัญชาเจ้าพนักงานดับเพลิงในขณะทำการดับเพลิงมาตรา 16 มาตรา ๑๖ ในการดับเพลิงให้เป็นหน้าที่ของเจ้าพนักงานดับเพลิง เจ้าพนักงานตำรวจ และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมาตรา 17 มาตรา ๑๗ เจ้าของหรือผู้ครอบครอง หรือบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลรักษาซึ่งอาศัยอยู่ในสถานที่ต้นเหตุเกิดอัคคีภัยมีหน้าที่ต้องทำการดับเพลิง และต้องแจ้งให้เจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖ ซึ่งอยู่ใกล้เคียงทราบโดยด่วน การแจ้งนั้น จะแจ้งด้วยตนเองหรือมอบหมายให้บุคคลอื่นไปแจ้งแทนก็ได้ แต่ถ้าไม่มีการแจ้ง เจ้าของมาตรา 17 ผู้ครอบครอง หรือบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ดูแลนั้น จะต้องเป็นผู้รับผิดตามมาตรานี้มาตรา 18 มาตรา ๑๘ ผู้ใดพบเพลิงเริ่มไหม้ ให้ผู้นั้นแจ้งต่อเจ้าของ หรือผู้ครอบครองอาคารเพื่อทำการดับเพลิง ถ้าไม่ปรากฏตัวเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคาร และเพลิงนั้นอยู่ในสภาพที่ตนสามารถทำการดับได้ ก็ให้ทำการดับเพลิงนั้นทันที ถ้าเพลิงนั้นอยู่ในสภาพที่ไม่สามารถทำการดับได้ ก็ให้รีบแจ้งเหตุต่อเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖มาตรา 18 ซึ่งอยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้นั้นให้ทราบมาตรา 19 มาตรา ๑๙ ให้เจ้าพนักงานดับเพลิง เจ้าพนักงานตำรวจ และเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นมีอำนาจใช้เครื่องดับเพลิงและอุปกรณ์วัตถุเคมีสำหรับดับเพลิง หรือเครื่องมือเครื่องใช้อย่างอื่นสำหรับดับเพลิงของเจ้าของ หรือผู้ครอบครองอาคารที่เกิดเพลิงนั้นมาตรา 19 หรือของเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารใกล้เคียงได้เท่าที่จำเป็นเพื่อการดับเพลิงนั้นมาตรา 20 มาตรา ๒๐ เพื่อประโยชน์ในการดับเพลิง ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจที่จะสั่งให้เจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๑๖ กระทำการ ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดสถานที่ชั่วคราวสำหรับรักษาทรัพย์สินของผู้ประสบอัคคีภัย (๒) จัดระเบียบการจราจรชั่วคราวในบริเวณที่เห็นว่าเป็นประโยชน์ในการดับเพลิง (๓)มาตรา 20 ปิดกั้นมิให้ผู้ซึ่งไม่มีส่วนเกี่ยวข้องเข้าไปในบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้ (๔) จัดการรักษาความสงบเรียบร้อยและป้องกันเหตุโจรผู้ร้าย (๕) เข้าไปในอาคารที่เป็นต้นเพลิงและในที่ดินที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้เพื่อทำการดับเพลิงมาตรา 20 ถ้าต้องเข้าไปในอาคารอื่นที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณเพลิงไหม้เพื่อทำการดับเพลิง ต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารก่อน เว้นแต่มีเจ้าหน้าที่ดับเพลิงซึ่งเป็นข้าราชการหรือพนักงานเทศบาลตั้งแต่ชั้นตรีหรือมียศตั้งแต่นายร้อยตำรวจตรีหรือเทียบเท่าขึ้นไปมาตรา 20 เป็นหัวหน้าควบคุมรับผิดชอบในการเข้าไปในอาคารนั้นอยู่ด้วย (๖) เข้าไปในอาคารหรือที่ดินที่อยู่ใกล้เคียงกับบริเวณที่เกิดเพลิงไหม้เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบอัคคีภัย หรือช่วยขนย้ายทรัพย์สินของผู้ที่จะประสบอัคคีภัย เมื่อเจ้าของหรือผู้ครอบครองหรือผู้ประสบอัคคีภัยร้องขอ (๗) ใช้บ่อน้ำ สระน้ำ ท่อ ทางระบายน้ำมาตรา 20 อันเป็นของเอกชนเพื่อให้ได้น้ำใช้ในการดับเพลิงมาตรา 21 มาตรา ๒๑ เพื่อประโยชน์ในการที่จะมิให้เพลิงลุกลามต่อไป ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจสั่งให้รื้อ ถอน ย้าย ทำลายทั้งหมดหรือแต่เพียงบางส่วนซึ่งอาคารหรือสิ่งที่จะเป็นสื่อให้เพลิงลุกลามต่อไปได้ ตามที่จำเป็นอันไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้มาตรา 22 มาตรา ๒๒ เพื่อประโยชน์ในการซ้อมดับเพลิง ให้ผู้อำนวยการดับเพลิงมีอำนาจกระทำการ หรือสั่งให้เจ้าพนักงานดับเพลิงหรือเจ้าหน้าที่อื่นที่เกี่ยวข้อง กระทำการตามที่สมควรและจำเป็น ดังต่อไปนี้ (๑) กำหนดบริเวณและสถานที่สำหรับทำการซ้อมดับเพลิง (๒)มาตรา 22 จัดระเบียบการจราจรชั่วคราวในบริเวณที่จะเป็นประโยชน์แก่การซ้อมดับเพลิง (๓) ปิดกั้นมิให้ผู้ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องเข้าไปในบริเวณที่ซ้อมดับเพลิงมาตรา 3 หมวด ๓ บทเบ็ดเตล็ดมาตรา 23 มาตรา ๒๓ เมื่อเพลิงดับลงแล้ว ให้เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจัดการบรรเทาทุกข์หรือจัดสถานที่พักอาศัยชั่วคราว หรือจัดการรักษาความสงบเรียบร้อยตามที่รัฐมนตรีจะได้วางระเบียบไว้มาตรา 24 มาตรา ๒๔ เจ้าของหรือผู้ครอบครองอาคารที่จงใจทำให้เกิดเพลิงไหม้โดยตนเองหรือให้ผู้อื่นกระทำ ซึ่งอาคารหรือทรัพย์สินที่ตนได้เอาประกันภัยไว้ ต้องรับผิดชดใช้ค่าใช้จ่ายในการดับเพลิงเท่าที่จำเป็นให้แก่เทศบาลหรือจังหวัด แล้วแต่กรณีมาตรา 25 มาตรา ๒๕ เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ให้ถือว่าเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมายลักษณะอาญา เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ หรือบุคคลที่ได้ปฏิบัติการตามความในมาตรา ๑๘ ให้ได้รับความคุ้มครองตามมาตรา ๔๕๐ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 26 มาตรา ๒๖ บรรดาค่าปรับตามพระราชบัญญัตินี้ ในท้องถิ่นที่ได้ยกฐานะเป็นเทศบาลแล้ว ให้เป็นรายได้ของเทศบาล ในท้องถิ่นที่ยังมิได้ยกฐานะเป็นเทศบาล ให้มอบแก่ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือนายอำเภอ ซึ่งได้รับมอบหมายจากผู้ว่าราชการจังหวัด เพื่อบำรุงกิจการดับเพลิงของท้องถิ่นนั้นมาตรา 4 หมวด ๔ บทกำหนดโทษมาตรา 27 มาตรา ๒๗ ผู้ใดขัดขืนไม่ยอมให้นายตรวจเข้าไปในอาคารตามความในมาตรา ๑๐ (๑) มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินสองร้อยบาทมาตรา 28 มาตรา ๒๘ ผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามกฎกระทรวงซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัตินี้ หรือไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นตามมาตรา ๑๒ มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ เมื่อเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นร้องขอ ศาลอาจสั่งให้ผู้กระทำผิดขนย้ายมาตรา 28 เปลี่ยนแปลงแก้ไข หรือทำลายสิ่งที่อาจทำให้เกิดอัคคีภัยได้ง่าย ภายในระยะเวลาอันกำหนดให้ก็ได้ ถ้าผู้กระทำผิดไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของศาล เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นจะร้องขอให้ศาลอนุญาตให้กระทำการเหล่านั้นโดยให้ผู้กระทำผิดเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายให้ก็ได้มาตรา 29 มาตรา ๒๙ ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๗ มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน หรือปรับไม่เกินหนึ่งพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับมาตรา 30 มาตรา ๓๐ ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามมาตรา ๑๘ มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินห้าสิบบาทมาตรา 31 มาตรา ๓๑ ผู้ใดฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๒๐ (๓) หรือมาตรา ๒๒ (๓) มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งพันบาทมาตรา 32 มาตรา ๓๒ ผู้ใดไม่มีอำนาจที่จะทำได้ตามกฎหมาย แต่งเครื่องแบบหรือประดับเครื่องหมายสำหรับเจ้าหน้าที่ตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงก็ดี อวดอ้างว่าเป็นเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัตินี้ก็ดี แกล้งแจ้งเหตุหรือแกล้งให้อาณัติสัญญาณหรือเครื่องหมายที่ใช้ในการป้องกันหรือระงับอัคคีภัยก็ดีมาตรา 32 มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าร้อยบาท หรือทั้งจำทั้งปรับผู้รับสนองพระบรมราชโองการ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี