กฎกระทรวงฉะบับที่ ๔(พ.ศ. ๒๔๙๐)ว่าด้วยการจ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุดออกตามความในพระราชบัญญัติเงินตราพุทธศักราช๒๔๗๑[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๒๖ และมาตรา ๓๐ แห่งพระราชบัญญัติเงินตราพุทธศักราช ๒๔๗๑ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ให้ยกเลิกกฎกระทรวงการคลังว่าด้วยการจ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุดพุทธศักราช ๒๔๘๐ ลงวันที่ ๘ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๔๘๐ และกฎกระทรวงการคลังออกตามความในพระราชบัญญัติเงินตราพุทธศักราช ๒๔๗๑ (ฉะบับที่ ๒)ข้อ ๒ผู้ใดประสงค์จะขอให้จ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุด ให้ทำคำร้องเป็นหนังสือยื่นต่อผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรผู้ร้องจะต้องแนบธนบัตรไปกับคำร้องด้วยธนบัตรครึ่งฉบับข้อ ๓[๒]ในกรณีที่มีผู้ยื่นคำร้องขอให้จ่ายค่าแห่งธนบัตรครึ่งฉบับ ถ้าผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรพิจารณาเป็นที่พอใจว่า(ก) ผู้ร้องเป็นเจ้าของคนที่สุดแห่งธนบัตรนั้นทั้งฉบับ(ข)ผู้ร้องไม่อาจนำครึ่งหรือส่วนที่ขาดหายมาแสดงเพราะเหตุนอกอำนาจของตน และ(ค) ธนบัตรครึ่งฉบับนั้นมีอักษร หมวด และเลขหมายประจำธนบัตรก็ให้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรจ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นให้แก่ผู้ร้องภายในกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับธนบัตรนั้นไว้เว้นแต่ในระหว่างเวลาเช่นว่านี้มีผู้ยื่นคำร้องขึ้นมาภายหลังอีกในเรื่องธนบัตรฉบับเดียวกันในการจ่ายค่าแห่งธนบัตรตามความในวรรคก่อนผู้ร้องต้องทำหนังสือสัญญาฉบับหนึ่งโดยมีบุคคลที่เชื่อถือได้อีกสองคนเป็นผู้ค้ำประกัน ตามแบบของผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรรับรองว่าถ้าต่อไปในขณะใดผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรมีพยานหลักฐานพิสูจน์ได้ว่าผู้ร้องไม่มีสิทธิจะรับค่าแห่งธนบัตรนั้นแล้วผู้ร้องจะคืนค่าแห่งธนบัตรที่ได้รับไปนั้นให้แก่ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรความในข้อนี้มิให้นำมาใช้บังคับแก่กรณีเกี่ยวกับธนบัตรชนิดราคาต่ำกว่าสิบบาทเว้นแต่ธนบัตรชนิดราคาห้าบาทที่ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรได้รับไว้แล้วก่อนวันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับข้อ ๔ในกรณีที่ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรไม่พอใจในข้อเท็จจริงตามที่กล่าวในข้อ๓ วรรคแรก ผู้ร้องอาจขอให้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรยึดธนบัตรที่นำมายื่นไว้ก่อนได้ในกรณีเช่นนี้เมื่อเวลาได้ล่วงพ้นไปแล้วห้าปีนับแต่วันที่ยึดธนบัตรไว้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรยังมิได้จ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นให้แก่ผู้ใดไปและเมื่อผู้ร้องหาบุคคลซึ่งเป็นที่เชื่อถือได้มาเป็นผู้ค้ำประกันดังกล่าวในข้อ ๓วรรคสอง ก็ให้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรจ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นให้แก่ผู้ร้องไปได้ในกรณีที่ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรพอใจในข้อเท็จจริงตามที่กล่าวในข้อ๓ วรรคแรก แต่ผู้ร้องไม่สามารถหาบุคคลซึ่งเป็นที่เชื่อถือได้มาเป็นผู้ค้ำประกันตามความในข้อ๓ วรรคสองผู้ร้องอาจขอให้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรยึดธนบัตรที่นำมายื่นไว้ก่อนได้ในกรณีเช่นนี้เมื่อผู้ร้องหาบุคคลซึ่งเป็นที่เชื่อถือได้มาเป็นผู้ค้ำประกันตามความในข้อ๓ วรรคสองได้เมื่อใด ก็ให้ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรจ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นให้แก่ผู้ร้องไปได้การขอให้จ่ายค่าแห่งธนบัตรตามความในข้อนี้เป็นอันระงับเมื่อพ้นกำหนดเวลาสิบปีนับแต่วันที่ผู้มีหน้าที่ออกและจัดการธนบัตรได้ยึดธนบัตรที่นำมายื่นไว้ธนบัตรต่อท่อนผิดข้อ ๕[๓]ธนบัตรแบบเดียวกันต่อท่อนผิดเพียงสองท่อนเฉพาะตามยืน (แนวยืน) หรือตามนอน (แนวนอน)ให้ผ่อนผันจ่ายค่าแห่งธนบัตรให้ได้ และให้ปฏิบัติเช่นเดียวกับธนบัตรครึ่งฉบับโดยไม่ต้องนำความในข้อ๓ (ก) มาใช้บังคับ เว้นแต่ธนบัตรชนิดราคาต่ำกว่าสิบบาท ให้ผ่อนผันจ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นได้ทันทีธนบัตรขาดวิ่นข้อ ๖ธนบัตรขาดวิ่น ถ้าส่วนที่ขาดวิ่นนั้นไม่ถึงครึ่งฉบับ หรือในกรณีที่ธนบัตรเลอะเลือนถ้าการเลอะเลือนนั้นไม่ถึงแก่จะทำให้รู้ไม่ได้ว่าเป็นธนบัตรที่แท้จริงแล้วก็ให้ผ่อนผันจ่ายค่าแห่งธนบัตรนั้นทันทีให้ไว้ ณ วันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๙๐วิจิตรลุลิตานนท์รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กฎกระทรวง ฉบับที่ ๕ (พ.ศ. ๒๕๐๐) ว่าด้วยการจ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุดออกตามความในพระราชบัญญัติเงินตราพุทธศักราช ๒๔๗๑[๔]หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือเนื่องด้วยในขณะนี้ธนบัตรชำรุดชนิดราคา ๕ บาท ต่อท่อนผิดมีปริมาณเพิ่มขึ้นมากมายเพื่อความสะดวกแก่ประชาชนเห็นสมควรให้จ่ายค่าเต็มฉบับให้ได้เลยทันทีโดยไม่ต้องรอการจ่ายและทำสัญญาตามที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงการคลัง ฉบับที่ ๔ (พ.ศ.๒๔๙๐)ปิยะธิดา/ปรับปรุง๑๙ กรกฎาคม ๒๕๖๑[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๖๔/ตอนที่ ๒๗/หน้า ๔๒๕/๑๗ มิถุนายน๒๔๙๐[๒] ข้อ๓ แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่๕ (พ.ศ. ๒๕๐๐) ว่าด้วยการจ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุดออกตามความในพระราชบัญญัติเงินตรา พุทธศักราช๒๔๗๑[๓] ข้อ๕ แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่๕ (พ.ศ. ๒๕๐๐) ว่าด้วยการจ่ายค่าแห่งธนบัตรชำรุดออกตามความในพระราชบัญญัติเงินตรา พุทธศักราช๒๔๗๑[๔] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๗๔/ตอนที่ ๑๐๐/หน้า ๑๕๒๓/๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๐๐