คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 777/2496หลักกฎหมาย: ข้อความในหนังสือสัญญามอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงลดราคาที่จะขายทรัพย์สินได้ก่อนลงนามในสัญญา ตัวการขอเพิ่มข้อความว่าจะลดราคาเกินร้อยละ 10 ต้องให้ตัวการยินยอมก่อนตัวแทนว่าข้อความในสัญญานั้นจะแก้ไม่ได้ และได้พูดว่าถ้าจะลดราคาลงเกินกว่าร้อยละ 10 ตัวแทนจะบอกให้ตัวการทราบก่อน ตัวการก็ลงนามในสัญญาโดยไม่มีการแก้ไขข้อความอย่างใด กับมีพฤติการณ์แสดงว่าถ้าลดราคาเพียงร้อยละ 10 ไม่มีทางจะขายทรัพย์สินได้สำเร็จดังนี้ไม่พอถือว่าได้มีข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนในการที่จะลดราคาขายลงเกินกว่าร้อยละ 10 กรรมการบริษัทจำกัดลงชื่อในหนังสือ โดยไม่มีตราของบริษัทประทับ ผิดข้อบังคับของบริษัท แต่บริษัทได้เชิดกรรมการผู้นั้นออกเป็นตัวแทนตลอดมาตั้งแต่แรกและต่อจากนั้นไปอีก การกระทำของกรรมการผู้นั้นย่อมผูกพันบริษัทได้คดีนี้ สืบเนื่องมาจากเหตุที่โจทก์ได้ตั้งให้จำเลยเป็นตัวแทนขายเครื่องสนามประจำตัวทหารให้กองทัพบก 14,000 ชุด ๆ ละ 510 บาท บริษัทจำเลยได้ทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกแล้ว โจทก์นำเครื่องสนามไปเพื่อส่งมอบ แต่ในที่สุดปรากฏว่าเครื่องสนามที่นำไปส่งมอบมีบกพร่องไม่ตรงตามตัวอย่างเป็นจำนวนมาก กองทัพบกจึงบอกเลิกสัญญาไปยังจำเลย จำเลยได้แจ้งไปให้โจทก์ทราบ โจทก์ถอนจำเลยจากการเป็นตัวแทน และไปติดต่อกับกองทัพบกขอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้โดยตรง กองทัพบกไม่ยอมเจรจากับโจทก์โดยถือว่าโจทก์ไม่เคยมีสัญญากับกองทัพบก โจทก์ไม่มีทางจะนำเครื่องสนามรายนี้ไปจำหน่ายที่อื่นได้โจทก์จึงไปติดต่อกับบริษัทจำเลยให้เป็นตัวแทนเสนอขายเครื่องสนามรายนี้ให้กองทัพบกอีกครั้งหนึ่งโดยให้ลดราคาลงกว่าเดิม โจทก์จำเลยจึงทำสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 อันเป็นมูลแห่งข้อพิพาทในคดีนี้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ยอมให้จำเลยลดราคาลงได้จากราคาชุดละ 510 บาท เดิมเพียงร้อยละสิบ คือลดได้ชุดละ 51 บาท จำเลยโดยพันเอกหลวงยุทธภัณฑ์บริหาร พันโทปุ่น วงศ์วิเศษ และพันโทสรรค์ ยุทธวงศ์ กรรมการ ได้ให้คำมั่นต่อโจทก์ว่า ถ้ากองทัพบกจะลดราคาลงกว่าชุดละ 51 บาท จำเลยจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนจึงจะตกลงซื้อขายได้ แต่ด้วยการกระทำอันปราศจากอำนาจของจำเลยจำเลยได้ตกลงกับกองทัพบกยอมลดราคาลงเหลือชุดละ 149 บาท 31 สตางค์คงได้ราคาเดิมชุดละ 510 บาทเพียง 140 ชุด และจำเลยรับชำระราคามาเพียง 2,057,676 บาท60 สตางค์ ซึ่งตามข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยโจทก์จะได้รับเงิน 6,433,140 บาท ยิ่งกว่านั้นจำเลยยังหักเงินไว้ 1,361,312 บาท โดยอ้างว่าเป็นค่าบริการของจำเลย ซึ่งจำเลยไม่มีอำนาจจะหักไว้ได้เพราะจำเลยทำผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์และเป็นผลประโยชน์อันได้มาจากการเป็นตัวแทนซึ่งจำเลยจะต้องส่งมอบให้โจทก์ทั้งสิ้น โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับให้จำเลยคืนเงินจำนวน 1,361,312 บาทพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยให้การต่อสู้ว่า1. นางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจจากบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจตั้งตัวแทนช่วง2. จำเลยได้ปฏิบัติการไปโดยถูกต้องตามสัญญา ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 ทุกประการ จำเลยไม่เคยให้คำมั่นอย่างใด ๆ ดังฟ้องการที่จำเลยตกลงลดราคาค่าเครื่องสนามต่ำกว่า 51 บาท เป็นการกระทำภายในขอบเขตอำนาจตามสัญญา ลงวันที่ 23สิงหาคม 2493 และสมประโยชน์ของโจทก์แล้ว ทั้งโจทก์ก็เห็นชอบด้วยแล้ว3. บริษัทจำเลยได้รับเงินค่าบำเหน็จจากโจทก์ 1,361,312 บาทตามสัญญา ไม่เป็นการผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ยอมรับเงินค่าเครื่องสนามที่ขายได้ และยอมมอบเงินบำเหน็จนี้ให้แก่จำเลยแล้วศาลแพ่งพิจารณาแล้วเห็นว่านางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจมีอำนาจฟ้องคดีได้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ได้มอบอำนาจโดยถูกต้องไม่ใช่ตั้งตัวแทนช่วง ศาลแพ่งเห็นว่าข้อที่โจทก์อ้างว่าจำเลยให้คำมั่นว่าถ้าลดราคาเกินร้อยละสิบจะต้องรับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนนั้น คำพยานโจทก์ไม่มีเหตุผลพอจะหักล้างข้อต่อสู้ของจำเลยเพราะในสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความบ่งชัดว่า บริษัทโจทก์ยอมมอบอำนาจในการตกลงราคาได้ด้วย เครื่องสนามรายนี้ทางราชการได้ถามราคาจากต่างประเทศ ปรากฏว่าของใหม่ที่อเมริการาคาเพียงชุดละ 100 บาทเศษเท่านั้น กองทัพบกจึงคิดค่าบริการและค่าขนส่งเพิ่มให้รวมเป็นชุดละ 143 บาท ซึ่งเป็นราคาดีที่สุดสำหรับเครื่องสนามที่ไม่ตรงตามตัวอย่าง ถ้าไม่ขายในราคานี้ก็ไม่มีทางที่จะขายแก่ผู้อื่นได้ เมื่อบริษัทจำเลยได้ตอบยืนยันราคานี้ไปยังกองทัพบกแล้ว ได้นำสำเนาหนังสือนี้ให้นายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ทราบนายอรรถฯ ได้แสดงความพอใจและบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องเรื่องราคาที่ตกลงไปแล้ว เมื่อบริษัทจำเลยรับเงินราคาจากกองทัพบกแล้วได้แจ้งให้บริษัทโจทก์ทราบว่า ได้หักเงินค่าบำเหน็จ 1,361,312 บาทไว้แล้ว มีเงินของโจทก์เหลืออยู่ 696,364 บาท 60 สตางค์ ให้โจทก์มารับไปนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ก็ได้มารับเงินรายนี้ไป ทั้งยังได้ขอแก้ข้อความในหนังสือเป็นว่า บริษัทจำเลยได้ส่งเช็คมาให้อีกด้วย ศาลแพ่งไม่เชื่อข้อที่โจทก์อ้างว่าได้ถอนอำนาจนายอรรถในการกระทำแทนบริษัทโจทก์ในเรื่องนี้ เพราะบริษัทโจทก์ประกอบด้วยครอบครัวบุตรภรรยานายอรรถ และการถอนอำนาจก็ไม่จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หนังสือโจทก์ที่ว่าถอนอำนาจก็ไม่มีที่บริษัทจำเลยในเวลาที่กรรมการเก่าที่พ้นหน้าที่ไปมอบงานให้กรรมการชุดใหม่ศาลแพ่งจึงพิพากษายกฟ้องโจทก์แต่มีผู้พิพากษานายหนึ่งทำความเห็นแย้งว่าควรพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีตามฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ฟังว่า จำเลยได้ให้คำมั่นไว้กับโจทก์จริงว่าจะลดราคาไม่เกินร้อยละสิบ มิฉะนั้นจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนที่นายอรรถบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องในเรื่องราคาก็ไม่ผูกพันบริษัทโจทก์จำเลยทำเกินขอบเขตอำนาจตัวแทน จึงไม่มีสิทธิหักเงินบำเหน็จไว้พิพากษากลับให้จำเลยใช้เงิน 1,361,312 บาทกับดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาได้ฟังคำแถลงการณ์และประชุมปรึกษาคดีแล้ว สัญญาตั้งตัวแทน ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความว่า"1. ตามที่บริษัทหรรษา จำกัด (โจทก์) ได้มอบให้บริษัทประดิษฐกรรมฯ (จำเลย) ไปทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกเป็นจำนวน 14,000 ชุด ชุดละ 510 บาท และปรากฏภายหลังว่าเครื่องสนามที่ส่งไปให้กองทัพบกไม่ถูกต้องตามตัวอย่างและสัญญา จนถึงกองทัพบกได้บอกคืนเลิกสัญญา แล้วนั้นบัดนี้บริษัทหรรษา จำกัดประสงค์จะเสนอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้ให้แก่กองทัพบกใหม่ โดยยอมลดราคาให้ตามแต่กองทัพบกจะพิจารณาเห็นสมควร แต่กองทัพบกไม่ยอมเจรจาด้วย เพราะถือว่าบริษัทหรรษาไม่ใช่คู่สัญญา ดังนี้บริษัทหรรษาจึงขอมอบให้บริษัทประดิษฐกรรม ซึ่งเป็นคู่สัญญากับกองทัพบกมาแต่เดิมดำเนินการเจรจาขายเครื่องสนามรายนี้แก่กองทัพบกต่อไป2. บริษัทหรรษายอมมอบอำนาจในการดำเนินการซื้อขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่บริษัทประดิษฐกรรมกระทำได้ทุกสิ่งทุกอย่าง ตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขายรายนี้แทนบริษัทหรรษา จำกัด3. ในการนี้บริษัทหรรษา จำกัด ยอมให้บำเหน็จแก่บริษัทประดิษฐกรรมเป็นเงินทั้งสิ้น 1,361,312 บาท ในเมื่อบริษัทประดิษฐกรรมได้ตกลงขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่กองทัพบกแล้ว"ฝ่ายโจทก์นำสืบนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ นางระเบียบ วงศ์สกุล ประธานกรรมการบริษัทโจทก์ภรรยานายอรรถฯ พระดุลยนัยบัญชาราษฎร์ ผู้ถือหุ้นบริษัทโจทก์และนายเติบ วงศ์สกุล กรรมการผู้จัดการบริษัทโจทก์ ซึ่งเป็นผู้ลงลายมือชื่อในสัญญาเบิกความว่าเวลาไปลงชื่อในสัญญานั้น ฝ่ายบริษัทจำเลยมีหลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นได้ถามว่า เครื่องสนามจะลดราคาได้เท่าไรจึงจะขายฝ่ายโจทก์บอกว่าลดกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ก็ขายไม่ได้ต้องได้รับความยินยอมก่อน ฝ่ายจำเลยตกลงด้วยว่าจะลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะต้องได้ความยินยอมของบริษัทโจทก์ก่อน ทางบริษัทจึงขอให้เพิ่มข้อความที่ว่าลดไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญาแต่หลวงยุทธภัณฑ์บอกว่าข้อความในสัญญานี้ พันเอกไสว กรมพระธรรมนูญเป็นคนร่างมาแก้ไม่ได้ ถ้าแก้ทางกองทัพบกจะไม่ตกลงด้วย โจทก์จึงลังเลอยู่ หลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นบอกว่า ให้เชื่อในเกียรติยศเถิดว่าถ้าลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะบอกให้บริษัทโจทก์ทราบก่อน ทางฝ่ายบริษัทโจทก์เชื่อจึงได้ลงชื่อและประทับตราบริษัทไว้ทั้งสี่คนตามที่โจทก์นำสืบมานี้ ฝ่ายจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้ให้คำมั่นรับรองแก่โจทก์ไว้ดังนั้นศาลฎีกาได้พิจารณาข้อความที่โจทก์นำสืบมานี้แล้ว เห็นว่าข้อความในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีชัดเจนว่าบริษัทโจทก์มอบอำนาจให้บริษัทจำเลยทำได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขาย หาได้มีข้อจำกัดอำนาจของบริษัทจำเลยแต่อย่างหนึ่งอย่างใดไม่ ทางฝ่ายโจทก์ล้วนแต่ผู้ที่รอบรู้ทางได้ทางเสียในการตกลงทำสัญญาเป็นอย่างดี แม้ในชั้นแรกโจทก์จะเกี่ยงให้ระบุข้อความเรื่องลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญา แต่ทางฝ่ายจำเลยก็ปฏิเสธว่าจะแก้ข้อความในสัญญาไม่ได้เลย ดังนี้ถ้าโจทก์ยังติดใจถือเป็นข้อสำคัญจริงจังถึงกับว่าจะไม่ยอมขายถ้าลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์แล้ว ไฉนเมื่อฝ่ายจำเลยไม่ยอมเพิ่มความลงในสัญญาดังโจทก์ต้องการแล้ว โจทก์กลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้จำเลยตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัดเพราะจำนวนเงินผิดกันนับหลายล้านบาท เมื่อระลึกถึงความเป็นมาของเรื่องซึ่งโจทก์ส่งมอบของไม่ตรงตามตัวอย่าง ไม่มีทางจะขายเครื่องสนามรายนี้ได้สำเร็จ จึงมาขอให้จำเลยลดราคาให้กองทัพบก เครื่องสนามรายนี้โจทก์ว่าริบมาจากบริษัทสินสยามและไม่สามารถจะนำไปขายที่อื่นได้และเป็นที่แน่นอนอยู่แล้วว่าที่จะลดราคาเพียง 10 เปอร์เซ็นต์นั้นไม่มีทางจะสำเร็จได้ เพราะราคาที่แท้จริงของใหม่ ๆที่ทางราชการทราบมาก็เพียงชุดละประมาณ 100 บาท ชนิดอย่างของโจทก์ภายหลังกองทัพบกซื้อได้ในราคาชุดละ 70 บาทเศษเท่านั้น การที่จำเลยตกลงขายได้ชุดละ143 บาทนั้น เห็นได้ว่าเป็นการดีที่สุดอยู่แล้ว ส่วนจำนวนค่าบำเหน็จที่สูงถึง 1,361,312 บาท ก็เพราะเป็นค่าที่ทดแทนเกี่ยวกับการติดต่อรายก่อน ๆ ที่ โจทก์ทำให้บริษัทจำเลยต้องรับผิดต่อกองทัพบก พฤติการณ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า แม้ตามข้อความที่โจทก์นำสืบมาดังกล่าวข้างต้น เมื่อพิจารณารวมกับข้อความอันชัดแจ้งในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 นั้นแล้ว เป็นที่เห็นได้ชัดว่าหามีน้ำหนักพอที่จะลบล้างหรือจำกัดอำนาจที่ได้มอบให้จำเลยตกลงได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนในเรื่องราคา ดังที่เขียนไว้ชัดเจนแล้วนั้นไม่ ยิ่งกว่านั้นยังปรากฏต่อมาว่านายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้วนั้นอีกด้วยข้อที่โจทก์นำสืบว่านายอรรถได้ลงนามไปโดยไม่มีตราประทับผิดข้อบังคับของบริษัทโจทก์ และทั้งได้ถอนอำนาจนายอรรถแล้วด้วยนั้น การถอนอำนาจนี้ศาลแพ่งไม่เชื่อว่าเป็นความจริงดังที่ได้บรรยายเหตุผลไว้ละเอียดแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าทางพิจารณายังไม่พอจะฟังว่าได้มีการถอนอำนาจกันจริงจังอย่างใด บริษัทโจทก์ได้เชิดนายอรรถออกแสดงเป็นตัวแทนติดต่อกับจำเลยตลอดมาตั้งแต่ต้นจนในที่สุดเมื่อจำเลยบอกให้บริษัทโจทก์มารับเงินนายอรรถก็ยังเป็นผู้มารับไปอีกโจทก์จึงไม่มีทางจะเถียงว่า การกระทำของนายอรรถไม่ผูกพันโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์แสดงไม่ได้ว่า จำเลยได้ทำผิดหน้าที่ตัวแทนอย่างใด ฉะนั้นจึงไม่มีสิทธิที่จะขอให้จำเลยคืนเงินตามที่ฟ้องนั้นได้จึงพร้อมกันพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ยกฟ้องโจทก์ให้โจทก์เสียค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความ 3 ศาลรวม 60,000 บาท แก่จำเลยในคดีนี้มีปัญญาเพียงว่าตัวแทนได้กระทำเกินอำนาจที่จะรับมอบจากตัวการหรือไม่ ซึ่งศาลฎีกาได้ถือหนังสือสัญญาระหว่างตัวการและตัวแทนเป็นสำคัญ ส่วนข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบนี้นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อตัวแทนไม่ยอมเพิ่มข้อความที่จำกัดอำนาจลงในสัญญาดังตัวการต้องการ ตัวการกลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัด ฉะนั้นสัญญานี้จึงผูกมัดตัวการ ผู้เขียนเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างตัวการและตัวแทนนี้เป็นเรื่องภายในซึ่งตัวแทนจะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของตัวการโดยเคร่งครัดไม่ว่าคำสั่งนี้จะกระทำเป็นหนังสือหรือไม่ฉะนั้นถ้าตัวการได้แสดงเจตนาออกมาโดยชัดแจ้งไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ ตัวแทนก็นำไปขายโดยลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบไม่ได้ถ้าขายโดยลดราคาเกินกว่านั้นตัวแทนต้องรับผิดชอบ หนังสือสัญญาระหว่างตัวการกับตัวแทนที่ให้อำนาจขายได้ตามที่เห็นสมควรนั้นคงใช้ยันบุคคลภายนอกคือกองทัพบกเท่านั้นหาปลดเปลื้องความรับผิดของจำเลยซึ่งเป็นตัวแทนได้ไม่ เพราะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างกันเองอย่างไรก็ดีในผลลัพธ์ผู้เขียนเห็นว่าศาลฎีกาได้พิพากษาถูกต้องแล้วเพราะนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ซึ่งตัวการได้เชิดออกเป็นตัวแทนได้ให้สัตยาบันการกระทำของจำเลยที่ขายลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ โดยได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้ว ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 777/2496บริษัทหรรษา จำกัด (โดยนางมานิตา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจโจทก์บริษัท ประดิษฐกรรมทหารผ่านศึก จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ข้อความในหนังสือสัญญามอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงลดราคาที่จะขายทรัพย์สินได้ก่อนลงนามในสัญญา ตัวการขอเพิ่มข้อความว่าจะลดราคาเกินร้อยละ 10 ต้องให้ตัวการยินยอมก่อนตัวแทนว่าข้อความในสัญญานั้นจะแก้ไม่ได้ และได้พูดว่าถ้าจะลดราคาลงเกินกว่าร้อยละ 10 ตัวแทนจะบอกให้ตัวการทราบก่อน ตัวการก็ลงนามในสัญญาโดยไม่มีการแก้ไขข้อความอย่างใด กับมีพฤติการณ์แสดงว่าถ้าลดราคาเพียงร้อยละ 10 ไม่มีทางจะขายทรัพย์สินได้สำเร็จดังนี้ไม่พอถือว่าได้มีข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนในการที่จะลดราคาขายลงเกินกว่าร้อยละ 10 กรรมการบริษัทจำกัดลงชื่อในหนังสือ โดยไม่มีตราของบริษัทประทับ ผิดข้อบังคับของบริษัท แต่บริษัทได้เชิดกรรมการผู้นั้นออกเป็นตัวแทนตลอดมาตั้งแต่แรกและต่อจากนั้นไปอีก การกระทำของกรรมการผู้นั้นย่อมผูกพันบริษัทได้คดีนี้ สืบเนื่องมาจากเหตุที่โจทก์ได้ตั้งให้จำเลยเป็นตัวแทนขายเครื่องสนามประจำตัวทหารให้กองทัพบก 14,000 ชุด ๆ ละ 510 บาท บริษัทจำเลยได้ทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกแล้ว โจทก์นำเครื่องสนามไปเพื่อส่งมอบ แต่ในที่สุดปรากฏว่าเครื่องสนามที่นำไปส่งมอบมีบกพร่องไม่ตรงตามตัวอย่างเป็นจำนวนมาก กองทัพบกจึงบอกเลิกสัญญาไปยังจำเลย จำเลยได้แจ้งไปให้โจทก์ทราบ โจทก์ถอนจำเลยจากการเป็นตัวแทน และไปติดต่อกับกองทัพบกขอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้โดยตรง กองทัพบกไม่ยอมเจรจากับโจทก์โดยถือว่าโจทก์ไม่เคยมีสัญญากับกองทัพบก โจทก์ไม่มีทางจะนำเครื่องสนามรายนี้ไปจำหน่ายที่อื่นได้โจทก์จึงไปติดต่อกับบริษัทจำเลยให้เป็นตัวแทนเสนอขายเครื่องสนามรายนี้ให้กองทัพบกอีกครั้งหนึ่งโดยให้ลดราคาลงกว่าเดิม โจทก์จำเลยจึงทำสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 อันเป็นมูลแห่งข้อพิพาทในคดีนี้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ยอมให้จำเลยลดราคาลงได้จากราคาชุดละ 510 บาท เดิมเพียงร้อยละสิบ คือลดได้ชุดละ 51 บาท จำเลยโดยพันเอกหลวงยุทธภัณฑ์บริหาร พันโทปุ่น วงศ์วิเศษ และพันโทสรรค์ ยุทธวงศ์ กรรมการ ได้ให้คำมั่นต่อโจทก์ว่า ถ้ากองทัพบกจะลดราคาลงกว่าชุดละ 51 บาท จำเลยจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนจึงจะตกลงซื้อขายได้ แต่ด้วยการกระทำอันปราศจากอำนาจของจำเลยจำเลยได้ตกลงกับกองทัพบกยอมลดราคาลงเหลือชุดละ 149 บาท 31 สตางค์คงได้ราคาเดิมชุดละ 510 บาทเพียง 140 ชุด และจำเลยรับชำระราคามาเพียง 2,057,676 บาท60 สตางค์ ซึ่งตามข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยโจทก์จะได้รับเงิน 6,433,140 บาท ยิ่งกว่านั้นจำเลยยังหักเงินไว้ 1,361,312 บาท โดยอ้างว่าเป็นค่าบริการของจำเลย ซึ่งจำเลยไม่มีอำนาจจะหักไว้ได้เพราะจำเลยทำผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์และเป็นผลประโยชน์อันได้มาจากการเป็นตัวแทนซึ่งจำเลยจะต้องส่งมอบให้โจทก์ทั้งสิ้น โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับให้จำเลยคืนเงินจำนวน 1,361,312 บาทพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยให้การต่อสู้ว่า1. นางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจจากบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจตั้งตัวแทนช่วง2. จำเลยได้ปฏิบัติการไปโดยถูกต้องตามสัญญา ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 ทุกประการ จำเลยไม่เคยให้คำมั่นอย่างใด ๆ ดังฟ้องการที่จำเลยตกลงลดราคาค่าเครื่องสนามต่ำกว่า 51 บาท เป็นการกระทำภายในขอบเขตอำนาจตามสัญญา ลงวันที่ 23สิงหาคม 2493 และสมประโยชน์ของโจทก์แล้ว ทั้งโจทก์ก็เห็นชอบด้วยแล้ว3. บริษัทจำเลยได้รับเงินค่าบำเหน็จจากโจทก์ 1,361,312 บาทตามสัญญา ไม่เป็นการผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ยอมรับเงินค่าเครื่องสนามที่ขายได้ และยอมมอบเงินบำเหน็จนี้ให้แก่จำเลยแล้วศาลแพ่งพิจารณาแล้วเห็นว่านางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจมีอำนาจฟ้องคดีได้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ได้มอบอำนาจโดยถูกต้องไม่ใช่ตั้งตัวแทนช่วง ศาลแพ่งเห็นว่าข้อที่โจทก์อ้างว่าจำเลยให้คำมั่นว่าถ้าลดราคาเกินร้อยละสิบจะต้องรับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนนั้น คำพยานโจทก์ไม่มีเหตุผลพอจะหักล้างข้อต่อสู้ของจำเลยเพราะในสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความบ่งชัดว่า บริษัทโจทก์ยอมมอบอำนาจในการตกลงราคาได้ด้วย เครื่องสนามรายนี้ทางราชการได้ถามราคาจากต่างประเทศ ปรากฏว่าของใหม่ที่อเมริการาคาเพียงชุดละ 100 บาทเศษเท่านั้น กองทัพบกจึงคิดค่าบริการและค่าขนส่งเพิ่มให้รวมเป็นชุดละ 143 บาท ซึ่งเป็นราคาดีที่สุดสำหรับเครื่องสนามที่ไม่ตรงตามตัวอย่าง ถ้าไม่ขายในราคานี้ก็ไม่มีทางที่จะขายแก่ผู้อื่นได้ เมื่อบริษัทจำเลยได้ตอบยืนยันราคานี้ไปยังกองทัพบกแล้ว ได้นำสำเนาหนังสือนี้ให้นายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ทราบนายอรรถฯ ได้แสดงความพอใจและบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องเรื่องราคาที่ตกลงไปแล้ว เมื่อบริษัทจำเลยรับเงินราคาจากกองทัพบกแล้วได้แจ้งให้บริษัทโจทก์ทราบว่า ได้หักเงินค่าบำเหน็จ 1,361,312 บาทไว้แล้ว มีเงินของโจทก์เหลืออยู่ 696,364 บาท 60 สตางค์ ให้โจทก์มารับไปนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ก็ได้มารับเงินรายนี้ไป ทั้งยังได้ขอแก้ข้อความในหนังสือเป็นว่า บริษัทจำเลยได้ส่งเช็คมาให้อีกด้วย ศาลแพ่งไม่เชื่อข้อที่โจทก์อ้างว่าได้ถอนอำนาจนายอรรถในการกระทำแทนบริษัทโจทก์ในเรื่องนี้ เพราะบริษัทโจทก์ประกอบด้วยครอบครัวบุตรภรรยานายอรรถ และการถอนอำนาจก็ไม่จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หนังสือโจทก์ที่ว่าถอนอำนาจก็ไม่มีที่บริษัทจำเลยในเวลาที่กรรมการเก่าที่พ้นหน้าที่ไปมอบงานให้กรรมการชุดใหม่ศาลแพ่งจึงพิพากษายกฟ้องโจทก์แต่มีผู้พิพากษานายหนึ่งทำความเห็นแย้งว่าควรพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีตามฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ฟังว่า จำเลยได้ให้คำมั่นไว้กับโจทก์จริงว่าจะลดราคาไม่เกินร้อยละสิบ มิฉะนั้นจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนที่นายอรรถบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องในเรื่องราคาก็ไม่ผูกพันบริษัทโจทก์จำเลยทำเกินขอบเขตอำนาจตัวแทน จึงไม่มีสิทธิหักเงินบำเหน็จไว้พิพากษากลับให้จำเลยใช้เงิน 1,361,312 บาทกับดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาได้ฟังคำแถลงการณ์และประชุมปรึกษาคดีแล้ว สัญญาตั้งตัวแทน ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความว่า"1. ตามที่บริษัทหรรษา จำกัด (โจทก์) ได้มอบให้บริษัทประดิษฐกรรมฯ (จำเลย) ไปทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกเป็นจำนวน 14,000 ชุด ชุดละ 510 บาท และปรากฏภายหลังว่าเครื่องสนามที่ส่งไปให้กองทัพบกไม่ถูกต้องตามตัวอย่างและสัญญา จนถึงกองทัพบกได้บอกคืนเลิกสัญญา แล้วนั้นบัดนี้บริษัทหรรษา จำกัดประสงค์จะเสนอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้ให้แก่กองทัพบกใหม่ โดยยอมลดราคาให้ตามแต่กองทัพบกจะพิจารณาเห็นสมควร แต่กองทัพบกไม่ยอมเจรจาด้วย เพราะถือว่าบริษัทหรรษาไม่ใช่คู่สัญญา ดังนี้บริษัทหรรษาจึงขอมอบให้บริษัทประดิษฐกรรม ซึ่งเป็นคู่สัญญากับกองทัพบกมาแต่เดิมดำเนินการเจรจาขายเครื่องสนามรายนี้แก่กองทัพบกต่อไป2. บริษัทหรรษายอมมอบอำนาจในการดำเนินการซื้อขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่บริษัทประดิษฐกรรมกระทำได้ทุกสิ่งทุกอย่าง ตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขายรายนี้แทนบริษัทหรรษา จำกัด3. ในการนี้บริษัทหรรษา จำกัด ยอมให้บำเหน็จแก่บริษัทประดิษฐกรรมเป็นเงินทั้งสิ้น 1,361,312 บาท ในเมื่อบริษัทประดิษฐกรรมได้ตกลงขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่กองทัพบกแล้ว"ฝ่ายโจทก์นำสืบนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ นางระเบียบ วงศ์สกุล ประธานกรรมการบริษัทโจทก์ภรรยานายอรรถฯ พระดุลยนัยบัญชาราษฎร์ ผู้ถือหุ้นบริษัทโจทก์และนายเติบ วงศ์สกุล กรรมการผู้จัดการบริษัทโจทก์ ซึ่งเป็นผู้ลงลายมือชื่อในสัญญาเบิกความว่าเวลาไปลงชื่อในสัญญานั้น ฝ่ายบริษัทจำเลยมีหลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นได้ถามว่า เครื่องสนามจะลดราคาได้เท่าไรจึงจะขายฝ่ายโจทก์บอกว่าลดกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ก็ขายไม่ได้ต้องได้รับความยินยอมก่อน ฝ่ายจำเลยตกลงด้วยว่าจะลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะต้องได้ความยินยอมของบริษัทโจทก์ก่อน ทางบริษัทจึงขอให้เพิ่มข้อความที่ว่าลดไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญาแต่หลวงยุทธภัณฑ์บอกว่าข้อความในสัญญานี้ พันเอกไสว กรมพระธรรมนูญเป็นคนร่างมาแก้ไม่ได้ ถ้าแก้ทางกองทัพบกจะไม่ตกลงด้วย โจทก์จึงลังเลอยู่ หลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นบอกว่า ให้เชื่อในเกียรติยศเถิดว่าถ้าลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะบอกให้บริษัทโจทก์ทราบก่อน ทางฝ่ายบริษัทโจทก์เชื่อจึงได้ลงชื่อและประทับตราบริษัทไว้ทั้งสี่คนตามที่โจทก์นำสืบมานี้ ฝ่ายจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้ให้คำมั่นรับรองแก่โจทก์ไว้ดังนั้นศาลฎีกาได้พิจารณาข้อความที่โจทก์นำสืบมานี้แล้ว เห็นว่าข้อความในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีชัดเจนว่าบริษัทโจทก์มอบอำนาจให้บริษัทจำเลยทำได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขาย หาได้มีข้อจำกัดอำนาจของบริษัทจำเลยแต่อย่างหนึ่งอย่างใดไม่ ทางฝ่ายโจทก์ล้วนแต่ผู้ที่รอบรู้ทางได้ทางเสียในการตกลงทำสัญญาเป็นอย่างดี แม้ในชั้นแรกโจทก์จะเกี่ยงให้ระบุข้อความเรื่องลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญา แต่ทางฝ่ายจำเลยก็ปฏิเสธว่าจะแก้ข้อความในสัญญาไม่ได้เลย ดังนี้ถ้าโจทก์ยังติดใจถือเป็นข้อสำคัญจริงจังถึงกับว่าจะไม่ยอมขายถ้าลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์แล้ว ไฉนเมื่อฝ่ายจำเลยไม่ยอมเพิ่มความลงในสัญญาดังโจทก์ต้องการแล้ว โจทก์กลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้จำเลยตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัดเพราะจำนวนเงินผิดกันนับหลายล้านบาท เมื่อระลึกถึงความเป็นมาของเรื่องซึ่งโจทก์ส่งมอบของไม่ตรงตามตัวอย่าง ไม่มีทางจะขายเครื่องสนามรายนี้ได้สำเร็จ จึงมาขอให้จำเลยลดราคาให้กองทัพบก เครื่องสนามรายนี้โจทก์ว่าริบมาจากบริษัทสินสยามและไม่สามารถจะนำไปขายที่อื่นได้และเป็นที่แน่นอนอยู่แล้วว่าที่จะลดราคาเพียง 10 เปอร์เซ็นต์นั้นไม่มีทางจะสำเร็จได้ เพราะราคาที่แท้จริงของใหม่ ๆที่ทางราชการทราบมาก็เพียงชุดละประมาณ 100 บาท ชนิดอย่างของโจทก์ภายหลังกองทัพบกซื้อได้ในราคาชุดละ 70 บาทเศษเท่านั้น การที่จำเลยตกลงขายได้ชุดละ143 บาทนั้น เห็นได้ว่าเป็นการดีที่สุดอยู่แล้ว ส่วนจำนวนค่าบำเหน็จที่สูงถึง 1,361,312 บาท ก็เพราะเป็นค่าที่ทดแทนเกี่ยวกับการติดต่อรายก่อน ๆ ที่ โจทก์ทำให้บริษัทจำเลยต้องรับผิดต่อกองทัพบก พฤติการณ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า แม้ตามข้อความที่โจทก์นำสืบมาดังกล่าวข้างต้น เมื่อพิจารณารวมกับข้อความอันชัดแจ้งในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 นั้นแล้ว เป็นที่เห็นได้ชัดว่าหามีน้ำหนักพอที่จะลบล้างหรือจำกัดอำนาจที่ได้มอบให้จำเลยตกลงได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนในเรื่องราคา ดังที่เขียนไว้ชัดเจนแล้วนั้นไม่ ยิ่งกว่านั้นยังปรากฏต่อมาว่านายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้วนั้นอีกด้วยข้อที่โจทก์นำสืบว่านายอรรถได้ลงนามไปโดยไม่มีตราประทับผิดข้อบังคับของบริษัทโจทก์ และทั้งได้ถอนอำนาจนายอรรถแล้วด้วยนั้น การถอนอำนาจนี้ศาลแพ่งไม่เชื่อว่าเป็นความจริงดังที่ได้บรรยายเหตุผลไว้ละเอียดแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าทางพิจารณายังไม่พอจะฟังว่าได้มีการถอนอำนาจกันจริงจังอย่างใด บริษัทโจทก์ได้เชิดนายอรรถออกแสดงเป็นตัวแทนติดต่อกับจำเลยตลอดมาตั้งแต่ต้นจนในที่สุดเมื่อจำเลยบอกให้บริษัทโจทก์มารับเงินนายอรรถก็ยังเป็นผู้มารับไปอีกโจทก์จึงไม่มีทางจะเถียงว่า การกระทำของนายอรรถไม่ผูกพันโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์แสดงไม่ได้ว่า จำเลยได้ทำผิดหน้าที่ตัวแทนอย่างใด ฉะนั้นจึงไม่มีสิทธิที่จะขอให้จำเลยคืนเงินตามที่ฟ้องนั้นได้จึงพร้อมกันพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ยกฟ้องโจทก์ให้โจทก์เสียค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความ 3 ศาลรวม 60,000 บาท แก่จำเลยในคดีนี้มีปัญญาเพียงว่าตัวแทนได้กระทำเกินอำนาจที่จะรับมอบจากตัวการหรือไม่ ซึ่งศาลฎีกาได้ถือหนังสือสัญญาระหว่างตัวการและตัวแทนเป็นสำคัญ ส่วนข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบนี้นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อตัวแทนไม่ยอมเพิ่มข้อความที่จำกัดอำนาจลงในสัญญาดังตัวการต้องการ ตัวการกลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัด ฉะนั้นสัญญานี้จึงผูกมัดตัวการ ผู้เขียนเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างตัวการและตัวแทนนี้เป็นเรื่องภายในซึ่งตัวแทนจะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของตัวการโดยเคร่งครัดไม่ว่าคำสั่งนี้จะกระทำเป็นหนังสือหรือไม่ฉะนั้นถ้าตัวการได้แสดงเจตนาออกมาโดยชัดแจ้งไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ ตัวแทนก็นำไปขายโดยลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบไม่ได้ถ้าขายโดยลดราคาเกินกว่านั้นตัวแทนต้องรับผิดชอบ หนังสือสัญญาระหว่างตัวการกับตัวแทนที่ให้อำนาจขายได้ตามที่เห็นสมควรนั้นคงใช้ยันบุคคลภายนอกคือกองทัพบกเท่านั้นหาปลดเปลื้องความรับผิดของจำเลยซึ่งเป็นตัวแทนได้ไม่ เพราะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างกันเองอย่างไรก็ดีในผลลัพธ์ผู้เขียนเห็นว่าศาลฎีกาได้พิพากษาถูกต้องแล้วเพราะนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ซึ่งตัวการได้เชิดออกเป็นตัวแทนได้ให้สัตยาบันการกระทำของจำเลยที่ขายลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ โดยได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้ว(ลัดพลีธรรมประคัลภ์-ประมูล สุวรรณศร-ธรรมบัณฑิตสิทธิศฤงคาร)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามหลักกฎหมายตัวแทนมีว่า ตัวแทนต้องทำตามคำสั่งอันแสดงออกชัดหรือโดยปริยายของตัวการ (มาตรา 807) แต่เข้าใจว่าการทำตามคำสั่งของตัวการนั้นอย่างหนึ่ง ข้อตกลงระหว่างตัวการตัวแทนในการกำหนดอำนาจหน้าที่ของตัวแทนนั้นอีกอย่างหนึ่ง ถ้ามีข้อตกลงกันไว้อย่างไรแล้วก็เป็นข้อสัญญาซึ่งผูกมัดตัวการตัวแทนตามนั้นไม่จำต้องพิจารณาถึงคำสั่งหรือวิธีการที่เคยปฏิบัติกันมาในเรื่องนั้น คดีนี้เป็นเรื่องที่ศาลพิจารณาถึงข้อสัญญาในการกำหนดอำนาจของตัวแทนว่ามีอยู่อย่างไร ซึ่งตามข้อเท็จจริงแสดงว่าเป็นการมอบอำนาจให้ลดราคาได้โดยไม่จำกัด แม้ตัวการจะได้เกี่ยงในเรื่องขอบเขตที่ตัวแทนจะลดราคาลงได้เท่าใดแต่เมื่อตัวแทนยืนยันเอาตามข้อสัญญาที่เขียนไว้ ตัวการก็ตกลงยินยอมลงชื่อ ซึ่งแสดงว่าไม่มีข้อเกี่ยงงอนต่อไปจึงต้องถือตามข้อสัญญาที่ทำไว้เป็นหนังสือ แม้จะมีการรับรองว่าจะแจ้งให้ตัวการทราบก่อน ก็ไม่เป็นข้อตกลงหรือคำสั่งที่จะตัดอำนาจที่ได้ตกลงให้ไว้โดยข้อสัญญาแต่อย่างใด การที่คู่สัญญาเจรจากันไว้อย่างหนึ่งแล้วทำสัญญาเป็นหนังสือกันไว้อีกอย่างหนึ่งนั้น ถ้าไม่ใช่ทำหนังสือเป็นนิติกรรมอำพราง เพื่อปิดความตกลงอันแท้จริงแล้ว น่าจะต้องพิจารณาว่าคู่สัญญาตกลงให้ผูกพันกันตามหนังสือหรือจะมีข้อตกลงด้วยปากเพิ่มเติมอย่างไรอีกข้อตกลงด้วยปากเพิ่มเติมเอกสารนั้น ตามกฎหมายของเราไม่มีอะไรห้ามมิให้ทำ เว้นแต่จะเป็นสัญญาที่ต้องทำแบบหรือหลักฐานเป็นหนังสือ แต่ทั้งนี้ต้องพิจารณาได้ความแน่แท้ว่าคู่กรณีตั้งใจให้มีข้อผูกพันกันเป็นอย่างอื่น อีกโดยชัดแจ้งไม่เพียงแต่พูดเกี่ยงงอนหรือรับปากคำในทางเชื่อใจกันอย่างในคดีนี้ แต่แท้ที่จริงคงตั้งใจผูกพันเป็นข้อสัญญาซึ่งมีผลตามกฎหมายอันเรียกว่าหนี้ตามที่เขียนเป็นหนังสือไว้ ดังเช่นข้อเท็จจริงในคดีนี้ แม้จะมีการพูดเกี่ยงกันบ้างแต่เมื่อตัวแทนไม่ยอมจริงจังตัวการก็คงยอมลงชื่อให้ตามเนื้อความเดิมอันต้องถือเป็นเจตนาแท้จริงของคู่สัญญาที่จะผูกพันกันตามหนังสือนั้นบทกฎหมายที่พอเทียบเคียงได้ก็คือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 366 วรรค 2 ซึ่งพอมองเห็นความหมายได้ว่าข้อที่พูดกันด้วยปากนั้น ถ้าไม่แน่นอนจริง ๆ แล้วก็ไม่มีผลเป็นข้อสัญญาจนกว่าจะได้เขียนขึ้นเป็นหนังสือตามที่คู่สัญญามีความประสงค์ทำขึ้นเป็นข้อผูกพันระหว่างกัน ตัวการอาจถอนตัวแทนได้เสมอตาม มาตรา 827 แต่เมื่อไม่ถอนตัวแทนก็คงทำไปได้ตามอำนาจที่ได้รับมอบไว้การถอนตัวแทนอาจมีผลเป็นการผิดสัญญาอย่างอื่น อันตัวการต้องรับผิดด้วยก็ได้ เช่นความรับผิดตาม มาตรา 605 เป็นต้น ย.ส.บรรณาธิการคำพิพากษา: คดีนี้ สืบเนื่องมาจากเหตุที่โจทก์ได้ตั้งให้จำเลยเป็นตัวแทนขายเครื่องสนามประจำตัวทหารให้กองทัพบก 14,000 ชุด ๆ ละ 510 บาท บริษัทจำเลยได้ทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกแล้ว โจทก์นำเครื่องสนามไปเพื่อส่งมอบ แต่ในที่สุดปรากฏว่าเครื่องสนามที่นำไปส่งมอบมีบกพร่องไม่ตรงตามตัวอย่างเป็นจำนวนมาก กองทัพบกจึงบอกเลิกสัญญาไปยังจำเลย จำเลยได้แจ้งไปให้โจทก์ทราบ โจทก์ถอนจำเลยจากการเป็นตัวแทน และไปติดต่อกับกองทัพบกขอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้โดยตรง กองทัพบกไม่ยอมเจรจากับโจทก์โดยถือว่าโจทก์ไม่เคยมีสัญญากับกองทัพบก โจทก์ไม่มีทางจะนำเครื่องสนามรายนี้ไปจำหน่ายที่อื่นได้โจทก์จึงไปติดต่อกับบริษัทจำเลยให้เป็นตัวแทนเสนอขายเครื่องสนามรายนี้ให้กองทัพบกอีกครั้งหนึ่งโดยให้ลดราคาลงกว่าเดิม โจทก์จำเลยจึงทำสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 อันเป็นมูลแห่งข้อพิพาทในคดีนี้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ยอมให้จำเลยลดราคาลงได้จากราคาชุดละ 510 บาท เดิมเพียงร้อยละสิบ คือลดได้ชุดละ 51 บาท จำเลยโดยพันเอกหลวงยุทธภัณฑ์บริหาร พันโทปุ่น วงศ์วิเศษ และพันโทสรรค์ ยุทธวงศ์ กรรมการ ได้ให้คำมั่นต่อโจทก์ว่า ถ้ากองทัพบกจะลดราคาลงกว่าชุดละ 51 บาท จำเลยจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนจึงจะตกลงซื้อขายได้ แต่ด้วยการกระทำอันปราศจากอำนาจของจำเลยจำเลยได้ตกลงกับกองทัพบกยอมลดราคาลงเหลือชุดละ 149 บาท 31 สตางค์คงได้ราคาเดิมชุดละ 510 บาทเพียง 140 ชุด และจำเลยรับชำระราคามาเพียง 2,057,676 บาท60 สตางค์ ซึ่งตามข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยโจทก์จะได้รับเงิน 6,433,140 บาท ยิ่งกว่านั้นจำเลยยังหักเงินไว้ 1,361,312 บาท โดยอ้างว่าเป็นค่าบริการของจำเลย ซึ่งจำเลยไม่มีอำนาจจะหักไว้ได้เพราะจำเลยทำผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์และเป็นผลประโยชน์อันได้มาจากการเป็นตัวแทนซึ่งจำเลยจะต้องส่งมอบให้โจทก์ทั้งสิ้น โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับให้จำเลยคืนเงินจำนวน 1,361,312 บาทพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยให้การต่อสู้ว่า1. นางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจจากบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจตั้งตัวแทนช่วง2. จำเลยได้ปฏิบัติการไปโดยถูกต้องตามสัญญา ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 ทุกประการ จำเลยไม่เคยให้คำมั่นอย่างใด ๆ ดังฟ้องการที่จำเลยตกลงลดราคาค่าเครื่องสนามต่ำกว่า 51 บาท เป็นการกระทำภายในขอบเขตอำนาจตามสัญญา ลงวันที่ 23สิงหาคม 2493 และสมประโยชน์ของโจทก์แล้ว ทั้งโจทก์ก็เห็นชอบด้วยแล้ว3. บริษัทจำเลยได้รับเงินค่าบำเหน็จจากโจทก์ 1,361,312 บาทตามสัญญา ไม่เป็นการผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ยอมรับเงินค่าเครื่องสนามที่ขายได้ และยอมมอบเงินบำเหน็จนี้ให้แก่จำเลยแล้วศาลแพ่งพิจารณาแล้วเห็นว่านางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจมีอำนาจฟ้องคดีได้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ได้มอบอำนาจโดยถูกต้องไม่ใช่ตั้งตัวแทนช่วง ศาลแพ่งเห็นว่าข้อที่โจทก์อ้างว่าจำเลยให้คำมั่นว่าถ้าลดราคาเกินร้อยละสิบจะต้องรับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนนั้น คำพยานโจทก์ไม่มีเหตุผลพอจะหักล้างข้อต่อสู้ของจำเลยเพราะในสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความบ่งชัดว่า บริษัทโจทก์ยอมมอบอำนาจในการตกลงราคาได้ด้วย เครื่องสนามรายนี้ทางราชการได้ถามราคาจากต่างประเทศ ปรากฏว่าของใหม่ที่อเมริการาคาเพียงชุดละ 100 บาทเศษเท่านั้น กองทัพบกจึงคิดค่าบริการและค่าขนส่งเพิ่มให้รวมเป็นชุดละ 143 บาท ซึ่งเป็นราคาดีที่สุดสำหรับเครื่องสนามที่ไม่ตรงตามตัวอย่าง ถ้าไม่ขายในราคานี้ก็ไม่มีทางที่จะขายแก่ผู้อื่นได้ เมื่อบริษัทจำเลยได้ตอบยืนยันราคานี้ไปยังกองทัพบกแล้ว ได้นำสำเนาหนังสือนี้ให้นายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ทราบนายอรรถฯ ได้แสดงความพอใจและบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องเรื่องราคาที่ตกลงไปแล้ว เมื่อบริษัทจำเลยรับเงินราคาจากกองทัพบกแล้วได้แจ้งให้บริษัทโจทก์ทราบว่า ได้หักเงินค่าบำเหน็จ 1,361,312 บาทไว้แล้ว มีเงินของโจทก์เหลืออยู่ 696,364 บาท 60 สตางค์ ให้โจทก์มารับไปนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ก็ได้มารับเงินรายนี้ไป ทั้งยังได้ขอแก้ข้อความในหนังสือเป็นว่า บริษัทจำเลยได้ส่งเช็คมาให้อีกด้วย ศาลแพ่งไม่เชื่อข้อที่โจทก์อ้างว่าได้ถอนอำนาจนายอรรถในการกระทำแทนบริษัทโจทก์ในเรื่องนี้ เพราะบริษัทโจทก์ประกอบด้วยครอบครัวบุตรภรรยานายอรรถ และการถอนอำนาจก็ไม่จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หนังสือโจทก์ที่ว่าถอนอำนาจก็ไม่มีที่บริษัทจำเลยในเวลาที่กรรมการเก่าที่พ้นหน้าที่ไปมอบงานให้กรรมการชุดใหม่ศาลแพ่งจึงพิพากษายกฟ้องโจทก์แต่มีผู้พิพากษานายหนึ่งทำความเห็นแย้งว่าควรพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีตามฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ฟังว่า จำเลยได้ให้คำมั่นไว้กับโจทก์จริงว่าจะลดราคาไม่เกินร้อยละสิบ มิฉะนั้นจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนที่นายอรรถบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องในเรื่องราคาก็ไม่ผูกพันบริษัทโจทก์จำเลยทำเกินขอบเขตอำนาจตัวแทน จึงไม่มีสิทธิหักเงินบำเหน็จไว้พิพากษากลับให้จำเลยใช้เงิน 1,361,312 บาทกับดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาได้ฟังคำแถลงการณ์และประชุมปรึกษาคดีแล้ว สัญญาตั้งตัวแทน ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความว่า"1. ตามที่บริษัทหรรษา จำกัด (โจทก์) ได้มอบให้บริษัทประดิษฐกรรมฯ (จำเลย) ไปทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกเป็นจำนวน 14,000 ชุด ชุดละ 510 บาท และปรากฏภายหลังว่าเครื่องสนามที่ส่งไปให้กองทัพบกไม่ถูกต้องตามตัวอย่างและสัญญา จนถึงกองทัพบกได้บอกคืนเลิกสัญญา แล้วนั้นบัดนี้บริษัทหรรษา จำกัดประสงค์จะเสนอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้ให้แก่กองทัพบกใหม่ โดยยอมลดราคาให้ตามแต่กองทัพบกจะพิจารณาเห็นสมควร แต่กองทัพบกไม่ยอมเจรจาด้วย เพราะถือว่าบริษัทหรรษาไม่ใช่คู่สัญญา ดังนี้บริษัทหรรษาจึงขอมอบให้บริษัทประดิษฐกรรม ซึ่งเป็นคู่สัญญากับกองทัพบกมาแต่เดิมดำเนินการเจรจาขายเครื่องสนามรายนี้แก่กองทัพบกต่อไป2. บริษัทหรรษายอมมอบอำนาจในการดำเนินการซื้อขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่บริษัทประดิษฐกรรมกระทำได้ทุกสิ่งทุกอย่าง ตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขายรายนี้แทนบริษัทหรรษา จำกัด3. ในการนี้บริษัทหรรษา จำกัด ยอมให้บำเหน็จแก่บริษัทประดิษฐกรรมเป็นเงินทั้งสิ้น 1,361,312 บาท ในเมื่อบริษัทประดิษฐกรรมได้ตกลงขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่กองทัพบกแล้ว"ฝ่ายโจทก์นำสืบนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ นางระเบียบ วงศ์สกุล ประธานกรรมการบริษัทโจทก์ภรรยานายอรรถฯ พระดุลยนัยบัญชาราษฎร์ ผู้ถือหุ้นบริษัทโจทก์และนายเติบ วงศ์สกุล กรรมการผู้จัดการบริษัทโจทก์ ซึ่งเป็นผู้ลงลายมือชื่อในสัญญาเบิกความว่าเวลาไปลงชื่อในสัญญานั้น ฝ่ายบริษัทจำเลยมีหลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นได้ถามว่า เครื่องสนามจะลดราคาได้เท่าไรจึงจะขายฝ่ายโจทก์บอกว่าลดกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ก็ขายไม่ได้ต้องได้รับความยินยอมก่อน ฝ่ายจำเลยตกลงด้วยว่าจะลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะต้องได้ความยินยอมของบริษัทโจทก์ก่อน ทางบริษัทจึงขอให้เพิ่มข้อความที่ว่าลดไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญาแต่หลวงยุทธภัณฑ์บอกว่าข้อความในสัญญานี้ พันเอกไสว กรมพระธรรมนูญเป็นคนร่างมาแก้ไม่ได้ ถ้าแก้ทางกองทัพบกจะไม่ตกลงด้วย โจทก์จึงลังเลอยู่ หลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นบอกว่า ให้เชื่อในเกียรติยศเถิดว่าถ้าลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะบอกให้บริษัทโจทก์ทราบก่อน ทางฝ่ายบริษัทโจทก์เชื่อจึงได้ลงชื่อและประทับตราบริษัทไว้ทั้งสี่คนตามที่โจทก์นำสืบมานี้ ฝ่ายจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้ให้คำมั่นรับรองแก่โจทก์ไว้ดังนั้นศาลฎีกาได้พิจารณาข้อความที่โจทก์นำสืบมานี้แล้ว เห็นว่าข้อความในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีชัดเจนว่าบริษัทโจทก์มอบอำนาจให้บริษัทจำเลยทำได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขาย หาได้มีข้อจำกัดอำนาจของบริษัทจำเลยแต่อย่างหนึ่งอย่างใดไม่ ทางฝ่ายโจทก์ล้วนแต่ผู้ที่รอบรู้ทางได้ทางเสียในการตกลงทำสัญญาเป็นอย่างดี แม้ในชั้นแรกโจทก์จะเกี่ยงให้ระบุข้อความเรื่องลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญา แต่ทางฝ่ายจำเลยก็ปฏิเสธว่าจะแก้ข้อความในสัญญาไม่ได้เลย ดังนี้ถ้าโจทก์ยังติดใจถือเป็นข้อสำคัญจริงจังถึงกับว่าจะไม่ยอมขายถ้าลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์แล้ว ไฉนเมื่อฝ่ายจำเลยไม่ยอมเพิ่มความลงในสัญญาดังโจทก์ต้องการแล้ว โจทก์กลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้จำเลยตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัดเพราะจำนวนเงินผิดกันนับหลายล้านบาท เมื่อระลึกถึงความเป็นมาของเรื่องซึ่งโจทก์ส่งมอบของไม่ตรงตามตัวอย่าง ไม่มีทางจะขายเครื่องสนามรายนี้ได้สำเร็จ จึงมาขอให้จำเลยลดราคาให้กองทัพบก เครื่องสนามรายนี้โจทก์ว่าริบมาจากบริษัทสินสยามและไม่สามารถจะนำไปขายที่อื่นได้และเป็นที่แน่นอนอยู่แล้วว่าที่จะลดราคาเพียง 10 เปอร์เซ็นต์นั้นไม่มีทางจะสำเร็จได้ เพราะราคาที่แท้จริงของใหม่ ๆที่ทางราชการทราบมาก็เพียงชุดละประมาณ 100 บาท ชนิดอย่างของโจทก์ภายหลังกองทัพบกซื้อได้ในราคาชุดละ 70 บาทเศษเท่านั้น การที่จำเลยตกลงขายได้ชุดละ143 บาทนั้น เห็นได้ว่าเป็นการดีที่สุดอยู่แล้ว ส่วนจำนวนค่าบำเหน็จที่สูงถึง 1,361,312 บาท ก็เพราะเป็นค่าที่ทดแทนเกี่ยวกับการติดต่อรายก่อน ๆ ที่ โจทก์ทำให้บริษัทจำเลยต้องรับผิดต่อกองทัพบก พฤติการณ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า แม้ตามข้อความที่โจทก์นำสืบมาดังกล่าวข้างต้น เมื่อพิจารณารวมกับข้อความอันชัดแจ้งในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 นั้นแล้ว เป็นที่เห็นได้ชัดว่าหามีน้ำหนักพอที่จะลบล้างหรือจำกัดอำนาจที่ได้มอบให้จำเลยตกลงได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนในเรื่องราคา ดังที่เขียนไว้ชัดเจนแล้วนั้นไม่ ยิ่งกว่านั้นยังปรากฏต่อมาว่านายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้วนั้นอีกด้วยข้อที่โจทก์นำสืบว่านายอรรถได้ลงนามไปโดยไม่มีตราประทับผิดข้อบังคับของบริษัทโจทก์ และทั้งได้ถอนอำนาจนายอรรถแล้วด้วยนั้น การถอนอำนาจนี้ศาลแพ่งไม่เชื่อว่าเป็นความจริงดังที่ได้บรรยายเหตุผลไว้ละเอียดแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าทางพิจารณายังไม่พอจะฟังว่าได้มีการถอนอำนาจกันจริงจังอย่างใด บริษัทโจทก์ได้เชิดนายอรรถออกแสดงเป็นตัวแทนติดต่อกับจำเลยตลอดมาตั้งแต่ต้นจนในที่สุดเมื่อจำเลยบอกให้บริษัทโจทก์มารับเงินนายอรรถก็ยังเป็นผู้มารับไปอีกโจทก์จึงไม่มีทางจะเถียงว่า การกระทำของนายอรรถไม่ผูกพันโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์แสดงไม่ได้ว่า จำเลยได้ทำผิดหน้าที่ตัวแทนอย่างใด ฉะนั้นจึงไม่มีสิทธิที่จะขอให้จำเลยคืนเงินตามที่ฟ้องนั้นได้จึงพร้อมกันพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ยกฟ้องโจทก์ให้โจทก์เสียค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความ 3 ศาลรวม 60,000 บาท แก่จำเลยในคดีนี้มีปัญญาเพียงว่าตัวแทนได้กระทำเกินอำนาจที่จะรับมอบจากตัวการหรือไม่ ซึ่งศาลฎีกาได้ถือหนังสือสัญญาระหว่างตัวการและตัวแทนเป็นสำคัญ ส่วนข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบนี้นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อตัวแทนไม่ยอมเพิ่มข้อความที่จำกัดอำนาจลงในสัญญาดังตัวการต้องการ ตัวการกลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัด ฉะนั้นสัญญานี้จึงผูกมัดตัวการ ผู้เขียนเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างตัวการและตัวแทนนี้เป็นเรื่องภายในซึ่งตัวแทนจะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของตัวการโดยเคร่งครัดไม่ว่าคำสั่งนี้จะกระทำเป็นหนังสือหรือไม่ฉะนั้นถ้าตัวการได้แสดงเจตนาออกมาโดยชัดแจ้งไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ ตัวแทนก็นำไปขายโดยลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบไม่ได้ถ้าขายโดยลดราคาเกินกว่านั้นตัวแทนต้องรับผิดชอบ หนังสือสัญญาระหว่างตัวการกับตัวแทนที่ให้อำนาจขายได้ตามที่เห็นสมควรนั้นคงใช้ยันบุคคลภายนอกคือกองทัพบกเท่านั้นหาปลดเปลื้องความรับผิดของจำเลยซึ่งเป็นตัวแทนได้ไม่ เพราะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างกันเองอย่างไรก็ดีในผลลัพธ์ผู้เขียนเห็นว่าศาลฎีกาได้พิพากษาถูกต้องแล้วเพราะนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ซึ่งตัวการได้เชิดออกเป็นตัวแทนได้ให้สัตยาบันการกระทำของจำเลยที่ขายลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ โดยได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้ว ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 777/2496บริษัทหรรษา จำกัด (โดยนางมานิตา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจโจทก์บริษัท ประดิษฐกรรมทหารผ่านศึก จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ข้อความในหนังสือสัญญามอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงลดราคาที่จะขายทรัพย์สินได้ก่อนลงนามในสัญญา ตัวการขอเพิ่มข้อความว่าจะลดราคาเกินร้อยละ 10 ต้องให้ตัวการยินยอมก่อนตัวแทนว่าข้อความในสัญญานั้นจะแก้ไม่ได้ และได้พูดว่าถ้าจะลดราคาลงเกินกว่าร้อยละ 10 ตัวแทนจะบอกให้ตัวการทราบก่อน ตัวการก็ลงนามในสัญญาโดยไม่มีการแก้ไขข้อความอย่างใด กับมีพฤติการณ์แสดงว่าถ้าลดราคาเพียงร้อยละ 10 ไม่มีทางจะขายทรัพย์สินได้สำเร็จดังนี้ไม่พอถือว่าได้มีข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนในการที่จะลดราคาขายลงเกินกว่าร้อยละ 10 กรรมการบริษัทจำกัดลงชื่อในหนังสือ โดยไม่มีตราของบริษัทประทับ ผิดข้อบังคับของบริษัท แต่บริษัทได้เชิดกรรมการผู้นั้นออกเป็นตัวแทนตลอดมาตั้งแต่แรกและต่อจากนั้นไปอีก การกระทำของกรรมการผู้นั้นย่อมผูกพันบริษัทได้คดีนี้ สืบเนื่องมาจากเหตุที่โจทก์ได้ตั้งให้จำเลยเป็นตัวแทนขายเครื่องสนามประจำตัวทหารให้กองทัพบก 14,000 ชุด ๆ ละ 510 บาท บริษัทจำเลยได้ทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกแล้ว โจทก์นำเครื่องสนามไปเพื่อส่งมอบ แต่ในที่สุดปรากฏว่าเครื่องสนามที่นำไปส่งมอบมีบกพร่องไม่ตรงตามตัวอย่างเป็นจำนวนมาก กองทัพบกจึงบอกเลิกสัญญาไปยังจำเลย จำเลยได้แจ้งไปให้โจทก์ทราบ โจทก์ถอนจำเลยจากการเป็นตัวแทน และไปติดต่อกับกองทัพบกขอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้โดยตรง กองทัพบกไม่ยอมเจรจากับโจทก์โดยถือว่าโจทก์ไม่เคยมีสัญญากับกองทัพบก โจทก์ไม่มีทางจะนำเครื่องสนามรายนี้ไปจำหน่ายที่อื่นได้โจทก์จึงไปติดต่อกับบริษัทจำเลยให้เป็นตัวแทนเสนอขายเครื่องสนามรายนี้ให้กองทัพบกอีกครั้งหนึ่งโดยให้ลดราคาลงกว่าเดิม โจทก์จำเลยจึงทำสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 อันเป็นมูลแห่งข้อพิพาทในคดีนี้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ยอมให้จำเลยลดราคาลงได้จากราคาชุดละ 510 บาท เดิมเพียงร้อยละสิบ คือลดได้ชุดละ 51 บาท จำเลยโดยพันเอกหลวงยุทธภัณฑ์บริหาร พันโทปุ่น วงศ์วิเศษ และพันโทสรรค์ ยุทธวงศ์ กรรมการ ได้ให้คำมั่นต่อโจทก์ว่า ถ้ากองทัพบกจะลดราคาลงกว่าชุดละ 51 บาท จำเลยจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนจึงจะตกลงซื้อขายได้ แต่ด้วยการกระทำอันปราศจากอำนาจของจำเลยจำเลยได้ตกลงกับกองทัพบกยอมลดราคาลงเหลือชุดละ 149 บาท 31 สตางค์คงได้ราคาเดิมชุดละ 510 บาทเพียง 140 ชุด และจำเลยรับชำระราคามาเพียง 2,057,676 บาท60 สตางค์ ซึ่งตามข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยโจทก์จะได้รับเงิน 6,433,140 บาท ยิ่งกว่านั้นจำเลยยังหักเงินไว้ 1,361,312 บาท โดยอ้างว่าเป็นค่าบริการของจำเลย ซึ่งจำเลยไม่มีอำนาจจะหักไว้ได้เพราะจำเลยทำผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์และเป็นผลประโยชน์อันได้มาจากการเป็นตัวแทนซึ่งจำเลยจะต้องส่งมอบให้โจทก์ทั้งสิ้น โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับให้จำเลยคืนเงินจำนวน 1,361,312 บาทพร้อมทั้งดอกเบี้ยจำเลยให้การต่อสู้ว่า1. นางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจจากบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ไม่มีอำนาจตั้งตัวแทนช่วง2. จำเลยได้ปฏิบัติการไปโดยถูกต้องตามสัญญา ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 ทุกประการ จำเลยไม่เคยให้คำมั่นอย่างใด ๆ ดังฟ้องการที่จำเลยตกลงลดราคาค่าเครื่องสนามต่ำกว่า 51 บาท เป็นการกระทำภายในขอบเขตอำนาจตามสัญญา ลงวันที่ 23สิงหาคม 2493 และสมประโยชน์ของโจทก์แล้ว ทั้งโจทก์ก็เห็นชอบด้วยแล้ว3. บริษัทจำเลยได้รับเงินค่าบำเหน็จจากโจทก์ 1,361,312 บาทตามสัญญา ไม่เป็นการผิดเจตนาอันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ยอมรับเงินค่าเครื่องสนามที่ขายได้ และยอมมอบเงินบำเหน็จนี้ให้แก่จำเลยแล้วศาลแพ่งพิจารณาแล้วเห็นว่านางมานิดา เตลาน ผู้รับมอบอำนาจมีอำนาจฟ้องคดีได้ เพราะกรรมการบริษัทโจทก์ได้มอบอำนาจโดยถูกต้องไม่ใช่ตั้งตัวแทนช่วง ศาลแพ่งเห็นว่าข้อที่โจทก์อ้างว่าจำเลยให้คำมั่นว่าถ้าลดราคาเกินร้อยละสิบจะต้องรับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนนั้น คำพยานโจทก์ไม่มีเหตุผลพอจะหักล้างข้อต่อสู้ของจำเลยเพราะในสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความบ่งชัดว่า บริษัทโจทก์ยอมมอบอำนาจในการตกลงราคาได้ด้วย เครื่องสนามรายนี้ทางราชการได้ถามราคาจากต่างประเทศ ปรากฏว่าของใหม่ที่อเมริการาคาเพียงชุดละ 100 บาทเศษเท่านั้น กองทัพบกจึงคิดค่าบริการและค่าขนส่งเพิ่มให้รวมเป็นชุดละ 143 บาท ซึ่งเป็นราคาดีที่สุดสำหรับเครื่องสนามที่ไม่ตรงตามตัวอย่าง ถ้าไม่ขายในราคานี้ก็ไม่มีทางที่จะขายแก่ผู้อื่นได้ เมื่อบริษัทจำเลยได้ตอบยืนยันราคานี้ไปยังกองทัพบกแล้ว ได้นำสำเนาหนังสือนี้ให้นายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ทราบนายอรรถฯ ได้แสดงความพอใจและบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องเรื่องราคาที่ตกลงไปแล้ว เมื่อบริษัทจำเลยรับเงินราคาจากกองทัพบกแล้วได้แจ้งให้บริษัทโจทก์ทราบว่า ได้หักเงินค่าบำเหน็จ 1,361,312 บาทไว้แล้ว มีเงินของโจทก์เหลืออยู่ 696,364 บาท 60 สตางค์ ให้โจทก์มารับไปนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ก็ได้มารับเงินรายนี้ไป ทั้งยังได้ขอแก้ข้อความในหนังสือเป็นว่า บริษัทจำเลยได้ส่งเช็คมาให้อีกด้วย ศาลแพ่งไม่เชื่อข้อที่โจทก์อ้างว่าได้ถอนอำนาจนายอรรถในการกระทำแทนบริษัทโจทก์ในเรื่องนี้ เพราะบริษัทโจทก์ประกอบด้วยครอบครัวบุตรภรรยานายอรรถ และการถอนอำนาจก็ไม่จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หนังสือโจทก์ที่ว่าถอนอำนาจก็ไม่มีที่บริษัทจำเลยในเวลาที่กรรมการเก่าที่พ้นหน้าที่ไปมอบงานให้กรรมการชุดใหม่ศาลแพ่งจึงพิพากษายกฟ้องโจทก์แต่มีผู้พิพากษานายหนึ่งทำความเห็นแย้งว่าควรพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีตามฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ฟังว่า จำเลยได้ให้คำมั่นไว้กับโจทก์จริงว่าจะลดราคาไม่เกินร้อยละสิบ มิฉะนั้นจะต้องได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ก่อนที่นายอรรถบันทึกไว้ว่า ไม่ขัดข้องในเรื่องราคาก็ไม่ผูกพันบริษัทโจทก์จำเลยทำเกินขอบเขตอำนาจตัวแทน จึงไม่มีสิทธิหักเงินบำเหน็จไว้พิพากษากลับให้จำเลยใช้เงิน 1,361,312 บาทกับดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาได้ฟังคำแถลงการณ์และประชุมปรึกษาคดีแล้ว สัญญาตั้งตัวแทน ลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีข้อความว่า"1. ตามที่บริษัทหรรษา จำกัด (โจทก์) ได้มอบให้บริษัทประดิษฐกรรมฯ (จำเลย) ไปทำสัญญาขายเครื่องสนามให้แก่กองทัพบกเป็นจำนวน 14,000 ชุด ชุดละ 510 บาท และปรากฏภายหลังว่าเครื่องสนามที่ส่งไปให้กองทัพบกไม่ถูกต้องตามตัวอย่างและสัญญา จนถึงกองทัพบกได้บอกคืนเลิกสัญญา แล้วนั้นบัดนี้บริษัทหรรษา จำกัดประสงค์จะเสนอขายเครื่องสนามรายเดียวกันนี้ให้แก่กองทัพบกใหม่ โดยยอมลดราคาให้ตามแต่กองทัพบกจะพิจารณาเห็นสมควร แต่กองทัพบกไม่ยอมเจรจาด้วย เพราะถือว่าบริษัทหรรษาไม่ใช่คู่สัญญา ดังนี้บริษัทหรรษาจึงขอมอบให้บริษัทประดิษฐกรรม ซึ่งเป็นคู่สัญญากับกองทัพบกมาแต่เดิมดำเนินการเจรจาขายเครื่องสนามรายนี้แก่กองทัพบกต่อไป2. บริษัทหรรษายอมมอบอำนาจในการดำเนินการซื้อขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่บริษัทประดิษฐกรรมกระทำได้ทุกสิ่งทุกอย่าง ตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขายรายนี้แทนบริษัทหรรษา จำกัด3. ในการนี้บริษัทหรรษา จำกัด ยอมให้บำเหน็จแก่บริษัทประดิษฐกรรมเป็นเงินทั้งสิ้น 1,361,312 บาท ในเมื่อบริษัทประดิษฐกรรมได้ตกลงขายเครื่องสนามรายนี้ให้แก่กองทัพบกแล้ว"ฝ่ายโจทก์นำสืบนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ กรรมการบริษัทโจทก์ นางระเบียบ วงศ์สกุล ประธานกรรมการบริษัทโจทก์ภรรยานายอรรถฯ พระดุลยนัยบัญชาราษฎร์ ผู้ถือหุ้นบริษัทโจทก์และนายเติบ วงศ์สกุล กรรมการผู้จัดการบริษัทโจทก์ ซึ่งเป็นผู้ลงลายมือชื่อในสัญญาเบิกความว่าเวลาไปลงชื่อในสัญญานั้น ฝ่ายบริษัทจำเลยมีหลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นได้ถามว่า เครื่องสนามจะลดราคาได้เท่าไรจึงจะขายฝ่ายโจทก์บอกว่าลดกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ก็ขายไม่ได้ต้องได้รับความยินยอมก่อน ฝ่ายจำเลยตกลงด้วยว่าจะลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะต้องได้ความยินยอมของบริษัทโจทก์ก่อน ทางบริษัทจึงขอให้เพิ่มข้อความที่ว่าลดไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญาแต่หลวงยุทธภัณฑ์บอกว่าข้อความในสัญญานี้ พันเอกไสว กรมพระธรรมนูญเป็นคนร่างมาแก้ไม่ได้ ถ้าแก้ทางกองทัพบกจะไม่ตกลงด้วย โจทก์จึงลังเลอยู่ หลวงยุทธภัณฑ์ฯ และพันโทปุ่นบอกว่า ให้เชื่อในเกียรติยศเถิดว่าถ้าลดเกิน 10 เปอร์เซ็นต์จะบอกให้บริษัทโจทก์ทราบก่อน ทางฝ่ายบริษัทโจทก์เชื่อจึงได้ลงชื่อและประทับตราบริษัทไว้ทั้งสี่คนตามที่โจทก์นำสืบมานี้ ฝ่ายจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้ให้คำมั่นรับรองแก่โจทก์ไว้ดังนั้นศาลฎีกาได้พิจารณาข้อความที่โจทก์นำสืบมานี้แล้ว เห็นว่าข้อความในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 มีชัดเจนว่าบริษัทโจทก์มอบอำนาจให้บริษัทจำเลยทำได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนการตกลงในเรื่องราคาที่ซื้อขาย หาได้มีข้อจำกัดอำนาจของบริษัทจำเลยแต่อย่างหนึ่งอย่างใดไม่ ทางฝ่ายโจทก์ล้วนแต่ผู้ที่รอบรู้ทางได้ทางเสียในการตกลงทำสัญญาเป็นอย่างดี แม้ในชั้นแรกโจทก์จะเกี่ยงให้ระบุข้อความเรื่องลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์ลงในสัญญา แต่ทางฝ่ายจำเลยก็ปฏิเสธว่าจะแก้ข้อความในสัญญาไม่ได้เลย ดังนี้ถ้าโจทก์ยังติดใจถือเป็นข้อสำคัญจริงจังถึงกับว่าจะไม่ยอมขายถ้าลดราคาเกิน 10 เปอร์เซ็นต์แล้ว ไฉนเมื่อฝ่ายจำเลยไม่ยอมเพิ่มความลงในสัญญาดังโจทก์ต้องการแล้ว โจทก์กลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้จำเลยตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัดเพราะจำนวนเงินผิดกันนับหลายล้านบาท เมื่อระลึกถึงความเป็นมาของเรื่องซึ่งโจทก์ส่งมอบของไม่ตรงตามตัวอย่าง ไม่มีทางจะขายเครื่องสนามรายนี้ได้สำเร็จ จึงมาขอให้จำเลยลดราคาให้กองทัพบก เครื่องสนามรายนี้โจทก์ว่าริบมาจากบริษัทสินสยามและไม่สามารถจะนำไปขายที่อื่นได้และเป็นที่แน่นอนอยู่แล้วว่าที่จะลดราคาเพียง 10 เปอร์เซ็นต์นั้นไม่มีทางจะสำเร็จได้ เพราะราคาที่แท้จริงของใหม่ ๆที่ทางราชการทราบมาก็เพียงชุดละประมาณ 100 บาท ชนิดอย่างของโจทก์ภายหลังกองทัพบกซื้อได้ในราคาชุดละ 70 บาทเศษเท่านั้น การที่จำเลยตกลงขายได้ชุดละ143 บาทนั้น เห็นได้ว่าเป็นการดีที่สุดอยู่แล้ว ส่วนจำนวนค่าบำเหน็จที่สูงถึง 1,361,312 บาท ก็เพราะเป็นค่าที่ทดแทนเกี่ยวกับการติดต่อรายก่อน ๆ ที่ โจทก์ทำให้บริษัทจำเลยต้องรับผิดต่อกองทัพบก พฤติการณ์เหล่านี้แสดงให้เห็นว่า แม้ตามข้อความที่โจทก์นำสืบมาดังกล่าวข้างต้น เมื่อพิจารณารวมกับข้อความอันชัดแจ้งในเอกสารสัญญาลงวันที่ 23 สิงหาคม 2493 นั้นแล้ว เป็นที่เห็นได้ชัดว่าหามีน้ำหนักพอที่จะลบล้างหรือจำกัดอำนาจที่ได้มอบให้จำเลยตกลงได้ทุกสิ่งทุกอย่างตลอดจนในเรื่องราคา ดังที่เขียนไว้ชัดเจนแล้วนั้นไม่ ยิ่งกว่านั้นยังปรากฏต่อมาว่านายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้วนั้นอีกด้วยข้อที่โจทก์นำสืบว่านายอรรถได้ลงนามไปโดยไม่มีตราประทับผิดข้อบังคับของบริษัทโจทก์ และทั้งได้ถอนอำนาจนายอรรถแล้วด้วยนั้น การถอนอำนาจนี้ศาลแพ่งไม่เชื่อว่าเป็นความจริงดังที่ได้บรรยายเหตุผลไว้ละเอียดแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าทางพิจารณายังไม่พอจะฟังว่าได้มีการถอนอำนาจกันจริงจังอย่างใด บริษัทโจทก์ได้เชิดนายอรรถออกแสดงเป็นตัวแทนติดต่อกับจำเลยตลอดมาตั้งแต่ต้นจนในที่สุดเมื่อจำเลยบอกให้บริษัทโจทก์มารับเงินนายอรรถก็ยังเป็นผู้มารับไปอีกโจทก์จึงไม่มีทางจะเถียงว่า การกระทำของนายอรรถไม่ผูกพันโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์แสดงไม่ได้ว่า จำเลยได้ทำผิดหน้าที่ตัวแทนอย่างใด ฉะนั้นจึงไม่มีสิทธิที่จะขอให้จำเลยคืนเงินตามที่ฟ้องนั้นได้จึงพร้อมกันพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้ยกฟ้องโจทก์ให้โจทก์เสียค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความ 3 ศาลรวม 60,000 บาท แก่จำเลยในคดีนี้มีปัญญาเพียงว่าตัวแทนได้กระทำเกินอำนาจที่จะรับมอบจากตัวการหรือไม่ ซึ่งศาลฎีกาได้ถือหนังสือสัญญาระหว่างตัวการและตัวแทนเป็นสำคัญ ส่วนข้อจำกัดอำนาจของตัวแทนไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบนี้นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อตัวแทนไม่ยอมเพิ่มข้อความที่จำกัดอำนาจลงในสัญญาดังตัวการต้องการ ตัวการกลับยอมลงชื่อในสัญญาที่ระบุมอบอำนาจให้ตัวแทนตกลงราคาได้โดยไม่มีข้อจำกัด ฉะนั้นสัญญานี้จึงผูกมัดตัวการ ผู้เขียนเห็นว่าความสัมพันธ์ระหว่างตัวการและตัวแทนนี้เป็นเรื่องภายในซึ่งตัวแทนจะต้องปฏิบัติตามคำสั่งของตัวการโดยเคร่งครัดไม่ว่าคำสั่งนี้จะกระทำเป็นหนังสือหรือไม่ฉะนั้นถ้าตัวการได้แสดงเจตนาออกมาโดยชัดแจ้งไม่ให้ลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ ตัวแทนก็นำไปขายโดยลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบไม่ได้ถ้าขายโดยลดราคาเกินกว่านั้นตัวแทนต้องรับผิดชอบ หนังสือสัญญาระหว่างตัวการกับตัวแทนที่ให้อำนาจขายได้ตามที่เห็นสมควรนั้นคงใช้ยันบุคคลภายนอกคือกองทัพบกเท่านั้นหาปลดเปลื้องความรับผิดของจำเลยซึ่งเป็นตัวแทนได้ไม่ เพราะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างกันเองอย่างไรก็ดีในผลลัพธ์ผู้เขียนเห็นว่าศาลฎีกาได้พิพากษาถูกต้องแล้วเพราะนายอรรถ อรรถวิจิตร์จรรยารักษ์ ซึ่งตัวการได้เชิดออกเป็นตัวแทนได้ให้สัตยาบันการกระทำของจำเลยที่ขายลดราคาเกินกว่าร้อยละสิบ โดยได้บันทึกข้อความแสดงความเห็นชอบในเรื่องราคาที่จำเลยได้ตกลงไปแล้ว(ลัดพลีธรรมประคัลภ์-ประมูล สุวรรณศร-ธรรมบัณฑิตสิทธิศฤงคาร)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามหลักกฎหมายตัวแทนมีว่า ตัวแทนต้องทำตามคำสั่งอันแสดงออกชัดหรือโดยปริยายของตัวการ (มาตรา 807) แต่เข้าใจว่าการทำตามคำสั่งของตัวการนั้นอย่างหนึ่ง ข้อตกลงระหว่างตัวการตัวแทนในการกำหนดอำนาจหน้าที่ของตัวแทนนั้นอีกอย่างหนึ่ง ถ้ามีข้อตกลงกันไว้อย่างไรแล้วก็เป็นข้อสัญญาซึ่งผูกมัดตัวการตัวแทนตามนั้นไม่จำต้องพิจารณาถึงคำสั่งหรือวิธีการที่เคยปฏิบัติกันมาในเรื่องนั้น คดีนี้เป็นเรื่องที่ศาลพิจารณาถึงข้อสัญญาในการกำหนดอำนาจของตัวแทนว่ามีอยู่อย่างไร ซึ่งตามข้อเท็จจริงแสดงว่าเป็นการมอบอำนาจให้ลดราคาได้โดยไม่จำกัด แม้ตัวการจะได้เกี่ยงในเรื่องขอบเขตที่ตัวแทนจะลดราคาลงได้เท่าใดแต่เมื่อตัวแทนยืนยันเอาตามข้อสัญญาที่เขียนไว้ ตัวการก็ตกลงยินยอมลงชื่อ ซึ่งแสดงว่าไม่มีข้อเกี่ยงงอนต่อไปจึงต้องถือตามข้อสัญญาที่ทำไว้เป็นหนังสือ แม้จะมีการรับรองว่าจะแจ้งให้ตัวการทราบก่อน ก็ไม่เป็นข้อตกลงหรือคำสั่งที่จะตัดอำนาจที่ได้ตกลงให้ไว้โดยข้อสัญญาแต่อย่างใด การที่คู่สัญญาเจรจากันไว้อย่างหนึ่งแล้วทำสัญญาเป็นหนังสือกันไว้อีกอย่างหนึ่งนั้น ถ้าไม่ใช่ทำหนังสือเป็นนิติกรรมอำพราง เพื่อปิดความตกลงอันแท้จริงแล้ว น่าจะต้องพิจารณาว่าคู่สัญญาตกลงให้ผูกพันกันตามหนังสือหรือจะมีข้อตกลงด้วยปากเพิ่มเติมอย่างไรอีกข้อตกลงด้วยปากเพิ่มเติมเอกสารนั้น ตามกฎหมายของเราไม่มีอะไรห้ามมิให้ทำ เว้นแต่จะเป็นสัญญาที่ต้องทำแบบหรือหลักฐานเป็นหนังสือ แต่ทั้งนี้ต้องพิจารณาได้ความแน่แท้ว่าคู่กรณีตั้งใจให้มีข้อผูกพันกันเป็นอย่างอื่น อีกโดยชัดแจ้งไม่เพียงแต่พูดเกี่ยงงอนหรือรับปากคำในทางเชื่อใจกันอย่างในคดีนี้ แต่แท้ที่จริงคงตั้งใจผูกพันเป็นข้อสัญญาซึ่งมีผลตามกฎหมายอันเรียกว่าหนี้ตามที่เขียนเป็นหนังสือไว้ ดังเช่นข้อเท็จจริงในคดีนี้ แม้จะมีการพูดเกี่ยงกันบ้างแต่เมื่อตัวแทนไม่ยอมจริงจังตัวการก็คงยอมลงชื่อให้ตามเนื้อความเดิมอันต้องถือเป็นเจตนาแท้จริงของคู่สัญญาที่จะผูกพันกันตามหนังสือนั้นบทกฎหมายที่พอเทียบเคียงได้ก็คือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 366 วรรค 2 ซึ่งพอมองเห็นความหมายได้ว่าข้อที่พูดกันด้วยปากนั้น ถ้าไม่แน่นอนจริง ๆ แล้วก็ไม่มีผลเป็นข้อสัญญาจนกว่าจะได้เขียนขึ้นเป็นหนังสือตามที่คู่สัญญามีความประสงค์ทำขึ้นเป็นข้อผูกพันระหว่างกัน ตัวการอาจถอนตัวแทนได้เสมอตาม มาตรา 827 แต่เมื่อไม่ถอนตัวแทนก็คงทำไปได้ตามอำนาจที่ได้รับมอบไว้การถอนตัวแทนอาจมีผลเป็นการผิดสัญญาอย่างอื่น อันตัวการต้องรับผิดด้วยก็ได้ เช่นความรับผิดตาม มาตรา 605 เป็นต้น ย.ส.บรรณาธิการ