คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 560/2529หลักกฎหมาย: คดีก่อนจำเลยที่5ได้เป็นโจทก์ฟ้องโจทก์ในคดีนี้เป็นจำเลยที่3ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาทและศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีดังกล่าวว่าจำเลยที่5ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจคำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ตามป.วิ.พ.มาตรา145โจทก์จะมาอ้างในคดีนี้อีกว่าจำเลยที่5ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์หาได้ไม่ กรมที่ดินได้วางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจไว้ว่า"ฯโดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะการตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ...ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพอที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..."ดังนี้เมื่อลายมือชื่อปลอมของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมกับลายมือชื่อที่แท้จริงของผู้มอบอำนาจมีลักษณะตัวอักษรช่องไฟและลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันการที่เจ้าพนักงานที่ดินเชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงจึงถือไม่ได้ว่าเจ้าพนักงานที่ดินกระทำโดยประมาทเลินเล่อ กรมที่ดินวางระเบียบว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย1คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน2คน...ฯลฯ..."เมื่อปรากฏว่าหนังสือมอบอำนาจนอกจากจะมีผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานคนหนึ่งแล้วยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกเช่นนี้แม้จะตัดลายมือชื่อพยานที่เป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจนั้นก็ยังสมบูรณ์อยู่เมื่อไม่มีระเบียบให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจถ่ายบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้การที่เจ้าพนักงานไม่ได้กระทำเช่นนั้นจึงยังไม่อาจถือได้ว่าเป็นคนประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์ต้องเสียหาย โจทก์เบิกความเพียงว่าหากจำเลยที่3ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอมส่วนจำเลยที่4ก็เคยเห็นดวงตราเขตบางรักเสมอๆแต่มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไรคำเบิกความของโจทก์จึงเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองเป็นการเลื่อนลอยกรณียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่3ที่4กระทำละเมิดต่อโจทก์.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 มีหน้าที่ตามกฎหมายในการออกโฉนดและใบแทนโฉนดที่ดิน จดทะเบียนการโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทำนิติกรรมเกี่ยวแก่กรรมสิทธิ์ และสิทธิในที่ดิน จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 เป็นเจ้าพนักงานที่ดินมีหน้าที่ปฏิบัติราชการภายใต้บังคับบัญชาและรับผิดชอบของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 5 เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินรวม3 โฉนด เนื้อที่ 604 ตารางวา จำเลยทั้งห้ากระทำละเมิดต่อโจทก์โดยจำเลยที่ 5 แจ้งกับเจ้าหน้าที่หมวดนิติกรรมที่ดินและการมอบอำนาจของเขตบางรักว่า ประสงค์จะมอบอำนาจให้บุตรชายไปขอใบแทนโฉนดที่ดินทั้งสามแปลงจากกรมที่ดิน จำเลยที่ 1 เพราะโฉนดสูญหาย จำเลยที่ 5อายุกว่า 60 ปี ขอให้เขตบางรักรับรองว่ามีสติสมบูรณ์และประสงค์จะทำกิจการตามใบมอบอำนาจซึ่งความจริงโฉนดดังกล่าวมิได้สูญหายแต่จำเลยที่ 5 มีเจตนาทุจริตประสงค์จะนำไปแทนโฉนดไปใช้ในทางที่มิชอบเจ้าหน้าที่จึงออกคำรับรองหนังสือมอบอำนาจให้จำเลยที่ 5 ต่อมามีผู้ทำปลอมใบมอบอำนาจที่มีคำรับรองดังกล่าว ด้วยความร่วมมือของจำเลยที่ 5 วันที่ 26 เมษายน 2519 บุคคลที่อ้างตนว่าเป็นนายคณิสสรวิริยศิริ บุตรจำเลยที่ 5 ผู้รับมอบอำนาจนำไปยื่นขอใบแทนโฉนดต่อจำเลยที่ 3 ที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลย ที่ 3 ด้วยความประมาทเลินเล่อไม่ตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจว่าเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ ถ้าตรวจดูจะเห็นได้โดยง่ายว่าไม่เหมือนกัน ทั้งอายุก็คลาดเคลื่อน ผู้รับมอบอำนาจมีบัตรประจำตัวประชาชนจริงหรือไม่ จำเลยที่ 3 ก็ไม่ได้ถ่ายภาพติดเรื่องไว้ตามระเบียบ ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อของพนักงานผู้รับรองก็มีรูปร่างลักษณะลวดลายผิดปกติ เห็นได้ชัดว่าเป็นดวงตราปลอมหากจำเลยที่ 3 ตรวจสอบและใช้ความระมัดระวังก็จะเห็นว่าไม่เหมือนกับที่จำเลยที่ 3 เคยพบเห็นอยู่เสมอ พยานในการรับมอบอำนาจก็ไม่มีผู้รับมอบอำนาจกลับเป็นพยานเสียเอง จำเลยที่ 3 ควรเสนอให้ระงับการออกใบแทนไว้ก่อนแล้วส่งหนังสือมอบอำนาจไปตรวจสอบยังเจ้าพนักงานผู้รับรองที่เขตบางรัก แต่กลับเสนอให้จำเลยที่ 2 ผู้เป็นเจ้าพนักงานที่ดินดำเนินการต่อไป จำเลยที่ 2 มิได้กระทำการตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ กลับออกใบแทนโฉนดให้ และมอบใบแทนโฉนดแก่ผู้รับมอบอำนาจปลอมไป ในวันที่ 22 มิถุนายน 2519 โจทก์กับผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5 ได้ทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินทั้งสามโฉนดนั้นที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลยที่ 4 มีหน้าที่รับคำขอทำนิติกรรมดังกล่าว ด้วยความประมาทเลินเล่อ จำเลยที่ 4ไม่ตรวจดูว่า ลายมือชื่อผู้มอบอำนาจเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ไม่ถ่ายบัตรประจำตัวประชาชนของผู้รับมอบอำนาจและผู้ซื้อติดเรื่องไว้ จำเลยที่ 4 เคยเห็นดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อเจ้าพนักงานเสมอ ถ้าใช้ความสังเกตุจะเห็นได้ว่าเป็นดวงตราปลอมจำเลยที่ 2 มิไ้ดทำตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ คือถ้าตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจกับลายมือชื่อเจ้าของที่ดินในสารบบเดิมจะเห็นว่าไม่คล้ายคลึงกัน ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อผู้รับรองไม่เหมือนกับดวงตราที่แท้จริง หากจำเลยที่ 2 ตรวจดูแล้ว ก็จะต้องไม่จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำโดยความประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ 1 ถึงจำเลยที่ 4 และการกระทำของจำเลยที่ 5 เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับซื้อที่ดินทั้งสามโฉนด และได้จ่ายเงินจำนวน 1,751,600 บาท ให้แก่ผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5ไปแล้ว จึงขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันใช้เงิน 1,751,600 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การปฏิเสธต่อสู้คดีขอให้ศาลพิพากษายกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยที่ 5 มิได้แสดงตัวขอรับคำรับรองในหนังสือมอบอำนาจ และไม่มีส่วนรู้เห็นในการปลอมหนังสือมอบอำนาจจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 มิได้ประมาทเลินเล่อในการออกใบแทนโฉนดและการทำนิติกรรมซื้อขายที่ดิน พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาข้อแรกว่า จำเลยที่ 5 ได้จงใจกระทำละเมิดต่อโจทก์ โดยจำเลยที่ 5 ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์ เห็นว่าปัญหาข้อนี้ปรากฏว่าศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีหมายเลขดำที่ 295/2520 หมายเลขแดงที่ 3574/2523 ของศาลแพ่งแล้วว่าจำเลยที่ 5 ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจที่นายมานพกับพวกสมคบกันปลอมขึ้น คดีดังกล่าวจำเลยที่ 5 ได้เป็นโจทก์ฟ้องนายสมชาย วินศิริ โจทก์คดีนี้เป็นจำเลยที่ 3 ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาท คำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ ซึ่งเป็นคู่ความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา145 ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ 5 มิได้ทำทำละเมิดต่อโจทก์ฎีกาโจทก์ข้อนี้ฟังไม่ขึ้นโจทก์ฎีกาข้อต่อมาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย โดยจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ไม่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในใบมอบอำนาจกับลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจที่มีอยู่ในสารบบของกรมที่ดินให้ละเอียดทั้งอายุของผู้มอบอำนาจก็คลาดเคลื่อน และพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเอง บัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจ จำเลยที่ 3ก็ไม่ถ่ายภาพติดเรื่องไว้โดยเฉพาะดวงตราของบางรักที่ประทับก็เป็นดวงตราปลอม หากจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ได้ตรวจสอบให้ถี่ถ้วนย่อมจะทราบได้ว่าหนังสือมอบอำนาจเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2ที่ 3 และที่ 4 ทำการตรวจสอบใบมอบอำนาจเพียงผิวเผิน ไม่ใช้ความพินิจพิจารณาและระมัดระวังตามสมควร ถือได้ว่ากระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหายจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า คำสั่งกรมที่ดินที่ 10/2501 ซึ่งเป็นคำสั่งวางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจ ข้อ 3 มีว่า"การตรวจหนังสือมอบอำนาจให้พิจารณาโดยละเอียดในข้อเหล่านี้...ฯลฯ"จ. ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ โดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะ การตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจซึ่งอาจเป็นลายเซ็นหรือลายพิมพ์นิ้วมือก็ได้นั้น ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพิที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..." เห็นได้ว่าตามระเบียบดังกล่าวระบุให้เจ้าพนักงานตรวจสอบลายมือชื่อผู้มอบอำนาจโดยใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนที่จะพึงกระทำได้เท่านั้น มิใช่ให้ตรวจสอบเสมือนเป็นผู้ชำนาญการพิเศษ ศาลฎีกาได้ตรวจสอบลายมือชื่อปลอมของจำเลยที่ 5ผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเปรียบเทียบกับลายมือชื่อที่แท้จริงของจำเลยที่ 5 ในเรื่องราวเดิมที่มีอยู่ที่สำนักงานที่ดิน...และลายมือชื่อของจำเลยที่ 5...ในสำนวนคดีแพ่ง...หมายเลขแดงที่3574/2523 แล้ว เห็นว่า มีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน ฉะนั้นที่จำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 เชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ.....เป็นลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจจริงจึงถือเป็นความประมาทเลินเล่อไม่ได้ ส่วนข้อที่อายุของผู้มอบอำนาจคลาดเคลื่อนนั้นก็ปรากฏว่า คลาดเคลื่อนไปเพียง 1 ปี ซึ่งโดยปกติธรรมดาย่อมลงคลาดเคลื่อนเช่นนั้นได้จึงไม่ถึงกับเป็นข้อพิรุธที่จะทำให้เป็นเหตุสงสัยในใบมอบอำนาจ จนถึงแก่จะระงับเรื่องไม่ดำเนินการให้ ที่โจทก์อ้างว่าพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเองนั้นศาลฎีกาเห็นว่า...ตามระเบียบ...ข้อ 4 มีว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย 1 คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน 2 คน...ฯลฯ...กรณีคดีนี้ผู้มอบอำนาจลงลายมือชื่อมิใช่พิมพ์ลายนิ้วมือ เมื่อมีพยานเพียงคนเดียว ใบมอบอำนาจก็สมบูรณ์ข้อเท็จจริงปรากฏว่า พยานในใบมอบอำนาจ...นอกจากมีลายมือชื่อ"คณิสสร" ผู้รับมอบอำนาจแล้ว ยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกคนหนึ่งด้วยแม้จะตัดลายมือชื่อพยานซึ่งเป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจดังกล่าวก็ยังคงสมบูรณ์อยู่ และนายจิตต์ ณ ตะกั่วทุ่ง พยานจำเลยเบิกความว่า แม้ผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานก็ไม่น่าสงสัย เพราะมีบุคคลอื่นลงชื่อเป็นพยานด้วยดังนี้ การมีชื่อผู้รับมอบอำนาจเป็นพยานด้วยจึงไม่เป็นพิรุธให้สงสัยว่าใบมอบอำนาจจะเป็นเอกสารปลอมแต่ประการใด ส่วนที่โจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 3 ไม่ถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้นั้น เห็นว่าโจทก์ไม่มีพยานมานำสืบให้เห็นว่า มีระเบียบข้อบังคับให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจทำการถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้แต่อย่างใดอย่างไรก็ตาม แม้จำเลยที่ 3 ไม่ได้ถ่ายภาพบัตรประจำตัวผู้มอบอำนาจไว้ก็ไม่พอถือว่าเป็นความประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์เสียหายตามฟ้องส่วนดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจซึ่งเป็นดวงตราปลอมโจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4ไม่ตรวจสอบกับดวงตราที่แท้จริงให้ถี่ถ้วนนั้น ข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์เบิกความแต่เพียงว่า หากจำเลยที่ 3 ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอม และเบิกความอีกว่าดวงตราของเขตบางรักจำเลยที่ 4 ก้เคยเห็นเสมอ ๆ แต่โจทก์มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไร คำเบิกความของโจทก์ดังกล่าวเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองโดยไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนจึงเลื่อนลอย ประกอบกับจำเลยที่ 3 เบิกความว่าได้โทรศัพท์สอบถามเขตบางรักถึงใบมอบอำนาจ เอกสารหมาย ล.1 แล้วเขตบางรักแจ้งว่า ได้รับรองใบมอบอำนาจมีเลขตรงกันกับเอกสารหมาย ล.1จึงเห็นว่าเมื่อทางเขตบางรักแจ้งว่าได้รับรองใบมอบอำนาจจริงจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ย่อมเชื่อโดยสุจริตว่าดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจเป็นดวงตราที่แท้จริง นอกจากนี้พันตำรวจตรีชัจจ์ กุลดิลก พยานโจทก์ก็เบิกความว่า ในการสอบสวนเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นจำเลยในคดีนี้ ปรากฏว่าพวกนั้นไม่มีพิรุธแต่ประการใดพวกเขาเชื่อว่าใบมอบอำนาจที่เป็นเหตุให้เกิดคดีนี้ เป็นใบมอบอำนาจอันแท้จริง ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1, ที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ประมาทเลินเล่อ กระทำละเมิดต่อโจทก์ ฎีกาโจทก์ข้อนี้ก็ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 560/2529นาย สมชาย วินศิริโจทก์กรมที่ดิน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420 ป.วิ.พ. ม. 145 ป.ที่ดิน ม. 71, ม. 72คดีก่อนจำเลยที่5ได้เป็นโจทก์ฟ้องโจทก์ในคดีนี้เป็นจำเลยที่3ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาทและศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีดังกล่าวว่าจำเลยที่5ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจคำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ตามป.วิ.พ.มาตรา145โจทก์จะมาอ้างในคดีนี้อีกว่าจำเลยที่5ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์หาได้ไม่ กรมที่ดินได้วางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจไว้ว่า"ฯโดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะการตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ...ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพอที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..."ดังนี้เมื่อลายมือชื่อปลอมของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมกับลายมือชื่อที่แท้จริงของผู้มอบอำนาจมีลักษณะตัวอักษรช่องไฟและลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันการที่เจ้าพนักงานที่ดินเชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงจึงถือไม่ได้ว่าเจ้าพนักงานที่ดินกระทำโดยประมาทเลินเล่อ กรมที่ดินวางระเบียบว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย1คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน2คน...ฯลฯ..."เมื่อปรากฏว่าหนังสือมอบอำนาจนอกจากจะมีผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานคนหนึ่งแล้วยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกเช่นนี้แม้จะตัดลายมือชื่อพยานที่เป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจนั้นก็ยังสมบูรณ์อยู่เมื่อไม่มีระเบียบให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจถ่ายบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้การที่เจ้าพนักงานไม่ได้กระทำเช่นนั้นจึงยังไม่อาจถือได้ว่าเป็นคนประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์ต้องเสียหาย โจทก์เบิกความเพียงว่าหากจำเลยที่3ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอมส่วนจำเลยที่4ก็เคยเห็นดวงตราเขตบางรักเสมอๆแต่มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไรคำเบิกความของโจทก์จึงเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองเป็นการเลื่อนลอยกรณียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่3ที่4กระทำละเมิดต่อโจทก์.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 มีหน้าที่ตามกฎหมายในการออกโฉนดและใบแทนโฉนดที่ดิน จดทะเบียนการโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทำนิติกรรมเกี่ยวแก่กรรมสิทธิ์ และสิทธิในที่ดิน จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 เป็นเจ้าพนักงานที่ดินมีหน้าที่ปฏิบัติราชการภายใต้บังคับบัญชาและรับผิดชอบของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 5 เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินรวม3 โฉนด เนื้อที่ 604 ตารางวา จำเลยทั้งห้ากระทำละเมิดต่อโจทก์โดยจำเลยที่ 5 แจ้งกับเจ้าหน้าที่หมวดนิติกรรมที่ดินและการมอบอำนาจของเขตบางรักว่า ประสงค์จะมอบอำนาจให้บุตรชายไปขอใบแทนโฉนดที่ดินทั้งสามแปลงจากกรมที่ดิน จำเลยที่ 1 เพราะโฉนดสูญหาย จำเลยที่ 5อายุกว่า 60 ปี ขอให้เขตบางรักรับรองว่ามีสติสมบูรณ์และประสงค์จะทำกิจการตามใบมอบอำนาจซึ่งความจริงโฉนดดังกล่าวมิได้สูญหายแต่จำเลยที่ 5 มีเจตนาทุจริตประสงค์จะนำไปแทนโฉนดไปใช้ในทางที่มิชอบเจ้าหน้าที่จึงออกคำรับรองหนังสือมอบอำนาจให้จำเลยที่ 5 ต่อมามีผู้ทำปลอมใบมอบอำนาจที่มีคำรับรองดังกล่าว ด้วยความร่วมมือของจำเลยที่ 5 วันที่ 26 เมษายน 2519 บุคคลที่อ้างตนว่าเป็นนายคณิสสรวิริยศิริ บุตรจำเลยที่ 5 ผู้รับมอบอำนาจนำไปยื่นขอใบแทนโฉนดต่อจำเลยที่ 3 ที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลย ที่ 3 ด้วยความประมาทเลินเล่อไม่ตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจว่าเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ ถ้าตรวจดูจะเห็นได้โดยง่ายว่าไม่เหมือนกัน ทั้งอายุก็คลาดเคลื่อน ผู้รับมอบอำนาจมีบัตรประจำตัวประชาชนจริงหรือไม่ จำเลยที่ 3 ก็ไม่ได้ถ่ายภาพติดเรื่องไว้ตามระเบียบ ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อของพนักงานผู้รับรองก็มีรูปร่างลักษณะลวดลายผิดปกติ เห็นได้ชัดว่าเป็นดวงตราปลอมหากจำเลยที่ 3 ตรวจสอบและใช้ความระมัดระวังก็จะเห็นว่าไม่เหมือนกับที่จำเลยที่ 3 เคยพบเห็นอยู่เสมอ พยานในการรับมอบอำนาจก็ไม่มีผู้รับมอบอำนาจกลับเป็นพยานเสียเอง จำเลยที่ 3 ควรเสนอให้ระงับการออกใบแทนไว้ก่อนแล้วส่งหนังสือมอบอำนาจไปตรวจสอบยังเจ้าพนักงานผู้รับรองที่เขตบางรัก แต่กลับเสนอให้จำเลยที่ 2 ผู้เป็นเจ้าพนักงานที่ดินดำเนินการต่อไป จำเลยที่ 2 มิได้กระทำการตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ กลับออกใบแทนโฉนดให้ และมอบใบแทนโฉนดแก่ผู้รับมอบอำนาจปลอมไป ในวันที่ 22 มิถุนายน 2519 โจทก์กับผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5 ได้ทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินทั้งสามโฉนดนั้นที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลยที่ 4 มีหน้าที่รับคำขอทำนิติกรรมดังกล่าว ด้วยความประมาทเลินเล่อ จำเลยที่ 4ไม่ตรวจดูว่า ลายมือชื่อผู้มอบอำนาจเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ไม่ถ่ายบัตรประจำตัวประชาชนของผู้รับมอบอำนาจและผู้ซื้อติดเรื่องไว้ จำเลยที่ 4 เคยเห็นดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อเจ้าพนักงานเสมอ ถ้าใช้ความสังเกตุจะเห็นได้ว่าเป็นดวงตราปลอมจำเลยที่ 2 มิไ้ดทำตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ คือถ้าตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจกับลายมือชื่อเจ้าของที่ดินในสารบบเดิมจะเห็นว่าไม่คล้ายคลึงกัน ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อผู้รับรองไม่เหมือนกับดวงตราที่แท้จริง หากจำเลยที่ 2 ตรวจดูแล้ว ก็จะต้องไม่จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำโดยความประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ 1 ถึงจำเลยที่ 4 และการกระทำของจำเลยที่ 5 เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับซื้อที่ดินทั้งสามโฉนด และได้จ่ายเงินจำนวน 1,751,600 บาท ให้แก่ผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5ไปแล้ว จึงขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันใช้เงิน 1,751,600 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การปฏิเสธต่อสู้คดีขอให้ศาลพิพากษายกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยที่ 5 มิได้แสดงตัวขอรับคำรับรองในหนังสือมอบอำนาจ และไม่มีส่วนรู้เห็นในการปลอมหนังสือมอบอำนาจจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 มิได้ประมาทเลินเล่อในการออกใบแทนโฉนดและการทำนิติกรรมซื้อขายที่ดิน พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาข้อแรกว่า จำเลยที่ 5 ได้จงใจกระทำละเมิดต่อโจทก์ โดยจำเลยที่ 5 ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์ เห็นว่าปัญหาข้อนี้ปรากฏว่าศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีหมายเลขดำที่ 295/2520 หมายเลขแดงที่ 3574/2523 ของศาลแพ่งแล้วว่าจำเลยที่ 5 ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจที่นายมานพกับพวกสมคบกันปลอมขึ้น คดีดังกล่าวจำเลยที่ 5 ได้เป็นโจทก์ฟ้องนายสมชาย วินศิริ โจทก์คดีนี้เป็นจำเลยที่ 3 ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาท คำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ ซึ่งเป็นคู่ความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา145 ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ 5 มิได้ทำทำละเมิดต่อโจทก์ฎีกาโจทก์ข้อนี้ฟังไม่ขึ้นโจทก์ฎีกาข้อต่อมาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย โดยจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ไม่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในใบมอบอำนาจกับลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจที่มีอยู่ในสารบบของกรมที่ดินให้ละเอียดทั้งอายุของผู้มอบอำนาจก็คลาดเคลื่อน และพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเอง บัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจ จำเลยที่ 3ก็ไม่ถ่ายภาพติดเรื่องไว้โดยเฉพาะดวงตราของบางรักที่ประทับก็เป็นดวงตราปลอม หากจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ได้ตรวจสอบให้ถี่ถ้วนย่อมจะทราบได้ว่าหนังสือมอบอำนาจเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2ที่ 3 และที่ 4 ทำการตรวจสอบใบมอบอำนาจเพียงผิวเผิน ไม่ใช้ความพินิจพิจารณาและระมัดระวังตามสมควร ถือได้ว่ากระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหายจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า คำสั่งกรมที่ดินที่ 10/2501 ซึ่งเป็นคำสั่งวางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจ ข้อ 3 มีว่า"การตรวจหนังสือมอบอำนาจให้พิจารณาโดยละเอียดในข้อเหล่านี้...ฯลฯ"จ. ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ โดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะ การตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจซึ่งอาจเป็นลายเซ็นหรือลายพิมพ์นิ้วมือก็ได้นั้น ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพิที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..." เห็นได้ว่าตามระเบียบดังกล่าวระบุให้เจ้าพนักงานตรวจสอบลายมือชื่อผู้มอบอำนาจโดยใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนที่จะพึงกระทำได้เท่านั้น มิใช่ให้ตรวจสอบเสมือนเป็นผู้ชำนาญการพิเศษ ศาลฎีกาได้ตรวจสอบลายมือชื่อปลอมของจำเลยที่ 5ผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเปรียบเทียบกับลายมือชื่อที่แท้จริงของจำเลยที่ 5 ในเรื่องราวเดิมที่มีอยู่ที่สำนักงานที่ดิน...และลายมือชื่อของจำเลยที่ 5...ในสำนวนคดีแพ่ง...หมายเลขแดงที่3574/2523 แล้ว เห็นว่า มีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน ฉะนั้นที่จำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 เชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ.....เป็นลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจจริงจึงถือเป็นความประมาทเลินเล่อไม่ได้ ส่วนข้อที่อายุของผู้มอบอำนาจคลาดเคลื่อนนั้นก็ปรากฏว่า คลาดเคลื่อนไปเพียง 1 ปี ซึ่งโดยปกติธรรมดาย่อมลงคลาดเคลื่อนเช่นนั้นได้จึงไม่ถึงกับเป็นข้อพิรุธที่จะทำให้เป็นเหตุสงสัยในใบมอบอำนาจ จนถึงแก่จะระงับเรื่องไม่ดำเนินการให้ ที่โจทก์อ้างว่าพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเองนั้นศาลฎีกาเห็นว่า...ตามระเบียบ...ข้อ 4 มีว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย 1 คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน 2 คน...ฯลฯ...กรณีคดีนี้ผู้มอบอำนาจลงลายมือชื่อมิใช่พิมพ์ลายนิ้วมือ เมื่อมีพยานเพียงคนเดียว ใบมอบอำนาจก็สมบูรณ์ข้อเท็จจริงปรากฏว่า พยานในใบมอบอำนาจ...นอกจากมีลายมือชื่อ"คณิสสร" ผู้รับมอบอำนาจแล้ว ยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกคนหนึ่งด้วยแม้จะตัดลายมือชื่อพยานซึ่งเป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจดังกล่าวก็ยังคงสมบูรณ์อยู่ และนายจิตต์ ณ ตะกั่วทุ่ง พยานจำเลยเบิกความว่า แม้ผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานก็ไม่น่าสงสัย เพราะมีบุคคลอื่นลงชื่อเป็นพยานด้วยดังนี้ การมีชื่อผู้รับมอบอำนาจเป็นพยานด้วยจึงไม่เป็นพิรุธให้สงสัยว่าใบมอบอำนาจจะเป็นเอกสารปลอมแต่ประการใด ส่วนที่โจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 3 ไม่ถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้นั้น เห็นว่าโจทก์ไม่มีพยานมานำสืบให้เห็นว่า มีระเบียบข้อบังคับให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจทำการถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้แต่อย่างใดอย่างไรก็ตาม แม้จำเลยที่ 3 ไม่ได้ถ่ายภาพบัตรประจำตัวผู้มอบอำนาจไว้ก็ไม่พอถือว่าเป็นความประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์เสียหายตามฟ้องส่วนดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจซึ่งเป็นดวงตราปลอมโจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4ไม่ตรวจสอบกับดวงตราที่แท้จริงให้ถี่ถ้วนนั้น ข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์เบิกความแต่เพียงว่า หากจำเลยที่ 3 ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอม และเบิกความอีกว่าดวงตราของเขตบางรักจำเลยที่ 4 ก้เคยเห็นเสมอ ๆ แต่โจทก์มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไร คำเบิกความของโจทก์ดังกล่าวเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองโดยไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนจึงเลื่อนลอย ประกอบกับจำเลยที่ 3 เบิกความว่าได้โทรศัพท์สอบถามเขตบางรักถึงใบมอบอำนาจ เอกสารหมาย ล.1 แล้วเขตบางรักแจ้งว่า ได้รับรองใบมอบอำนาจมีเลขตรงกันกับเอกสารหมาย ล.1จึงเห็นว่าเมื่อทางเขตบางรักแจ้งว่าได้รับรองใบมอบอำนาจจริงจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ย่อมเชื่อโดยสุจริตว่าดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจเป็นดวงตราที่แท้จริง นอกจากนี้พันตำรวจตรีชัจจ์ กุลดิลก พยานโจทก์ก็เบิกความว่า ในการสอบสวนเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นจำเลยในคดีนี้ ปรากฏว่าพวกนั้นไม่มีพิรุธแต่ประการใดพวกเขาเชื่อว่าใบมอบอำนาจที่เป็นเหตุให้เกิดคดีนี้ เป็นใบมอบอำนาจอันแท้จริง ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1, ที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ประมาทเลินเล่อ กระทำละเมิดต่อโจทก์ ฎีกาโจทก์ข้อนี้ก็ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน.(พิชัย วุฒิจำนงค์-อภินย์ ปุษปาคม-ยรรยง อิทธิพงษ์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุปัญหาเรื่องความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานในการปฏิบัติหน้าที่เป็นเหตุให้บุคคลภายนอกได้รับความเสียหายจะเกิดเป็นคดีขึ้นเสมอ บุคคลที่ถูกฟ้องก็มักจะเป็นตัวเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่และได้กระทำการในหน้าที่เป็นเหตุให้เกิดความเสียหายนั้น และกระทรวงทบวง กรมผู้บังคับบัญชาของเจ้าพนักงานผู้นั้น หากศาลฟังข้อเท็จจริงว่า เจ้าพนักงานกระทำประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้บุคคลภายนอกหรือโจทก์ได้รับความเสียหาย เจ้าพนักงานและกระทรวง ทบวง กรมก็ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรมมักจะเป็นผู้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนไปก่อน และไปใช้สิทธิไล่เบี้ยเอาแก่ตัวเจ้าพนักงานนั้นภายหลังตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 หากข้อเท็จจริงฟังได้ชัดว่าเจ้าพนักงานผู้ที่เป็นต้นเหตุแห่งความเสียหายได้กระทำการโดยจงใจ หรือโดยมีเจตนาทุจริต คงไม่มีใครเถียงหรือปฏิเสธได้ว่า เจ้าพนักงานผู้นั้นไม่ต้องรับผิดต่อบุคคลภายนอกผู้ต้องเสียหาย แต่ถ้าเจ้าพนักงานผู้นั้นได้กระทำการตามหน้าที่ไปโดยสุจริต ปัญหาที่จะต้องพิจารณาคงมีเพียงว่าเจ้าพนักงานได้กระทำการไปโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายขึ้นหรือไม่ ปัญหาข้อนี้เป็นเรื่องยากพอสมควรสำหรับศาล เนื่องจากหากข้อเท็จจริงยังฟังไม่ได้ชัดหรือพยานหลักฐานไม่มีน้ำหนักให้พอฟังได้ว่าเจ้าพนักงานได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกผู้สุจริตจะได้รับความเสียหายศาลก็จะพิพากษาให้เจ้าพนักงานต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์ไม่ได้ เรื่องนี้เป็นปัญหาที่น่าเห็นใจทั้งสองฝ่าย ฝ่ายโจทก์เองเป็นผู้ได้รับความเสียหายก็ย่อมประสงค์จะได้รับชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เพื่อเป็นการเยียวยาหรือบรรเทาความสูญเสียลง ส่วนทางฝ่ายเจ้าพนักงานผู้ตกเป็นจำเลย หากปฏิบัติงานด้วยความซื่อสุจริตตลอดมา แต่จะต้องมาพลาดและต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ทั้ง ๆ ทีได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่พอสมควรแล้วก็ดูจะไม่ค่อยเป็นธรรมสำหรับเจ้าพนักงานผู้นั้นนัก ศาลจึงต้องพิถีพิถันมากสำหรับคดีประเภทนี้ก่อนจะชี้หรือฟังว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงาน เพราะหากพลาดไปก็คงทำให้ข้าราชการที่ดีและตั้งใจปฏิบัติงานด้วยความซื้อสัตย์สุจริตมาตลอดทั้งสู้อุตส่าห์เก็บหอมรอมริบทรัพย์สินเล็ก ๆ น้อย ๆ มาต้องเสียกำลังใจได้ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้เท่าที่ผ่านมาส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องที่ชี้ให้เห็นถึงความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานและบุคคลภายนอกผู้เสียหายเป็นฝ่ายได้รับชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2495 วินิจฉัยว่า มีผู้ลอบเอาโฉนดที่ดินซึ่งเจ้าของแจ้งหายและขอใบแทนไปแล้วมาหลอกจำนองไว้กับโจทก์ ปรากฏว่าใบโฉนดฉบับหลวงได้จดแจ้งการออกใบแทนโฉนดพร้อมทั้งวันเดือนปีไว้ด้วยหมึดสีแดงเห็นได้อย่างสะดุดตา แต่เจ้าพนักงานที่ดินกระทำโดยประมาทละเลยต่อการตรวจดูตามสมควร จึงได้มีการจำนองต่อกันเป็นที่เสียหายแก่โจทก์ ดังนี้ เจ้าพนักงานที่ดินต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้น และกรมที่ดินก็ต้องรับผิดด้วยตามนัยแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 312/2497 วินิจฉัยว่า กรมในรัฐบาลต้องรับผิดในผลแห่งการละเมิดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมได้ทำไปตามหน้าที่ แม้เจ้าพนักงานผู้นั้นจะได้ทำหน้าที่โดยบกพร่องหรือขัดต่อระเบียบปฏิบัติที่กรมได้มีคำสั่งวางไว้ก็ตาม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2031/2514 วินิจฉัยว่า เจ้าหน้าที่สำนักงานที่ดินซึ่งเป็นข้าราชการในสังกัดกรมที่ดิน ได้ปฏิบัติราชการในหน้าที่และความรับผิดชอบของกรมที่ดินทำให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ กรมที่ดินต้องร่วมรับผิดด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1309/2520 วินิจฉัยว่า ช่างตรีเจ้าพนักงานกรมที่ดินโจทก์รายงานไม่ตรงตามความจริงฝ่าฝืนระเบียบทำให้เจ้าพนักงานกรมที่ดินสั่งแก้รูปโฉนดที่ดินเจ้าของโฉนดเสียหายกรมที่ดินต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่เจ้าของโฉนด กรมที่ดินไล่เบี้ยเอาแก่ช่างตรีผู้เป็นต้นเหตุแห่งความเสียหายนั้นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 440/2523 วินิจฉัยว่า เจ้าพนักงานที่ดินไม่ตรวจโฉนดตามที่มีโอกาสตรวจ จึงไม่ทราบว่าโฉนดปลอมเป็นประมาทเลินเล่อทำให้เจ้าของที่ดินเสียหายกรมที่ดินต้องรับผิดในการกระทำของผู้แทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 แต่ไล่เบี้ยเอาจากเจ้าพนักงานที่ดินได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2947/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 2เป็นเจ้าพนักงานที่ดินไม่ตรวจสอบลายมือชื่อและอายุของเจ้าของที่ดินตามระเบียบปฏิบัติการจดทะเบียนนิติกรรมของกรมที่ดิน ถ้าใช้ความระมัดระวังเพียงแต่นำโฉนดพิพาทและโฉนดฉบัยหลวงมาตรวจสอบพร้อมกันก้ต้องเห็นและทราบได้ทันทีว่าโฉนดพิพาทเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2 ไม่ปฏิบัติตามระเบียบในการที่จำเลยที่ 2 ทำนิติกรรมขายฝากและจดทะเบียนให้โจทก์ ถือได้ว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อทำให้โจทก์เสียหายต้องจ่ายเงินค่าซื้อฝากให้จำเลยที่ 1 ผู้นำโฉนดปลอมมาขายต่อโจทก์จำเลยที่ 2 ต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่โจทก์ จำเลยที่ 3 เป็นกรมในรัฐบาล เป็นผู้บังคับบัญชาของจำเลยที่ 2เมื่อจำเลยที่ 2 ปฏิบัติงานในหน้าที่ของตนในฐานะเป็นผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาและเป็นผู้แทนของจำเลยที่ 3 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น จำเลยที่ 3 จึงต้องรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 2 ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2947/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 3 เป็นกรมในรัฐบาลเป็นผู้บังคับบัญชาของจำเลยที่ 2 เมื่อจำเลยที่ 2ปฏิบัติงานในหน้าที่ของตนในฐานะเป็นผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาและเป็นผู้แทนของจำเลยที่ 3 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น จำเลยที่ 3ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ด้วย แม้จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องจะประมาทเลินเล่อไม่ทำการตรวจสอบตามระเบียบปฏิบัติการจดทะเบียนนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน จนเป็นเหตุให้มีการจดทะเบียนนิติกรรมโดยใช้โฉนดปลอมก็ตาม แต่การที่โจทก์เพียงแต่ใช้ให้คนไปตรวจสอบที่สำนักงานที่ดินว่ามีที่ดินตามโฉนดและมีภาระติดพันหรือไม่ ส่วนตัวผู้เป็นเจ้าของที่ดินตามโฉนดนั้นโจทก์ก็ดูบัตรประจำตัวปลอมที่จำเลยที่ 1 แสดงเท่านั้นว่ามีชื่อตรงกับชื่อเจ้าของที่ดินที่ระบุในโฉนดปลอมของจำเลยที่ 1 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ควรสืบสวนดูให้ดีกว่านี้ โดยการตรวจสอบถึงที่อยู่ของเจ้าของที่ดินที่ปรากฏในหน้าโฉมด้วยเพราะโจทก์ไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 1 มาก่อน และยังกลับให้คำรับรองด้วยว่าโจทก์ได้ติดต่อกับเจ้าของที่ดินโดยตรง หากเกิดการผิดพลาดเพราะผิดตัวเจ้าของที่ดิน โจทก์ขอรับผิดชอบตัวเอง ถือได้ว่าโจทก์มีส่วนส่งเสริมให้จำเลยที่ 2 ประมาทยิ่งขึ้น นับว่าโจทก์ประมาทเลินเล่อด้วยโจทก์จึงควรรับผิดในค่าเสียหายเป็นจำนวนหนึ่งในห้า คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2958/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการในกรมที่ดินจำเลยที่ 1 และเป็นผู้เชี่ยวชาญการทำแผนที่ได้ทำการรังวัดและคำนวณเนื้อที่ดินในแผนที่พิพาทในคดีที่โจทก์ฟ้องผู้มีชื่อผิดพลาดด้วยความประมาทเลินเล่อ โดยว่าที่ดินของโจทก์มีเนื้อที่เกินไปจากที่ระบุไว้ในโฉนด ซึ่งความจริงที่ดินของโจทก์มิได้มีเนื้อที่เกินไปจากโฉนดแต่อย่างใด เป็นเหตุให้ศาลวินิจฉัยฟังว่าที่ดินพิพาทในคดีดังกล่าวอยู่นอกเขตโฉนดของโจทก์และพิพากษายกฟ้อง คดีถึงที่สุด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เช่นนี้จำเลยทั้งสองต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายต่อโจทก์ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 560/2529 ข้อเท็จจริงก้ฟังได้ยุติเช่นกันว่าการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย แต่ก่อนศาลนี้จะชี้ว่าเจ้าพนักงานจะต้องรับผิดหรือไม่ศาลได้พิถีพิถันอย่างมาก นับเป็นตัวอย่างของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ให้เหตุผลในการวินิจฉัยข้อเท็จจริงได้ดี ตัวอย่างหนึ่ง ปัญหาว่าเจ้าพนักงานได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความประมาทเลินเล่อหรือไม่ศาลฎีกาได้วางหลักหใ้ยึดถือเอาความระมัดระวังอย่างวิญญูชนเป็นสำคัญมิได้กะเกณฑ์เอาความระมัดระวังของผู้ชำนาญการพิเศษแม้เจ้าพนักงานผู้นั้นจะเป็นเจ้าหน้าที่ผู้มีหน้าที่เฉพาะในเรื่องใดเรื่องหนึ่งก็ตามโดยยึดถือตามระเบียบที่กระทรวงทบางกรมนั้นกำหนดไว้ ในเรื่องนี้จำเลยที่ 3 เป็นเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจเมื่อได้ใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนแล้วพบว่าลายมือชื่อจริงกับลายมือชื่อปลอมมีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมาก ในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน จึงถือไม่ได้ว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงาน ซึ่งดูเป็นธรรมดีทั้งนี้เพราะผู้ทุจริตซึ่งหวังประโยชน์โดยมิชอบก้ต้องพยายามอย่างดีที่สุดที่จะทำการปลอมลายมือชื่อให้แนบเนียนที่สุดเพื่อมิให้เจ้าพนักงานจับได้ บางครั้งทำถึงขนาดทาบแบบจากลายมือชื่อจริง ซึ่งเจ้าพนักงานไม่มีทางจะตรวจสอบพบว่าเป็นลายมือชื่อปลอมเว้นเสียแต่จะได้ตรวจสอบโดยผู้ชำนาญการพิเศษในการตรวจลายมือชื่อด้วยขั้นตอนตามหลักวิชาเท่านั้น จึงพบข้อพิรุธหรือพบว่าเป็นลายมือชื่อปลอมได้ การปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานซึ่งในวัน ๆ หนึ่งจะต้องติดต่อกับประชาชนหลายรายมิใช่ตรวจสอบลายมือชื่อใดลายมือชื่อหนึ่งเพียงรายเดียว และหากปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าไปหรือระงับไม่ดำเนินการให้โดยไม่มีเหตุผลพอสมควร ก็ย่อมจะถูกประชาชนผู้มาติดต่อร้องเรียนได้อีกว่าปฏิบัติหน้าที่บกพร่อง ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบไม่อุทิศตัวให้ราชการหรือมีเจตนาจะกลั่นแกล้งผู้มาติดต่อ เจ้าพนักงานผู้ปฏิบัติหน้าที่โดยสุจริตจึงอยู่ในฐานะที่น่าเห็นใจอย่างยิ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องที่น่าศึกษาอย่างมาก นอกจากเหตุผลข้างต้นในการวินิจฉัยปัญหาข้อเท็จจริงแล้วยังมีเหตุผลอื่น ๆ อีกหลายประเด็นที่ศาลฎีกาหยิบยกมาวินิจฉัยและชี้ว่าไม่ใช่ความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานและเจ้าพนักงานไม่ต้องรับผิด. ปริญญา ดีผดุง.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 มีหน้าที่ตามกฎหมายในการออกโฉนดและใบแทนโฉนดที่ดิน จดทะเบียนการโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทำนิติกรรมเกี่ยวแก่กรรมสิทธิ์ และสิทธิในที่ดิน จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 เป็นเจ้าพนักงานที่ดินมีหน้าที่ปฏิบัติราชการภายใต้บังคับบัญชาและรับผิดชอบของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 5 เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินรวม3 โฉนด เนื้อที่ 604 ตารางวา จำเลยทั้งห้ากระทำละเมิดต่อโจทก์โดยจำเลยที่ 5 แจ้งกับเจ้าหน้าที่หมวดนิติกรรมที่ดินและการมอบอำนาจของเขตบางรักว่า ประสงค์จะมอบอำนาจให้บุตรชายไปขอใบแทนโฉนดที่ดินทั้งสามแปลงจากกรมที่ดิน จำเลยที่ 1 เพราะโฉนดสูญหาย จำเลยที่ 5อายุกว่า 60 ปี ขอให้เขตบางรักรับรองว่ามีสติสมบูรณ์และประสงค์จะทำกิจการตามใบมอบอำนาจซึ่งความจริงโฉนดดังกล่าวมิได้สูญหายแต่จำเลยที่ 5 มีเจตนาทุจริตประสงค์จะนำไปแทนโฉนดไปใช้ในทางที่มิชอบเจ้าหน้าที่จึงออกคำรับรองหนังสือมอบอำนาจให้จำเลยที่ 5 ต่อมามีผู้ทำปลอมใบมอบอำนาจที่มีคำรับรองดังกล่าว ด้วยความร่วมมือของจำเลยที่ 5 วันที่ 26 เมษายน 2519 บุคคลที่อ้างตนว่าเป็นนายคณิสสรวิริยศิริ บุตรจำเลยที่ 5 ผู้รับมอบอำนาจนำไปยื่นขอใบแทนโฉนดต่อจำเลยที่ 3 ที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลย ที่ 3 ด้วยความประมาทเลินเล่อไม่ตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจว่าเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ ถ้าตรวจดูจะเห็นได้โดยง่ายว่าไม่เหมือนกัน ทั้งอายุก็คลาดเคลื่อน ผู้รับมอบอำนาจมีบัตรประจำตัวประชาชนจริงหรือไม่ จำเลยที่ 3 ก็ไม่ได้ถ่ายภาพติดเรื่องไว้ตามระเบียบ ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อของพนักงานผู้รับรองก็มีรูปร่างลักษณะลวดลายผิดปกติ เห็นได้ชัดว่าเป็นดวงตราปลอมหากจำเลยที่ 3 ตรวจสอบและใช้ความระมัดระวังก็จะเห็นว่าไม่เหมือนกับที่จำเลยที่ 3 เคยพบเห็นอยู่เสมอ พยานในการรับมอบอำนาจก็ไม่มีผู้รับมอบอำนาจกลับเป็นพยานเสียเอง จำเลยที่ 3 ควรเสนอให้ระงับการออกใบแทนไว้ก่อนแล้วส่งหนังสือมอบอำนาจไปตรวจสอบยังเจ้าพนักงานผู้รับรองที่เขตบางรัก แต่กลับเสนอให้จำเลยที่ 2 ผู้เป็นเจ้าพนักงานที่ดินดำเนินการต่อไป จำเลยที่ 2 มิได้กระทำการตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ กลับออกใบแทนโฉนดให้ และมอบใบแทนโฉนดแก่ผู้รับมอบอำนาจปลอมไป ในวันที่ 22 มิถุนายน 2519 โจทก์กับผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5 ได้ทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินทั้งสามโฉนดนั้นที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลยที่ 4 มีหน้าที่รับคำขอทำนิติกรรมดังกล่าว ด้วยความประมาทเลินเล่อ จำเลยที่ 4ไม่ตรวจดูว่า ลายมือชื่อผู้มอบอำนาจเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ไม่ถ่ายบัตรประจำตัวประชาชนของผู้รับมอบอำนาจและผู้ซื้อติดเรื่องไว้ จำเลยที่ 4 เคยเห็นดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อเจ้าพนักงานเสมอ ถ้าใช้ความสังเกตุจะเห็นได้ว่าเป็นดวงตราปลอมจำเลยที่ 2 มิไ้ดทำตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ คือถ้าตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจกับลายมือชื่อเจ้าของที่ดินในสารบบเดิมจะเห็นว่าไม่คล้ายคลึงกัน ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อผู้รับรองไม่เหมือนกับดวงตราที่แท้จริง หากจำเลยที่ 2 ตรวจดูแล้ว ก็จะต้องไม่จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำโดยความประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ 1 ถึงจำเลยที่ 4 และการกระทำของจำเลยที่ 5 เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับซื้อที่ดินทั้งสามโฉนด และได้จ่ายเงินจำนวน 1,751,600 บาท ให้แก่ผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5ไปแล้ว จึงขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันใช้เงิน 1,751,600 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การปฏิเสธต่อสู้คดีขอให้ศาลพิพากษายกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยที่ 5 มิได้แสดงตัวขอรับคำรับรองในหนังสือมอบอำนาจ และไม่มีส่วนรู้เห็นในการปลอมหนังสือมอบอำนาจจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 มิได้ประมาทเลินเล่อในการออกใบแทนโฉนดและการทำนิติกรรมซื้อขายที่ดิน พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาข้อแรกว่า จำเลยที่ 5 ได้จงใจกระทำละเมิดต่อโจทก์ โดยจำเลยที่ 5 ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์ เห็นว่าปัญหาข้อนี้ปรากฏว่าศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีหมายเลขดำที่ 295/2520 หมายเลขแดงที่ 3574/2523 ของศาลแพ่งแล้วว่าจำเลยที่ 5 ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจที่นายมานพกับพวกสมคบกันปลอมขึ้น คดีดังกล่าวจำเลยที่ 5 ได้เป็นโจทก์ฟ้องนายสมชาย วินศิริ โจทก์คดีนี้เป็นจำเลยที่ 3 ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาท คำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ ซึ่งเป็นคู่ความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา145 ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ 5 มิได้ทำทำละเมิดต่อโจทก์ฎีกาโจทก์ข้อนี้ฟังไม่ขึ้นโจทก์ฎีกาข้อต่อมาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย โดยจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ไม่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในใบมอบอำนาจกับลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจที่มีอยู่ในสารบบของกรมที่ดินให้ละเอียดทั้งอายุของผู้มอบอำนาจก็คลาดเคลื่อน และพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเอง บัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจ จำเลยที่ 3ก็ไม่ถ่ายภาพติดเรื่องไว้โดยเฉพาะดวงตราของบางรักที่ประทับก็เป็นดวงตราปลอม หากจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ได้ตรวจสอบให้ถี่ถ้วนย่อมจะทราบได้ว่าหนังสือมอบอำนาจเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2ที่ 3 และที่ 4 ทำการตรวจสอบใบมอบอำนาจเพียงผิวเผิน ไม่ใช้ความพินิจพิจารณาและระมัดระวังตามสมควร ถือได้ว่ากระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหายจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า คำสั่งกรมที่ดินที่ 10/2501 ซึ่งเป็นคำสั่งวางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจ ข้อ 3 มีว่า"การตรวจหนังสือมอบอำนาจให้พิจารณาโดยละเอียดในข้อเหล่านี้...ฯลฯ"จ. ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ โดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะ การตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจซึ่งอาจเป็นลายเซ็นหรือลายพิมพ์นิ้วมือก็ได้นั้น ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพิที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..." เห็นได้ว่าตามระเบียบดังกล่าวระบุให้เจ้าพนักงานตรวจสอบลายมือชื่อผู้มอบอำนาจโดยใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนที่จะพึงกระทำได้เท่านั้น มิใช่ให้ตรวจสอบเสมือนเป็นผู้ชำนาญการพิเศษ ศาลฎีกาได้ตรวจสอบลายมือชื่อปลอมของจำเลยที่ 5ผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเปรียบเทียบกับลายมือชื่อที่แท้จริงของจำเลยที่ 5 ในเรื่องราวเดิมที่มีอยู่ที่สำนักงานที่ดิน...และลายมือชื่อของจำเลยที่ 5...ในสำนวนคดีแพ่ง...หมายเลขแดงที่3574/2523 แล้ว เห็นว่า มีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน ฉะนั้นที่จำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 เชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ.....เป็นลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจจริงจึงถือเป็นความประมาทเลินเล่อไม่ได้ ส่วนข้อที่อายุของผู้มอบอำนาจคลาดเคลื่อนนั้นก็ปรากฏว่า คลาดเคลื่อนไปเพียง 1 ปี ซึ่งโดยปกติธรรมดาย่อมลงคลาดเคลื่อนเช่นนั้นได้จึงไม่ถึงกับเป็นข้อพิรุธที่จะทำให้เป็นเหตุสงสัยในใบมอบอำนาจ จนถึงแก่จะระงับเรื่องไม่ดำเนินการให้ ที่โจทก์อ้างว่าพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเองนั้นศาลฎีกาเห็นว่า...ตามระเบียบ...ข้อ 4 มีว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย 1 คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน 2 คน...ฯลฯ...กรณีคดีนี้ผู้มอบอำนาจลงลายมือชื่อมิใช่พิมพ์ลายนิ้วมือ เมื่อมีพยานเพียงคนเดียว ใบมอบอำนาจก็สมบูรณ์ข้อเท็จจริงปรากฏว่า พยานในใบมอบอำนาจ...นอกจากมีลายมือชื่อ"คณิสสร" ผู้รับมอบอำนาจแล้ว ยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกคนหนึ่งด้วยแม้จะตัดลายมือชื่อพยานซึ่งเป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจดังกล่าวก็ยังคงสมบูรณ์อยู่ และนายจิตต์ ณ ตะกั่วทุ่ง พยานจำเลยเบิกความว่า แม้ผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานก็ไม่น่าสงสัย เพราะมีบุคคลอื่นลงชื่อเป็นพยานด้วยดังนี้ การมีชื่อผู้รับมอบอำนาจเป็นพยานด้วยจึงไม่เป็นพิรุธให้สงสัยว่าใบมอบอำนาจจะเป็นเอกสารปลอมแต่ประการใด ส่วนที่โจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 3 ไม่ถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้นั้น เห็นว่าโจทก์ไม่มีพยานมานำสืบให้เห็นว่า มีระเบียบข้อบังคับให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจทำการถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้แต่อย่างใดอย่างไรก็ตาม แม้จำเลยที่ 3 ไม่ได้ถ่ายภาพบัตรประจำตัวผู้มอบอำนาจไว้ก็ไม่พอถือว่าเป็นความประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์เสียหายตามฟ้องส่วนดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจซึ่งเป็นดวงตราปลอมโจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4ไม่ตรวจสอบกับดวงตราที่แท้จริงให้ถี่ถ้วนนั้น ข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์เบิกความแต่เพียงว่า หากจำเลยที่ 3 ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอม และเบิกความอีกว่าดวงตราของเขตบางรักจำเลยที่ 4 ก้เคยเห็นเสมอ ๆ แต่โจทก์มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไร คำเบิกความของโจทก์ดังกล่าวเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองโดยไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนจึงเลื่อนลอย ประกอบกับจำเลยที่ 3 เบิกความว่าได้โทรศัพท์สอบถามเขตบางรักถึงใบมอบอำนาจ เอกสารหมาย ล.1 แล้วเขตบางรักแจ้งว่า ได้รับรองใบมอบอำนาจมีเลขตรงกันกับเอกสารหมาย ล.1จึงเห็นว่าเมื่อทางเขตบางรักแจ้งว่าได้รับรองใบมอบอำนาจจริงจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ย่อมเชื่อโดยสุจริตว่าดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจเป็นดวงตราที่แท้จริง นอกจากนี้พันตำรวจตรีชัจจ์ กุลดิลก พยานโจทก์ก็เบิกความว่า ในการสอบสวนเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นจำเลยในคดีนี้ ปรากฏว่าพวกนั้นไม่มีพิรุธแต่ประการใดพวกเขาเชื่อว่าใบมอบอำนาจที่เป็นเหตุให้เกิดคดีนี้ เป็นใบมอบอำนาจอันแท้จริง ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1, ที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ประมาทเลินเล่อ กระทำละเมิดต่อโจทก์ ฎีกาโจทก์ข้อนี้ก็ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 560/2529นาย สมชาย วินศิริโจทก์กรมที่ดิน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420 ป.วิ.พ. ม. 145 ป.ที่ดิน ม. 71, ม. 72คดีก่อนจำเลยที่5ได้เป็นโจทก์ฟ้องโจทก์ในคดีนี้เป็นจำเลยที่3ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาทและศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีดังกล่าวว่าจำเลยที่5ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจคำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ตามป.วิ.พ.มาตรา145โจทก์จะมาอ้างในคดีนี้อีกว่าจำเลยที่5ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์หาได้ไม่ กรมที่ดินได้วางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจไว้ว่า"ฯโดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะการตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ...ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพอที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..."ดังนี้เมื่อลายมือชื่อปลอมของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมกับลายมือชื่อที่แท้จริงของผู้มอบอำนาจมีลักษณะตัวอักษรช่องไฟและลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันการที่เจ้าพนักงานที่ดินเชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงจึงถือไม่ได้ว่าเจ้าพนักงานที่ดินกระทำโดยประมาทเลินเล่อ กรมที่ดินวางระเบียบว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย1คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน2คน...ฯลฯ..."เมื่อปรากฏว่าหนังสือมอบอำนาจนอกจากจะมีผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานคนหนึ่งแล้วยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกเช่นนี้แม้จะตัดลายมือชื่อพยานที่เป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจนั้นก็ยังสมบูรณ์อยู่เมื่อไม่มีระเบียบให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจถ่ายบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้การที่เจ้าพนักงานไม่ได้กระทำเช่นนั้นจึงยังไม่อาจถือได้ว่าเป็นคนประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์ต้องเสียหาย โจทก์เบิกความเพียงว่าหากจำเลยที่3ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอมส่วนจำเลยที่4ก็เคยเห็นดวงตราเขตบางรักเสมอๆแต่มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไรคำเบิกความของโจทก์จึงเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองเป็นการเลื่อนลอยกรณียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่3ที่4กระทำละเมิดต่อโจทก์.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 มีหน้าที่ตามกฎหมายในการออกโฉนดและใบแทนโฉนดที่ดิน จดทะเบียนการโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินทำนิติกรรมเกี่ยวแก่กรรมสิทธิ์ และสิทธิในที่ดิน จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 เป็นเจ้าพนักงานที่ดินมีหน้าที่ปฏิบัติราชการภายใต้บังคับบัญชาและรับผิดชอบของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 5 เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินรวม3 โฉนด เนื้อที่ 604 ตารางวา จำเลยทั้งห้ากระทำละเมิดต่อโจทก์โดยจำเลยที่ 5 แจ้งกับเจ้าหน้าที่หมวดนิติกรรมที่ดินและการมอบอำนาจของเขตบางรักว่า ประสงค์จะมอบอำนาจให้บุตรชายไปขอใบแทนโฉนดที่ดินทั้งสามแปลงจากกรมที่ดิน จำเลยที่ 1 เพราะโฉนดสูญหาย จำเลยที่ 5อายุกว่า 60 ปี ขอให้เขตบางรักรับรองว่ามีสติสมบูรณ์และประสงค์จะทำกิจการตามใบมอบอำนาจซึ่งความจริงโฉนดดังกล่าวมิได้สูญหายแต่จำเลยที่ 5 มีเจตนาทุจริตประสงค์จะนำไปแทนโฉนดไปใช้ในทางที่มิชอบเจ้าหน้าที่จึงออกคำรับรองหนังสือมอบอำนาจให้จำเลยที่ 5 ต่อมามีผู้ทำปลอมใบมอบอำนาจที่มีคำรับรองดังกล่าว ด้วยความร่วมมือของจำเลยที่ 5 วันที่ 26 เมษายน 2519 บุคคลที่อ้างตนว่าเป็นนายคณิสสรวิริยศิริ บุตรจำเลยที่ 5 ผู้รับมอบอำนาจนำไปยื่นขอใบแทนโฉนดต่อจำเลยที่ 3 ที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลย ที่ 3 ด้วยความประมาทเลินเล่อไม่ตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจว่าเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ ถ้าตรวจดูจะเห็นได้โดยง่ายว่าไม่เหมือนกัน ทั้งอายุก็คลาดเคลื่อน ผู้รับมอบอำนาจมีบัตรประจำตัวประชาชนจริงหรือไม่ จำเลยที่ 3 ก็ไม่ได้ถ่ายภาพติดเรื่องไว้ตามระเบียบ ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อของพนักงานผู้รับรองก็มีรูปร่างลักษณะลวดลายผิดปกติ เห็นได้ชัดว่าเป็นดวงตราปลอมหากจำเลยที่ 3 ตรวจสอบและใช้ความระมัดระวังก็จะเห็นว่าไม่เหมือนกับที่จำเลยที่ 3 เคยพบเห็นอยู่เสมอ พยานในการรับมอบอำนาจก็ไม่มีผู้รับมอบอำนาจกลับเป็นพยานเสียเอง จำเลยที่ 3 ควรเสนอให้ระงับการออกใบแทนไว้ก่อนแล้วส่งหนังสือมอบอำนาจไปตรวจสอบยังเจ้าพนักงานผู้รับรองที่เขตบางรัก แต่กลับเสนอให้จำเลยที่ 2 ผู้เป็นเจ้าพนักงานที่ดินดำเนินการต่อไป จำเลยที่ 2 มิได้กระทำการตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ กลับออกใบแทนโฉนดให้ และมอบใบแทนโฉนดแก่ผู้รับมอบอำนาจปลอมไป ในวันที่ 22 มิถุนายน 2519 โจทก์กับผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5 ได้ทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินทั้งสามโฉนดนั้นที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร จำเลยที่ 4 มีหน้าที่รับคำขอทำนิติกรรมดังกล่าว ด้วยความประมาทเลินเล่อ จำเลยที่ 4ไม่ตรวจดูว่า ลายมือชื่อผู้มอบอำนาจเหมือนกับลายมือชื่อในสารบบเดิมหรือไม่ไม่ถ่ายบัตรประจำตัวประชาชนของผู้รับมอบอำนาจและผู้ซื้อติดเรื่องไว้ จำเลยที่ 4 เคยเห็นดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อเจ้าพนักงานเสมอ ถ้าใช้ความสังเกตุจะเห็นได้ว่าเป็นดวงตราปลอมจำเลยที่ 2 มิไ้ดทำตามระเบียบที่ทางราชการวางไว้ คือถ้าตรวจดูลายมือชื่อผู้มอบอำนาจกับลายมือชื่อเจ้าของที่ดินในสารบบเดิมจะเห็นว่าไม่คล้ายคลึงกัน ดวงตราที่ประทับกำกับลายมือชื่อผู้รับรองไม่เหมือนกับดวงตราที่แท้จริง หากจำเลยที่ 2 ตรวจดูแล้ว ก็จะต้องไม่จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำโดยความประมาทเลินเล่อของจำเลยที่ 1 ถึงจำเลยที่ 4 และการกระทำของจำเลยที่ 5 เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับซื้อที่ดินทั้งสามโฉนด และได้จ่ายเงินจำนวน 1,751,600 บาท ให้แก่ผู้ที่อ้างตนว่าเป็นบุตรจำเลยที่ 5ไปแล้ว จึงขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันใช้เงิน 1,751,600 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การปฏิเสธต่อสู้คดีขอให้ศาลพิพากษายกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยที่ 5 มิได้แสดงตัวขอรับคำรับรองในหนังสือมอบอำนาจ และไม่มีส่วนรู้เห็นในการปลอมหนังสือมอบอำนาจจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 มิได้ประมาทเลินเล่อในการออกใบแทนโฉนดและการทำนิติกรรมซื้อขายที่ดิน พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาข้อแรกว่า จำเลยที่ 5 ได้จงใจกระทำละเมิดต่อโจทก์ โดยจำเลยที่ 5 ได้มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นเกี่ยวกับการกระทำปลอมหนังสือมอบอำนาจที่ใช้ในการขายที่ดินพิพาทให้กับโจทก์ เห็นว่าปัญหาข้อนี้ปรากฏว่าศาลฎีกาได้วินิจฉัยชี้ขาดในคดีหมายเลขดำที่ 295/2520 หมายเลขแดงที่ 3574/2523 ของศาลแพ่งแล้วว่าจำเลยที่ 5 ไม่มีส่วนร่วมหรือรู้เห็นในการปลอมใบมอบอำนาจที่นายมานพกับพวกสมคบกันปลอมขึ้น คดีดังกล่าวจำเลยที่ 5 ได้เป็นโจทก์ฟ้องนายสมชาย วินศิริ โจทก์คดีนี้เป็นจำเลยที่ 3 ขอให้เพิกถอนนิติกรรมซื้อขายที่พิพาท คำพิพากษาของศาลฎีกาดังกล่าวจึงผูกพันโจทก์คดีนี้ ซึ่งเป็นคู่ความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา145 ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ 5 มิได้ทำทำละเมิดต่อโจทก์ฎีกาโจทก์ข้อนี้ฟังไม่ขึ้นโจทก์ฎีกาข้อต่อมาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย โดยจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ไม่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจในใบมอบอำนาจกับลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจที่มีอยู่ในสารบบของกรมที่ดินให้ละเอียดทั้งอายุของผู้มอบอำนาจก็คลาดเคลื่อน และพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเอง บัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจ จำเลยที่ 3ก็ไม่ถ่ายภาพติดเรื่องไว้โดยเฉพาะดวงตราของบางรักที่ประทับก็เป็นดวงตราปลอม หากจำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ได้ตรวจสอบให้ถี่ถ้วนย่อมจะทราบได้ว่าหนังสือมอบอำนาจเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2ที่ 3 และที่ 4 ทำการตรวจสอบใบมอบอำนาจเพียงผิวเผิน ไม่ใช้ความพินิจพิจารณาและระมัดระวังตามสมควร ถือได้ว่ากระทำโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหายจำเลยที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า คำสั่งกรมที่ดินที่ 10/2501 ซึ่งเป็นคำสั่งวางระเบียบเพื่อป้องกันการทุจริตที่เกิดขึ้นเกี่ยวแก่การมอบอำนาจ ข้อ 3 มีว่า"การตรวจหนังสือมอบอำนาจให้พิจารณาโดยละเอียดในข้อเหล่านี้...ฯลฯ"จ. ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ โดยที่เจ้าหน้าที่ผู้ตรวจสอบลายมือชื่อมิใช่ผู้ชำนาญการพิเศษโดยเฉพาะ การตรวจสอบจึงต้องใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนจะพึงกระทำได้...ฯลฯ...การตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจซึ่งอาจเป็นลายเซ็นหรือลายพิมพ์นิ้วมือก็ได้นั้น ให้ตรวจสอบว่ามีลักษณะคล้ายคลึงกับของเดิมพิที่จะเชื่อถือได้หรือไม่...ฯลฯ..." เห็นได้ว่าตามระเบียบดังกล่าวระบุให้เจ้าพนักงานตรวจสอบลายมือชื่อผู้มอบอำนาจโดยใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนที่จะพึงกระทำได้เท่านั้น มิใช่ให้ตรวจสอบเสมือนเป็นผู้ชำนาญการพิเศษ ศาลฎีกาได้ตรวจสอบลายมือชื่อปลอมของจำเลยที่ 5ผู้มอบอำนาจในหนังสือมอบอำนาจปลอมเปรียบเทียบกับลายมือชื่อที่แท้จริงของจำเลยที่ 5 ในเรื่องราวเดิมที่มีอยู่ที่สำนักงานที่ดิน...และลายมือชื่อของจำเลยที่ 5...ในสำนวนคดีแพ่ง...หมายเลขแดงที่3574/2523 แล้ว เห็นว่า มีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมากในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อถือได้ว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน ฉะนั้นที่จำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 เชื่อว่าลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจ.....เป็นลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจจริงจึงถือเป็นความประมาทเลินเล่อไม่ได้ ส่วนข้อที่อายุของผู้มอบอำนาจคลาดเคลื่อนนั้นก็ปรากฏว่า คลาดเคลื่อนไปเพียง 1 ปี ซึ่งโดยปกติธรรมดาย่อมลงคลาดเคลื่อนเช่นนั้นได้จึงไม่ถึงกับเป็นข้อพิรุธที่จะทำให้เป็นเหตุสงสัยในใบมอบอำนาจ จนถึงแก่จะระงับเรื่องไม่ดำเนินการให้ ที่โจทก์อ้างว่าพยานคนหนึ่งในใบมอบอำนาจก็เป็นผู้รับมอบอำนาจเองนั้นศาลฎีกาเห็นว่า...ตามระเบียบ...ข้อ 4 มีว่า"หนังสือมอบอำนาจควรมีพยานอย่างน้อย 1 คนถ้าผู้มอบอำนาจพิมพ์ลายมือต้องมีพยาน 2 คน...ฯลฯ...กรณีคดีนี้ผู้มอบอำนาจลงลายมือชื่อมิใช่พิมพ์ลายนิ้วมือ เมื่อมีพยานเพียงคนเดียว ใบมอบอำนาจก็สมบูรณ์ข้อเท็จจริงปรากฏว่า พยานในใบมอบอำนาจ...นอกจากมีลายมือชื่อ"คณิสสร" ผู้รับมอบอำนาจแล้ว ยังมีลายมือชื่อพยานอื่นอีกคนหนึ่งด้วยแม้จะตัดลายมือชื่อพยานซึ่งเป็นผู้รับมอบอำนาจออกไปใบมอบอำนาจดังกล่าวก็ยังคงสมบูรณ์อยู่ และนายจิตต์ ณ ตะกั่วทุ่ง พยานจำเลยเบิกความว่า แม้ผู้รับมอบอำนาจลงชื่อเป็นพยานก็ไม่น่าสงสัย เพราะมีบุคคลอื่นลงชื่อเป็นพยานด้วยดังนี้ การมีชื่อผู้รับมอบอำนาจเป็นพยานด้วยจึงไม่เป็นพิรุธให้สงสัยว่าใบมอบอำนาจจะเป็นเอกสารปลอมแต่ประการใด ส่วนที่โจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 3 ไม่ถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้นั้น เห็นว่าโจทก์ไม่มีพยานมานำสืบให้เห็นว่า มีระเบียบข้อบังคับให้เจ้าพนักงานผู้ตรวจสอบใบมอบอำนาจทำการถ่ายภาพบัตรประจำตัวของผู้มอบอำนาจติดเรื่องไว้แต่อย่างใดอย่างไรก็ตาม แม้จำเลยที่ 3 ไม่ได้ถ่ายภาพบัตรประจำตัวผู้มอบอำนาจไว้ก็ไม่พอถือว่าเป็นความประมาทเลินเล่อถึงกับเป็นเหตุให้โจทก์เสียหายตามฟ้องส่วนดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจซึ่งเป็นดวงตราปลอมโจทก์อ้างว่าจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4ไม่ตรวจสอบกับดวงตราที่แท้จริงให้ถี่ถ้วนนั้น ข้อเท็จจริงปรากฏว่าโจทก์เบิกความแต่เพียงว่า หากจำเลยที่ 3 ตรวจดวงตราเขตบางรักที่ประทับก็จะรู้ว่าเป็นตราปลอม และเบิกความอีกว่าดวงตราของเขตบางรักจำเลยที่ 4 ก้เคยเห็นเสมอ ๆ แต่โจทก์มิได้นำสืบให้เห็นว่าดวงตราที่แท้จริงของเขตบางรักเป็นอย่างไร คำเบิกความของโจทก์ดังกล่าวเป็นเพียงความเข้าใจหรือการคาดคะเนของโจทก์เองโดยไม่มีพยานหลักฐานสนับสนุนจึงเลื่อนลอย ประกอบกับจำเลยที่ 3 เบิกความว่าได้โทรศัพท์สอบถามเขตบางรักถึงใบมอบอำนาจ เอกสารหมาย ล.1 แล้วเขตบางรักแจ้งว่า ได้รับรองใบมอบอำนาจมีเลขตรงกันกับเอกสารหมาย ล.1จึงเห็นว่าเมื่อทางเขตบางรักแจ้งว่าได้รับรองใบมอบอำนาจจริงจำเลยที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ย่อมเชื่อโดยสุจริตว่าดวงตราของเขตบางรักที่ประทับในใบมอบอำนาจเป็นดวงตราที่แท้จริง นอกจากนี้พันตำรวจตรีชัจจ์ กุลดิลก พยานโจทก์ก็เบิกความว่า ในการสอบสวนเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นจำเลยในคดีนี้ ปรากฏว่าพวกนั้นไม่มีพิรุธแต่ประการใดพวกเขาเชื่อว่าใบมอบอำนาจที่เป็นเหตุให้เกิดคดีนี้ เป็นใบมอบอำนาจอันแท้จริง ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1, ที่ 2, ที่ 3 และที่ 4 ประมาทเลินเล่อ กระทำละเมิดต่อโจทก์ ฎีกาโจทก์ข้อนี้ก็ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน.(พิชัย วุฒิจำนงค์-อภินย์ ปุษปาคม-ยรรยง อิทธิพงษ์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุปัญหาเรื่องความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานในการปฏิบัติหน้าที่เป็นเหตุให้บุคคลภายนอกได้รับความเสียหายจะเกิดเป็นคดีขึ้นเสมอ บุคคลที่ถูกฟ้องก็มักจะเป็นตัวเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่และได้กระทำการในหน้าที่เป็นเหตุให้เกิดความเสียหายนั้น และกระทรวงทบวง กรมผู้บังคับบัญชาของเจ้าพนักงานผู้นั้น หากศาลฟังข้อเท็จจริงว่า เจ้าพนักงานกระทำประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้บุคคลภายนอกหรือโจทก์ได้รับความเสียหาย เจ้าพนักงานและกระทรวง ทบวง กรมก็ต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรมมักจะเป็นผู้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนไปก่อน และไปใช้สิทธิไล่เบี้ยเอาแก่ตัวเจ้าพนักงานนั้นภายหลังตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 หากข้อเท็จจริงฟังได้ชัดว่าเจ้าพนักงานผู้ที่เป็นต้นเหตุแห่งความเสียหายได้กระทำการโดยจงใจ หรือโดยมีเจตนาทุจริต คงไม่มีใครเถียงหรือปฏิเสธได้ว่า เจ้าพนักงานผู้นั้นไม่ต้องรับผิดต่อบุคคลภายนอกผู้ต้องเสียหาย แต่ถ้าเจ้าพนักงานผู้นั้นได้กระทำการตามหน้าที่ไปโดยสุจริต ปัญหาที่จะต้องพิจารณาคงมีเพียงว่าเจ้าพนักงานได้กระทำการไปโดยประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายขึ้นหรือไม่ ปัญหาข้อนี้เป็นเรื่องยากพอสมควรสำหรับศาล เนื่องจากหากข้อเท็จจริงยังฟังไม่ได้ชัดหรือพยานหลักฐานไม่มีน้ำหนักให้พอฟังได้ว่าเจ้าพนักงานได้กระทำโดยประมาทเลินเล่อ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกผู้สุจริตจะได้รับความเสียหายศาลก็จะพิพากษาให้เจ้าพนักงานต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแก่โจทก์ไม่ได้ เรื่องนี้เป็นปัญหาที่น่าเห็นใจทั้งสองฝ่าย ฝ่ายโจทก์เองเป็นผู้ได้รับความเสียหายก็ย่อมประสงค์จะได้รับชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เพื่อเป็นการเยียวยาหรือบรรเทาความสูญเสียลง ส่วนทางฝ่ายเจ้าพนักงานผู้ตกเป็นจำเลย หากปฏิบัติงานด้วยความซื่อสุจริตตลอดมา แต่จะต้องมาพลาดและต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ทั้ง ๆ ทีได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่พอสมควรแล้วก็ดูจะไม่ค่อยเป็นธรรมสำหรับเจ้าพนักงานผู้นั้นนัก ศาลจึงต้องพิถีพิถันมากสำหรับคดีประเภทนี้ก่อนจะชี้หรือฟังว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงาน เพราะหากพลาดไปก็คงทำให้ข้าราชการที่ดีและตั้งใจปฏิบัติงานด้วยความซื้อสัตย์สุจริตมาตลอดทั้งสู้อุตส่าห์เก็บหอมรอมริบทรัพย์สินเล็ก ๆ น้อย ๆ มาต้องเสียกำลังใจได้ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้เท่าที่ผ่านมาส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องที่ชี้ให้เห็นถึงความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานและบุคคลภายนอกผู้เสียหายเป็นฝ่ายได้รับชดใช้ค่าสินไหมทดแทน เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2495 วินิจฉัยว่า มีผู้ลอบเอาโฉนดที่ดินซึ่งเจ้าของแจ้งหายและขอใบแทนไปแล้วมาหลอกจำนองไว้กับโจทก์ ปรากฏว่าใบโฉนดฉบับหลวงได้จดแจ้งการออกใบแทนโฉนดพร้อมทั้งวันเดือนปีไว้ด้วยหมึดสีแดงเห็นได้อย่างสะดุดตา แต่เจ้าพนักงานที่ดินกระทำโดยประมาทละเลยต่อการตรวจดูตามสมควร จึงได้มีการจำนองต่อกันเป็นที่เสียหายแก่โจทก์ ดังนี้ เจ้าพนักงานที่ดินต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้น และกรมที่ดินก็ต้องรับผิดด้วยตามนัยแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 312/2497 วินิจฉัยว่า กรมในรัฐบาลต้องรับผิดในผลแห่งการละเมิดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมได้ทำไปตามหน้าที่ แม้เจ้าพนักงานผู้นั้นจะได้ทำหน้าที่โดยบกพร่องหรือขัดต่อระเบียบปฏิบัติที่กรมได้มีคำสั่งวางไว้ก็ตาม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2031/2514 วินิจฉัยว่า เจ้าหน้าที่สำนักงานที่ดินซึ่งเป็นข้าราชการในสังกัดกรมที่ดิน ได้ปฏิบัติราชการในหน้าที่และความรับผิดชอบของกรมที่ดินทำให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ กรมที่ดินต้องร่วมรับผิดด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1309/2520 วินิจฉัยว่า ช่างตรีเจ้าพนักงานกรมที่ดินโจทก์รายงานไม่ตรงตามความจริงฝ่าฝืนระเบียบทำให้เจ้าพนักงานกรมที่ดินสั่งแก้รูปโฉนดที่ดินเจ้าของโฉนดเสียหายกรมที่ดินต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่เจ้าของโฉนด กรมที่ดินไล่เบี้ยเอาแก่ช่างตรีผู้เป็นต้นเหตุแห่งความเสียหายนั้นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 440/2523 วินิจฉัยว่า เจ้าพนักงานที่ดินไม่ตรวจโฉนดตามที่มีโอกาสตรวจ จึงไม่ทราบว่าโฉนดปลอมเป็นประมาทเลินเล่อทำให้เจ้าของที่ดินเสียหายกรมที่ดินต้องรับผิดในการกระทำของผู้แทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 76 แต่ไล่เบี้ยเอาจากเจ้าพนักงานที่ดินได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2947/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 2เป็นเจ้าพนักงานที่ดินไม่ตรวจสอบลายมือชื่อและอายุของเจ้าของที่ดินตามระเบียบปฏิบัติการจดทะเบียนนิติกรรมของกรมที่ดิน ถ้าใช้ความระมัดระวังเพียงแต่นำโฉนดพิพาทและโฉนดฉบัยหลวงมาตรวจสอบพร้อมกันก้ต้องเห็นและทราบได้ทันทีว่าโฉนดพิพาทเป็นเอกสารปลอม การที่จำเลยที่ 2 ไม่ปฏิบัติตามระเบียบในการที่จำเลยที่ 2 ทำนิติกรรมขายฝากและจดทะเบียนให้โจทก์ ถือได้ว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อทำให้โจทก์เสียหายต้องจ่ายเงินค่าซื้อฝากให้จำเลยที่ 1 ผู้นำโฉนดปลอมมาขายต่อโจทก์จำเลยที่ 2 ต้องรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่โจทก์ จำเลยที่ 3 เป็นกรมในรัฐบาล เป็นผู้บังคับบัญชาของจำเลยที่ 2เมื่อจำเลยที่ 2 ปฏิบัติงานในหน้าที่ของตนในฐานะเป็นผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาและเป็นผู้แทนของจำเลยที่ 3 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น จำเลยที่ 3 จึงต้องรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 2 ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2947/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 3 เป็นกรมในรัฐบาลเป็นผู้บังคับบัญชาของจำเลยที่ 2 เมื่อจำเลยที่ 2ปฏิบัติงานในหน้าที่ของตนในฐานะเป็นผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาและเป็นผู้แทนของจำเลยที่ 3 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น จำเลยที่ 3ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ด้วย แม้จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องจะประมาทเลินเล่อไม่ทำการตรวจสอบตามระเบียบปฏิบัติการจดทะเบียนนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน จนเป็นเหตุให้มีการจดทะเบียนนิติกรรมโดยใช้โฉนดปลอมก็ตาม แต่การที่โจทก์เพียงแต่ใช้ให้คนไปตรวจสอบที่สำนักงานที่ดินว่ามีที่ดินตามโฉนดและมีภาระติดพันหรือไม่ ส่วนตัวผู้เป็นเจ้าของที่ดินตามโฉนดนั้นโจทก์ก็ดูบัตรประจำตัวปลอมที่จำเลยที่ 1 แสดงเท่านั้นว่ามีชื่อตรงกับชื่อเจ้าของที่ดินที่ระบุในโฉนดปลอมของจำเลยที่ 1 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ควรสืบสวนดูให้ดีกว่านี้ โดยการตรวจสอบถึงที่อยู่ของเจ้าของที่ดินที่ปรากฏในหน้าโฉมด้วยเพราะโจทก์ไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 1 มาก่อน และยังกลับให้คำรับรองด้วยว่าโจทก์ได้ติดต่อกับเจ้าของที่ดินโดยตรง หากเกิดการผิดพลาดเพราะผิดตัวเจ้าของที่ดิน โจทก์ขอรับผิดชอบตัวเอง ถือได้ว่าโจทก์มีส่วนส่งเสริมให้จำเลยที่ 2 ประมาทยิ่งขึ้น นับว่าโจทก์ประมาทเลินเล่อด้วยโจทก์จึงควรรับผิดในค่าเสียหายเป็นจำนวนหนึ่งในห้า คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2958/2523 วินิจฉัยว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการในกรมที่ดินจำเลยที่ 1 และเป็นผู้เชี่ยวชาญการทำแผนที่ได้ทำการรังวัดและคำนวณเนื้อที่ดินในแผนที่พิพาทในคดีที่โจทก์ฟ้องผู้มีชื่อผิดพลาดด้วยความประมาทเลินเล่อ โดยว่าที่ดินของโจทก์มีเนื้อที่เกินไปจากที่ระบุไว้ในโฉนด ซึ่งความจริงที่ดินของโจทก์มิได้มีเนื้อที่เกินไปจากโฉนดแต่อย่างใด เป็นเหตุให้ศาลวินิจฉัยฟังว่าที่ดินพิพาทในคดีดังกล่าวอยู่นอกเขตโฉนดของโจทก์และพิพากษายกฟ้อง คดีถึงที่สุด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เช่นนี้จำเลยทั้งสองต้องร่วมกันรับผิดชดใช้ค่าเสียหายต่อโจทก์ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 560/2529 ข้อเท็จจริงก้ฟังได้ยุติเช่นกันว่าการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย แต่ก่อนศาลนี้จะชี้ว่าเจ้าพนักงานจะต้องรับผิดหรือไม่ศาลได้พิถีพิถันอย่างมาก นับเป็นตัวอย่างของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ให้เหตุผลในการวินิจฉัยข้อเท็จจริงได้ดี ตัวอย่างหนึ่ง ปัญหาว่าเจ้าพนักงานได้ปฏิบัติหน้าที่ด้วยความประมาทเลินเล่อหรือไม่ศาลฎีกาได้วางหลักหใ้ยึดถือเอาความระมัดระวังอย่างวิญญูชนเป็นสำคัญมิได้กะเกณฑ์เอาความระมัดระวังของผู้ชำนาญการพิเศษแม้เจ้าพนักงานผู้นั้นจะเป็นเจ้าหน้าที่ผู้มีหน้าที่เฉพาะในเรื่องใดเรื่องหนึ่งก็ตามโดยยึดถือตามระเบียบที่กระทรวงทบางกรมนั้นกำหนดไว้ ในเรื่องนี้จำเลยที่ 3 เป็นเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ตรวจสอบลายมือชื่อของผู้มอบอำนาจเมื่อได้ใช้ความระมัดระวังอย่างวิญญูชนแล้วพบว่าลายมือชื่อจริงกับลายมือชื่อปลอมมีลักษณะตัวอักษร ช่องไฟ และลีลาในการเขียนคล้ายคลึงกันมาก ในสายตาของวิญญูชนย่อมเชื่อว่าเป็นลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกัน จึงถือไม่ได้ว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงาน ซึ่งดูเป็นธรรมดีทั้งนี้เพราะผู้ทุจริตซึ่งหวังประโยชน์โดยมิชอบก้ต้องพยายามอย่างดีที่สุดที่จะทำการปลอมลายมือชื่อให้แนบเนียนที่สุดเพื่อมิให้เจ้าพนักงานจับได้ บางครั้งทำถึงขนาดทาบแบบจากลายมือชื่อจริง ซึ่งเจ้าพนักงานไม่มีทางจะตรวจสอบพบว่าเป็นลายมือชื่อปลอมเว้นเสียแต่จะได้ตรวจสอบโดยผู้ชำนาญการพิเศษในการตรวจลายมือชื่อด้วยขั้นตอนตามหลักวิชาเท่านั้น จึงพบข้อพิรุธหรือพบว่าเป็นลายมือชื่อปลอมได้ การปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานซึ่งในวัน ๆ หนึ่งจะต้องติดต่อกับประชาชนหลายรายมิใช่ตรวจสอบลายมือชื่อใดลายมือชื่อหนึ่งเพียงรายเดียว และหากปฏิบัติหน้าที่ล่าช้าไปหรือระงับไม่ดำเนินการให้โดยไม่มีเหตุผลพอสมควร ก็ย่อมจะถูกประชาชนผู้มาติดต่อร้องเรียนได้อีกว่าปฏิบัติหน้าที่บกพร่อง ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบไม่อุทิศตัวให้ราชการหรือมีเจตนาจะกลั่นแกล้งผู้มาติดต่อ เจ้าพนักงานผู้ปฏิบัติหน้าที่โดยสุจริตจึงอยู่ในฐานะที่น่าเห็นใจอย่างยิ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องที่น่าศึกษาอย่างมาก นอกจากเหตุผลข้างต้นในการวินิจฉัยปัญหาข้อเท็จจริงแล้วยังมีเหตุผลอื่น ๆ อีกหลายประเด็นที่ศาลฎีกาหยิบยกมาวินิจฉัยและชี้ว่าไม่ใช่ความประมาทเลินเล่อของเจ้าพนักงานและเจ้าพนักงานไม่ต้องรับผิด. ปริญญา ดีผดุง.