คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3801/2540หลักกฎหมาย: ลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะ โจทก์และจำเลยต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาท การกระทำของจำเลยจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์มีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์และจำเลยแล้ว โจทก์และจำเลยก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย ดังนี้ การที่โจทก์เปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ในช่วงที่เกิดเหตุซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไม่พอในการทำนาของราษฎร แต่เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1355 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 421 เมื่อการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้น ต้องเป็นไปตามาตรา 447ถึง 452 แต่การกระทำของจำเลยไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยจึงต้องรับผิดต่อโจทก์เป็นส่วนตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งสามร่วมกันทำฟาร์มเลี้ยงสัตว์ในที่ดินมีโฉนดของโจทก์ที่ 3 โดยขุดร่องน้ำประมาณ 50 เซนติเมตร จากลำเหมืองสาธารณประโยชน์ เข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามเอาน้ำไปใช้ ต่อมาวันที่ 29พฤษภาคม 2536 จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตปิดกั้นร่องน้ำดังกล่าวและถมดินที่ปากร่องน้ำเพื่อไม่ให้น้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้ปลาในบ่อตายและไก่ไข่น้อยกว่าปกติ คำนวณเป็นค่าเสียหายวันละ 1,055บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งห้ารื้อแผ่นคอนกรีตออกและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้ต่ำลงประมาณ 50 เซนติเมตร เพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามตามปกติ หากจำเลยทั้งห้าไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา ให้โจทก์ทั้งสามเป็นผู้รื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำดังกล่าว โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยเป็นเงิน5,000 บาท ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์ทั้งสามเป็นเงิน 29,500 บาท กับอีกวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งห้าจะหยุดกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสามกับให้ร่วมกันชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 29,540 บาทและจากต้นเงินวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งห้าให้การว่า ราษฎรหมู่ที่ 6 ตำบลสถาน อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ร่วมกันขุดลำเหมืองสาธารณประโยชน์ตั้งแต่ปี 2475 และได้บำรุงรักษาตลอดมา โจทก์ทั้งสามเพิ่งทำฟาร์มเมื่อปี 2533 โดยขอใช้น้ำจากกรรมการหมู่บ้านอ้างว่า จะสูบน้ำเข้าฟาร์มเป็นครั้งคราวไม่ทำให้ราษฎรเดือดร้อนแต่โจทก์ทั้งสามกลับต่อท่อใต้ดินจากฟาร์มโจทก์ทั้งสามเข้าลำเหมืองดังกล่าวเอาน้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามจำนวนมาก ราษฎรจึงมีน้ำไม่พอใช้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันรื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้อยู่ในสภาพเดิมเพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มตามปกติให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์วันละ100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันกระทำละเมิดเป็นต้นไปจนกว่าจะหยุดกระทำละเมิด ส่วนที่โจทก์มีคำขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นให้ยกจำเลยทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามน่าจะเกิดความเสียหายแก่ฝ่ายจำเลยทั้งห้า จำเลยทั้งห้าไม่ได้กระทำละเมิดจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสาม ปรากฏข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัยโดยจำเลยทั้งห้าไม่ได้ฎีกาโต้แย้งว่าลำเหมืองพิพาทเป็นสาธารณะโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้โจทก์ทั้งสามได้รับความเสียหาย เห็นว่า เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยทั้งห้าไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทการกระทำของจำเลยทั้งห้าจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสาม ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัย ส่วนที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดเสียหายแก่บุคคลอื่น เป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 421 นั้น เห็นว่าโจทก์ทั้งสามใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์ทั้งสามมีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าแล้ว โจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย การที่โจทก์ทั้งสามเปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ทั้งสามในช่วงที่เกิดเหตุก่อนฟ้องซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไปพอในการทำนาของราษฎรแต่ก็ไม่ปรากฏจากทางนำสืบจากโจทก์ทั้งสามชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1355 แต่อย่างใดจึงไม่พอฟังว่าเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแก่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421 ดังที่จำเลยทั้งห้าฎีกา และที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า จำเลยทั้งห้ากระทำเพื่อส่วนรวมคือราษฎรทุ่งอ่างทั้งหมด จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวนั้น เห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้นต้องเป็นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 449 ถึง 452แต่การกระทำของจำเลยทั้งห้าไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยทั้งห้าจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสามเป็นส่วนตัว แต่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษาให้จำเลยทั้งห้าชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันทำละเมิดเป็นต้นไป เป็นการพิพากษาเกินคำขอเพราะโจทก์ทั้งสามขอให้ชำระเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้อง จึงเป็นการไม่ชอบศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขพิพากษาแก้เป็นว่า ให้ชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 2 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3801/2540นาง กา ญจนา ศิริพัฒนางกูร กับพวกโจทก์นาย คาด สม ทะนะ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420, ม. 421, ม. 1355ลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะ โจทก์และจำเลยต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาท การกระทำของจำเลยจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์มีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์และจำเลยแล้ว โจทก์และจำเลยก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย ดังนี้ การที่โจทก์เปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ในช่วงที่เกิดเหตุซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไม่พอในการทำนาของราษฎร แต่เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1355 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 421 เมื่อการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้น ต้องเป็นไปตามาตรา 447ถึง 452 แต่การกระทำของจำเลยไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยจึงต้องรับผิดต่อโจทก์เป็นส่วนตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งสามร่วมกันทำฟาร์มเลี้ยงสัตว์ในที่ดินมีโฉนดของโจทก์ที่ 3 โดยขุดร่องน้ำประมาณ 50 เซนติเมตร จากลำเหมืองสาธารณประโยชน์ เข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามเอาน้ำไปใช้ ต่อมาวันที่ 29พฤษภาคม 2536 จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตปิดกั้นร่องน้ำดังกล่าวและถมดินที่ปากร่องน้ำเพื่อไม่ให้น้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้ปลาในบ่อตายและไก่ไข่น้อยกว่าปกติ คำนวณเป็นค่าเสียหายวันละ 1,055บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งห้ารื้อแผ่นคอนกรีตออกและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้ต่ำลงประมาณ 50 เซนติเมตร เพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามตามปกติ หากจำเลยทั้งห้าไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา ให้โจทก์ทั้งสามเป็นผู้รื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำดังกล่าว โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยเป็นเงิน5,000 บาท ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์ทั้งสามเป็นเงิน 29,500 บาท กับอีกวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งห้าจะหยุดกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสามกับให้ร่วมกันชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 29,540 บาทและจากต้นเงินวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งห้าให้การว่า ราษฎรหมู่ที่ 6 ตำบลสถาน อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ร่วมกันขุดลำเหมืองสาธารณประโยชน์ตั้งแต่ปี 2475 และได้บำรุงรักษาตลอดมา โจทก์ทั้งสามเพิ่งทำฟาร์มเมื่อปี 2533 โดยขอใช้น้ำจากกรรมการหมู่บ้านอ้างว่า จะสูบน้ำเข้าฟาร์มเป็นครั้งคราวไม่ทำให้ราษฎรเดือดร้อนแต่โจทก์ทั้งสามกลับต่อท่อใต้ดินจากฟาร์มโจทก์ทั้งสามเข้าลำเหมืองดังกล่าวเอาน้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามจำนวนมาก ราษฎรจึงมีน้ำไม่พอใช้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันรื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้อยู่ในสภาพเดิมเพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มตามปกติให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์วันละ100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันกระทำละเมิดเป็นต้นไปจนกว่าจะหยุดกระทำละเมิด ส่วนที่โจทก์มีคำขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นให้ยกจำเลยทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามน่าจะเกิดความเสียหายแก่ฝ่ายจำเลยทั้งห้า จำเลยทั้งห้าไม่ได้กระทำละเมิดจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสาม ปรากฏข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัยโดยจำเลยทั้งห้าไม่ได้ฎีกาโต้แย้งว่าลำเหมืองพิพาทเป็นสาธารณะโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้โจทก์ทั้งสามได้รับความเสียหาย เห็นว่า เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยทั้งห้าไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทการกระทำของจำเลยทั้งห้าจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสาม ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัย ส่วนที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดเสียหายแก่บุคคลอื่น เป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 421 นั้น เห็นว่าโจทก์ทั้งสามใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์ทั้งสามมีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าแล้ว โจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย การที่โจทก์ทั้งสามเปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ทั้งสามในช่วงที่เกิดเหตุก่อนฟ้องซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไปพอในการทำนาของราษฎรแต่ก็ไม่ปรากฏจากทางนำสืบจากโจทก์ทั้งสามชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1355 แต่อย่างใดจึงไม่พอฟังว่าเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแก่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421 ดังที่จำเลยทั้งห้าฎีกา และที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า จำเลยทั้งห้ากระทำเพื่อส่วนรวมคือราษฎรทุ่งอ่างทั้งหมด จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวนั้น เห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้นต้องเป็นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 449 ถึง 452แต่การกระทำของจำเลยทั้งห้าไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยทั้งห้าจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสามเป็นส่วนตัว แต่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษาให้จำเลยทั้งห้าชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันทำละเมิดเป็นต้นไป เป็นการพิพากษาเกินคำขอเพราะโจทก์ทั้งสามขอให้ชำระเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้อง จึงเป็นการไม่ชอบศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขพิพากษาแก้เป็นว่า ให้ชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 2(สถิตย์ ไพเราะ-ม.ล.เฉลิมชัย เกษมสันต์-จุมพล ณ สงขลา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งสามร่วมกันทำฟาร์มเลี้ยงสัตว์ในที่ดินมีโฉนดของโจทก์ที่ 3 โดยขุดร่องน้ำประมาณ 50 เซนติเมตร จากลำเหมืองสาธารณประโยชน์ เข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามเอาน้ำไปใช้ ต่อมาวันที่ 29พฤษภาคม 2536 จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตปิดกั้นร่องน้ำดังกล่าวและถมดินที่ปากร่องน้ำเพื่อไม่ให้น้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้ปลาในบ่อตายและไก่ไข่น้อยกว่าปกติ คำนวณเป็นค่าเสียหายวันละ 1,055บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งห้ารื้อแผ่นคอนกรีตออกและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้ต่ำลงประมาณ 50 เซนติเมตร เพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามตามปกติ หากจำเลยทั้งห้าไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา ให้โจทก์ทั้งสามเป็นผู้รื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำดังกล่าว โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยเป็นเงิน5,000 บาท ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์ทั้งสามเป็นเงิน 29,500 บาท กับอีกวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งห้าจะหยุดกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสามกับให้ร่วมกันชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 29,540 บาทและจากต้นเงินวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งห้าให้การว่า ราษฎรหมู่ที่ 6 ตำบลสถาน อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ร่วมกันขุดลำเหมืองสาธารณประโยชน์ตั้งแต่ปี 2475 และได้บำรุงรักษาตลอดมา โจทก์ทั้งสามเพิ่งทำฟาร์มเมื่อปี 2533 โดยขอใช้น้ำจากกรรมการหมู่บ้านอ้างว่า จะสูบน้ำเข้าฟาร์มเป็นครั้งคราวไม่ทำให้ราษฎรเดือดร้อนแต่โจทก์ทั้งสามกลับต่อท่อใต้ดินจากฟาร์มโจทก์ทั้งสามเข้าลำเหมืองดังกล่าวเอาน้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามจำนวนมาก ราษฎรจึงมีน้ำไม่พอใช้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันรื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้อยู่ในสภาพเดิมเพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มตามปกติให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์วันละ100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันกระทำละเมิดเป็นต้นไปจนกว่าจะหยุดกระทำละเมิด ส่วนที่โจทก์มีคำขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นให้ยกจำเลยทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามน่าจะเกิดความเสียหายแก่ฝ่ายจำเลยทั้งห้า จำเลยทั้งห้าไม่ได้กระทำละเมิดจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสาม ปรากฏข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัยโดยจำเลยทั้งห้าไม่ได้ฎีกาโต้แย้งว่าลำเหมืองพิพาทเป็นสาธารณะโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้โจทก์ทั้งสามได้รับความเสียหาย เห็นว่า เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยทั้งห้าไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทการกระทำของจำเลยทั้งห้าจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสาม ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัย ส่วนที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดเสียหายแก่บุคคลอื่น เป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 421 นั้น เห็นว่าโจทก์ทั้งสามใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์ทั้งสามมีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าแล้ว โจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย การที่โจทก์ทั้งสามเปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ทั้งสามในช่วงที่เกิดเหตุก่อนฟ้องซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไปพอในการทำนาของราษฎรแต่ก็ไม่ปรากฏจากทางนำสืบจากโจทก์ทั้งสามชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1355 แต่อย่างใดจึงไม่พอฟังว่าเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแก่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421 ดังที่จำเลยทั้งห้าฎีกา และที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า จำเลยทั้งห้ากระทำเพื่อส่วนรวมคือราษฎรทุ่งอ่างทั้งหมด จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวนั้น เห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้นต้องเป็นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 449 ถึง 452แต่การกระทำของจำเลยทั้งห้าไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยทั้งห้าจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสามเป็นส่วนตัว แต่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษาให้จำเลยทั้งห้าชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันทำละเมิดเป็นต้นไป เป็นการพิพากษาเกินคำขอเพราะโจทก์ทั้งสามขอให้ชำระเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้อง จึงเป็นการไม่ชอบศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขพิพากษาแก้เป็นว่า ให้ชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 2 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3801/2540นาง กา ญจนา ศิริพัฒนางกูร กับพวกโจทก์นาย คาด สม ทะนะ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420, ม. 421, ม. 1355ลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะ โจทก์และจำเลยต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาท การกระทำของจำเลยจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์มีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์และจำเลยแล้ว โจทก์และจำเลยก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย ดังนี้ การที่โจทก์เปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ในช่วงที่เกิดเหตุซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไม่พอในการทำนาของราษฎร แต่เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1355 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 421 เมื่อการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้น ต้องเป็นไปตามาตรา 447ถึง 452 แต่การกระทำของจำเลยไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยจึงต้องรับผิดต่อโจทก์เป็นส่วนตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งสามร่วมกันทำฟาร์มเลี้ยงสัตว์ในที่ดินมีโฉนดของโจทก์ที่ 3 โดยขุดร่องน้ำประมาณ 50 เซนติเมตร จากลำเหมืองสาธารณประโยชน์ เข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามเอาน้ำไปใช้ ต่อมาวันที่ 29พฤษภาคม 2536 จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตปิดกั้นร่องน้ำดังกล่าวและถมดินที่ปากร่องน้ำเพื่อไม่ให้น้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้ปลาในบ่อตายและไก่ไข่น้อยกว่าปกติ คำนวณเป็นค่าเสียหายวันละ 1,055บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งห้ารื้อแผ่นคอนกรีตออกและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้ต่ำลงประมาณ 50 เซนติเมตร เพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามตามปกติ หากจำเลยทั้งห้าไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนา ให้โจทก์ทั้งสามเป็นผู้รื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำดังกล่าว โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยเป็นเงิน5,000 บาท ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์ทั้งสามเป็นเงิน 29,500 บาท กับอีกวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งห้าจะหยุดกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสามกับให้ร่วมกันชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 29,540 บาทและจากต้นเงินวันละ 1,055 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งห้าให้การว่า ราษฎรหมู่ที่ 6 ตำบลสถาน อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ร่วมกันขุดลำเหมืองสาธารณประโยชน์ตั้งแต่ปี 2475 และได้บำรุงรักษาตลอดมา โจทก์ทั้งสามเพิ่งทำฟาร์มเมื่อปี 2533 โดยขอใช้น้ำจากกรรมการหมู่บ้านอ้างว่า จะสูบน้ำเข้าฟาร์มเป็นครั้งคราวไม่ทำให้ราษฎรเดือดร้อนแต่โจทก์ทั้งสามกลับต่อท่อใต้ดินจากฟาร์มโจทก์ทั้งสามเข้าลำเหมืองดังกล่าวเอาน้ำเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสามจำนวนมาก ราษฎรจึงมีน้ำไม่พอใช้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันรื้อแผ่นคอนกรีตและขุดดินที่ปากร่องน้ำให้อยู่ในสภาพเดิมเพื่อให้น้ำไหลเข้าฟาร์มตามปกติให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระค่าเสียหายแก่โจทก์วันละ100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันกระทำละเมิดเป็นต้นไปจนกว่าจะหยุดกระทำละเมิด ส่วนที่โจทก์มีคำขอให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นให้ยกจำเลยทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามน่าจะเกิดความเสียหายแก่ฝ่ายจำเลยทั้งห้า จำเลยทั้งห้าไม่ได้กระทำละเมิดจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสาม ปรากฏข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัยโดยจำเลยทั้งห้าไม่ได้ฎีกาโต้แย้งว่าลำเหมืองพิพาทเป็นสาธารณะโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าต่างมีสิทธิใช้ประโยชน์ด้วยกันทั้งสองฝ่าย จำเลยทั้งห้าใช้แผ่นคอนกรีตและดินปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทเพื่อไม่ให้น้ำไหลเข้าฟาร์มโจทก์ทั้งสาม เป็นเหตุให้โจทก์ทั้งสามได้รับความเสียหาย เห็นว่า เมื่อลำเหมืองพิพาทเป็นลำเหมืองสาธารณะและโจทก์ทั้งสามมีสิทธิใช้ประโยชน์จากลำเหมืองดังกล่าว ทั้งจำเลยทั้งห้าไม่มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายที่จะนำแผ่นคอนกรีตและดินไปปิดกั้นปากร่องน้ำของโจทก์ทั้งสามในส่วนที่ติดต่อกับลำเหมืองพิพาทการกระทำของจำเลยทั้งห้าจึงเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสาม ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 วินิจฉัย ส่วนที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า การกระทำของโจทก์ทั้งสามเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะให้เกิดเสียหายแก่บุคคลอื่น เป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 421 นั้น เห็นว่าโจทก์ทั้งสามใช้น้ำจากลำเหมืองพิพาทตามที่โจทก์ทั้งสามมีสิทธิ และหากมีการแบ่งเฉลี่ยการใช้น้ำระหว่างโจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าแล้ว โจทก์ทั้งสามและจำเลยทั้งห้าก็จะมีน้ำใช้เพียงพอทั้งสองฝ่าย การที่โจทก์ทั้งสามเปิดน้ำเข้าฟาร์มของโจทก์ทั้งสามในช่วงที่เกิดเหตุก่อนฟ้องซึ่งเป็นฤดูแล้งมีน้ำน้อยไปพอในการทำนาของราษฎรแต่ก็ไม่ปรากฏจากทางนำสืบจากโจทก์ทั้งสามชักเอาน้ำไว้เกินกว่าที่จำเป็นแก่ประโยชน์ของโจทก์ตามควรอันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1355 แต่อย่างใดจึงไม่พอฟังว่าเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแก่จะให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น ซึ่งเป็นการกระทำอันมิชอบด้วยกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421 ดังที่จำเลยทั้งห้าฎีกา และที่จำเลยทั้งห้าฎีกาว่า จำเลยทั้งห้ากระทำเพื่อส่วนรวมคือราษฎรทุ่งอ่างทั้งหมด จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวนั้น เห็นว่าการกระทำของจำเลยเป็นเรื่องละเมิด กรณีที่จะไม่ต้องรับผิดในการกระทำละเมิดนั้นต้องเป็นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 449 ถึง 452แต่การกระทำของจำเลยทั้งห้าไม่เข้ากรณีตามบทบัญญัติดังกล่าว จำเลยทั้งห้าจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ทั้งสามเป็นส่วนตัว แต่ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษาให้จำเลยทั้งห้าชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันทำละเมิดเป็นต้นไป เป็นการพิพากษาเกินคำขอเพราะโจทก์ทั้งสามขอให้ชำระเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้อง จึงเป็นการไม่ชอบศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขพิพากษาแก้เป็นว่า ให้ชำระค่าเสียหายพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 2(สถิตย์ ไพเราะ-ม.ล.เฉลิมชัย เกษมสันต์-จุมพล ณ สงขลา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ