คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2533หลักกฎหมาย: จำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน มีความผิดตามป.ที่ดิน มาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตาม ป.อ. มาตรา 362,365 กฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้นไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปสร้างบ้านอยู่อาศัยในที่ดินสาธารณประโยชน์ "หนองผูกเต่า" อันเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน เพื่อยึดการครอบครองโดยมิได้รับอนุญาต ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9, 108 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินแปลงดังกล่าวจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 148 ทวิ (ที่ถูก180 ทวิ) ให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 365(3) ซึ่งเปแ็นบทหนัก จำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอไว้ 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาทจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองเป็นที่ดินไม่มีหนังสือสำคัญสำหรับที่ดินคดีมีปัญหาว่าจำเลยกระทำความผิดตามฟ้องหรือไม่ ในเบื้องต้นเห็นควรวินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินหรือไม่ก่อนพยานโจทก์ต่างเบิกความต้องกันว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่เป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่า โดยเป็นที่ดินแปลงด้านทิศเหนือของถนนสุวรรณศร ตามแผนที่พิพาท ได้ความว่า เมื่อเจ้าพนักงานศาลไปทำแผนที่พิพาท ทั้งโจทก์และจำเลยต่างนำชี้ต้องกันว่า ที่ดินแปลงด้านทิศเหนือและแปลงด้านทิศใต้ตามแผนที่พิพาทต่างเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วยกัน มีรายละเอียดตามบันทึกการนำชี้ทำแผนที่ฉบับลงวันที่ 20 มกราคม 2529 และรายงานเจ้าหน้าที่ฉบับลงวันที่ 21 มกราคม 2529 จำเลยไม่ได้นำสืบโต้เถียงบันทึกและรายงานเจ้าหน้าที่ดังกล่าวเป็นอย่างอื่น ดังนี้ ที่จำเลยนำชี้ในการทำแผนที่พิพาทไว้ดังกล่าวนอกจากจะเท่ากับจำเลยยอมรับตั้งแต่ตอนทำแผนที่พิพาทแล้วว่า ที่ดินตามแผนที่พิพาททั้งสองแปลงเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าแล้ว ยังเจือสมกับที่พิยานโจทก์เบิกความว่า ที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่ คือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วย ดังนั้น ที่จำเลยเบิกความว่า ที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าคือที่ดินแปลงด้านทิศใต้ ส่วนที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทเป็นที่ดินที่จำเลยจับจองไว้ จึงไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ได้ กรณีฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองคือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าซึ่งเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินพยานโจทก์คือนายโกวิทย์ จองสกุล ซึ่งเป็นกำนันเบิกความว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินที่ประชาชนใช้เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เมื่อจำเลยบุกรุกเข้ามาครอบครองได้บอกให้จำเลยออกไปจากที่พิพาทหลายครั้งแต่จำเลยขัดขืน ในที่สุดจึงได้ไปแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจ นายดาบตำรวจกล้า ปูผ้าพยานโจทก์ผู้จับกุมจำเลยเบิกความว่า เมื่อจับกุมจำเลยได้แจ้งข้อหาว่าบุกรุกที่สาธารณะ จำเลยให้การรับสารภาพโดยโจทก์มีบันทึกการจับกุมซึ่งระบุว่าจำเลยให้การรับสารภาพเป็นพยานสนับสนุนที่จำเลยเบิกความว่าไม่ได้รับสารภาพมีแต่คำเบิกความของจำเลยปากเดียวลอย ๆ ไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ คดีฟังได้ว่าจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน จึงเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365 น้น เมื่อได้ความว่าที่เกิดเหตุเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หาใช่ที่ที่มีเอกชนเป็นเจ้าของไม่ จึงลงโทษจำเลยทั้งสองในความผิดฐานนี้ไม่ได้ เพราะความผิดในฐานดังกล่าวกฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้น ไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินแต่อย่างใด..."พิพากษาแก้เป็นว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาสของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11วางโทษจำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอการลงโทษไว้มีกำหนด 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2533พนักงานอัยการ ประจำ ศาลจังหวัด กบินทร์บุ รีโจทก์นาย สมัย จันทวงษ์จำเลย ป.อ. ม. 362, ม. 365 ป.ที่ดิน ม. 9, ม. 108 ทวิจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน มีความผิดตามป.ที่ดิน มาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตาม ป.อ. มาตรา 362,365 กฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้นไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปสร้างบ้านอยู่อาศัยในที่ดินสาธารณประโยชน์ "หนองผูกเต่า" อันเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน เพื่อยึดการครอบครองโดยมิได้รับอนุญาต ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9, 108 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินแปลงดังกล่าวจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 148 ทวิ (ที่ถูก180 ทวิ) ให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 365(3) ซึ่งเปแ็นบทหนัก จำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอไว้ 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาทจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองเป็นที่ดินไม่มีหนังสือสำคัญสำหรับที่ดินคดีมีปัญหาว่าจำเลยกระทำความผิดตามฟ้องหรือไม่ ในเบื้องต้นเห็นควรวินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินหรือไม่ก่อนพยานโจทก์ต่างเบิกความต้องกันว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่เป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่า โดยเป็นที่ดินแปลงด้านทิศเหนือของถนนสุวรรณศร ตามแผนที่พิพาท ได้ความว่า เมื่อเจ้าพนักงานศาลไปทำแผนที่พิพาท ทั้งโจทก์และจำเลยต่างนำชี้ต้องกันว่า ที่ดินแปลงด้านทิศเหนือและแปลงด้านทิศใต้ตามแผนที่พิพาทต่างเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วยกัน มีรายละเอียดตามบันทึกการนำชี้ทำแผนที่ฉบับลงวันที่ 20 มกราคม 2529 และรายงานเจ้าหน้าที่ฉบับลงวันที่ 21 มกราคม 2529 จำเลยไม่ได้นำสืบโต้เถียงบันทึกและรายงานเจ้าหน้าที่ดังกล่าวเป็นอย่างอื่น ดังนี้ ที่จำเลยนำชี้ในการทำแผนที่พิพาทไว้ดังกล่าวนอกจากจะเท่ากับจำเลยยอมรับตั้งแต่ตอนทำแผนที่พิพาทแล้วว่า ที่ดินตามแผนที่พิพาททั้งสองแปลงเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าแล้ว ยังเจือสมกับที่พิยานโจทก์เบิกความว่า ที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่ คือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วย ดังนั้น ที่จำเลยเบิกความว่า ที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าคือที่ดินแปลงด้านทิศใต้ ส่วนที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทเป็นที่ดินที่จำเลยจับจองไว้ จึงไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ได้ กรณีฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองคือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าซึ่งเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินพยานโจทก์คือนายโกวิทย์ จองสกุล ซึ่งเป็นกำนันเบิกความว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินที่ประชาชนใช้เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เมื่อจำเลยบุกรุกเข้ามาครอบครองได้บอกให้จำเลยออกไปจากที่พิพาทหลายครั้งแต่จำเลยขัดขืน ในที่สุดจึงได้ไปแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจ นายดาบตำรวจกล้า ปูผ้าพยานโจทก์ผู้จับกุมจำเลยเบิกความว่า เมื่อจับกุมจำเลยได้แจ้งข้อหาว่าบุกรุกที่สาธารณะ จำเลยให้การรับสารภาพโดยโจทก์มีบันทึกการจับกุมซึ่งระบุว่าจำเลยให้การรับสารภาพเป็นพยานสนับสนุนที่จำเลยเบิกความว่าไม่ได้รับสารภาพมีแต่คำเบิกความของจำเลยปากเดียวลอย ๆ ไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ คดีฟังได้ว่าจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน จึงเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365 น้น เมื่อได้ความว่าที่เกิดเหตุเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หาใช่ที่ที่มีเอกชนเป็นเจ้าของไม่ จึงลงโทษจำเลยทั้งสองในความผิดฐานนี้ไม่ได้ เพราะความผิดในฐานดังกล่าวกฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้น ไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินแต่อย่างใด..."พิพากษาแก้เป็นว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาสของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11วางโทษจำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอการลงโทษไว้มีกำหนด 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์.(นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-โสภณ จันเทรมะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 บัญญัติว่า "ภายใต้บังคับกฎหมายว่าด้วยเหมืองแร่ และการป่าไม้ ที่ดินของรัฐนั้น ถ้ามิได้มีสิทธิครอบครองหรือมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่แล้ว ห้ามมิให้บุคคลใด (1) เข้าไปยึดถือครอบครอง รวมตลอดถึงการก่นสร้างหรือเผ่าป่า (2) ทำด้วยประการใด ให้เป็นการทำลาย หรือทำให้เสื่อมสภาพที่ดิน ที่หิน ที่กรวด หรือที่ทราย ในบริเวณที่รัฐมนตรีประกาศหวงห้าม ในราชกิจจานุเบกษา หรือ (3) ทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดอันเป็นอันตรายแก่ทรัพยากรในที่ดิน "หากผู้ใดฝ่าฝืนก็จะได้รับโทษตามมาตรา 108 ทวิ ซึ่งบัญญัติไว้ว่า " นับตั้งแต่วันที่ประกาสของคณะปฏิวัติฉบับนี้ใช้บังคับ (ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม2515- ผู้เขียน) ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 9 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าความผิดตามวรรคหนึ่งได้กระทำแก่ที่ดิน ซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนได้ร่วมกัน หรือที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าความผิดตามวรรคสองได้กระทำเป็นเนื้อที่เกินกว่าห้าสิบไร่ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาม หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีที่มีคำพิพากษาว่าผู้ใดกระทำความผิดตามมาตรานี้ ศาลมีอำนาจสั่งในคำพิพากษาให้ผู้กระทำความผิด คนงาน ผู้รับจ้าง ผู้แทนและบริวารของผู้กระทำความผิดออกไปจากที่ดินนั้นด้วย บรรดาเครื่องมือ เครื่องใช้ สัตว์ พาหนะ ยานพาหนะ หรือเครื่องจักรกลใด ๆ ซึ่งบุคคลใดใช้ในการกระทำความผิด หรือได้ใช้เป็นอุปกรณ์ให้ได้รับผลในการกระทำผิดดังกล่าวให้ริบเสียทั้งสิ้น ไม่ว่าจะมีผู้ถูกลงโทษตามคำพิพากษาหรือไม่" คำว่า "ที่ดินของรัฐ" ตามมาตรา 9 ดังกล่าวนั้น ท่านศาสตราจารย์ศิริเกวลินสฤษดิ์ เห็นว่า แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ"1. ที่ดินของรัฐซึ่งมีบุคคลครอบครอง เช่น ที่ดินที่มี ส.ค. 1ใบจอง น.ส. 3 ก. หรือแบบหมายเลข 3 รวมตลอดทั้งที่ดินอื่น ๆที่ไม่มีหลักฐานทางทะเบียน แต่มีบุคคลครอบครองอยู่โดยชอบ 2. ที่ดินของรัฐซึ่งมิได้มีบุคคลใดครอบครอง เช่นที่ดินรกร้างว่างเปล่าที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ซึ่งราษฎรใช้ประโยชน์ร่วมกันเป็นต้น"(โปรดดูศาสตราจารย์ศิริเกวลินสฤษดิ์, คำอธิบายประมวลกฎหมายที่ดิน. บริษัทบพิธการพิมพ์ จำกัด, พ.ศ. 2531, หน้า 45)เหตุที่เป็นเช่นนั้นเนื่องจากประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 2 บัญญัติไว้ว่า "ที่ดินซึ่งมิได้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลหนึ่งบุคคลใด ให้ถือว่าเป็นของรัฐ" นั่นเอง แต่สำหรับนายชัยวัฒน์วงศ์วัฒนศานต์ได้กล่าวถึงที่ดินของรัฐ เพียง 6 ประเภท คือ (1) ที่ดินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1304(1)(2)(3)(2) ที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทที่สงวนหรือหวงห้ามไว้โดยอาศัยประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,20(3)(4) หรือตามกฎหมายพิเศษอื่น ๆ (3) ที่ป่า (4) ที่โบราณสถาน (5) ที่ดินทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ (6) ที่ราชพัสดุ (รายละเอียดโปรดดู"นายชัยวัฒน์วงศ์วัฒนศานต์, เอกสารการสอนชุดวิชากฎหมายว่าด้วยทรัพย์สิน หน่วนที่7-10,บริษัทรุ่งศิลป์การพิมพ์ (1977) จำกัดพ.ศ. 2533 หน้า 210-236) นอกจากนี้เมื่อเราพิจารณามาตรา 9 แห่งประมวลกฎหมายที่ดินเปรียบเทียบกับประมวลกฎหมายอาญา แล้ว จะเห็นว่าความผิดตามมาตรา 9(1) มีบทบัญญัติคล้าย ๆ กับความผิด ฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ส่วนความผิดตามมาตรา 9(2) มีบทบัญญัติคล้าย ๆ กับความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 358 2. จากบทบัญญัติของกฎหมายต่าง ๆ ดังกล่าว มีข้อที่น่าพิจารณาอยู่หลายประการด้วยกัน คือ 2.1 ถ้าบุคคลใดมีสิทธิครอบครอง หรือได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่แล้วบุคคลนั้นสามารถเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของรัฐได้ โดยไม่มีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ 2.2 หากผู้กระทำผิดตามมาตรา 9 กระทำต่อที่ดินของรัฐ ประเภทที่มิได้มีบุคคลใดครอบครองแล้ว รัฐก็ย่อมเป็นผู้เสียหายฟ้องร้องผู้กระทำผิดได้โดยตรง โดยหากเป็นที่ดินของรัฐจำพวกที่ดินรกร้างว่างเปล่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(1) ก็จะเป็นความผิดต่อประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และมาตรา 108 ทวิ วรรคหนึ่งแต่ถ้าเป็นที่ดินของรัฐประเภทที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน หรือที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2)(3) ก็จะเป็นความผิดต่อประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง แต่ถ้าผู้กระทำผิดตามมาตรา 9 กระทำต่อที่ดินของรัฐประเภทที่มีบุคคลอื่นครอบครองโดยชอบอยู่แล้ว กรณีนี้จะถือว่ารัฐเป็นผู้เสียหายหรือไม่ และบุคคลผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินจะฟ้องโดยอาศัยมาตรา 9 ได้หรือไม่ ผู้เขียนเห็นว่าเมื่อรัฐยอให้บุคคลใดครอบครองที่ดินของรัฐแปลงใดแล้ว ก็ไม่น่าถือว่ารัฐเป็นผู้เสียหายในกรณีนั้น รัฐจึงไม่อาจฟ้องผู้กระทำผิดตามมาตรา 9,108 ทวิ ได้อีก แต่ถ้าการครอบครองของประชาชนเป็นการครอบครองชั่วคราว และมีบุคคลอื่นเข้าไปในที่ดินนั้น และกระทำการใดตามมาตรา 9 รัฐก็สามารถดำเนินคดีกับบุคคลนั้นตามมาตรา 108 ทวิได้ดังคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 461-465/2520 วินิจฉัยว่า "...บริเวณที่พิพาทเป็นที่ดินป่าบ้านขวาง บ้านขบ เป็นที่ดินซึ่งทางรัฐจัดสรรเพื่อประชาชน และได้มอบให้ นายโนยเอกะรัมย์นายบัวทอง โสภานายพิมพ์สำอางนายแจ่มศิลาจันทร์ และนายลารัตนาทีวัต เข้าอยู่เพื่อประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพ และทางราชการได้ออกใบจอง (น.ส.2) ให้เข้าครอบครองที่ดินชั่วคราว และเหตุคดีนี้เกิดขึ้นระหว่างที่ผู้ถือใบของปฏิบัติตามเงื่อนไข เพื่อรับสิทธิในที่ดินตามระเบียบของการจัดที่ดินเพื่อประชาชนตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 30 ที่พิพาทจึงยังเป็นของรัฐอยู่ เมื่อจำเลยทุกคนเข้าไปยึดถือครอบครองในที่ดินของรัฐดังกล่าวตามวันเวลาที่โจทก์ฟ้อง โดยมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือมิได้มีสิทธิครอบครองอยู่ก่อนจำเลยก็ต้องมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิวรรคหนึ่ง ประกอบกับประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11..." หรือแม้ทางราชการจะเคยนำที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินไปให้เอกชนเช่าก็ตาม แต่เมื่อผู้เช่าเลิกเช่าแล้ว และประชาชนสัญจรไปมาในที่พิพาทตลอดมาถือได้ว่าที่พิพาทยังคงเป็นที่ดินของรัฐ เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน รัฐจึงย่อมมีอำนาจฟ้องจำเลยตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 ทวิ ได้ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3918/2529 ในส่วนของบุคคลที่มีสิทธิครอบครองที่ดินของรัฐโดยชอบนั้นมีปัญหาว่าจะสามารถเป็นผู้เสียหายฟ้องร้องบุคคลอื่นที่กระทำการใด ๆในที่ดินที่ตนมีสิทธิครอบครอง โดยอาศัยมาตรา 9,108 ทวิ ได้หรือไม่ผู้เขียนเห็นว่าผู้ครอบครองไม่น่าจะฟ้องร้องผู้กระทำผิดได้เช่นกันเพราะโดยเจตนารมณ์ของมาตรา 9 แล้ว น่าจะมุ่งคุ้มครองที่ดินของรัฐที่ไม่มีบุคคลใดครอบครองแต่อย่างใดเท่านั้น อย่างไรก็ตามบุคคลที่มีสิทธิครอบครองนั้นสามารถเป็นผู้เสียหายฟ้องผู้กระทำผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ฐานบุกรุก หรือมาตรา 358ฐานทำให้เสียทรัพย์ได้แล้วแต่กรณี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1013/2504,1606/2522,3170/2527,433/2532) แต่หากบุคคลใดยังไม่ได้เข้าครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินที่หวงห้ามโดยอาศัยกฎหมายต่าง ๆ เช่นพระราชบัญญัติจัดที่ดิน เพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2485 บุคคลนั้นก็ไม่ใช่ผู้เสียหายในคดีความผิดดังกล่าว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่723/2509,584/2519,5166/2531) หรือ นาย ก. ได้รับที่ดินที่รัฐมาตามระเบียบว่าด้วยการจัดที่ดินเพื่อประชาชนที่ออกตามประมวลกฎหมายที่ดินแต่เมื่อนาย ก. มิได้ทำประโยชน์อะไรในที่ดินถือว่ามิได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของทางราชการ นาย ก. ยังไม่ได้ที่ดินเป็นสิทธิของตนโดยสมบูรณ์ ที่ดินนั้นยังเป็นที่ดินของรัฐ แม้หากนาย ก. โอนที่ดินให้นาย ข. เข้าครอบครองทำประโยชน์ ก็ไม่ถือว่านาย ข. เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยที่จะฟ้องบุคคลอื่นในข้อหาบุกรุกได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3016/2524) นอกจากนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่น่าสนใจคดีหนึ่งที่แม้โจทก์จะเข้าครอบครองที่ดินของรัฐ แต่การครอบครองก็ใช้ยันรัฐไม่ได้โจทก์ไม่ใช่ผู้เสียหายในกรณีดังกล่าว คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 928/2520(ประชุมใหญ่) ซึ่งวินิจฉัยว่าโจทก์ซื้อที่ดินมี ส.ค.1ซึ่งเป็นที่คูเมืองอยู่ในความดูแลของทางราชการและได้ขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุแล้ว โจทก์เข้าครอบครองโดยกั้นรั้วลวดหนาม และเสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมา แล้วจำเลยเข้าไปปลูกห้องแถวในที่ดินของโจทก์โดยทำสัญญาเช่ากับราชพัสดุจังหวัด ดังนี้ การที่โจทก์ได้เข้าครอบครองที่พิพาทซึ่งเป็นคูเมืองอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น การครอบครองของโจทก์ไม่อาจใช้ยันรัฐได้ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายโจทก์ไม่ใช่ผู้เสียหาย ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยในความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญาได้ อนึ่ง ผู้ครอบครองที่ดินของรัฐ โดยมิชอบแย่งการครอบครองมาจากบุคคลอื่นผู้ซึ่งได้รับอนุญาตจากทางราชการให้ครอบครองที่ดินได้ก็ไม่มีอำนาจฟ้องคดีแพ่ง เพื่อให้ศาลแสดงสิทธิในที่ดินดังกล่าวได้เช่นกัน ทั้งนี้ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2649-2660/2530,4344-4350/2532 ซึ่งวินิจฉัยว่า พนักงานเจ้าหน้าที่ได้อนุญาตให้จำเลยครอบครองที่พิพาทซึ่งเป็นที่ดินของรัฐ โจทก์แย่งการครอบครองที่พิพาทจากจำเลยในระหว่างทางราชการดำเนินการเพื่อออกหลักฐานเกี่ยวกับสิทธิ์ในที่ดินให้จำเลย ดังนี้ แม้โจทก์จะแย่งการครอบครองเกินกว่า 1 ปี และยังคงครอบครองอยู่ตลอดมา ก็เป็นการเข้ายึดถือครอบครองที่ดินของรัฐโดยมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 ย่อมไม่ก่อให้เกิดสิทธิ์ใด ๆ แก่โจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องห้ามจำเลยเกี่ยวข้องที่พิพาทหรือให้จำเลยถอนคำขอที่ขอให้พนักงานเจ้าหน้าที่ออก น.ส. 3 ก. 2.3 ผู้กระทำผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และ 108 ทวิจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358,362,365 ด้วยหรือไม่กรณีนี้อาจแยกพิจารณาได้ดังนี้ (ก) กรณีผู้กระทำผิดตามมาตรา 9(1) จะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ด้วยหรือไม่ หรืออาจจะกล่าวว่าบุกรุกที่ดินของรัฐจะเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา หรือไม่ท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ให้ความเห็นปัญหานี้ไว้ว่าไม่มีความผิด โดยกล่าวว่า "... มาตรานี้ (มาตรา 362 แห่งประมวลกฎหมายอาญา) หมายความถึงที่ดินที่เป็นกรรมสิทธิ์ของเอกชนรัฐอาจถือกรรมสิทธิ์ที่ดินอย่างเอกชนได้ แต่ที่ดินของรัฐที่เป็นที่ไม่มีเจ้าของ ไม่ใช่ที่ดินของรัฐในลักษณะที่เป็นกรรมสิทธิ์ ไม่ใช่ที่ดินของผู้ใดตามมาตรานี้..."(โปรดดู ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์, คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญา ภาค 2 ตอนที่ 2 และภาค 3,จัดพิมพ์โดยสำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา, หน้า2752-2753) ตามความเห็นนี้แสดงว่าหากเป็นการบุกรุกที่ดินที่รัฐเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ก้เป็นความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362 ได้เหมือนกัน ปัญหาข้อนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ตั้งแต่ในสมัยที่ยังใช้กฎหมายลักษณะอาญาอยู่ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 423/2593 ว่า"...ความผิดตามมาตรา 327 แห่งกฎหมายลักษณะอาญา (บัญญัติว่าเจตนาจะมิให้ผู้อื่นครอบครองทรัพย์ของเขาอันพึงเคลื่อนจากที่มิได้นั้นเป็นปกติสุขโดยกระทำผิดกฎหมาย ยังอาจเข้าถือเอาทรัพย์นั้น หรือเพื่อจะถือเอาทรัพย์ของเขาเช่นว่านั้นยักย้ายหรือทำลายเครื่องหมายเขตของเขาเสีย หรือมิอาจเข้าไปภายในเขตของเขาผู้เขียน) นั้น เป็นความผิดซึ่งเจตนาจะมิให้ผู้อื่นครอบครองทรัพย์ของเขาอันพึงเคลื่อนจาที่มิได้นั้นโดยความปกติสุข อันเป็นการกระทำแก่เอกชน และท่านจัดว่าเป็นความผิดต่อส่วนตัว หาได้ประสงค์ถึงการกระทำแก่ที่สาธารณสถานของแผ่นดินไม่การกระทำของจำเลยไม่ต้องด้วยกฎหมายลักษณะอาญามาตรา 327..." นอกจากนี้คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 149-150/2495 ก็วินิจฉัยในทำนองเดียวกัน หลังจากมีประกาศใช้บทบัญญัติฐานบุกรุกมาตรา 362,365 แห่งประมวลกฎหมายอาญาแล้ว ศาลฎีกาโดยท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ได้ตัดสินคดีในปัญหาเดียวกันนี้ในแนวเดียวกัน ปรากฏตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1898/2505 โดยวินิจฉัยว่า "...สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้นมิใช่ทรัพย์สินในกรรมสิทธิ์ของบุคคลธรรมดาหรือของทบวงการเมืองอันเป็นนิติบุคคลคนหนึ่งคนใดโดยเฉพาะการกระทำของจำเลยจึงมิใช่กระทำต่ออสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่น ตามความหมายของประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362 จำเลยไม่มีความผิดตามฟ้อง..." แต่ในปี 2522 มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2672/2522 วินิจฉัยปัญหานี้แตกต่างจากแนวเดิม โดยกลับวินิจฉัยว่า จำเลยปลูกบ้านอยู่ในที่ดินของรัฐ ซึ่งอยู่ในความดูแลของสุขาภิบาลปาดังเบซาร์ และจำเลยไม่ยอมออก เมื่อสุขาภิบาลแจ้งให้รื้อถอนออกไป จำเลยจึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365(3) อย่างไรก็ดีท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ก็ได้มีหมายเหตุไม่เห็นด้วยโดยกล่าว่า "คำว่า "ของ" ในประมวลกฎหมายอาญา เช่น ลักทรัพย์ รวมทั้งบุกรุกหมายความถึงกรรมสิทธิ์ ขุดเอาดินในที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินขุดแร่ ตัดไม้ในป่าอันเป็นส่วนควบของที่ดิน จะมีใครเห็นว่าเป็นลักทรัพย์ของรัฐบ้างหรือไม่ ไม่เคยทราบ ความหมายที่ว่า "ของ"คือกรรมสิทธิ์ จึงต่างกับ "ของ" ที่ใช้ในความหมายอื่น เช่น ความครอบครอของ...แขนขา ร่างกาย ของ...สามี ภริยาหรือบุตรของ...หาใช่ว่าที่ดินของรัฐ คือที่ดินเป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐไม่ รัฐอาจถือที่ดินในลักษณะที่เป็นกรรมสิทธิ์ได้ แต่ไม่ใช่ว่า ที่ดินทั้งประเทศที่ไม่ได้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลใด เป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐเสียทั้งหมดประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 2 ที่ว่า เป็นที่ดินของรัฐ มิได้หมายความว่า เป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐอย่างที่เอกชนทั้งหลายถือกรรมสิทธิ์ มาตรา 3 ประมวลกฎหมายที่ดิน บัญญัติไว้ว่า บุคคลมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินได้อย่างไร กรรมสิทธิกับของในมาตรา 2 และ 3จึงมีความหมายคนละอย่างต่างกัน สิทธิในที่ดิน หมายความถึงกรรมสิทธิ์รวมทั้งสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 1 มิใช่"ของ" ตามมาตรา 2 ซึ่งเป็นแต่แสดงอำนาจทางปกครองของรัฐ เช่นอย่างที่ พระราชบัญญัติออกโฉนดที่ดิน ร.ศ. 127 มาตรา 35 บัญญัติว่าที่ดินที่ได้ออกโฉนดตามพระราชบัญญัตินี้ให้เจ้าของมีกรรมสิทธิ์ตามพระราชกำหนดกฎหมาย ซึ่งเคยเถียงกันมาเป็นปัญหาโลกแตกว่าครอบครองที่บ้านที่สวนมือเปล่ามีกรรมสิทธิ์หรือไม่ เพราะมีหลักที่เสด็จฯ ในกรมราชบุรีฯ ทรงรับสั่งไว้ว่าที่ดินในพระราชอาณาจักร เป็นของพระเจ้าอยู่หัวให้ราษฎรอาศัย ในกฎหมายตราสามดวง ลักษณะเบ็ดเสร็จที่บทที่ 5 ว่า "เป็นที่แห่งพระเจ้าอยู่หัว หากให้ราษฎรทั้งหลายผู้เป็นข้าแผ่นดินอยู่ จะได้เป็นที่ราษฎรหามิได้" ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9 บัญญัติห้ามมิให้เข้ายึดถือครอบครองก่อสร้างเผาป่าในที่ดินของรัฐ เป็นความผิดตามมาตรา 108,108 ทวิ รวมทั้งให้สั่งในคำพิพากษาตามมาตรา 108 ทวิ ให้ผู้กระทำผิดออกจากที่ดินด้วยเป็นบทบัญญัติโดยตรงอยู่แล้ว ในเรื่องนี้ เป็นคนละเรื่อง มิใช่ถือเป็นบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362...ที่ดินของรัฐทั่วราชอาณาจักรจะกล่าวได้หรือไม่ว่ารัฐครอบครอง หรือเพียงแต่ทิ้งอยู่เปล่า ๆ เมื่อไม่ได้ครอบครองจะหาว่าผู้อื่นบุกรุก แย่งหรือรบกวนการครอบครองได้อย่างไร"(โปรดดู "คำพิพากษาศาลฎีกาประจำปี พ.ศ. 2522ตอน 12 หน้า 2672-2676 ซึ่งจัดพิมพ์โดย เนติบัณฑิตยสภา) ต่อมาศาลฎีกาได้กลับมาวินิจฉัยในปัญหานี้ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 423/2493,1598/2505 อีกตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่1692/2532 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2533 ฉบับนี้ ผู้เขียนจึงเป็นว่าปัญหาว่าการบุกรุกที่ดินของรัฐจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 หรือไม่ จึงน่าจะยุติได้แล้ว (ข) กรณีผู้กระทำผิดตามมาตรา 9(2) จะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358 ด้วยหรือไม่ หรืออาจจะกล่าวว่า ทำให้เสียทรัพย์ที่ดินของรัฐจะเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาหรือไม่ปัญหานี้ไม่เคยมีคำวินิจฉัยของศาลฎีกาไว้เลย แต่ความเห็นของผู้เขียนแล้วเห็นว่าก็น่าจะใช้แนวคำพิพากษาศาลฎีกาในความผิดฐานบุกรุกข้างต้นมาใช้เทียบเคียงได้ คือผู้กระทำผิดฐานทำให้เสียทรัพย์เป็นที่ดินของรัฐไม่น่าจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358ด้วย แต่อย่างใด อย่างไรก็ดีเมื่อพิจารณาประมวลกฎหมายอาญา มาตรา360 แล้ว ก็จะเห็นว่ากฎหมายได้บัญญัติให้ผู้กระทำให้เสียทรัพย์ซึ่งทรัพย์ที่ใช้หรือมีไว้เพื่อสาธารณประโยชน์ จะมีความผิดตามมาตราดังกล่าว ซึ่งบทบัญญัติมาตรานี้บัญญัติขึ้นเป็นพิเศษแตกต่างกับความผิดฐานบุกรุก ดังนั้นผู้กระทำผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ที่ดินของรัฐตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9(2),108 ทวิ อาจจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 360 ด้วยได้แต่ก็จำกัดเฉพาะที่ดินของรัฐประเภทที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ซึ่งใช้หรือมีไว้เพื่อสาธารณประโยชน์ทั้งนี้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1692/2532 ก็ได้สนับสนุนความในข้อนี้เพียงแต่ข้อเท็จจริงในคดีดังกล่าวฟังไม่ได้ว่าที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินได้รับความเสียหายถูกทำลาย ถูกทำให้เสื่อมค่าหรือทำให้ได้ประโยชน์ตามมาตรา 360 แต่อย่างใดจำเลยจึงไม่มีความผิดตามมาตราดังกล่าว 3. มีกฎหมายบางฉบับได้บัญญัติในทำนองเดียวกับมาตรา 9 และ108 ทวิ แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน เช่น พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 แก้ไขโดยพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ (ฉบับที่ 2)พ.ศ. 2522 โดยบัญญัติในมาตรา 14 ว่า" ในเขตป่าสงวนแห่งชาติห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือหรือครอบครองที่ดิน ก่อสร้าง...หรือกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการเสื่อมเสียแก่สภาพป่าสงวนแห่งชาติ...และในมาตรา 31 ว่า "ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 14 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินห้าพันบาท... ถ้าการฝ่าฝืนดังกล่าวในวรรคหนึ่ง เป็นการกระทำในเนื้อที่รวมกันเกินกว่ายี่สิบห้าไร่ หรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่ต้นน้ำลำธารผู้ฝ่าฝืนต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงเจ็ดปี และปรับตั้งแต่ห้าพันบาทถึงห้าหมื่นบาท ในกรณีผู้กระทำผิดตามมาตรานี้ ยึดถือหรือครอบครองที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ศาลมีอำนาจสั่งให้ผู้กระทำผิด คนงาน ผู้รับจ้างผู้แทน และบริวารของผู้กระทำผิดออกจากเขตป่าสงวนแห่งชาติได้" นอกจากนี้ พระราชบัญญัติป่าไม้ พุทธศักราช 2484 แก้ไขโดยพระราชบัญญัติป่าไม้ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2503 และพระราชบัญญัติป่าไม้(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2518 ได้บัญญํติไว้ในมาตรา 54"ห้ามมิให้ผู้ใด...เข้ายึดถือหรือครอบครองป่าเพื่อตนเองหรือผู้อื่น เว้นแต่..." และมาตรา 72 ตรี ว่า "ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 54 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินสี่พันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีความผิดตามมาตรานี้ ถ้าได้กระทำเป็นเนื้อที่เกินกว่าห้าสิบไร่ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่สองพันบาทถึงสองหมื่นบาท ในกรณีที่มีคำพิพากษาชี้ขาดว่าบุคคลใดกระทำความผิดตามมาตรานี้ถ้าปรากฏว่าบุคคลนั้นได้ยึดถือครอบครองป่าที่ตนได้กระทำความผิดศาลมีอำนาจที่จะสั่งในคำพิพากษาให้บุคคลนั้นออกไปจากป่านั้นได้ด้วย" ดังนั้นในกรณีที่จำเลยกระทำการใด ๆ ตามกฎหมายทั้งสองฉบับที่กล่าวมาแล้ว โจทก์ก็สามารถฟ้องขอให้ศาลลงโทษจำเลยตามกฎหมายดังกล่าวและตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ ได้ด้วย โดยถือว่ากรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ดังปรากฏในคำฟ้องของโจทก์ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2890-1/2519 และ 3699-3700/2525 เป็นตัวอย่าง 4. นอกจากปัญหาต่าง ๆ ที่กล่าวแล้ว ยังมีแนวคำวินิจฉัยศาลฎีกาที่สำคัญเกี่ยวกับประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9,108 ทวิ ที่น่าสนใจซึ่งผู้เขียนเห็นว่าน่าจะรวบรวมให้ปรากฏ ณ ที่เดียวกัน คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3306/2522 หนองน้ำสาธารณะ ประชาชน ใช้ร่วมกันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินเป็นที่ดินของรัฐตามประมวลกฎหมายที่ดินการเข้ายึดถือครอบครองทำประโยชน์โดยไม่มีสิทธิหรือไม่ได้รับอนุญาตมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108ทวิ ไม่ว่าขึ้นทะเบียนเป็นที่สาธารณะหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2634/2526 ที่ดินที่จำเลบยเข้าไปยึดถือครอบครองเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน และจำเลยมิได้มีสิทธิครอบครองหรือมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่เมื่อเข้าไปยึดถือครอบครองก่อนวันที่ 4 มีนาคม 2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับ จำเลยจึงไม่มีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ โจทก์ไม่ได้บรรยายฟ้องด้วยว่า พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากพนักงานเจ้าหน้าที่ได้แจ้งเป็นหนังสือให้จำเลยปฏิบัติตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด แล้วจำเลยเพิกเฉยหรือไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบ และพนักงานเจ้าหน้าที่มีคำสั่งเป็นหนังสือให้จำเลยออกจากที่ดินภายในระยะเวลาที่กำหนดแล้วจำเลยไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง ฟ้องโจทก์จึงขาดสาระสำคัญไม่ครบองค์ความผิดจะลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3947/2530 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปยึดถือครอบครองที่ดิน อันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกันเมื่อระหว่างวันที่ 1 มกราคม 2518 ถึงวันที่ 24 ตุลาคม2527 ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยเข้ายึดถือครอบครองที่ดินตามวันเวลาดังกล่าวในฟ้อง โจทก์หาจำต้องบรรยายฟ้องว่าจำเลยเพิกเฉยไม่ปฏิบัติให้ถูกระเบียบ และไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ตามความในมาตรา 108 ไม่ เพราะจำเลยเข้ายึดถือครอบครองที่ดินภายหลังที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับแล้ว ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2634/2526 ไม่ขัดแย้งกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3947/2530 เพราะคดีแรกเหตุเกิดก่อนที่จะใช้บังคับประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 จึงนำมาตรา 9,108 ทวิ มาใช้บังคับไม่ได้ ส่วนคดีหลังเกิดขึ้นหลังจากใช้ประกาศของคณะปฏิวัติดังกล่าวแล้ว องค์ประกอบความผิดของทั้งสองคดีจึงแตกต่างกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2554/2528 จำเลยขุดตักและขนดินลูกรังในที่ดินหวงห้ามของรัฐ อันเป็นการทำลาย ทำให้เสื่อมสภาพที่ดิน ที่หินที่กรวด ที่ทรายและเป็นอันตรายแก่ทรัพยากรในที่ดิน ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9(1)(3) รถยนต์บรรทุกที่จำเลยใช้ขนดินลูกรังไปถือว่าเป็นยานพาหนะที่ได้ใช้เป็นอุปกรณ์ให้ได้รับผลในการกระทำความผิดดังกล่าว จึงต้องริบตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2356/2530 ตัดสินในทำนองเดียวกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2431/2532 การที่ศาลจะมีอำนาจสั่งให้บุคคลใดออกไปจากที่ดินของรัฐนั้นต้องเป็นกรณีที่ศาลพิพากษาว่า บุคคลดังกล่าวได้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิแล้ว เมื่อที่พิพาทยังไม่อาจฟังได้แน่ชัดว่าเป็นที่สาธารณประโยชน์และจำเลยยึดถือครอบครองอยู่โดยเชื่อว่าตนมีสิทธิครอบครองต่อจากบิดา จึงไม่เป็นความผิดตามบทบัญญัติดังกล่าว ศาลไม่อาจสั่งให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่พิพาทได้ ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 662/2522 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวกับพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติฯ คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3699-3700/2525 ก็ได้วินิจฉัยทำนองเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2431/2532 นี้. ทวีประจวบลาภ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปสร้างบ้านอยู่อาศัยในที่ดินสาธารณประโยชน์ "หนองผูกเต่า" อันเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน เพื่อยึดการครอบครองโดยมิได้รับอนุญาต ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9, 108 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินแปลงดังกล่าวจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 148 ทวิ (ที่ถูก180 ทวิ) ให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 365(3) ซึ่งเปแ็นบทหนัก จำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอไว้ 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาทจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองเป็นที่ดินไม่มีหนังสือสำคัญสำหรับที่ดินคดีมีปัญหาว่าจำเลยกระทำความผิดตามฟ้องหรือไม่ ในเบื้องต้นเห็นควรวินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินหรือไม่ก่อนพยานโจทก์ต่างเบิกความต้องกันว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่เป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่า โดยเป็นที่ดินแปลงด้านทิศเหนือของถนนสุวรรณศร ตามแผนที่พิพาท ได้ความว่า เมื่อเจ้าพนักงานศาลไปทำแผนที่พิพาท ทั้งโจทก์และจำเลยต่างนำชี้ต้องกันว่า ที่ดินแปลงด้านทิศเหนือและแปลงด้านทิศใต้ตามแผนที่พิพาทต่างเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วยกัน มีรายละเอียดตามบันทึกการนำชี้ทำแผนที่ฉบับลงวันที่ 20 มกราคม 2529 และรายงานเจ้าหน้าที่ฉบับลงวันที่ 21 มกราคม 2529 จำเลยไม่ได้นำสืบโต้เถียงบันทึกและรายงานเจ้าหน้าที่ดังกล่าวเป็นอย่างอื่น ดังนี้ ที่จำเลยนำชี้ในการทำแผนที่พิพาทไว้ดังกล่าวนอกจากจะเท่ากับจำเลยยอมรับตั้งแต่ตอนทำแผนที่พิพาทแล้วว่า ที่ดินตามแผนที่พิพาททั้งสองแปลงเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าแล้ว ยังเจือสมกับที่พิยานโจทก์เบิกความว่า ที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่ คือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วย ดังนั้น ที่จำเลยเบิกความว่า ที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าคือที่ดินแปลงด้านทิศใต้ ส่วนที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทเป็นที่ดินที่จำเลยจับจองไว้ จึงไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ได้ กรณีฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองคือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าซึ่งเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินพยานโจทก์คือนายโกวิทย์ จองสกุล ซึ่งเป็นกำนันเบิกความว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินที่ประชาชนใช้เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เมื่อจำเลยบุกรุกเข้ามาครอบครองได้บอกให้จำเลยออกไปจากที่พิพาทหลายครั้งแต่จำเลยขัดขืน ในที่สุดจึงได้ไปแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจ นายดาบตำรวจกล้า ปูผ้าพยานโจทก์ผู้จับกุมจำเลยเบิกความว่า เมื่อจับกุมจำเลยได้แจ้งข้อหาว่าบุกรุกที่สาธารณะ จำเลยให้การรับสารภาพโดยโจทก์มีบันทึกการจับกุมซึ่งระบุว่าจำเลยให้การรับสารภาพเป็นพยานสนับสนุนที่จำเลยเบิกความว่าไม่ได้รับสารภาพมีแต่คำเบิกความของจำเลยปากเดียวลอย ๆ ไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ คดีฟังได้ว่าจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน จึงเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365 น้น เมื่อได้ความว่าที่เกิดเหตุเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หาใช่ที่ที่มีเอกชนเป็นเจ้าของไม่ จึงลงโทษจำเลยทั้งสองในความผิดฐานนี้ไม่ได้ เพราะความผิดในฐานดังกล่าวกฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้น ไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินแต่อย่างใด..."พิพากษาแก้เป็นว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาสของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11วางโทษจำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอการลงโทษไว้มีกำหนด 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2533พนักงานอัยการ ประจำ ศาลจังหวัด กบินทร์บุ รีโจทก์นาย สมัย จันทวงษ์จำเลย ป.อ. ม. 362, ม. 365 ป.ที่ดิน ม. 9, ม. 108 ทวิจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน มีความผิดตามป.ที่ดิน มาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตาม ป.อ. มาตรา 362,365 กฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้นไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปสร้างบ้านอยู่อาศัยในที่ดินสาธารณประโยชน์ "หนองผูกเต่า" อันเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน เพื่อยึดการครอบครองโดยมิได้รับอนุญาต ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9, 108 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินแปลงดังกล่าวจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362, 365(3) ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 148 ทวิ (ที่ถูก180 ทวิ) ให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 365(3) ซึ่งเปแ็นบทหนัก จำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอไว้ 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาทจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองเป็นที่ดินไม่มีหนังสือสำคัญสำหรับที่ดินคดีมีปัญหาว่าจำเลยกระทำความผิดตามฟ้องหรือไม่ ในเบื้องต้นเห็นควรวินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินหรือไม่ก่อนพยานโจทก์ต่างเบิกความต้องกันว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่เป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่า โดยเป็นที่ดินแปลงด้านทิศเหนือของถนนสุวรรณศร ตามแผนที่พิพาท ได้ความว่า เมื่อเจ้าพนักงานศาลไปทำแผนที่พิพาท ทั้งโจทก์และจำเลยต่างนำชี้ต้องกันว่า ที่ดินแปลงด้านทิศเหนือและแปลงด้านทิศใต้ตามแผนที่พิพาทต่างเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วยกัน มีรายละเอียดตามบันทึกการนำชี้ทำแผนที่ฉบับลงวันที่ 20 มกราคม 2529 และรายงานเจ้าหน้าที่ฉบับลงวันที่ 21 มกราคม 2529 จำเลยไม่ได้นำสืบโต้เถียงบันทึกและรายงานเจ้าหน้าที่ดังกล่าวเป็นอย่างอื่น ดังนี้ ที่จำเลยนำชี้ในการทำแผนที่พิพาทไว้ดังกล่าวนอกจากจะเท่ากับจำเลยยอมรับตั้งแต่ตอนทำแผนที่พิพาทแล้วว่า ที่ดินตามแผนที่พิพาททั้งสองแปลงเป็นที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าแล้ว ยังเจือสมกับที่พิยานโจทก์เบิกความว่า ที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองอยู่ คือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าด้วย ดังนั้น ที่จำเลยเบิกความว่า ที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าคือที่ดินแปลงด้านทิศใต้ ส่วนที่ดินแปลงด้านทิศเหนือตามแผนที่พิพาทเป็นที่ดินที่จำเลยจับจองไว้ จึงไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ได้ กรณีฟังได้ว่าที่พิพาทซึ่งจำเลยครอบครองคือที่ดินแปลงด้านทิศเหนือเป็นส่วนหนึ่งของที่สาธารณประโยชน์หนองผูกเต่าซึ่งเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินพยานโจทก์คือนายโกวิทย์ จองสกุล ซึ่งเป็นกำนันเบิกความว่า ที่พิพาทเป็นที่ดินที่ประชาชนใช้เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เมื่อจำเลยบุกรุกเข้ามาครอบครองได้บอกให้จำเลยออกไปจากที่พิพาทหลายครั้งแต่จำเลยขัดขืน ในที่สุดจึงได้ไปแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจ นายดาบตำรวจกล้า ปูผ้าพยานโจทก์ผู้จับกุมจำเลยเบิกความว่า เมื่อจับกุมจำเลยได้แจ้งข้อหาว่าบุกรุกที่สาธารณะ จำเลยให้การรับสารภาพโดยโจทก์มีบันทึกการจับกุมซึ่งระบุว่าจำเลยให้การรับสารภาพเป็นพยานสนับสนุนที่จำเลยเบิกความว่าไม่ได้รับสารภาพมีแต่คำเบิกความของจำเลยปากเดียวลอย ๆ ไม่มีน้ำหนักพอที่จะหักล้างพยานโจทก์ คดีฟังได้ว่าจำเลยบุกรุกเข้าครอบครองที่พิพาทโดยรู้ว่าเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่พลเมืองใช้ร่วมกัน จึงเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108ทวิ วรรคสอง ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11 ส่วนความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362, 365 น้น เมื่อได้ความว่าที่เกิดเหตุเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หาใช่ที่ที่มีเอกชนเป็นเจ้าของไม่ จึงลงโทษจำเลยทั้งสองในความผิดฐานนี้ไม่ได้ เพราะความผิดในฐานดังกล่าวกฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษผู้ที่บุกรุกอสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่นเท่านั้น ไม่ใช่บทบัญญัติที่จะลงโทษผู้บุกรุกที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินแต่อย่างใด..."พิพากษาแก้เป็นว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง ประกาสของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11วางโทษจำคุก 3 เดือน ปรับ 1,000 บาท โทษจำคุกรอการลงโทษไว้มีกำหนด 2 ปี ให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์.(นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-โสภณ จันเทรมะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 บัญญัติว่า "ภายใต้บังคับกฎหมายว่าด้วยเหมืองแร่ และการป่าไม้ ที่ดินของรัฐนั้น ถ้ามิได้มีสิทธิครอบครองหรือมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่แล้ว ห้ามมิให้บุคคลใด (1) เข้าไปยึดถือครอบครอง รวมตลอดถึงการก่นสร้างหรือเผ่าป่า (2) ทำด้วยประการใด ให้เป็นการทำลาย หรือทำให้เสื่อมสภาพที่ดิน ที่หิน ที่กรวด หรือที่ทราย ในบริเวณที่รัฐมนตรีประกาศหวงห้าม ในราชกิจจานุเบกษา หรือ (3) ทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดอันเป็นอันตรายแก่ทรัพยากรในที่ดิน "หากผู้ใดฝ่าฝืนก็จะได้รับโทษตามมาตรา 108 ทวิ ซึ่งบัญญัติไว้ว่า " นับตั้งแต่วันที่ประกาสของคณะปฏิวัติฉบับนี้ใช้บังคับ (ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม2515- ผู้เขียน) ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 9 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินห้าพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าความผิดตามวรรคหนึ่งได้กระทำแก่ที่ดิน ซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนได้ร่วมกัน หรือที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ถ้าความผิดตามวรรคสองได้กระทำเป็นเนื้อที่เกินกว่าห้าสิบไร่ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินสองหมื่นบาม หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีที่มีคำพิพากษาว่าผู้ใดกระทำความผิดตามมาตรานี้ ศาลมีอำนาจสั่งในคำพิพากษาให้ผู้กระทำความผิด คนงาน ผู้รับจ้าง ผู้แทนและบริวารของผู้กระทำความผิดออกไปจากที่ดินนั้นด้วย บรรดาเครื่องมือ เครื่องใช้ สัตว์ พาหนะ ยานพาหนะ หรือเครื่องจักรกลใด ๆ ซึ่งบุคคลใดใช้ในการกระทำความผิด หรือได้ใช้เป็นอุปกรณ์ให้ได้รับผลในการกระทำผิดดังกล่าวให้ริบเสียทั้งสิ้น ไม่ว่าจะมีผู้ถูกลงโทษตามคำพิพากษาหรือไม่" คำว่า "ที่ดินของรัฐ" ตามมาตรา 9 ดังกล่าวนั้น ท่านศาสตราจารย์ศิริเกวลินสฤษดิ์ เห็นว่า แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ"1. ที่ดินของรัฐซึ่งมีบุคคลครอบครอง เช่น ที่ดินที่มี ส.ค. 1ใบจอง น.ส. 3 ก. หรือแบบหมายเลข 3 รวมตลอดทั้งที่ดินอื่น ๆที่ไม่มีหลักฐานทางทะเบียน แต่มีบุคคลครอบครองอยู่โดยชอบ 2. ที่ดินของรัฐซึ่งมิได้มีบุคคลใดครอบครอง เช่นที่ดินรกร้างว่างเปล่าที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ซึ่งราษฎรใช้ประโยชน์ร่วมกันเป็นต้น"(โปรดดูศาสตราจารย์ศิริเกวลินสฤษดิ์, คำอธิบายประมวลกฎหมายที่ดิน. บริษัทบพิธการพิมพ์ จำกัด, พ.ศ. 2531, หน้า 45)เหตุที่เป็นเช่นนั้นเนื่องจากประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 2 บัญญัติไว้ว่า "ที่ดินซึ่งมิได้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลหนึ่งบุคคลใด ให้ถือว่าเป็นของรัฐ" นั่นเอง แต่สำหรับนายชัยวัฒน์วงศ์วัฒนศานต์ได้กล่าวถึงที่ดินของรัฐ เพียง 6 ประเภท คือ (1) ที่ดินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1304(1)(2)(3)(2) ที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทที่สงวนหรือหวงห้ามไว้โดยอาศัยประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,20(3)(4) หรือตามกฎหมายพิเศษอื่น ๆ (3) ที่ป่า (4) ที่โบราณสถาน (5) ที่ดินทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ (6) ที่ราชพัสดุ (รายละเอียดโปรดดู"นายชัยวัฒน์วงศ์วัฒนศานต์, เอกสารการสอนชุดวิชากฎหมายว่าด้วยทรัพย์สิน หน่วนที่7-10,บริษัทรุ่งศิลป์การพิมพ์ (1977) จำกัดพ.ศ. 2533 หน้า 210-236) นอกจากนี้เมื่อเราพิจารณามาตรา 9 แห่งประมวลกฎหมายที่ดินเปรียบเทียบกับประมวลกฎหมายอาญา แล้ว จะเห็นว่าความผิดตามมาตรา 9(1) มีบทบัญญัติคล้าย ๆ กับความผิด ฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ส่วนความผิดตามมาตรา 9(2) มีบทบัญญัติคล้าย ๆ กับความผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 358 2. จากบทบัญญัติของกฎหมายต่าง ๆ ดังกล่าว มีข้อที่น่าพิจารณาอยู่หลายประการด้วยกัน คือ 2.1 ถ้าบุคคลใดมีสิทธิครอบครอง หรือได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่แล้วบุคคลนั้นสามารถเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของรัฐได้ โดยไม่มีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ 2.2 หากผู้กระทำผิดตามมาตรา 9 กระทำต่อที่ดินของรัฐ ประเภทที่มิได้มีบุคคลใดครอบครองแล้ว รัฐก็ย่อมเป็นผู้เสียหายฟ้องร้องผู้กระทำผิดได้โดยตรง โดยหากเป็นที่ดินของรัฐจำพวกที่ดินรกร้างว่างเปล่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(1) ก็จะเป็นความผิดต่อประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และมาตรา 108 ทวิ วรรคหนึ่งแต่ถ้าเป็นที่ดินของรัฐประเภทที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน หรือที่ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2)(3) ก็จะเป็นความผิดต่อประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และมาตรา 108 ทวิ วรรคสอง แต่ถ้าผู้กระทำผิดตามมาตรา 9 กระทำต่อที่ดินของรัฐประเภทที่มีบุคคลอื่นครอบครองโดยชอบอยู่แล้ว กรณีนี้จะถือว่ารัฐเป็นผู้เสียหายหรือไม่ และบุคคลผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินจะฟ้องโดยอาศัยมาตรา 9 ได้หรือไม่ ผู้เขียนเห็นว่าเมื่อรัฐยอให้บุคคลใดครอบครองที่ดินของรัฐแปลงใดแล้ว ก็ไม่น่าถือว่ารัฐเป็นผู้เสียหายในกรณีนั้น รัฐจึงไม่อาจฟ้องผู้กระทำผิดตามมาตรา 9,108 ทวิ ได้อีก แต่ถ้าการครอบครองของประชาชนเป็นการครอบครองชั่วคราว และมีบุคคลอื่นเข้าไปในที่ดินนั้น และกระทำการใดตามมาตรา 9 รัฐก็สามารถดำเนินคดีกับบุคคลนั้นตามมาตรา 108 ทวิได้ดังคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 461-465/2520 วินิจฉัยว่า "...บริเวณที่พิพาทเป็นที่ดินป่าบ้านขวาง บ้านขบ เป็นที่ดินซึ่งทางรัฐจัดสรรเพื่อประชาชน และได้มอบให้ นายโนยเอกะรัมย์นายบัวทอง โสภานายพิมพ์สำอางนายแจ่มศิลาจันทร์ และนายลารัตนาทีวัต เข้าอยู่เพื่อประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพ และทางราชการได้ออกใบจอง (น.ส.2) ให้เข้าครอบครองที่ดินชั่วคราว และเหตุคดีนี้เกิดขึ้นระหว่างที่ผู้ถือใบของปฏิบัติตามเงื่อนไข เพื่อรับสิทธิในที่ดินตามระเบียบของการจัดที่ดินเพื่อประชาชนตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 30 ที่พิพาทจึงยังเป็นของรัฐอยู่ เมื่อจำเลยทุกคนเข้าไปยึดถือครอบครองในที่ดินของรัฐดังกล่าวตามวันเวลาที่โจทก์ฟ้อง โดยมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือมิได้มีสิทธิครอบครองอยู่ก่อนจำเลยก็ต้องมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิวรรคหนึ่ง ประกอบกับประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11..." หรือแม้ทางราชการจะเคยนำที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินไปให้เอกชนเช่าก็ตาม แต่เมื่อผู้เช่าเลิกเช่าแล้ว และประชาชนสัญจรไปมาในที่พิพาทตลอดมาถือได้ว่าที่พิพาทยังคงเป็นที่ดินของรัฐ เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน รัฐจึงย่อมมีอำนาจฟ้องจำเลยตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 ทวิ ได้ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3918/2529 ในส่วนของบุคคลที่มีสิทธิครอบครองที่ดินของรัฐโดยชอบนั้นมีปัญหาว่าจะสามารถเป็นผู้เสียหายฟ้องร้องบุคคลอื่นที่กระทำการใด ๆในที่ดินที่ตนมีสิทธิครอบครอง โดยอาศัยมาตรา 9,108 ทวิ ได้หรือไม่ผู้เขียนเห็นว่าผู้ครอบครองไม่น่าจะฟ้องร้องผู้กระทำผิดได้เช่นกันเพราะโดยเจตนารมณ์ของมาตรา 9 แล้ว น่าจะมุ่งคุ้มครองที่ดินของรัฐที่ไม่มีบุคคลใดครอบครองแต่อย่างใดเท่านั้น อย่างไรก็ตามบุคคลที่มีสิทธิครอบครองนั้นสามารถเป็นผู้เสียหายฟ้องผู้กระทำผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ฐานบุกรุก หรือมาตรา 358ฐานทำให้เสียทรัพย์ได้แล้วแต่กรณี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1013/2504,1606/2522,3170/2527,433/2532) แต่หากบุคคลใดยังไม่ได้เข้าครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินที่หวงห้ามโดยอาศัยกฎหมายต่าง ๆ เช่นพระราชบัญญัติจัดที่ดิน เพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2485 บุคคลนั้นก็ไม่ใช่ผู้เสียหายในคดีความผิดดังกล่าว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่723/2509,584/2519,5166/2531) หรือ นาย ก. ได้รับที่ดินที่รัฐมาตามระเบียบว่าด้วยการจัดที่ดินเพื่อประชาชนที่ออกตามประมวลกฎหมายที่ดินแต่เมื่อนาย ก. มิได้ทำประโยชน์อะไรในที่ดินถือว่ามิได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของทางราชการ นาย ก. ยังไม่ได้ที่ดินเป็นสิทธิของตนโดยสมบูรณ์ ที่ดินนั้นยังเป็นที่ดินของรัฐ แม้หากนาย ก. โอนที่ดินให้นาย ข. เข้าครอบครองทำประโยชน์ ก็ไม่ถือว่านาย ข. เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยที่จะฟ้องบุคคลอื่นในข้อหาบุกรุกได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3016/2524) นอกจากนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่น่าสนใจคดีหนึ่งที่แม้โจทก์จะเข้าครอบครองที่ดินของรัฐ แต่การครอบครองก็ใช้ยันรัฐไม่ได้โจทก์ไม่ใช่ผู้เสียหายในกรณีดังกล่าว คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 928/2520(ประชุมใหญ่) ซึ่งวินิจฉัยว่าโจทก์ซื้อที่ดินมี ส.ค.1ซึ่งเป็นที่คูเมืองอยู่ในความดูแลของทางราชการและได้ขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุแล้ว โจทก์เข้าครอบครองโดยกั้นรั้วลวดหนาม และเสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมา แล้วจำเลยเข้าไปปลูกห้องแถวในที่ดินของโจทก์โดยทำสัญญาเช่ากับราชพัสดุจังหวัด ดังนี้ การที่โจทก์ได้เข้าครอบครองที่พิพาทซึ่งเป็นคูเมืองอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น การครอบครองของโจทก์ไม่อาจใช้ยันรัฐได้ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายโจทก์ไม่ใช่ผู้เสียหาย ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยในความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญาได้ อนึ่ง ผู้ครอบครองที่ดินของรัฐ โดยมิชอบแย่งการครอบครองมาจากบุคคลอื่นผู้ซึ่งได้รับอนุญาตจากทางราชการให้ครอบครองที่ดินได้ก็ไม่มีอำนาจฟ้องคดีแพ่ง เพื่อให้ศาลแสดงสิทธิในที่ดินดังกล่าวได้เช่นกัน ทั้งนี้ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2649-2660/2530,4344-4350/2532 ซึ่งวินิจฉัยว่า พนักงานเจ้าหน้าที่ได้อนุญาตให้จำเลยครอบครองที่พิพาทซึ่งเป็นที่ดินของรัฐ โจทก์แย่งการครอบครองที่พิพาทจากจำเลยในระหว่างทางราชการดำเนินการเพื่อออกหลักฐานเกี่ยวกับสิทธิ์ในที่ดินให้จำเลย ดังนี้ แม้โจทก์จะแย่งการครอบครองเกินกว่า 1 ปี และยังคงครอบครองอยู่ตลอดมา ก็เป็นการเข้ายึดถือครอบครองที่ดินของรัฐโดยมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 ย่อมไม่ก่อให้เกิดสิทธิ์ใด ๆ แก่โจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องห้ามจำเลยเกี่ยวข้องที่พิพาทหรือให้จำเลยถอนคำขอที่ขอให้พนักงานเจ้าหน้าที่ออก น.ส. 3 ก. 2.3 ผู้กระทำผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 และ 108 ทวิจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358,362,365 ด้วยหรือไม่กรณีนี้อาจแยกพิจารณาได้ดังนี้ (ก) กรณีผู้กระทำผิดตามมาตรา 9(1) จะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 ด้วยหรือไม่ หรืออาจจะกล่าวว่าบุกรุกที่ดินของรัฐจะเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา หรือไม่ท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ให้ความเห็นปัญหานี้ไว้ว่าไม่มีความผิด โดยกล่าวว่า "... มาตรานี้ (มาตรา 362 แห่งประมวลกฎหมายอาญา) หมายความถึงที่ดินที่เป็นกรรมสิทธิ์ของเอกชนรัฐอาจถือกรรมสิทธิ์ที่ดินอย่างเอกชนได้ แต่ที่ดินของรัฐที่เป็นที่ไม่มีเจ้าของ ไม่ใช่ที่ดินของรัฐในลักษณะที่เป็นกรรมสิทธิ์ ไม่ใช่ที่ดินของผู้ใดตามมาตรานี้..."(โปรดดู ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์, คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญา ภาค 2 ตอนที่ 2 และภาค 3,จัดพิมพ์โดยสำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา, หน้า2752-2753) ตามความเห็นนี้แสดงว่าหากเป็นการบุกรุกที่ดินที่รัฐเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ก้เป็นความผิดฐานบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362 ได้เหมือนกัน ปัญหาข้อนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ตั้งแต่ในสมัยที่ยังใช้กฎหมายลักษณะอาญาอยู่ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 423/2593 ว่า"...ความผิดตามมาตรา 327 แห่งกฎหมายลักษณะอาญา (บัญญัติว่าเจตนาจะมิให้ผู้อื่นครอบครองทรัพย์ของเขาอันพึงเคลื่อนจากที่มิได้นั้นเป็นปกติสุขโดยกระทำผิดกฎหมาย ยังอาจเข้าถือเอาทรัพย์นั้น หรือเพื่อจะถือเอาทรัพย์ของเขาเช่นว่านั้นยักย้ายหรือทำลายเครื่องหมายเขตของเขาเสีย หรือมิอาจเข้าไปภายในเขตของเขาผู้เขียน) นั้น เป็นความผิดซึ่งเจตนาจะมิให้ผู้อื่นครอบครองทรัพย์ของเขาอันพึงเคลื่อนจาที่มิได้นั้นโดยความปกติสุข อันเป็นการกระทำแก่เอกชน และท่านจัดว่าเป็นความผิดต่อส่วนตัว หาได้ประสงค์ถึงการกระทำแก่ที่สาธารณสถานของแผ่นดินไม่การกระทำของจำเลยไม่ต้องด้วยกฎหมายลักษณะอาญามาตรา 327..." นอกจากนี้คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 149-150/2495 ก็วินิจฉัยในทำนองเดียวกัน หลังจากมีประกาศใช้บทบัญญัติฐานบุกรุกมาตรา 362,365 แห่งประมวลกฎหมายอาญาแล้ว ศาลฎีกาโดยท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ได้ตัดสินคดีในปัญหาเดียวกันนี้ในแนวเดียวกัน ปรากฏตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1898/2505 โดยวินิจฉัยว่า "...สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้นมิใช่ทรัพย์สินในกรรมสิทธิ์ของบุคคลธรรมดาหรือของทบวงการเมืองอันเป็นนิติบุคคลคนหนึ่งคนใดโดยเฉพาะการกระทำของจำเลยจึงมิใช่กระทำต่ออสังหาริมทรัพย์ของผู้อื่น ตามความหมายของประมวลกฎหมายอาญามาตรา 362 จำเลยไม่มีความผิดตามฟ้อง..." แต่ในปี 2522 มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2672/2522 วินิจฉัยปัญหานี้แตกต่างจากแนวเดิม โดยกลับวินิจฉัยว่า จำเลยปลูกบ้านอยู่ในที่ดินของรัฐ ซึ่งอยู่ในความดูแลของสุขาภิบาลปาดังเบซาร์ และจำเลยไม่ยอมออก เมื่อสุขาภิบาลแจ้งให้รื้อถอนออกไป จำเลยจึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365(3) อย่างไรก็ดีท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ก็ได้มีหมายเหตุไม่เห็นด้วยโดยกล่าว่า "คำว่า "ของ" ในประมวลกฎหมายอาญา เช่น ลักทรัพย์ รวมทั้งบุกรุกหมายความถึงกรรมสิทธิ์ ขุดเอาดินในที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินขุดแร่ ตัดไม้ในป่าอันเป็นส่วนควบของที่ดิน จะมีใครเห็นว่าเป็นลักทรัพย์ของรัฐบ้างหรือไม่ ไม่เคยทราบ ความหมายที่ว่า "ของ"คือกรรมสิทธิ์ จึงต่างกับ "ของ" ที่ใช้ในความหมายอื่น เช่น ความครอบครอของ...แขนขา ร่างกาย ของ...สามี ภริยาหรือบุตรของ...หาใช่ว่าที่ดินของรัฐ คือที่ดินเป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐไม่ รัฐอาจถือที่ดินในลักษณะที่เป็นกรรมสิทธิ์ได้ แต่ไม่ใช่ว่า ที่ดินทั้งประเทศที่ไม่ได้ตกเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลใด เป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐเสียทั้งหมดประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 2 ที่ว่า เป็นที่ดินของรัฐ มิได้หมายความว่า เป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐอย่างที่เอกชนทั้งหลายถือกรรมสิทธิ์ มาตรา 3 ประมวลกฎหมายที่ดิน บัญญัติไว้ว่า บุคคลมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินได้อย่างไร กรรมสิทธิกับของในมาตรา 2 และ 3จึงมีความหมายคนละอย่างต่างกัน สิทธิในที่ดิน หมายความถึงกรรมสิทธิ์รวมทั้งสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 1 มิใช่"ของ" ตามมาตรา 2 ซึ่งเป็นแต่แสดงอำนาจทางปกครองของรัฐ เช่นอย่างที่ พระราชบัญญัติออกโฉนดที่ดิน ร.ศ. 127 มาตรา 35 บัญญัติว่าที่ดินที่ได้ออกโฉนดตามพระราชบัญญัตินี้ให้เจ้าของมีกรรมสิทธิ์ตามพระราชกำหนดกฎหมาย ซึ่งเคยเถียงกันมาเป็นปัญหาโลกแตกว่าครอบครองที่บ้านที่สวนมือเปล่ามีกรรมสิทธิ์หรือไม่ เพราะมีหลักที่เสด็จฯ ในกรมราชบุรีฯ ทรงรับสั่งไว้ว่าที่ดินในพระราชอาณาจักร เป็นของพระเจ้าอยู่หัวให้ราษฎรอาศัย ในกฎหมายตราสามดวง ลักษณะเบ็ดเสร็จที่บทที่ 5 ว่า "เป็นที่แห่งพระเจ้าอยู่หัว หากให้ราษฎรทั้งหลายผู้เป็นข้าแผ่นดินอยู่ จะได้เป็นที่ราษฎรหามิได้" ประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9 บัญญัติห้ามมิให้เข้ายึดถือครอบครองก่อสร้างเผาป่าในที่ดินของรัฐ เป็นความผิดตามมาตรา 108,108 ทวิ รวมทั้งให้สั่งในคำพิพากษาตามมาตรา 108 ทวิ ให้ผู้กระทำผิดออกจากที่ดินด้วยเป็นบทบัญญัติโดยตรงอยู่แล้ว ในเรื่องนี้ เป็นคนละเรื่อง มิใช่ถือเป็นบุกรุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362...ที่ดินของรัฐทั่วราชอาณาจักรจะกล่าวได้หรือไม่ว่ารัฐครอบครอง หรือเพียงแต่ทิ้งอยู่เปล่า ๆ เมื่อไม่ได้ครอบครองจะหาว่าผู้อื่นบุกรุก แย่งหรือรบกวนการครอบครองได้อย่างไร"(โปรดดู "คำพิพากษาศาลฎีกาประจำปี พ.ศ. 2522ตอน 12 หน้า 2672-2676 ซึ่งจัดพิมพ์โดย เนติบัณฑิตยสภา) ต่อมาศาลฎีกาได้กลับมาวินิจฉัยในปัญหานี้ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 423/2493,1598/2505 อีกตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่1692/2532 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1932/2533 ฉบับนี้ ผู้เขียนจึงเป็นว่าปัญหาว่าการบุกรุกที่ดินของรัฐจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 362,365 หรือไม่ จึงน่าจะยุติได้แล้ว (ข) กรณีผู้กระทำผิดตามมาตรา 9(2) จะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358 ด้วยหรือไม่ หรืออาจจะกล่าวว่า ทำให้เสียทรัพย์ที่ดินของรัฐจะเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาหรือไม่ปัญหานี้ไม่เคยมีคำวินิจฉัยของศาลฎีกาไว้เลย แต่ความเห็นของผู้เขียนแล้วเห็นว่าก็น่าจะใช้แนวคำพิพากษาศาลฎีกาในความผิดฐานบุกรุกข้างต้นมาใช้เทียบเคียงได้ คือผู้กระทำผิดฐานทำให้เสียทรัพย์เป็นที่ดินของรัฐไม่น่าจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 358ด้วย แต่อย่างใด อย่างไรก็ดีเมื่อพิจารณาประมวลกฎหมายอาญา มาตรา360 แล้ว ก็จะเห็นว่ากฎหมายได้บัญญัติให้ผู้กระทำให้เสียทรัพย์ซึ่งทรัพย์ที่ใช้หรือมีไว้เพื่อสาธารณประโยชน์ จะมีความผิดตามมาตราดังกล่าว ซึ่งบทบัญญัติมาตรานี้บัญญัติขึ้นเป็นพิเศษแตกต่างกับความผิดฐานบุกรุก ดังนั้นผู้กระทำผิดฐานทำให้เสียทรัพย์ที่ดินของรัฐตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9(2),108 ทวิ อาจจะมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 360 ด้วยได้แต่ก็จำกัดเฉพาะที่ดินของรัฐประเภทที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ซึ่งใช้หรือมีไว้เพื่อสาธารณประโยชน์ทั้งนี้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1692/2532 ก็ได้สนับสนุนความในข้อนี้เพียงแต่ข้อเท็จจริงในคดีดังกล่าวฟังไม่ได้ว่าที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินได้รับความเสียหายถูกทำลาย ถูกทำให้เสื่อมค่าหรือทำให้ได้ประโยชน์ตามมาตรา 360 แต่อย่างใดจำเลยจึงไม่มีความผิดตามมาตราดังกล่าว 3. มีกฎหมายบางฉบับได้บัญญัติในทำนองเดียวกับมาตรา 9 และ108 ทวิ แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน เช่น พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 แก้ไขโดยพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ (ฉบับที่ 2)พ.ศ. 2522 โดยบัญญัติในมาตรา 14 ว่า" ในเขตป่าสงวนแห่งชาติห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือหรือครอบครองที่ดิน ก่อสร้าง...หรือกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการเสื่อมเสียแก่สภาพป่าสงวนแห่งชาติ...และในมาตรา 31 ว่า "ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 14 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปีและปรับไม่เกินห้าพันบาท... ถ้าการฝ่าฝืนดังกล่าวในวรรคหนึ่ง เป็นการกระทำในเนื้อที่รวมกันเกินกว่ายี่สิบห้าไร่ หรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่ต้นน้ำลำธารผู้ฝ่าฝืนต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงเจ็ดปี และปรับตั้งแต่ห้าพันบาทถึงห้าหมื่นบาท ในกรณีผู้กระทำผิดตามมาตรานี้ ยึดถือหรือครอบครองที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ศาลมีอำนาจสั่งให้ผู้กระทำผิด คนงาน ผู้รับจ้างผู้แทน และบริวารของผู้กระทำผิดออกจากเขตป่าสงวนแห่งชาติได้" นอกจากนี้ พระราชบัญญัติป่าไม้ พุทธศักราช 2484 แก้ไขโดยพระราชบัญญัติป่าไม้ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2503 และพระราชบัญญัติป่าไม้(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2518 ได้บัญญํติไว้ในมาตรา 54"ห้ามมิให้ผู้ใด...เข้ายึดถือหรือครอบครองป่าเพื่อตนเองหรือผู้อื่น เว้นแต่..." และมาตรา 72 ตรี ว่า "ผู้ใดฝ่าฝืนมาตรา 54 ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปีหรือปรับไม่เกินสี่พันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ในกรณีความผิดตามมาตรานี้ ถ้าได้กระทำเป็นเนื้อที่เกินกว่าห้าสิบไร่ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่สองพันบาทถึงสองหมื่นบาท ในกรณีที่มีคำพิพากษาชี้ขาดว่าบุคคลใดกระทำความผิดตามมาตรานี้ถ้าปรากฏว่าบุคคลนั้นได้ยึดถือครอบครองป่าที่ตนได้กระทำความผิดศาลมีอำนาจที่จะสั่งในคำพิพากษาให้บุคคลนั้นออกไปจากป่านั้นได้ด้วย" ดังนั้นในกรณีที่จำเลยกระทำการใด ๆ ตามกฎหมายทั้งสองฉบับที่กล่าวมาแล้ว โจทก์ก็สามารถฟ้องขอให้ศาลลงโทษจำเลยตามกฎหมายดังกล่าวและตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ ได้ด้วย โดยถือว่ากรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ดังปรากฏในคำฟ้องของโจทก์ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2890-1/2519 และ 3699-3700/2525 เป็นตัวอย่าง 4. นอกจากปัญหาต่าง ๆ ที่กล่าวแล้ว ยังมีแนวคำวินิจฉัยศาลฎีกาที่สำคัญเกี่ยวกับประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 9,108 ทวิ ที่น่าสนใจซึ่งผู้เขียนเห็นว่าน่าจะรวบรวมให้ปรากฏ ณ ที่เดียวกัน คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3306/2522 หนองน้ำสาธารณะ ประชาชน ใช้ร่วมกันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินเป็นที่ดินของรัฐตามประมวลกฎหมายที่ดินการเข้ายึดถือครอบครองทำประโยชน์โดยไม่มีสิทธิหรือไม่ได้รับอนุญาตมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108ทวิ ไม่ว่าขึ้นทะเบียนเป็นที่สาธารณะหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2634/2526 ที่ดินที่จำเลบยเข้าไปยึดถือครอบครองเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกัน และจำเลยมิได้มีสิทธิครอบครองหรือมิได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่เมื่อเข้าไปยึดถือครอบครองก่อนวันที่ 4 มีนาคม 2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับ จำเลยจึงไม่มีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ โจทก์ไม่ได้บรรยายฟ้องด้วยว่า พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากพนักงานเจ้าหน้าที่ได้แจ้งเป็นหนังสือให้จำเลยปฏิบัติตามระเบียบที่คณะกรรมการกำหนด แล้วจำเลยเพิกเฉยหรือไม่ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบ และพนักงานเจ้าหน้าที่มีคำสั่งเป็นหนังสือให้จำเลยออกจากที่ดินภายในระยะเวลาที่กำหนดแล้วจำเลยไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง ฟ้องโจทก์จึงขาดสาระสำคัญไม่ครบองค์ความผิดจะลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3947/2530 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้าไปยึดถือครอบครองที่ดิน อันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ร่วมกันเมื่อระหว่างวันที่ 1 มกราคม 2518 ถึงวันที่ 24 ตุลาคม2527 ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิ เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยเข้ายึดถือครอบครองที่ดินตามวันเวลาดังกล่าวในฟ้อง โจทก์หาจำต้องบรรยายฟ้องว่าจำเลยเพิกเฉยไม่ปฏิบัติให้ถูกระเบียบ และไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ตามความในมาตรา 108 ไม่ เพราะจำเลยเข้ายึดถือครอบครองที่ดินภายหลังที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับแล้ว ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2634/2526 ไม่ขัดแย้งกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3947/2530 เพราะคดีแรกเหตุเกิดก่อนที่จะใช้บังคับประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 จึงนำมาตรา 9,108 ทวิ มาใช้บังคับไม่ได้ ส่วนคดีหลังเกิดขึ้นหลังจากใช้ประกาศของคณะปฏิวัติดังกล่าวแล้ว องค์ประกอบความผิดของทั้งสองคดีจึงแตกต่างกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2554/2528 จำเลยขุดตักและขนดินลูกรังในที่ดินหวงห้ามของรัฐ อันเป็นการทำลาย ทำให้เสื่อมสภาพที่ดิน ที่หินที่กรวด ที่ทรายและเป็นอันตรายแก่ทรัพยากรในที่ดิน ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9(1)(3) รถยนต์บรรทุกที่จำเลยใช้ขนดินลูกรังไปถือว่าเป็นยานพาหนะที่ได้ใช้เป็นอุปกรณ์ให้ได้รับผลในการกระทำความผิดดังกล่าว จึงต้องริบตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 108 ทวิ ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2356/2530 ตัดสินในทำนองเดียวกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2431/2532 การที่ศาลจะมีอำนาจสั่งให้บุคคลใดออกไปจากที่ดินของรัฐนั้นต้องเป็นกรณีที่ศาลพิพากษาว่า บุคคลดังกล่าวได้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9,108 ทวิแล้ว เมื่อที่พิพาทยังไม่อาจฟังได้แน่ชัดว่าเป็นที่สาธารณประโยชน์และจำเลยยึดถือครอบครองอยู่โดยเชื่อว่าตนมีสิทธิครอบครองต่อจากบิดา จึงไม่เป็นความผิดตามบทบัญญัติดังกล่าว ศาลไม่อาจสั่งให้จำเลยและบริวารออกไปจากที่พิพาทได้ ข้อสังเกต คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 662/2522 และคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวกับพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติฯ คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3699-3700/2525 ก็ได้วินิจฉัยทำนองเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2431/2532 นี้. ทวีประจวบลาภ.