คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8291/2540หลักกฎหมาย: พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติให้ ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดที่ไม่พอใจในราคาของ อสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตาม มาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว ซึ่งมาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรี หรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี ดังนี้ ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้ผู้มีสิทธิรับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18ใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่ผู้ถูกเวนคืนแล้วผู้นั้นไม่พอใจ การที่ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่ผู้มีสิทธิดังกล่าว และผู้นั้นได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย จำเลยที่ 1 ให้มา รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้วเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533ต่อมาผู้นั้นได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่เมื่อปรากฏว่าต่อมาได้มีประกาศ คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไข เพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้ บังคับในวันที่ 1 มีนาคม 2534 อันเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย ซึ่งมาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิมและราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนเงินค่าทดแทนที่ดินที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นได้แก้ไขใหม่นี้ จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตาม มาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อผู้มีสิทธิดังกล่าวข้างต้นไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ที่แก้ไขใหม่ ได้อีก เมื่อ ผู้มีสิทธิฯ ไม่พอใจ และได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อยังไม่เกินกำหนด ระยะเวลาหกสิบวัน อันเป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้ว และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยยังไม่วินิจฉัย อุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ ผู้มีสิทธิย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่ง ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วน ถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวาและที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกัน หากเจ้าของ ร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วยนั้นกฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดินเพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ทำประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของ ที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อน เพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตรา ดังกล่าวหรือไม่ การที่โจทก์เคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือ ดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์จึงไม่ขาย แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตาม แต่ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เมื่อโจทก์มิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน จึงเป็นกรณีที่โจทก์ยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่ 536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษ สายพญาไท-ศรีนครินทร์มีจำเลยที่ 2 เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนและมีจำเลยที่ 4 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน12,056,000 บาท มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทั้งหกไปรับเงินค่าทดแทนแล้ว แต่โจทก์ทั้งหกไม่ยอมรับ จำเลยที่ 1 นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางไว้ ณ ธนาคารออมสินโจทก์ทั้งหกยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหกอีกจำนวน 544,000 บาท และมีหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2535 ต่อมาในปีเดียวกัน จำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มให้อีกตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ทำให้โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 12,637,226.67 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจจึงได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 อีกจำเลยที่ 4 ไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนด 60 วันจำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหกไม่ชอบด้วยกฎหมายและไม่เป็นธรรม ที่ดินโจทก์ทั้งหกมีราคาไม่ต่ำกว่าตารางวาละ220,000 บาท จำเลยทั้งสี่ต้องจ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่ม96,642,976 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี นับแต่วันที่12 มกราคม 2533 ถึงวันฟ้องเป็นเงินค่าทดแทนเพิ่มและดอกเบี้ยทั้งสิ้น 124,901,102 บาท ที่ดินส่วนที่เหลือจำนวน 18 ตารางวาโจทก์ทั้งหกไม่สามารถทำประโยชน์ได้ จำเลยทั้งสี่ต้องรับซื้อที่ดินดังกล่าวในราคาตารางวาละ 220,000 บาท รวมเป็นเงิน3,960,000 บาท และต้องรับผิดชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปีนับแต่วันที่จำเลยที่ 1 แจ้งให้รับเงินค่าทดแทนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,376,561 บาท รวมทั้งสิ้น 130,237,663 บาท จำเลยทั้งสี่เวนคืนที่ดินตั้งแต่ปี 2532 แต่ไม่เริ่มดำเนินการตามโครงการทำให้โจทก์เสียหายอันเป็นการละเมิดจึงต้องคืนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหก ขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันคืนที่ดินตามฟ้องให้แก่โจทก์ทั้งหกในสภาพเดิม หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชำระราคาค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงิน 130,237,663 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี จากต้นเงิน 96,642,976 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ทั้งหกจำเลยทั้งสี่ให้การว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนให้โจทก์ทั้งหกเป็นธรรมแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี และไม่มีสิทธิขอให้คืนที่ดิน การเวนคืนเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว โจทก์ทั้งหกมิได้อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีภายในกำหนดจึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งหกอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ทั้งหกฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่าโจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน 12,056,000 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่12 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกรับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่16 มกราคม 2533 แต่โจทก์ทั้งหกไม่พอใจเงินค่าทดแทนดังกล่าวจึงได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินอีก544,000 บาท ต่อมาคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 เป็นเงิน 12,637,226.67 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่25 มกราคม 2536 โจทก์ทั้งหกได้รับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่ 27 มกราคม 2536 และรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว แต่ไม่พอใจจึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 อีกครั้งเมื่อวันที่23 มีนาคม 2536 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ฯ มีมติให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ทั้งหกเป็นตารางวาละ 95,000 บาทจำนวน 536 ตารางวา เป็นเงิน 50,920,000 บาท จึงให้จำเลยที่ 1จ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 26,226,773.33 บาท พร้อมดอกเบี้ยซึ่งโจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มพร้อมดอกเบี้ยตามมติของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ดังกล่าวไปแล้วเมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2538 เป็นเงิน 31,364,295.33 บาทปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งหกประการแรกมีว่าโจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ภายในกำหนดระยะเวลาอันจะทำให้โจทก์ทั้งหกมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติว่า ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดไม่พอใจในราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว มาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีหรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี เห็นว่า ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้โจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหก แล้วโจทก์ทั้งหกไม่พอใจ ข้อเท็จจริงได้ความว่า ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหก 12,056,000 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าวเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่ต่อมาได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้บังคับในวันที่1 มีนาคม 2534 ซึ่งเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย มาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิม และราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี จำเลยที่ 4อาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนดังนั้นเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่เป็นจำนวน 25,237,226.67 บาท จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อโจทก์ทั้งหกไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ที่แก้ไขใหม่ได้อีก ข้อเท็จจริงได้ความว่าเมื่อโจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 เมื่อวันที่27 มกราคม 2536 ให้ไปรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่แล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 ไม่เกินกำหนดระยะเวลาหกสิบวัน เป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้วเมื่อจำเลยที่ 4 ยังไม่วินิจฉัยอุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ โจทก์ทั้งหกย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งโจทก์ทั้งหกฟ้องคดีนี้ในวันที่ 18 พฤษภาคม 2537ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แล้ว โจทก์ทั้งหกจึงมีสิทธิฟ้องคดีนี้สำหรับปัญหาที่โจทก์ทั้งหกฎีกาประการต่อมาว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนเป็นธรรมหรือไม่เห็นว่า เงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนที่ฝ่ายจำเลยได้กำหนดและจ่ายให้แก่โจทก์ทั้งหกไปแล้วรวมทั้งสิ้น 50,920,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 95,000 บาท นั้น เป็นเงินค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงมาตรา 21(1) ถึง (5) ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ทั้งหกผู้ถูกเวนคืนและสังคมแล้วปัญหาว่าจำเลยทั้งสี่จะต้องเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืนหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วนถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวา และที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกันหากเจ้าของร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วย เห็นว่า กฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดิน เพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อนเพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตราดังกล่าวหรือไม่ ตามทางนำสืบของโจทก์ทั้งหกปรากฏว่าโจทก์ทั้งหกเคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาตารางวาละ22,000 บาท เป็นราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์ทั้งหกจึงไม่ขาย เห็นว่า แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตามแต่เมื่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำ ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามทางนำสืบได้ความว่า หนังสืออุทธรณ์ค่าทดแทนการเวนคืนที่ดินเพื่อโครงการสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่สองสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ตามเอกสารหมาย ล.28 โจทก์ทั้งหกมิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน เป็นกรณีที่โจทก์ทั้งหกยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์ทั้งหกจึงไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือพิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8291/2540นาง ปริยชาติ ชัยรัตน์ แบร์ นางนาฎ ยา อ่อน สุวรรณโจทก์นาง ผานิต เสนีวงศ์ ณ อยุธยา และนายประดิษฐ์ ชัยรัตน์โจทก์ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก และ ทายาท ของ นาง ประชุม เพ็ญ ชาติ กับพวกโจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 9, ม. 10 ทวิ, ม. 20, ม. 25 วรรคหนึ่ง, ม. 26พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติให้ ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดที่ไม่พอใจในราคาของ อสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตาม มาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว ซึ่งมาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรี หรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี ดังนี้ ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้ผู้มีสิทธิรับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18ใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่ผู้ถูกเวนคืนแล้วผู้นั้นไม่พอใจ การที่ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่ผู้มีสิทธิดังกล่าว และผู้นั้นได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย จำเลยที่ 1 ให้มา รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้วเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533ต่อมาผู้นั้นได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่เมื่อปรากฏว่าต่อมาได้มีประกาศ คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไข เพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้ บังคับในวันที่ 1 มีนาคม 2534 อันเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย ซึ่งมาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิมและราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนเงินค่าทดแทนที่ดินที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นได้แก้ไขใหม่นี้ จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตาม มาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อผู้มีสิทธิดังกล่าวข้างต้นไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ที่แก้ไขใหม่ ได้อีก เมื่อ ผู้มีสิทธิฯ ไม่พอใจ และได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อยังไม่เกินกำหนด ระยะเวลาหกสิบวัน อันเป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้ว และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยยังไม่วินิจฉัย อุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ ผู้มีสิทธิย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่ง ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วน ถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวาและที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกัน หากเจ้าของ ร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วยนั้นกฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดินเพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ทำประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของ ที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อน เพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตรา ดังกล่าวหรือไม่ การที่โจทก์เคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือ ดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์จึงไม่ขาย แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตาม แต่ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เมื่อโจทก์มิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน จึงเป็นกรณีที่โจทก์ยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่ 536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษ สายพญาไท-ศรีนครินทร์มีจำเลยที่ 2 เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนและมีจำเลยที่ 4 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน12,056,000 บาท มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทั้งหกไปรับเงินค่าทดแทนแล้ว แต่โจทก์ทั้งหกไม่ยอมรับ จำเลยที่ 1 นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางไว้ ณ ธนาคารออมสินโจทก์ทั้งหกยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหกอีกจำนวน 544,000 บาท และมีหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2535 ต่อมาในปีเดียวกัน จำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มให้อีกตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ทำให้โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 12,637,226.67 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจจึงได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 อีกจำเลยที่ 4 ไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนด 60 วันจำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหกไม่ชอบด้วยกฎหมายและไม่เป็นธรรม ที่ดินโจทก์ทั้งหกมีราคาไม่ต่ำกว่าตารางวาละ220,000 บาท จำเลยทั้งสี่ต้องจ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่ม96,642,976 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี นับแต่วันที่12 มกราคม 2533 ถึงวันฟ้องเป็นเงินค่าทดแทนเพิ่มและดอกเบี้ยทั้งสิ้น 124,901,102 บาท ที่ดินส่วนที่เหลือจำนวน 18 ตารางวาโจทก์ทั้งหกไม่สามารถทำประโยชน์ได้ จำเลยทั้งสี่ต้องรับซื้อที่ดินดังกล่าวในราคาตารางวาละ 220,000 บาท รวมเป็นเงิน3,960,000 บาท และต้องรับผิดชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปีนับแต่วันที่จำเลยที่ 1 แจ้งให้รับเงินค่าทดแทนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,376,561 บาท รวมทั้งสิ้น 130,237,663 บาท จำเลยทั้งสี่เวนคืนที่ดินตั้งแต่ปี 2532 แต่ไม่เริ่มดำเนินการตามโครงการทำให้โจทก์เสียหายอันเป็นการละเมิดจึงต้องคืนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหก ขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันคืนที่ดินตามฟ้องให้แก่โจทก์ทั้งหกในสภาพเดิม หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชำระราคาค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงิน 130,237,663 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี จากต้นเงิน 96,642,976 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ทั้งหกจำเลยทั้งสี่ให้การว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนให้โจทก์ทั้งหกเป็นธรรมแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี และไม่มีสิทธิขอให้คืนที่ดิน การเวนคืนเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว โจทก์ทั้งหกมิได้อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีภายในกำหนดจึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งหกอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ทั้งหกฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่าโจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน 12,056,000 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่12 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกรับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่16 มกราคม 2533 แต่โจทก์ทั้งหกไม่พอใจเงินค่าทดแทนดังกล่าวจึงได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินอีก544,000 บาท ต่อมาคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 เป็นเงิน 12,637,226.67 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่25 มกราคม 2536 โจทก์ทั้งหกได้รับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่ 27 มกราคม 2536 และรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว แต่ไม่พอใจจึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 อีกครั้งเมื่อวันที่23 มีนาคม 2536 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ฯ มีมติให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ทั้งหกเป็นตารางวาละ 95,000 บาทจำนวน 536 ตารางวา เป็นเงิน 50,920,000 บาท จึงให้จำเลยที่ 1จ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 26,226,773.33 บาท พร้อมดอกเบี้ยซึ่งโจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มพร้อมดอกเบี้ยตามมติของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ดังกล่าวไปแล้วเมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2538 เป็นเงิน 31,364,295.33 บาทปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งหกประการแรกมีว่าโจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ภายในกำหนดระยะเวลาอันจะทำให้โจทก์ทั้งหกมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติว่า ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดไม่พอใจในราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว มาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีหรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี เห็นว่า ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้โจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหก แล้วโจทก์ทั้งหกไม่พอใจ ข้อเท็จจริงได้ความว่า ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหก 12,056,000 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าวเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่ต่อมาได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้บังคับในวันที่1 มีนาคม 2534 ซึ่งเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย มาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิม และราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี จำเลยที่ 4อาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนดังนั้นเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่เป็นจำนวน 25,237,226.67 บาท จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อโจทก์ทั้งหกไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ที่แก้ไขใหม่ได้อีก ข้อเท็จจริงได้ความว่าเมื่อโจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 เมื่อวันที่27 มกราคม 2536 ให้ไปรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่แล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 ไม่เกินกำหนดระยะเวลาหกสิบวัน เป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้วเมื่อจำเลยที่ 4 ยังไม่วินิจฉัยอุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ โจทก์ทั้งหกย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งโจทก์ทั้งหกฟ้องคดีนี้ในวันที่ 18 พฤษภาคม 2537ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แล้ว โจทก์ทั้งหกจึงมีสิทธิฟ้องคดีนี้สำหรับปัญหาที่โจทก์ทั้งหกฎีกาประการต่อมาว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนเป็นธรรมหรือไม่เห็นว่า เงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนที่ฝ่ายจำเลยได้กำหนดและจ่ายให้แก่โจทก์ทั้งหกไปแล้วรวมทั้งสิ้น 50,920,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 95,000 บาท นั้น เป็นเงินค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงมาตรา 21(1) ถึง (5) ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ทั้งหกผู้ถูกเวนคืนและสังคมแล้วปัญหาว่าจำเลยทั้งสี่จะต้องเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืนหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วนถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวา และที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกันหากเจ้าของร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วย เห็นว่า กฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดิน เพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อนเพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตราดังกล่าวหรือไม่ ตามทางนำสืบของโจทก์ทั้งหกปรากฏว่าโจทก์ทั้งหกเคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาตารางวาละ22,000 บาท เป็นราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์ทั้งหกจึงไม่ขาย เห็นว่า แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตามแต่เมื่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำ ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามทางนำสืบได้ความว่า หนังสืออุทธรณ์ค่าทดแทนการเวนคืนที่ดินเพื่อโครงการสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่สองสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ตามเอกสารหมาย ล.28 โจทก์ทั้งหกมิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน เป็นกรณีที่โจทก์ทั้งหกยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์ทั้งหกจึงไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือพิพากษายืน(สุรินทร์ นาควิเชียร-อุดม มั่งมีดี-กนก พรรณรักษา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่ 536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษ สายพญาไท-ศรีนครินทร์มีจำเลยที่ 2 เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนและมีจำเลยที่ 4 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน12,056,000 บาท มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทั้งหกไปรับเงินค่าทดแทนแล้ว แต่โจทก์ทั้งหกไม่ยอมรับ จำเลยที่ 1 นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางไว้ ณ ธนาคารออมสินโจทก์ทั้งหกยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหกอีกจำนวน 544,000 บาท และมีหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2535 ต่อมาในปีเดียวกัน จำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มให้อีกตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ทำให้โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 12,637,226.67 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจจึงได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 อีกจำเลยที่ 4 ไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนด 60 วันจำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหกไม่ชอบด้วยกฎหมายและไม่เป็นธรรม ที่ดินโจทก์ทั้งหกมีราคาไม่ต่ำกว่าตารางวาละ220,000 บาท จำเลยทั้งสี่ต้องจ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่ม96,642,976 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี นับแต่วันที่12 มกราคม 2533 ถึงวันฟ้องเป็นเงินค่าทดแทนเพิ่มและดอกเบี้ยทั้งสิ้น 124,901,102 บาท ที่ดินส่วนที่เหลือจำนวน 18 ตารางวาโจทก์ทั้งหกไม่สามารถทำประโยชน์ได้ จำเลยทั้งสี่ต้องรับซื้อที่ดินดังกล่าวในราคาตารางวาละ 220,000 บาท รวมเป็นเงิน3,960,000 บาท และต้องรับผิดชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปีนับแต่วันที่จำเลยที่ 1 แจ้งให้รับเงินค่าทดแทนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,376,561 บาท รวมทั้งสิ้น 130,237,663 บาท จำเลยทั้งสี่เวนคืนที่ดินตั้งแต่ปี 2532 แต่ไม่เริ่มดำเนินการตามโครงการทำให้โจทก์เสียหายอันเป็นการละเมิดจึงต้องคืนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหก ขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันคืนที่ดินตามฟ้องให้แก่โจทก์ทั้งหกในสภาพเดิม หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชำระราคาค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงิน 130,237,663 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี จากต้นเงิน 96,642,976 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ทั้งหกจำเลยทั้งสี่ให้การว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนให้โจทก์ทั้งหกเป็นธรรมแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี และไม่มีสิทธิขอให้คืนที่ดิน การเวนคืนเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว โจทก์ทั้งหกมิได้อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีภายในกำหนดจึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งหกอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ทั้งหกฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่าโจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน 12,056,000 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่12 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกรับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่16 มกราคม 2533 แต่โจทก์ทั้งหกไม่พอใจเงินค่าทดแทนดังกล่าวจึงได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินอีก544,000 บาท ต่อมาคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 เป็นเงิน 12,637,226.67 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่25 มกราคม 2536 โจทก์ทั้งหกได้รับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่ 27 มกราคม 2536 และรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว แต่ไม่พอใจจึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 อีกครั้งเมื่อวันที่23 มีนาคม 2536 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ฯ มีมติให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ทั้งหกเป็นตารางวาละ 95,000 บาทจำนวน 536 ตารางวา เป็นเงิน 50,920,000 บาท จึงให้จำเลยที่ 1จ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 26,226,773.33 บาท พร้อมดอกเบี้ยซึ่งโจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มพร้อมดอกเบี้ยตามมติของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ดังกล่าวไปแล้วเมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2538 เป็นเงิน 31,364,295.33 บาทปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งหกประการแรกมีว่าโจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ภายในกำหนดระยะเวลาอันจะทำให้โจทก์ทั้งหกมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติว่า ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดไม่พอใจในราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว มาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีหรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี เห็นว่า ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้โจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหก แล้วโจทก์ทั้งหกไม่พอใจ ข้อเท็จจริงได้ความว่า ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหก 12,056,000 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าวเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่ต่อมาได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้บังคับในวันที่1 มีนาคม 2534 ซึ่งเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย มาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิม และราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี จำเลยที่ 4อาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนดังนั้นเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่เป็นจำนวน 25,237,226.67 บาท จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อโจทก์ทั้งหกไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ที่แก้ไขใหม่ได้อีก ข้อเท็จจริงได้ความว่าเมื่อโจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 เมื่อวันที่27 มกราคม 2536 ให้ไปรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่แล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 ไม่เกินกำหนดระยะเวลาหกสิบวัน เป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้วเมื่อจำเลยที่ 4 ยังไม่วินิจฉัยอุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ โจทก์ทั้งหกย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งโจทก์ทั้งหกฟ้องคดีนี้ในวันที่ 18 พฤษภาคม 2537ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แล้ว โจทก์ทั้งหกจึงมีสิทธิฟ้องคดีนี้สำหรับปัญหาที่โจทก์ทั้งหกฎีกาประการต่อมาว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนเป็นธรรมหรือไม่เห็นว่า เงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนที่ฝ่ายจำเลยได้กำหนดและจ่ายให้แก่โจทก์ทั้งหกไปแล้วรวมทั้งสิ้น 50,920,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 95,000 บาท นั้น เป็นเงินค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงมาตรา 21(1) ถึง (5) ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ทั้งหกผู้ถูกเวนคืนและสังคมแล้วปัญหาว่าจำเลยทั้งสี่จะต้องเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืนหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วนถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวา และที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกันหากเจ้าของร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วย เห็นว่า กฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดิน เพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อนเพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตราดังกล่าวหรือไม่ ตามทางนำสืบของโจทก์ทั้งหกปรากฏว่าโจทก์ทั้งหกเคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาตารางวาละ22,000 บาท เป็นราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์ทั้งหกจึงไม่ขาย เห็นว่า แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตามแต่เมื่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำ ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามทางนำสืบได้ความว่า หนังสืออุทธรณ์ค่าทดแทนการเวนคืนที่ดินเพื่อโครงการสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่สองสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ตามเอกสารหมาย ล.28 โจทก์ทั้งหกมิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน เป็นกรณีที่โจทก์ทั้งหกยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์ทั้งหกจึงไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือพิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8291/2540นาง ปริยชาติ ชัยรัตน์ แบร์ นางนาฎ ยา อ่อน สุวรรณโจทก์นาง ผานิต เสนีวงศ์ ณ อยุธยา และนายประดิษฐ์ ชัยรัตน์โจทก์ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก และ ทายาท ของ นาง ประชุม เพ็ญ ชาติ กับพวกโจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 9, ม. 10 ทวิ, ม. 20, ม. 25 วรรคหนึ่ง, ม. 26พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติให้ ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดที่ไม่พอใจในราคาของ อสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตาม มาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว ซึ่งมาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรี หรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี ดังนี้ ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้ผู้มีสิทธิรับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18ใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่ผู้ถูกเวนคืนแล้วผู้นั้นไม่พอใจ การที่ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่ผู้มีสิทธิดังกล่าว และผู้นั้นได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย จำเลยที่ 1 ให้มา รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้วเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533ต่อมาผู้นั้นได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่เมื่อปรากฏว่าต่อมาได้มีประกาศ คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไข เพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้ บังคับในวันที่ 1 มีนาคม 2534 อันเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย ซึ่งมาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิมและราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนเงินค่าทดแทนที่ดินที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นได้แก้ไขใหม่นี้ จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตาม มาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อผู้มีสิทธิดังกล่าวข้างต้นไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ที่แก้ไขใหม่ ได้อีก เมื่อ ผู้มีสิทธิฯ ไม่พอใจ และได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อยังไม่เกินกำหนด ระยะเวลาหกสิบวัน อันเป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้ว และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยยังไม่วินิจฉัย อุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ ผู้มีสิทธิย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่ง ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วน ถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวาและที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกัน หากเจ้าของ ร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วยนั้นกฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดินเพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ทำประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของ ที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อน เพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตรา ดังกล่าวหรือไม่ การที่โจทก์เคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือ ดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์จึงไม่ขาย แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตาม แต่ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เมื่อโจทก์มิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน จึงเป็นกรณีที่โจทก์ยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่ 536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษ สายพญาไท-ศรีนครินทร์มีจำเลยที่ 2 เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนและมีจำเลยที่ 4 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน12,056,000 บาท มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทั้งหกไปรับเงินค่าทดแทนแล้ว แต่โจทก์ทั้งหกไม่ยอมรับ จำเลยที่ 1 นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางไว้ ณ ธนาคารออมสินโจทก์ทั้งหกยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหกอีกจำนวน 544,000 บาท และมีหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2535 ต่อมาในปีเดียวกัน จำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มให้อีกตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ทำให้โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 12,637,226.67 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจจึงได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 อีกจำเลยที่ 4 ไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนด 60 วันจำเลยที่ 1 กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหกไม่ชอบด้วยกฎหมายและไม่เป็นธรรม ที่ดินโจทก์ทั้งหกมีราคาไม่ต่ำกว่าตารางวาละ220,000 บาท จำเลยทั้งสี่ต้องจ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่ม96,642,976 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี นับแต่วันที่12 มกราคม 2533 ถึงวันฟ้องเป็นเงินค่าทดแทนเพิ่มและดอกเบี้ยทั้งสิ้น 124,901,102 บาท ที่ดินส่วนที่เหลือจำนวน 18 ตารางวาโจทก์ทั้งหกไม่สามารถทำประโยชน์ได้ จำเลยทั้งสี่ต้องรับซื้อที่ดินดังกล่าวในราคาตารางวาละ 220,000 บาท รวมเป็นเงิน3,960,000 บาท และต้องรับผิดชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปีนับแต่วันที่จำเลยที่ 1 แจ้งให้รับเงินค่าทดแทนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,376,561 บาท รวมทั้งสิ้น 130,237,663 บาท จำเลยทั้งสี่เวนคืนที่ดินตั้งแต่ปี 2532 แต่ไม่เริ่มดำเนินการตามโครงการทำให้โจทก์เสียหายอันเป็นการละเมิดจึงต้องคืนที่ดินแก่โจทก์ทั้งหก ขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันคืนที่ดินตามฟ้องให้แก่โจทก์ทั้งหกในสภาพเดิม หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชำระราคาค่าทดแทนเพิ่มเป็นเงิน 130,237,663 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี จากต้นเงิน 96,642,976 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ทั้งหกจำเลยทั้งสี่ให้การว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนให้โจทก์ทั้งหกเป็นธรรมแล้ว โจทก์ทั้งหกไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8 ต่อปี และไม่มีสิทธิขอให้คืนที่ดิน การเวนคืนเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว โจทก์ทั้งหกมิได้อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีภายในกำหนดจึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งหกอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ทั้งหกฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่าโจทก์ทั้งหกเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดที่ 41668 เนื้อที่ 554 ตารางวา ที่ดินดังกล่าวเนื้อที่536 ตารางวา อยู่ในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ดพ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกเป็นเงิน 12,056,000 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่12 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกรับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่16 มกราคม 2533 แต่โจทก์ทั้งหกไม่พอใจเงินค่าทดแทนดังกล่าวจึงได้ยื่นอุทธรณ์เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 ต่อจำเลยที่ 4จำเลยที่ 4 มีคำวินิจฉัยให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินอีก544,000 บาท ต่อมาคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดเงินค่าทดแทนเพิ่มตามประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 เป็นเงิน 12,637,226.67 บาท จำเลยที่ 1 มีหนังสือแจ้งโจทก์ทั้งหกให้ไปรับเงินค่าทดแทนเพิ่มเมื่อวันที่25 มกราคม 2536 โจทก์ทั้งหกได้รับหนังสือฉบับดังกล่าวเมื่อวันที่ 27 มกราคม 2536 และรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว แต่ไม่พอใจจึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 อีกครั้งเมื่อวันที่23 มีนาคม 2536 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ฯ มีมติให้เพิ่มเงินค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ทั้งหกเป็นตารางวาละ 95,000 บาทจำนวน 536 ตารางวา เป็นเงิน 50,920,000 บาท จึงให้จำเลยที่ 1จ่ายเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 26,226,773.33 บาท พร้อมดอกเบี้ยซึ่งโจทก์ทั้งหกได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มพร้อมดอกเบี้ยตามมติของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ดังกล่าวไปแล้วเมื่อวันที่ 6 มีนาคม 2538 เป็นเงิน 31,364,295.33 บาทปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งหกประการแรกมีว่าโจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ภายในกำหนดระยะเวลาอันจะทำให้โจทก์ทั้งหกมีสิทธิฟ้องคดีหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 25 วรรคหนึ่ง (เดิม) บัญญัติว่า ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 ผู้ใดไม่พอใจในราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือจำนวนเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือมาตรา 23 กำหนด มีสิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 หรือรัฐมนตรีผู้รักษาการตามพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับนั้นภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าว มาตรา 26 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในกรณีที่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนยังไม่พอใจในคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีตามมาตรา 25 หรือในกรณีที่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ให้เสร็จสิ้นภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 25 วรรคสอง ให้มีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลได้ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีหรือนับแต่วันที่พ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วแต่กรณี เห็นว่า ระยะเวลาหกสิบวันที่กำหนดให้โจทก์ทั้งหกใช้สิทธิอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ต้องเป็นกรณีที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหก แล้วโจทก์ทั้งหกไม่พอใจ ข้อเท็จจริงได้ความว่า ในตอนแรกคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดจำนวนเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์ทั้งหก 12,056,000 บาท โจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้มารับเงินค่าทดแทนดังกล่าวเมื่อวันที่ 16 มกราคม 2533 โจทก์ทั้งหกได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2533 แม้การอุทธรณ์ดังกล่าวจะเกินกำหนดหกสิบวันแล้วก็ตาม แต่ต่อมาได้มีประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มีผลใช้บังคับในวันที่1 มีนาคม 2534 ซึ่งเป็นการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โดยเพิ่มเติมมาตรา 10 ทวิ ด้วย มาตรา 10 ทวิ ได้บัญญัติให้รัฐมนตรีโดยอนุมัติของคณะรัฐมนตรีมีอำนาจสั่งให้คณะกรรมการตามมาตรา 9 หรือคณะกรรมการที่แต่งตั้งขึ้นใหม่ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา 9 แก้ไขราคาของอสังหาริมทรัพย์หรือราคาเบื้องต้นสำหรับที่ดินเสียใหม่ตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่คณะรัฐมนตรีอนุมัติได้ และให้ถือว่าราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่แก้ไขแล้วเป็นราคาซื้อขายที่ตกลงกันใหม่แทนราคาเดิม และราคาเบื้องต้นที่แก้ไขแล้วเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แล้วแต่กรณี จำเลยที่ 4อาศัยอำนาจดังกล่าวแต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นใหม่คือคณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ เพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนดังนั้นเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่เป็นจำนวน 25,237,226.67 บาท จึงเป็นราคาเบื้องต้นที่คณะกรรมการกำหนดตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ดังนั้น เมื่อโจทก์ทั้งหกไม่พอใจย่อมมีสิทธิอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 ตามมาตรา 25 วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ที่แก้ไขใหม่ได้อีก ข้อเท็จจริงได้ความว่าเมื่อโจทก์ทั้งหกได้รับแจ้งเป็นหนังสือจากเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 เมื่อวันที่27 มกราคม 2536 ให้ไปรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการแก้ไขราคาเบื้องต้นฯ แก้ไขใหม่แล้ว โจทก์ทั้งหกไม่พอใจได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 4 เมื่อวันที่ 23 มีนาคม 2536 ไม่เกินกำหนดระยะเวลาหกสิบวัน เป็นการใช้สิทธิอุทธรณ์ตามมาตรา 25 ดังกล่าวแล้วเมื่อจำเลยที่ 4 ยังไม่วินิจฉัยอุทธรณ์ภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ โจทก์ทั้งหกย่อมมีสิทธิฟ้องคดีได้ตามมาตรา 26 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งโจทก์ทั้งหกฟ้องคดีนี้ในวันที่ 18 พฤษภาคม 2537ภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 26 แล้ว โจทก์ทั้งหกจึงมีสิทธิฟ้องคดีนี้สำหรับปัญหาที่โจทก์ทั้งหกฎีกาประการต่อมาว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนเป็นธรรมหรือไม่เห็นว่า เงินค่าทดแทนที่ดินโจทก์ทั้งหกที่ถูกเวนคืนที่ฝ่ายจำเลยได้กำหนดและจ่ายให้แก่โจทก์ทั้งหกไปแล้วรวมทั้งสิ้น 50,920,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 95,000 บาท นั้น เป็นเงินค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงมาตรา 21(1) ถึง (5) ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ทั้งหกผู้ถูกเวนคืนและสังคมแล้วปัญหาว่าจำเลยทั้งสี่จะต้องเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืนหรือไม่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 20 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า ในกรณีที่ต้องเวนคืนที่ดินแปลงใดแต่เพียงบางส่วนถ้าเนื้อที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นน้อยกว่ายี่สิบห้าตารางวา หรือด้านหนึ่งด้านใดน้อยกว่าห้าวา และที่ดินส่วนที่เหลืออยู่นั้นมิได้ติดต่อเป็นผืนเดียวกันกับที่ดินแปลงอื่นของเจ้าของเดียวกันหากเจ้าของร้องขอให้เจ้าหน้าที่เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือด้วย เห็นว่า กฎหมายมาตราดังกล่าวบัญญัติขึ้นเพื่อให้เจ้าหน้าที่เวนคืนทำการเวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินส่วนที่เหลือจากเจ้าของที่ดิน เพราะที่ดินส่วนที่เหลือนั้นเหลืออยู่น้อยหรือมีสภาพไม่เหมาะสมที่จะใช้ประโยชน์ต่อไป โดยกำหนดให้เจ้าของที่ดินร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนเสียก่อนเพื่อเจ้าหน้าที่เวนคืนจะได้พิจารณาว่ากรณีต้องตามกฎหมายมาตราดังกล่าวหรือไม่ ตามทางนำสืบของโจทก์ทั้งหกปรากฏว่าโจทก์ทั้งหกเคยเสนอขายที่ดินส่วนที่เหลือดังกล่าวต่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 แต่เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาตารางวาละ22,000 บาท เป็นราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมิน โจทก์ทั้งหกจึงไม่ขาย เห็นว่า แม้การกระทำดังกล่าวจะถือได้ว่าโจทก์ได้ร้องขอต่อเจ้าหน้าที่เวนคืนตามมาตรา 20 วรรคหนึ่งแล้วก็ตามแต่เมื่อเจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ให้ราคาต่ำ ถ้าโจทก์ทั้งหกไม่พอใจก็ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี ตามมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามทางนำสืบได้ความว่า หนังสืออุทธรณ์ค่าทดแทนการเวนคืนที่ดินเพื่อโครงการสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่สองสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ตามเอกสารหมาย ล.28 โจทก์ทั้งหกมิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีขอให้เวนคืนหรือจัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือจากการเวนคืน เป็นกรณีที่โจทก์ทั้งหกยังไม่ได้ดำเนินการตามขั้นตอนของกฎหมายดังกล่าว โจทก์ทั้งหกจึงไม่มีสิทธิฟ้องให้จำเลยทั้งสี่จัดซื้อที่ดินโจทก์ทั้งหกในส่วนที่เหลือพิพากษายืน(สุรินทร์ นาควิเชียร-อุดม มั่งมีดี-กนก พรรณรักษา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ