คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2536หลักกฎหมาย: การเพิกถอนกระบวนการพิจารณาที่ผิดระเบียบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรค 2 ที่จะต้องยื่นคำร้องก่อนศาลมีคำพิพากษานั้น จะใช้บังคับในกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้ยื่นคำร้องขอเพิกถอนโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้นคดีสืบเนื่องจากโจทก์ฟ้องว่า จำเลยยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนขายที่ดินให้แก่โจทก์ โจทก์ได้ชำระราคาที่ดินให้จำเลยครบแล้วและนายอำเภอได้ปิดประกาศว่าผู้ใดจะคัดค้านการขายก็ให้ยื่นคำคัดค้านต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 30 วัน ครบกำหนดแล้วแต่จำเลยไม่ไปจดทะเบียนขายที่ดินแก่โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าว หากไม่ไปให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นหนี้เงินกู้นางวัลภา เด่นดวงบุตรสะใภ้โจทก์ โจทก์เกรงบุตรสะใภ้จะไม่ได้รับชำระเงินคืนจากจำเลย จึงแนะนำให้จำเลยไปยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนโอนขายที่ดินแก่โจทก์ โดยโจทก์ไม่ได้ชำระเงินแก่จำเลยตามที่ฟ้องแต่อย่างใดเป็นนิติกรรมอำพรางอันเกิดจากการฉ้อฉลหลอกลวงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต โจทก์และจำเลยไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกันโจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ถ้าไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาของศาลเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นว่า จำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกใด ๆ จากศาลในคดีนี้ และบิดาจำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกและสำเนาฟ้องไว้แทนจำเลยการส่งหมายเรียกและสำเนาฟ้องดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกระบวนพิจารณา จำเลยไม่เคยมอบอำนาจให้นางเรณูดำเนินคดีแทนและนางเรณูไม่เคยตั้งนายเมธา บุญทิพย์จำปา ให้เป็นทนายความของจำเลย นายเมธาไม่มีอำนาจดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ แทนจำเลยการที่นายเมธายื่นคำให้การและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนจำเลยไปทั้งหมดจึงเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการผิดระเบียบ ทำให้จำเลยเสียหาย หากจำเลยได้นำพยานหลักฐานเสนอต่อศาลเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องคำพิพากษาของศาลจะต้องเปลี่ยนไป จึงขอให้ศาลไต่สวนคำร้องนี้ และมีคำสั่งเรียกจำเลยเข้าสู้คดีต่อไปศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 การร้องขอให้ศาลสั่งเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบต้องยื่นก่อนศาลมีคำพิพากษา จำเลยยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนหลังจากที่ศาลชั้นต้นพิพากษาแล้ว จึงไม่ชอบ และการแก้ไขคำพิพากษาที่ไม่ใช่ข้อผิดหลงเล็กน้อยต้องกระทำโดยศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาเท่านั้นจึงให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรคสอง ที่บัญญัติว่า "ข้อค้านเรื่องผิดระเบียบนั้น คู่ความฝ่ายที่เสียหายอาจยกขึ้นกล่าวได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนมีคำพิพากษา แต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น แต่ทั้งนี้คู่ความฝ่ายนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้ว หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น ๆ" ย่อมเห็นได้ว่าบัญญัติขึ้นใช้แก่กรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาเท่านั้น จะใช้กับกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้คู่ความฝ่ายที่เสียหายจากกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาเสียก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้รับคำร้องของจำเลยไว้ไต่สวนต่อไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2536พันโท ธวัชชัย เด่น ดวงโจทก์นางสาว สาย ฝน ขุมเพ็ชร์จำเลย ป.วิ.พ. ม. 27การเพิกถอนกระบวนการพิจารณาที่ผิดระเบียบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรค 2 ที่จะต้องยื่นคำร้องก่อนศาลมีคำพิพากษานั้น จะใช้บังคับในกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้ยื่นคำร้องขอเพิกถอนโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้นคดีสืบเนื่องจากโจทก์ฟ้องว่า จำเลยยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนขายที่ดินให้แก่โจทก์ โจทก์ได้ชำระราคาที่ดินให้จำเลยครบแล้วและนายอำเภอได้ปิดประกาศว่าผู้ใดจะคัดค้านการขายก็ให้ยื่นคำคัดค้านต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 30 วัน ครบกำหนดแล้วแต่จำเลยไม่ไปจดทะเบียนขายที่ดินแก่โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าว หากไม่ไปให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นหนี้เงินกู้นางวัลภา เด่นดวงบุตรสะใภ้โจทก์ โจทก์เกรงบุตรสะใภ้จะไม่ได้รับชำระเงินคืนจากจำเลย จึงแนะนำให้จำเลยไปยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนโอนขายที่ดินแก่โจทก์ โดยโจทก์ไม่ได้ชำระเงินแก่จำเลยตามที่ฟ้องแต่อย่างใดเป็นนิติกรรมอำพรางอันเกิดจากการฉ้อฉลหลอกลวงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต โจทก์และจำเลยไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกันโจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ถ้าไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาของศาลเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นว่า จำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกใด ๆ จากศาลในคดีนี้ และบิดาจำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกและสำเนาฟ้องไว้แทนจำเลยการส่งหมายเรียกและสำเนาฟ้องดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกระบวนพิจารณา จำเลยไม่เคยมอบอำนาจให้นางเรณูดำเนินคดีแทนและนางเรณูไม่เคยตั้งนายเมธา บุญทิพย์จำปา ให้เป็นทนายความของจำเลย นายเมธาไม่มีอำนาจดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ แทนจำเลยการที่นายเมธายื่นคำให้การและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนจำเลยไปทั้งหมดจึงเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการผิดระเบียบ ทำให้จำเลยเสียหาย หากจำเลยได้นำพยานหลักฐานเสนอต่อศาลเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องคำพิพากษาของศาลจะต้องเปลี่ยนไป จึงขอให้ศาลไต่สวนคำร้องนี้ และมีคำสั่งเรียกจำเลยเข้าสู้คดีต่อไปศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 การร้องขอให้ศาลสั่งเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบต้องยื่นก่อนศาลมีคำพิพากษา จำเลยยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนหลังจากที่ศาลชั้นต้นพิพากษาแล้ว จึงไม่ชอบ และการแก้ไขคำพิพากษาที่ไม่ใช่ข้อผิดหลงเล็กน้อยต้องกระทำโดยศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาเท่านั้นจึงให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรคสอง ที่บัญญัติว่า "ข้อค้านเรื่องผิดระเบียบนั้น คู่ความฝ่ายที่เสียหายอาจยกขึ้นกล่าวได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนมีคำพิพากษา แต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น แต่ทั้งนี้คู่ความฝ่ายนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้ว หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น ๆ" ย่อมเห็นได้ว่าบัญญัติขึ้นใช้แก่กรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาเท่านั้น จะใช้กับกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้คู่ความฝ่ายที่เสียหายจากกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาเสียก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้รับคำร้องของจำเลยไว้ไต่สวนต่อไป(สุนพ กีรติยุติ-ประวิทย์ ขัมภรัตน์-ราเชนทร์ จัมปาสุต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคู่ความฝ่ายที่เสียหายขอเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบมีหลักเกณฑ์ดังนี้ (1) ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้อง (2) ต้องยื่นก่อนมีคำพิพากษา และต้องไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่วันที่คู่ความนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลที่จะถือว่าเป็นกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบนั้น (3) คู่ความนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากทราบเรื่องผิดระเบียบนั้น หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น การผิดระเบียบที่เพิกถอนนั้นเฉพาะการพิจารณา และบังคับคดีไม่รวมถึงการพิพากษา และจะขอเพิกถอนคำพิพากษาตามยอม โดยถือว่าเป็นการขอเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2450/2525) การยื่นคำร้องขอเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ เมื่อยื่นคำร้องครั้งหนึ่งแล้วยื่นใหม่อีกครั้งหนึ่ง ไม่เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ ซึ่งจะต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 144(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2662/2525) คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ตรงกันข้ามกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่44/2530 ที่วินิจฉัยว่า การยื่นคำร้องให้ศาลสั่งให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27บัญญัติกำหนดเวลาไว้โดยชัดแจ้งว่า ให้ยื่นก่อนมีคำพิพากษาเป็นหลักเกณฑ์สำคัญ ส่วนที่บัญญัติไว้ว่าแต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันคู่ความฝ่ายนั้นทราบข้อความพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้นเป็นเรื่องรองลงไปอีกชั้นหนึ่งหลักเกณฑ์ทั้งสองประการดังกล่าวหาได้แยกต่างหากจากกันไม่ ดังนั้นแม้จำเลยจะยื่นคำร้องภายในแปดวันนับแต่วันที่ทราบเหตุอันเป็นมูลแห่งข้ออ้างก็ตาม แต่เมื่อยื่นหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว ก็ต้องห้ามตามกฎหมายดังกล่าวเพราะคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบก่อนมีคำพิพากษา เมื่อปรากฏว่ามีการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกิดขึ้นแล้ว มาตรา 27ได้ให้อำนาจศาลไว้ว่าเมื่อศาลเห็นสมควร ซึ่งหมายความว่าศาลอาจจะพบข้อผิดพลาดนั้นเอง และใช้อำนาจตามมาตรา 27 นี้ โดยไม่ต้องมีคู่ความฝ่ายใดอ้างขึ้นมาก็ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3301/2522ที่ 1997/2527 ที่ 6360/2534) มีข้อน่าสังเกตในเบื้องต้นว่า ข้อความที่บัญญัติในวรรคสองนี้ทั้งหมดจะใช้เฉพาะกรณีที่คู่ความเป็นฝ่ายร้องขึ้นมาเท่านั้น ไม่ได้ใช้สำหรับกรณีที่ศาลเห็นสมควรเองโดยกฎหมายมิได้บังคับว่าศาลจะต้องมีคำสั่งภายในกำหนดเวลาเท่าใด ถึงแม้จำเลยจะเพิ่งหยิบยกกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบขึ้นคัดค้านเมื่อล่วงพ้นกำหนดเวลาตามมาตรา 27 วรรคสอง ก็หาเป็นการตัดอำนาจศาลที่จะสั่งในเรื่องนี้ไม่(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 615/2524) และการที่ศาลเพิกถอนนี้ก็มิต้องคำนึงว่าคู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่ภายหลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้วหรือไม่ เพราะมิใช่กรณีที่คู่ความยกขึ้นคัดค้านตามมาตรา 27 วรรคสอง (คำพิพากษาศาลฎีกา ที่ 5898/2531) สำหรับศาลที่จะมีอำนาจสั่งในกรณีนี้ก็คงเป็นศาลตามมาตรา 7 คือถ้าเป็นกรณีผิดระเบียบที่เกิดขึ้นในระหว่างพิจารณา ก็ต้องเป็นศาลที่กำลังพิจารณาคดีนั้นอยู่หรือถ้าเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในชั้นบังคับคดี ก็ต้องเป็นศาลที่ได้พิพากษาชี้ขาดคดีนั้นตาม มาตรา302 วรรคแรก แต่ในกรณีที่มีการมอบหมายให้ศาลอื่นดำเนินการบังคับคดีแทนถ้ามีการผิดระเบียบขึ้นในระหว่างบังคับคดีแทนก็เป็นอำนาจของศาลที่จะดำเนินการบังคับคดีแทนที่จะสั่งในกรณีเช่นนี้ได้ด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1950/2515(ป) ที่ 2313/28 ที่1929/2529(ป)) แต่ข้อผิดพลาดในชั้นบังคับคดีนี้ ถ้าจะร้องขอเพิกถอนก็ต้องร้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันทราบ โดยไม่ต้องคำนึงถึงเรื่องก่อนพิพากษา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1357/2530 เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดและศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายแล้วหากจำเลยเห็นว่าการขายทอดตลาดเป็นไปโดยไม่เป็นธรรม เนื่องจากผู้ประมูลมีโจทก์เพียงรายเดียวและทรัพย์ที่ขายมีราคาสูงกว่าราคาที่โจทก์ประมูลได้มาก อันเป็นการอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำโดยไม่ชอบ เช่นนี้จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง แต่ไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่วันที่ได้ทราบการฝ่าฝืน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296เมื่อมิได้ร้องคัดค้าน จำเลยจะใช้สิทธิอุทธรณ์ฎีกาหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3538/2533 จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องว่าในการขายทอดตลาดนั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาด ผู้ซื้อและโจทก์ได้กระทำไปโดยไม่สุจริตก่อให้เกิดความเสียหายแก่จำเลยที่ 2 กล่าวคือรวมกันบีบบังคับเอาที่ดินของจำเลยที่ 2 ไปเป็นของตนโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะรู้อยู่ว่าที่ดินราคาสูงกว่าราคาประเมินเป็นอันมาก เท่ากับเป็นการกล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อกฎหมาย กรณีจำต้องบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296 วรรคสองจำเลยที่ 2 จะต้องยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง แต่ต้องไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่ทราบการฝ่าฝืนนั้นปรากฏว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ขายทอดตลาดที่ดินของจำเลยที่ 2ไปเมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน 2530 และศาลชั้นต้นได้มีหนังสือลงวันที่ 9 ธันวาคม 2530 แจ้งให้นายอำเภอจดทะเบียนโอนที่ดินให้ผู้ซื้อ การบังคับคดีเกี่ยวกับที่ดินของจำเลยที่ 2 ถือได้ว่าเสร็จลงแล้ว จำเลยที่ 2 เพิ่งจะยื่นคำร้องลงวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2531คัดค้านการบังคับคดี จึงไม่มีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนการบังคับคดีที่เสร็จแล้วได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6213/2531 การที่จำเลยกล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อกฎหมายนั้นเป็นกรณี ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296วรรคสอง จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันทราบการฝ่าฝืนนั้น ลำพังแต่จำเลยทั้งสองแถลงคัดค้านการขายทอดตลาดทรัพย์สินต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเท่านั้น จำเลยทั้งสองยังหามีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาไม่ ถ้าคู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบว่ามีการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกิดขึ้นแล้วแต่ไม่ได้ร้องภายในกำหนดตามวรรคสอง ผลก็คือผู้ร้องจะร้องขอเพิกถอนไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 931/2524 วินิจฉัยว่า ผู้ร้องมายื่นคำร้องขอให้เพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกินกำหนดเวลาตามที่กฎหมายกำหนดไว้ในมาตรา 27 วรรคสอง ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิมายื่นคำร้องขอให้เพิกถอนคำสั่งของศาลได้ ชอบที่จะยกคำร้องของผู้ร้องเสีย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3252/2534 วินิจฉัยไว้ทำนองเดียวกัน และผลอีกประการก็คือจะยกขึ้นเป็นข้ออุทธรณ์ฎีกาไม่ได้ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดและศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายแล้วเมื่อจำเลยเห็นว่าราคาที่ขายต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาดมากทำให้จำเลยเสียหาย เท่ากับเป็นการกล่าวอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำโดยไม่ชอบเป็นการฝ่าฝืนต่อกฎหมาย จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลงแต่ต้องไม่ช้ากว่า8 วัน นับแต่ทราบการฝ่าฝืนนั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 และ 296 วรรคสอง ดังนี้ จำเลยจะใช้สิทธิอุทธรณ์ฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นเสียก่อนหาได้ไม่ มีปัญหาว่าเมื่อมีกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ คู่ความฝ่ายที่เสียหายจะต้องยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3163/2526 ปรากฏว่าจำเลยซึ่งเป็นฝ่ายที่เสียหายจากการพิจารณาที่ผิดระเบียบไม่ได้ร้องตามมาตรา 27 แต่ได้คัดค้านคำสั่งของศาลชั้นต้นไว้มีปัญหาว่าจำเลยจะยกปัญหานั้นขึ้นมาในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ยกได้โดยได้กล่าวว่า "แม้จำเลยจะมิได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบ แต่ก็ได้คัดค้านคำสั่งศาลชั้นต้นไว้ และใช้สิทธิอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ย่อมมีอำนาจที่จะยกคำสั่งของศาลชั้นต้นที่ผิดระเบียบนั้นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3408/2536 มีการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดพลาด และจำเลยไม่ได้ร้องตามมาตรา 27 และไม่ได้โต้แย้งไว้ด้วย คือ ศาลชั้นต้นควรจะได้สั่งว่าจำเลยขาดนัด แต่ไม่ได้สั่งและดำเนินกระบวนพิจารณาต่อมา ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าการที่ศาลชั้นต้นมิได้ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการพิจารณา และปัญหานี้เกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้จำเลยจะมิได้โต้แย้งการดำเนินกระบวนพิจารณาของศาลในเรื่องนี้ไว้ จำเลยก็มีสิทธิยกปัญหานี้ขึ้นอ้างอิงในชั้นอุทธรณ์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 318/2527 ชั้นแรกศาลชั้นต้นสั่งรับคำให้การของจำเลยไว้ ต่อมาศาลชั้นต้นสั่งใหม่ว่าไม่รับคำให้การและสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การด้วยโดยไม่ได้แจ้งคำสั่งดังกล่าวให้จำเลยทราบ และตามพฤติการณ์ที่ปรากฏในสำนวนก็ไม่ปรากฏว่าจำเลยได้ทราบด้วย จึงเป็นเรื่องที่จำเลยไม่อาจยกขึ้นคัดค้านได้ก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยมายกขึ้นในชั้นอุทธรณ์ได้ สรุป การดำเนินกระบวนการพิจารณา และพิพากษาคดีในศาลมีขั้นตอนและวิธีปฏิบัติค่อนข้างมากและซับซ้อน ฉะนั้นคู่ความจะต้องระมัดระวังรักษาผลประโยชน์ของตน เมื่อเห็นว่ามีการผิดระเบียบแล้วก็ต้องยื่นคำร้องคัดค้าน โดยไม่ต้องรอให้ศาลเพิกถอนเองเพราะหากศาลไม่เห็นการผิดระเบียบนี้แล้วและคู่ความฝ่ายที่เสียหายมิได้ร้องคัดค้าน คู่ความฝ่ายนั้นก็ย่อมเสียประโยชน์ ฉะนั้นคู่ความจึงต้องคอยระวังรักษาผลประโยชน์ของตน ปฏิกรณ์คงพิพิธคำพิพากษา: คดีสืบเนื่องจากโจทก์ฟ้องว่า จำเลยยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนขายที่ดินให้แก่โจทก์ โจทก์ได้ชำระราคาที่ดินให้จำเลยครบแล้วและนายอำเภอได้ปิดประกาศว่าผู้ใดจะคัดค้านการขายก็ให้ยื่นคำคัดค้านต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 30 วัน ครบกำหนดแล้วแต่จำเลยไม่ไปจดทะเบียนขายที่ดินแก่โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าว หากไม่ไปให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นหนี้เงินกู้นางวัลภา เด่นดวงบุตรสะใภ้โจทก์ โจทก์เกรงบุตรสะใภ้จะไม่ได้รับชำระเงินคืนจากจำเลย จึงแนะนำให้จำเลยไปยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนโอนขายที่ดินแก่โจทก์ โดยโจทก์ไม่ได้ชำระเงินแก่จำเลยตามที่ฟ้องแต่อย่างใดเป็นนิติกรรมอำพรางอันเกิดจากการฉ้อฉลหลอกลวงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต โจทก์และจำเลยไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกันโจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ถ้าไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาของศาลเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นว่า จำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกใด ๆ จากศาลในคดีนี้ และบิดาจำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกและสำเนาฟ้องไว้แทนจำเลยการส่งหมายเรียกและสำเนาฟ้องดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกระบวนพิจารณา จำเลยไม่เคยมอบอำนาจให้นางเรณูดำเนินคดีแทนและนางเรณูไม่เคยตั้งนายเมธา บุญทิพย์จำปา ให้เป็นทนายความของจำเลย นายเมธาไม่มีอำนาจดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ แทนจำเลยการที่นายเมธายื่นคำให้การและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนจำเลยไปทั้งหมดจึงเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการผิดระเบียบ ทำให้จำเลยเสียหาย หากจำเลยได้นำพยานหลักฐานเสนอต่อศาลเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องคำพิพากษาของศาลจะต้องเปลี่ยนไป จึงขอให้ศาลไต่สวนคำร้องนี้ และมีคำสั่งเรียกจำเลยเข้าสู้คดีต่อไปศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 การร้องขอให้ศาลสั่งเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบต้องยื่นก่อนศาลมีคำพิพากษา จำเลยยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนหลังจากที่ศาลชั้นต้นพิพากษาแล้ว จึงไม่ชอบ และการแก้ไขคำพิพากษาที่ไม่ใช่ข้อผิดหลงเล็กน้อยต้องกระทำโดยศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาเท่านั้นจึงให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรคสอง ที่บัญญัติว่า "ข้อค้านเรื่องผิดระเบียบนั้น คู่ความฝ่ายที่เสียหายอาจยกขึ้นกล่าวได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนมีคำพิพากษา แต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น แต่ทั้งนี้คู่ความฝ่ายนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้ว หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น ๆ" ย่อมเห็นได้ว่าบัญญัติขึ้นใช้แก่กรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาเท่านั้น จะใช้กับกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้คู่ความฝ่ายที่เสียหายจากกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาเสียก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้รับคำร้องของจำเลยไว้ไต่สวนต่อไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2536พันโท ธวัชชัย เด่น ดวงโจทก์นางสาว สาย ฝน ขุมเพ็ชร์จำเลย ป.วิ.พ. ม. 27การเพิกถอนกระบวนการพิจารณาที่ผิดระเบียบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรค 2 ที่จะต้องยื่นคำร้องก่อนศาลมีคำพิพากษานั้น จะใช้บังคับในกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้ยื่นคำร้องขอเพิกถอนโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้นคดีสืบเนื่องจากโจทก์ฟ้องว่า จำเลยยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนขายที่ดินให้แก่โจทก์ โจทก์ได้ชำระราคาที่ดินให้จำเลยครบแล้วและนายอำเภอได้ปิดประกาศว่าผู้ใดจะคัดค้านการขายก็ให้ยื่นคำคัดค้านต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 30 วัน ครบกำหนดแล้วแต่จำเลยไม่ไปจดทะเบียนขายที่ดินแก่โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าว หากไม่ไปให้ถือคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นหนี้เงินกู้นางวัลภา เด่นดวงบุตรสะใภ้โจทก์ โจทก์เกรงบุตรสะใภ้จะไม่ได้รับชำระเงินคืนจากจำเลย จึงแนะนำให้จำเลยไปยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนโอนขายที่ดินแก่โจทก์ โดยโจทก์ไม่ได้ชำระเงินแก่จำเลยตามที่ฟ้องแต่อย่างใดเป็นนิติกรรมอำพรางอันเกิดจากการฉ้อฉลหลอกลวงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต โจทก์และจำเลยไม่มีนิติสัมพันธ์ต่อกันโจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ถ้าไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาของศาลเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นว่า จำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกใด ๆ จากศาลในคดีนี้ และบิดาจำเลยไม่เคยได้รับหมายเรียกและสำเนาฟ้องไว้แทนจำเลยการส่งหมายเรียกและสำเนาฟ้องดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกระบวนพิจารณา จำเลยไม่เคยมอบอำนาจให้นางเรณูดำเนินคดีแทนและนางเรณูไม่เคยตั้งนายเมธา บุญทิพย์จำปา ให้เป็นทนายความของจำเลย นายเมธาไม่มีอำนาจดำเนินกระบวนพิจารณาใด ๆ แทนจำเลยการที่นายเมธายื่นคำให้การและดำเนินกระบวนพิจารณาแทนจำเลยไปทั้งหมดจึงเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการผิดระเบียบ ทำให้จำเลยเสียหาย หากจำเลยได้นำพยานหลักฐานเสนอต่อศาลเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องคำพิพากษาของศาลจะต้องเปลี่ยนไป จึงขอให้ศาลไต่สวนคำร้องนี้ และมีคำสั่งเรียกจำเลยเข้าสู้คดีต่อไปศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 การร้องขอให้ศาลสั่งเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบต้องยื่นก่อนศาลมีคำพิพากษา จำเลยยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนหลังจากที่ศาลชั้นต้นพิพากษาแล้ว จึงไม่ชอบ และการแก้ไขคำพิพากษาที่ไม่ใช่ข้อผิดหลงเล็กน้อยต้องกระทำโดยศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาเท่านั้นจึงให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 วรรคสอง ที่บัญญัติว่า "ข้อค้านเรื่องผิดระเบียบนั้น คู่ความฝ่ายที่เสียหายอาจยกขึ้นกล่าวได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนมีคำพิพากษา แต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น แต่ทั้งนี้คู่ความฝ่ายนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้ว หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น ๆ" ย่อมเห็นได้ว่าบัญญัติขึ้นใช้แก่กรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาเท่านั้น จะใช้กับกรณีที่คู่ความฝ่ายที่เสียหายเพิ่งทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างของการผิดระเบียบนั้นภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วหาได้ไม่ เพราะเป็นการฝืนธรรมชาติที่จะบังคับให้คู่ความฝ่ายที่เสียหายจากกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบยื่นคำร้องขอให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาเสียก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาโดยที่ตนยังไม่ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้น ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้รับคำร้องของจำเลยไว้ไต่สวนต่อไป(สุนพ กีรติยุติ-ประวิทย์ ขัมภรัตน์-ราเชนทร์ จัมปาสุต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคู่ความฝ่ายที่เสียหายขอเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบมีหลักเกณฑ์ดังนี้ (1) ยื่นคำขอโดยทำเป็นคำร้อง (2) ต้องยื่นก่อนมีคำพิพากษา และต้องไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่วันที่คู่ความนั้นได้ทราบข้อความหรือพฤติการณ์อันเป็นมูลที่จะถือว่าเป็นกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบนั้น (3) คู่ความนั้นต้องมิได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่หลังจากทราบเรื่องผิดระเบียบนั้น หรือต้องมิได้ให้สัตยาบันแก่การผิดระเบียบนั้น การผิดระเบียบที่เพิกถอนนั้นเฉพาะการพิจารณา และบังคับคดีไม่รวมถึงการพิพากษา และจะขอเพิกถอนคำพิพากษาตามยอม โดยถือว่าเป็นการขอเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2450/2525) การยื่นคำร้องขอเพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ เมื่อยื่นคำร้องครั้งหนึ่งแล้วยื่นใหม่อีกครั้งหนึ่ง ไม่เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ ซึ่งจะต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 144(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2662/2525) คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ตรงกันข้ามกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่44/2530 ที่วินิจฉัยว่า การยื่นคำร้องให้ศาลสั่งให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27บัญญัติกำหนดเวลาไว้โดยชัดแจ้งว่า ให้ยื่นก่อนมีคำพิพากษาเป็นหลักเกณฑ์สำคัญ ส่วนที่บัญญัติไว้ว่าแต่ต้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันคู่ความฝ่ายนั้นทราบข้อความพฤติการณ์อันเป็นมูลแห่งข้ออ้างนั้นเป็นเรื่องรองลงไปอีกชั้นหนึ่งหลักเกณฑ์ทั้งสองประการดังกล่าวหาได้แยกต่างหากจากกันไม่ ดังนั้นแม้จำเลยจะยื่นคำร้องภายในแปดวันนับแต่วันที่ทราบเหตุอันเป็นมูลแห่งข้ออ้างก็ตาม แต่เมื่อยื่นหลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว ก็ต้องห้ามตามกฎหมายดังกล่าวเพราะคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบก่อนมีคำพิพากษา เมื่อปรากฏว่ามีการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกิดขึ้นแล้ว มาตรา 27ได้ให้อำนาจศาลไว้ว่าเมื่อศาลเห็นสมควร ซึ่งหมายความว่าศาลอาจจะพบข้อผิดพลาดนั้นเอง และใช้อำนาจตามมาตรา 27 นี้ โดยไม่ต้องมีคู่ความฝ่ายใดอ้างขึ้นมาก็ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3301/2522ที่ 1997/2527 ที่ 6360/2534) มีข้อน่าสังเกตในเบื้องต้นว่า ข้อความที่บัญญัติในวรรคสองนี้ทั้งหมดจะใช้เฉพาะกรณีที่คู่ความเป็นฝ่ายร้องขึ้นมาเท่านั้น ไม่ได้ใช้สำหรับกรณีที่ศาลเห็นสมควรเองโดยกฎหมายมิได้บังคับว่าศาลจะต้องมีคำสั่งภายในกำหนดเวลาเท่าใด ถึงแม้จำเลยจะเพิ่งหยิบยกกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบขึ้นคัดค้านเมื่อล่วงพ้นกำหนดเวลาตามมาตรา 27 วรรคสอง ก็หาเป็นการตัดอำนาจศาลที่จะสั่งในเรื่องนี้ไม่(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 615/2524) และการที่ศาลเพิกถอนนี้ก็มิต้องคำนึงว่าคู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ดำเนินการอันใดขึ้นใหม่ภายหลังจากที่ได้ทราบเรื่องผิดระเบียบแล้วหรือไม่ เพราะมิใช่กรณีที่คู่ความยกขึ้นคัดค้านตามมาตรา 27 วรรคสอง (คำพิพากษาศาลฎีกา ที่ 5898/2531) สำหรับศาลที่จะมีอำนาจสั่งในกรณีนี้ก็คงเป็นศาลตามมาตรา 7 คือถ้าเป็นกรณีผิดระเบียบที่เกิดขึ้นในระหว่างพิจารณา ก็ต้องเป็นศาลที่กำลังพิจารณาคดีนั้นอยู่หรือถ้าเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นในชั้นบังคับคดี ก็ต้องเป็นศาลที่ได้พิพากษาชี้ขาดคดีนั้นตาม มาตรา302 วรรคแรก แต่ในกรณีที่มีการมอบหมายให้ศาลอื่นดำเนินการบังคับคดีแทนถ้ามีการผิดระเบียบขึ้นในระหว่างบังคับคดีแทนก็เป็นอำนาจของศาลที่จะดำเนินการบังคับคดีแทนที่จะสั่งในกรณีเช่นนี้ได้ด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1950/2515(ป) ที่ 2313/28 ที่1929/2529(ป)) แต่ข้อผิดพลาดในชั้นบังคับคดีนี้ ถ้าจะร้องขอเพิกถอนก็ต้องร้องไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันทราบ โดยไม่ต้องคำนึงถึงเรื่องก่อนพิพากษา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1357/2530 เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดและศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายแล้วหากจำเลยเห็นว่าการขายทอดตลาดเป็นไปโดยไม่เป็นธรรม เนื่องจากผู้ประมูลมีโจทก์เพียงรายเดียวและทรัพย์ที่ขายมีราคาสูงกว่าราคาที่โจทก์ประมูลได้มาก อันเป็นการอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำโดยไม่ชอบ เช่นนี้จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง แต่ไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่วันที่ได้ทราบการฝ่าฝืน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296เมื่อมิได้ร้องคัดค้าน จำเลยจะใช้สิทธิอุทธรณ์ฎีกาหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3538/2533 จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องว่าในการขายทอดตลาดนั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาด ผู้ซื้อและโจทก์ได้กระทำไปโดยไม่สุจริตก่อให้เกิดความเสียหายแก่จำเลยที่ 2 กล่าวคือรวมกันบีบบังคับเอาที่ดินของจำเลยที่ 2 ไปเป็นของตนโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะรู้อยู่ว่าที่ดินราคาสูงกว่าราคาประเมินเป็นอันมาก เท่ากับเป็นการกล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อกฎหมาย กรณีจำต้องบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296 วรรคสองจำเลยที่ 2 จะต้องยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลง แต่ต้องไม่ช้ากว่า 8 วัน นับแต่ทราบการฝ่าฝืนนั้นปรากฏว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ขายทอดตลาดที่ดินของจำเลยที่ 2ไปเมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน 2530 และศาลชั้นต้นได้มีหนังสือลงวันที่ 9 ธันวาคม 2530 แจ้งให้นายอำเภอจดทะเบียนโอนที่ดินให้ผู้ซื้อ การบังคับคดีเกี่ยวกับที่ดินของจำเลยที่ 2 ถือได้ว่าเสร็จลงแล้ว จำเลยที่ 2 เพิ่งจะยื่นคำร้องลงวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2531คัดค้านการบังคับคดี จึงไม่มีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนการบังคับคดีที่เสร็จแล้วได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6213/2531 การที่จำเลยกล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อกฎหมายนั้นเป็นกรณี ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 และ 296วรรคสอง จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นไม่ช้ากว่าแปดวันนับแต่วันทราบการฝ่าฝืนนั้น ลำพังแต่จำเลยทั้งสองแถลงคัดค้านการขายทอดตลาดทรัพย์สินต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเท่านั้น จำเลยทั้งสองยังหามีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาไม่ ถ้าคู่ความฝ่ายที่เสียหายได้ทราบว่ามีการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกิดขึ้นแล้วแต่ไม่ได้ร้องภายในกำหนดตามวรรคสอง ผลก็คือผู้ร้องจะร้องขอเพิกถอนไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 931/2524 วินิจฉัยว่า ผู้ร้องมายื่นคำร้องขอให้เพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบเกินกำหนดเวลาตามที่กฎหมายกำหนดไว้ในมาตรา 27 วรรคสอง ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิมายื่นคำร้องขอให้เพิกถอนคำสั่งของศาลได้ ชอบที่จะยกคำร้องของผู้ร้องเสีย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3252/2534 วินิจฉัยไว้ทำนองเดียวกัน และผลอีกประการก็คือจะยกขึ้นเป็นข้ออุทธรณ์ฎีกาไม่ได้ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดและศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายแล้วเมื่อจำเลยเห็นว่าราคาที่ขายต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาดมากทำให้จำเลยเสียหาย เท่ากับเป็นการกล่าวอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำโดยไม่ชอบเป็นการฝ่าฝืนต่อกฎหมาย จำเลยชอบที่จะยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นก่อนการบังคับคดีได้เสร็จลงแต่ต้องไม่ช้ากว่า8 วัน นับแต่ทราบการฝ่าฝืนนั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 27 และ 296 วรรคสอง ดังนี้ จำเลยจะใช้สิทธิอุทธรณ์ฎีกาโดยไม่ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นเสียก่อนหาได้ไม่ มีปัญหาว่าเมื่อมีกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบ คู่ความฝ่ายที่เสียหายจะต้องยื่นคำร้องคัดค้านคำสั่งหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3163/2526 ปรากฏว่าจำเลยซึ่งเป็นฝ่ายที่เสียหายจากการพิจารณาที่ผิดระเบียบไม่ได้ร้องตามมาตรา 27 แต่ได้คัดค้านคำสั่งของศาลชั้นต้นไว้มีปัญหาว่าจำเลยจะยกปัญหานั้นขึ้นมาในชั้นอุทธรณ์ได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ยกได้โดยได้กล่าวว่า "แม้จำเลยจะมิได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบ แต่ก็ได้คัดค้านคำสั่งศาลชั้นต้นไว้ และใช้สิทธิอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ย่อมมีอำนาจที่จะยกคำสั่งของศาลชั้นต้นที่ผิดระเบียบนั้นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3408/2536 มีการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดพลาด และจำเลยไม่ได้ร้องตามมาตรา 27 และไม่ได้โต้แย้งไว้ด้วย คือ ศาลชั้นต้นควรจะได้สั่งว่าจำเลยขาดนัด แต่ไม่ได้สั่งและดำเนินกระบวนพิจารณาต่อมา ซึ่งศาลฎีกาเห็นว่าการที่ศาลชั้นต้นมิได้ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายนี้ว่าด้วยการพิจารณา และปัญหานี้เกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้จำเลยจะมิได้โต้แย้งการดำเนินกระบวนพิจารณาของศาลในเรื่องนี้ไว้ จำเลยก็มีสิทธิยกปัญหานี้ขึ้นอ้างอิงในชั้นอุทธรณ์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 318/2527 ชั้นแรกศาลชั้นต้นสั่งรับคำให้การของจำเลยไว้ ต่อมาศาลชั้นต้นสั่งใหม่ว่าไม่รับคำให้การและสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การด้วยโดยไม่ได้แจ้งคำสั่งดังกล่าวให้จำเลยทราบ และตามพฤติการณ์ที่ปรากฏในสำนวนก็ไม่ปรากฏว่าจำเลยได้ทราบด้วย จึงเป็นเรื่องที่จำเลยไม่อาจยกขึ้นคัดค้านได้ก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยมายกขึ้นในชั้นอุทธรณ์ได้ สรุป การดำเนินกระบวนการพิจารณา และพิพากษาคดีในศาลมีขั้นตอนและวิธีปฏิบัติค่อนข้างมากและซับซ้อน ฉะนั้นคู่ความจะต้องระมัดระวังรักษาผลประโยชน์ของตน เมื่อเห็นว่ามีการผิดระเบียบแล้วก็ต้องยื่นคำร้องคัดค้าน โดยไม่ต้องรอให้ศาลเพิกถอนเองเพราะหากศาลไม่เห็นการผิดระเบียบนี้แล้วและคู่ความฝ่ายที่เสียหายมิได้ร้องคัดค้าน คู่ความฝ่ายนั้นก็ย่อมเสียประโยชน์ ฉะนั้นคู่ความจึงต้องคอยระวังรักษาผลประโยชน์ของตน ปฏิกรณ์คงพิพิธ