คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1084/2536หลักกฎหมาย: จำเลยเป็นเจ้าพนักงานยศสิบตำรวจเอกได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อน อย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะตาม สวป. (สารวัตรปกครองป้องกัน) มาดำเนินการจับกุมเมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุมตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วมแต่ปรากฏว่าไม่มีการเล่นแต่อย่างใดถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148โจทก์ฟ้องว่าขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148, 157จำเลยให้การปฏิเสธระหว่างพิจารณา นายวินิต นพรัตน์ ผู้เสียหายขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148 จำคุก 6 ปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์และโจทก์ร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า จำเลยกระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อนอย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะไปตาม สวป.มาดำเนินการจับกุมจริง ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยมีเจตนาจะให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้แก่ตนหรือไม่ ข้อนี้เมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อพันตำรวจโทวิมาน เวชสวรรค์ สารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดบางซ้ายกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุม พันตำรวจโทวิมานสั่งร้อยตำรวจเอกวิเชียรรองสารวัตรปกครองป้องกันไปสืบสวนจับกุมผู้กระทำผิด ต่อมาร้อยตำรวจเอกวิเชียรมารายงานให้ทราบว่า ไม่มีการเล่นพนันสลากกินรวบ เห็นได้ว่า เมื่อจำเลยไม่ได้เงินจากโจทก์ร่วม จึงไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วม ถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ดังที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์และโจทก์ร่วมฟังขึ้น"พิพากษากลับ บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1084/2536พนักงานอัยการ จังหวัด พระนครศรีอยุธยาโจทก์โจทก์ร่วมโจทก์นาย วินิต นพรัตน์โจทก์สิบตำรวจเอก สันทัด เงิน งอกจำเลย ป.อ. ม. 148จำเลยเป็นเจ้าพนักงานยศสิบตำรวจเอกได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อน อย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะตาม สวป. (สารวัตรปกครองป้องกัน) มาดำเนินการจับกุมเมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุมตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วมแต่ปรากฏว่าไม่มีการเล่นแต่อย่างใดถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148โจทก์ฟ้องว่าขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148, 157จำเลยให้การปฏิเสธระหว่างพิจารณา นายวินิต นพรัตน์ ผู้เสียหายขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148 จำคุก 6 ปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์และโจทก์ร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า จำเลยกระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อนอย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะไปตาม สวป.มาดำเนินการจับกุมจริง ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยมีเจตนาจะให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้แก่ตนหรือไม่ ข้อนี้เมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อพันตำรวจโทวิมาน เวชสวรรค์ สารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดบางซ้ายกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุม พันตำรวจโทวิมานสั่งร้อยตำรวจเอกวิเชียรรองสารวัตรปกครองป้องกันไปสืบสวนจับกุมผู้กระทำผิด ต่อมาร้อยตำรวจเอกวิเชียรมารายงานให้ทราบว่า ไม่มีการเล่นพนันสลากกินรวบ เห็นได้ว่า เมื่อจำเลยไม่ได้เงินจากโจทก์ร่วม จึงไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วม ถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ดังที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์และโจทก์ร่วมฟังขึ้น"พิพากษากลับ บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น(ไพบูลย์ จามิกรณ์-ก้าน อันนานนท์-ณรงค์ ตันติเตมิท)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุความผิดฐานเจ้าพนักงานใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148 เป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการประเภทหนึ่งซึ่งกำหนดความผิดทางอาญาสำหรับ "เจ้าพนักงาน" ที่"ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ" โดยกระทำการ "ข่มขืนใจหรือจูงใจ"เพื่อให้บุคคลใดมอบให้หรือหามาให้ซึ่งทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดแก่ตนเองหรือผู้อื่น เป็นความผิดที่มีอัตราโทษค่อนข้างสูง ทั้งนี้เพราะเจตนารมณ์ของกฎหมายอยู่ที่การป้องกันและเป็นมาตรการมิให้เจ้าหน้าที่ของรัฐอาศัยตำแหน่งหน้าที่ไปแสวงหาประโยชน์จากประชาชน ความผิดฐานดังกล่าว ค่อนข้างเป็นปัญหาในการใช้และการตีความกฎหมายพอสมควรกล่าวคือพฤติกรรมหรือการกระทำเช่นไร จึงจะถือว่าเป็น"การใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ" อาการอย่างไรจึงจะถือว่าเป็นการ"ข่มขืนใจหรือจูงใจ" จากการศึกษาแนวคำพิพากษาศาลฎีกาสามารถสรุปได้ดังนี้ 1. ผู้เสียหาย ผู้ถูกข่มขืนใจหรือถูกจูงใจไม่ได้กระทำความผิดแต่ถูกเจ้าพนักงานกลั่นแกล้งหรือไม่ ปรากฏว่ามีพยานหลักฐานอันสมควรหรือน่าเชื่อว่ามีการกระทำผิดกฎหมายแต่ถูกเจ้าพนักงานกล่าวหาหรือจับกุม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 798/2502,1255/2502,154/2503,599/2505,824/2506,1389/2506,2570/2515,1651-1652/2528,3861/2528,3679/2529) กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือเป็นเรื่องที่เริ่มต้นก็ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 824/2506) 2. ผู้ที่จะกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ได้จะต้องเป็นเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่โดยตรงเท่านั้นถ้าไม่เกี่ยวข้องกับหน้าที่ของเจ้าพนักงานนั้น แต่ไม่ข่มขู่หรือจูงใจก็ไม่ผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2120/2523)อย่างไรก็ดี เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่โดยตรงหาใช่หมายความเฉพาะหน้าที่ตามที่ตนมีตำแหน่งเท่านั้นไม่ แต่หมายความรวมถึงหน้าที่ตามที่ได้รับมอบหมายด้วย เช่นจำเลยเป็นผู้ใหญ่บ้าน ได้รับแต่งตั้งจากทางราชการให้มีหน้าที่สำรวจที่ดิน เมื่อจำเลยเรียกร้องขืนใจให้ผู้เสียหายที่มาแจ้งการสำรวจที่ดินมอบเงินให้ ย่อมมีความผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 657/2513) จำเลยเป็นข้าราชการพลเรือนตำแหน่งอื่น ได้รับแต่งตั้งจากมหาวิทยาลัยให้มีหน้าที่ควบคุมและตรวจงานก่อสร้าง เรียกเงินจากผู้รับจ้างโดยบอกว่าถ้าไม่ให้จะไม่ลงนามตรวจผ่านให้ มีความผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2953/2530) ความผิดสำเร็จตามมาตรานี้ ผู้ถูกขืนใจหรือจูงใจไม่จำต้องได้มอบทรัพย์สินให้ก่อนจึงจะเป็นความผิดเพียงแต่มีการจูงใจหรือข่มขืนใจเพื่อให้บุคคลใดมอบให้หรือหามาให้ซึ่งทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดก็เป็นความผิดแล้ว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1663/2531) สำหรับความผิดฐานนี้ได้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้จึงขอยกตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกาที่สำคัญเพื่อแสดงถึงข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ที่ศาลฎีกาถือว่าเป็นความผิด ดังนี้ - จำเลยแกล้งจับเขามาข่มขู่ ข่มขืนใจ เรียกเอาเงินทองโดยไม่ปรากฏว่าเกิดการกระทำความผิดขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 154/2503) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจไปจับผู้เสียหายในข้อหาเล่นสลากกินรวบและยึดเอาเงินในตัวของผู้เสียหายโดยปราศจากหลักฐานหรือเหตุผลที่ควรจะจับได้ตามกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 222-223/2509) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานมีหน้าที่ตรวจสอบภาษีอากร แม้กระทำการฝ่าฝืนระเบียบภายในกล่าวคือไปตรวจสอบภาษีอากรก่อนได้รับมอบหมายจากผู้บังคับบัญชาก็ตาม เมื่อจำเลยนัดหมายให้ผู้เสียหายไปพบที่สถานที่ทำงานของจำเลย เอาบัตรสนเท่ห์กล่าวหาผู้เสียหายแล้วเรียกร้องเอาเงินจากผู้เสียหายถือได้ว่าเป็นการใช้อำนาจตำแหน่งโดยมิชอบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1663/2513) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจ ยึดแร่ดีบุกกับหนังสือกำกับแร่เคลื่อนที่ของบริษัทเหมืองแร่แล้วข่มขืนใจให้ผู้จัดการเหมืองมอบเงินให้จำเลย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2570/2515) - เจ้าพนักงานตำรวจข่มขืนใจให้มอบเงินให้ โดยขู่ว่าถ้าไม่ให้เงินก็จะจับกุม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2906/2517) อย่างไรก็ตาม มีข้อน่าพิจารณาว่า กรณีผู้เสียหายกระทำความผิดเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่พบเห็นแต่ไม่ดำเนินการตามกฎหมายกลับข่มขืนใจหรือจูงใจให้มอบเงินทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดให้ตนมิฉะนั้นจะดำเนินการตามกฎหมาย กรณีเช่นนี้จะถือว่าเป็นความผิดฐานนี้หรือไม่ ข้อนี้เห็นว่าน่าจะต้องพิจารณาเจตนาของเจ้าพนักงานเป็นสำคัญ กล่าวคือหากเจ้าพนักงานมีเจตนาใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบมาแต่แรกแม้ว่าจะมีการกระทำความผิดจริง เมื่อเจ้าพนักงานไม่ดำเนินการตามกฎหมายในตอนแรก แต่เริ่มต้นก็มีการข่มขืนใจหรือจูงใจทันที ก็น่าจะเป็นความผิดตามมาตรานี้เช่นกัน 4. การจะเป็นความผิดตามมาตรานี้เจ้าพนักงานจะต้องมีการใช้อำนาจหน้าที่ของตนข่มขืนใจหรือจูงใจ หากไม่มีการใช้อำนาจหน้าที่ดังกล่าวก็ยังไม่ถือว่าเป็นความผิด เช่น จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจมาขอเงินผู้เสียหาย และพูดว่าค้าขายใหญ่โตไม่คิดติดต่อกับตำรวจบ้างหรือ โดยจำเลยไม่ได้แกล้งกล่าวหาจับกุมผู้เสียหาย และไม่ได้ใช้อำนาจหน้าที่ข่มขืนใจผู้เสียหายให้มอบเงินแก่จำเลย ไม่เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 670/2521) จากแนวคำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้น จะเห็นได้ว่าเป็นเรื่องที่ข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์การกระทำของเจ้าพนักงานยุติแล้วว่ามีการกระทำเช่นนั้นจริง ปัญหาที่สำคัญก็คือ ทำอย่างไรที่จะมิให้ผู้เสียหายแบกภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงดังกล่าวเพียงฝ่ายเดียวซึ่งในทางปฏิบัติแล้วนับว่าเป็นเรื่องยากลำบากที่ผู้เสียหายจะนำสืบได้ว่าเจ้าพนักงานได้ข่มขืนใจหรือจูงใจ ทั้งนี้เนื่องจากโดยข้อเท็จจริงแล้วการข่มขืนใจหรือจูงใจ มักจะอยู่ในความรู้เห็นของผู้เสียหายโดยลำพังเท่านั้น ประจักษ์พยานจึงมีเฉพาะผู้เสียหายเพียงปากเดียว ความน่าเชื่อถือจึงไม่ค่อยหนักแน่นมั่นคง การจะลงโทษผู้กระทำความผิดจริง อาจเป็นไปด้วยความยากลำบาก ทางออกเรื่องนี้น่าจะต้องอาศัยพยานแวดล้อมกรณีมาฟังประกอบโดยละเอียดถี่ถ้วนด้วย วิศิษฐ์ศรีพิบูลย์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148, 157จำเลยให้การปฏิเสธระหว่างพิจารณา นายวินิต นพรัตน์ ผู้เสียหายขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148 จำคุก 6 ปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์และโจทก์ร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า จำเลยกระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อนอย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะไปตาม สวป.มาดำเนินการจับกุมจริง ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยมีเจตนาจะให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้แก่ตนหรือไม่ ข้อนี้เมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อพันตำรวจโทวิมาน เวชสวรรค์ สารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดบางซ้ายกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุม พันตำรวจโทวิมานสั่งร้อยตำรวจเอกวิเชียรรองสารวัตรปกครองป้องกันไปสืบสวนจับกุมผู้กระทำผิด ต่อมาร้อยตำรวจเอกวิเชียรมารายงานให้ทราบว่า ไม่มีการเล่นพนันสลากกินรวบ เห็นได้ว่า เมื่อจำเลยไม่ได้เงินจากโจทก์ร่วม จึงไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วม ถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ดังที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์และโจทก์ร่วมฟังขึ้น"พิพากษากลับ บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1084/2536พนักงานอัยการ จังหวัด พระนครศรีอยุธยาโจทก์โจทก์ร่วมโจทก์นาย วินิต นพรัตน์โจทก์สิบตำรวจเอก สันทัด เงิน งอกจำเลย ป.อ. ม. 148จำเลยเป็นเจ้าพนักงานยศสิบตำรวจเอกได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อน อย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะตาม สวป. (สารวัตรปกครองป้องกัน) มาดำเนินการจับกุมเมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุมตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วมแต่ปรากฏว่าไม่มีการเล่นแต่อย่างใดถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148โจทก์ฟ้องว่าขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148, 157จำเลยให้การปฏิเสธระหว่างพิจารณา นายวินิต นพรัตน์ ผู้เสียหายขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 148 จำคุก 6 ปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์และโจทก์ร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า จำเลยกระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้พูดกับโจทก์ร่วมว่าร้านของโจทก์ร่วมเป็นเจ้ามือหวยเถื่อนอย่างนี้ต้องมีผลประโยชน์และให้เอาเงินใส่ซองมาให้บ้าง ถ้าไม่ให้จะไปตาม สวป.มาดำเนินการจับกุมจริง ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยมีเจตนาจะให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้แก่ตนหรือไม่ ข้อนี้เมื่อโจทก์ร่วมไม่ให้เงินแก่จำเลยจำเลยได้ไปแจ้งเหตุต่อพันตำรวจโทวิมาน เวชสวรรค์ สารวัตรปกครองป้องกันว่า พวกในตลาดบางซ้ายกำลังเล่นการพนันสลากกินรวบขอให้ไปทำการจับกุม พันตำรวจโทวิมานสั่งร้อยตำรวจเอกวิเชียรรองสารวัตรปกครองป้องกันไปสืบสวนจับกุมผู้กระทำผิด ต่อมาร้อยตำรวจเอกวิเชียรมารายงานให้ทราบว่า ไม่มีการเล่นพนันสลากกินรวบ เห็นได้ว่า เมื่อจำเลยไม่ได้เงินจากโจทก์ร่วม จึงไปแจ้งเหตุต่อสารวัตรปกครองป้องกันตามที่จำเลยขู่โจทก์ร่วม ถือได้ว่าจำเลยมีเจตนาจูงใจเพื่อให้โจทก์ร่วมจ่ายเงินให้ โดยใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ จึงมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ดังที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์และโจทก์ร่วมฟังขึ้น"พิพากษากลับ บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น(ไพบูลย์ จามิกรณ์-ก้าน อันนานนท์-ณรงค์ ตันติเตมิท)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุความผิดฐานเจ้าพนักงานใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148 เป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการประเภทหนึ่งซึ่งกำหนดความผิดทางอาญาสำหรับ "เจ้าพนักงาน" ที่"ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ" โดยกระทำการ "ข่มขืนใจหรือจูงใจ"เพื่อให้บุคคลใดมอบให้หรือหามาให้ซึ่งทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดแก่ตนเองหรือผู้อื่น เป็นความผิดที่มีอัตราโทษค่อนข้างสูง ทั้งนี้เพราะเจตนารมณ์ของกฎหมายอยู่ที่การป้องกันและเป็นมาตรการมิให้เจ้าหน้าที่ของรัฐอาศัยตำแหน่งหน้าที่ไปแสวงหาประโยชน์จากประชาชน ความผิดฐานดังกล่าว ค่อนข้างเป็นปัญหาในการใช้และการตีความกฎหมายพอสมควรกล่าวคือพฤติกรรมหรือการกระทำเช่นไร จึงจะถือว่าเป็น"การใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ" อาการอย่างไรจึงจะถือว่าเป็นการ"ข่มขืนใจหรือจูงใจ" จากการศึกษาแนวคำพิพากษาศาลฎีกาสามารถสรุปได้ดังนี้ 1. ผู้เสียหาย ผู้ถูกข่มขืนใจหรือถูกจูงใจไม่ได้กระทำความผิดแต่ถูกเจ้าพนักงานกลั่นแกล้งหรือไม่ ปรากฏว่ามีพยานหลักฐานอันสมควรหรือน่าเชื่อว่ามีการกระทำผิดกฎหมายแต่ถูกเจ้าพนักงานกล่าวหาหรือจับกุม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 798/2502,1255/2502,154/2503,599/2505,824/2506,1389/2506,2570/2515,1651-1652/2528,3861/2528,3679/2529) กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือเป็นเรื่องที่เริ่มต้นก็ใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 824/2506) 2. ผู้ที่จะกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148ได้จะต้องเป็นเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่โดยตรงเท่านั้นถ้าไม่เกี่ยวข้องกับหน้าที่ของเจ้าพนักงานนั้น แต่ไม่ข่มขู่หรือจูงใจก็ไม่ผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2120/2523)อย่างไรก็ดี เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่โดยตรงหาใช่หมายความเฉพาะหน้าที่ตามที่ตนมีตำแหน่งเท่านั้นไม่ แต่หมายความรวมถึงหน้าที่ตามที่ได้รับมอบหมายด้วย เช่นจำเลยเป็นผู้ใหญ่บ้าน ได้รับแต่งตั้งจากทางราชการให้มีหน้าที่สำรวจที่ดิน เมื่อจำเลยเรียกร้องขืนใจให้ผู้เสียหายที่มาแจ้งการสำรวจที่ดินมอบเงินให้ ย่อมมีความผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 657/2513) จำเลยเป็นข้าราชการพลเรือนตำแหน่งอื่น ได้รับแต่งตั้งจากมหาวิทยาลัยให้มีหน้าที่ควบคุมและตรวจงานก่อสร้าง เรียกเงินจากผู้รับจ้างโดยบอกว่าถ้าไม่ให้จะไม่ลงนามตรวจผ่านให้ มีความผิดตามมาตรานี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2953/2530) ความผิดสำเร็จตามมาตรานี้ ผู้ถูกขืนใจหรือจูงใจไม่จำต้องได้มอบทรัพย์สินให้ก่อนจึงจะเป็นความผิดเพียงแต่มีการจูงใจหรือข่มขืนใจเพื่อให้บุคคลใดมอบให้หรือหามาให้ซึ่งทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดก็เป็นความผิดแล้ว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1663/2531) สำหรับความผิดฐานนี้ได้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้จึงขอยกตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกาที่สำคัญเพื่อแสดงถึงข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ที่ศาลฎีกาถือว่าเป็นความผิด ดังนี้ - จำเลยแกล้งจับเขามาข่มขู่ ข่มขืนใจ เรียกเอาเงินทองโดยไม่ปรากฏว่าเกิดการกระทำความผิดขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 154/2503) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจไปจับผู้เสียหายในข้อหาเล่นสลากกินรวบและยึดเอาเงินในตัวของผู้เสียหายโดยปราศจากหลักฐานหรือเหตุผลที่ควรจะจับได้ตามกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 222-223/2509) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานมีหน้าที่ตรวจสอบภาษีอากร แม้กระทำการฝ่าฝืนระเบียบภายในกล่าวคือไปตรวจสอบภาษีอากรก่อนได้รับมอบหมายจากผู้บังคับบัญชาก็ตาม เมื่อจำเลยนัดหมายให้ผู้เสียหายไปพบที่สถานที่ทำงานของจำเลย เอาบัตรสนเท่ห์กล่าวหาผู้เสียหายแล้วเรียกร้องเอาเงินจากผู้เสียหายถือได้ว่าเป็นการใช้อำนาจตำแหน่งโดยมิชอบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1663/2513) - จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจ ยึดแร่ดีบุกกับหนังสือกำกับแร่เคลื่อนที่ของบริษัทเหมืองแร่แล้วข่มขืนใจให้ผู้จัดการเหมืองมอบเงินให้จำเลย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2570/2515) - เจ้าพนักงานตำรวจข่มขืนใจให้มอบเงินให้ โดยขู่ว่าถ้าไม่ให้เงินก็จะจับกุม (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2906/2517) อย่างไรก็ตาม มีข้อน่าพิจารณาว่า กรณีผู้เสียหายกระทำความผิดเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่พบเห็นแต่ไม่ดำเนินการตามกฎหมายกลับข่มขืนใจหรือจูงใจให้มอบเงินทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นใดให้ตนมิฉะนั้นจะดำเนินการตามกฎหมาย กรณีเช่นนี้จะถือว่าเป็นความผิดฐานนี้หรือไม่ ข้อนี้เห็นว่าน่าจะต้องพิจารณาเจตนาของเจ้าพนักงานเป็นสำคัญ กล่าวคือหากเจ้าพนักงานมีเจตนาใช้อำนาจในตำแหน่งโดยมิชอบมาแต่แรกแม้ว่าจะมีการกระทำความผิดจริง เมื่อเจ้าพนักงานไม่ดำเนินการตามกฎหมายในตอนแรก แต่เริ่มต้นก็มีการข่มขืนใจหรือจูงใจทันที ก็น่าจะเป็นความผิดตามมาตรานี้เช่นกัน 4. การจะเป็นความผิดตามมาตรานี้เจ้าพนักงานจะต้องมีการใช้อำนาจหน้าที่ของตนข่มขืนใจหรือจูงใจ หากไม่มีการใช้อำนาจหน้าที่ดังกล่าวก็ยังไม่ถือว่าเป็นความผิด เช่น จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจมาขอเงินผู้เสียหาย และพูดว่าค้าขายใหญ่โตไม่คิดติดต่อกับตำรวจบ้างหรือ โดยจำเลยไม่ได้แกล้งกล่าวหาจับกุมผู้เสียหาย และไม่ได้ใช้อำนาจหน้าที่ข่มขืนใจผู้เสียหายให้มอบเงินแก่จำเลย ไม่เป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 148(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 670/2521) จากแนวคำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้น จะเห็นได้ว่าเป็นเรื่องที่ข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์การกระทำของเจ้าพนักงานยุติแล้วว่ามีการกระทำเช่นนั้นจริง ปัญหาที่สำคัญก็คือ ทำอย่างไรที่จะมิให้ผู้เสียหายแบกภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงดังกล่าวเพียงฝ่ายเดียวซึ่งในทางปฏิบัติแล้วนับว่าเป็นเรื่องยากลำบากที่ผู้เสียหายจะนำสืบได้ว่าเจ้าพนักงานได้ข่มขืนใจหรือจูงใจ ทั้งนี้เนื่องจากโดยข้อเท็จจริงแล้วการข่มขืนใจหรือจูงใจ มักจะอยู่ในความรู้เห็นของผู้เสียหายโดยลำพังเท่านั้น ประจักษ์พยานจึงมีเฉพาะผู้เสียหายเพียงปากเดียว ความน่าเชื่อถือจึงไม่ค่อยหนักแน่นมั่นคง การจะลงโทษผู้กระทำความผิดจริง อาจเป็นไปด้วยความยากลำบาก ทางออกเรื่องนี้น่าจะต้องอาศัยพยานแวดล้อมกรณีมาฟังประกอบโดยละเอียดถี่ถ้วนด้วย วิศิษฐ์ศรีพิบูลย์