คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4621/2532หลักกฎหมาย: ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลย ซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลย เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และสหกรณ์ผู้ร้องยังไม่เลิก สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น แต่ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมาย เป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้องข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ศาลย่อมอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยต่อผู้ร้องได้คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ขอให้บังคับคดีอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยอันมีต่อสหกรณ์ออมทรัพย์ครูสกลนคร จำกัด ผู้ร้อง คือค่าหุ้นเป็นเงินจำนวน 27,010 บาท ศาลชั้นต้นออกหมายอายัดถึงผู้ร้องโดยห้ามมิให้ผู้ร้องชำระเงินดังกล่าวแก่จำเลย แต่ให้ชำระหรือส่งมอบแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วัน นับตั้งแต่วันที่ได้รับคำสั่งอายัดเป็นต้นไป ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ผู้ร้องส่งเงินจำนวน 27,010 บาท ให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดี ผู้ร้องไม่อาจนำส่งให้ได้เพราะเป็นเงินค่าหุ้นซึ่งจำเลยได้ชำระให้แก่ผู้ร้อง จึงไม่ใช่ทรัพย์สินของจำเลยอีกต่อไป และจำเลยไม่มีสิทธิจะเรียกร้องเอาจากผู้ร้องได้อีกด้วย เงินค่าหุ้นที่สมาชิกของผู้ร้องชำระแก่ผู้ร้องตกเป็นทุนของผู้ร้องตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511มาตรา 14(5) ซึ่งระบุว่าทุนของผู้ร้องแบ่งเป็นหุ้นกำหนดมูลค่าของหุ้นให้สมาชิกถือ เมื่อสมาชิกของผู้ร้องส่งเงินค่าหุ้นที่ถือให้แก่ผู้ร้องแล้ว เงินค่าหุ้นเป็นทุนของผู้ร้องทันที โจทก์จะขอให้อายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยไม่ได้ เว้นแต่จะมีการคืนหุ้นให้จำเลยเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพหรือเมื่อเลิกกิจการของผู้ร้องและชำระบัญชีแล้วเท่านั้นและตามข้อบังคับของผู้ร้องซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามความในพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 บังคับไว้ว่าสมาชิกจะโอนขายหรือถอนหุ้นไม่ได้ เว้นแต่จะลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง โจทก์จึงไม่มีสิทธิขอให้ศาลอายัดเงินดังกล่าวขอให้ถอนการอายัดเงินค่าหุ้นจำเลยจำนวน 27,010 บาท โจทก์คัดค้านว่าหุ้นของจำเลยมูลค่า 27,010 บาทเป็นทรัพย์สินของจำเลยที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีสิทธิที่จะขออายัดได้ผู้ร้องเป็นเพียงตัวแทนถือหุ้นไว้แทนจำเลยเท่านั้น เงินค่าหุ้นหาได้ตกไปเป็นของผู้ร้องแต่อย่างใดไม่ อีกทั้งเงินดังกล่าวหาตกอยู่ในบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286 ขอให้ศาลยกคำร้องของผู้ร้อง ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่ผู้ร้องฎีกาว่า ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลยเท่านั้นซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลยเท่านั้น เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และยังไม่เลิกสหกรณ์ สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิเรียกร้องในเงินค่าหุ้นนี้เช่นกันนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมายเป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้อง ข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาฎีกาผู้ร้องฟังไม่ขึ้น ส่วนที่ผู้ร้องฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าจำเลยเป็นหนี้ผู้ร้องเกินกว่าเงินค่าหุ้น ผู้ร้องจึงมีสิทธิหักกลบลบหนี้ได้ และเมื่อหักกลบลบหนี้แล้วเงินค่าหุ้นของจำเลยก็หมดไปนั้นผู้ร้องเพิ่งกล่าวอ้างความข้อนี้ขึ้นมาในชั้นฎีกา ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4621/2532นาง จุฬาลัย ปิ ตรัง สีโจทก์สหกรณ์ออมทรัพย์ ครู สกลนคร จำกัดผู้ร้องนาง ศรีมุกดา ไชย งามจำเลย ป.วิ.พ. ม. 282ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลย ซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลย เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และสหกรณ์ผู้ร้องยังไม่เลิก สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น แต่ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมาย เป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้องข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ศาลย่อมอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยต่อผู้ร้องได้คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ขอให้บังคับคดีอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยอันมีต่อสหกรณ์ออมทรัพย์ครูสกลนคร จำกัด ผู้ร้อง คือค่าหุ้นเป็นเงินจำนวน 27,010 บาท ศาลชั้นต้นออกหมายอายัดถึงผู้ร้องโดยห้ามมิให้ผู้ร้องชำระเงินดังกล่าวแก่จำเลย แต่ให้ชำระหรือส่งมอบแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วัน นับตั้งแต่วันที่ได้รับคำสั่งอายัดเป็นต้นไป ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ผู้ร้องส่งเงินจำนวน 27,010 บาท ให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดี ผู้ร้องไม่อาจนำส่งให้ได้เพราะเป็นเงินค่าหุ้นซึ่งจำเลยได้ชำระให้แก่ผู้ร้อง จึงไม่ใช่ทรัพย์สินของจำเลยอีกต่อไป และจำเลยไม่มีสิทธิจะเรียกร้องเอาจากผู้ร้องได้อีกด้วย เงินค่าหุ้นที่สมาชิกของผู้ร้องชำระแก่ผู้ร้องตกเป็นทุนของผู้ร้องตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511มาตรา 14(5) ซึ่งระบุว่าทุนของผู้ร้องแบ่งเป็นหุ้นกำหนดมูลค่าของหุ้นให้สมาชิกถือ เมื่อสมาชิกของผู้ร้องส่งเงินค่าหุ้นที่ถือให้แก่ผู้ร้องแล้ว เงินค่าหุ้นเป็นทุนของผู้ร้องทันที โจทก์จะขอให้อายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยไม่ได้ เว้นแต่จะมีการคืนหุ้นให้จำเลยเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพหรือเมื่อเลิกกิจการของผู้ร้องและชำระบัญชีแล้วเท่านั้นและตามข้อบังคับของผู้ร้องซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามความในพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 บังคับไว้ว่าสมาชิกจะโอนขายหรือถอนหุ้นไม่ได้ เว้นแต่จะลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง โจทก์จึงไม่มีสิทธิขอให้ศาลอายัดเงินดังกล่าวขอให้ถอนการอายัดเงินค่าหุ้นจำเลยจำนวน 27,010 บาท โจทก์คัดค้านว่าหุ้นของจำเลยมูลค่า 27,010 บาทเป็นทรัพย์สินของจำเลยที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีสิทธิที่จะขออายัดได้ผู้ร้องเป็นเพียงตัวแทนถือหุ้นไว้แทนจำเลยเท่านั้น เงินค่าหุ้นหาได้ตกไปเป็นของผู้ร้องแต่อย่างใดไม่ อีกทั้งเงินดังกล่าวหาตกอยู่ในบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286 ขอให้ศาลยกคำร้องของผู้ร้อง ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่ผู้ร้องฎีกาว่า ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลยเท่านั้นซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลยเท่านั้น เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และยังไม่เลิกสหกรณ์ สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิเรียกร้องในเงินค่าหุ้นนี้เช่นกันนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมายเป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้อง ข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาฎีกาผู้ร้องฟังไม่ขึ้น ส่วนที่ผู้ร้องฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าจำเลยเป็นหนี้ผู้ร้องเกินกว่าเงินค่าหุ้น ผู้ร้องจึงมีสิทธิหักกลบลบหนี้ได้ และเมื่อหักกลบลบหนี้แล้วเงินค่าหุ้นของจำเลยก็หมดไปนั้นผู้ร้องเพิ่งกล่าวอ้างความข้อนี้ขึ้นมาในชั้นฎีกา ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้"พิพากษายืน(ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล-ประชา บุญวนิช-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเจ้าหนี้มีสิทธิบังคับการชำระหนี้จากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิงรวมทั้งเงินและทรัพย์สินอื่นซึ่งบุคคลภายนอกค้างชำระแก่ลูกหนี้ด้วยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 214 การบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินของบุคคลภายนอกทำได้ตามมาตรา 233 โดยการใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ซึ่งเจ้าหนี้ฟ้องคดีเรียกร้องเอาจากลูกหนี้ของลูกหนี้ได้ในนามของตนเองแทนลูกหนี้ตามวิธีการซึ่งบัญญัติไว้ถัดจากมาตรา 233 ต่อไป ในมาตรา 236 บัญญัติว่าจำเลยมีข้อต่อสู้ลูกหนี้เดิมอย่างไรจำเลยยกขึ้นต่อสู้เจ้าหนี้ผู้ฟ้องคดีได้ทั้งสิ้น เว้นแต่ข้อต่อสู้ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อยื่นฟ้องแล้ว ทั้งนี้เพราะเจ้าหนี้ใช้วิธีฟ้องในนามของตนเองก็จริงแต่ก็ได้ทำ "ในนามของตนเองแทนลูกหนี้" ฯลฯ หาได้มีสิทธิอะไรดีไปกว่าสิทธิของลูกหนี้ซึ่งตนเป็นผู้ใช้แทนแต่ประการใดไม่ เมื่อเจ้าหนี้ชนะคดีลูกหนี้ของตนแล้ว แทนที่เจ้าหนี้จะต้องฟ้องคดีใหม่ตามมาตรา 233 นี้ มีวิธีการในทางบังคับคดีตามวิธีพิจารณาความแพ่งโดยให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษายึดหรืออายัดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ แต่ถ้าการบังคับคดีจะไม่เป็นไปโดยง่ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 315 วรรคสอง ก็บัญญัติให้จำหน่ายสิทธิเรียกร้องที่ถูกอายัดโดยวิธีใดที่เห็นสมควรก็ได้ ควรสังเกตว่ามาตรา 236 บัญญัติว่า จำเลยมีข้อต่อสู้ลูกหนี้เดิมอย่างไรก็ยกขึ้นต่อสู้เจ้าหนี้ได้ทั้งนั้น เว้นแต่ข้อต่อสู้ที่เกิดขึ้นเมื่อยื่นฟ้องแล้ว ซึ่งเป็นไปตามหลักมาตราที่ว่าเจ้าหนี้ผู้ใช้วิธีเรียกร้องของลูกหนี้ไม่มีสิทธิดีกว่าลูกหนี้ที่ตนใช้วิธีเรียกร้องแทน ในกรณีนี้ผู้ร้องคือลูกหนี้ของจำเลยผู้แพ้คดี ต่อสู้ว่าลูกหนี้ผู้แพ้คดีโจทก์คือจำเลยในคดีนี้นั้นไม่มีสิทธิเรียกคืนเงินค่าหุ้นจนกว่าจะได้ขาดจากสมาชิกภาพ หรือเลิกกิจการแล้ว การที่บังคับให้ผู้ร้องวางเงินค่าหุ้นคืนแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วันจึงนอกเหนือไปจากสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ผู้แพ้คดี การที่จะบังคับคดีเพียงให้ผู้ร้องนำเงินมาชำระใน 15 วัน คงไม่เป็นวิธีที่ทำได้ง่ายโดยไม่ใช้วิธีการอื่นที่สมควรตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 315 การบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นต้องทำเพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาตามสิทธิของเจ้าหนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 214 ก็จริง แต่ก็มีกรณีที่ต้องคุ้มครองลูกหนี้ตามคำพิพากษาและบุคคลภายนอกอยู่ด้วยเหมือนกันเช่นมีกรณีที่บังคับคดีแก่ทรัพย์สินบางอย่างได้ เช่น สิทธิเฉพาะตัวหรือสิทธิเรียกร้องที่โอนไม่ได้ ก็บังคับคดีไม่ได้ เป็นต้นเรื่องนี้ศาลก็คงพิจารณาสิทธิของคนภายนอกเหมือนกัน แต่ที่วินิจฉัยว่าข้อบังคับของผู้ร้องเป็นระเบียบปฏิบัติบริหารงานภายใน ไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นคนภายนอก ข้อนี้มีข้อพิจารณาว่าระเบียบข้อบังคับระหว่างสหกรณ์กับสมาชิกเป็นข้อสัญญาระหว่างเจ้าหนี้ลูกหนี้ตามสิทธิเรียกร้องที่อายัดนั้น ไม่ใช่ข้อบังคับหรือกฎหมายที่ผูกพันคนภายนอกหรือไม่ผูกพัน โจทก์ไม่มีสิทธิดีกว่าจำเลยผู้แพ้คดีซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน. จิตติติงศภัทิย์คำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ขอให้บังคับคดีอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยอันมีต่อสหกรณ์ออมทรัพย์ครูสกลนคร จำกัด ผู้ร้อง คือค่าหุ้นเป็นเงินจำนวน 27,010 บาท ศาลชั้นต้นออกหมายอายัดถึงผู้ร้องโดยห้ามมิให้ผู้ร้องชำระเงินดังกล่าวแก่จำเลย แต่ให้ชำระหรือส่งมอบแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วัน นับตั้งแต่วันที่ได้รับคำสั่งอายัดเป็นต้นไป ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ผู้ร้องส่งเงินจำนวน 27,010 บาท ให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดี ผู้ร้องไม่อาจนำส่งให้ได้เพราะเป็นเงินค่าหุ้นซึ่งจำเลยได้ชำระให้แก่ผู้ร้อง จึงไม่ใช่ทรัพย์สินของจำเลยอีกต่อไป และจำเลยไม่มีสิทธิจะเรียกร้องเอาจากผู้ร้องได้อีกด้วย เงินค่าหุ้นที่สมาชิกของผู้ร้องชำระแก่ผู้ร้องตกเป็นทุนของผู้ร้องตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511มาตรา 14(5) ซึ่งระบุว่าทุนของผู้ร้องแบ่งเป็นหุ้นกำหนดมูลค่าของหุ้นให้สมาชิกถือ เมื่อสมาชิกของผู้ร้องส่งเงินค่าหุ้นที่ถือให้แก่ผู้ร้องแล้ว เงินค่าหุ้นเป็นทุนของผู้ร้องทันที โจทก์จะขอให้อายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยไม่ได้ เว้นแต่จะมีการคืนหุ้นให้จำเลยเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพหรือเมื่อเลิกกิจการของผู้ร้องและชำระบัญชีแล้วเท่านั้นและตามข้อบังคับของผู้ร้องซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามความในพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 บังคับไว้ว่าสมาชิกจะโอนขายหรือถอนหุ้นไม่ได้ เว้นแต่จะลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง โจทก์จึงไม่มีสิทธิขอให้ศาลอายัดเงินดังกล่าวขอให้ถอนการอายัดเงินค่าหุ้นจำเลยจำนวน 27,010 บาท โจทก์คัดค้านว่าหุ้นของจำเลยมูลค่า 27,010 บาทเป็นทรัพย์สินของจำเลยที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีสิทธิที่จะขออายัดได้ผู้ร้องเป็นเพียงตัวแทนถือหุ้นไว้แทนจำเลยเท่านั้น เงินค่าหุ้นหาได้ตกไปเป็นของผู้ร้องแต่อย่างใดไม่ อีกทั้งเงินดังกล่าวหาตกอยู่ในบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286 ขอให้ศาลยกคำร้องของผู้ร้อง ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่ผู้ร้องฎีกาว่า ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลยเท่านั้นซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลยเท่านั้น เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และยังไม่เลิกสหกรณ์ สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิเรียกร้องในเงินค่าหุ้นนี้เช่นกันนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมายเป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้อง ข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาฎีกาผู้ร้องฟังไม่ขึ้น ส่วนที่ผู้ร้องฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าจำเลยเป็นหนี้ผู้ร้องเกินกว่าเงินค่าหุ้น ผู้ร้องจึงมีสิทธิหักกลบลบหนี้ได้ และเมื่อหักกลบลบหนี้แล้วเงินค่าหุ้นของจำเลยก็หมดไปนั้นผู้ร้องเพิ่งกล่าวอ้างความข้อนี้ขึ้นมาในชั้นฎีกา ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4621/2532นาง จุฬาลัย ปิ ตรัง สีโจทก์สหกรณ์ออมทรัพย์ ครู สกลนคร จำกัดผู้ร้องนาง ศรีมุกดา ไชย งามจำเลย ป.วิ.พ. ม. 282ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลย ซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลย เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และสหกรณ์ผู้ร้องยังไม่เลิก สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น แต่ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมาย เป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้องข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ศาลย่อมอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยต่อผู้ร้องได้คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ขอให้บังคับคดีอายัดสิทธิเรียกร้องของจำเลยอันมีต่อสหกรณ์ออมทรัพย์ครูสกลนคร จำกัด ผู้ร้อง คือค่าหุ้นเป็นเงินจำนวน 27,010 บาท ศาลชั้นต้นออกหมายอายัดถึงผู้ร้องโดยห้ามมิให้ผู้ร้องชำระเงินดังกล่าวแก่จำเลย แต่ให้ชำระหรือส่งมอบแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วัน นับตั้งแต่วันที่ได้รับคำสั่งอายัดเป็นต้นไป ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ผู้ร้องส่งเงินจำนวน 27,010 บาท ให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดี ผู้ร้องไม่อาจนำส่งให้ได้เพราะเป็นเงินค่าหุ้นซึ่งจำเลยได้ชำระให้แก่ผู้ร้อง จึงไม่ใช่ทรัพย์สินของจำเลยอีกต่อไป และจำเลยไม่มีสิทธิจะเรียกร้องเอาจากผู้ร้องได้อีกด้วย เงินค่าหุ้นที่สมาชิกของผู้ร้องชำระแก่ผู้ร้องตกเป็นทุนของผู้ร้องตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511มาตรา 14(5) ซึ่งระบุว่าทุนของผู้ร้องแบ่งเป็นหุ้นกำหนดมูลค่าของหุ้นให้สมาชิกถือ เมื่อสมาชิกของผู้ร้องส่งเงินค่าหุ้นที่ถือให้แก่ผู้ร้องแล้ว เงินค่าหุ้นเป็นทุนของผู้ร้องทันที โจทก์จะขอให้อายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยไม่ได้ เว้นแต่จะมีการคืนหุ้นให้จำเลยเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพหรือเมื่อเลิกกิจการของผู้ร้องและชำระบัญชีแล้วเท่านั้นและตามข้อบังคับของผู้ร้องซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามความในพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 บังคับไว้ว่าสมาชิกจะโอนขายหรือถอนหุ้นไม่ได้ เว้นแต่จะลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง โจทก์จึงไม่มีสิทธิขอให้ศาลอายัดเงินดังกล่าวขอให้ถอนการอายัดเงินค่าหุ้นจำเลยจำนวน 27,010 บาท โจทก์คัดค้านว่าหุ้นของจำเลยมูลค่า 27,010 บาทเป็นทรัพย์สินของจำเลยที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษามีสิทธิที่จะขออายัดได้ผู้ร้องเป็นเพียงตัวแทนถือหุ้นไว้แทนจำเลยเท่านั้น เงินค่าหุ้นหาได้ตกไปเป็นของผู้ร้องแต่อย่างใดไม่ อีกทั้งเงินดังกล่าวหาตกอยู่ในบังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286 ขอให้ศาลยกคำร้องของผู้ร้อง ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่ผู้ร้องฎีกาว่า ตามข้อบังคับของสหกรณ์ผู้ร้อง จำเลยมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อได้มีการคืนหุ้นแก่จำเลยเท่านั้นซึ่งจะมีได้ 2 กรณี คือเมื่อจำเลยขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และเมื่อสหกรณ์ชำระบัญชีแล้วมีเงินเหลือคืนแก่จำเลยเท่านั้น เมื่อจำเลยยังไม่ขาดจากสมาชิกภาพสหกรณ์ผู้ร้อง และยังไม่เลิกสหกรณ์ สิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นของจำเลยที่มีต่อผู้ร้องยังไม่เกิดขึ้น โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิเรียกร้องในเงินค่าหุ้นนี้เช่นกันนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ข้อบังคับของผู้ร้องมิใช่กฎหมายเป็นเรื่องที่ผู้ร้องจัดวางระเบียบบริหารงานภายในของผู้ร้อง ข้อบังคับของผู้ร้องจึงไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกและเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาฎีกาผู้ร้องฟังไม่ขึ้น ส่วนที่ผู้ร้องฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าจำเลยเป็นหนี้ผู้ร้องเกินกว่าเงินค่าหุ้น ผู้ร้องจึงมีสิทธิหักกลบลบหนี้ได้ และเมื่อหักกลบลบหนี้แล้วเงินค่าหุ้นของจำเลยก็หมดไปนั้นผู้ร้องเพิ่งกล่าวอ้างความข้อนี้ขึ้นมาในชั้นฎีกา ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้"พิพากษายืน(ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล-ประชา บุญวนิช-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเจ้าหนี้มีสิทธิบังคับการชำระหนี้จากทรัพย์สินของลูกหนี้จนสิ้นเชิงรวมทั้งเงินและทรัพย์สินอื่นซึ่งบุคคลภายนอกค้างชำระแก่ลูกหนี้ด้วยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 214 การบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินของบุคคลภายนอกทำได้ตามมาตรา 233 โดยการใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ซึ่งเจ้าหนี้ฟ้องคดีเรียกร้องเอาจากลูกหนี้ของลูกหนี้ได้ในนามของตนเองแทนลูกหนี้ตามวิธีการซึ่งบัญญัติไว้ถัดจากมาตรา 233 ต่อไป ในมาตรา 236 บัญญัติว่าจำเลยมีข้อต่อสู้ลูกหนี้เดิมอย่างไรจำเลยยกขึ้นต่อสู้เจ้าหนี้ผู้ฟ้องคดีได้ทั้งสิ้น เว้นแต่ข้อต่อสู้ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อยื่นฟ้องแล้ว ทั้งนี้เพราะเจ้าหนี้ใช้วิธีฟ้องในนามของตนเองก็จริงแต่ก็ได้ทำ "ในนามของตนเองแทนลูกหนี้" ฯลฯ หาได้มีสิทธิอะไรดีไปกว่าสิทธิของลูกหนี้ซึ่งตนเป็นผู้ใช้แทนแต่ประการใดไม่ เมื่อเจ้าหนี้ชนะคดีลูกหนี้ของตนแล้ว แทนที่เจ้าหนี้จะต้องฟ้องคดีใหม่ตามมาตรา 233 นี้ มีวิธีการในทางบังคับคดีตามวิธีพิจารณาความแพ่งโดยให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษายึดหรืออายัดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ แต่ถ้าการบังคับคดีจะไม่เป็นไปโดยง่ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 315 วรรคสอง ก็บัญญัติให้จำหน่ายสิทธิเรียกร้องที่ถูกอายัดโดยวิธีใดที่เห็นสมควรก็ได้ ควรสังเกตว่ามาตรา 236 บัญญัติว่า จำเลยมีข้อต่อสู้ลูกหนี้เดิมอย่างไรก็ยกขึ้นต่อสู้เจ้าหนี้ได้ทั้งนั้น เว้นแต่ข้อต่อสู้ที่เกิดขึ้นเมื่อยื่นฟ้องแล้ว ซึ่งเป็นไปตามหลักมาตราที่ว่าเจ้าหนี้ผู้ใช้วิธีเรียกร้องของลูกหนี้ไม่มีสิทธิดีกว่าลูกหนี้ที่ตนใช้วิธีเรียกร้องแทน ในกรณีนี้ผู้ร้องคือลูกหนี้ของจำเลยผู้แพ้คดี ต่อสู้ว่าลูกหนี้ผู้แพ้คดีโจทก์คือจำเลยในคดีนี้นั้นไม่มีสิทธิเรียกคืนเงินค่าหุ้นจนกว่าจะได้ขาดจากสมาชิกภาพ หรือเลิกกิจการแล้ว การที่บังคับให้ผู้ร้องวางเงินค่าหุ้นคืนแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 15 วันจึงนอกเหนือไปจากสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ผู้แพ้คดี การที่จะบังคับคดีเพียงให้ผู้ร้องนำเงินมาชำระใน 15 วัน คงไม่เป็นวิธีที่ทำได้ง่ายโดยไม่ใช้วิธีการอื่นที่สมควรตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 315 การบังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นต้องทำเพื่อประโยชน์แก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาตามสิทธิของเจ้าหนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 214 ก็จริง แต่ก็มีกรณีที่ต้องคุ้มครองลูกหนี้ตามคำพิพากษาและบุคคลภายนอกอยู่ด้วยเหมือนกันเช่นมีกรณีที่บังคับคดีแก่ทรัพย์สินบางอย่างได้ เช่น สิทธิเฉพาะตัวหรือสิทธิเรียกร้องที่โอนไม่ได้ ก็บังคับคดีไม่ได้ เป็นต้นเรื่องนี้ศาลก็คงพิจารณาสิทธิของคนภายนอกเหมือนกัน แต่ที่วินิจฉัยว่าข้อบังคับของผู้ร้องเป็นระเบียบปฏิบัติบริหารงานภายใน ไม่ผูกพันโจทก์ซึ่งเป็นคนภายนอก ข้อนี้มีข้อพิจารณาว่าระเบียบข้อบังคับระหว่างสหกรณ์กับสมาชิกเป็นข้อสัญญาระหว่างเจ้าหนี้ลูกหนี้ตามสิทธิเรียกร้องที่อายัดนั้น ไม่ใช่ข้อบังคับหรือกฎหมายที่ผูกพันคนภายนอกหรือไม่ผูกพัน โจทก์ไม่มีสิทธิดีกว่าจำเลยผู้แพ้คดีซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน. จิตติติงศภัทิย์