คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542หลักกฎหมาย: การวางโทษทวีคูณตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้าพ.ศ. 2534 มาตรา 113 ไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุกและการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่ง เมื่อจำเลยเคยกระทำความผิด ในข้อหาเดียวกันนี้และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลยแล้ว จำเลยกลับกระทำความผิดในคดีนี้อีกภายในเวลาห้าปีนับแต่ วันพ้นโทษ จึงต้องระวางโทษทวีคูณแก่จำเลยโจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 108, 110, 113, 115, 117ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32, 33 ริบของกลาง และวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามกฎหมายจำเลยให้การรับสารภาพ และรับว่าเคยกระทำความผิดและต้องคำพิพากษาให้ลงโทษปรับตามฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534มาตรา 110(1) ประกอบมาตรา 108 ให้ลงโทษจำคุก 2 ปี และปรับ45,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาอันเป็นเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 78 คงจำคุก 1 ปี และปรับ 22,500 บาท เมื่อพิเคราะห์พฤติการณ์แห่งคดีประกอบกับไม่ปรากฏว่าจำเลยเคยได้รับโทษจำคุกมาก่อนจึงเห็นสมควรให้โอกาสจำเลยกลับตัวต่อไป โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ริบของกลาง ส่วนที่ขอให้วางโทษทวีคูณนั้น เห็นว่า คำว่าพ้นโทษตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 นั้นหมายถึงพ้นโทษจำคุกไม่รวมถึงโทษปรับ จึงให้ยกคำขอส่วนนี้โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์อุทธรณ์ขอให้วางโทษทวีคูณแก่จำเลยนั้นเห็นว่า พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" เมื่อบทบัญญัตินี้ได้กำหนดเรื่องการเพิ่มโทษไว้โดยเฉพาะในกรณีที่จำเลยเคยต้องโทษและพ้นโทษมาไม่ครบกำหนดห้าปี โดยไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุก และการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่งซึ่งเมื่อศาลลงโทษปรับจำเลยและมีการชำระค่าปรับครบถ้วนในวันเวลาใด ย่อมถือว่าจำเลยได้พ้นโทษในวันที่ชำระค่าปรับนั้นแล้วดังนี้ การที่จำเลยเคยกระทำความผิดในข้อหาเดียวกันนี้ และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลย 4,000 บาท เมื่อวันที่ 23กรกฎาคม 2540 และมากระทำความผิดในคดีนี้ จึงเป็นกรณีที่จำเลยพ้นโทษมาแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปีซึ่งต้องวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113ดังกล่าว ที่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางไม่วางโทษทวีคูณนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษทวีคูณตามมาตรา 113 จำคุกจำเลย 4 ปี ปรับ 90,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 2 ปีปรับ 45,000 บาท โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542พนักงานอัยการ สำนักงาน อัยการ สูงสุดโจทก์นางสาว สุรัตน์ พุ่มพ วงจำเลย พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ.2474 ม. 113การวางโทษทวีคูณตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้าพ.ศ. 2534 มาตรา 113 ไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุกและการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่ง เมื่อจำเลยเคยกระทำความผิด ในข้อหาเดียวกันนี้และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลยแล้ว จำเลยกลับกระทำความผิดในคดีนี้อีกภายในเวลาห้าปีนับแต่ วันพ้นโทษ จึงต้องระวางโทษทวีคูณแก่จำเลยโจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 108, 110, 113, 115, 117ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32, 33 ริบของกลาง และวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามกฎหมายจำเลยให้การรับสารภาพ และรับว่าเคยกระทำความผิดและต้องคำพิพากษาให้ลงโทษปรับตามฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534มาตรา 110(1) ประกอบมาตรา 108 ให้ลงโทษจำคุก 2 ปี และปรับ45,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาอันเป็นเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 78 คงจำคุก 1 ปี และปรับ 22,500 บาท เมื่อพิเคราะห์พฤติการณ์แห่งคดีประกอบกับไม่ปรากฏว่าจำเลยเคยได้รับโทษจำคุกมาก่อนจึงเห็นสมควรให้โอกาสจำเลยกลับตัวต่อไป โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ริบของกลาง ส่วนที่ขอให้วางโทษทวีคูณนั้น เห็นว่า คำว่าพ้นโทษตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 นั้นหมายถึงพ้นโทษจำคุกไม่รวมถึงโทษปรับ จึงให้ยกคำขอส่วนนี้โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์อุทธรณ์ขอให้วางโทษทวีคูณแก่จำเลยนั้นเห็นว่า พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" เมื่อบทบัญญัตินี้ได้กำหนดเรื่องการเพิ่มโทษไว้โดยเฉพาะในกรณีที่จำเลยเคยต้องโทษและพ้นโทษมาไม่ครบกำหนดห้าปี โดยไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุก และการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่งซึ่งเมื่อศาลลงโทษปรับจำเลยและมีการชำระค่าปรับครบถ้วนในวันเวลาใด ย่อมถือว่าจำเลยได้พ้นโทษในวันที่ชำระค่าปรับนั้นแล้วดังนี้ การที่จำเลยเคยกระทำความผิดในข้อหาเดียวกันนี้ และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลย 4,000 บาท เมื่อวันที่ 23กรกฎาคม 2540 และมากระทำความผิดในคดีนี้ จึงเป็นกรณีที่จำเลยพ้นโทษมาแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปีซึ่งต้องวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113ดังกล่าว ที่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางไม่วางโทษทวีคูณนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษทวีคูณตามมาตรา 113 จำคุกจำเลย 4 ปี ปรับ 90,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 2 ปีปรับ 45,000 บาท โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง(ยินดี วัชรพงศ์ ต่อสุวรรณ-สุเมธ อุปนิสากร-ชาญชัย ลิขิตจิตถะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ในบรรดากฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา 3 ฉบับ คือ ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า มีอยู่ 2 ฉบับ ที่กฎหมายบัญญัติการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณไว้คือ ลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้า ส่วนกฎหมายสิทธิบัตรไม่ได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษ 2. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 73บัญญัติว่า "ผู้ใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดต่อพระราชบัญญัตินี้อีก ต้องระวางโทษเป็นสองเท่าของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น" ส่วนพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า การวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณตามพระราชบัญญัติทั้งสองฉบับนี้จะกระทำได้ก็ต่อเมื่อปรากฏว่าจำเลยพ้นโทษในคดีก่อนมาไม่ครบ 5 ปี แล้วกระทำความผิดต่อพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันอีก ความสำคัญจึงอยู่ที่มีการพ้นโทษจากคดีก่อนแล้วหรือไม่ กฎหมายไม่ได้บัญญัติว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกมาก่อน เมื่อโทษสำหรับลงแก่ผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 มี 5 ชนิด คือ ประหารชีวิตจำคุก กักขัง ปรับและริบทรัพย์สิน โทษปรับจึงเป็นโทษอย่างหนึ่งในกฎหมายอาญา และตามลักษณะของการปรับก็อาจมีการพ้นโทษได้กล่าวคือเมื่อมีการชำระค่าปรับจริง การยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับครบถ้วนในวันใด จำเลยย่อมพ้นโทษปรับตั้งแต่วันที่ชำระค่าปรับ ยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือกักขังแทนค่าปรับ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้าทั้งสองฉบับดังกล่าวไม่ได้บัญญัติไว้ว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกดังเช่นการเพิ่มโทษที่จะลงในกรณีทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้หลักเกณฑ์ว่า ทั้งในคดีก่อนและคดีหลัง ศาลลงโทษจำคุก จึงจะเพิ่มโทษจำคุกในคดีหลังได้คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว อนึ่ง ขอให้สังเกตว่า แม้คดีก่อนศาลจะลงโทษปรับอย่างเดียว ในคดีหลังศาลวางโทษทวีคูณและลงโทษทั้งปรับและจำคุกได้ 3. อันที่จริง คำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่บันทึกอยู่นี้เป็นไปตามแนวฎีกาตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ ซึ่งวางแนวไว้มานานแล้วว่าวันที่มีการชำระค่าปรับครบถ้วนเป็นวันพ้นโทษแล้ว ในส่วนที่เกี่ยวกับผลที่ตามมาเมื่อถือว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ไม่เหมือนกันบางฎีกาเห็นว่าต้องเพิ่มโทษ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5808/2533)บางฎีกาเห็นว่าต้องวางโทษหนักขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5867/2533) และบางฎีกาก็เพียงแต่เห็นว่าต้องวางโทษตามวิธีการในพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5819/2533,5868/2533 และ 5872/2533) 4. ข้อที่น่าสังเกตในชั้นนี้มีอีกข้อหนึ่งว่า การกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 อีก ซึ่งจะได้รับผลตามมาตราการในมาตรา 14 ทวิ ดังกล่าว กฎหมายกำหนดเวลาไว้ว่าเป็นการกระทำความผิดอีกเมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบ 3 ปี ซึ่งเป็นกำหนดเวลาที่สั้นกว่าการเพิ่มโทษในกรณีทั่วไปเมื่อมีการกระทำความผิดอีกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ที่กำหนดไว้5 ปี ดังนั้น หากปรากฏว่าจำเลยกระทำความผิดการพนันในคดีหลังเมื่อเกิน 3 ปี แต่ไม่เกิน 5 ปี นับแต่วันพ้นโทษในคดีก่อนจึงไม่สามารถจะวางโทษโดยใช้มาตรการตามมาตรา 14 ทวิ และก็ไม่สามารถจะเพิ่มโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ได้ เพราะพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ซึ่งเป็นกฎหมายพิเศษได้บัญญัติมาตราการไว้เป็นการเฉพาะแล้ว (เทียบเคียงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 278/2506,970/2507) ในส่วนความผิดตามพระราชบัญญัติฝิ่น พ.ศ. 2472 ก็มีผลเป็นอย่างเดียวกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 78/2487,1787/2517) 5. ก่อนหน้าคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้ มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 วินิจฉัยว่า คดีก่อนศาลลงโทษจำเลยฐานละเมิดลิขสิทธิ์โดยปรับและจำคุก แต่ให้รอการลงโทษจำคุกไว้ คงปรับอย่างเดียว แล้วจำเลยมา กระทำความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิในคดีหลังภายในเวลาที่รอการลงโทษจำคุกไว้อีกศาลฎีกาเห็นว่า แม้จำเลยจะพ้นโทษปรับ แต่คดีก่อนมีทั้งโทษปรับและรอการลงโทษจำคุกถือไม่ได้ว่ามีการพ้นโทษจำคุก จึงวางโทษทวีคูณในคดีหลังไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ดังกล่าวเป็นการวินิจฉัยตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ซึ่งมีหลักเกณฑ์เหมือนกับพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ต่างกันเพียงแต่กฎหมายลิขสิทธิ์เก่า ใช้คำว่า วางโทษทวีคูณ ส่วนกฎหมายลิขสิทธิ์ใหม่ใช้คำว่า ต้องระวางโทษเป็น 2 เท่า เท่านั้น อันที่จริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ก็ไม่ใช่แนวฎีกาใหม่แต่อย่างใดเพราะศาลฎีกาได้วางแนวดังกล่าวไว้ในความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มานานแล้ว(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 57/2499,278/2506,1274/2519, 601/2520,3076/2523 ประชุมใหญ่ และ 4272/2531) จึงมีข้อน่าพิจารณาว่าแนวฎีกาดังกล่าวจะสามารถตอบคำถามต่าง ๆ ที่ตามมาอีกหลายประการได้หรือไม่ 6. ข้อที่น่าพิจารณาประการแรก ก็คือ การที่ศาลลงโทษจำเลยในคดีก่อนทั้งจำคุกและปรับนั้น คงเป็นที่ยอมรับกันโดยไม่มีใครโต้แย้งว่า ศาลลงโทษ 2 ชนิด คือ (1) จำคุก และ (2) ปรับซึ่งเป็นโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 โทษปรับนั้นจำเลยได้รับจริง หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับ จำเลยอาจถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 29,30 ได้ ส่วนโทษจำคุกนั้น ศาลให้รอการลงโทษไว้ไม่ได้ให้จำคุกจริง เพื่อให้โอกาสจำเลยที่จะกลับตัวเป็นพลเมืองดีต่อไปภายในเวลาที่ศาลกำหนด แต่ต้องไม่เกิน 5 ปี(โปรดสังเกตว่า ศาลรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกเท่านั้น ไม่ใช่รอการลงโทษทั้งคดี) หากจำเลยไปกระทำความผิดในคดีหลังอันมิใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ และศาลในคดีหลังจะลงโทษจำคุกจำเลยศาลในคดีหลังจะต้องนำโทษจำคุกที่รอการลงโทษไว้ในคดีก่อนมาบวกกับโทษจำคุกในคดีหลังด้วย แต่หากภายในเวลาที่ศาลรอการลงโทษจำคุก จำเลยไม่ได้กระทำความผิดอีกจำเลยจะพ้นจากการถูกลงโทษจำคุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 58 แต่จำเลยก็ยังอยู่ในฐานะผู้ที่ได้กระทำความผิดแล้ว กฎหมายไม่ได้ยกเว้นความผิดของจำเลยแต่อย่างใด ในขณะเดียวกันกรณีก็ถือได้ว่าจำเลยได้รับโทษปรับมาแล้ว จำเลยจึงอาจได้รับผลตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ก็ได้ เช่น การเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษ เพราะศาลเพียงแต่ให้โอกาสจำเลยในส่วนของโทษจำคุกเท่านั้นว่า ศาลยังไม่ลงโทษจำคุกจริงส่วนโทษปรับศาลไม่มีอำนาจที่จะให้โอกาสจำเลยที่จะไม่ต้องชำระค่าปรับ และจำเลยก็ได้รับโทษปรับไปแล้วไม่ว่าจะด้วยวิธีการชำระค่าปรับจริง การถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือการถูกกักขังแทนค่าปรับก็ตาม เจตนารมณ์ของการรอการลงโทษจำคุกกับการเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษจึงแตกต่างกันสามารถจะแยกออกต่างหากจากกันได้ 7. ข้อที่น่าพิจารณาประการถัดมาก็คือ หากในคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยไม่รอการลงโทษจำคุก และจำเลยไม่มีเงินชำระค่าปรับ ศาลจึงกักขังจำเลยแทนค่าปรับ สมมติว่าศาลจำคุก 1 ปี และปรับ 100,000 บาท ศาลลงโทษจำคุกก่อนโดยเริ่มต้นจำคุกในวันที่ 1 กันยายน 2542 และเริ่มกักขังแทนค่าปรับในวันที่ 1 กันยายน 2543 แล้วปล่อยจำเลยในวันที่ 1กันยายน 2545 กรณีเช่นนี้จะเริ่มนับวันพ้นโทษเพื่อพิจารณาการวางโทษเป็น 2 เท่า ตามกฎหมายลิขสิทธิ์หรือวางโทษทวีคูณตามกฎหมายเครื่องหมายการค้าตั้งแต่วันใด กล่าวคือ จะให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2543 หรือวันที่ 1 กันยายน 2545ในกรณีเช่นนี้ คำตอบว่าให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2545คงจะเป็นที่ยอมรับกันได้ แต่ครั้นคดีเดียวกันนี้ ศาลให้รอการลงโทษจำคุกไว้ กรณีกลับกลายเป็นว่า หากจำเลยไปกระทำความผิดอีกในระหว่างที่รอการลงโทษจำคุกอยู่ กลับถือว่าไม่มีวันพ้นโทษจำคุกที่จะถือเอาเป็นเกณฑ์ในการเพิ่มโทษจำเลยได้ ดูเหมือนว่าจะเป็นการใช้หลักเกณฑ์การเพิ่มโทษที่จะลงตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้เกณฑ์การพ้นโทษจำคุกมาผสมปนเปกับการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณ ตามกฎหมายพิเศษ ซึ่งศาลฎีกาเองก็ยอมรับว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษและศาลวางโทษทวีคูณในคดีหลังได้ทั้งโทษปรับและจำคุกมาแล้ว 8. ข้อที่น่าพิจารณาประการสุดท้าย ก็คือ หากมองในภาพกว้าง ๆ แล้ว คงยากที่เข้าใจได้ว่าคดีก่อนศาลลงโทษปรับอย่างเดียว คดีหลังศาลวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณได้แต่หากคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกไว้ ซึ่งน่าจะถือได้ว่าศาลลงโทษจำเลยหนักกว่ากรณีแรกศาลกลับวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณอย่างกรณีแรกไม่ได้ วัส ติงสมิตรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 108, 110, 113, 115, 117ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32, 33 ริบของกลาง และวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามกฎหมายจำเลยให้การรับสารภาพ และรับว่าเคยกระทำความผิดและต้องคำพิพากษาให้ลงโทษปรับตามฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534มาตรา 110(1) ประกอบมาตรา 108 ให้ลงโทษจำคุก 2 ปี และปรับ45,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาอันเป็นเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 78 คงจำคุก 1 ปี และปรับ 22,500 บาท เมื่อพิเคราะห์พฤติการณ์แห่งคดีประกอบกับไม่ปรากฏว่าจำเลยเคยได้รับโทษจำคุกมาก่อนจึงเห็นสมควรให้โอกาสจำเลยกลับตัวต่อไป โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ริบของกลาง ส่วนที่ขอให้วางโทษทวีคูณนั้น เห็นว่า คำว่าพ้นโทษตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 นั้นหมายถึงพ้นโทษจำคุกไม่รวมถึงโทษปรับ จึงให้ยกคำขอส่วนนี้โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์อุทธรณ์ขอให้วางโทษทวีคูณแก่จำเลยนั้นเห็นว่า พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" เมื่อบทบัญญัตินี้ได้กำหนดเรื่องการเพิ่มโทษไว้โดยเฉพาะในกรณีที่จำเลยเคยต้องโทษและพ้นโทษมาไม่ครบกำหนดห้าปี โดยไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุก และการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่งซึ่งเมื่อศาลลงโทษปรับจำเลยและมีการชำระค่าปรับครบถ้วนในวันเวลาใด ย่อมถือว่าจำเลยได้พ้นโทษในวันที่ชำระค่าปรับนั้นแล้วดังนี้ การที่จำเลยเคยกระทำความผิดในข้อหาเดียวกันนี้ และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลย 4,000 บาท เมื่อวันที่ 23กรกฎาคม 2540 และมากระทำความผิดในคดีนี้ จึงเป็นกรณีที่จำเลยพ้นโทษมาแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปีซึ่งต้องวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113ดังกล่าว ที่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางไม่วางโทษทวีคูณนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษทวีคูณตามมาตรา 113 จำคุกจำเลย 4 ปี ปรับ 90,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 2 ปีปรับ 45,000 บาท โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542พนักงานอัยการ สำนักงาน อัยการ สูงสุดโจทก์นางสาว สุรัตน์ พุ่มพ วงจำเลย พ.ร.บ.เครื่องหมายการค้า พ.ศ.2474 ม. 113การวางโทษทวีคูณตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้าพ.ศ. 2534 มาตรา 113 ไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุกและการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่ง เมื่อจำเลยเคยกระทำความผิด ในข้อหาเดียวกันนี้และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลยแล้ว จำเลยกลับกระทำความผิดในคดีนี้อีกภายในเวลาห้าปีนับแต่ วันพ้นโทษ จึงต้องระวางโทษทวีคูณแก่จำเลยโจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 4, 108, 110, 113, 115, 117ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32, 33 ริบของกลาง และวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามกฎหมายจำเลยให้การรับสารภาพ และรับว่าเคยกระทำความผิดและต้องคำพิพากษาให้ลงโทษปรับตามฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534มาตรา 110(1) ประกอบมาตรา 108 ให้ลงโทษจำคุก 2 ปี และปรับ45,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาอันเป็นเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 78 คงจำคุก 1 ปี และปรับ 22,500 บาท เมื่อพิเคราะห์พฤติการณ์แห่งคดีประกอบกับไม่ปรากฏว่าจำเลยเคยได้รับโทษจำคุกมาก่อนจึงเห็นสมควรให้โอกาสจำเลยกลับตัวต่อไป โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ริบของกลาง ส่วนที่ขอให้วางโทษทวีคูณนั้น เห็นว่า คำว่าพ้นโทษตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 นั้นหมายถึงพ้นโทษจำคุกไม่รวมถึงโทษปรับ จึงให้ยกคำขอส่วนนี้โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์อุทธรณ์ขอให้วางโทษทวีคูณแก่จำเลยนั้นเห็นว่า พระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" เมื่อบทบัญญัตินี้ได้กำหนดเรื่องการเพิ่มโทษไว้โดยเฉพาะในกรณีที่จำเลยเคยต้องโทษและพ้นโทษมาไม่ครบกำหนดห้าปี โดยไม่ได้ระบุว่าจะต้องเคยต้องโทษจำคุก และการปรับก็ถือเป็นโทษอย่างหนึ่งซึ่งเมื่อศาลลงโทษปรับจำเลยและมีการชำระค่าปรับครบถ้วนในวันเวลาใด ย่อมถือว่าจำเลยได้พ้นโทษในวันที่ชำระค่าปรับนั้นแล้วดังนี้ การที่จำเลยเคยกระทำความผิดในข้อหาเดียวกันนี้ และศาลได้พิพากษาลงโทษปรับจำเลย 4,000 บาท เมื่อวันที่ 23กรกฎาคม 2540 และมากระทำความผิดในคดีนี้ จึงเป็นกรณีที่จำเลยพ้นโทษมาแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปีซึ่งต้องวางโทษทวีคูณแก่จำเลยตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113ดังกล่าว ที่ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางไม่วางโทษทวีคูณนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษทวีคูณตามมาตรา 113 จำคุกจำเลย 4 ปี ปรับ 90,000 บาท จำเลยให้การรับสารภาพ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุก 2 ปีปรับ 45,000 บาท โทษจำคุกให้รอการลงโทษมีกำหนด 2 ปีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง(ยินดี วัชรพงศ์ ต่อสุวรรณ-สุเมธ อุปนิสากร-ชาญชัย ลิขิตจิตถะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ในบรรดากฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา 3 ฉบับ คือ ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า มีอยู่ 2 ฉบับ ที่กฎหมายบัญญัติการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณไว้คือ ลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้า ส่วนกฎหมายสิทธิบัตรไม่ได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษ 2. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 73บัญญัติว่า "ผู้ใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดต่อพระราชบัญญัตินี้อีก ต้องระวางโทษเป็นสองเท่าของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น" ส่วนพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า การวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณตามพระราชบัญญัติทั้งสองฉบับนี้จะกระทำได้ก็ต่อเมื่อปรากฏว่าจำเลยพ้นโทษในคดีก่อนมาไม่ครบ 5 ปี แล้วกระทำความผิดต่อพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันอีก ความสำคัญจึงอยู่ที่มีการพ้นโทษจากคดีก่อนแล้วหรือไม่ กฎหมายไม่ได้บัญญัติว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกมาก่อน เมื่อโทษสำหรับลงแก่ผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 มี 5 ชนิด คือ ประหารชีวิตจำคุก กักขัง ปรับและริบทรัพย์สิน โทษปรับจึงเป็นโทษอย่างหนึ่งในกฎหมายอาญา และตามลักษณะของการปรับก็อาจมีการพ้นโทษได้กล่าวคือเมื่อมีการชำระค่าปรับจริง การยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับครบถ้วนในวันใด จำเลยย่อมพ้นโทษปรับตั้งแต่วันที่ชำระค่าปรับ ยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือกักขังแทนค่าปรับ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้าทั้งสองฉบับดังกล่าวไม่ได้บัญญัติไว้ว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกดังเช่นการเพิ่มโทษที่จะลงในกรณีทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้หลักเกณฑ์ว่า ทั้งในคดีก่อนและคดีหลัง ศาลลงโทษจำคุก จึงจะเพิ่มโทษจำคุกในคดีหลังได้คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว อนึ่ง ขอให้สังเกตว่า แม้คดีก่อนศาลจะลงโทษปรับอย่างเดียว ในคดีหลังศาลวางโทษทวีคูณและลงโทษทั้งปรับและจำคุกได้ 3. อันที่จริง คำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่บันทึกอยู่นี้เป็นไปตามแนวฎีกาตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ ซึ่งวางแนวไว้มานานแล้วว่าวันที่มีการชำระค่าปรับครบถ้วนเป็นวันพ้นโทษแล้ว ในส่วนที่เกี่ยวกับผลที่ตามมาเมื่อถือว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ไม่เหมือนกันบางฎีกาเห็นว่าต้องเพิ่มโทษ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5808/2533)บางฎีกาเห็นว่าต้องวางโทษหนักขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5867/2533) และบางฎีกาก็เพียงแต่เห็นว่าต้องวางโทษตามวิธีการในพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5819/2533,5868/2533 และ 5872/2533) 4. ข้อที่น่าสังเกตในชั้นนี้มีอีกข้อหนึ่งว่า การกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 อีก ซึ่งจะได้รับผลตามมาตราการในมาตรา 14 ทวิ ดังกล่าว กฎหมายกำหนดเวลาไว้ว่าเป็นการกระทำความผิดอีกเมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบ 3 ปี ซึ่งเป็นกำหนดเวลาที่สั้นกว่าการเพิ่มโทษในกรณีทั่วไปเมื่อมีการกระทำความผิดอีกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ที่กำหนดไว้5 ปี ดังนั้น หากปรากฏว่าจำเลยกระทำความผิดการพนันในคดีหลังเมื่อเกิน 3 ปี แต่ไม่เกิน 5 ปี นับแต่วันพ้นโทษในคดีก่อนจึงไม่สามารถจะวางโทษโดยใช้มาตรการตามมาตรา 14 ทวิ และก็ไม่สามารถจะเพิ่มโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ได้ เพราะพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ซึ่งเป็นกฎหมายพิเศษได้บัญญัติมาตราการไว้เป็นการเฉพาะแล้ว (เทียบเคียงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 278/2506,970/2507) ในส่วนความผิดตามพระราชบัญญัติฝิ่น พ.ศ. 2472 ก็มีผลเป็นอย่างเดียวกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 78/2487,1787/2517) 5. ก่อนหน้าคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้ มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 วินิจฉัยว่า คดีก่อนศาลลงโทษจำเลยฐานละเมิดลิขสิทธิ์โดยปรับและจำคุก แต่ให้รอการลงโทษจำคุกไว้ คงปรับอย่างเดียว แล้วจำเลยมา กระทำความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิในคดีหลังภายในเวลาที่รอการลงโทษจำคุกไว้อีกศาลฎีกาเห็นว่า แม้จำเลยจะพ้นโทษปรับ แต่คดีก่อนมีทั้งโทษปรับและรอการลงโทษจำคุกถือไม่ได้ว่ามีการพ้นโทษจำคุก จึงวางโทษทวีคูณในคดีหลังไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ดังกล่าวเป็นการวินิจฉัยตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ซึ่งมีหลักเกณฑ์เหมือนกับพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ต่างกันเพียงแต่กฎหมายลิขสิทธิ์เก่า ใช้คำว่า วางโทษทวีคูณ ส่วนกฎหมายลิขสิทธิ์ใหม่ใช้คำว่า ต้องระวางโทษเป็น 2 เท่า เท่านั้น อันที่จริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ก็ไม่ใช่แนวฎีกาใหม่แต่อย่างใดเพราะศาลฎีกาได้วางแนวดังกล่าวไว้ในความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มานานแล้ว(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 57/2499,278/2506,1274/2519, 601/2520,3076/2523 ประชุมใหญ่ และ 4272/2531) จึงมีข้อน่าพิจารณาว่าแนวฎีกาดังกล่าวจะสามารถตอบคำถามต่าง ๆ ที่ตามมาอีกหลายประการได้หรือไม่ 6. ข้อที่น่าพิจารณาประการแรก ก็คือ การที่ศาลลงโทษจำเลยในคดีก่อนทั้งจำคุกและปรับนั้น คงเป็นที่ยอมรับกันโดยไม่มีใครโต้แย้งว่า ศาลลงโทษ 2 ชนิด คือ (1) จำคุก และ (2) ปรับซึ่งเป็นโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 โทษปรับนั้นจำเลยได้รับจริง หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับ จำเลยอาจถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 29,30 ได้ ส่วนโทษจำคุกนั้น ศาลให้รอการลงโทษไว้ไม่ได้ให้จำคุกจริง เพื่อให้โอกาสจำเลยที่จะกลับตัวเป็นพลเมืองดีต่อไปภายในเวลาที่ศาลกำหนด แต่ต้องไม่เกิน 5 ปี(โปรดสังเกตว่า ศาลรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกเท่านั้น ไม่ใช่รอการลงโทษทั้งคดี) หากจำเลยไปกระทำความผิดในคดีหลังอันมิใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ และศาลในคดีหลังจะลงโทษจำคุกจำเลยศาลในคดีหลังจะต้องนำโทษจำคุกที่รอการลงโทษไว้ในคดีก่อนมาบวกกับโทษจำคุกในคดีหลังด้วย แต่หากภายในเวลาที่ศาลรอการลงโทษจำคุก จำเลยไม่ได้กระทำความผิดอีกจำเลยจะพ้นจากการถูกลงโทษจำคุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 58 แต่จำเลยก็ยังอยู่ในฐานะผู้ที่ได้กระทำความผิดแล้ว กฎหมายไม่ได้ยกเว้นความผิดของจำเลยแต่อย่างใด ในขณะเดียวกันกรณีก็ถือได้ว่าจำเลยได้รับโทษปรับมาแล้ว จำเลยจึงอาจได้รับผลตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ก็ได้ เช่น การเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษ เพราะศาลเพียงแต่ให้โอกาสจำเลยในส่วนของโทษจำคุกเท่านั้นว่า ศาลยังไม่ลงโทษจำคุกจริงส่วนโทษปรับศาลไม่มีอำนาจที่จะให้โอกาสจำเลยที่จะไม่ต้องชำระค่าปรับ และจำเลยก็ได้รับโทษปรับไปแล้วไม่ว่าจะด้วยวิธีการชำระค่าปรับจริง การถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือการถูกกักขังแทนค่าปรับก็ตาม เจตนารมณ์ของการรอการลงโทษจำคุกกับการเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษจึงแตกต่างกันสามารถจะแยกออกต่างหากจากกันได้ 7. ข้อที่น่าพิจารณาประการถัดมาก็คือ หากในคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยไม่รอการลงโทษจำคุก และจำเลยไม่มีเงินชำระค่าปรับ ศาลจึงกักขังจำเลยแทนค่าปรับ สมมติว่าศาลจำคุก 1 ปี และปรับ 100,000 บาท ศาลลงโทษจำคุกก่อนโดยเริ่มต้นจำคุกในวันที่ 1 กันยายน 2542 และเริ่มกักขังแทนค่าปรับในวันที่ 1 กันยายน 2543 แล้วปล่อยจำเลยในวันที่ 1กันยายน 2545 กรณีเช่นนี้จะเริ่มนับวันพ้นโทษเพื่อพิจารณาการวางโทษเป็น 2 เท่า ตามกฎหมายลิขสิทธิ์หรือวางโทษทวีคูณตามกฎหมายเครื่องหมายการค้าตั้งแต่วันใด กล่าวคือ จะให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2543 หรือวันที่ 1 กันยายน 2545ในกรณีเช่นนี้ คำตอบว่าให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2545คงจะเป็นที่ยอมรับกันได้ แต่ครั้นคดีเดียวกันนี้ ศาลให้รอการลงโทษจำคุกไว้ กรณีกลับกลายเป็นว่า หากจำเลยไปกระทำความผิดอีกในระหว่างที่รอการลงโทษจำคุกอยู่ กลับถือว่าไม่มีวันพ้นโทษจำคุกที่จะถือเอาเป็นเกณฑ์ในการเพิ่มโทษจำเลยได้ ดูเหมือนว่าจะเป็นการใช้หลักเกณฑ์การเพิ่มโทษที่จะลงตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้เกณฑ์การพ้นโทษจำคุกมาผสมปนเปกับการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณ ตามกฎหมายพิเศษ ซึ่งศาลฎีกาเองก็ยอมรับว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษและศาลวางโทษทวีคูณในคดีหลังได้ทั้งโทษปรับและจำคุกมาแล้ว 8. ข้อที่น่าพิจารณาประการสุดท้าย ก็คือ หากมองในภาพกว้าง ๆ แล้ว คงยากที่เข้าใจได้ว่าคดีก่อนศาลลงโทษปรับอย่างเดียว คดีหลังศาลวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณได้แต่หากคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกไว้ ซึ่งน่าจะถือได้ว่าศาลลงโทษจำเลยหนักกว่ากรณีแรกศาลกลับวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณอย่างกรณีแรกไม่ได้ วัส ติงสมิตรหมายเหตุ: 1. ในบรรดากฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา 3 ฉบับ คือ ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า มีอยู่ 2 ฉบับ ที่กฎหมายบัญญัติการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณไว้คือ ลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้า ส่วนกฎหมายสิทธิบัตรไม่ได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษ 2. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 73บัญญัติว่า "ผู้ใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดต่อพระราชบัญญัตินี้อีก ต้องระวางโทษเป็นสองเท่าของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น" ส่วนพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 มาตรา 113 บัญญัติว่า "บุคคลใดกระทำความผิดต้องระวางโทษตามพระราชบัญญัตินี้ เมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบกำหนดห้าปี กระทำความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อีก ให้วางโทษทวีคูณ" จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า การวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณตามพระราชบัญญัติทั้งสองฉบับนี้จะกระทำได้ก็ต่อเมื่อปรากฏว่าจำเลยพ้นโทษในคดีก่อนมาไม่ครบ 5 ปี แล้วกระทำความผิดต่อพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันอีก ความสำคัญจึงอยู่ที่มีการพ้นโทษจากคดีก่อนแล้วหรือไม่ กฎหมายไม่ได้บัญญัติว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกมาก่อน เมื่อโทษสำหรับลงแก่ผู้กระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 มี 5 ชนิด คือ ประหารชีวิตจำคุก กักขัง ปรับและริบทรัพย์สิน โทษปรับจึงเป็นโทษอย่างหนึ่งในกฎหมายอาญา และตามลักษณะของการปรับก็อาจมีการพ้นโทษได้กล่าวคือเมื่อมีการชำระค่าปรับจริง การยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับครบถ้วนในวันใด จำเลยย่อมพ้นโทษปรับตั้งแต่วันที่ชำระค่าปรับ ยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือกักขังแทนค่าปรับ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์และเครื่องหมายการค้าทั้งสองฉบับดังกล่าวไม่ได้บัญญัติไว้ว่าจะต้องเป็นการพ้นโทษจำคุกดังเช่นการเพิ่มโทษที่จะลงในกรณีทั่วไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้หลักเกณฑ์ว่า ทั้งในคดีก่อนและคดีหลัง ศาลลงโทษจำคุก จึงจะเพิ่มโทษจำคุกในคดีหลังได้คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว อนึ่ง ขอให้สังเกตว่า แม้คดีก่อนศาลจะลงโทษปรับอย่างเดียว ในคดีหลังศาลวางโทษทวีคูณและลงโทษทั้งปรับและจำคุกได้ 3. อันที่จริง คำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่บันทึกอยู่นี้เป็นไปตามแนวฎีกาตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ ซึ่งวางแนวไว้มานานแล้วว่าวันที่มีการชำระค่าปรับครบถ้วนเป็นวันพ้นโทษแล้ว ในส่วนที่เกี่ยวกับผลที่ตามมาเมื่อถือว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ไม่เหมือนกันบางฎีกาเห็นว่าต้องเพิ่มโทษ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5808/2533)บางฎีกาเห็นว่าต้องวางโทษหนักขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5867/2533) และบางฎีกาก็เพียงแต่เห็นว่าต้องวางโทษตามวิธีการในพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มาตรา 14 ทวิ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5819/2533,5868/2533 และ 5872/2533) 4. ข้อที่น่าสังเกตในชั้นนี้มีอีกข้อหนึ่งว่า การกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 อีก ซึ่งจะได้รับผลตามมาตราการในมาตรา 14 ทวิ ดังกล่าว กฎหมายกำหนดเวลาไว้ว่าเป็นการกระทำความผิดอีกเมื่อพ้นโทษแล้วยังไม่ครบ 3 ปี ซึ่งเป็นกำหนดเวลาที่สั้นกว่าการเพิ่มโทษในกรณีทั่วไปเมื่อมีการกระทำความผิดอีกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 92 ที่กำหนดไว้5 ปี ดังนั้น หากปรากฏว่าจำเลยกระทำความผิดการพนันในคดีหลังเมื่อเกิน 3 ปี แต่ไม่เกิน 5 ปี นับแต่วันพ้นโทษในคดีก่อนจึงไม่สามารถจะวางโทษโดยใช้มาตรการตามมาตรา 14 ทวิ และก็ไม่สามารถจะเพิ่มโทษหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ได้ เพราะพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 ซึ่งเป็นกฎหมายพิเศษได้บัญญัติมาตราการไว้เป็นการเฉพาะแล้ว (เทียบเคียงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 278/2506,970/2507) ในส่วนความผิดตามพระราชบัญญัติฝิ่น พ.ศ. 2472 ก็มีผลเป็นอย่างเดียวกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 78/2487,1787/2517) 5. ก่อนหน้าคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 409/2542 ที่บันทึกอยู่นี้ มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 วินิจฉัยว่า คดีก่อนศาลลงโทษจำเลยฐานละเมิดลิขสิทธิ์โดยปรับและจำคุก แต่ให้รอการลงโทษจำคุกไว้ คงปรับอย่างเดียว แล้วจำเลยมา กระทำความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิในคดีหลังภายในเวลาที่รอการลงโทษจำคุกไว้อีกศาลฎีกาเห็นว่า แม้จำเลยจะพ้นโทษปรับ แต่คดีก่อนมีทั้งโทษปรับและรอการลงโทษจำคุกถือไม่ได้ว่ามีการพ้นโทษจำคุก จึงวางโทษทวีคูณในคดีหลังไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ดังกล่าวเป็นการวินิจฉัยตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ซึ่งมีหลักเกณฑ์เหมือนกับพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ต่างกันเพียงแต่กฎหมายลิขสิทธิ์เก่า ใช้คำว่า วางโทษทวีคูณ ส่วนกฎหมายลิขสิทธิ์ใหม่ใช้คำว่า ต้องระวางโทษเป็น 2 เท่า เท่านั้น อันที่จริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1027/2538 ก็ไม่ใช่แนวฎีกาใหม่แต่อย่างใดเพราะศาลฎีกาได้วางแนวดังกล่าวไว้ในความผิดตามพระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มานานแล้ว(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 57/2499,278/2506,1274/2519, 601/2520,3076/2523 ประชุมใหญ่ และ 4272/2531) จึงมีข้อน่าพิจารณาว่าแนวฎีกาดังกล่าวจะสามารถตอบคำถามต่าง ๆ ที่ตามมาอีกหลายประการได้หรือไม่ 6. ข้อที่น่าพิจารณาประการแรก ก็คือ การที่ศาลลงโทษจำเลยในคดีก่อนทั้งจำคุกและปรับนั้น คงเป็นที่ยอมรับกันโดยไม่มีใครโต้แย้งว่า ศาลลงโทษ 2 ชนิด คือ (1) จำคุก และ (2) ปรับซึ่งเป็นโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 18 โทษปรับนั้นจำเลยได้รับจริง หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับ จำเลยอาจถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับหรือกักขังแทนค่าปรับตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 29,30 ได้ ส่วนโทษจำคุกนั้น ศาลให้รอการลงโทษไว้ไม่ได้ให้จำคุกจริง เพื่อให้โอกาสจำเลยที่จะกลับตัวเป็นพลเมืองดีต่อไปภายในเวลาที่ศาลกำหนด แต่ต้องไม่เกิน 5 ปี(โปรดสังเกตว่า ศาลรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกเท่านั้น ไม่ใช่รอการลงโทษทั้งคดี) หากจำเลยไปกระทำความผิดในคดีหลังอันมิใช่ความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ และศาลในคดีหลังจะลงโทษจำคุกจำเลยศาลในคดีหลังจะต้องนำโทษจำคุกที่รอการลงโทษไว้ในคดีก่อนมาบวกกับโทษจำคุกในคดีหลังด้วย แต่หากภายในเวลาที่ศาลรอการลงโทษจำคุก จำเลยไม่ได้กระทำความผิดอีกจำเลยจะพ้นจากการถูกลงโทษจำคุกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 58 แต่จำเลยก็ยังอยู่ในฐานะผู้ที่ได้กระทำความผิดแล้ว กฎหมายไม่ได้ยกเว้นความผิดของจำเลยแต่อย่างใด ในขณะเดียวกันกรณีก็ถือได้ว่าจำเลยได้รับโทษปรับมาแล้ว จำเลยจึงอาจได้รับผลตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ก็ได้ เช่น การเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษ เพราะศาลเพียงแต่ให้โอกาสจำเลยในส่วนของโทษจำคุกเท่านั้นว่า ศาลยังไม่ลงโทษจำคุกจริงส่วนโทษปรับศาลไม่มีอำนาจที่จะให้โอกาสจำเลยที่จะไม่ต้องชำระค่าปรับ และจำเลยก็ได้รับโทษปรับไปแล้วไม่ว่าจะด้วยวิธีการชำระค่าปรับจริง การถูกยึดทรัพย์สินใช้ค่าปรับ หรือการถูกกักขังแทนค่าปรับก็ตาม เจตนารมณ์ของการรอการลงโทษจำคุกกับการเพิ่มโทษตามกฎหมายพิเศษจึงแตกต่างกันสามารถจะแยกออกต่างหากจากกันได้ 7. ข้อที่น่าพิจารณาประการถัดมาก็คือ หากในคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยไม่รอการลงโทษจำคุก และจำเลยไม่มีเงินชำระค่าปรับ ศาลจึงกักขังจำเลยแทนค่าปรับ สมมติว่าศาลจำคุก 1 ปี และปรับ 100,000 บาท ศาลลงโทษจำคุกก่อนโดยเริ่มต้นจำคุกในวันที่ 1 กันยายน 2542 และเริ่มกักขังแทนค่าปรับในวันที่ 1 กันยายน 2543 แล้วปล่อยจำเลยในวันที่ 1กันยายน 2545 กรณีเช่นนี้จะเริ่มนับวันพ้นโทษเพื่อพิจารณาการวางโทษเป็น 2 เท่า ตามกฎหมายลิขสิทธิ์หรือวางโทษทวีคูณตามกฎหมายเครื่องหมายการค้าตั้งแต่วันใด กล่าวคือ จะให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2543 หรือวันที่ 1 กันยายน 2545ในกรณีเช่นนี้ คำตอบว่าให้เริ่มนับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2545คงจะเป็นที่ยอมรับกันได้ แต่ครั้นคดีเดียวกันนี้ ศาลให้รอการลงโทษจำคุกไว้ กรณีกลับกลายเป็นว่า หากจำเลยไปกระทำความผิดอีกในระหว่างที่รอการลงโทษจำคุกอยู่ กลับถือว่าไม่มีวันพ้นโทษจำคุกที่จะถือเอาเป็นเกณฑ์ในการเพิ่มโทษจำเลยได้ ดูเหมือนว่าจะเป็นการใช้หลักเกณฑ์การเพิ่มโทษที่จะลงตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 92 ถึง มาตรา 94 ซึ่งใช้เกณฑ์การพ้นโทษจำคุกมาผสมปนเปกับการวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณ ตามกฎหมายพิเศษ ซึ่งศาลฎีกาเองก็ยอมรับว่าโทษปรับก็มีวันพ้นโทษและศาลวางโทษทวีคูณในคดีหลังได้ทั้งโทษปรับและจำคุกมาแล้ว 8. ข้อที่น่าพิจารณาประการสุดท้าย ก็คือ หากมองในภาพกว้าง ๆ แล้ว คงยากที่เข้าใจได้ว่าคดีก่อนศาลลงโทษปรับอย่างเดียว คดีหลังศาลวางโทษเป็น 2 เท่า หรือทวีคูณได้แต่หากคดีก่อนศาลลงโทษทั้งปรับและจำคุกโดยรอการลงโทษเฉพาะโทษจำคุกไว้ ซึ่งน่าจะถือได้ว่าศาลลงโทษจำเลยหนักกว่ากรณีแรกศาลกลับวางโทษเป็น 2 เท่าหรือทวีคูณอย่างกรณีแรกไม่ได้ วัส ติงสมิตร