ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมพ.ศ. ๒๕๕๔ โดยที่มาตรา ๒๕๗ (๒) (๓) และ (๔) ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยบัญญัติให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติมีอำนาจหน้าที่ในการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญในกรณีที่มีผู้ร้องเรียนว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครอง ในกรณีที่มีผู้ร้องเรียนว่า กฎ คำสั่งหรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอีกทั้งมีอำนาจหน้าที่ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทนผู้เสียหาย เมื่อได้รับการร้องขอจากผู้เสียหายและเป็นกรณีที่เห็นสมควรเพื่อแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนรวมอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๒๕๗ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยและความในมาตรา ๔ มาตรา ๑๕ (๑๐) มาตรา ๒๖ วรรคสาม มาตรา ๓๒ และมาตรา ๓๓แห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่าระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม พ.ศ. ๒๕๕๔ข้อ ๒[๑]ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปข้อ ๓ ในระเบียบนี้สิทธิมนุษยชน หมายความว่าศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิเสรีภาพและความเสมอภาคของบุคคลที่ได้รับการรับรองหรือคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยหรือตามกฎหมายไทยหรือตามสนธิสัญญาที่ประเทศไทยมีพันธกรณีที่จะต้องปฏิบัติตามคณะกรรมการ หมายความว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประธานกรรมการ หมายความว่าประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกรรมการ หมายความว่ากรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติคณะอนุกรรมการ หมายความว่าคณะอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชนเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมประธานอนุกรรมการ หมายความว่าประธานอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชนเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมสำนักงาน หมายความว่าสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเลขาธิการ หมายความว่า เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติผู้ร้อง หมายถึงผู้ยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อให้พิจารณาดำเนินการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมคำร้อง หมายความว่าคำร้องที่ได้ยื่นต่อคณะกรรมการตามระเบียบนี้โดยทำเป็นหนังสือหรือร้องด้วยวาจาหรือร้องด้วยวิธีอื่นใด และเจ้าหน้าที่ได้บันทึกไว้ในคำร้องตามแบบที่สำนักงานกำหนดพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวน หมายความว่าพนักงานคดีหรือข้าราชการของสำนักงานที่ได้รับมอบหมายให้เป็นพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตามคำร้องพนักงานผู้รับผิดชอบคดี หมายความว่าพนักงานคดีหรือข้าราชการของสำนักงานทนายความ หรือบุคคลอื่นซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งให้เป็นพนักงานผู้รับผิดชอบคดีเพื่อให้มีหน้าที่รับผิดชอบการดำเนินคดีตามที่คณะกรรมการมอบหมายข้อ ๔ ให้ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรักษาการตามระเบียบนี้ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้หรือที่ระเบียบนี้มิได้กำหนดไว้ให้เสนอคณะกรรมการพิจารณาวินิจฉัย และเมื่อคณะกรรมการได้พิจารณาวินิจฉัยเป็นประการใดแล้วให้ถือปฏิบัติตามนั้นหมวด ๑บททั่วไป ข้อ ๕ คำร้องให้ทำเป็นหนังสือ หรือร้องด้วยวาจาหรือร้องด้วยวิธีอื่นใดคำร้องที่ทำเป็นหนังสือจะยื่น ณ สำนักงานหรือส่งทางไปรษณีย์ก็ได้การร้องด้วยวาจา ให้บันทึกไว้ในคำร้องตามแบบที่สำนักงานกำหนดโดยแบบดังกล่าวจะต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับ วัน เดือน ปี ที่บันทึกคำร้อง ชื่อที่อยู่ และหมายเลขโทรศัพท์ของผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนที่ติดต่อได้โดยสะดวกข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการร้องโดยให้ผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือกรณีไม่สามารถลงลายมือชื่อหรือพิมพ์ลายนิ้วมือได้ ให้มีพยานบุคคลลงลายมือชื่อรับรองอย่างน้อยสองคนในแบบบันทึกคำร้องด้วยการร้องด้วยวิธีอื่นใดให้เป็นไปตามที่คณะกรรมการกำหนดตามที่เห็นสมควรข้อ ๖ เมื่อสำนักงานได้รับคำร้องแล้ว ให้ออกใบรับคำร้องให้แก่ผู้ร้องหรือผู้ทำการแทนไว้เป็นหลักฐานใบรับคำร้องต้องมีข้อความแสดงถึงวัน เดือน ปีที่รับคำร้องและลงลายมือชื่อของเจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องข้อ ๗ เพื่อประโยชน์แห่งการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนระยะเวลาที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้ คณะกรรมการหรือคณะอนุกรรมการ แล้วแต่กรณีอาจย่นหรือขยายระยะเวลานั้นได้ตามที่เห็นสมควร ทั้งนี้ให้คำนึงถึงระยะเวลาการฟ้องคดีหรืออายุความเป็นสำคัญด้วยหมวด ๒การยื่นคำร้อง ส่วนที่ ๑การยื่นคำร้องเพื่อขอให้เสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญ ข้อ ๘ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญอาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญบทบัญญัติแห่งกฎหมายใดตามวรรคหนึ่ง หมายความว่าพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ พระราชกำหนดหรือกฎหมายที่มีผลบังคับใช้เทียบเท่าพระราชบัญญัติข้อ ๙ คำร้องตามข้อ ๘ประกอบด้วย(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง(๒) ความเห็นของผู้ร้องว่า บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดที่กระทบต่อสิทธิมนุษยชนและมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญอันเป็นเหตุให้ต้องใช้สิทธิพร้อมทั้งระบุข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ที่เกี่ยวข้องตามสมควรและเหตุผลสนับสนุน(๓) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ(๔) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลมในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกันอาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียวโดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคนส่วนที่ ๒การยื่นคำร้องเพื่อขอให้เสนอเรื่องต่อศาลปกครอง ข้อ ๑๐ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่า กฎ คำสั่งหรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชนของผู้ร้อง และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครองกฎตามวรรคหนึ่ง หมายความว่า พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง ข้อบัญญัติท้องถิ่นระเบียบ ข้อบังคับหรือบทบัญญัติอื่นที่ไม่อาจเทียบเท่าพระราชบัญญัติและมีผลบังคับเป็นการทั่วไปโดยไม่มุ่งหมายให้ใช้บังคับแก่กรณีใดหรือบุคคลใดเป็นการเฉพาะผู้ร้องอาจขอให้คณะกรรมการร้องขอต่อศาลปกครองให้ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษาเพื่อคุ้มครองสิทธิของตนข้อ ๑๑ คำร้องตามข้อ ๑๐ประกอบด้วย(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง(๒) ชื่อบุคคลหรือชื่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอันเป็นเหตุแห่งการร้อง(๓) กฎ คำสั่ง หรือการกระทำทางปกครองอื่นใดที่เป็นเหตุแห่งการร้อง พร้อมทั้งข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ตามสมควรเกี่ยวกับการกระทำดังกล่าว(๔) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ(๕) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลมในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกันอาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียว โดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้ ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคนข้อ ๑๒ การยื่นคำร้องตามข้อ๑๐กรณีที่มีกฎหมายกำหนดขั้นตอนหรือวิธีการสำหรับการแก้ไขความเดือดร้อนหรือเสียหายในเรื่องใดไว้โดยเฉพาะผู้ร้องต้องดำเนินการให้เป็นไปตามที่กฎหมายนั้นบัญญัติเสียก่อนส่วนที่ ๓การยื่นคำร้องเพื่อขอให้ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม ข้อ ๑๓ ผู้ร้องซึ่งเห็นว่าได้รับความเดือดร้อนหรือเสียหายจากการกระทำอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนอาจยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการเพื่อขอให้ฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทนผู้ร้องอาจขอให้คณะกรรมการร้องขอต่อศาลยุติธรรมให้ใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษาเพื่อคุ้มครองสิทธิของตนข้อ ๑๔ คำร้องตามข้อ ๑๓ประกอบด้วย(๑) ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง(๒) ชื่อและที่อยู่ของผู้ถูกร้อง(๓) การกระทำทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งการร้องพร้อมทั้งข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์ตามสมควรเกี่ยวกับการกระทำดังกล่าว(๔) ความประสงค์ของผู้ร้องที่จะให้คณะกรรมการดำเนินการ(๕) ลงลายมือชื่อของผู้ร้องโดยให้นำข้อ ๕ วรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลมในกรณีที่มีผู้ร้องหลายคนในเหตุเดียวกันอาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียวโดยจะมอบหมายให้ผู้ร้องคนหนึ่งคนใดเป็นผู้แทนในการดำเนินการต่อไปก็ได้แต่ต้องระบุและแนบหลักฐานการมอบหมายกับคำร้องนั้นด้วย ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าการดำเนินการของผู้แทนผูกพันผู้ร้องทุกคนหมวด ๓การดำเนินการก่อนเสนอเรื่องและฟ้องคดีต่อศาล ข้อ ๑๕ เมื่อสำนักงานได้รับคำร้องแล้วและเห็นว่าเป็นเรื่องที่อยู่ในอำนาจของคณะกรรมการให้มอบหมายเจ้าหน้าที่ของสำนักงานเป็นพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเพื่อดำเนินการตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้ข้อ ๑๖ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนตรวจคำร้องให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบนี้หากเห็นว่าคำร้องนั้น ไม่ถูกต้อง ไม่ครบถ้วน หรือไม่ชัดเจน ตามข้อ ๙ ข้อ ๑๑หรือข้อ ๑๔ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนแจ้งเป็นหนังสือให้ผู้ร้องทราบเพื่อดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมคำร้องนั้นให้ถูกต้อง ครบถ้วน และชัดเจนแล้วส่งกลับมาให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนทราบภายในเวลาที่กำหนดกรณีผู้ร้องไม่ดำเนินการตามวรรคหนึ่งโดยไม่มีเหตุอันสมควรให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องต่อคณะอนุกรรมการเพื่อพิจารณาสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นกรณีที่คณะอนุกรรมการมีมติให้จำหน่ายคำร้องให้สำนักงานมีหนังสือแจ้งผู้ร้องทางไปรษณีย์โดยวิธีลงทะเบียนตอบรับภายในสามวันทำการนับแต่วันที่มีคำสั่งจำหน่ายคำร้องข้อ ๑๗ กรณีพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าคำร้องใดไม่อาจเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมได้ ให้ทำความเห็นเสนอต่อคณะอนุกรรมการกรณีคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณา ให้ดำเนินการต่อไปกรณีคณะอนุกรรมการมีมติไม่รับคำร้องไว้พิจารณาให้เสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณา หากเห็นชอบด้วยให้สำนักงานมีหนังสือแจ้งผู้ร้องทราบพร้อมด้วยเหตุผลโดยไม่ชักช้าข้อ ๑๘ กรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าเรื่องตามคำร้องใดจะครบระยะเวลาการฟ้องคดีหรือจะขาดอายุความตามที่กฎหมายกำหนดให้เสนอเรื่องพร้อมความเห็นต่อเลขาธิการเพื่อแจ้งให้ผู้ร้องทราบและให้คำแนะนำที่จำเป็นแก่การคุ้มครองสิทธิของผู้ร้องข้อ ๑๙ กรณีที่ผู้ร้องถึงแก่ความตายหรือขอถอนคำร้องในระหว่างการพิจารณาดำเนินการ และพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าประเด็นตามคำร้องยังคงมีอยู่และเพื่อประโยชน์ส่วนรวมซึ่งศาลอาจออกคำบังคับได้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนอาจดำเนินการต่อไปตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้ข้อ ๒๐ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าคำร้องใดสามารถเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมได้ ให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อคณะอนุกรรมการเพื่อพิจารณากรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นว่าคำร้องตามวรรคหนึ่งจะครบระยะเวลาการฟ้องคดีหรือจะขาดอายุความหรือมีเหตุจำเป็นเร่งด่วน โดยได้รับความเห็นชอบจากเลขาธิการให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อประธานกรรมการเพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการพิจารณาโดยเร็วข้อ ๒๑ ภายใต้บังคับข้อ๓๐ เมื่อคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณาแล้ว ให้สำนักงานแจ้งไปยังบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกกล่าวหาหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ทำคำชี้แจงส่งมายังสำนักงานภายในระยะเวลาที่กำหนดในการแจ้งเรื่องดังกล่าวให้สรุปข้อเท็จจริงและกำหนดประเด็นที่เห็นว่าเป็นประเด็นสำคัญให้ชัดเจนเพียงพอแก่การทำคำชี้แจงให้ถูกต้องครบถ้วนด้วยในกรณีบุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใดไม่อาจส่งคำชี้แจงได้ทันภายในระยะเวลาที่กำหนดก็ให้มีหนังสือขอขยายระยะเวลาต่อสำนักงานคราวละไม่เกินสิบห้าวันรวมแล้วไม่เกินสี่สิบห้าวัน เว้นแต่คณะกรรมการจะมีคำสั่งเป็นอย่างอื่นให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนมีอำนาจหน้าที่ในการแสวงหาข้อเท็จจริง และรวบรวมพยานหลักฐานที่จำเป็นต่อการพิจารณาข้อ ๒๒ เมื่อพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนได้พิจารณาคำร้องคำชี้แจง ข้อเท็จจริงพยานหลักฐานต่าง ๆ และข้อกฎหมายเพียงพอแล้วให้จัดทำสำนวนซึ่งประกอบด้วย(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา(๔) ข้อกฎหมาย(๕) เสนอความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลในประเด็นหรือเรื่องที่พิจารณาในการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม(๖) ความเห็นเกี่ยวกับการใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษากรณีที่พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเห็นสมควร หรือในกรณีที่ผู้ร้องได้มีคำขอการจัดทำสำนวนตามวรรคหนึ่ง หากผู้บังคับบัญชาที่เหนือขึ้นไปเห็นว่าสำนวนนั้นยังไม่บริบูรณ์ให้สั่งการพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการให้บริบูรณ์ได้ ทั้งนี้ ให้คำนึงถึงระยะเวลาในการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลหรือฟ้องคดีต่อศาลเป็นสำคัญกรณีผู้บังคับบัญชาที่เหนือขึ้นไปมีความเห็นแย้ง ให้ทำบันทึกความเห็นแย้งแนบสำนวนไว้ด้วยหมวด ๔คณะอนุกรรมการและการพิจารณาของคณะอนุกรรมการ ข้อ ๒๓ ให้คณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นคณะหนึ่งโดยแต่งตั้งจากประธานกรรมการหรือกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขานิติศาสตร์ หรือบุคคลที่มีประสบการณ์ในการดำเนินคดีเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือบุคคลที่มีประสบการณ์ด้านการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเพื่อทำหน้าที่ในการพิจารณากลั่นกรองและทำความเห็นเสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมกรณีมีความจำเป็น คณะอนุกรรมการตามวรรคหนึ่งอาจเสนอคณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจขึ้นคณะหนึ่งหรือหลายคณะโดยมีองค์ประกอบตามที่เห็นสมควรเพื่อดำเนินการพิจารณาเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการโดยตรงก็ได้และในการปฏิบัติหน้าที่ของคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจให้นำหลักเกณฑ์และวิธีการว่าด้วยการปฏิบัติหน้าที่ของคณะอนุกรรมการในระเบียบนี้มาใช้บังคับโดยอนุโลมข้อ ๒๔ อนุกรรมการมีวาระการดำรงตำแหน่งตามที่คณะกรรมการกำหนดในระหว่างที่ยังไม่ได้แต่งตั้งอนุกรรมการแทนผู้ที่ครบวาระให้อนุกรรมการที่ครบวาระอยู่ปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นใหม่ในกรณีที่อนุกรรมการพ้นจากตำแหน่งก่อนครบวาระให้ผู้ได้รับแต่งตั้งแทนตำแหน่งที่ว่างอยู่ในตำแหน่งเท่ากับวาระที่เหลืออยู่ของอนุกรรมการข้อ ๒๕ อนุกรรมการพ้นจากตำแหน่งเมื่อ(๑) ถึงคราวออกตามวาระที่คณะกรรมการกำหนด(๒) ตาย(๓) ลาออก(๔) คณะกรรมการมีมติให้ออก(๕) คณะกรรมการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการชุดใหม่แทนคณะอนุกรรมการชุดเดิมข้อ ๒๖ ให้คณะอนุกรรมการมีอำนาจหน้าที่ดังต่อไปนี้(๑) มีมติเห็นควรรับหรือไม่รับคำร้องไว้พิจารณา(๒) พิจารณาตามสำนวนเพื่อเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการเพื่อประกอบการวินิจฉัยและมีมติดังนี้(ก) บทบัญญัติแห่งกฎหมายใดกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญที่สมควรเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือไม่(ข) กฎ คำสั่ง หรือการกระทำอื่นใดในทางปกครองกระทบต่อสิทธิมนุษยชน และมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายที่สมควรเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครองหรือไม่(ค) การกระทำใดอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนเป็นส่วนรวมสมควรฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมหรือไม่(๓) มีหนังสือเรียกบุคคล นิติบุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาให้ถ้อยคำหรือให้ส่งวัตถุเอกสารหรือพยานหลักฐานใด ๆที่เกี่ยวข้องกับคำร้อง(๔)ดำเนินการไกล่เกลี่ยคู่กรณีหรือคู่ความเพื่อทำความตกลงระงับข้อพิพาทหรือประนีประนอมพร้อมจัดทำข้อตกลงด้วย(๕) เชิญผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ทรงคุณวุฒิให้ความเห็นเพื่อประกอบการพิจารณา(๖)ดำเนินการขอให้ศาลที่มีเขตอำนาจออกหมายเพื่อเข้าไปในเคหสถานหรือสถานที่ใด เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือเพื่อรวบรวมพยานหลักฐานก่อนการตรวจสอบหรือรวบรวมพยานหลักฐานดังกล่าวให้อนุกรรมการหรือพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนซึ่งได้รับมอบหมายแสดงความบริสุทธิ์เสียก่อนเท่าที่สามารถกระทำได้ให้ดำเนินการต่อหน้าผู้ครอบครองหรือดูแลสถานที่หรือผู้ซึ่งเกี่ยวข้องหรือถ้าหาบุคคลดังกล่าวนั้นไม่ได้ ก็ให้ดำเนินการต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนให้เป็นพยานในการนี้ให้ผู้ครอบครองหรือดูแลสถานที่หรือผู้ซึ่งเกี่ยวข้องให้ความร่วมมือเพื่อให้การปฏิบัติหน้าที่ของอนุกรรมการหรือพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนซึ่งได้รับมอบหมายเป็นไปโดยสะดวก(๗) มอบหมายให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง(๘) ปฏิบัติการอื่นตามกฎหมาย ตามระเบียบนี้ หรือที่ได้รับมอบหมายการดำเนินการตามข้อนี้ ให้นำระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีจ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงและค่าเดินทางของพยานบุคคลพยานผู้เชี่ยวชาญ พยานผู้ทรงคุณวุฒิและพนักงานเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๕๔และระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการขึ้นทะเบียนผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิพ.ศ. ๒๕๕๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลมข้อ ๒๗ การประชุมของคณะอนุกรรมการต้องมีอนุกรรมการมาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวนอนุกรรมการทั้งหมดเท่าที่มีอยู่จึงจะเป็นองค์ประชุมให้ประธานอนุกรรมการเป็นประธานในที่ประชุม ในกรณีที่ประธานอนุกรรมการไม่อยู่ในที่ประชุมหรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ให้รองประธานอนุกรรมการตามลำดับเป็นประธานในที่ประชุม ถ้าไม่มีรองประธานอนุกรรมการหรือมีแต่ไม่อยู่ในที่ประชุมหรือไม่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ให้ที่ประชุมเลือกอนุกรรมการคนหนึ่งทำหน้าที่เป็นประธานในที่ประชุมข้อ ๒๘ การลงมติของที่ประชุมคณะอนุกรรมการให้เป็นไปตามเสียงข้างมากของอนุกรรมการที่เข้าประชุมอนุกรรมการคนหนึ่งให้มีหนึ่งเสียงในการลงคะแนน ถ้าคะแนนเสียงเท่ากันให้ประธานในที่ประชุมออกเสียงเพิ่มขึ้นอีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาดในการประชุม ถ้ามีการพิจารณาเรื่องที่อนุกรรมการผู้ใดมีส่วนได้เสียอนุกรรมการผู้นั้นไม่มีสิทธิเข้าประชุมข้อ ๒๙ ในการพิจารณาของคณะอนุกรรมการให้พนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนเข้าชี้แจงรายละเอียดทั้งข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายและความเห็นพร้อมทั้งเสนอเอกสารและพยานหลักฐานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องต่อคณะอนุกรรมการข้อ ๓๐ เมื่อคณะอนุกรรมการมีมติให้รับคำร้องไว้พิจารณาแล้วหากคณะอนุกรรมการเห็นว่าคำร้องใดเป็นปัญหาข้อกฎหมายหรือมีข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานเพียงพอที่จะพิจารณาวินิจฉัยประเด็นตามคำร้องได้คณะอนุกรรมการอาจไม่จำต้องให้บุคคลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาชี้แจงเพื่อประกอบการพิจารณาวินิจฉัยข้อ ๓๑ เมื่อคณะอนุกรรมการได้ตรวจสอบสำนวนและพยานหลักฐานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องตามความจำเป็นและสมควรแล้วให้คณะอนุกรรมการพิจารณาสำนวนตามประเด็นคำร้องและบันทึกความเห็นเพื่อเสนอต่อคณะกรรมการโดยให้ลงลายมือชื่ออนุกรรมการทุกคนที่พิจารณาและมีมติในสำนวนนั้นบันทึกความเห็นของคณะอนุกรรมการ ประกอบด้วย(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา(๔) ข้อกฎหมายที่อ้างอิง(๕) ประเด็นหรือเรื่องอันควรพิจารณา(๖) ความเห็นเกี่ยวกับการใช้วิธีการชั่วคราวก่อนศาลมีคำพิพากษา(ถ้ามี)ข้อ ๓๒ เมื่อคณะอนุกรรมการได้พิจารณาสำนวนเสร็จสิ้นตามข้อ๓๑ แล้วให้สำนักงานนำสำนวนรวมทั้งบันทึกความเห็นของคณะอนุกรรมการเสนอต่อคณะกรรมการโดยเร็วหมวด ๕การพิจารณาของคณะกรรมการ ข้อ ๓๓ ให้คณะกรรมการมีอำนาจหน้าที่พิจารณาสำนวนที่ได้รับจากคณะอนุกรรมการหรือคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจหรือได้รับตามข้อ ๒๐ วรรคสอง แล้วแต่กรณีและมีมติให้ดำเนินการเสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรม หรือยุติเรื่อง หรือดำเนินการอื่นใดตามที่เห็นสมควรมติของคณะกรรมการให้ทำตามแบบรายงานผลการพิจารณาที่กำหนดและให้กรรมการทุกคนที่พิจารณาวินิจฉัยลงลายมือชื่อ เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ หรือเหตุอื่นที่คณะกรรมการกำหนดแบบรายงานผลการพิจารณาของคณะกรรมการ ประกอบด้วย(๑) ชื่อผู้ร้องและผู้ถูกร้อง(๒) เหตุแห่งการร้องและคำขอ(๓) สรุปข้อเท็จจริงที่ได้จากการพิจารณา(๔) ข้อกฎหมายที่อ้างอิง(๕) ประเด็นหรือเรื่องอันควรพิจารณา(๖) ความเห็นและมติของคณะกรรมการข้อ ๓๔ ในการประชุมถ้ามีการพิจารณาเรื่องที่กรรมการผู้ใดมีส่วนได้เสียกรรมการผู้นั้นไม่มีสิทธิเข้าประชุมหมวด ๖การเสนอเรื่องและฟ้องคดีต่อศาล ข้อ ๓๕ ในกรณีที่คณะกรรมการมีมติให้เสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมในสำนวนใด ให้สำนักงานดำเนินการให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์วิธีการ และเงื่อนไขตามกฎหมาย ข้อกำหนด ระเบียบ ข้อบังคับและรูปแบบที่แต่ละศาลกำหนดไว้และให้คณะกรรมการแต่งตั้งพนักงานผู้รับผิดชอบคดีเพื่อดำเนินการต่อไปในการนี้สำนักงานอาจมอบหมายพนักงานผู้รับผิดชอบสำนวนหรือเจ้าหน้าที่สำนักงานเป็นผู้ประสานคดีก็ได้ข้อ ๓๖ ในกรณีที่คณะกรรมการมีมติให้เสนอเรื่องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมแทนผู้เสียหายอาจมีมติขอให้ศาลใช้วิธีการชั่วคราวหรือการอื่นใดตามที่เห็นสมควรเพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในเบื้องต้นให้คณะกรรมการมีมติตามที่เห็นสมควรข้อ ๓๗ ในคดีที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีให้ผู้ร้องเป็นผู้รับผิดชอบ เว้นแต่คณะกรรมการจะมีมติเป็นอย่างอื่นการชำระค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีแทนผู้ร้องตามวรรคหนึ่งให้เป็นไปตามระเบียบที่สำนักงานกำหนดโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการในการดำเนินคดี ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีจัดทำบัญชีค่าใช้จ่ายอย่างละเอียดและรับรองไว้เป็นหลักฐานข้อ ๓๘ ในการดำเนินคดีให้เจ้าหน้าที่ของสำนักงานที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นพนักงานผู้รับผิดชอบคดีหรือผู้ประสานคดี แล้วแต่กรณี บันทึกรายงานการดำเนินคดีเสนอให้ผู้บังคับบัญชาทราบภายในสามวันทำการหลังจากเสร็จสิ้นการดำเนินคดีทุกครั้งข้อ ๓๙ การดำเนินคดีในทางจำหน่ายสิทธิของผู้ร้องเช่น การประนีประนอมยอมความ การสละสิทธิในการอุทธรณ์หรือฎีกาหรือขอให้พิจารณาคดีใหม่ในคดีที่อยู่ระหว่างการพิจารณาของศาล จะกระทำได้ต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการโดยให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีมีหน้าที่เสนอขอความเห็นชอบดังกล่าวข้อ ๔๐ เมื่อศาลได้มีคำวินิจฉัย คำพิพากษาหรือคำสั่งคดีใดแล้ว ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีมีหน้าที่ขอคัดสำเนาคำวินิจฉัยคำพิพากษา หรือคำสั่งคดีนั้น กรณีไม่สามารถคัดคำวินิจฉัย คำพิพากษาหรือคำสั่งได้ให้บันทึกย่อคำวินิจฉัย คำพิพากษา หรือคำสั่ง ส่งเสนอแทนกรณีที่เป็นคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลที่อาจอุทธรณ์หรือฎีกาได้ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีโดยผ่านการพิจารณาของสำนักงานดำเนินการตามวรรคหนึ่งพร้อมความเห็นว่า สมควรอุทธรณ์หรือฎีกาหรือไม่เสนอต่อคณะกรรมการภายในสิบวันนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้น ในการนี้ คณะกรรมการอาจขอความเห็นจากคณะอนุกรรมการก่อนดำเนินการก็ได้ข้อ ๔๑ กรณีที่คู่กรณีหรือคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งในคดีใด ให้พนักงานผู้รับผิดชอบคดีโดยผ่านการพิจารณาของสำนักงานจัดทำร่างคำแก้อุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษา หรือคำสั่งคดีนั้นเสนอต่อคณะกรรมการพิจารณาภายในสิบวันนับแต่วันที่ได้รับสำเนาอุทธรณ์หรือฎีกาคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นในการนี้คณะกรรมการอาจขอความเห็นจากคณะอนุกรรมการก่อนดำเนินการก็ได้หมวด ๗การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ข้อ ๔๒ ในระหว่างดำเนินการถ้าคณะกรรมการเห็นว่าคำร้องใดอาจดำเนินการไกล่เกลี่ยได้โดยไม่จำต้องเสนอเรื่องต่อศาลหรือฟ้องคดีต่อศาลให้คณะอนุกรรมการดำเนินการตามหลักเกณฑ์และวิธีการตามที่คณะกรรมการกำหนดบทเฉพาะกาล ข้อ ๔๓ บรรดาคำร้องที่ขอให้เสนอเรื่องต่อศาลหรือฟ้องคดีต่อศาลที่ได้ยื่นหรือส่งต่อสำนักงานไว้แล้วก่อนระเบียบนี้ใช้บังคับให้ถือเป็นคำร้องและให้พิจารณาตามระเบียบนี้ต่อไปข้อ ๔๔ ให้คณะอนุกรรมการพิจารณาการเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมตามที่คณะกรรมการแต่งตั้งก่อนที่ระเบียบนี้ใช้บังคับเป็นคณะอนุกรรมการด้านคดีสิทธิมนุษยชนเพื่อพิจารณาเสนอเรื่องต่อศาลรัฐธรรมนูญหรือศาลปกครองหรือฟ้องคดีต่อศาลยุติธรรมตามระเบียบนี้ประกาศณ วันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๔ศาสตราจารย์อมรา พงศาพิชญ์ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติปริยานุช/ผู้จัดทำ๖ มิถุนายน๒๕๕๔ณัฐวดี ดำรง/ตรวจ๖ มิถุนายน๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๘/ตอนที่ ๔๔ ก/หน้า ๓๑/๓ มิถุนายน ๒๕๕๔