ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวปฏิบัติในการนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่องพ.ศ.๒๕๔๕[๑] โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๓๖ บัญญัติ ว่า การนั่งพิจารณาคดีของศาลต้องมีผู้พิพากษาหรือตุลาการครบองค์คณะและผู้พิพากษาหรือตุลาการซึ่งมิได้นั่งพิจารณาคดีใดจะทำคำพิพากษาหรือคำวินิจฉัยคดีนั้นมิได้เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยหรือมีเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้ และมาตรา ๒๔๑วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าในคดีอาญาจำเลยย่อมมีสิทธิได้รับการพิจารณาคดีด้วยความรวดเร็วต่อเนื่องและเป็นธรรม ซึ่งมีความมุ่งหมายที่จะให้ผู้พิพากษาที่เป็นองค์คณะผู้พิพากษาในคดีใดได้รับผิดชอบสืบพยานคดีนั้นตั้งแต่เริ่มต้นไปจนเสร็จการพิจารณาและพิพากษาคดีเพื่อสร้างความเข้มแข็งของระบบองค์คณะและเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพในการพิจารณาพิพากษาคดีของศาลโดยเฉพาะในการรับฟังและชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานซึ่งการที่จะให้บรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าวจำเป็นที่องค์คณะผู้พิพากษาไม่ว่าจะเป็นผู้พิพากษา คนเดียวหรือหลายคนจะต้องได้นั่งพิจารณาสืบพยานหลักฐานในคดีนั้นตั้งแต่เริ่มต้นต่อเนื่องไปจนเสร็จการพิจารณาและทำคำพิพากษา ศาลชั้นต้นทั้งหลายจึงต้องปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีเป็นการพิจารณาคดีต่อเนื่องติดต่อกันไปเพื่อให้การนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่องเป็นไปโดยเรียบร้อยอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาออกระเบียบไว้ดังต่อไปนี้หมวด๑บททั่วไป ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวปฏิบัติในการนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่อง พ.ศ. ๒๕๔๕ข้อ ๒ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศเป็นต้นไป เว้นแต่ข้อ ๓ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ เป็นต้นไปหมวด๒องค์คณะผู้พิพากษา ข้อ ๓สำนวนคดีซึ่งองค์คณะผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายประกอบด้วยผู้พิพากษาหลายคนให้ผู้พิพากษาในองค์คณะทั้งเจ้าของสำนวนและองค์คณะมีหน้าที่และความรับผิดชอบร่วมกันในการนั่งพิจารณาการพิจารณา ตลอดจนการทำคำพิพากษาหรือวินิจฉัยชี้ขาดคดีนั้นในการสืบพยานบุคคลให้องค์คณะผู้พิพากษาร่วมกันฟังคำเบิกความสังเกตอากัปกิริยาตลอดจนซักถามพยานเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงที่ถูกต้องสมบูรณ์ข้อ ๔ผู้พิพากษาประจำศาลอาจได้รับมอบหมายให้เป็นเจ้าของสำนวนคดีได้ตามความเหมาะสมหมวด๓การนั่งพิจารณา ข้อ ๕ ผู้พิพากษาพึงตระหนักว่าเป็นหน้าที่และบทบาทของผู้พิพากษาที่จะต้องควบคุมดูแลให้การพิจารณาคดีเป็นไปโดยสะดวกรวดเร็วและต่อเนื่อง ทั้งจะต้องประสานงานกับคู่ความ ทนายความและพนักงานอัยการเพื่อให้เกิดผลดังกล่าวข้อ ๖คดีที่จำเลยให้การต่อสู้หรือให้การปฏิเสธซึ่งต้องสืบพยานหลักฐานต่อไปให้ศาลสืบพยานอย่างต่อเนื่องติดต่อกันไปจนกว่าจะเสร็จการพิจารณาข้อ ๗ คดีตามข้อ ๖ ให้ศาลกำหนดให้มีการประชุมคดีโดยอาจกำหนดนัดพร้อมคู่ความทุกฝ่ายหรือนัดชี้สองสถานเพื่อกำหนดประเด็นในคดีและเพื่อที่จะทราบข้อมูลเกี่ยวกับพยานหลักฐานทั้งหมดซึ่งรวมถึง(๑) การกำหนดจำนวนพยานซึ่งศาลควรพิจารณาอนุญาตให้สืบพยานเท่าที่จำเป็นและการกำหนดระยะเวลาที่จะใช้ในการสืบพยานให้เหมาะสมแก่รูปคดี(๒)การสอบถามถึงปัญหาและข้อขัดข้องเกี่ยวกับการนำพยานมาศาลหรือเหตุอื่นใดที่อาจทำให้การพิจารณาคดีล่าช้าตลอดจนวิธีการป้องกันและแก้ไข(๓)การหาช่องทางที่จะให้คู่ความในคดีแพ่งตกลงเกี่ยวกับการพิจารณาคดีโดยวิธีการอื่นแทนการสืบพยานเช่น การให้ผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ชี้ขาดข้อเท็จจริงในบางเรื่องการส่งเรื่องให้อนุญาโตตุลาการเป็นผู้ชี้ขาด หรือการให้คู่ความท้ากัน เป็นต้น(๔) การหาลู่ทางไกล่เกลี่ยหรือให้คู่ความประนีประนอมยอมความกัน(๕)การให้คู่ความรับข้อเท็จจริงในบางเรื่องหรือสละประเด็นที่ไม่สำคัญ(๖)การขอให้พนักงานอัยการส่งสำเนาบันทึกของพนักงานสอบสวนในคดีนั้นแก่ศาลและจำเลยเพื่อประกอบการพิจารณาว่าจำเป็นจะต้องนำสืบพนักงานสอบสวนเป็นพยานหรือไม่(๗) การให้คู่ความตกลงใช้วิธีการอื่นใดที่จะทำให้การสืบพยานหรือกระบวนการรับฟังพยานหลักฐานของศาลเสร็จไปได้โดยรวดเร็วเช่นการยื่นบัญชีระบุพยานและเอกสารทั้งหมดที่คู่ความประสงค์จะอ้างอิงพร้อมสำเนาล่วงหน้าเพื่อให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตรวจสอบว่าจะรับรองความถูกต้องของเอกสารใดได้บ้างโดยจัดเอกสารรวมเป็นเล่มมีดรรชนีประกอบและเรียงตามลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหรือการให้คู่ความส่งข้อเท็จจริงให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งตอบว่าจะรับรองหรือปฏิเสธข้อเท็จจริงดังกล่าวหรือการตกลงให้ใช้สำเนาเอกสารแทนต้นฉบับเป็นต้นข้อ ๘ ก่อนการประชุมคดี องค์คณะผู้พิพากษาต้องตรวจคำคู่ความให้เข้าใจถึงรูปคดีข้ออ้างและข้อเถียงของคู่ความแต่ละฝ่าย ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับคดีตลอดจนควรพิจารณาถึงแนวทางที่จะทำให้การพิจารณาคดีเสร็จไปโดยรวดเร็วตามวิธีการที่กำหนดไว้ในข้อ๗ข้อ ๙ ในการกำหนดนัดสืบพยานคดีตามข้อ ๖ ศาลพึงคำนึงถึงสิทธิเสรีภาพของจำเลยในคดีอาญาโดยให้พิจารณากำหนดนัดสืบพยานคดีอาญาก่อนคดีแพ่งเท่าที่พึงกระทำได้และให้นัดสืบพยานคดีที่จำเลยต้องขังระหว่างพิจารณาก่อนโดยเฉพาะอย่างยิ่งคดีที่มีอัตราโทษเล็กน้อยข้อ ๑๐เพื่อมิให้เกิดข้อขัดข้องแก่การนั่งพิจารณาคดีครบองค์คณะและต่อเนื่องศาลพึงระมัดระวังในการใช้ดุลพินิจส่งประเด็นไปสืบพยานที่ศาลอื่นเฉพาะกรณีที่มีความจำเป็นซึ่งพยานไม่อาจเดินทางมาศาลที่พิจารณาคดีได้แต่ทั้งนี้จะต้องแยกส่งประเด็นไปตั้งแต่โอกาสแรกที่จะกระทำได้การส่งประเด็นไปสืบพยานโจทก์ในคดีอาญาศาลจะต้องคำนึงถึงสิทธิและโอกาสของจำเลยที่จะไปฟังการพิจารณาคดีประกอบด้วยสำหรับพยานที่เป็นพนักงานสอบสวนหรือเจ้าพนักงานซึ่งเกี่ยวข้องกับการจับกุมจำเลยศาลไม่ควรอนุญาตให้ส่งประเด็นไปสืบพยานที่ศาลอื่นเนื่องจากเป็นหน้าที่ของพยานที่จะต้องมาเบิกความต่อศาลที่พิจารณาคดีในการกำหนดวันนัดสืบพยานประเด็นศาลที่พิจารณาคดีและศาลที่รับประเด็นพึงคำนึงถึงความสะดวกของพยานและคู่ความประกอบด้วยและให้ศาลที่รับประเด็นเอาใจใส่และเอื้อเฟื้อสืบพยานประเด็นตามนัดให้แล้วเสร็จโดยรวดเร็วข้อ ๑๑ให้ศาลปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีสำหรับคดีตามข้อ ๖ ซึ่งค้างพิจารณาอยู่ในวันที่ประกาศใช้ระเบียบนี้เป็นการนั่งพิจารณาคดีต่อเนื่องตามระเบียบนี้โดยให้ตรวจสอบจำนวนพยานที่เหลือและกำหนดระยะเวลาที่จะใช้ในการสืบพยานต่อไปให้เหมาะสมในการนี้ศาลอาจจัดการประชุมคดีตามแนวทางข้อ ๗ โดยอนุโลมในวันนั่งพิจารณานัดต่อไปถ้ายังไม่สามารถดำเนินการได้ก็ให้จัดการในวันนั่งพิจารณานัดถัดไปจนกว่าจะปรับการนั่งพิจารณาคดีให้เป็นไปตามระเบียบนี้ได้ในกรณีที่มีคดีตามวรรคหนึ่งจำนวนมากศาลอาจจัดทำแผนงานกำหนดวิธีการและขั้นตอนดำเนินการปรับระบบการนั่งพิจารณาคดีเหล่านี้เป็นพิเศษเพื่อให้การนั่งพิจารณาคดีทั้งหมดของศาลเป็นไปตามระเบียบนี้โดยรวดเร็วหมวด๔การส่งเสริมและติดตามผล ข้อ ๑๒ ให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นอธิบดีผู้พิพากษาภาคและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลพิจารณาดำเนินงานส่วนธุรการของศาลในเรื่องการนำสืบพยานหลักฐานโดยจัดวางระบบงานเพื่อทราบข้อขัดข้องเกี่ยวกับคู่ความและพยานหลักฐานที่ศาลหรือคู่ความจะนำสืบได้ล่วงหน้าและสามารถแก้ไขข้อขัดข้องนั้นได้เสียก่อนวันนัดสืบพยานโดยประสานงานกับสำนักงานศาลยุติธรรม หน่วยงานและบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้องตามความจำเป็นเหมาะสมของแต่ละศาลข้อ ๑๓ ให้อธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นอธิบดีผู้พิพากษาภาคและผู้พิพากษาหัวหน้าศาลดูแลให้การพิจารณาและพิพากษาคดีในศาลที่รับผิดชอบเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้และให้สำนักงานศาลยุติธรรมส่งเสริมและสนับสนุนศาลต่าง ๆในการดำเนินการตามระเบียบนี้ พร้อมทั้งรายงานสภาพปัญหา อุปสรรคและแนวทางแก้ไขต่อประธานศาลฎีกาประกาศณ วันที่ ๑๗ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๕สันติ ทักราลประธานศาลฎีกาวิภา/ผู้จัดทำ๒๗ตุลาคม ๒๕๕๓พัสสน/ผู้ตรวจ๑๑มกราคม ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๙/ตอนที่ ๑๑๒ ก/หน้า ๑๘/๑๑ พฤศจิกายน ๒๕๔๕