กฎกระทรวงฉบับที่ ๓(พ.ศ. ๒๔๙๗)ออกตามความในพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดนพ.ศ. ๒๔๙๗[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๒๐ และมาตรา ๓๐ แห่งพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดนพ.ศ. ๒๔๙๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้ส่วนที่ ๑ประเภทเครื่องแบบ ข้อ ๑ เครื่องแบบสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนมี๒ ประเภท คือ(๑) เครื่องแบบปกติ(๒) เครื่องแบบฝึกหมวด ๑เครื่องแบบปกติ ข้อ ๒เครื่องแบบปกติประกอบด้วย(๑) หมวกทรงหม้อตาลสีกากี(๒) เสื้อคอพับหรือคอพับเปิดคอแขนยาวสีกากี(๓) กางเกงขายาวสีกากี(๔) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล คาดทับขอบกางเกง(๕) รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำหรือสีน้ำตาลสมาชิกหญิงจะใช้หมวกหนีบเสื้อแขนสั้นแบบหญิงหรือกระโปรงสีกากีก็ได้หมวด ๒เครื่องแบบฝึก ข้อ ๓เครื่องแบบฝึกประกอบด้วย(๑) หมวกทรงหม้อตาล หมวกหนีบ หมวกแก๊ปทรงอ่อน หรือหมวกเหล็กสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว(๒) เสื้อคอพับ หรือคอพับเปิดคอแขนยาวหรือแขนสั้นสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว(๓) กางเกงขายาวด้านหลังมีกระเป๋าพิเศษสำหรับบรรจุซองกระสุน ๒ กระเป๋า กางเกงขายาวหรือกางเกงขาสั้นสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว(๔) เข็มขัดหนังสีน้ำตาล เข็มขัดผ้าสีกากีหรือสีกากีแกมเขียว(๕) รองเท้าหุ้มข้อหนังสีดำ หรือสีน้ำตาลในกรณีใช้กางเกงขายาว ให้สวมรองเท้าหุ้มข้อทับขากางเกงหรือจะใช้สนับแข้งสีเดียวกับสีของรองเท้าด้วยก็ได้สมาชิกหญิงจะใช้เสื้อแขนสั้นแบบหญิง หรือกระโปรงสีกากีหรือสีกากีแกมเขียวก็ได้เครื่องแบบฝึกนี้เมื่อใช้สีใด ให้ใช้ส่วนประกอบสีเดียวกันเว้นแต่รองเท้าให้เป็นไปตาม (๕)ส่วนที่ ๒ส่วนของเครื่องแบบ หมวด ๑หมวก ข้อ ๔ หมวกมี๔ แบบ คือ(๑) หมวกทรงหม้อตาล มีกะบังดำมันและมีเครื่องประกอบดังนี้ก. สายรัดคางสีดำกว้าง ๑ เซนติเมตรข. ดุมโลหะสีทองดุนเป็นรูปพระนเรศวรทรงช้างขนาดเล็กตรึงปลายสายรัดคางติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุมค. เครื่องหมายตราหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทองดุนเป็นรูปอุนาโลมประดับด้วยช่อชัยพฤกษ์ มีพระมหามงกุฎครอบอุนาโลม ภายใต้อุนาโลมมีอักษรว่าไทยต้องเป็นไทยง. ผ้าพันหมวกทำด้วยผ้า หรือสักหลาดพื้นสีดำขนาดกว้าง ๔เซนติเมตร และมีขลิบทำด้วยผ้า หรือสักหลาดสีเหลือง ขนาดกว้าง ๕ มิลลิเมตร เป็นขอบทั้งด้านบนและด้านล่าง(๒) หมวกหนีบมีเครื่องประกอบ ดังนี้ก. ขอบหมวกสีดำ ด้านบนขลิบด้วยผ้าหรือสักหลาดสีเหลือง กว้าง๕ มิลลิเมตร โดยรอบข. เครื่องหมายตราหน้าหมวก มีลักษณะเช่นเดียวกับที่กล่าวใน(๑) ค. แต่ขนาดเล็กกว่า ติดทางด้านซ้ายเหนือขอบหมวกห่างจากมุมพับ ๔ เซนติเมตร(๓) หมวกแก๊ปทรงอ่อนมีเครื่องหมายตราหน้าหมวกลักษณะเช่นเดียวกับที่กล่าวใน(๒) ข. ติดตรงกึ่งกลางด้านหน้าของหมวก(๔) หมวกเหล็ก มีสายรัดคางสีเดียวกับหมวก กว้าง ๑ เซนติเมตรหมวด ๒เสื้อ ข้อ ๕ เสื้อมี๒ แบบ คือ(๑) เสื้อคอพับ มีดุมที่คอและแนวอกเสื้อรวม ๕ ดุมแขนยาวรัดข้อมือ มีดุมข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้นเพียงศอกมีกระเป๋าและปกที่อกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋า มีดุมขัดกระเป๋าข้างละ ๑ ดุมที่มุมกระเป๋าด้านล่างและมุมปากกระเป๋าเป็นรูปตัดพองามกับมีอินทรธนูอ่อน ทำด้วยผ้าสีเดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากด้านไหล่ไปทางคอปลายมน ด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตรเย็บติดกับตะเข็บเสื้อ ด้านคอกว้าง ๓ เซนติเมตร ยาวตามขนาดของบ่า ตอนปลายขัดดุมขนาดเล็กดุมทั้งสิ้นที่กล่าวนี้มีลักษณะกลมแบนทำด้วยวัตถุสีน้ำตาล ถ้าเป็นเสื้อชนิดแขนสั้นแบบหญิงให้ใช้แขนสั้นเหนือศอกประมาณ ๕ เซนติเมตร(๒) เสื้อคอพับเปิดคอ มีดุมที่แนวอกเสื้อระยะห่างกันพอสมควรและมีส่วนประกอบอย่างอื่นเช่นเดียวกับเสื้อคอพับตาม (๑)เมื่อสวมเสื้อนี้ต้องสอดชายเสื้อให้อยู่ภายในกางเกงหรือกระโปรงในเวลาที่มิได้บังคับแถว หรือประจำแถว เมื่อใช้เสื้อแบบ (๑)สีกากีชนิดแขนยาว จะผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีด้วยก็ได้และให้สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่ ๒หมวด ๓กางเกงและกระโปรง ข้อ ๖กางเกงมี ๓ แบบ คือ(๑) กางเกงขายาวไม่พับปลายขา(๒) กางเกงขายาวไม่พับปลายขาด้านหลังมีกระเป๋าพิเศษสำหรับบรรจุซองกระสุน ๒ กระเป๋า(๓) กางเกงขาสั้นเพียงเข่าข้อ ๗กระโปรงยาวประมาณครึ่งน่อง มีจีบพับทบตรงกลางด้านหลัง ชายกระโปรงไม่บานหมวด ๔เข็มขัด ข้อ ๘เข็มขัดมี ๒ แบบ คือ(๑) เข็มขัดหนังเลี่ยน กว้าง ๔.๕ เซนติเมตรหัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางตั้ง มีเข็มสำหรับสอดรู ๑เข็ม(๒) เข็มขัดผ้า กว้าง ๕ เซนติเมตรหัวเข็มขัดทำด้วยโลหะมีขอเกี่ยวหมวด ๕รองเท้าถุงเท้า และสนับแข้ง ข้อ ๙รองเท้ามี ๒ แบบ คือ(๑) รองเท้าหุ้มส้นหนังชนิดผูกเชือก(๒) รองเท้าหุ้มข้อหนังชนิดผูกเชือกรองเท้าทุกแบบต้องไม่มีลวดลายอย่างใดเวลาสวมรองเท้าต้องสวมถุงเท้าสีเดียวกับรองเท้า เว้นแต่เมื่อใช้กางเกงขาสั้นให้สวมถุงเท้ายาวสีเดียวกับสีของกางเกงข้อ ๑๐สนับแข้งหนังเลี่ยน ใช้ประกอบกับรองเท้าหุ้มข้อหมวด ๖เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อ ข้อ ๑๑เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อ ทำด้วยผ้าหรือสักหลาดเป็นรูปอาร์ม กว้าง ๗เซนติเมตร ยาว ๙ เซนติเมตร ตอนบนเป็นพื้นสีดำกว้าง ๓ เซนติเมตร ตอนล่างเป็นพื้นสีธงชาติกลัดติดที่โคนแขนเสื้อเครื่องแบบด้านไหล่ข้างซ้ายหมวด ๗เครื่องหมายสังกัด ข้อ ๑๒สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกองมีเครื่องหมายสังกัด คือ(๑) เครื่องหมายสังกัดภาค เป็นตัวเลขอารบิคทำด้วยโลหะสีทองกลัดติดที่เครื่องหมายประกอบที่ไหล่เสื้อบนแผ่นอาร์ม ส่วนบนตรงกึ่งกลางของพื้นสีดำ(๒) เครื่องหมายสังกัดจังหวัด เป็นตัวอักษรย่อชื่อจังหวัดทำด้วยโลหะสีทองติดที่ปกคอเสื้อข้างขวา(๓) เครื่องหมายสังกัดกองร้อยเป็นตัวเลขอารบิคทำด้วยโลหะสีทอง ติดที่ปกคอเสื้อข้างซ้ายข้อ ๑๓สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทสำรองและประเภทกองหนุน ให้ใช้เครื่องหมายสังกัดภาคและเครื่องหมายสังกัดจังหวัดเช่นเดียวกับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกองสำหรับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทสำรอง ให้ใช้อักษรย่อ สร.และสำหรับสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทกองหนุน ให้ใช้อักษรย่อ นก. ทำด้วยโลหะสีทองติดที่ปกคอเสื้อข้างซ้ายหมวด ๘เลขหมายประจำตัว ข้อ ๑๔สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนประเภทประจำกอง ให้มีเลขหมายประจำตัวเป็นตัวเลขอารบิคทำด้วยโลหะสีทองติดเหนือกระเป๋าเสื้อด้านขวาส่วนที่ ๓การใช้เครื่องแบบ ข้อ ๑๕สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนทุกประเภท มีสิทธิที่จะแต่งเครื่องแบบตามกฎกระทรวงนี้ตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทยข้อ ๑๖เพื่อประโยชน์ในการฝึกหรือปฏิบัติหน้าที่ในบางโอกาส ผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดนจะกำหนดเครื่องแบบฝึกหรือเครื่องประกอบเครื่องแบบฝึกตามความจำเป็นก็ได้ข้อ ๑๗ผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดนจะสั่งให้สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนแต่งเครื่องแบบประเภทใดใช้หรืองดใช้เครื่องประกอบชนิดใดในกรณีใดตามความเหมาะสมแก่พฤติการณ์ก็ได้ส่วนที่ ๔เบ็ดเตล็ด ข้อ ๑๘สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หรือได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นๆ ได้ตามหมายกำหนดการ และให้ประดับเฉพาะเครื่องแบบปกติในโอกาสทั่ว ๆไปให้ใช้แพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ๆ ทำเป็นแผ่นกว้างไม่เกิน ๑.๕ เซนติเมตรติดที่อกเสื้อเบื้องซ้ายเหนือกระเป๋าบนข้อ ๑๙ในเวลาแต่งเครื่องแบบ ห้ามมิให้ใช้สิ่งอื่นใดติดหรือทับเครื่องแบบ นอกจากเครื่องหมายที่ทางราชการอนุญาตข้อ ๒๐ให้กระทรวงมหาดไทยจัดทำหรือเขียนรูปตัวอย่างเครื่องแบบตามกฎกระทรวงนี้ขึ้นไว้เป็นมาตรฐานให้ไว้ ณ วันที่ ๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๗พลเรือโท สุนาวินวิวัฒรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือเนื่องจากได้มีพระราชกฤษฎีกาประกาศบังคับใช้พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ.๒๔๙๗ ในบางจังหวัดแล้ว จึงเป็นการสมควรตรากฎกระทรวงกำหนดเครื่องแบบสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนขึ้นไว้เพื่อให้การได้เป็นไปตามพระราชบัญญัติจุฑามาศ/ปรับปรุง๒๔สิงหาคม ๒๕๕๘ปิติวรรณ/ปรับปรุง๗สิงหาคม ๒๕๖๓อรญา/ตรวจ๒๙กันยายน ๒๕๖๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๗๑/ตอนที่ ๘๑/หน้า ๑๘๒๐/๗ ธันวาคม ๒๔๙๗