คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 52/2529หลักกฎหมาย: ป.วิ.อ.มาตรา13มิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศการจะให้มีล่ามแปลหรือไม่เป็นดุลพินิจของศาล แม้ในวันสอบคำให้การจำเลยศาลชั้นต้นจะมิได้จัดล่ามแปลคำฟ้องเป็นภาษาอังกฤษให้แก่จำเลยซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟังแต่จำเลยยังมิได้ให้การในวันนั้นโดยได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลในอีกหนึ่งเดือนต่อมาโดยมีลายมือชื่อของล่ามลงไว้ด้วยแสดงว่าจำเลยเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันสอบคำให้การจำเลยแล้วทั้งต่อมาก็ปรากฏว่ามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณาคดีจึงไม่เป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่.ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 ตามฟ้องโจทก์ จำเลยที่ 2ฎีกาว่า ศาลมิได้ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 โดยไม่มีล่ามแปลให้จำเลยที่ 2 ในวันชี้สองสถาน กระบวนพิจารณาของศาลทั้งหมดเป็นโมฆะ ขอให้สั่งยกเลิกกระบวนพิจารณาศาลชั้นต้น ทำการพิจารณาและพิพากษาต่อไปศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าในวันชี้สองสถานของศาลอาญาปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2526 ว่า ในการที่ศาลอ่านคำฟ้องและอธิบายคำฟ้องให้จำเลยทั้งสองฟังนั้น ไม่ปรากฏว่าได้ใช้ล่ามแปลภาษีไทยเป็นภาษาอังกฤษให้จำเลยทั้งสองซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟัง ในรายงานกระบวนพิจารณามีว่าจำเลยขอต่อสู้คดีและจะให้การในวันนัดพิจารณาคดี และจำเลยทั้งสองจะหาทนายความเอง จึงมีปัญหาตามที่จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า การที่ศาลชั้นต้นไม่ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 นั้น จะเป็นเหตุให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาทั้งหมดของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่าในวันชี้สองสถานแม้จะไม่มีล่ามแปลให้จำเลยทั้งสองฟังก็ตาม แต่ต่อมาปรากฏว่าในวันที่ 2 สิงหาคม 2526 จำเลยทั้งสองได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลโดยมีลายมือชื่อของล่ามได้ลงไว้ด้วย จึงแสดงให้เห็นว่าจำเลยทั้งสองต่างเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันชี้สองสถานแล้วนอกจากนี้ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลภายหลังที่มีการสืบพยานโจทก์และจำเลยทุกครั้งว่ามีล่ามแปลโดยล่ามได้ลงลายมือชื่อไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา เมื่อได้พิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 ซึ่งบัญญัติว่าในการพิจารณาให้ใช้ภาษาไทย แต่ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศก็ให้ใช้ล่ามแปล บทบัญญัติดังกล่าวมิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศ การจะใช้ล่ามแปลหรือไม่จึงเป็นดุลพินิจของศาล การที่ศาลชั้นต้นมิได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานดังกล่าวมาแล้ว น่าเชื่อว่าศาลชั้นต้นได้พิจารณาเล็งเห็นว่ายังไม่จำเป็นเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏต่อมาว่า การยื่นคำให้การของจำเลยทั้งสอง โดยแต่งทนายความให้ว่าต่างและต่อมามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณานั้น ดังนั้นที่ศาลชั้นต้นไม่ได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานจึงไม่ทำให้กระบวนพิจารณาของศาลเสียไป อันจะเป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่ ฎีกาจำเลยที่ 2 ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 52/2529พนักงานอัยการ กรมอัยการโจทก์นาย โรเบิร์ต นอร์มัน ดรูรี่ กับพวกจำเลย ป.วิ.อ. ม. 13ป.วิ.อ.มาตรา13มิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศการจะให้มีล่ามแปลหรือไม่เป็นดุลพินิจของศาล แม้ในวันสอบคำให้การจำเลยศาลชั้นต้นจะมิได้จัดล่ามแปลคำฟ้องเป็นภาษาอังกฤษให้แก่จำเลยซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟังแต่จำเลยยังมิได้ให้การในวันนั้นโดยได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลในอีกหนึ่งเดือนต่อมาโดยมีลายมือชื่อของล่ามลงไว้ด้วยแสดงว่าจำเลยเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันสอบคำให้การจำเลยแล้วทั้งต่อมาก็ปรากฏว่ามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณาคดีจึงไม่เป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่.ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 ตามฟ้องโจทก์ จำเลยที่ 2ฎีกาว่า ศาลมิได้ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 โดยไม่มีล่ามแปลให้จำเลยที่ 2 ในวันชี้สองสถาน กระบวนพิจารณาของศาลทั้งหมดเป็นโมฆะ ขอให้สั่งยกเลิกกระบวนพิจารณาศาลชั้นต้น ทำการพิจารณาและพิพากษาต่อไปศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าในวันชี้สองสถานของศาลอาญาปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2526 ว่า ในการที่ศาลอ่านคำฟ้องและอธิบายคำฟ้องให้จำเลยทั้งสองฟังนั้น ไม่ปรากฏว่าได้ใช้ล่ามแปลภาษีไทยเป็นภาษาอังกฤษให้จำเลยทั้งสองซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟัง ในรายงานกระบวนพิจารณามีว่าจำเลยขอต่อสู้คดีและจะให้การในวันนัดพิจารณาคดี และจำเลยทั้งสองจะหาทนายความเอง จึงมีปัญหาตามที่จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า การที่ศาลชั้นต้นไม่ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 นั้น จะเป็นเหตุให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาทั้งหมดของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่าในวันชี้สองสถานแม้จะไม่มีล่ามแปลให้จำเลยทั้งสองฟังก็ตาม แต่ต่อมาปรากฏว่าในวันที่ 2 สิงหาคม 2526 จำเลยทั้งสองได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลโดยมีลายมือชื่อของล่ามได้ลงไว้ด้วย จึงแสดงให้เห็นว่าจำเลยทั้งสองต่างเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันชี้สองสถานแล้วนอกจากนี้ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลภายหลังที่มีการสืบพยานโจทก์และจำเลยทุกครั้งว่ามีล่ามแปลโดยล่ามได้ลงลายมือชื่อไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา เมื่อได้พิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 ซึ่งบัญญัติว่าในการพิจารณาให้ใช้ภาษาไทย แต่ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศก็ให้ใช้ล่ามแปล บทบัญญัติดังกล่าวมิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศ การจะใช้ล่ามแปลหรือไม่จึงเป็นดุลพินิจของศาล การที่ศาลชั้นต้นมิได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานดังกล่าวมาแล้ว น่าเชื่อว่าศาลชั้นต้นได้พิจารณาเล็งเห็นว่ายังไม่จำเป็นเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏต่อมาว่า การยื่นคำให้การของจำเลยทั้งสอง โดยแต่งทนายความให้ว่าต่างและต่อมามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณานั้น ดังนั้นที่ศาลชั้นต้นไม่ได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานจึงไม่ทำให้กระบวนพิจารณาของศาลเสียไป อันจะเป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่ ฎีกาจำเลยที่ 2 ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน.(สมศักดิ์ เกิดลาภผล-อำนวย อินทุภูติ-ดำริ ศุภพิโรจน์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. น่าสังเกตว่าคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เรียกวันที่ศาลอ่านอธิบายฟ้องให้จำเลยในคดีอาญาฟัง และถามจำเลยว่าได้กระทำผิดจริงหรือไม่ จะให้การอย่างไร อันเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาชั้นก่อนการสืบพยาน ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 172 วรรคสอง ว่าวันชี้สองสถาน ซึ่งอาจทำให้ฉงนได้ว่า"วันชี้สองสถาน" ในคดีอาญามีด้วยหรือ ในทางปฏิบัติมักจะนิยมเรียกวันดังกล่าวนี้ว่า "วันสอบคำให้การจำเลย" หรือ "วันนัดชี้"ทั้งนี้เพื่อมิให้ไปสับสนกับคำว่า "วันชี้สองสถาน" ในคดีแพ่งซึ่งเป็นคำที่มีความหมายโดยเฉพาะแน่นอนแล้วว่าหมายถึงวันที่ศาลชั้นต้นทำการกำหนดประเด็นข้อพิพาทและหน้าที่นำสืบในคดีนั้น โดยพิเคราะห์จากคำคู่ความเป็นหลัก โดยจะกระทำต่อหน้าหรือลับหลังคู่ความหรือจะสอบถามคู่ความด้วยหรือไม่ไม่สำคัญ ที่ศาลฎีกาเรียกวันสอบคำให้การจำเลยในคดีนี้ว่าวันชี้สองสถาน น่าจะเรียกไปตามที่จำเลยใช้คำนี้มาก่อนในฎีกาของจำเลยที่ 2 มากกว่าที่จะจงใจวางเป็นหลักให้เรียกวันสอบคำให้การจำเลยเป็นวันชี้สองสถานในคดีอาญาต่อไปในกฎหมายอังกฤษมีคำที่เรียกวันสอบคำให้การจำเลยในคดีอาญานี้ไว้โดยเฉพาะว่า "แอะเรนเม็นท์" (arraignment) หาได้ใช้คำเดียวกันกับการชี้สองสถานในคดีแพ่งไม่ 2. สำหรับปัญหาเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้แก่จำเลยในคดีอาญาที่ไม่เข้าใจภาษาไทยนั้น แม้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจะมีบัญญัติเป็นหลักกว้าง ๆ ไว้เพียงมาตราเดียว คือ มาตรา 13 ว่า"...ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศหรือภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทยย ก็ให้ใช้ล่ามแปล" ซึ่งคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้อธิบายบทบัญญัติดังกล่าวมิใช่บทบังคับศาล หากแต่เป็นเรื่องที่อยู่ในดุลพินิจของศาลที่จะพิจารณาตามความเหมาะสมเป็นกรณีไปว่าควรจะให้มีล่ามแปลหรือไม่ การวางหลักให้ยืดหยุ่นไว้เช่นนั้นไม่น่าจะมีข้อโต้แย้งประการใด แต่ในการใช้ดุลพินิจของศาลนั้น ควรจะได้คำนึงถึงหลักกฎหมายและวิธีปฏิบัติที่ใช้กันอยู่ในศาลต่างประเทศในส่วนที่เกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้กับจำเลยที่ไม่เข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลด้วย ทั้งนี้เพื่อภาพพจน์ของระบบกฎหมายไทยในสายตาของชาวต่างชาติ ในกฎหมายอังกฤษ ถือเป็นหลักการสำคัญในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา จำเลยที่เป็นชาวต่างชาติและไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษจะต้องได้รับการจัดหาล่ามให้ตั้งแต่วันเริ่มต้นของการพิจารณาคดีอาญาโดยเฉพาะอย่างยิ่งในวันสอบคำให้การจำเลย ทั้งนี้แม้การจัดหาล่ามดังกล่าวจะกระทำได้ยากลำบากเพียงใดก็ตาม สิทธิที่จะได้รับล่ามของจำเลยในคดีอาญานี้ไม่อาจที่จะสละเสียได้ แม้จำเลยจะแถลงว่าไม่ต้องการเล่นล่ามก็ตาม จำเลยคงมีสิทธิเพียงแต่จะขอต่อศาลว่าอย่าให้มีการแปลงข้อความหรือพยานหลักฐานบางตอนเป็นภาษาแม่ของจำเลยเท่านั้นซึ่งแม้กระนั้นก็ยังต้องอยู่ในดุลพินิจของศาลอีกว่าจะอนุญาตตามคำขอของจำเลยหรือไม่ (R.V, Lee Kun 1916, 1 K.B. 337 ซึ่งอ้างถึงในคำอธิบายกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของอังกฤษโดย Celia Hamptonหน้า 151) เหตุที่กฎหมายอังกฤษวางหลักเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้จำเลยในคดีอาญาที่เป็นชาวต่างชาติ และไม่สามารถเข้าใจภาษาอังกฤษเอาไว้อย่างเคร่งครัดเช่นนั้น น่าจะเป็นเพราะเพื่อเป็นหลักประกันว่ากระบวนการยุติธรรมทางอาญาของตนนั้น ได้ให้โอกาสในการต่อสู้คดีแก่จำเลยไว้อย่างเต็มภาคภูมิแล้ว อันถือเป็นหลักการพื้นฐานที่สำคัญของประเทศที่ปกครองในระบอบเสรีประชาธิปไตย ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน มาตรา 257 มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้จำเลยที่ไม่เข้าใจภาษาเยอรมันเอาไว้เพียงว่าจะต้องกระทำในชั้นแถลงการปิดคดี (The German Code of Criminal Procedure, Translatedby Dr. Morst Niebler, 1965 หน้า 124) แต่ในทางปฏิบัติก็ถือเป็นหลักว่าจะต้องจัดหาล่ามให้แก่จำเลยตั้งแต่ชั้นเริ่มต้นของการพิจารณาคดี การใช้ดุลพินิจของศาลในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้น่าจะเป็นการชอบแล้ว เพราะเป็นกรณีที่จำเลยไม่มีล่ามในวันสอบคำให้การจำเลยเพียงครั้งเดียวเท่านั้น ทั้งจำเลยก็ยังมิได้ให้การรับสารภาพหรือปฏิเสธไปในวันนั้น หากแต่ได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลในอีกหนึ่งเดือนต่อมา โดยมีล่ามลงลายมือชื่อปรากฏอยู่ด้วยแสดงว่าจำเลยเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้จำเลยฟังในวันสอบคำให้การจำเลย กระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นจึงชอบแล้ว แม้ในกฎหมายอังกฤษเอาก็เคยมีคดีที่ศาลถือว่าจำเลยซึ่งเป็นชาวต่างชาติเข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลแล้ว ศาลชอบที่จะพิพากษาลงโทษจำเลยได้ แม้ที่จริงจำเลยจะไม่เข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลก็ตามได้แก่คดี R.V. Yscuado ซึ่งศาลเข้าใจว่าจำเลยเป็นชาวเสปนจึงจัดหาล่ามภาษาเสปนให้ แต่จำเลยก็ยังคงไม่ยอมพูดอะไรเลยตลอดการพิจารณา โดยไม่มีวี่แววปรากฏว่าจำเลยจะเข้าใจภาษาที่ใช้หรือไม่ ศาลถือว่าจำเลยเข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลแล้วและพิพากษาลงโทษจำเลยได้. จรัญ ภักดีธนากุล.คำพิพากษา: ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 ตามฟ้องโจทก์ จำเลยที่ 2ฎีกาว่า ศาลมิได้ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 โดยไม่มีล่ามแปลให้จำเลยที่ 2 ในวันชี้สองสถาน กระบวนพิจารณาของศาลทั้งหมดเป็นโมฆะ ขอให้สั่งยกเลิกกระบวนพิจารณาศาลชั้นต้น ทำการพิจารณาและพิพากษาต่อไปศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าในวันชี้สองสถานของศาลอาญาปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2526 ว่า ในการที่ศาลอ่านคำฟ้องและอธิบายคำฟ้องให้จำเลยทั้งสองฟังนั้น ไม่ปรากฏว่าได้ใช้ล่ามแปลภาษีไทยเป็นภาษาอังกฤษให้จำเลยทั้งสองซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟัง ในรายงานกระบวนพิจารณามีว่าจำเลยขอต่อสู้คดีและจะให้การในวันนัดพิจารณาคดี และจำเลยทั้งสองจะหาทนายความเอง จึงมีปัญหาตามที่จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า การที่ศาลชั้นต้นไม่ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 นั้น จะเป็นเหตุให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาทั้งหมดของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่าในวันชี้สองสถานแม้จะไม่มีล่ามแปลให้จำเลยทั้งสองฟังก็ตาม แต่ต่อมาปรากฏว่าในวันที่ 2 สิงหาคม 2526 จำเลยทั้งสองได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลโดยมีลายมือชื่อของล่ามได้ลงไว้ด้วย จึงแสดงให้เห็นว่าจำเลยทั้งสองต่างเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันชี้สองสถานแล้วนอกจากนี้ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลภายหลังที่มีการสืบพยานโจทก์และจำเลยทุกครั้งว่ามีล่ามแปลโดยล่ามได้ลงลายมือชื่อไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา เมื่อได้พิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 ซึ่งบัญญัติว่าในการพิจารณาให้ใช้ภาษาไทย แต่ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศก็ให้ใช้ล่ามแปล บทบัญญัติดังกล่าวมิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศ การจะใช้ล่ามแปลหรือไม่จึงเป็นดุลพินิจของศาล การที่ศาลชั้นต้นมิได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานดังกล่าวมาแล้ว น่าเชื่อว่าศาลชั้นต้นได้พิจารณาเล็งเห็นว่ายังไม่จำเป็นเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏต่อมาว่า การยื่นคำให้การของจำเลยทั้งสอง โดยแต่งทนายความให้ว่าต่างและต่อมามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณานั้น ดังนั้นที่ศาลชั้นต้นไม่ได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานจึงไม่ทำให้กระบวนพิจารณาของศาลเสียไป อันจะเป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่ ฎีกาจำเลยที่ 2 ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 52/2529พนักงานอัยการ กรมอัยการโจทก์นาย โรเบิร์ต นอร์มัน ดรูรี่ กับพวกจำเลย ป.วิ.อ. ม. 13ป.วิ.อ.มาตรา13มิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศการจะให้มีล่ามแปลหรือไม่เป็นดุลพินิจของศาล แม้ในวันสอบคำให้การจำเลยศาลชั้นต้นจะมิได้จัดล่ามแปลคำฟ้องเป็นภาษาอังกฤษให้แก่จำเลยซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟังแต่จำเลยยังมิได้ให้การในวันนั้นโดยได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลในอีกหนึ่งเดือนต่อมาโดยมีลายมือชื่อของล่ามลงไว้ด้วยแสดงว่าจำเลยเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันสอบคำให้การจำเลยแล้วทั้งต่อมาก็ปรากฏว่ามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณาคดีจึงไม่เป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่.ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 ตามฟ้องโจทก์ จำเลยที่ 2ฎีกาว่า ศาลมิได้ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 โดยไม่มีล่ามแปลให้จำเลยที่ 2 ในวันชี้สองสถาน กระบวนพิจารณาของศาลทั้งหมดเป็นโมฆะ ขอให้สั่งยกเลิกกระบวนพิจารณาศาลชั้นต้น ทำการพิจารณาและพิพากษาต่อไปศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าในวันชี้สองสถานของศาลอาญาปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาลงวันที่ 1 กรกฎาคม 2526 ว่า ในการที่ศาลอ่านคำฟ้องและอธิบายคำฟ้องให้จำเลยทั้งสองฟังนั้น ไม่ปรากฏว่าได้ใช้ล่ามแปลภาษีไทยเป็นภาษาอังกฤษให้จำเลยทั้งสองซึ่งเป็นชาวออสเตรเลียฟัง ในรายงานกระบวนพิจารณามีว่าจำเลยขอต่อสู้คดีและจะให้การในวันนัดพิจารณาคดี และจำเลยทั้งสองจะหาทนายความเอง จึงมีปัญหาตามที่จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า การที่ศาลชั้นต้นไม่ปฏิบัติให้เป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 นั้น จะเป็นเหตุให้เพิกถอนกระบวนพิจารณาทั้งหมดของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่าในวันชี้สองสถานแม้จะไม่มีล่ามแปลให้จำเลยทั้งสองฟังก็ตาม แต่ต่อมาปรากฏว่าในวันที่ 2 สิงหาคม 2526 จำเลยทั้งสองได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลโดยมีลายมือชื่อของล่ามได้ลงไว้ด้วย จึงแสดงให้เห็นว่าจำเลยทั้งสองต่างเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้ฟังในวันชี้สองสถานแล้วนอกจากนี้ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลภายหลังที่มีการสืบพยานโจทก์และจำเลยทุกครั้งว่ามีล่ามแปลโดยล่ามได้ลงลายมือชื่อไว้ในรายงานกระบวนพิจารณา เมื่อได้พิจารณาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 13 ซึ่งบัญญัติว่าในการพิจารณาให้ใช้ภาษาไทย แต่ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศก็ให้ใช้ล่ามแปล บทบัญญัติดังกล่าวมิได้บังคับว่าในการพิจารณาของศาลทุกครั้งจะต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศในกรณีที่จำเลยเป็นชาวต่างประเทศ การจะใช้ล่ามแปลหรือไม่จึงเป็นดุลพินิจของศาล การที่ศาลชั้นต้นมิได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานดังกล่าวมาแล้ว น่าเชื่อว่าศาลชั้นต้นได้พิจารณาเล็งเห็นว่ายังไม่จำเป็นเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏต่อมาว่า การยื่นคำให้การของจำเลยทั้งสอง โดยแต่งทนายความให้ว่าต่างและต่อมามีล่ามแปลทุกครั้งที่มีการพิจารณานั้น ดังนั้นที่ศาลชั้นต้นไม่ได้ใช้ล่ามแปลในวันชี้สองสถานจึงไม่ทำให้กระบวนพิจารณาของศาลเสียไป อันจะเป็นเหตุให้เพิกถอนและพิจารณาพิพากษาใหม่ ฎีกาจำเลยที่ 2 ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน.(สมศักดิ์ เกิดลาภผล-อำนวย อินทุภูติ-ดำริ ศุภพิโรจน์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. น่าสังเกตว่าคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เรียกวันที่ศาลอ่านอธิบายฟ้องให้จำเลยในคดีอาญาฟัง และถามจำเลยว่าได้กระทำผิดจริงหรือไม่ จะให้การอย่างไร อันเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาชั้นก่อนการสืบพยาน ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 172 วรรคสอง ว่าวันชี้สองสถาน ซึ่งอาจทำให้ฉงนได้ว่า"วันชี้สองสถาน" ในคดีอาญามีด้วยหรือ ในทางปฏิบัติมักจะนิยมเรียกวันดังกล่าวนี้ว่า "วันสอบคำให้การจำเลย" หรือ "วันนัดชี้"ทั้งนี้เพื่อมิให้ไปสับสนกับคำว่า "วันชี้สองสถาน" ในคดีแพ่งซึ่งเป็นคำที่มีความหมายโดยเฉพาะแน่นอนแล้วว่าหมายถึงวันที่ศาลชั้นต้นทำการกำหนดประเด็นข้อพิพาทและหน้าที่นำสืบในคดีนั้น โดยพิเคราะห์จากคำคู่ความเป็นหลัก โดยจะกระทำต่อหน้าหรือลับหลังคู่ความหรือจะสอบถามคู่ความด้วยหรือไม่ไม่สำคัญ ที่ศาลฎีกาเรียกวันสอบคำให้การจำเลยในคดีนี้ว่าวันชี้สองสถาน น่าจะเรียกไปตามที่จำเลยใช้คำนี้มาก่อนในฎีกาของจำเลยที่ 2 มากกว่าที่จะจงใจวางเป็นหลักให้เรียกวันสอบคำให้การจำเลยเป็นวันชี้สองสถานในคดีอาญาต่อไปในกฎหมายอังกฤษมีคำที่เรียกวันสอบคำให้การจำเลยในคดีอาญานี้ไว้โดยเฉพาะว่า "แอะเรนเม็นท์" (arraignment) หาได้ใช้คำเดียวกันกับการชี้สองสถานในคดีแพ่งไม่ 2. สำหรับปัญหาเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้แก่จำเลยในคดีอาญาที่ไม่เข้าใจภาษาไทยนั้น แม้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจะมีบัญญัติเป็นหลักกว้าง ๆ ไว้เพียงมาตราเดียว คือ มาตรา 13 ว่า"...ถ้ามีการจำเป็นต้องแปลภาษาไทยเป็นภาษาต่างประเทศหรือภาษาต่างประเทศเป็นภาษาไทยย ก็ให้ใช้ล่ามแปล" ซึ่งคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้อธิบายบทบัญญัติดังกล่าวมิใช่บทบังคับศาล หากแต่เป็นเรื่องที่อยู่ในดุลพินิจของศาลที่จะพิจารณาตามความเหมาะสมเป็นกรณีไปว่าควรจะให้มีล่ามแปลหรือไม่ การวางหลักให้ยืดหยุ่นไว้เช่นนั้นไม่น่าจะมีข้อโต้แย้งประการใด แต่ในการใช้ดุลพินิจของศาลนั้น ควรจะได้คำนึงถึงหลักกฎหมายและวิธีปฏิบัติที่ใช้กันอยู่ในศาลต่างประเทศในส่วนที่เกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้กับจำเลยที่ไม่เข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลด้วย ทั้งนี้เพื่อภาพพจน์ของระบบกฎหมายไทยในสายตาของชาวต่างชาติ ในกฎหมายอังกฤษ ถือเป็นหลักการสำคัญในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา จำเลยที่เป็นชาวต่างชาติและไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษจะต้องได้รับการจัดหาล่ามให้ตั้งแต่วันเริ่มต้นของการพิจารณาคดีอาญาโดยเฉพาะอย่างยิ่งในวันสอบคำให้การจำเลย ทั้งนี้แม้การจัดหาล่ามดังกล่าวจะกระทำได้ยากลำบากเพียงใดก็ตาม สิทธิที่จะได้รับล่ามของจำเลยในคดีอาญานี้ไม่อาจที่จะสละเสียได้ แม้จำเลยจะแถลงว่าไม่ต้องการเล่นล่ามก็ตาม จำเลยคงมีสิทธิเพียงแต่จะขอต่อศาลว่าอย่าให้มีการแปลงข้อความหรือพยานหลักฐานบางตอนเป็นภาษาแม่ของจำเลยเท่านั้นซึ่งแม้กระนั้นก็ยังต้องอยู่ในดุลพินิจของศาลอีกว่าจะอนุญาตตามคำขอของจำเลยหรือไม่ (R.V, Lee Kun 1916, 1 K.B. 337 ซึ่งอ้างถึงในคำอธิบายกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของอังกฤษโดย Celia Hamptonหน้า 151) เหตุที่กฎหมายอังกฤษวางหลักเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้จำเลยในคดีอาญาที่เป็นชาวต่างชาติ และไม่สามารถเข้าใจภาษาอังกฤษเอาไว้อย่างเคร่งครัดเช่นนั้น น่าจะเป็นเพราะเพื่อเป็นหลักประกันว่ากระบวนการยุติธรรมทางอาญาของตนนั้น ได้ให้โอกาสในการต่อสู้คดีแก่จำเลยไว้อย่างเต็มภาคภูมิแล้ว อันถือเป็นหลักการพื้นฐานที่สำคัญของประเทศที่ปกครองในระบอบเสรีประชาธิปไตย ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมัน มาตรา 257 มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการจัดหาล่ามให้จำเลยที่ไม่เข้าใจภาษาเยอรมันเอาไว้เพียงว่าจะต้องกระทำในชั้นแถลงการปิดคดี (The German Code of Criminal Procedure, Translatedby Dr. Morst Niebler, 1965 หน้า 124) แต่ในทางปฏิบัติก็ถือเป็นหลักว่าจะต้องจัดหาล่ามให้แก่จำเลยตั้งแต่ชั้นเริ่มต้นของการพิจารณาคดี การใช้ดุลพินิจของศาลในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้น่าจะเป็นการชอบแล้ว เพราะเป็นกรณีที่จำเลยไม่มีล่ามในวันสอบคำให้การจำเลยเพียงครั้งเดียวเท่านั้น ทั้งจำเลยก็ยังมิได้ให้การรับสารภาพหรือปฏิเสธไปในวันนั้น หากแต่ได้แต่งตั้งทนายความและยื่นคำให้การต่อศาลในอีกหนึ่งเดือนต่อมา โดยมีล่ามลงลายมือชื่อปรากฏอยู่ด้วยแสดงว่าจำเลยเข้าใจคำฟ้องที่ศาลได้อ่านให้จำเลยฟังในวันสอบคำให้การจำเลย กระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นจึงชอบแล้ว แม้ในกฎหมายอังกฤษเอาก็เคยมีคดีที่ศาลถือว่าจำเลยซึ่งเป็นชาวต่างชาติเข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลแล้ว ศาลชอบที่จะพิพากษาลงโทษจำเลยได้ แม้ที่จริงจำเลยจะไม่เข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลก็ตามได้แก่คดี R.V. Yscuado ซึ่งศาลเข้าใจว่าจำเลยเป็นชาวเสปนจึงจัดหาล่ามภาษาเสปนให้ แต่จำเลยก็ยังคงไม่ยอมพูดอะไรเลยตลอดการพิจารณา โดยไม่มีวี่แววปรากฏว่าจำเลยจะเข้าใจภาษาที่ใช้หรือไม่ ศาลถือว่าจำเลยเข้าใจภาษาที่ใช้ในศาลแล้วและพิพากษาลงโทษจำเลยได้. จรัญ ภักดีธนากุล.