คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 706/2530หลักกฎหมาย: ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมายและพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เช่นนี้เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องในความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย โจทก์ต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 220 จึงฎีกาว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายไม่ได้การที่จำเลยที่ 2 ฎีกาขอให้ลดโทษจำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้นเป็นการฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาลเป็นฎีกาปัญหาข้อเท็จจริง เมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ไม่เกิน 5ปี จึงต้องห้ามฎีกาตามป.วิ.อ. มาตรา 218.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีเฮโรอีน จำนวน 17 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และร่วมกันจำหน่ายโดยขายเฮโรอีน จำนวน1 หลอด และได้ร่วมกันมีกัญชาแห้งจำนวน 77 ห่อ ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายทั้งนี้โดยฝ่าฝืนกฎหมาย จำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ เมื่อสืบพยานโจทก์แล้วก่อนสืบพยานจำเลยเสร็จจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพบางข้อหาโดยจำเลยที่1 รับสารภาพฐานมีเฮโรอีน และกัญชาไว้ในครอบครอง จำเลยที่ 2รับสารภาพฐานจำหน่ายเฮโรอีน ข้อหาอื่นคงให้การปฏิเสธ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เป็นกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ลงโทษบทหนักตามมาตรา 67 จำคุก 1 ปี จำเลยที่ 2 มีความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีน ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพภายหลัง ลดโทษให้ 1 ใน 3 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 จำคุกจำเลยที่ 1 แปดเดือน จำคุกจำเลยที่ 2 สามปีสี่เดือน ข้อหาอื่นให้ยกฟ้อง จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ขอให้ลดโทษกึ่งหนึ่ง โจทก์อุทธรณ์ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ว่าจำเลยทั้งสองมีความผิดฐานร่วมกันมีเฮโรอีนจำนวน 16 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย วางโทษจำคุกคนละ 5 ปี ฐานร่วมกันจำหน่ายเฮโรอีนจำนวน 1 หลอด วางโทษคนละ 5 ปีฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครอง วางโทษจำคุกคนละ 2 ปี รวมเป็นโทษจำคุกคนละ 12 ปี ลดโทษให้คนละหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุกจำเลยคนละ 8 ปี นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์และจำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'ตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า จำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาของกลางไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายนั้นศาลชั้นต้นพิพากษาเพียงว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักในความผิดฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย และพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย ศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ไม่ได้ สำหรับฎีกาของจำเลยที่ 2 ขอให้ลดโทษให้จำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้น เป็นฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2ไม่เกิน 5 ปี จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 218 ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้...' พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 706/2530พนักงานอัยการจังหวัดปัตตานีโจทก์นายรอแม ยาเต็ง กับพวกจำเลย ป.วิ.อ. ม. 218, ม. 220ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมายและพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เช่นนี้เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องในความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย โจทก์ต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 220 จึงฎีกาว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายไม่ได้การที่จำเลยที่ 2 ฎีกาขอให้ลดโทษจำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้นเป็นการฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาลเป็นฎีกาปัญหาข้อเท็จจริง เมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ไม่เกิน 5ปี จึงต้องห้ามฎีกาตามป.วิ.อ. มาตรา 218.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีเฮโรอีน จำนวน 17 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และร่วมกันจำหน่ายโดยขายเฮโรอีน จำนวน1 หลอด และได้ร่วมกันมีกัญชาแห้งจำนวน 77 ห่อ ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายทั้งนี้โดยฝ่าฝืนกฎหมาย จำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ เมื่อสืบพยานโจทก์แล้วก่อนสืบพยานจำเลยเสร็จจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพบางข้อหาโดยจำเลยที่1 รับสารภาพฐานมีเฮโรอีน และกัญชาไว้ในครอบครอง จำเลยที่ 2รับสารภาพฐานจำหน่ายเฮโรอีน ข้อหาอื่นคงให้การปฏิเสธ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เป็นกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ลงโทษบทหนักตามมาตรา 67 จำคุก 1 ปี จำเลยที่ 2 มีความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีน ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพภายหลัง ลดโทษให้ 1 ใน 3 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 จำคุกจำเลยที่ 1 แปดเดือน จำคุกจำเลยที่ 2 สามปีสี่เดือน ข้อหาอื่นให้ยกฟ้อง จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ขอให้ลดโทษกึ่งหนึ่ง โจทก์อุทธรณ์ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ว่าจำเลยทั้งสองมีความผิดฐานร่วมกันมีเฮโรอีนจำนวน 16 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย วางโทษจำคุกคนละ 5 ปี ฐานร่วมกันจำหน่ายเฮโรอีนจำนวน 1 หลอด วางโทษคนละ 5 ปีฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครอง วางโทษจำคุกคนละ 2 ปี รวมเป็นโทษจำคุกคนละ 12 ปี ลดโทษให้คนละหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุกจำเลยคนละ 8 ปี นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์และจำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'ตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า จำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาของกลางไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายนั้นศาลชั้นต้นพิพากษาเพียงว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักในความผิดฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย และพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย ศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ไม่ได้ สำหรับฎีกาของจำเลยที่ 2 ขอให้ลดโทษให้จำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้น เป็นฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2ไม่เกิน 5 ปี จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 218 ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้...' พิพากษายืน.(สมบูรณ์ ฤกษ์สำราญ-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-ไพจิตร วิเศษโกสิน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการที่ศาลจะลงโทษหรือกำหนดโทษที่จะลงแก่จำเลยสถานใดหนักเบาเพียงใด เป็นปัญหาเกี่ยวกับการใช้ดุลพินิจของศาลซึ่งเป็นปัญหาข้อเท็จจริงประการหนึ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องของการขอให้ศาลลดโทษให้ อันเป็นเรื่องดุลพินิจในการกำหนดโทษอย่างหนึ่งซึ่งยังคลุมถึงปัญหาต่อไปนี้ด้วย คือ การเลือกว่าจะลงโทษสถานใดในกรณีที่ความผิดนั้นกฎหมายกำหนดให้ลงโทษได้หลายสถาน ตลอดทั้งการเลือกว่าจะใช้วิธีการใดกับเด็กหรือเยาวชนที่กระทำผิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 723/2512) โทษที่ศาลเลือกใช้นั้นจะควรกำหนดให้หนักเบาเพียงใด ทรัพย์ของกลางนั้นควรจะริบหรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่705/2529) สมควรรอการลงอาญาให้จำเลยหรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2786/2529) หรือควรลดมาตราส่วนโทษให้จำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 76 หรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 111-112/2514) เป็นต้น อย่างไรก็ตามเรื่องของการกำหนดโทษบางกรณี อาจจะมิใช่ปัญหาข้อเท็จจริงแต่เป็นปัญหาข้อกฎหมายก็ได้ กล่าวคือ ถ้ามีปัญหาว่าศาลใช้ดุลพินิจในการกำหนดโทษโดยชอบหรือไม่ มิใช่เป็นเรื่องว่าใช้ดุลพินิจอันสมควรหรือไม่ เช่น ปัญหาว่าศาลกำหนดโทษสูงหรือต่ำกว่าอัตราโทษที่กฎหมายกำหนด หรือ กรณีของจำเลยอยู่ในหลักเกณฑ์ของกฎหมายที่จะรอการลงโทษหรือรอการกำหนดโทษได้หรือไม่เป็นต้น ย่อมเป็นปัญหาข้อกฎหมาย นอกจากนี้ถ้าเป็นปัญหาของการคำนวณการลดโทษว่าได้มีการคำนวณการลดโทษถูกต้องหรือไม่ ก็เป็นปัญหาข้อกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 104/2528) มีข้อสังเกตว่าคดีที่ต้องห้ามอุทธรณ์หรือฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงซึ่งลงอุทธรณ์ฎีกาได้เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายข้อกฎหมายจและในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายนั้นต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลล่างฟังมา อันถือว่าข้อเท็จจริงเป็นอันยุติตามศาลล่างแล้วนั้น ก็ไม่เป็นการต้องห้ามที่ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาที่เมื่อได้วินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายแล้ว จะหยิบยกโทษที่ศาลล่างได้กำหนดไว้นั้นมาพิจารณาอีกว่าเหมาะสมแล้วหรือไม่ได้แม้จะเป็นปัญหาข้อเท็จจริงก็ตาม แต่ต้องเป็นการนำมาพิจารณาในทางเป็นคุณแก่จำเลยเท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 223/2524 คดีที่ฎีกาได้แต่เฉพาะในปัญหาข้อกฎหมาย แม้โจทก์จะฎีกาด้วยว่าควรลงโทษจำเลยสูงขึ้น ศาลฎีกาก็มีอำนาจวินิจฉัยได้ว่าโทษที่ลงเป็นการเหมาะสมแล้ว นอกจากดุลพินิจของศาลในเรื่องการกำหนดโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริงดังกล่าวแล้ว ดุลพินิจของศาลที่เกี่ยวกับการดำเนินกระบวนพิจารณาต่าง ๆ ที่กฎหมายบัญญัติให้เป็นดุลพินิจของศาลก็เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คงมีปัญหาแต่เพียงว่าบทบัญญัติของกฎหมายวิธีพิจารณาความมาตรานั้น ๆ เป็นบทบัญญัติที่ให้ดุลพินิจแก่ศาลหรือไม่ ซึ่งย่อมพิจารณาได้จากถ้อยคำของบทบัญญัตินั้นว่าเป็นบทที่ให้ดุลพินิจแก่ศาลหรือไม่ ดังถ้อยคำที่ใช้เช่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งใช้คำว่า "ศาลจะใช้ดุลพินิจอนุญาต...ก็ได้"(มาตรา 4)"เมื่อศาลเห็นสมควร"(มาตรา 23) หรือในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ใช้คำว่า "ถ้าศาลเห็นสมควร"(มาตรา 175)"ตามที่เห็นสมควร"(มาตรา 179)เป็นต้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3514/2524 ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 104 ศาลมีอำนาจงดสืบพยานจำเลยได้ในเมื่อเห็นว่าข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะให้ฟังเป็นยุติได้แล้ว อำนาจในการที่จะวินิจฉัยว่าพยานที่นำสืบแล้วเป็นอันเพียงพอยุติได้หรือไม่เป็นอำนาจของศาลเมื่อศาลใช้ดุลพินิจว่าเพียงพอยุติได้แล้ว จำเลยฎีกาโต้เถียงว่ายังไม่ยุติ ย่อมเป็นการฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาลอันเป็นปัญหาข้อเท็จจริงซึ่งคดีนี้จำเลยไม่มีสิทธิฎีกา ยังมีเรื่องของดุลพินิจอีกประการหนึ่งที่เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คือดุลพินิจของศาลในการชั่งน้ำหนักคำพยานว่าจะเชื่อฟังข้อเท็จจริงเป็นยุติได้ตามที่ฝ่ายใดนำสืบ หรือว่าพยานหลักฐานที่นำสืบมานั้นเพียงพอที่จะฟังได้ตามที่ฝ่ายที่อ้างนำสืบ หรือพอฟังลงโทษจำเลยได้หรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2848/2527) ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับปัญหาที่ว่าพยานหลักฐานที่นำสืบมานั้นตามกฎหมายรับฟังได้หรือไม่ อันเป็นปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3811/2528 จำเลยฎีกาว่าพยานโจทก์สร้างพยานหลักฐานเท็จขึ้นมาเป็นเหตุให้ศาลหลงเชื่อข้อเท็จจริงในทางที่เป็นผลร้ายแก่จำเลย ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 227 เป็นการโต้เถียงดุลพินิจในการวินิจฉัยชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง เรื่องของดุลพินิจดังกล่าวมาข้างต้น ถ้าหากเข้าใจคำว่าข้อเท็จจริงตามความหมายธรรมดา ซึ่งหมายถึงพฤติการณ์หรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหรือว่าสิ่งใดมีอยู่อย่างไรไม่ว่าในเวลาและสถานที่ใดแล้วก็อาจจะทำให้ฉงนได้ แต่แท้จริงแล้วตามความเข้าใจทางกฎหมายหรือโดยนิตินัยแล้ว ข้อเท็จจริง เป็นเรื่องของปัญหาอันใดที่ศาลสามารถวินิจฉัยได้โดยไม่ต้องนำกฎหมายมาพิจารณาหรือเรียกกันว่า หารือบทหรือบางท่านก็วางเป็นหลักว่า ถ้าข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติได้อย่างไรแล้วปัญหาต่อจากนั้นย่อมเป็นปัญหาข้อกฎหมาย ดังนั้นปัญหาข้อเท็จจริงจึงหมายความรวมทั้งปัญหาข้อเท็จจริงที่เป็นเรื่องของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น กับปัญหาเกี่ยวกับดุลพินิจต่าง ๆ ของศาลดังที่กล่าวมาข้างต้นนั้นด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3283/2527 ปัญหาที่ว่าคำให้การรับสารภาพของจำเลยเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาหรือไม่ เป็นปัญหาที่วินิจฉัยได้โดยอาศัยข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐานในสำนวน จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 104/2528 ฎีกาที่ว่า ศาลอุทธรณ์คำนวณการลดโทษให้จำเลยไม่ถูกต้อง เป็นฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ยังมีกรณีที่เป็นปัญหาสงสัยกันอยู่อีก 2 เรื่องคือ เรื่องของเจตนา กับเรื่องศาลฟังข้อเท็จจริงนอกสำนวน หรือไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุน เป็นปัญหาข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย สำหรับเรื่องเจตนาไม่ว่าจะเป็นเจตนาธรรมดา หรือมูลเหตุชักจูงใจ ต่างก็เป็นเรื่องของจิตใจที่อยู่ภายในซึ่งไม่อาจรู้ได้โดยตรง นอกจากจะอาศัยกรรมหรือการกระทำที่แสดงออกมาภายนอกเป็นเครื่องชี้อีกทีหนึ่ง การกระทำที่นำมาวิเคราะห์เหล่านี้เป็นเรื่องของข้อเท็จจริง จึงถือว่าเป็นปัญหาเรื่องของเจตนาและมูลเหตุชักจูงใจ เป็นปัญหาข้อเท็จจริง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4683/2528) เรื่องความสำคัญผิดหรือไม่รู้ข้อเท็จจริงก็เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2375/2521 จำเลยจะมีเจตนาเพื่อฉ้อโกงผู้เสียหายหรือไม่ เป็นปัญหาข้อเท็จจริงที่จะต้องฟังจากพยานหลักฐานในสำนวน ฎีกาโจทก์จึงต้องห้าม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3391/2527 ปัญหาว่าจำเลยทำคำร้องโดยสุจริตหรือไม่ จำเลยขาดเจตนากระทำผิดหรือไม่ และจำเลยสำคัญผิดในข้อเท็จจริงหรือไม่เป็นปัญหาข้อเท็จจริง สำหรับเรื่องศาลฟังข้อเท็จจริงนอกสำนวนหรือไม่นั้น อาจเป็นปัญหาข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายก็ได้ กล่าวคือในทางปฏิบัติถ้ามีผู้ใดกล่าวอ้างเป็นปัญหาดังกล่าวขึ้นมา ศาลสูงจะตรวจดูในถ้อยคำสำนวนนั้นว่าศาลล่างวินิจฉัยข้อเท็จจริงมานั้น มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุนหรือไม่ ถ้าปรากฏว่าไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนว่าไว้เช่นนั้นเลย ย่อมถือว่าศาลล่างฟังข้อเท็จจริงโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมาย แต่ถ้าปรากฏว่ามีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุน การที่ศาลล่างฟังข้อเท็จจริงนั้นมาจึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว และถือว่าผู้กล่าวอ้างนั้นประสงค์จะให้ศาลสูงฟังข้อเท็จจริงเป็นอย่างอื่นจึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 622/2502 ฎีกาว่า ศาลฟังข้อเท็จจริงโดยไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุนเป็นฎีกาในข้อกฎหมาย แต่ถ้าฎีกาว่า ศาลฟังโดยมีพยานหลักฐานแต่ไม่ควรฟังตามนั้นเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2261/2520 จำเลยรับสารภาพตั้งแต่ชั้นจับกุม สอบสวน และชั้นพิจารณาของศาล แต่ศาลล่างลดโทษให้จำเลยหนึ่งในสาม เพราะเหตุรับสารภาพชั้นจับกุมและสอบสวนเท่านั้น ดังนี้เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงผิดไปจากสำนวนจึงเป็นปัญหาข้อกฎหมาย จำเลยฎีกาขอให้ลดโทษให้จำเลยกึ่งหนึ่งได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1867/2523 เมื่อปรากฏว่าศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยคดีโดยไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนหรือขัดกับพยานหลักฐานในสำนวนดังที่จำเลยฎีกา ฎีกาของจำเลยจึงเป็นเรื่องจำเลยเห็นว่าควรเชื่อตามพยานหลักฐานของฝ่ายจำเลย จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง ส่วนฎีกาของจำเลยที่ว่าการกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดอาญา เพราะจำเลยมิได้หลอกลวงผู้เสียหายก็เป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3658/2527 จำเลยฎีกาว่าแผนที่เกิดเหตุพนักงานสอบสวนทำขึ้นโดยไม่ถูกต้องข้อเท็จจริง จำเลยจึงปฏิเสธไม่ยอมลงชื่อ จะนำมาใช้ยันจำเลยไม่ได้ เป็นทำนองว่าการรับฟังพยานเอกสารไม่ถูกต้องตามวิธีพิจารณานั้น เมื่อปรากฏว่าศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยโดยอาศัยแผนที่เกิดเหตุดังกล่าวเลย ฎีกาของจำเลยจึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง. ไพโรจน์ วายุภาพ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีเฮโรอีน จำนวน 17 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และร่วมกันจำหน่ายโดยขายเฮโรอีน จำนวน1 หลอด และได้ร่วมกันมีกัญชาแห้งจำนวน 77 ห่อ ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายทั้งนี้โดยฝ่าฝืนกฎหมาย จำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ เมื่อสืบพยานโจทก์แล้วก่อนสืบพยานจำเลยเสร็จจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพบางข้อหาโดยจำเลยที่1 รับสารภาพฐานมีเฮโรอีน และกัญชาไว้ในครอบครอง จำเลยที่ 2รับสารภาพฐานจำหน่ายเฮโรอีน ข้อหาอื่นคงให้การปฏิเสธ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เป็นกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ลงโทษบทหนักตามมาตรา 67 จำคุก 1 ปี จำเลยที่ 2 มีความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีน ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพภายหลัง ลดโทษให้ 1 ใน 3 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 จำคุกจำเลยที่ 1 แปดเดือน จำคุกจำเลยที่ 2 สามปีสี่เดือน ข้อหาอื่นให้ยกฟ้อง จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ขอให้ลดโทษกึ่งหนึ่ง โจทก์อุทธรณ์ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ว่าจำเลยทั้งสองมีความผิดฐานร่วมกันมีเฮโรอีนจำนวน 16 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย วางโทษจำคุกคนละ 5 ปี ฐานร่วมกันจำหน่ายเฮโรอีนจำนวน 1 หลอด วางโทษคนละ 5 ปีฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครอง วางโทษจำคุกคนละ 2 ปี รวมเป็นโทษจำคุกคนละ 12 ปี ลดโทษให้คนละหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุกจำเลยคนละ 8 ปี นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์และจำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'ตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า จำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาของกลางไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายนั้นศาลชั้นต้นพิพากษาเพียงว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักในความผิดฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย และพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย ศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ไม่ได้ สำหรับฎีกาของจำเลยที่ 2 ขอให้ลดโทษให้จำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้น เป็นฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2ไม่เกิน 5 ปี จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 218 ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้...' พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 706/2530พนักงานอัยการจังหวัดปัตตานีโจทก์นายรอแม ยาเต็ง กับพวกจำเลย ป.วิ.อ. ม. 218, ม. 220ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมายและพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เช่นนี้เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องในความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย โจทก์ต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 220 จึงฎีกาว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายไม่ได้การที่จำเลยที่ 2 ฎีกาขอให้ลดโทษจำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้นเป็นการฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาลเป็นฎีกาปัญหาข้อเท็จจริง เมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ไม่เกิน 5ปี จึงต้องห้ามฎีกาตามป.วิ.อ. มาตรา 218.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่าจำเลยทั้งสองร่วมกันมีเฮโรอีน จำนวน 17 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย และร่วมกันจำหน่ายโดยขายเฮโรอีน จำนวน1 หลอด และได้ร่วมกันมีกัญชาแห้งจำนวน 77 ห่อ ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายทั้งนี้โดยฝ่าฝืนกฎหมาย จำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ เมื่อสืบพยานโจทก์แล้วก่อนสืบพยานจำเลยเสร็จจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพบางข้อหาโดยจำเลยที่1 รับสารภาพฐานมีเฮโรอีน และกัญชาไว้ในครอบครอง จำเลยที่ 2รับสารภาพฐานจำหน่ายเฮโรอีน ข้อหาอื่นคงให้การปฏิเสธ ศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีเฮโรอีนและกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เป็นกรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบท ลงโทษบทหนักตามมาตรา 67 จำคุก 1 ปี จำเลยที่ 2 มีความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีน ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพภายหลัง ลดโทษให้ 1 ใน 3 ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 จำคุกจำเลยที่ 1 แปดเดือน จำคุกจำเลยที่ 2 สามปีสี่เดือน ข้อหาอื่นให้ยกฟ้อง จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ขอให้ลดโทษกึ่งหนึ่ง โจทก์อุทธรณ์ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้ว่าจำเลยทั้งสองมีความผิดฐานร่วมกันมีเฮโรอีนจำนวน 16 หลอด ไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย วางโทษจำคุกคนละ 5 ปี ฐานร่วมกันจำหน่ายเฮโรอีนจำนวน 1 หลอด วางโทษคนละ 5 ปีฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครอง วางโทษจำคุกคนละ 2 ปี รวมเป็นโทษจำคุกคนละ 12 ปี ลดโทษให้คนละหนึ่งในสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงจำคุกจำเลยคนละ 8 ปี นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์และจำเลยทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'ตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า จำเลยทั้งสองร่วมกันมีกัญชาของกลางไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่ายนั้นศาลชั้นต้นพิพากษาเพียงว่า จำเลยที่ 1 มีความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย แต่ลงโทษบทหนักในความผิดฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย และพิพากษายกฟ้องจำเลยที่ 2 ในความผิดฐานมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย ศาลอุทธรณ์พิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสองฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองโดยฝ่าฝืนกฎหมาย เท่ากับศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องความผิดฐานร่วมกันมีกัญชาไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยให้ไม่ได้ สำหรับฎีกาของจำเลยที่ 2 ขอให้ลดโทษให้จำเลยที่ 2 สำหรับความผิดฐานจำหน่ายเฮโรอีนลงกึ่งหนึ่งนั้น เป็นฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเมื่อศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นให้ลงโทษจำคุกจำเลยที่ 2ไม่เกิน 5 ปี จึงต้องห้ามฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 218 ศาลฎีกาไม่รับวินิจฉัยให้...' พิพากษายืน.(สมบูรณ์ ฤกษ์สำราญ-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-ไพจิตร วิเศษโกสิน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการที่ศาลจะลงโทษหรือกำหนดโทษที่จะลงแก่จำเลยสถานใดหนักเบาเพียงใด เป็นปัญหาเกี่ยวกับการใช้ดุลพินิจของศาลซึ่งเป็นปัญหาข้อเท็จจริงประการหนึ่ง คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องของการขอให้ศาลลดโทษให้ อันเป็นเรื่องดุลพินิจในการกำหนดโทษอย่างหนึ่งซึ่งยังคลุมถึงปัญหาต่อไปนี้ด้วย คือ การเลือกว่าจะลงโทษสถานใดในกรณีที่ความผิดนั้นกฎหมายกำหนดให้ลงโทษได้หลายสถาน ตลอดทั้งการเลือกว่าจะใช้วิธีการใดกับเด็กหรือเยาวชนที่กระทำผิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 723/2512) โทษที่ศาลเลือกใช้นั้นจะควรกำหนดให้หนักเบาเพียงใด ทรัพย์ของกลางนั้นควรจะริบหรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่705/2529) สมควรรอการลงอาญาให้จำเลยหรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2786/2529) หรือควรลดมาตราส่วนโทษให้จำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 76 หรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 111-112/2514) เป็นต้น อย่างไรก็ตามเรื่องของการกำหนดโทษบางกรณี อาจจะมิใช่ปัญหาข้อเท็จจริงแต่เป็นปัญหาข้อกฎหมายก็ได้ กล่าวคือ ถ้ามีปัญหาว่าศาลใช้ดุลพินิจในการกำหนดโทษโดยชอบหรือไม่ มิใช่เป็นเรื่องว่าใช้ดุลพินิจอันสมควรหรือไม่ เช่น ปัญหาว่าศาลกำหนดโทษสูงหรือต่ำกว่าอัตราโทษที่กฎหมายกำหนด หรือ กรณีของจำเลยอยู่ในหลักเกณฑ์ของกฎหมายที่จะรอการลงโทษหรือรอการกำหนดโทษได้หรือไม่เป็นต้น ย่อมเป็นปัญหาข้อกฎหมาย นอกจากนี้ถ้าเป็นปัญหาของการคำนวณการลดโทษว่าได้มีการคำนวณการลดโทษถูกต้องหรือไม่ ก็เป็นปัญหาข้อกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 104/2528) มีข้อสังเกตว่าคดีที่ต้องห้ามอุทธรณ์หรือฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงซึ่งลงอุทธรณ์ฎีกาได้เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายข้อกฎหมายจและในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายนั้นต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลล่างฟังมา อันถือว่าข้อเท็จจริงเป็นอันยุติตามศาลล่างแล้วนั้น ก็ไม่เป็นการต้องห้ามที่ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาที่เมื่อได้วินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายแล้ว จะหยิบยกโทษที่ศาลล่างได้กำหนดไว้นั้นมาพิจารณาอีกว่าเหมาะสมแล้วหรือไม่ได้แม้จะเป็นปัญหาข้อเท็จจริงก็ตาม แต่ต้องเป็นการนำมาพิจารณาในทางเป็นคุณแก่จำเลยเท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 223/2524 คดีที่ฎีกาได้แต่เฉพาะในปัญหาข้อกฎหมาย แม้โจทก์จะฎีกาด้วยว่าควรลงโทษจำเลยสูงขึ้น ศาลฎีกาก็มีอำนาจวินิจฉัยได้ว่าโทษที่ลงเป็นการเหมาะสมแล้ว นอกจากดุลพินิจของศาลในเรื่องการกำหนดโทษเป็นปัญหาข้อเท็จจริงดังกล่าวแล้ว ดุลพินิจของศาลที่เกี่ยวกับการดำเนินกระบวนพิจารณาต่าง ๆ ที่กฎหมายบัญญัติให้เป็นดุลพินิจของศาลก็เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คงมีปัญหาแต่เพียงว่าบทบัญญัติของกฎหมายวิธีพิจารณาความมาตรานั้น ๆ เป็นบทบัญญัติที่ให้ดุลพินิจแก่ศาลหรือไม่ ซึ่งย่อมพิจารณาได้จากถ้อยคำของบทบัญญัตินั้นว่าเป็นบทที่ให้ดุลพินิจแก่ศาลหรือไม่ ดังถ้อยคำที่ใช้เช่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งใช้คำว่า "ศาลจะใช้ดุลพินิจอนุญาต...ก็ได้"(มาตรา 4)"เมื่อศาลเห็นสมควร"(มาตรา 23) หรือในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ใช้คำว่า "ถ้าศาลเห็นสมควร"(มาตรา 175)"ตามที่เห็นสมควร"(มาตรา 179)เป็นต้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3514/2524 ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 104 ศาลมีอำนาจงดสืบพยานจำเลยได้ในเมื่อเห็นว่าข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะให้ฟังเป็นยุติได้แล้ว อำนาจในการที่จะวินิจฉัยว่าพยานที่นำสืบแล้วเป็นอันเพียงพอยุติได้หรือไม่เป็นอำนาจของศาลเมื่อศาลใช้ดุลพินิจว่าเพียงพอยุติได้แล้ว จำเลยฎีกาโต้เถียงว่ายังไม่ยุติ ย่อมเป็นการฎีกาโต้เถียงดุลพินิจของศาลอันเป็นปัญหาข้อเท็จจริงซึ่งคดีนี้จำเลยไม่มีสิทธิฎีกา ยังมีเรื่องของดุลพินิจอีกประการหนึ่งที่เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คือดุลพินิจของศาลในการชั่งน้ำหนักคำพยานว่าจะเชื่อฟังข้อเท็จจริงเป็นยุติได้ตามที่ฝ่ายใดนำสืบ หรือว่าพยานหลักฐานที่นำสืบมานั้นเพียงพอที่จะฟังได้ตามที่ฝ่ายที่อ้างนำสืบ หรือพอฟังลงโทษจำเลยได้หรือไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2848/2527) ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับปัญหาที่ว่าพยานหลักฐานที่นำสืบมานั้นตามกฎหมายรับฟังได้หรือไม่ อันเป็นปัญหาข้อกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3811/2528 จำเลยฎีกาว่าพยานโจทก์สร้างพยานหลักฐานเท็จขึ้นมาเป็นเหตุให้ศาลหลงเชื่อข้อเท็จจริงในทางที่เป็นผลร้ายแก่จำเลย ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 227 เป็นการโต้เถียงดุลพินิจในการวินิจฉัยชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาล จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง เรื่องของดุลพินิจดังกล่าวมาข้างต้น ถ้าหากเข้าใจคำว่าข้อเท็จจริงตามความหมายธรรมดา ซึ่งหมายถึงพฤติการณ์หรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหรือว่าสิ่งใดมีอยู่อย่างไรไม่ว่าในเวลาและสถานที่ใดแล้วก็อาจจะทำให้ฉงนได้ แต่แท้จริงแล้วตามความเข้าใจทางกฎหมายหรือโดยนิตินัยแล้ว ข้อเท็จจริง เป็นเรื่องของปัญหาอันใดที่ศาลสามารถวินิจฉัยได้โดยไม่ต้องนำกฎหมายมาพิจารณาหรือเรียกกันว่า หารือบทหรือบางท่านก็วางเป็นหลักว่า ถ้าข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติได้อย่างไรแล้วปัญหาต่อจากนั้นย่อมเป็นปัญหาข้อกฎหมาย ดังนั้นปัญหาข้อเท็จจริงจึงหมายความรวมทั้งปัญหาข้อเท็จจริงที่เป็นเรื่องของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น กับปัญหาเกี่ยวกับดุลพินิจต่าง ๆ ของศาลดังที่กล่าวมาข้างต้นนั้นด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3283/2527 ปัญหาที่ว่าคำให้การรับสารภาพของจำเลยเป็นประโยชน์แก่การพิจารณาหรือไม่ เป็นปัญหาที่วินิจฉัยได้โดยอาศัยข้อเท็จจริงจากพยานหลักฐานในสำนวน จึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 104/2528 ฎีกาที่ว่า ศาลอุทธรณ์คำนวณการลดโทษให้จำเลยไม่ถูกต้อง เป็นฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ยังมีกรณีที่เป็นปัญหาสงสัยกันอยู่อีก 2 เรื่องคือ เรื่องของเจตนา กับเรื่องศาลฟังข้อเท็จจริงนอกสำนวน หรือไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุน เป็นปัญหาข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมาย สำหรับเรื่องเจตนาไม่ว่าจะเป็นเจตนาธรรมดา หรือมูลเหตุชักจูงใจ ต่างก็เป็นเรื่องของจิตใจที่อยู่ภายในซึ่งไม่อาจรู้ได้โดยตรง นอกจากจะอาศัยกรรมหรือการกระทำที่แสดงออกมาภายนอกเป็นเครื่องชี้อีกทีหนึ่ง การกระทำที่นำมาวิเคราะห์เหล่านี้เป็นเรื่องของข้อเท็จจริง จึงถือว่าเป็นปัญหาเรื่องของเจตนาและมูลเหตุชักจูงใจ เป็นปัญหาข้อเท็จจริง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4683/2528) เรื่องความสำคัญผิดหรือไม่รู้ข้อเท็จจริงก็เป็นปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2375/2521 จำเลยจะมีเจตนาเพื่อฉ้อโกงผู้เสียหายหรือไม่ เป็นปัญหาข้อเท็จจริงที่จะต้องฟังจากพยานหลักฐานในสำนวน ฎีกาโจทก์จึงต้องห้าม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3391/2527 ปัญหาว่าจำเลยทำคำร้องโดยสุจริตหรือไม่ จำเลยขาดเจตนากระทำผิดหรือไม่ และจำเลยสำคัญผิดในข้อเท็จจริงหรือไม่เป็นปัญหาข้อเท็จจริง สำหรับเรื่องศาลฟังข้อเท็จจริงนอกสำนวนหรือไม่นั้น อาจเป็นปัญหาข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายก็ได้ กล่าวคือในทางปฏิบัติถ้ามีผู้ใดกล่าวอ้างเป็นปัญหาดังกล่าวขึ้นมา ศาลสูงจะตรวจดูในถ้อยคำสำนวนนั้นว่าศาลล่างวินิจฉัยข้อเท็จจริงมานั้น มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุนหรือไม่ ถ้าปรากฏว่าไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนว่าไว้เช่นนั้นเลย ย่อมถือว่าศาลล่างฟังข้อเท็จจริงโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมาย แต่ถ้าปรากฏว่ามีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุน การที่ศาลล่างฟังข้อเท็จจริงนั้นมาจึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว และถือว่าผู้กล่าวอ้างนั้นประสงค์จะให้ศาลสูงฟังข้อเท็จจริงเป็นอย่างอื่นจึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 622/2502 ฎีกาว่า ศาลฟังข้อเท็จจริงโดยไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนสนับสนุนเป็นฎีกาในข้อกฎหมาย แต่ถ้าฎีกาว่า ศาลฟังโดยมีพยานหลักฐานแต่ไม่ควรฟังตามนั้นเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2261/2520 จำเลยรับสารภาพตั้งแต่ชั้นจับกุม สอบสวน และชั้นพิจารณาของศาล แต่ศาลล่างลดโทษให้จำเลยหนึ่งในสาม เพราะเหตุรับสารภาพชั้นจับกุมและสอบสวนเท่านั้น ดังนี้เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงผิดไปจากสำนวนจึงเป็นปัญหาข้อกฎหมาย จำเลยฎีกาขอให้ลดโทษให้จำเลยกึ่งหนึ่งได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1867/2523 เมื่อปรากฏว่าศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยคดีโดยไม่มีพยานหลักฐานในสำนวนหรือขัดกับพยานหลักฐานในสำนวนดังที่จำเลยฎีกา ฎีกาของจำเลยจึงเป็นเรื่องจำเลยเห็นว่าควรเชื่อตามพยานหลักฐานของฝ่ายจำเลย จึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง ส่วนฎีกาของจำเลยที่ว่าการกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดอาญา เพราะจำเลยมิได้หลอกลวงผู้เสียหายก็เป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงเช่นกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3658/2527 จำเลยฎีกาว่าแผนที่เกิดเหตุพนักงานสอบสวนทำขึ้นโดยไม่ถูกต้องข้อเท็จจริง จำเลยจึงปฏิเสธไม่ยอมลงชื่อ จะนำมาใช้ยันจำเลยไม่ได้ เป็นทำนองว่าการรับฟังพยานเอกสารไม่ถูกต้องตามวิธีพิจารณานั้น เมื่อปรากฏว่าศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยโดยอาศัยแผนที่เกิดเหตุดังกล่าวเลย ฎีกาของจำเลยจึงเป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง. ไพโรจน์ วายุภาพ.