คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 579/2534หลักกฎหมาย: ธนาคารโจทก์กับจำเลยมิได้ถือกำหนดเวลาที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเป็นข้อสาระสำคัญ แต่ได้ตกลงกันโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา โจทก์จึงมีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อมาได้จนกว่าจะมีการบอกเลิกสัญญาตาม ป.พ.พ. มาตรา 859.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัดมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 เป็นลูกค้าของธนาคารโจทก์ สาขาปทุมวัน มีบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 4441ได้เบิกเงินเกินบัญชีไปก่อนแล้ว 29,163.77 บาท ต่อมาวันที่ 18ธันวาคม 2516 จำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงินสองล้านบาทมีกำหนดระยะเวลา 12 เดือน ยอมเสียดอกเบี้ยเป็นรายเดือนอัตราร้อยละ 11.5 ต่อปี และยอมให้นำดอกเบี้ยค้างชำระทบต้นได้และให้ถือว่าเงินที่เบิกเกินบัญชีไปก่อนดังกล่าวเป็นยอดเงินรวมอยู่ตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วย หลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินออกและนำเงินเข้าหักทอนบัญชีตลอดมาจนครบกำหนดตามสัญญา จำเลยที่ 1เบิกเงินเกินบัญชีไป 1,833,732.10 บาท หลังจากนั้นจำเลยที่ 1คงเบิกเงินเกินบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีหักทอนต่อไปอีกเป็นการต่ออายุสัญญาออกไปโดยไม่มีกำหนด ต่อมาโจทก์ไม่ประสงค์ให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไป จึงให้ทนายความมีหนังสือทวงถามไปยังจำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นการบอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2524 ยอดหนี้ถึงวันผิดนัดเป็นเงิน 2,557,452.66 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 3,012,701.89 บาท พร้อมดอกเบี้ยในต้นเงิน 2,557,452.66 บาทจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์มีกำหนด 12 เดือน ในวงเงินสองล้านบาท แต่จำเลยที่ 1มิได้เป็นหนี้โจทก์ถึงจำนวนตามฟ้อง โจทก์คิดดอกเบี้ยไม่ถูกต้องและโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นนับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า จำเลยที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 มีบัญชีเดินสะพัดอยู่กับโจทก์สาขาปทุมวัน และทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีลงวันที่ 18 ธันวาคม 2516 มีกำหนด 12 เดือน ตามเอกสารหมาย จ.1 โดยมีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 1 และจำนองที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างไว้กับโจทก์ตามเอกสารหมายจ.2 และ จ.3 เพียงวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี จำเลยที่ 1 เป็นหนี้โจทก์อยู่1,833,732.20 บาท โจทก์ได้มีหนังสือทวงถามจำเลยที่ 1 ที่ 2ให้ชำระหนี้และมีหนังสือบอกกล่าวบังคับจำนองไปยังจำเลยที่ 3ตามเอกสารหมาย จ.4 โดยกำหนดให้ชำระหนี้ภายในวันที่ 28 กุมภาพันธ์2524 จำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้รับหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 6กุมภาพันธ์ 2524 จำเลยที่ 3 ได้รับเมื่อวันที่ 5 เดือนเดียวกันคดีมีปัญหาในชั้นนี้ว่าโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นได้ต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงในวันที่ 18 ธันวาคม 2517 เนื่องจากไม่มีการต่ออายุสัญญา หลังจากนั้นโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นพิเคราะห์แล้วเห็นว่า โจทก์มีนางสาวสุภัทร ดวงพัสตรา ผู้จัดการธนาคารโจทก์สาขาปทุมวันเป็นพยานเบิกความว่า หลังจากวันที่ 17ธันวาคม 2517 แล้ว จำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินจากบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีเรื่อยมา ดังปรากฎตามบัญชีเลขที่ 4441 เอกสารหมาย จ.7และโจทก์ส่งบัญชีเลขที่ดังกล่าวนี้เป็นหลักฐานปรากฎรายการต่าง ๆตรงตามที่พยานโจทก์ดังกล่าวเบิกความ ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบพยานหลักฐานหักล้างเป็นอย่างอื่น จึงฟังได้ว่า โจทก์และจำเลยที่ 1ที่ 2 มิได้ถือกำหนดเวลา 12 เดือนที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเอกสารหมาย จ.1 เป็นข้อสาระสำคัญ ตามพฤติการณ์แห่งคดีชี้ให้เห็นว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ตกลงโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จะต้องมีการบอกเลิกสัญญาตามนัยมาตรา 859 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ สัญญาจึงจะเลิกกันโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม2517..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 579/2534ธนาคาร กรุงศรีอยุธยา จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไพโรจน์ อุตสาหกรรม กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 154, ม. 859ธนาคารโจทก์กับจำเลยมิได้ถือกำหนดเวลาที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเป็นข้อสาระสำคัญ แต่ได้ตกลงกันโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา โจทก์จึงมีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อมาได้จนกว่าจะมีการบอกเลิกสัญญาตาม ป.พ.พ. มาตรา 859.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัดมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 เป็นลูกค้าของธนาคารโจทก์ สาขาปทุมวัน มีบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 4441ได้เบิกเงินเกินบัญชีไปก่อนแล้ว 29,163.77 บาท ต่อมาวันที่ 18ธันวาคม 2516 จำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงินสองล้านบาทมีกำหนดระยะเวลา 12 เดือน ยอมเสียดอกเบี้ยเป็นรายเดือนอัตราร้อยละ 11.5 ต่อปี และยอมให้นำดอกเบี้ยค้างชำระทบต้นได้และให้ถือว่าเงินที่เบิกเกินบัญชีไปก่อนดังกล่าวเป็นยอดเงินรวมอยู่ตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วย หลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินออกและนำเงินเข้าหักทอนบัญชีตลอดมาจนครบกำหนดตามสัญญา จำเลยที่ 1เบิกเงินเกินบัญชีไป 1,833,732.10 บาท หลังจากนั้นจำเลยที่ 1คงเบิกเงินเกินบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีหักทอนต่อไปอีกเป็นการต่ออายุสัญญาออกไปโดยไม่มีกำหนด ต่อมาโจทก์ไม่ประสงค์ให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไป จึงให้ทนายความมีหนังสือทวงถามไปยังจำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นการบอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2524 ยอดหนี้ถึงวันผิดนัดเป็นเงิน 2,557,452.66 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 3,012,701.89 บาท พร้อมดอกเบี้ยในต้นเงิน 2,557,452.66 บาทจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์มีกำหนด 12 เดือน ในวงเงินสองล้านบาท แต่จำเลยที่ 1มิได้เป็นหนี้โจทก์ถึงจำนวนตามฟ้อง โจทก์คิดดอกเบี้ยไม่ถูกต้องและโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นนับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า จำเลยที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 มีบัญชีเดินสะพัดอยู่กับโจทก์สาขาปทุมวัน และทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีลงวันที่ 18 ธันวาคม 2516 มีกำหนด 12 เดือน ตามเอกสารหมาย จ.1 โดยมีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 1 และจำนองที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างไว้กับโจทก์ตามเอกสารหมายจ.2 และ จ.3 เพียงวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี จำเลยที่ 1 เป็นหนี้โจทก์อยู่1,833,732.20 บาท โจทก์ได้มีหนังสือทวงถามจำเลยที่ 1 ที่ 2ให้ชำระหนี้และมีหนังสือบอกกล่าวบังคับจำนองไปยังจำเลยที่ 3ตามเอกสารหมาย จ.4 โดยกำหนดให้ชำระหนี้ภายในวันที่ 28 กุมภาพันธ์2524 จำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้รับหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 6กุมภาพันธ์ 2524 จำเลยที่ 3 ได้รับเมื่อวันที่ 5 เดือนเดียวกันคดีมีปัญหาในชั้นนี้ว่าโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นได้ต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงในวันที่ 18 ธันวาคม 2517 เนื่องจากไม่มีการต่ออายุสัญญา หลังจากนั้นโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นพิเคราะห์แล้วเห็นว่า โจทก์มีนางสาวสุภัทร ดวงพัสตรา ผู้จัดการธนาคารโจทก์สาขาปทุมวันเป็นพยานเบิกความว่า หลังจากวันที่ 17ธันวาคม 2517 แล้ว จำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินจากบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีเรื่อยมา ดังปรากฎตามบัญชีเลขที่ 4441 เอกสารหมาย จ.7และโจทก์ส่งบัญชีเลขที่ดังกล่าวนี้เป็นหลักฐานปรากฎรายการต่าง ๆตรงตามที่พยานโจทก์ดังกล่าวเบิกความ ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบพยานหลักฐานหักล้างเป็นอย่างอื่น จึงฟังได้ว่า โจทก์และจำเลยที่ 1ที่ 2 มิได้ถือกำหนดเวลา 12 เดือนที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเอกสารหมาย จ.1 เป็นข้อสาระสำคัญ ตามพฤติการณ์แห่งคดีชี้ให้เห็นว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ตกลงโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จะต้องมีการบอกเลิกสัญญาตามนัยมาตรา 859 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ สัญญาจึงจะเลิกกันโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม2517..."พิพากษายืน.(ชูศักดิ์ บัณฑิตกุล-วินัย กันนะ-ราเชนทร์ จัมปาสุต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุสัญญาบัญชีเดินสะพัดตาม ป.พ.พ. มาตรา 856 เป็นเอกเทศสัญญาประเภทหนึ่งที่เกิดขึ้นได้โดยการแสดงเจตนาของบุคคลสองคน เมื่อเกิดขึ้นแล้วมีผลอยู่ชั่วระยะเวลาอันกำหนดไว้หรือต่อ ๆ ไปโดยไม่มีกำหนดจนกว่าจะมีการบอกเลิก สัญญาบัญชีเดินสะพัดนี้ทำให้ต้องจัดให้มีการอันหนึ่งขึ้นคือ การหักทอนบัญชีหนี้ที่เกิดขึ้นแต่กิจการในระหว่างเขาทั้งสอง โดยการนำมาหักกลบลบกันคงเหลือเท่าใด จึงจะมีการชำระหนี้แก่กันต่อไป แต่โดยสภาพของสัญญาบัญชีเดินสะพัดนี้จะเห็นได้ว่าเป็นสัญญาที่ไม่ก่อให้เกิดหนี้ในตัวเองแต่ต้องมีหนี้เกิดขึ้นระหว่างคู่สัญญาทั้งสองนั้นก่อนแล้วจึงจะตกลงกันให้มีสัญญาบัญชีเดินสะพัดขึ้นได้ถ้อยคำใน มาตรา 856 ว่า "...ให้ตัดทอนบัญชีหนี้...อันเกิดขึ้นแต่กิจการในระหว่างเขาทั้งสอง..." ที่ว่า "กิจการ" คือสิ่งที่ก่อให้เกิดหนี้ขึ้นระหว่างกันจนต้องตกลงทำสัญญาบัญชีเดินสะพัด "กิจการ" ในที่นี้น่าจะหมายถึงนิติกรรมสัญญา ที่เขาทั้งสองมีความผูกพันกันอยู่ไม่ว่าอันเดียวหรือหลายอัน และก่อให้เกิดหนี้ขึ้นคำว่า "กิจการ" ซึ่งมีความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถานพ.ศ. 2525 ว่า การงานที่ประกอบ, ธุระ นี้แสดงให้เห็นว่าต้องเป็นสิ่งที่ทั้งสองฝ่ายตั้งใจกระทำให้เกิดผลผูกพันกัน ดังนั้นหนี้ที่เกิดขึ้นระหว่างเขาทั้งสองโดยทางอื่นที่นอกเหนือจากนิติกรรมสัญญาคือ จัดการงานนอกสั่ง ลาภมิควรได้และละเมิด จึงไม่น่าจะเป็นกิจการและจะนำหนี้ที่เกิดขึ้นโดยการนั้น ๆ มาทำสัญญาบัญชีเดินสะพัดเพื่อการตัดทอนบัญชีโดยหักกลบลบหนี้ไม่ได้ กิจการอันเป็นนิติกรรมสัญญา ในระหว่างเขาทั้งสองที่ก่อให้เกิดหนี้ที่จะสามารถนำมาหักกลบลบกันได้โดยวิธีบัญชีเดินสะพัดนี้ น่าจะต้องเป็นสัญญาที่ให้ผลอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง หรือตลอดไปจนกว่าจะมีการบอกเลิก แต่ไม่จำเป็นว่าจะต้องเป็นหนี้ที่เกิดจากสัญญาเพียงสัญญาเดียว แต่อาจเป็นหนี้ที่เกิดจากสัญญาหลาย ๆ สัญญาแต่ให้ผลที่ต้องปฏิบัติตามสัญญานั้น ๆ สืบเนื่องต่อ ๆ กันไปจนกว่าจะไม่มีการทำสัญญากันอีก เช่นว่าพ่อค้า 2 คน คนหนึ่งขายข้าวสารอีกคนหนึ่งขายน้ำตาล ต่างฝ่ายต่างสั่งซื้อสินค้าจากอีกฝ่ายหนึ่งเพื่อมาขายทดแทนสินค้าที่ตนไม่มี ในการตกลงชื้อขายกันครั้งหนึ่ง ๆก็คือการทำสัญญาซื้อขายกันครั้งหนึ่ง เป็นเช่นนี้เสมอมาโดยอาจกินเวลาเป็นเดือน เป็นปีติดต่อกัน แต่แน่นอนย่อมต้องสิ้นสุดลงแน่ในวันใดวันหนึ่งข้างหน้า หากแต่ยังไม่ได้กำหนดกันให้แน่นอนเท่านั้น หรือหนี้ที่เกิดขึ้นระหว่างเขาทั้งสองนั้น อาจเกิดจากสัญญาเพียงสัญญาเดียว แต่ให้ผลที่จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้ต่อกันอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ไม่ว่าจะมีการกำหนดเวลาสิ้นสุดไว้เป็นแน่นอนหรือไม่ก็ตาม ก็เช่นสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี อย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่กำลังบันทึกอยู่นี้ จะเห็นได้ว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้อาจกำหนดเวลาสิ้นสุดแห่งสัญญากันไว้เป็นแน่นอน เช่น 12 เดือนหรือไม่กำหนดกันไว้แต่ต้น หรือกำหนดกันไว้แต่ต้น แต่ภายหลังจากครบกำหนดเวลาแล้วเกิดพฤติการณ์ที่พอให้ถือว่า คู่สัญญาได้ตกลงกันโดยปริยาย ขยายเวลาเบิกเงินเกินบัญชีกันออกไปโดยไม่มีกำหนดก็ได้ อย่างคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ กล่าวโดยเฉพาะสำหรับข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ผู้เขียนเห็นว่ามีสัญญาเกิดขึ้นระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 ที่ 2อยู่ 2 ประเภท หนึ่งคือ สัญญาเบิกเงินเกินบัญชี สองคือ สัญญาบัญชีเดินสะพัด โดยที่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ไม่ใช่การกู้ยืมกันโดยวิธีธรรมดา ดังที่บัญญัติในมาตรา 653 ที่เมื่อมีการตกลงให้กู้ยืมเงินกันแล้ว ผู้ให้กู้ก็จะส่งมอบเงินให้ผู้กู้ ต่อจากนั้นเมื่อถึงกำหนดใช้เงินคืนตามเวลาที่กำหนดไว้ หรือตามที่ผู้กู้ได้ทวงถาม ผู้กู้ก็จะนำเงินมาชำระคืน สัญญายืมนี้ก็เป็นอันสิ้นผลสิ้นความผูกพันกันไปทันที แต่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ต่างออกไปคือผู้เบิกเงินเกินบัญชี จะสามารถทยอยเบิกถอนเงินออกจากบัญชีได้เรื่อยไป จนกว่าจะเท่าถึงวงเงินที่ตกลงไว้กับธนาคาร และในระหว่างนี้ผู้เบิกเงินเกินบัญชีก็อาจจะนำเงินมาเข้าบัญชีเพื่อลดยอดเงินที่เบิกถอนออกไป จากบัญชีเช่นนี้เสมอไป และโดยวิธีนี้เองทำให้ธนาคาร จำเป็นต้องทำหลักฐานขึ้นชิ้นหนึ่ง เพื่อแสดงยอดเงินที่ผู้เบิกเงินเกินบัญชีเบิกถอนออกไป และนำเงินเข้าฝากในบัญชีแต่ละครั้งและหักกลบลบกันออกมาเป็นยอดเงินคงเหลือซึ่งอาจมีการกำหนดไว้ว่าจะมีการหักทอนบัญชีกันชั่วระยะเวลานานเท่าใดต่อครั้ง(ซึ่งเป็นการหักทอนบัญชีกันตามมาตรา 858) เช่นเป็นรายเดือนซึ่งในกรณีเช่นนี้หลังจากหักทอนบัญชีแล้วธนาคารก็จะคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไป การลงบัญชีเช่นนี้เองทำให้เกิดสัญญาบัญชีเดินสะพัดขึ้นโดยปริยาย ซ้อนอยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี เพราะฝ่ายลูกค้าผู้เบิกเงินเกินบัญชีเองก็ทราบถึงวิธีปฏิบัติเช่นนี้ของธนาคารดีอยู่แล้ว สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ แต่แรกโจทก์กับจำเลยได้ตกลงให้มีกำหนดเวลา 12 เดือน ดังนั้นสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ก็ย่อมจะมีกำหนด 12เดือน เช่นกัน เว้นแต่จะมีการตกลงเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกันก่อนหากครบกำหนดแล้วทั้งสองฝ่ายมิได้มีพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าประสงค์จะต่ออายุสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีออกไปอีกแล้ว สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดก็จะสิ้นสุดลงด้วยกัน ผลในทางสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีก็คือโจทก์สามารถเรียกให้จำเลยชำระหนี้ได้และฝ่ายจำเลยก็สามารถชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ทันทีเช่นกัน ส่วนผลในทางสัญญาบัญชีเดินสะพัดนั้น ก็จะมีการตัดทอนบัญชีหนี้ในกิจการเบิกเงินเกินบัญชีของโจทก์กับจำเลยนั้นหักกลบลบกัน (ตามมาตรา 856)ทำให้ทราบจำนวนที่เป็นหนี้กันแน่นอน และเงินที่ผิดกันนั้นก็จะต้องชำระ มิฉะนั้นฝ่ายเจ้าหนี้ก็สามารถคิดดอกเบี้ยนับแต่วันหักทอนบัญชีเสร็จเป็นต้นไป (ตามมาตรา 860) และโดยที่สัญญาบัญชีเดินสะพัดอยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี โจทก์ย่อมคิดดอกเบี้ยโดยวิธีทบต้นได้ด้วย (ตามมาตรา 655 วรรคสอง) เพราะถือว่าเป็นประเพณีค้าขายที่คำนวณดอกเบี้ยทบต้นในบัญชีเดินสะพัด แต่ทั้งนี้ย่อมคิดดอกเบี้ยทบต้นได้เพียงถึงเวลาที่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงแล้วเท่านั้น เพราะต้องถือว่าสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีได้สิ้นสุดลงพร้อมกันด้วยดังกล่าวข้างต้น และต่อจากนี้ไปคงเรียกดอกเบี้ยได้แต่โดยวิธีธรรมดาไม่ทบต้น โดยที่เห็นว่าสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี เช่นอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ซ้อนอยู่ด้วยกันอย่างยากที่จะแยกออกต่างหากจากกันได้ เพราะวิธีปฏิบัติของธนาคารเช่นโจทก์ ทำให้ต้องเป็นเช่นนี้ จึงอาจทำให้เข้าใจว่าสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี คือ สัญญาบัญชีเดินสะพัด แต่หากพิจารณาจากตัวอย่างเรื่องพ่อค้าข้าวสารกับพ่อค้าน้ำตาลข้างต้น จะเห็นได้ว่าการที่ทั้งสองฝ่ายต่างซื้อสินค้าจากอีกฝ่ายหนึ่งมาเกิดเป็นสัญญาซื้อขายขึ้นระหว่างกันทุกครั้งหากแต่ละฝ่ายต้องชำระค่าสินค้าให้แก่อีกฝ่ายหนึ่งทุกครั้งที่ได้รับมอบสินค้ามาแล้ว ย่อมเป็นการไม่สะดวก ยิ่งหากมีการสั่งซื้อกันบ่อยเท่าใดก็ยิ่งไม่สะดวกมาเท่านั้น เช่นนี้หากทั้งสองฝ่ายมาตกลงกันทำสัญญาบัญชีเดินสะพัดก็จะเป็นการสะดวกแก่การทำการค้าของตน หากต่อมาประสงค์จะเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกัน เช่นนี้ก็ย่อมทำได้ และผลแห่งการนี้ย่อมไม่เกี่ยวกับการซื้อขายสินค้าระหว่างพ่อค้าทั้งสองคนนั้นผลก็จะมีเพียงว่าเมื่อแสดงเจตนาเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกันแล้ว(ตามมาตรา 859) ก็จะมีการหักทอนบัญชีกัน และเหลือยอดเท่าใดฝ่ายที่เป็นหนี้ก็ต้องชำระให้แก่ฝ่ายหนึ่งต่อไป และหากไม่ชำระก็ย่อมต้องเสียดอกเบี้ย (ตามมาตรา 860) ส่วนอัตราดอกเบี้ยนั้นก็เป็นไปตามมาตรา 224 คือ ร้อยละ 7.5 ต่อปี หรือแล้วแต่ที่ได้ตกลงอัตรากันไว้แต่ต้น ส่วนกิจการค้าขายระหว่างพ่อค้าทั้งสองนั้นก็คงดำเนินกันต่อไปเป็นแต่ว่าทั้งสองฝ่ายก็ต้องกลับไปหาความไม่สะดวกในการชำระหนี้ต่อไปตามเดิม การที่โจทก์ในคดีนี้บอกเลิกสัญญาแล้วฟ้องให้จำเลยใช้เงินนั้นเห็นว่าโจทก์น่าจะต้องการเลิกสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนั่นเองซึ่งย่อมเป็นผลให้เป็นการบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีไปด้วยในตัว และที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์กับจำเลยได้ตกลงกันโดยปริยายต่อายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา ผู้เขียนเห็นว่าความจริงก็คือการตกลงต่ออายุสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา แต่มีผลถึงสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วยนั่นเอง แบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วยนั่นเอง และเมื่อเป็นเช่นนี้ สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ย่อมไม่กำหนดเวลาสิ้นสุด การจะเลิกสัญญาจึงต้องมีการแสดงเจตนาของคู่สัญญา และการที่โจทก์บอกเลิกสัญญาแล้วฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้ ย่อมแสดงว่าโจทก์ไม่ประสงค์จะให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไปจึงบอกเลิกสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหาใช่เพียงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดแต่อย่างเดียวไม่ และย่อมมีผลเป็นการเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีไปด้วยในตัว เพราะไม่มีกิจการระหว่างโจทก์กับจำเลยที่จะทำให้เกิดหนี้นำมาหักกลบลบกันอีกต่อไปแล้ว ส่วนที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ว่าโจทก์กับจำเลยตกลงต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยปริยายโดยไม่มีกำหนดเวลานั้น ผู้เขียนเห็นว่านอกจากจะเป็นการตกลงกันต่ออายุสัญญาออกไปโดยปริยายแล้วยังเป็นการสละประโยชน์แห่งเงื่อนเวลาสิ้นสุดของทั้งโจทก์และจำเลยด้วย เพราะสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในคดีนี้มีกำหนดเวลา 12 เดือนเป็นเงื่อนเวลาสิ้นสุดซึ่งจะทำให้สัญญานี้สิ้นผลบังคับเมื่อถึงเวลานั้น (ตามมาตรา 153 วรรคสอง) และย่อมทำให้โจทก์เรียกให้จำเลยชำระหนี้ได้ แต่จะคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปไม่ได้ส่วนฝ่ายจำเลยก็ย่อมชำระหนี้แก่โจทก์ได้และจำเลยก็ไม่ต้องถูกคิดดอกเบี้ยทบต้นอีกต่อไปคงเสียแต่ดอกเบี้ยที่คิดแบบธรรมดาเท่านั้นจนกว่าจะชำระเสร็จแต่เมื่อปรากฎต่อมาภายหลังจากเวลาในสัญญาสิ้นสุดลงแล้ว โจทก์ก็ยังคงให้จำเลยเบิกถอนเงินจากบัญชีต่อมาอีก เช่นนี้จึงแสดงว่าโจทก์กับจำเลยต่างยินยอมสละประโยชน์จากเงื่อนเวลาสิ้นสุดดังกล่าวนั้นทำให้สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดนั้นยังมีผลผูกพันกันต่อมาอีกตามข้อตกลงเดิม โดยไม่มีเงื่อนเวลาสิ้นสุดจนกว่าจะมีการแสดงเจตนาเลิกสัญญากันในภายหลัง อย่างเช่นที่โจทก์บอกเลิกสัญญาและฟ้องจำเลยให้รับผิดเป็นคดีนี้. สอนชัย สิราริยกุล.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัดมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 เป็นลูกค้าของธนาคารโจทก์ สาขาปทุมวัน มีบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 4441ได้เบิกเงินเกินบัญชีไปก่อนแล้ว 29,163.77 บาท ต่อมาวันที่ 18ธันวาคม 2516 จำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงินสองล้านบาทมีกำหนดระยะเวลา 12 เดือน ยอมเสียดอกเบี้ยเป็นรายเดือนอัตราร้อยละ 11.5 ต่อปี และยอมให้นำดอกเบี้ยค้างชำระทบต้นได้และให้ถือว่าเงินที่เบิกเกินบัญชีไปก่อนดังกล่าวเป็นยอดเงินรวมอยู่ตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วย หลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินออกและนำเงินเข้าหักทอนบัญชีตลอดมาจนครบกำหนดตามสัญญา จำเลยที่ 1เบิกเงินเกินบัญชีไป 1,833,732.10 บาท หลังจากนั้นจำเลยที่ 1คงเบิกเงินเกินบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีหักทอนต่อไปอีกเป็นการต่ออายุสัญญาออกไปโดยไม่มีกำหนด ต่อมาโจทก์ไม่ประสงค์ให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไป จึงให้ทนายความมีหนังสือทวงถามไปยังจำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นการบอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2524 ยอดหนี้ถึงวันผิดนัดเป็นเงิน 2,557,452.66 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 3,012,701.89 บาท พร้อมดอกเบี้ยในต้นเงิน 2,557,452.66 บาทจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์มีกำหนด 12 เดือน ในวงเงินสองล้านบาท แต่จำเลยที่ 1มิได้เป็นหนี้โจทก์ถึงจำนวนตามฟ้อง โจทก์คิดดอกเบี้ยไม่ถูกต้องและโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นนับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า จำเลยที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 มีบัญชีเดินสะพัดอยู่กับโจทก์สาขาปทุมวัน และทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีลงวันที่ 18 ธันวาคม 2516 มีกำหนด 12 เดือน ตามเอกสารหมาย จ.1 โดยมีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 1 และจำนองที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างไว้กับโจทก์ตามเอกสารหมายจ.2 และ จ.3 เพียงวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี จำเลยที่ 1 เป็นหนี้โจทก์อยู่1,833,732.20 บาท โจทก์ได้มีหนังสือทวงถามจำเลยที่ 1 ที่ 2ให้ชำระหนี้และมีหนังสือบอกกล่าวบังคับจำนองไปยังจำเลยที่ 3ตามเอกสารหมาย จ.4 โดยกำหนดให้ชำระหนี้ภายในวันที่ 28 กุมภาพันธ์2524 จำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้รับหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 6กุมภาพันธ์ 2524 จำเลยที่ 3 ได้รับเมื่อวันที่ 5 เดือนเดียวกันคดีมีปัญหาในชั้นนี้ว่าโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นได้ต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงในวันที่ 18 ธันวาคม 2517 เนื่องจากไม่มีการต่ออายุสัญญา หลังจากนั้นโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นพิเคราะห์แล้วเห็นว่า โจทก์มีนางสาวสุภัทร ดวงพัสตรา ผู้จัดการธนาคารโจทก์สาขาปทุมวันเป็นพยานเบิกความว่า หลังจากวันที่ 17ธันวาคม 2517 แล้ว จำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินจากบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีเรื่อยมา ดังปรากฎตามบัญชีเลขที่ 4441 เอกสารหมาย จ.7และโจทก์ส่งบัญชีเลขที่ดังกล่าวนี้เป็นหลักฐานปรากฎรายการต่าง ๆตรงตามที่พยานโจทก์ดังกล่าวเบิกความ ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบพยานหลักฐานหักล้างเป็นอย่างอื่น จึงฟังได้ว่า โจทก์และจำเลยที่ 1ที่ 2 มิได้ถือกำหนดเวลา 12 เดือนที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเอกสารหมาย จ.1 เป็นข้อสาระสำคัญ ตามพฤติการณ์แห่งคดีชี้ให้เห็นว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ตกลงโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จะต้องมีการบอกเลิกสัญญาตามนัยมาตรา 859 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ สัญญาจึงจะเลิกกันโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม2517..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 579/2534ธนาคาร กรุงศรีอยุธยา จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไพโรจน์ อุตสาหกรรม กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 154, ม. 859ธนาคารโจทก์กับจำเลยมิได้ถือกำหนดเวลาที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเป็นข้อสาระสำคัญ แต่ได้ตกลงกันโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา โจทก์จึงมีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อมาได้จนกว่าจะมีการบอกเลิกสัญญาตาม ป.พ.พ. มาตรา 859.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัดมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 เป็นลูกค้าของธนาคารโจทก์ สาขาปทุมวัน มีบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 4441ได้เบิกเงินเกินบัญชีไปก่อนแล้ว 29,163.77 บาท ต่อมาวันที่ 18ธันวาคม 2516 จำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงินสองล้านบาทมีกำหนดระยะเวลา 12 เดือน ยอมเสียดอกเบี้ยเป็นรายเดือนอัตราร้อยละ 11.5 ต่อปี และยอมให้นำดอกเบี้ยค้างชำระทบต้นได้และให้ถือว่าเงินที่เบิกเกินบัญชีไปก่อนดังกล่าวเป็นยอดเงินรวมอยู่ตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วย หลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินออกและนำเงินเข้าหักทอนบัญชีตลอดมาจนครบกำหนดตามสัญญา จำเลยที่ 1เบิกเงินเกินบัญชีไป 1,833,732.10 บาท หลังจากนั้นจำเลยที่ 1คงเบิกเงินเกินบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีหักทอนต่อไปอีกเป็นการต่ออายุสัญญาออกไปโดยไม่มีกำหนด ต่อมาโจทก์ไม่ประสงค์ให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไป จึงให้ทนายความมีหนังสือทวงถามไปยังจำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นการบอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2524 ยอดหนี้ถึงวันผิดนัดเป็นเงิน 2,557,452.66 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 3,012,701.89 บาท พร้อมดอกเบี้ยในต้นเงิน 2,557,452.66 บาทจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์มีกำหนด 12 เดือน ในวงเงินสองล้านบาท แต่จำเลยที่ 1มิได้เป็นหนี้โจทก์ถึงจำนวนตามฟ้อง โจทก์คิดดอกเบี้ยไม่ถูกต้องและโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นนับแต่วันที่ 18 ธันวาคม 2517ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงิน 2,530,324.37บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติว่า จำเลยที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 1 มีบัญชีเดินสะพัดอยู่กับโจทก์สาขาปทุมวัน และทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีลงวันที่ 18 ธันวาคม 2516 มีกำหนด 12 เดือน ตามเอกสารหมาย จ.1 โดยมีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดร่วมกับจำเลยที่ 1 และจำนองที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างไว้กับโจทก์ตามเอกสารหมายจ.2 และ จ.3 เพียงวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี จำเลยที่ 1 เป็นหนี้โจทก์อยู่1,833,732.20 บาท โจทก์ได้มีหนังสือทวงถามจำเลยที่ 1 ที่ 2ให้ชำระหนี้และมีหนังสือบอกกล่าวบังคับจำนองไปยังจำเลยที่ 3ตามเอกสารหมาย จ.4 โดยกำหนดให้ชำระหนี้ภายในวันที่ 28 กุมภาพันธ์2524 จำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้รับหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 6กุมภาพันธ์ 2524 จำเลยที่ 3 ได้รับเมื่อวันที่ 5 เดือนเดียวกันคดีมีปัญหาในชั้นนี้ว่าโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นได้ต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม 2517 ซึ่งเป็นวันครบกำหนดตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงในวันที่ 18 ธันวาคม 2517 เนื่องจากไม่มีการต่ออายุสัญญา หลังจากนั้นโจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นพิเคราะห์แล้วเห็นว่า โจทก์มีนางสาวสุภัทร ดวงพัสตรา ผู้จัดการธนาคารโจทก์สาขาปทุมวันเป็นพยานเบิกความว่า หลังจากวันที่ 17ธันวาคม 2517 แล้ว จำเลยที่ 1 ได้เบิกเงินจากบัญชีและนำเงินเข้าบัญชีเรื่อยมา ดังปรากฎตามบัญชีเลขที่ 4441 เอกสารหมาย จ.7และโจทก์ส่งบัญชีเลขที่ดังกล่าวนี้เป็นหลักฐานปรากฎรายการต่าง ๆตรงตามที่พยานโจทก์ดังกล่าวเบิกความ ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบพยานหลักฐานหักล้างเป็นอย่างอื่น จึงฟังได้ว่า โจทก์และจำเลยที่ 1ที่ 2 มิได้ถือกำหนดเวลา 12 เดือนที่ระบุไว้ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีเอกสารหมาย จ.1 เป็นข้อสาระสำคัญ ตามพฤติการณ์แห่งคดีชี้ให้เห็นว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ตกลงโดยปริยายต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จะต้องมีการบอกเลิกสัญญาตามนัยมาตรา 859 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ สัญญาจึงจะเลิกกันโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปหลังจากวันที่ 18 ธันวาคม2517..."พิพากษายืน.(ชูศักดิ์ บัณฑิตกุล-วินัย กันนะ-ราเชนทร์ จัมปาสุต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุสัญญาบัญชีเดินสะพัดตาม ป.พ.พ. มาตรา 856 เป็นเอกเทศสัญญาประเภทหนึ่งที่เกิดขึ้นได้โดยการแสดงเจตนาของบุคคลสองคน เมื่อเกิดขึ้นแล้วมีผลอยู่ชั่วระยะเวลาอันกำหนดไว้หรือต่อ ๆ ไปโดยไม่มีกำหนดจนกว่าจะมีการบอกเลิก สัญญาบัญชีเดินสะพัดนี้ทำให้ต้องจัดให้มีการอันหนึ่งขึ้นคือ การหักทอนบัญชีหนี้ที่เกิดขึ้นแต่กิจการในระหว่างเขาทั้งสอง โดยการนำมาหักกลบลบกันคงเหลือเท่าใด จึงจะมีการชำระหนี้แก่กันต่อไป แต่โดยสภาพของสัญญาบัญชีเดินสะพัดนี้จะเห็นได้ว่าเป็นสัญญาที่ไม่ก่อให้เกิดหนี้ในตัวเองแต่ต้องมีหนี้เกิดขึ้นระหว่างคู่สัญญาทั้งสองนั้นก่อนแล้วจึงจะตกลงกันให้มีสัญญาบัญชีเดินสะพัดขึ้นได้ถ้อยคำใน มาตรา 856 ว่า "...ให้ตัดทอนบัญชีหนี้...อันเกิดขึ้นแต่กิจการในระหว่างเขาทั้งสอง..." ที่ว่า "กิจการ" คือสิ่งที่ก่อให้เกิดหนี้ขึ้นระหว่างกันจนต้องตกลงทำสัญญาบัญชีเดินสะพัด "กิจการ" ในที่นี้น่าจะหมายถึงนิติกรรมสัญญา ที่เขาทั้งสองมีความผูกพันกันอยู่ไม่ว่าอันเดียวหรือหลายอัน และก่อให้เกิดหนี้ขึ้นคำว่า "กิจการ" ซึ่งมีความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถานพ.ศ. 2525 ว่า การงานที่ประกอบ, ธุระ นี้แสดงให้เห็นว่าต้องเป็นสิ่งที่ทั้งสองฝ่ายตั้งใจกระทำให้เกิดผลผูกพันกัน ดังนั้นหนี้ที่เกิดขึ้นระหว่างเขาทั้งสองโดยทางอื่นที่นอกเหนือจากนิติกรรมสัญญาคือ จัดการงานนอกสั่ง ลาภมิควรได้และละเมิด จึงไม่น่าจะเป็นกิจการและจะนำหนี้ที่เกิดขึ้นโดยการนั้น ๆ มาทำสัญญาบัญชีเดินสะพัดเพื่อการตัดทอนบัญชีโดยหักกลบลบหนี้ไม่ได้ กิจการอันเป็นนิติกรรมสัญญา ในระหว่างเขาทั้งสองที่ก่อให้เกิดหนี้ที่จะสามารถนำมาหักกลบลบกันได้โดยวิธีบัญชีเดินสะพัดนี้ น่าจะต้องเป็นสัญญาที่ให้ผลอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง หรือตลอดไปจนกว่าจะมีการบอกเลิก แต่ไม่จำเป็นว่าจะต้องเป็นหนี้ที่เกิดจากสัญญาเพียงสัญญาเดียว แต่อาจเป็นหนี้ที่เกิดจากสัญญาหลาย ๆ สัญญาแต่ให้ผลที่ต้องปฏิบัติตามสัญญานั้น ๆ สืบเนื่องต่อ ๆ กันไปจนกว่าจะไม่มีการทำสัญญากันอีก เช่นว่าพ่อค้า 2 คน คนหนึ่งขายข้าวสารอีกคนหนึ่งขายน้ำตาล ต่างฝ่ายต่างสั่งซื้อสินค้าจากอีกฝ่ายหนึ่งเพื่อมาขายทดแทนสินค้าที่ตนไม่มี ในการตกลงชื้อขายกันครั้งหนึ่ง ๆก็คือการทำสัญญาซื้อขายกันครั้งหนึ่ง เป็นเช่นนี้เสมอมาโดยอาจกินเวลาเป็นเดือน เป็นปีติดต่อกัน แต่แน่นอนย่อมต้องสิ้นสุดลงแน่ในวันใดวันหนึ่งข้างหน้า หากแต่ยังไม่ได้กำหนดกันให้แน่นอนเท่านั้น หรือหนี้ที่เกิดขึ้นระหว่างเขาทั้งสองนั้น อาจเกิดจากสัญญาเพียงสัญญาเดียว แต่ให้ผลที่จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้ต่อกันอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ไม่ว่าจะมีการกำหนดเวลาสิ้นสุดไว้เป็นแน่นอนหรือไม่ก็ตาม ก็เช่นสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี อย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่กำลังบันทึกอยู่นี้ จะเห็นได้ว่า สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้อาจกำหนดเวลาสิ้นสุดแห่งสัญญากันไว้เป็นแน่นอน เช่น 12 เดือนหรือไม่กำหนดกันไว้แต่ต้น หรือกำหนดกันไว้แต่ต้น แต่ภายหลังจากครบกำหนดเวลาแล้วเกิดพฤติการณ์ที่พอให้ถือว่า คู่สัญญาได้ตกลงกันโดยปริยาย ขยายเวลาเบิกเงินเกินบัญชีกันออกไปโดยไม่มีกำหนดก็ได้ อย่างคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ กล่าวโดยเฉพาะสำหรับข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ผู้เขียนเห็นว่ามีสัญญาเกิดขึ้นระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 ที่ 2อยู่ 2 ประเภท หนึ่งคือ สัญญาเบิกเงินเกินบัญชี สองคือ สัญญาบัญชีเดินสะพัด โดยที่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ไม่ใช่การกู้ยืมกันโดยวิธีธรรมดา ดังที่บัญญัติในมาตรา 653 ที่เมื่อมีการตกลงให้กู้ยืมเงินกันแล้ว ผู้ให้กู้ก็จะส่งมอบเงินให้ผู้กู้ ต่อจากนั้นเมื่อถึงกำหนดใช้เงินคืนตามเวลาที่กำหนดไว้ หรือตามที่ผู้กู้ได้ทวงถาม ผู้กู้ก็จะนำเงินมาชำระคืน สัญญายืมนี้ก็เป็นอันสิ้นผลสิ้นความผูกพันกันไปทันที แต่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ต่างออกไปคือผู้เบิกเงินเกินบัญชี จะสามารถทยอยเบิกถอนเงินออกจากบัญชีได้เรื่อยไป จนกว่าจะเท่าถึงวงเงินที่ตกลงไว้กับธนาคาร และในระหว่างนี้ผู้เบิกเงินเกินบัญชีก็อาจจะนำเงินมาเข้าบัญชีเพื่อลดยอดเงินที่เบิกถอนออกไป จากบัญชีเช่นนี้เสมอไป และโดยวิธีนี้เองทำให้ธนาคาร จำเป็นต้องทำหลักฐานขึ้นชิ้นหนึ่ง เพื่อแสดงยอดเงินที่ผู้เบิกเงินเกินบัญชีเบิกถอนออกไป และนำเงินเข้าฝากในบัญชีแต่ละครั้งและหักกลบลบกันออกมาเป็นยอดเงินคงเหลือซึ่งอาจมีการกำหนดไว้ว่าจะมีการหักทอนบัญชีกันชั่วระยะเวลานานเท่าใดต่อครั้ง(ซึ่งเป็นการหักทอนบัญชีกันตามมาตรา 858) เช่นเป็นรายเดือนซึ่งในกรณีเช่นนี้หลังจากหักทอนบัญชีแล้วธนาคารก็จะคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไป การลงบัญชีเช่นนี้เองทำให้เกิดสัญญาบัญชีเดินสะพัดขึ้นโดยปริยาย ซ้อนอยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี เพราะฝ่ายลูกค้าผู้เบิกเงินเกินบัญชีเองก็ทราบถึงวิธีปฏิบัติเช่นนี้ของธนาคารดีอยู่แล้ว สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ แต่แรกโจทก์กับจำเลยได้ตกลงให้มีกำหนดเวลา 12 เดือน ดังนั้นสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ก็ย่อมจะมีกำหนด 12เดือน เช่นกัน เว้นแต่จะมีการตกลงเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกันก่อนหากครบกำหนดแล้วทั้งสองฝ่ายมิได้มีพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าประสงค์จะต่ออายุสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีออกไปอีกแล้ว สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดก็จะสิ้นสุดลงด้วยกัน ผลในทางสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีก็คือโจทก์สามารถเรียกให้จำเลยชำระหนี้ได้และฝ่ายจำเลยก็สามารถชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ทันทีเช่นกัน ส่วนผลในทางสัญญาบัญชีเดินสะพัดนั้น ก็จะมีการตัดทอนบัญชีหนี้ในกิจการเบิกเงินเกินบัญชีของโจทก์กับจำเลยนั้นหักกลบลบกัน (ตามมาตรา 856)ทำให้ทราบจำนวนที่เป็นหนี้กันแน่นอน และเงินที่ผิดกันนั้นก็จะต้องชำระ มิฉะนั้นฝ่ายเจ้าหนี้ก็สามารถคิดดอกเบี้ยนับแต่วันหักทอนบัญชีเสร็จเป็นต้นไป (ตามมาตรา 860) และโดยที่สัญญาบัญชีเดินสะพัดอยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี โจทก์ย่อมคิดดอกเบี้ยโดยวิธีทบต้นได้ด้วย (ตามมาตรา 655 วรรคสอง) เพราะถือว่าเป็นประเพณีค้าขายที่คำนวณดอกเบี้ยทบต้นในบัญชีเดินสะพัด แต่ทั้งนี้ย่อมคิดดอกเบี้ยทบต้นได้เพียงถึงเวลาที่สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีสิ้นสุดลงแล้วเท่านั้น เพราะต้องถือว่าสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีได้สิ้นสุดลงพร้อมกันด้วยดังกล่าวข้างต้น และต่อจากนี้ไปคงเรียกดอกเบี้ยได้แต่โดยวิธีธรรมดาไม่ทบต้น โดยที่เห็นว่าสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี เช่นอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ซ้อนอยู่ด้วยกันอย่างยากที่จะแยกออกต่างหากจากกันได้ เพราะวิธีปฏิบัติของธนาคารเช่นโจทก์ ทำให้ต้องเป็นเช่นนี้ จึงอาจทำให้เข้าใจว่าสัญญาเบิกเงินเกินบัญชี คือ สัญญาบัญชีเดินสะพัด แต่หากพิจารณาจากตัวอย่างเรื่องพ่อค้าข้าวสารกับพ่อค้าน้ำตาลข้างต้น จะเห็นได้ว่าการที่ทั้งสองฝ่ายต่างซื้อสินค้าจากอีกฝ่ายหนึ่งมาเกิดเป็นสัญญาซื้อขายขึ้นระหว่างกันทุกครั้งหากแต่ละฝ่ายต้องชำระค่าสินค้าให้แก่อีกฝ่ายหนึ่งทุกครั้งที่ได้รับมอบสินค้ามาแล้ว ย่อมเป็นการไม่สะดวก ยิ่งหากมีการสั่งซื้อกันบ่อยเท่าใดก็ยิ่งไม่สะดวกมาเท่านั้น เช่นนี้หากทั้งสองฝ่ายมาตกลงกันทำสัญญาบัญชีเดินสะพัดก็จะเป็นการสะดวกแก่การทำการค้าของตน หากต่อมาประสงค์จะเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกัน เช่นนี้ก็ย่อมทำได้ และผลแห่งการนี้ย่อมไม่เกี่ยวกับการซื้อขายสินค้าระหว่างพ่อค้าทั้งสองคนนั้นผลก็จะมีเพียงว่าเมื่อแสดงเจตนาเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดกันแล้ว(ตามมาตรา 859) ก็จะมีการหักทอนบัญชีกัน และเหลือยอดเท่าใดฝ่ายที่เป็นหนี้ก็ต้องชำระให้แก่ฝ่ายหนึ่งต่อไป และหากไม่ชำระก็ย่อมต้องเสียดอกเบี้ย (ตามมาตรา 860) ส่วนอัตราดอกเบี้ยนั้นก็เป็นไปตามมาตรา 224 คือ ร้อยละ 7.5 ต่อปี หรือแล้วแต่ที่ได้ตกลงอัตรากันไว้แต่ต้น ส่วนกิจการค้าขายระหว่างพ่อค้าทั้งสองนั้นก็คงดำเนินกันต่อไปเป็นแต่ว่าทั้งสองฝ่ายก็ต้องกลับไปหาความไม่สะดวกในการชำระหนี้ต่อไปตามเดิม การที่โจทก์ในคดีนี้บอกเลิกสัญญาแล้วฟ้องให้จำเลยใช้เงินนั้นเห็นว่าโจทก์น่าจะต้องการเลิกสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนั่นเองซึ่งย่อมเป็นผลให้เป็นการบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีไปด้วยในตัว และที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์กับจำเลยได้ตกลงกันโดยปริยายต่อายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา ผู้เขียนเห็นว่าความจริงก็คือการตกลงต่ออายุสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีออกไปโดยไม่มีกำหนดเวลา แต่มีผลถึงสัญญาบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วยนั่นเอง แบัญชีเดินสะพัดที่อยู่ในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีด้วยนั่นเอง และเมื่อเป็นเช่นนี้ สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนี้ย่อมไม่กำหนดเวลาสิ้นสุด การจะเลิกสัญญาจึงต้องมีการแสดงเจตนาของคู่สัญญา และการที่โจทก์บอกเลิกสัญญาแล้วฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้ ย่อมแสดงว่าโจทก์ไม่ประสงค์จะให้จำเลยเบิกเงินเกินบัญชีต่อไปจึงบอกเลิกสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีหาใช่เพียงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดแต่อย่างเดียวไม่ และย่อมมีผลเป็นการเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดในสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีไปด้วยในตัว เพราะไม่มีกิจการระหว่างโจทก์กับจำเลยที่จะทำให้เกิดหนี้นำมาหักกลบลบกันอีกต่อไปแล้ว ส่วนที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ว่าโจทก์กับจำเลยตกลงต่ออายุสัญญาบัญชีเดินสะพัดออกไปโดยปริยายโดยไม่มีกำหนดเวลานั้น ผู้เขียนเห็นว่านอกจากจะเป็นการตกลงกันต่ออายุสัญญาออกไปโดยปริยายแล้วยังเป็นการสละประโยชน์แห่งเงื่อนเวลาสิ้นสุดของทั้งโจทก์และจำเลยด้วย เพราะสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในคดีนี้มีกำหนดเวลา 12 เดือนเป็นเงื่อนเวลาสิ้นสุดซึ่งจะทำให้สัญญานี้สิ้นผลบังคับเมื่อถึงเวลานั้น (ตามมาตรา 153 วรรคสอง) และย่อมทำให้โจทก์เรียกให้จำเลยชำระหนี้ได้ แต่จะคิดดอกเบี้ยทบต้นต่อไปไม่ได้ส่วนฝ่ายจำเลยก็ย่อมชำระหนี้แก่โจทก์ได้และจำเลยก็ไม่ต้องถูกคิดดอกเบี้ยทบต้นอีกต่อไปคงเสียแต่ดอกเบี้ยที่คิดแบบธรรมดาเท่านั้นจนกว่าจะชำระเสร็จแต่เมื่อปรากฎต่อมาภายหลังจากเวลาในสัญญาสิ้นสุดลงแล้ว โจทก์ก็ยังคงให้จำเลยเบิกถอนเงินจากบัญชีต่อมาอีก เช่นนี้จึงแสดงว่าโจทก์กับจำเลยต่างยินยอมสละประโยชน์จากเงื่อนเวลาสิ้นสุดดังกล่าวนั้นทำให้สัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับสัญญาบัญชีเดินสะพัดนั้นยังมีผลผูกพันกันต่อมาอีกตามข้อตกลงเดิม โดยไม่มีเงื่อนเวลาสิ้นสุดจนกว่าจะมีการแสดงเจตนาเลิกสัญญากันในภายหลัง อย่างเช่นที่โจทก์บอกเลิกสัญญาและฟ้องจำเลยให้รับผิดเป็นคดีนี้. สอนชัย สิราริยกุล.