คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2536หลักกฎหมาย: คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์เมื่อศาลอุทธรณ์เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเป็นเจ้าของและผู้ครอบครองอาคาร ซึ่งปลูกสร้างรุกล้ำถนนสาธารณะและเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9, 108ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2515 ข้อ 11ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 108 ให้จำคุก 3 เดือน ปรับ 2,000 บาทไม่ปรากฏว่าจำเลยได้รับโทษจำคุกมาก่อน โทษจำคุกให้รอการลงโทษไว้ภายในกำหนด 1 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ส่วนคำขอที่ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำให้ยกเสียจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายว่า การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยได้ครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์2515 ใช้บังคับ เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงนอกประเด็นที่โจทก์อุทธรณ์นั้น คดีนี้ข้อเท็จจริงฟังยุติตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นว่าอาคารพิพาทได้ปลูกสร้างมานาน 40 ปี แล้ว ก่อนที่บิดาจำเลยจะซื้อมาและได้ปลูกสร้างรุกล้ำถนนสุริยราชและถนนกรุงศรีนอก ซึ่งเป็นถนนสาธารณะ ต่อมาบิดาจำเลยได้ยกอาคารพิพาทให้จำเลย ซึ่งศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า แม้จะฟังว่าจำเลยเป็นเจ้าของอาคารพิพาทซึ่งรุกล้ำถนนสาธารณะ แต่ฟังไม่ได้ว่าจำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาทจะถือว่าจำเลยเข้าไปยึดถือครอบครองถนนสาธารณะโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายยังไม่ได้ พิพากษายกฟ้องด้วยข้อกฎหมาย โจทก์อุทธรณ์ว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาทส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะแม้จะมิใช่เป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาท ก็เป็นความผิดตามฟ้องศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังยุติมาแล้ววินิจฉัยว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาท จำเลยไม่มีสิทธิครอบครองอาคารพิพาทในส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน การกระทำของจำเลยจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 แต่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่าศาลชั้นต้นยังไม่ระบุชัดว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ 4 มีนาคม2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับหรือไม่ จึงฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวใช้บังคับ เพื่อปรับกับบทกฎหมายตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 แล้วพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้องเห็นว่า คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่า ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอ ทั้งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อกฎหมายที่อ้างเป็นเหตุยกฟ้องโจทก์เช่นนี้ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นสมควรก็ย่อมมีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษามานั้นชอบด้วยกระบวนพิจารณาและไม่เป็นการนอกประเด็นตามที่โจทก์อุทธรณ์แต่อย่างใด ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2536พนักงานอัยการ ประจำศาล แขวง สุรินทร์โจทก์นาง สมควร สุชาติพงษ์จำเลย ป.วิ.พ. ม. 243 ป.วิ.อ. ม. 15, ม. 194 ป.ที่ดิน ม. 9, ม. 108 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์เมื่อศาลอุทธรณ์เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเป็นเจ้าของและผู้ครอบครองอาคาร ซึ่งปลูกสร้างรุกล้ำถนนสาธารณะและเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9, 108ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2515 ข้อ 11ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 108 ให้จำคุก 3 เดือน ปรับ 2,000 บาทไม่ปรากฏว่าจำเลยได้รับโทษจำคุกมาก่อน โทษจำคุกให้รอการลงโทษไว้ภายในกำหนด 1 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ส่วนคำขอที่ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำให้ยกเสียจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายว่า การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยได้ครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์2515 ใช้บังคับ เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงนอกประเด็นที่โจทก์อุทธรณ์นั้น คดีนี้ข้อเท็จจริงฟังยุติตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นว่าอาคารพิพาทได้ปลูกสร้างมานาน 40 ปี แล้ว ก่อนที่บิดาจำเลยจะซื้อมาและได้ปลูกสร้างรุกล้ำถนนสุริยราชและถนนกรุงศรีนอก ซึ่งเป็นถนนสาธารณะ ต่อมาบิดาจำเลยได้ยกอาคารพิพาทให้จำเลย ซึ่งศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า แม้จะฟังว่าจำเลยเป็นเจ้าของอาคารพิพาทซึ่งรุกล้ำถนนสาธารณะ แต่ฟังไม่ได้ว่าจำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาทจะถือว่าจำเลยเข้าไปยึดถือครอบครองถนนสาธารณะโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายยังไม่ได้ พิพากษายกฟ้องด้วยข้อกฎหมาย โจทก์อุทธรณ์ว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาทส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะแม้จะมิใช่เป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาท ก็เป็นความผิดตามฟ้องศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังยุติมาแล้ววินิจฉัยว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาท จำเลยไม่มีสิทธิครอบครองอาคารพิพาทในส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน การกระทำของจำเลยจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 แต่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่าศาลชั้นต้นยังไม่ระบุชัดว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ 4 มีนาคม2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับหรือไม่ จึงฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวใช้บังคับ เพื่อปรับกับบทกฎหมายตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 แล้วพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้องเห็นว่า คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่า ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอ ทั้งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อกฎหมายที่อ้างเป็นเหตุยกฟ้องโจทก์เช่นนี้ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นสมควรก็ย่อมมีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษามานั้นชอบด้วยกระบวนพิจารณาและไม่เป็นการนอกประเด็นตามที่โจทก์อุทธรณ์แต่อย่างใด ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ณรงค์ ตันติเตมิท-ก้าน อันนานนท์-ไพบูลย์ จามิกรณ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติมาตรา 243 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งเป็นที่ทราบกันดีว่าเป็นเรื่องที่ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกามีอำนาจย้อนสำนวนให้ศาลล่างพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่งให้ศาลล่างพิจารณาพิพากษา หรือมีคำสั่งใหม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1472/2497,3362/2528,2572/2533,3872/2535 และ 3883/2535) แต่ในกรณีที่ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงนั้นมาพอแก่การวินิจฉัย แต่วินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นผิดตัวกฎหมายศาลอุทธรณ์ย่อมฟังข้อเท็จจริงใหม่ แล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดตัดสินคดีไปได้ ทั้งนี้เฉพาะแต่ในกรณีที่ศาลอุทธรณ์จำต้องถือตามข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้นเท่านั้นโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ กรณีดังกล่าวย่อมนำไปใช้ในชั้นฎีกาได้เช่นเดียวกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 247 ปัญหามีว่า คดีที่ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์เรื่องอำนาจฟ้องเขตอำนาจศาลเหนือคดี ฟ้องซ้ำหรือฟ้องซ้อน แต่ได้พิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยไว้จนเสร็จสิ้นกระแสความแล้ว ศาลอุทธรณ์เห็นว่าโจทก์มีอำนาจฟ้อง คดีอยู่ในอำนาจศาลชั้นต้นนั้นฟ้องโจทก์ไม่เป็นฟ้องซ้ำหรือฟ้องซ้อน ดังนี้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่คู่ความได้สืบพยานของฝ่ายตนไว้เสร็จสิ้นแล้ว และพิพากษาไปได้เลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นเพื่อพิพากษาหรือมีคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้หรือไม่ ตามบทบัญญัติมาตรา 243 ดังได้กล่าวมาแล้วมิได้บัญญัติไว้ชัดเจนว่าให้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกระทำได้เพียงแต่ในมาตรา 243(3) บัญญัติว่า "ในกรณีที่ศาลอุทธรณ์จำต้องถือตามข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้น ถ้าปรากฏว่า (ก) การที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นผิดตัวบทกฎหมายศาลอุทธรณ์อาจฟังข้อเท็จจริงใหม่แทนข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้นแล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดตัดสินคดีไปตามนั้น" หลักการตามบทบัญญัติดังกล่าวเป็นคนละกรณีกับที่กล่าวข้างต้น แต่ก็พอเทียบเคียงให้เห็นได้ว่าความมุ่งหมายของกฎหมายก็เพื่อให้ศาลสูงสามารถพิจารณาคดีไปได้ในบางกรณีเพื่อมิให้เป็นการเสียเวลาต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ และอาจต้องกลับขึ้นมาให้ศาลอุทธรณ์พิจารณาพิพากษาโดยวินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นอีก ผลในการวินิจฉัยข้อเท็จจริงก็คงไม่แตกต่างไปจากเดิม ดังนั้นถ้าหากศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบไว้เสร็จสิ้นกระแสความแล้ว นับว่าจะทำให้คดีนั้นเสร็จจากศาลรวดเร็วยิ่งขึ้น มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 144/2492 วินิจฉัยไว้ว่า ในคดีที่โจทก์ฟ้องเรื่องละเมิดเรียกค่าเสียหาย ศาลชั้นต้นว่าไม่เป็นละเมิดให้ยกฟ้อง เมื่อศาลอุทธรณ์เป็นว่าเป็นละเมิดย่อมมีอำนาจวินิจฉัยเรื่องค่าเสียหายที่คู่ความนำสืบกันมาแล้วไปได้เลย ไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1901/2530 เมื่อข้อเท็จจริงต่าง ๆ ที่ศาลอุทธรณ์จะต้องวินิจฉัยปรากฏชัดอยู่ในสำนวนโดยคำแถลงรับของคู่ความพอที่ศาลอุทธรณ์จะวินิจฉัยได้แล้ว ศาลอุทธรณ์ก็ไม่จำต้องสั่งให้ไต่สวนคำร้องของจำเลยอีก นอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาอีกหลายฉบับที่วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐาน เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2211/2535 และ 3420-3421/2535 โดยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3220-3221/2535 วินิจฉัยว่า เมื่อโจทก์กับจำเลยได้นำสืบพยานหลักฐานไว้แล้ว ศาลฎีกาย่อมวินิจฉัยไปได้โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์พิจารณาและวินิจฉัยอีก แนวคิดของศาลฎีกานับว่าชอบด้วยหลักการและเหตุผลอย่างยิ่งและเมื่อพิจารณาถึงเจตนารมณ์แห่งบทบัญญัติมาตรา 243 แล้วย่อมเห็นได้ว่ากรณีที่ตั้งเป็นประเด็นแห่งปัญหาไว้ข้างต้นนั้นย่อมอยู่ในบังคับแห่งบทบัญญัตินี้ที่ให้อำนาจแก่ศาลสูงที่ไม่จำต้องย้อนสำนวน โดยใช้ดุลพินิจวินิจฉัยข้อเท็จจริงแล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีไปได้เลย สำหรับคดีตามหัวข้อหมายเหตุนี้เป็นคดีอาญา ย่อมนำหลักการในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับได้เช่นกัน เนื่องจากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บทบัญญัติไว้โดยเฉพาะทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15คำพิพากษาศาลฎีกาก่อนหน้านี้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 513-514/2534วินิจฉัยว่าแม้ศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยในความผิดฐานแจ้งความเท็จและยังไม่ได้ชี้ขาดข้อเท็จจริงว่าข้อความที่จำเลยแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจเป็นเท็จหรือไม่ แต่ศาลฎีกาก็มีอำนาจหยิบยกปัญหาดังกล่าวขึ้นวินิจฉัยโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์พิจารณา พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเป็นเจ้าของและผู้ครอบครองอาคาร ซึ่งปลูกสร้างรุกล้ำถนนสาธารณะและเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9, 108ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2515 ข้อ 11ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 108 ให้จำคุก 3 เดือน ปรับ 2,000 บาทไม่ปรากฏว่าจำเลยได้รับโทษจำคุกมาก่อน โทษจำคุกให้รอการลงโทษไว้ภายในกำหนด 1 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ส่วนคำขอที่ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำให้ยกเสียจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายว่า การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยได้ครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์2515 ใช้บังคับ เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงนอกประเด็นที่โจทก์อุทธรณ์นั้น คดีนี้ข้อเท็จจริงฟังยุติตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นว่าอาคารพิพาทได้ปลูกสร้างมานาน 40 ปี แล้ว ก่อนที่บิดาจำเลยจะซื้อมาและได้ปลูกสร้างรุกล้ำถนนสุริยราชและถนนกรุงศรีนอก ซึ่งเป็นถนนสาธารณะ ต่อมาบิดาจำเลยได้ยกอาคารพิพาทให้จำเลย ซึ่งศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า แม้จะฟังว่าจำเลยเป็นเจ้าของอาคารพิพาทซึ่งรุกล้ำถนนสาธารณะ แต่ฟังไม่ได้ว่าจำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาทจะถือว่าจำเลยเข้าไปยึดถือครอบครองถนนสาธารณะโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายยังไม่ได้ พิพากษายกฟ้องด้วยข้อกฎหมาย โจทก์อุทธรณ์ว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาทส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะแม้จะมิใช่เป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาท ก็เป็นความผิดตามฟ้องศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังยุติมาแล้ววินิจฉัยว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาท จำเลยไม่มีสิทธิครอบครองอาคารพิพาทในส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน การกระทำของจำเลยจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 แต่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่าศาลชั้นต้นยังไม่ระบุชัดว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ 4 มีนาคม2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับหรือไม่ จึงฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวใช้บังคับ เพื่อปรับกับบทกฎหมายตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 แล้วพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้องเห็นว่า คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่า ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอ ทั้งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อกฎหมายที่อ้างเป็นเหตุยกฟ้องโจทก์เช่นนี้ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นสมควรก็ย่อมมีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษามานั้นชอบด้วยกระบวนพิจารณาและไม่เป็นการนอกประเด็นตามที่โจทก์อุทธรณ์แต่อย่างใด ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 990/2536พนักงานอัยการ ประจำศาล แขวง สุรินทร์โจทก์นาง สมควร สุชาติพงษ์จำเลย ป.วิ.พ. ม. 243 ป.วิ.อ. ม. 15, ม. 194 ป.ที่ดิน ม. 9, ม. 108 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 11คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์เมื่อศาลอุทธรณ์เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเป็นเจ้าของและผู้ครอบครองอาคาร ซึ่งปลูกสร้างรุกล้ำถนนสาธารณะและเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9, 108ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์ 2515 ข้อ 11ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9, 108 ให้จำคุก 3 เดือน ปรับ 2,000 บาทไม่ปรากฏว่าจำเลยได้รับโทษจำคุกมาก่อน โทษจำคุกให้รอการลงโทษไว้ภายในกำหนด 1 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 56 หากจำเลยไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30ส่วนคำขอที่ให้จำเลยและบริวารออกจากที่ดินที่รุกล้ำให้ยกเสียจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายว่า การที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยได้ครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ลงวันที่ 29 กุมภาพันธ์2515 ใช้บังคับ เป็นการวินิจฉัยข้อเท็จจริงนอกประเด็นที่โจทก์อุทธรณ์นั้น คดีนี้ข้อเท็จจริงฟังยุติตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นว่าอาคารพิพาทได้ปลูกสร้างมานาน 40 ปี แล้ว ก่อนที่บิดาจำเลยจะซื้อมาและได้ปลูกสร้างรุกล้ำถนนสุริยราชและถนนกรุงศรีนอก ซึ่งเป็นถนนสาธารณะ ต่อมาบิดาจำเลยได้ยกอาคารพิพาทให้จำเลย ซึ่งศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า แม้จะฟังว่าจำเลยเป็นเจ้าของอาคารพิพาทซึ่งรุกล้ำถนนสาธารณะ แต่ฟังไม่ได้ว่าจำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาทจะถือว่าจำเลยเข้าไปยึดถือครอบครองถนนสาธารณะโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายยังไม่ได้ พิพากษายกฟ้องด้วยข้อกฎหมาย โจทก์อุทธรณ์ว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาทส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะแม้จะมิใช่เป็นผู้ปลูกสร้างอาคารพิพาท ก็เป็นความผิดตามฟ้องศาลอุทธรณ์ภาค 1 ฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลชั้นต้นฟังยุติมาแล้ววินิจฉัยว่า การที่จำเลยเป็นเจ้าของและครอบครองอาคารพิพาท จำเลยไม่มีสิทธิครอบครองอาคารพิพาทในส่วนที่รุกล้ำถนนสาธารณะซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน การกระทำของจำเลยจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 9 แต่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่าศาลชั้นต้นยังไม่ระบุชัดว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนวันที่ 4 มีนาคม2515 ซึ่งเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ใช้บังคับหรือไม่ จึงฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยครอบครองอาคารพิพาทมาก่อนประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวใช้บังคับ เพื่อปรับกับบทกฎหมายตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 108 แล้วพิพากษาว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้องเห็นว่า คดีที่อุทธรณ์ได้แต่เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย การนำข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาจากพยานหลักฐานในสำนวนเพื่อปรับกับบทมาตราที่โจทก์ฟ้องเป็นปัญหาโดยตรงในการวินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นว่า ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังมายังไม่ชัดเจนพอ ทั้งไม่เห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลชั้นต้นในปัญหาข้อกฎหมายที่อ้างเป็นเหตุยกฟ้องโจทก์เช่นนี้ เมื่อศาลอุทธรณ์ภาค 1 เห็นสมควรก็ย่อมมีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นรับฟังมาให้ชัดเจนขึ้นได้ โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษามานั้นชอบด้วยกระบวนพิจารณาและไม่เป็นการนอกประเด็นตามที่โจทก์อุทธรณ์แต่อย่างใด ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ณรงค์ ตันติเตมิท-ก้าน อันนานนท์-ไพบูลย์ จามิกรณ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติมาตรา 243 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งเป็นที่ทราบกันดีว่าเป็นเรื่องที่ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกามีอำนาจย้อนสำนวนให้ศาลล่างพิจารณาพิพากษาหรือมีคำสั่งให้ศาลล่างพิจารณาพิพากษา หรือมีคำสั่งใหม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1472/2497,3362/2528,2572/2533,3872/2535 และ 3883/2535) แต่ในกรณีที่ข้อเท็จจริงที่ศาลชั้นต้นฟังข้อเท็จจริงนั้นมาพอแก่การวินิจฉัย แต่วินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นผิดตัวกฎหมายศาลอุทธรณ์ย่อมฟังข้อเท็จจริงใหม่ แล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดตัดสินคดีไปได้ ทั้งนี้เฉพาะแต่ในกรณีที่ศาลอุทธรณ์จำต้องถือตามข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้นเท่านั้นโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งใหม่ กรณีดังกล่าวย่อมนำไปใช้ในชั้นฎีกาได้เช่นเดียวกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 247 ปัญหามีว่า คดีที่ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์เรื่องอำนาจฟ้องเขตอำนาจศาลเหนือคดี ฟ้องซ้ำหรือฟ้องซ้อน แต่ได้พิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยไว้จนเสร็จสิ้นกระแสความแล้ว ศาลอุทธรณ์เห็นว่าโจทก์มีอำนาจฟ้อง คดีอยู่ในอำนาจศาลชั้นต้นนั้นฟ้องโจทก์ไม่เป็นฟ้องซ้ำหรือฟ้องซ้อน ดังนี้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่คู่ความได้สืบพยานของฝ่ายตนไว้เสร็จสิ้นแล้ว และพิพากษาไปได้เลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นเพื่อพิพากษาหรือมีคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีได้หรือไม่ ตามบทบัญญัติมาตรา 243 ดังได้กล่าวมาแล้วมิได้บัญญัติไว้ชัดเจนว่าให้ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกระทำได้เพียงแต่ในมาตรา 243(3) บัญญัติว่า "ในกรณีที่ศาลอุทธรณ์จำต้องถือตามข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้น ถ้าปรากฏว่า (ก) การที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นผิดตัวบทกฎหมายศาลอุทธรณ์อาจฟังข้อเท็จจริงใหม่แทนข้อเท็จจริงของศาลชั้นต้นแล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดตัดสินคดีไปตามนั้น" หลักการตามบทบัญญัติดังกล่าวเป็นคนละกรณีกับที่กล่าวข้างต้น แต่ก็พอเทียบเคียงให้เห็นได้ว่าความมุ่งหมายของกฎหมายก็เพื่อให้ศาลสูงสามารถพิจารณาคดีไปได้ในบางกรณีเพื่อมิให้เป็นการเสียเวลาต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ และอาจต้องกลับขึ้นมาให้ศาลอุทธรณ์พิจารณาพิพากษาโดยวินิจฉัยข้อเท็จจริงนั้นอีก ผลในการวินิจฉัยข้อเท็จจริงก็คงไม่แตกต่างไปจากเดิม ดังนั้นถ้าหากศาลอุทธรณ์มีอำนาจวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบไว้เสร็จสิ้นกระแสความแล้ว นับว่าจะทำให้คดีนั้นเสร็จจากศาลรวดเร็วยิ่งขึ้น มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 144/2492 วินิจฉัยไว้ว่า ในคดีที่โจทก์ฟ้องเรื่องละเมิดเรียกค่าเสียหาย ศาลชั้นต้นว่าไม่เป็นละเมิดให้ยกฟ้อง เมื่อศาลอุทธรณ์เป็นว่าเป็นละเมิดย่อมมีอำนาจวินิจฉัยเรื่องค่าเสียหายที่คู่ความนำสืบกันมาแล้วไปได้เลย ไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1901/2530 เมื่อข้อเท็จจริงต่าง ๆ ที่ศาลอุทธรณ์จะต้องวินิจฉัยปรากฏชัดอยู่ในสำนวนโดยคำแถลงรับของคู่ความพอที่ศาลอุทธรณ์จะวินิจฉัยได้แล้ว ศาลอุทธรณ์ก็ไม่จำต้องสั่งให้ไต่สวนคำร้องของจำเลยอีก นอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาอีกหลายฉบับที่วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐาน เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2211/2535 และ 3420-3421/2535 โดยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3220-3221/2535 วินิจฉัยว่า เมื่อโจทก์กับจำเลยได้นำสืบพยานหลักฐานไว้แล้ว ศาลฎีกาย่อมวินิจฉัยไปได้โดยไม่จำต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์พิจารณาและวินิจฉัยอีก แนวคิดของศาลฎีกานับว่าชอบด้วยหลักการและเหตุผลอย่างยิ่งและเมื่อพิจารณาถึงเจตนารมณ์แห่งบทบัญญัติมาตรา 243 แล้วย่อมเห็นได้ว่ากรณีที่ตั้งเป็นประเด็นแห่งปัญหาไว้ข้างต้นนั้นย่อมอยู่ในบังคับแห่งบทบัญญัตินี้ที่ให้อำนาจแก่ศาลสูงที่ไม่จำต้องย้อนสำนวน โดยใช้ดุลพินิจวินิจฉัยข้อเท็จจริงแล้วมีคำพิพากษาหรือคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีไปได้เลย สำหรับคดีตามหัวข้อหมายเหตุนี้เป็นคดีอาญา ย่อมนำหลักการในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับได้เช่นกัน เนื่องจากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บทบัญญัติไว้โดยเฉพาะทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 15คำพิพากษาศาลฎีกาก่อนหน้านี้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 513-514/2534วินิจฉัยว่าแม้ศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัยในความผิดฐานแจ้งความเท็จและยังไม่ได้ชี้ขาดข้อเท็จจริงว่าข้อความที่จำเลยแจ้งความต่อเจ้าพนักงานตำรวจเป็นเท็จหรือไม่ แต่ศาลฎีกาก็มีอำนาจหยิบยกปัญหาดังกล่าวขึ้นวินิจฉัยโดยไม่ต้องย้อนสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์พิจารณา พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา