คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1880/2543หลักกฎหมาย: ตามสัญญาทรัสต์รีซีทระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีหากจำเลยที่ 1 ผิดนัด เมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดไม่ชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแทนไปก่อน โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น เมื่อไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักเงินฝากชำระหนี้ได้ การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากนอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามสัญญาแล้วยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ลูกค้าแต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบโดยปราศจากเหตุผลอันสมควร ถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนแต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้ว เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต โจทก์ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ได้ตกลงทำสัญญาขอเครดิตเพื่อรับสินค้าไปก่อนชำระเงิน (ทรัสต์รีซีท) และเลตเตอร์ออฟเครดิตกับโจทก์โดยมีจำเลยที่ 2 และที่ 3 ได้ทำสัญญาค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1ต่อโจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 10,863,928.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 25 ต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ หากจำเลยทั้งสามไม่ชำระ ขอให้ศาลมีคำสั่งให้หัก ยึดหรือโอนเงินฝากประจำในบัญชีเงินฝากประจำของธนาคารโจทก์ สำนักงานใหญ่บัญชีเลขที่ 001-107437 ชื่อบัญชีนางสมศรี เลิศธนางกูร และจำเลยที่ 3เพื่อหักชำระหนี้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 และที่ 3 ให้การและแก้ไขคำให้การว่า โจทก์มีหลักประกันจากบัญชีเงินฝากประจำที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ฝากไว้กับโจทก์ ซึ่งมีข้อตกลงให้โจทก์หักเงินฝากนี้ชำระหนี้ได้และผู้ฝากเงินไม่สามารถเบิกถอนเงินนั้นได้แต่โจทก์ไม่ยอมนำหลักประกันมาหักต้นเงิน เพราะโจทก์ต้องการคิดดอกเบี้ยจากจำเลยทั้งสามเป็นจำนวนเงินสูง การกระทำของโจทก์เป็นการแสวงหาประโยชน์โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ขอให้พิพากษายกฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 6,392,035.89 บาท แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาทนับถัดจากวันฟ้อง (วันที่ 31 มีนาคม 2541) เป็นต้นไป จนกว่าจำเลยทั้งสามจะชำระต้นเงินแก่โจทก์เสร็จ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า "ตามสัญญาให้นำสิทธิในเงินฝากประจำตามสมุดคู่ฝากเงินบัญชีเงินฝากประจำเป็นประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 เอกสารหมาย จ.5ข้อ 2 และสัญญาทรัสต์รีซีท เอกสารหมาย จ.9 ข้อ 7 ระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีเมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้และข้อเท็จจริงได้ความว่าตามสัญญาทรัสต์รีซีทจำเลยที่ 1 จะต้องชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแก่ผู้ขายแทนจำเลยที่ 1 ไปก่อนเป็นเงิน 340,000 มาร์กเยอรมัน คิดเป็นเงินไทย 5,561,550 บาท ภายในวันที่ 1 ตุลาคม 2533 แต่จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระเงินจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวจำนวน 1,500,000 บาทชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น ทั้งปรากฏว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยที่ 1 มีอัตราสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากที่โจทก์คิดให้แก่นางสมศรีและจำเลยที่ 3 ตามเงินฝากประจำ และไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักชำระหนี้จากเงินฝากประจำนั้นได้ดังนี้การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากในบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 นอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามข้อตกลงในสัญญาแล้ว ยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ของลูกค้า แต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบลูกค้าโดยปราศจากเหตุผลอันควรถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนดังกล่าว แต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้วจำนวน1,500,000 บาทนั้น เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ดังนี้ แม้โจทก์จะมีสิทธิได้รับชำระหนี้ในส่วนต้นเงิน 1,500,000 บาท อยู่ แต่ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินจำนวนดังกล่าวเนื่องจากการคิดดอกเบี้ยส่วนนี้เป็นเหตุที่สืบเนื่องมาจากการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตและปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศมีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142(5) ประกอบด้วยมาตรา 246 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศและวิธีพิจารณาคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศพ.ศ. 2539 มาตรา 45"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระหนี้แก่โจทก์จำนวน 5,561,550 บาท พร้อมดอกเบี้ยจากต้นเงินจำนวน 4,061,550 บาทคิดนับแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2533 ถึงวันที่ 25 พฤศจิกายน 2533 ในอัตราร้อยละ16.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 26 พฤศจิกายน 2533 ถึงวันที่ 31 พฤษภาคม 2535อัตราร้อยละ 19 ต่อปี และนับแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2535 จนกว่าจะชำระเสร็จสิ้น ให้คิดในอัตราดอกเบี้ยทั่วไปสูงสุดหรืออัตราดอกเบี้ยสูงสุดที่โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บจากลูกค้าทั่วไปที่ไม่ผิดนัดชำระหนี้ตามประกาศของธนาคารโจทก์เอกสารหมาย จ.11 และที่ประกาศใหม่หลังจากนั้นตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทยในเรื่องดอกเบี้ยหรือส่วนลดที่ให้ธนาคารพาณิชย์เรียกเก็บได้ แต่ต้องไม่เกินร้อยละ 21.5 ต่อปี โดยให้นำเงินจำนวน1,000,000 บาท ที่บริษัทวันเฉลิม จำกัด นำมาชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1หักชำระหนี้ดอกเบี้ยด้วย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นนี้ให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1880/2543ธนาคาร มหานคร จำกัด (มหาชนโจทก์บริษัท สิงห์ชัยมาร์เก็ตติ้ง จำกัด กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 5ตามสัญญาทรัสต์รีซีทระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีหากจำเลยที่ 1 ผิดนัด เมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดไม่ชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแทนไปก่อน โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น เมื่อไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักเงินฝากชำระหนี้ได้ การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากนอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามสัญญาแล้วยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ลูกค้าแต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบโดยปราศจากเหตุผลอันสมควร ถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนแต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้ว เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต โจทก์ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ได้ตกลงทำสัญญาขอเครดิตเพื่อรับสินค้าไปก่อนชำระเงิน (ทรัสต์รีซีท) และเลตเตอร์ออฟเครดิตกับโจทก์โดยมีจำเลยที่ 2 และที่ 3 ได้ทำสัญญาค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1ต่อโจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 10,863,928.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 25 ต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ หากจำเลยทั้งสามไม่ชำระ ขอให้ศาลมีคำสั่งให้หัก ยึดหรือโอนเงินฝากประจำในบัญชีเงินฝากประจำของธนาคารโจทก์ สำนักงานใหญ่บัญชีเลขที่ 001-107437 ชื่อบัญชีนางสมศรี เลิศธนางกูร และจำเลยที่ 3เพื่อหักชำระหนี้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 และที่ 3 ให้การและแก้ไขคำให้การว่า โจทก์มีหลักประกันจากบัญชีเงินฝากประจำที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ฝากไว้กับโจทก์ ซึ่งมีข้อตกลงให้โจทก์หักเงินฝากนี้ชำระหนี้ได้และผู้ฝากเงินไม่สามารถเบิกถอนเงินนั้นได้แต่โจทก์ไม่ยอมนำหลักประกันมาหักต้นเงิน เพราะโจทก์ต้องการคิดดอกเบี้ยจากจำเลยทั้งสามเป็นจำนวนเงินสูง การกระทำของโจทก์เป็นการแสวงหาประโยชน์โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ขอให้พิพากษายกฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 6,392,035.89 บาท แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาทนับถัดจากวันฟ้อง (วันที่ 31 มีนาคม 2541) เป็นต้นไป จนกว่าจำเลยทั้งสามจะชำระต้นเงินแก่โจทก์เสร็จ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า "ตามสัญญาให้นำสิทธิในเงินฝากประจำตามสมุดคู่ฝากเงินบัญชีเงินฝากประจำเป็นประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 เอกสารหมาย จ.5ข้อ 2 และสัญญาทรัสต์รีซีท เอกสารหมาย จ.9 ข้อ 7 ระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีเมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้และข้อเท็จจริงได้ความว่าตามสัญญาทรัสต์รีซีทจำเลยที่ 1 จะต้องชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแก่ผู้ขายแทนจำเลยที่ 1 ไปก่อนเป็นเงิน 340,000 มาร์กเยอรมัน คิดเป็นเงินไทย 5,561,550 บาท ภายในวันที่ 1 ตุลาคม 2533 แต่จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระเงินจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวจำนวน 1,500,000 บาทชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น ทั้งปรากฏว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยที่ 1 มีอัตราสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากที่โจทก์คิดให้แก่นางสมศรีและจำเลยที่ 3 ตามเงินฝากประจำ และไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักชำระหนี้จากเงินฝากประจำนั้นได้ดังนี้การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากในบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 นอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามข้อตกลงในสัญญาแล้ว ยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ของลูกค้า แต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบลูกค้าโดยปราศจากเหตุผลอันควรถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนดังกล่าว แต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้วจำนวน1,500,000 บาทนั้น เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ดังนี้ แม้โจทก์จะมีสิทธิได้รับชำระหนี้ในส่วนต้นเงิน 1,500,000 บาท อยู่ แต่ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินจำนวนดังกล่าวเนื่องจากการคิดดอกเบี้ยส่วนนี้เป็นเหตุที่สืบเนื่องมาจากการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตและปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศมีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142(5) ประกอบด้วยมาตรา 246 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศและวิธีพิจารณาคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศพ.ศ. 2539 มาตรา 45"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระหนี้แก่โจทก์จำนวน 5,561,550 บาท พร้อมดอกเบี้ยจากต้นเงินจำนวน 4,061,550 บาทคิดนับแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2533 ถึงวันที่ 25 พฤศจิกายน 2533 ในอัตราร้อยละ16.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 26 พฤศจิกายน 2533 ถึงวันที่ 31 พฤษภาคม 2535อัตราร้อยละ 19 ต่อปี และนับแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2535 จนกว่าจะชำระเสร็จสิ้น ให้คิดในอัตราดอกเบี้ยทั่วไปสูงสุดหรืออัตราดอกเบี้ยสูงสุดที่โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บจากลูกค้าทั่วไปที่ไม่ผิดนัดชำระหนี้ตามประกาศของธนาคารโจทก์เอกสารหมาย จ.11 และที่ประกาศใหม่หลังจากนั้นตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทยในเรื่องดอกเบี้ยหรือส่วนลดที่ให้ธนาคารพาณิชย์เรียกเก็บได้ แต่ต้องไม่เกินร้อยละ 21.5 ต่อปี โดยให้นำเงินจำนวน1,000,000 บาท ที่บริษัทวันเฉลิม จำกัด นำมาชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1หักชำระหนี้ดอกเบี้ยด้วย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นนี้ให้เป็นพับ(พินิจ เพชรรุ่ง-สมคิด ไตรโสรัส-วสันต์ สร้อยพิสุทธิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุธนาคารพาณิชย์มีอำนาจทำธุรกิจการรับฝากเงินและใช้ประโยชน์จากเงินฝาก ซึ่งการใช้ประโยชน์จากเงินฝากย่อมประกอบด้วยการให้สินเชื่อโดยให้กู้ยืมเงินและเรียกดอกเบี้ยได้ด้วย โดยเฉพาะธนาคารพาณิชย์ยังอาจเรียกดอกเบี้ยเงินให้กู้ยืมสูงกว่าร้อยละ 15 ต่อปีก็ได้ตามกฎหมายว่าด้วยดอกเบี้ยเงินให้กู้ยืมของสถาบันการเงิน ฉะนั้นการเรียกดอกเบี้ยของธนาคารพาณิชย์จึงเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นการใช้สิทธิของธนาคาร แต่การใช้สิทธินั้นต้องอยู่ในบังคับของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 คือ ต้องกระทำโดยสุจริตการเรียกดอกเบี้ยโดยคิดแต่ทางได้ของตนไม่คำนึงถึงความเดือดร้อนของลูกหนี้และความสมควรใด ๆ ย่อมขัดต่อความรู้สึกทางจริยธรรมของสังคม จึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต เรื่องทำนองนี้ไม่เคยมีบรรทัดฐานมาก่อนจึงเป็นเรื่องที่น่าพิจารณา การนำเงินฝากประจำมาเป็นหลักประกันสินเชื่อของธนาคารเดียวกันธนาคารได้ปฏิบัติหลายวิธีเพื่อที่จะป้องกันมิให้เจ้าหนี้อื่นมายึดอายัดเงินฝากนั้นไปได้ เช่น ทำเป็นจำนำเงินฝาก แต่ศาลฎีกาก็วินิจฉัยว่าตัวเงินฝากเป็นของธนาคาร มิใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ธนาคารยึดถือไว้เป็นประกันการชำระหนี้จึงไม่เป็นจำนำ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4099/2532) หรือมิฉะนั้นธนาคารอาจให้ลูกหนี้หรือผู้ค้ำประกันลงรายการสมุดเงินฝากเป็นหลักประกันในสัญญาและมอบสมุดเงินฝากให้ธนาคารยึดถือไว้ และมีข้อสัญญายินยอมให้ธนาคารหักเงินฝากชำระหนี้ ดังเช่นในคดีนี้ นอกจากนั้นธนาคารอาจให้ลูกหนี้และผู้ค้ำประกันทำสัญญาขอสินเชื่อหรือสัญญาค้ำประกันที่เป็นสัญญาสำเร็จรูปมีข้อความว่า หากลูกหนี้ผิดนัดผู้ให้สัญญายินยอมให้ธนาคารหักบัญชีเงินฝากทุกประเภทของผู้ให้สัญญาที่มีอยู่กับธนาคารเพื่อชำระหนี้ตามสัญญาที่ทำนั้นได้ทันที โดยมิได้คำนึงว่าผู้ให้สัญญามีบัญชีเงินฝากอยู่จริงหรือไม่ ในกรณีเหล่านี้ธนาคารมักเข้าใจว่า บัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเพียงหลักประกันหนี้อันเป็นประธาน เมื่อยังไม่มีการบังคับชำระหนี้ประธานธนาคารก็มิได้คิดถึงการจะบังคับเอากับหลักประกันก่อน โดยเฉพาะตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้บัญชีเงินฝากประจำจำนวนเงิน 1,500,000 บาทที่เป็นหลักประกันเป็นของจำเลยที่ 3 ซึ่งเป็นผู้ค้ำประกัน การหักบัญชีเงินฝากของผู้ค้ำประกันชำระหนี้ของลูกหนี้เป็นการให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ ซึ่งผู้ค้ำประกันยังมีสิทธิและความรับผิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 694 และ 695 ในอันที่จะยกข้อต่อสู้ของลูกหนี้ขึ้นปฏิเสธการชำระหนี้ได้ อนึ่งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตและทรัสต์รีซีทนั้น ปกติลูกค้าผู้ขอเปิดจะมาทำสัญญาเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตและทรัสต์รีซีทฉบับหลักไว้ก่อน กำหนดวงเงินที่อนุมัติ และมีผู้ค้ำประกันหรือผู้ประกันด้วยทรัพย์อย่างอื่นมาทำสัญญาไว้ด้วยเมื่อลูกค้าประสงค์จะให้ธนาคารเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหรือสัญญาทรัสต์รีซีทรายย่อย ๆ ภายในวงเงินที่ทำสัญญาหลักไว้ลูกค้าก็มาทำสัญญาได้เป็นเฉพาะคราวโดยไม่จำเป็นต้องทำสัญญาค้ำประกันหรือวางหลักประกันอีก กรณีเช่นนี้การที่ลูกค้าผิดนัดรายย่อย ๆ รายหนึ่งหรือบางรายคู่กรณีก็ยังมีเจตนาที่จะให้สัญญาหลักยังคงอยู่เพื่อทำและปฏิบัติตามสัญญารายย่อย ๆ กันต่อไปการที่ธนาคารจะไปหักบัญชีเงินฝากอันเป็นหลักประกันมาชำระหนี้ย่อมไม่ตรงกับความประสงค์ของคู่สัญญา โดยเฉพาะผู้ค้ำประกันซึ่งเป็นนักธุรกิจย่อมรู้ดีอยู่แล้วว่า ตนเองก็มีอำนาจแสดงเจตนาขอหักกลบลบหนี้ได้หากประสงค์เช่นนั้น ดังนั้นในทางปฏิบัติธนาคารจึงไม่นิยมหักบัญชีเงินฝากของผู้ค้ำประกันมาชำระหนี้ทันที อย่างไรก็ดี คดีนี้ศาลฎีกากล่าวว่า ไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้ธนาคารไม่สามารถหักเงินฝากชำระหนี้ได้ ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าธนาคารมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบโดยปราศจากเหตุอันควร กรณีจึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริงอันเป็นหน้าที่ของธนาคารที่ฟ้องคดีประเภทนี้จะต้องนำสืบว่า เหตุใดจึงไม่หักเงินฝากชำระหนี้เพื่อให้เห็นว่าธนาคารมิได้มุ่งหวังจะได้ดอกเบี้ยจากลูกค้าเพียงสถานเดียวอันเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต นอกจากนั้นผู้หมายเหตุยังเห็นว่าในคดีที่ธนาคารมีหลักประกันสินเชื่อที่มั่นคง การที่ธนาคารปล่อยคดีไว้ไม่ฟ้องร้องบังคับจนใกล้จะครบอายุความจึงมาฟ้อง ก็น่าจะต้องนำสืบให้เห็นว่ามิได้มีเจตนามุ่งหวังจะได้ดอกเบี้ยแต่อย่างเดียวด้วย เพราะเสี่ยงต่อการฟ้องว่าใช้สิทธิไม่สุจริตเช่นเดียวกัน สมบูรณ์ บุญภินนท์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ได้ตกลงทำสัญญาขอเครดิตเพื่อรับสินค้าไปก่อนชำระเงิน (ทรัสต์รีซีท) และเลตเตอร์ออฟเครดิตกับโจทก์โดยมีจำเลยที่ 2 และที่ 3 ได้ทำสัญญาค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1ต่อโจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 10,863,928.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 25 ต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ หากจำเลยทั้งสามไม่ชำระ ขอให้ศาลมีคำสั่งให้หัก ยึดหรือโอนเงินฝากประจำในบัญชีเงินฝากประจำของธนาคารโจทก์ สำนักงานใหญ่บัญชีเลขที่ 001-107437 ชื่อบัญชีนางสมศรี เลิศธนางกูร และจำเลยที่ 3เพื่อหักชำระหนี้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 และที่ 3 ให้การและแก้ไขคำให้การว่า โจทก์มีหลักประกันจากบัญชีเงินฝากประจำที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ฝากไว้กับโจทก์ ซึ่งมีข้อตกลงให้โจทก์หักเงินฝากนี้ชำระหนี้ได้และผู้ฝากเงินไม่สามารถเบิกถอนเงินนั้นได้แต่โจทก์ไม่ยอมนำหลักประกันมาหักต้นเงิน เพราะโจทก์ต้องการคิดดอกเบี้ยจากจำเลยทั้งสามเป็นจำนวนเงินสูง การกระทำของโจทก์เป็นการแสวงหาประโยชน์โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ขอให้พิพากษายกฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 6,392,035.89 บาท แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาทนับถัดจากวันฟ้อง (วันที่ 31 มีนาคม 2541) เป็นต้นไป จนกว่าจำเลยทั้งสามจะชำระต้นเงินแก่โจทก์เสร็จ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า "ตามสัญญาให้นำสิทธิในเงินฝากประจำตามสมุดคู่ฝากเงินบัญชีเงินฝากประจำเป็นประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 เอกสารหมาย จ.5ข้อ 2 และสัญญาทรัสต์รีซีท เอกสารหมาย จ.9 ข้อ 7 ระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีเมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้และข้อเท็จจริงได้ความว่าตามสัญญาทรัสต์รีซีทจำเลยที่ 1 จะต้องชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแก่ผู้ขายแทนจำเลยที่ 1 ไปก่อนเป็นเงิน 340,000 มาร์กเยอรมัน คิดเป็นเงินไทย 5,561,550 บาท ภายในวันที่ 1 ตุลาคม 2533 แต่จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระเงินจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวจำนวน 1,500,000 บาทชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น ทั้งปรากฏว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยที่ 1 มีอัตราสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากที่โจทก์คิดให้แก่นางสมศรีและจำเลยที่ 3 ตามเงินฝากประจำ และไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักชำระหนี้จากเงินฝากประจำนั้นได้ดังนี้การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากในบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 นอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามข้อตกลงในสัญญาแล้ว ยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ของลูกค้า แต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบลูกค้าโดยปราศจากเหตุผลอันควรถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนดังกล่าว แต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้วจำนวน1,500,000 บาทนั้น เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ดังนี้ แม้โจทก์จะมีสิทธิได้รับชำระหนี้ในส่วนต้นเงิน 1,500,000 บาท อยู่ แต่ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินจำนวนดังกล่าวเนื่องจากการคิดดอกเบี้ยส่วนนี้เป็นเหตุที่สืบเนื่องมาจากการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตและปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศมีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142(5) ประกอบด้วยมาตรา 246 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศและวิธีพิจารณาคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศพ.ศ. 2539 มาตรา 45"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระหนี้แก่โจทก์จำนวน 5,561,550 บาท พร้อมดอกเบี้ยจากต้นเงินจำนวน 4,061,550 บาทคิดนับแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2533 ถึงวันที่ 25 พฤศจิกายน 2533 ในอัตราร้อยละ16.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 26 พฤศจิกายน 2533 ถึงวันที่ 31 พฤษภาคม 2535อัตราร้อยละ 19 ต่อปี และนับแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2535 จนกว่าจะชำระเสร็จสิ้น ให้คิดในอัตราดอกเบี้ยทั่วไปสูงสุดหรืออัตราดอกเบี้ยสูงสุดที่โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บจากลูกค้าทั่วไปที่ไม่ผิดนัดชำระหนี้ตามประกาศของธนาคารโจทก์เอกสารหมาย จ.11 และที่ประกาศใหม่หลังจากนั้นตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทยในเรื่องดอกเบี้ยหรือส่วนลดที่ให้ธนาคารพาณิชย์เรียกเก็บได้ แต่ต้องไม่เกินร้อยละ 21.5 ต่อปี โดยให้นำเงินจำนวน1,000,000 บาท ที่บริษัทวันเฉลิม จำกัด นำมาชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1หักชำระหนี้ดอกเบี้ยด้วย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นนี้ให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1880/2543ธนาคาร มหานคร จำกัด (มหาชนโจทก์บริษัท สิงห์ชัยมาร์เก็ตติ้ง จำกัด กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 5ตามสัญญาทรัสต์รีซีทระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีหากจำเลยที่ 1 ผิดนัด เมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดไม่ชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแทนไปก่อน โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น เมื่อไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักเงินฝากชำระหนี้ได้ การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากนอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามสัญญาแล้วยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ลูกค้าแต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบโดยปราศจากเหตุผลอันสมควร ถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนแต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้ว เป็นการใช้สิทธิไม่สุจริต โจทก์ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ได้ตกลงทำสัญญาขอเครดิตเพื่อรับสินค้าไปก่อนชำระเงิน (ทรัสต์รีซีท) และเลตเตอร์ออฟเครดิตกับโจทก์โดยมีจำเลยที่ 2 และที่ 3 ได้ทำสัญญาค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1ต่อโจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 10,863,928.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 25 ต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ หากจำเลยทั้งสามไม่ชำระ ขอให้ศาลมีคำสั่งให้หัก ยึดหรือโอนเงินฝากประจำในบัญชีเงินฝากประจำของธนาคารโจทก์ สำนักงานใหญ่บัญชีเลขที่ 001-107437 ชื่อบัญชีนางสมศรี เลิศธนางกูร และจำเลยที่ 3เพื่อหักชำระหนี้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 และที่ 3 ให้การและแก้ไขคำให้การว่า โจทก์มีหลักประกันจากบัญชีเงินฝากประจำที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ฝากไว้กับโจทก์ ซึ่งมีข้อตกลงให้โจทก์หักเงินฝากนี้ชำระหนี้ได้และผู้ฝากเงินไม่สามารถเบิกถอนเงินนั้นได้แต่โจทก์ไม่ยอมนำหลักประกันมาหักต้นเงิน เพราะโจทก์ต้องการคิดดอกเบี้ยจากจำเลยทั้งสามเป็นจำนวนเงินสูง การกระทำของโจทก์เป็นการแสวงหาประโยชน์โดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ขอให้พิพากษายกฟ้องศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยทั้งสามชำระเงินจำนวน 6,392,035.89 บาท แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจากต้นเงิน 5,561,550 บาทนับถัดจากวันฟ้อง (วันที่ 31 มีนาคม 2541) เป็นต้นไป จนกว่าจำเลยทั้งสามจะชำระต้นเงินแก่โจทก์เสร็จ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า "ตามสัญญาให้นำสิทธิในเงินฝากประจำตามสมุดคู่ฝากเงินบัญชีเงินฝากประจำเป็นประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 เอกสารหมาย จ.5ข้อ 2 และสัญญาทรัสต์รีซีท เอกสารหมาย จ.9 ข้อ 7 ระบุให้โจทก์มีสิทธิถอนหรือหักเงินจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยชำระหนี้โจทก์ได้ทันทีเมื่อจำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระหนี้และข้อเท็จจริงได้ความว่าตามสัญญาทรัสต์รีซีทจำเลยที่ 1 จะต้องชำระหนี้ค่าสินค้าที่โจทก์ชำระแก่ผู้ขายแทนจำเลยที่ 1 ไปก่อนเป็นเงิน 340,000 มาร์กเยอรมัน คิดเป็นเงินไทย 5,561,550 บาท ภายในวันที่ 1 ตุลาคม 2533 แต่จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระเงินจำนวนดังกล่าวให้แก่โจทก์ โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะหักเงินฝากจากบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวจำนวน 1,500,000 บาทชำระหนี้แก่โจทก์ได้ทันที ซึ่งย่อมเป็นประโยชน์แก่โจทก์ในการได้รับชำระหนี้บางส่วนและเป็นประโยชน์แก่จำเลยทั้งสามที่จะไม่ต้องเสียดอกเบี้ยในจำนวนต้นเงินส่วนที่ควรหักชำระหนี้ไปนั้น ทั้งปรากฏว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยที่ 1 มีอัตราสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากที่โจทก์คิดให้แก่นางสมศรีและจำเลยที่ 3 ตามเงินฝากประจำ และไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้โจทก์ไม่สามารถหักชำระหนี้จากเงินฝากประจำนั้นได้ดังนี้การที่โจทก์มิได้หักเงินฝากในบัญชีเงินฝากประจำดังกล่าวชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 นอกจากจะเป็นการไม่ใช้สิทธิของโจทก์ตามข้อตกลงในสัญญาแล้ว ยังเป็นการกระทำที่แสดงให้เห็นได้ว่าโจทก์ซึ่งประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไม่คำนึงถึงประโยชน์ของลูกค้า แต่กลับมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบลูกค้าโดยปราศจากเหตุผลอันควรถือได้ว่าการที่โจทก์ไม่หักชำระหนี้ต้นเงินบางส่วนดังกล่าว แต่กลับมาฟ้องให้จำเลยชำระดอกเบี้ยจากต้นเงินที่ควรได้รับการชำระหนี้แล้วจำนวน1,500,000 บาทนั้น เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ดังนี้ แม้โจทก์จะมีสิทธิได้รับชำระหนี้ในส่วนต้นเงิน 1,500,000 บาท อยู่ แต่ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยทั้งสามรับผิดในส่วนเฉพาะดอกเบี้ยของต้นเงินจำนวนดังกล่าวเนื่องจากการคิดดอกเบี้ยส่วนนี้เป็นเหตุที่สืบเนื่องมาจากการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตและปัญหานี้เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศมีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142(5) ประกอบด้วยมาตรา 246 และพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศและวิธีพิจารณาคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศพ.ศ. 2539 มาตรา 45"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระหนี้แก่โจทก์จำนวน 5,561,550 บาท พร้อมดอกเบี้ยจากต้นเงินจำนวน 4,061,550 บาทคิดนับแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2533 ถึงวันที่ 25 พฤศจิกายน 2533 ในอัตราร้อยละ16.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 26 พฤศจิกายน 2533 ถึงวันที่ 31 พฤษภาคม 2535อัตราร้อยละ 19 ต่อปี และนับแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2535 จนกว่าจะชำระเสร็จสิ้น ให้คิดในอัตราดอกเบี้ยทั่วไปสูงสุดหรืออัตราดอกเบี้ยสูงสุดที่โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บจากลูกค้าทั่วไปที่ไม่ผิดนัดชำระหนี้ตามประกาศของธนาคารโจทก์เอกสารหมาย จ.11 และที่ประกาศใหม่หลังจากนั้นตามข้อกำหนดของธนาคารแห่งประเทศไทยในเรื่องดอกเบี้ยหรือส่วนลดที่ให้ธนาคารพาณิชย์เรียกเก็บได้ แต่ต้องไม่เกินร้อยละ 21.5 ต่อปี โดยให้นำเงินจำนวน1,000,000 บาท ที่บริษัทวันเฉลิม จำกัด นำมาชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1หักชำระหนี้ดอกเบี้ยด้วย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นนี้ให้เป็นพับ(พินิจ เพชรรุ่ง-สมคิด ไตรโสรัส-วสันต์ สร้อยพิสุทธิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุธนาคารพาณิชย์มีอำนาจทำธุรกิจการรับฝากเงินและใช้ประโยชน์จากเงินฝาก ซึ่งการใช้ประโยชน์จากเงินฝากย่อมประกอบด้วยการให้สินเชื่อโดยให้กู้ยืมเงินและเรียกดอกเบี้ยได้ด้วย โดยเฉพาะธนาคารพาณิชย์ยังอาจเรียกดอกเบี้ยเงินให้กู้ยืมสูงกว่าร้อยละ 15 ต่อปีก็ได้ตามกฎหมายว่าด้วยดอกเบี้ยเงินให้กู้ยืมของสถาบันการเงิน ฉะนั้นการเรียกดอกเบี้ยของธนาคารพาณิชย์จึงเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นการใช้สิทธิของธนาคาร แต่การใช้สิทธินั้นต้องอยู่ในบังคับของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 คือ ต้องกระทำโดยสุจริตการเรียกดอกเบี้ยโดยคิดแต่ทางได้ของตนไม่คำนึงถึงความเดือดร้อนของลูกหนี้และความสมควรใด ๆ ย่อมขัดต่อความรู้สึกทางจริยธรรมของสังคม จึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต เรื่องทำนองนี้ไม่เคยมีบรรทัดฐานมาก่อนจึงเป็นเรื่องที่น่าพิจารณา การนำเงินฝากประจำมาเป็นหลักประกันสินเชื่อของธนาคารเดียวกันธนาคารได้ปฏิบัติหลายวิธีเพื่อที่จะป้องกันมิให้เจ้าหนี้อื่นมายึดอายัดเงินฝากนั้นไปได้ เช่น ทำเป็นจำนำเงินฝาก แต่ศาลฎีกาก็วินิจฉัยว่าตัวเงินฝากเป็นของธนาคาร มิใช่ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ธนาคารยึดถือไว้เป็นประกันการชำระหนี้จึงไม่เป็นจำนำ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4099/2532) หรือมิฉะนั้นธนาคารอาจให้ลูกหนี้หรือผู้ค้ำประกันลงรายการสมุดเงินฝากเป็นหลักประกันในสัญญาและมอบสมุดเงินฝากให้ธนาคารยึดถือไว้ และมีข้อสัญญายินยอมให้ธนาคารหักเงินฝากชำระหนี้ ดังเช่นในคดีนี้ นอกจากนั้นธนาคารอาจให้ลูกหนี้และผู้ค้ำประกันทำสัญญาขอสินเชื่อหรือสัญญาค้ำประกันที่เป็นสัญญาสำเร็จรูปมีข้อความว่า หากลูกหนี้ผิดนัดผู้ให้สัญญายินยอมให้ธนาคารหักบัญชีเงินฝากทุกประเภทของผู้ให้สัญญาที่มีอยู่กับธนาคารเพื่อชำระหนี้ตามสัญญาที่ทำนั้นได้ทันที โดยมิได้คำนึงว่าผู้ให้สัญญามีบัญชีเงินฝากอยู่จริงหรือไม่ ในกรณีเหล่านี้ธนาคารมักเข้าใจว่า บัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเพียงหลักประกันหนี้อันเป็นประธาน เมื่อยังไม่มีการบังคับชำระหนี้ประธานธนาคารก็มิได้คิดถึงการจะบังคับเอากับหลักประกันก่อน โดยเฉพาะตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้บัญชีเงินฝากประจำจำนวนเงิน 1,500,000 บาทที่เป็นหลักประกันเป็นของจำเลยที่ 3 ซึ่งเป็นผู้ค้ำประกัน การหักบัญชีเงินฝากของผู้ค้ำประกันชำระหนี้ของลูกหนี้เป็นการให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ ซึ่งผู้ค้ำประกันยังมีสิทธิและความรับผิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 694 และ 695 ในอันที่จะยกข้อต่อสู้ของลูกหนี้ขึ้นปฏิเสธการชำระหนี้ได้ อนึ่งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตและทรัสต์รีซีทนั้น ปกติลูกค้าผู้ขอเปิดจะมาทำสัญญาเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตและทรัสต์รีซีทฉบับหลักไว้ก่อน กำหนดวงเงินที่อนุมัติ และมีผู้ค้ำประกันหรือผู้ประกันด้วยทรัพย์อย่างอื่นมาทำสัญญาไว้ด้วยเมื่อลูกค้าประสงค์จะให้ธนาคารเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหรือสัญญาทรัสต์รีซีทรายย่อย ๆ ภายในวงเงินที่ทำสัญญาหลักไว้ลูกค้าก็มาทำสัญญาได้เป็นเฉพาะคราวโดยไม่จำเป็นต้องทำสัญญาค้ำประกันหรือวางหลักประกันอีก กรณีเช่นนี้การที่ลูกค้าผิดนัดรายย่อย ๆ รายหนึ่งหรือบางรายคู่กรณีก็ยังมีเจตนาที่จะให้สัญญาหลักยังคงอยู่เพื่อทำและปฏิบัติตามสัญญารายย่อย ๆ กันต่อไปการที่ธนาคารจะไปหักบัญชีเงินฝากอันเป็นหลักประกันมาชำระหนี้ย่อมไม่ตรงกับความประสงค์ของคู่สัญญา โดยเฉพาะผู้ค้ำประกันซึ่งเป็นนักธุรกิจย่อมรู้ดีอยู่แล้วว่า ตนเองก็มีอำนาจแสดงเจตนาขอหักกลบลบหนี้ได้หากประสงค์เช่นนั้น ดังนั้นในทางปฏิบัติธนาคารจึงไม่นิยมหักบัญชีเงินฝากของผู้ค้ำประกันมาชำระหนี้ทันที อย่างไรก็ดี คดีนี้ศาลฎีกากล่าวว่า ไม่ได้ความว่ามีเหตุขัดข้องที่ทำให้ธนาคารไม่สามารถหักเงินฝากชำระหนี้ได้ ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยว่าธนาคารมุ่งหวังประโยชน์ในดอกเบี้ยจากลูกค้าอันเป็นการเอาเปรียบโดยปราศจากเหตุอันควร กรณีจึงเป็นปัญหาข้อเท็จจริงอันเป็นหน้าที่ของธนาคารที่ฟ้องคดีประเภทนี้จะต้องนำสืบว่า เหตุใดจึงไม่หักเงินฝากชำระหนี้เพื่อให้เห็นว่าธนาคารมิได้มุ่งหวังจะได้ดอกเบี้ยจากลูกค้าเพียงสถานเดียวอันเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต นอกจากนั้นผู้หมายเหตุยังเห็นว่าในคดีที่ธนาคารมีหลักประกันสินเชื่อที่มั่นคง การที่ธนาคารปล่อยคดีไว้ไม่ฟ้องร้องบังคับจนใกล้จะครบอายุความจึงมาฟ้อง ก็น่าจะต้องนำสืบให้เห็นว่ามิได้มีเจตนามุ่งหวังจะได้ดอกเบี้ยแต่อย่างเดียวด้วย เพราะเสี่ยงต่อการฟ้องว่าใช้สิทธิไม่สุจริตเช่นเดียวกัน สมบูรณ์ บุญภินนท์