คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1437/2530หลักกฎหมาย: โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ศาลในคดีอาญาฟังว่าจำเลยไม่ได้บุกรุกและพิพากษายกฟ้อง คดีอาญาถึงที่สุด โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีแพ่งฐานละเมิดซึ่งข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์หรือไม่ ศาลในคดีแพ่งจึงจำต้องถือตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินของโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่ง ป.วิ.อ..โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้ามาทำลายคันดิน หักและตัดฟันกิ่งสนกิ่งมะขามเทศในที่ดินของโจทก์ แล้วยังสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนกำแพงคอนกรีตและให้ชดใช้ค่าเสียหายจำเลยให้การว่า จำเลยสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของจำเลย มิได้ละเมิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น คู่ความทั้งสองฝ่ายแถลงรับกันว่า โจทก์ได้ฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาข้อหาบุกรุก และทำให้เสียทรัพย์ซึ่งเกิดจากมูลกรณีเดียวกันและคดีดังกล่าวถึงที่สุดแล้วศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ได้ความในเบื้องต้นว่า ในมูลคดีเดียวกันนี้โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ตามคดีอาญาหมายเลขดำที่ 1230/2524 คดีหมายเลขแดงที่ 2498/2525 ของศาลชั้นต้น ซึ่งได้วินิจฉัยไว้ว่าข้อเท็จจริงน่าเชื่อว่า จำเลยได้สร้างกำแพงในเขตที่ดินของจำเลยเองหาได้บุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ไม่ พิพากษายกฟ้อง คดีอาญาดังกล่าวถึงที่สุด มัปัญหาว่า การพิพากษาคดีนี้ ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาหรือไม่ เห็นว่าคดีนี้เป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเพราะข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์ตามฟ้องหรือไม่ ศาลจึงจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจำเลยจึงหาได้ละเมิดโจทก์ไม่ ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาเป็นพับ. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1437/2530นาง สำเนียง เนตรอัมพร ฯโจทก์นาย ประโฉม เจริญพรจำเลย ป.วิ.อ. ม. 46โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ศาลในคดีอาญาฟังว่าจำเลยไม่ได้บุกรุกและพิพากษายกฟ้อง คดีอาญาถึงที่สุด โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีแพ่งฐานละเมิดซึ่งข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์หรือไม่ ศาลในคดีแพ่งจึงจำต้องถือตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินของโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่ง ป.วิ.อ..โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้ามาทำลายคันดิน หักและตัดฟันกิ่งสนกิ่งมะขามเทศในที่ดินของโจทก์ แล้วยังสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนกำแพงคอนกรีตและให้ชดใช้ค่าเสียหายจำเลยให้การว่า จำเลยสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของจำเลย มิได้ละเมิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น คู่ความทั้งสองฝ่ายแถลงรับกันว่า โจทก์ได้ฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาข้อหาบุกรุก และทำให้เสียทรัพย์ซึ่งเกิดจากมูลกรณีเดียวกันและคดีดังกล่าวถึงที่สุดแล้วศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ได้ความในเบื้องต้นว่า ในมูลคดีเดียวกันนี้โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ตามคดีอาญาหมายเลขดำที่ 1230/2524 คดีหมายเลขแดงที่ 2498/2525 ของศาลชั้นต้น ซึ่งได้วินิจฉัยไว้ว่าข้อเท็จจริงน่าเชื่อว่า จำเลยได้สร้างกำแพงในเขตที่ดินของจำเลยเองหาได้บุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ไม่ พิพากษายกฟ้อง คดีอาญาดังกล่าวถึงที่สุด มัปัญหาว่า การพิพากษาคดีนี้ ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาหรือไม่ เห็นว่าคดีนี้เป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเพราะข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์ตามฟ้องหรือไม่ ศาลจึงจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจำเลยจึงหาได้ละเมิดโจทก์ไม่ ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาเป็นพับ.(ยรรยง อิทธิพงษ์-เสนอ ศรนิยม-ส่อง สุขะปุณณพันธ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้ตัดสินตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่1172/2513,1189/2522,1831/2522,2807/2522 และ 2286/2529 ซึ่งศาลฟังข้อเท็จจริงในคดีอาญาว่าที่ดินเป็นของโจทก์หรือไม่ หรือจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่แล้ว เมื่อโจทก์หรือผู้เสียหายมาฟ้องคดีแพ่งขับไล่จำเลยในมูลกรณีบุกรุกอันเป็นเหตุเดียวกับคดีอาญา ประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งนี้จึงเป็นประเด็นเดียวกันกับในคดีอาญาซึ่งศาลจะต้องฟังว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์หรือไม่ หรือจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่เสียก่อนจึงจะพิพากษาขับไล่จำเลยหรือยกฟ้องโจทก์ได้ และศาลในคดีอาญาได้วินิจฉัยข้อเท็จจริงนี้ไว้แล้ว ศาลในคดีส่วนแพ่งจึงต้องถือความตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 46 แต่หากศาลในคดีอาญาไม่ได้วินิจฉัยปัญหาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์หรือไม่ พิพากษายกฟ้องในข้อหาบุกรุกโดยฟังว่า เป็นกรณีที่ยังโต้เถียงสิทธิในที่พิพาท หรือโต้เถียงเขตที่พิพาทกันอยู่ ไม่ทราบแน่ชัดว่าที่พิพาทเป็นของใครหรือจำเลยรุกล้ำแนวเขตหรือไม่ จำเลยจึงขาดเจตนาบุกรุก ดังนี้ ศาลในคดีอาญายังมิได้วินิจฉัยประเด็นข้อสำคัญแห่งคดีอันเป็นเหตุให้ชี้ขาดข้อพิพาทในทางแพ่งได้ ศาลในคดีส่วนแพ่งไม่ต้องถือข้อเท็จจริงตามคดีอาญา (คำพิพากษาศาลฎีกา7/2491 ประชุมใหญ่,992-993/2508,402/2530) ในการพิพากษาคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญา เฉพาะที่เป็นประเด็นโดยตรงในคดีอาญาเท่านั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 789/2498) หลักที่ว่าเป็นประเด็นเดียวกันหรือเป็นประเด็นตรงเห็นจะอธิบายข้อแตกต่างในแนวคำพิพากษาข้างต้นไม่ได้ เพราะในคดีอาญามีประเด็นว่าจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่เท่านั้น ข้อที่ว่าที่เป็นของใคร อาณาเขตของโจทก์เท่าใดของจำเลยเท่าใด ไม่ใช่ประเด็นโดยตรงในคดีอาญา แต่เป็นเพียงมูลบท (Postulate) สำหรับวินิจฉัยว่าจำเลยรุกล้ำหรือเข้าไปที่ดินของโจทก์หรือไม่ แม้จำเลยเข้าไปจริงจำเลยอาจไม่ผิดอาญาหากไม่มีเจตนา แต่ในทางแพ่งหากจำเลยรุกล้ำหรือเข้าไปในที่ดินของโจทก์แม้ไม่มีเจตนาบุกรุก ก็เป็นละเมิดต้องออกไปจากที่ดินของเขาเพราะฉะนั้น ถ้ายังฟังข้อเท็จจริงไม่ได้ว่าที่เป็นของใครก็ยังชี้ขาดคดีแพ่งไม่ได้ แต่ชี้ขาดคดีอาญาได้ว่าแม้รุกล้ำก็ขาดเจตนาเพราะไม่รู้ว่าเป็นของตัวหรือของคนอื่น ทั้งนี้เพราะคดีส่วนแพ่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันว่าด้วยความรับผิดของบุคคลในทางแพ่งโดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าจำเลยต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดหรือไม่(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 47 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 424) ในกรณีที่ความรับผิดของบุคคลในทางแพ่งและอาญาต่างกันเช่นกรณีที่บันทึกนี้ ข้อเท็จจริงในคดีอาญาอาจนำมาฟังในคดีแพ่งด้วยไม่ได้ทุกกรณี ขึ้นอยู่กับว่าประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งกับประเด็นที่เป็นมูลบท (Postulate) ในคดีอาญานั้นเป็นประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยปัญหาอย่างเดียวกันหรือไม่ด้วย เพราะฉะนั้นในคดีอาญาฐานบุกรุกที่ศาลยังมิได้วินิจฉัยว่ากรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองในที่พิพาทเป็นของใครมีอาณาเจตแค่ไหน ซึ่งศาลจำต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งแล้ว ก็ต้องถือว่าประเด็นที่วินิจฉัยในคดีอาญาต่างกับประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่ง จะนำข้อเท็จจริงในคดีอาญาที่ศาลยกฟ้องเพราะจำเลยขาดเจตนามาฟังว่าจำเลยไม่ได้รุกล้ำหรือเข้าไปในที่ดินของโจทก์ในคดีแพ่งไม่ได้. มานิตย์สุธาพร.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้ามาทำลายคันดิน หักและตัดฟันกิ่งสนกิ่งมะขามเทศในที่ดินของโจทก์ แล้วยังสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนกำแพงคอนกรีตและให้ชดใช้ค่าเสียหายจำเลยให้การว่า จำเลยสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของจำเลย มิได้ละเมิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น คู่ความทั้งสองฝ่ายแถลงรับกันว่า โจทก์ได้ฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาข้อหาบุกรุก และทำให้เสียทรัพย์ซึ่งเกิดจากมูลกรณีเดียวกันและคดีดังกล่าวถึงที่สุดแล้วศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ได้ความในเบื้องต้นว่า ในมูลคดีเดียวกันนี้โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ตามคดีอาญาหมายเลขดำที่ 1230/2524 คดีหมายเลขแดงที่ 2498/2525 ของศาลชั้นต้น ซึ่งได้วินิจฉัยไว้ว่าข้อเท็จจริงน่าเชื่อว่า จำเลยได้สร้างกำแพงในเขตที่ดินของจำเลยเองหาได้บุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ไม่ พิพากษายกฟ้อง คดีอาญาดังกล่าวถึงที่สุด มัปัญหาว่า การพิพากษาคดีนี้ ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาหรือไม่ เห็นว่าคดีนี้เป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเพราะข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์ตามฟ้องหรือไม่ ศาลจึงจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจำเลยจึงหาได้ละเมิดโจทก์ไม่ ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาเป็นพับ. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1437/2530นาง สำเนียง เนตรอัมพร ฯโจทก์นาย ประโฉม เจริญพรจำเลย ป.วิ.อ. ม. 46โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ศาลในคดีอาญาฟังว่าจำเลยไม่ได้บุกรุกและพิพากษายกฟ้อง คดีอาญาถึงที่สุด โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีแพ่งฐานละเมิดซึ่งข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์หรือไม่ ศาลในคดีแพ่งจึงจำต้องถือตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินของโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่ง ป.วิ.อ..โจทก์ฟ้องว่า จำเลยบุกรุกเข้ามาทำลายคันดิน หักและตัดฟันกิ่งสนกิ่งมะขามเทศในที่ดินของโจทก์ แล้วยังสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของโจทก์ ขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนกำแพงคอนกรีตและให้ชดใช้ค่าเสียหายจำเลยให้การว่า จำเลยสร้างกำแพงคอนกรีตในที่ดินของจำเลย มิได้ละเมิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น คู่ความทั้งสองฝ่ายแถลงรับกันว่า โจทก์ได้ฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาข้อหาบุกรุก และทำให้เสียทรัพย์ซึ่งเกิดจากมูลกรณีเดียวกันและคดีดังกล่าวถึงที่สุดแล้วศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ได้ความในเบื้องต้นว่า ในมูลคดีเดียวกันนี้โจทก์ได้เคยฟ้องจำเลยเป็นคดีอาญาฐานบุกรุกและทำให้เสียทรัพย์ตามคดีอาญาหมายเลขดำที่ 1230/2524 คดีหมายเลขแดงที่ 2498/2525 ของศาลชั้นต้น ซึ่งได้วินิจฉัยไว้ว่าข้อเท็จจริงน่าเชื่อว่า จำเลยได้สร้างกำแพงในเขตที่ดินของจำเลยเองหาได้บุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ไม่ พิพากษายกฟ้อง คดีอาญาดังกล่าวถึงที่สุด มัปัญหาว่า การพิพากษาคดีนี้ ศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาหรือไม่ เห็นว่าคดีนี้เป็นคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเพราะข้อเท็จจริงที่จะต้องวินิจฉัยเป็นมูลกรณีเดียวกันคือ จำเลยได้บุกรุกที่ดินโจทก์ตามฟ้องหรือไม่ ศาลจึงจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญาที่ว่าจำเลยมิได้บุกรุกที่ดินโจทก์ ตามบทบัญญัติมาตรา 46 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาจำเลยจึงหาได้ละเมิดโจทก์ไม่ ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาเป็นพับ.(ยรรยง อิทธิพงษ์-เสนอ ศรนิยม-ส่อง สุขะปุณณพันธ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้ตัดสินตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่1172/2513,1189/2522,1831/2522,2807/2522 และ 2286/2529 ซึ่งศาลฟังข้อเท็จจริงในคดีอาญาว่าที่ดินเป็นของโจทก์หรือไม่ หรือจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่แล้ว เมื่อโจทก์หรือผู้เสียหายมาฟ้องคดีแพ่งขับไล่จำเลยในมูลกรณีบุกรุกอันเป็นเหตุเดียวกับคดีอาญา ประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งนี้จึงเป็นประเด็นเดียวกันกับในคดีอาญาซึ่งศาลจะต้องฟังว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์หรือไม่ หรือจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่เสียก่อนจึงจะพิพากษาขับไล่จำเลยหรือยกฟ้องโจทก์ได้ และศาลในคดีอาญาได้วินิจฉัยข้อเท็จจริงนี้ไว้แล้ว ศาลในคดีส่วนแพ่งจึงต้องถือความตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 46 แต่หากศาลในคดีอาญาไม่ได้วินิจฉัยปัญหาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์หรือไม่ พิพากษายกฟ้องในข้อหาบุกรุกโดยฟังว่า เป็นกรณีที่ยังโต้เถียงสิทธิในที่พิพาท หรือโต้เถียงเขตที่พิพาทกันอยู่ ไม่ทราบแน่ชัดว่าที่พิพาทเป็นของใครหรือจำเลยรุกล้ำแนวเขตหรือไม่ จำเลยจึงขาดเจตนาบุกรุก ดังนี้ ศาลในคดีอาญายังมิได้วินิจฉัยประเด็นข้อสำคัญแห่งคดีอันเป็นเหตุให้ชี้ขาดข้อพิพาทในทางแพ่งได้ ศาลในคดีส่วนแพ่งไม่ต้องถือข้อเท็จจริงตามคดีอาญา (คำพิพากษาศาลฎีกา7/2491 ประชุมใหญ่,992-993/2508,402/2530) ในการพิพากษาคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาศาลจำต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ปรากฏในคำพิพากษาคดีส่วนอาญา เฉพาะที่เป็นประเด็นโดยตรงในคดีอาญาเท่านั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 789/2498) หลักที่ว่าเป็นประเด็นเดียวกันหรือเป็นประเด็นตรงเห็นจะอธิบายข้อแตกต่างในแนวคำพิพากษาข้างต้นไม่ได้ เพราะในคดีอาญามีประเด็นว่าจำเลยบุกรุกที่ดินของโจทก์หรือไม่เท่านั้น ข้อที่ว่าที่เป็นของใคร อาณาเขตของโจทก์เท่าใดของจำเลยเท่าใด ไม่ใช่ประเด็นโดยตรงในคดีอาญา แต่เป็นเพียงมูลบท (Postulate) สำหรับวินิจฉัยว่าจำเลยรุกล้ำหรือเข้าไปที่ดินของโจทก์หรือไม่ แม้จำเลยเข้าไปจริงจำเลยอาจไม่ผิดอาญาหากไม่มีเจตนา แต่ในทางแพ่งหากจำเลยรุกล้ำหรือเข้าไปในที่ดินของโจทก์แม้ไม่มีเจตนาบุกรุก ก็เป็นละเมิดต้องออกไปจากที่ดินของเขาเพราะฉะนั้น ถ้ายังฟังข้อเท็จจริงไม่ได้ว่าที่เป็นของใครก็ยังชี้ขาดคดีแพ่งไม่ได้ แต่ชี้ขาดคดีอาญาได้ว่าแม้รุกล้ำก็ขาดเจตนาเพราะไม่รู้ว่าเป็นของตัวหรือของคนอื่น ทั้งนี้เพราะคดีส่วนแพ่งต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันว่าด้วยความรับผิดของบุคคลในทางแพ่งโดยไม่ต้องคำนึงถึงว่าจำเลยต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดหรือไม่(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 47 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์) มาตรา 424) ในกรณีที่ความรับผิดของบุคคลในทางแพ่งและอาญาต่างกันเช่นกรณีที่บันทึกนี้ ข้อเท็จจริงในคดีอาญาอาจนำมาฟังในคดีแพ่งด้วยไม่ได้ทุกกรณี ขึ้นอยู่กับว่าประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งกับประเด็นที่เป็นมูลบท (Postulate) ในคดีอาญานั้นเป็นประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยปัญหาอย่างเดียวกันหรือไม่ด้วย เพราะฉะนั้นในคดีอาญาฐานบุกรุกที่ศาลยังมิได้วินิจฉัยว่ากรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองในที่พิพาทเป็นของใครมีอาณาเจตแค่ไหน ซึ่งศาลจำต้องวินิจฉัยในคดีแพ่งแล้ว ก็ต้องถือว่าประเด็นที่วินิจฉัยในคดีอาญาต่างกับประเด็นที่ต้องวินิจฉัยในคดีแพ่ง จะนำข้อเท็จจริงในคดีอาญาที่ศาลยกฟ้องเพราะจำเลยขาดเจตนามาฟังว่าจำเลยไม่ได้รุกล้ำหรือเข้าไปในที่ดินของโจทก์ในคดีแพ่งไม่ได้. มานิตย์สุธาพร.