คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5466/2539หลักกฎหมาย: จำเลยทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารกับการเคหะแห่งชาติ ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวแก่โจทก์ แม้จะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไป แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิโดยโจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิแม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่เมื่อได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายกันบ้างแล้ว ย่อมมีผลผูกพันระหว่างกัน โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องบังคับตามข้อตกลงดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2532จำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. (หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง)หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร ที่จำเลยทำไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์เพื่อโจทก์จะได้เข้าเป็นคู่สัญญาเช่าซื้อแทนจำเลยในราคา303,127 บาท กำหนดชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อให้เสร็จภายใน 2 ปีโจทก์ได้ผ่อนชำระไปแล้วเป็นเงิน 62,000 บาท เมื่อประมาณเดือนตุลาคม 2533 โจทก์ประสงค์จะขอรับโอนสิทธิการเช่าซื้อ จึงได้แจ้งให้จำเลยทราบและนัดหมายให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์และรับชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อในส่วนที่ค้างชำระอยู่ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 ณ สำนักงานการเคหะแห่งชาติ แต่จำเลยผิดนัดไม่ไปตามกำหนด การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้บังคับจำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก.(หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง) หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑาแขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร ที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน หากโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวเพราะเหตุจำเลยได้ปฏิบัติผิดสัญญาเช่าซื้ออันเป็นเหตุให้การเคหะแห่งชาติบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อแก่จำเลย หรือโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อด้วยประการใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน303,127 บาทจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทกับการเคหะแห่งชาติ แต่ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่าอยู่อาศัย เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาตกลงจะซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่จำเลยมีต่อการเคหะแห่งชาติโดยจำเลยได้ตกลงให้โจทก์จ่ายเงิน 303,127 บาท ให้แก่จำเลยรวมกับค่าผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติอีกเดือนละ2,917 บาท นับแต่วันที่ตกลงจนกว่าจะผ่อนชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติครบถ้วน โจทก์จึงจะมีสิทธิขอรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและอาคารพิพาทแทนจำเลย การชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อจำนวน 303,127 บาท จำเลยตกลงให้โจทก์ชำระให้เสร็จภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ผิดสัญญาไม่สามารถชำระราคาครบถ้วนภายในกำหนดและไม่สามารถผ่อนชำระค่าเช่าซื้อเดือนละ 2,917 บาท แทนจำเลย จำเลยจึงบอกเลิกข้อตกลงและริบเงินที่โจทก์จ่ายให้แก่จำเลยไว้ทั้งหมด โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องให้โอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาท และไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายใด ๆ จากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องในสัญญาต่างตอบแทน ข้อเท็จจริงรับฟังไม่ได้ว่าโจทก์จำเลยได้ทำสัญญาเป็นหนังสือต่อกัน จึงไม่สมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306 วรรคหนึ่ง โจทก์มิอาจฟ้องร้องให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงและเรียกค่าเสียหายจากจำเลยได้ พิพากษายกฟ้องโจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์ไม่ชำระเงินตามสัญญาขายสิทธิการเช่าซื้อให้แก่จำเลยภายในกำหนด 1 ปี 6 เดือน จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ได้พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารเลขที่ 99/541จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมายจ.4 ประมาณเดือนมกราคม 2531 โจทก์ได้เข้าอยู่อาศัยในอาคารเลขที่ 99/541 ซึ่งบุตรสาวโจทก์ได้เช่าจากจำเลย ต่อมาโจทก์และจำเลยได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทดังกล่าวในราคา 303,127 บาท กำหนดผ่อนชำระภายใน 2 ปี แต่ไม่ได้กำหนดเป็นรายงวด โดยตกลงกันด้วยวาจา เริ่มผ่อนชำระตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ในวันดังกล่าวโจทก์ได้วางเงินมัดจำให้จำเลยเป็นเงิน 15,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 ต่อมาโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยอีก 3 ครั้ง เป็นเงิน 47,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.7 รวมเป็นเงินที่โจทก์ผ่อนชำระทั้งสิ้นจำนวน62,000 บาท จากนั้นประมาณ วันที่ 4 ตุลาคม 2533 โจทก์ไปติดต่อให้จำเลยทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ แต่จำเลยปฏิเสธและว่าหากโจทก์ประสงค์จะซื้อจำเลยจะขายในราคา 500,000 บาทขึ้นไป โจทก์จึงให้ทนายความมีหนังสือแจ้งให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 โดยโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาที่ยังค้างชำระอยู่ให้แก่จำเลย ตามหนังสือขอให้โอนสิทธิการเช่าซื้อพร้อมไปรษณีย์ตอบรับเอกสารหมายจ.1 และ จ.2 เมื่อถึงวันนัดจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนให้แก่โจทก์ซึ่งโจทก์ได้ไปตามกำหนดนัดแล้วและได้ทำบันทึกไว้ตามเอกสารหมายจ.3 การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายจำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเลขที่ 99/541 จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมาย จ.4 และได้ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย ล.2 เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาติดต่อขอซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทจากจำเลย ตกลงราคาเป็นเงิน 303,127 บาทรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5 ตกลงชำระเงินภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน และโจทก์ต้องชำระเงินค่าเช่าซื้อต่อการเคหะแห่งชาติแทนจำเลยเดือนละ 2,917 บาท ตั้งแต่งวดเดือนกันยายน 2531เป็นต้นไป กับตกลงให้โจทก์เป็นผู้จ่ายค่าธรรมเนียมในการโอนรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย ล.1 โจทก์ชำระเงินให้จำเลยรวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 และ จ.7หลังจากนั้นก็ไม่ชำระอีกเลย จนล่วงเลยกำหนด จำเลยจึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์ โจทก์ไม่เคยชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติแทนจำเลยพิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร กับการเคหะแห่งชาติตั้งแต่วันที่ 6 มิถุนายน 2524ตกลงชำระค่าเช่าซื้องวดละเดือน เดือนละ 2,900 บาท รวม 180 งวดตามสัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.4 ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวแก่โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท โดยจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนส่งเงินดังกล่าวในกำหนดระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยแล้วเป็นเงิน62,000 บาท แต่ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ทำเป็นหนังสือ มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และคำแก้ฎีกาของจำเลยก่อนว่าข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือหรือไม่ปัญหานี้ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่า แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไปก็ตาม แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิ โจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิ แม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้กันบ้างแล้ว อันมีผลผูกพันระหว่างจำเลยผู้ขายกับโจทก์ผู้ซื้อ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องตามข้อตกลงดังกล่าวฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นปัญหาตามฎีกาโจทก์ต่อไปว่า จำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาหรือไม่ ซึ่งมีปัญหาต้องวินิจฉัยในชั้นฎีกานี้แต่เพียงว่าจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกัน 303,127 บาทเป็นเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ตามที่โจทก์อ้างหรือเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามที่จำเลยอ้าง ซึ่งโจทก์จำเลยต่างก็มีพยานบุคคลมาเบิกความสนับสนุนยันกันอยู่เช่นนั้น แต่ทั้งสองฝ่ายยอมรับกันอยู่ว่าโจทก์คิดราคาที่ซื้อขายกันเป็นเงิน 303,127 บาท ตามเอกสารหมาย จ.5ราคาที่ซื้อขายกันดังกล่าวนั้นจำเลยได้คิดค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระเป็นรายเดือนแก่การเคหะแห่งชาติตลอดมาจนถึงเดือนสิงหาคม 2531 เป็นส่วนหนึ่งของราคาที่ซื้อขายสิทธิกับโจทก์ด้วย ซึ่งการซื้อขายสิทธิกันดังกล่าวนั้น ยังมีข้อตกลงกันด้วยว่าโจทก์จะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติเป็นรายเดือนต่อไปนับแต่วันทำสัญญา ประกอบกับจำเลยได้ร่างหนังสือสัญญาที่จะทำกับโจทก์ไว้ในเดือนกรกฎาคม2531 โดยผ่อนชำระเงินที่ตกลงซื้อขายกันเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนนับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามเอกสารหมาย ล.1 แม้หนังสือสัญญาดังกล่าวนี้จะไม่มีฝ่ายใดลงลายมือชื่อ แต่ก็ทำให้น่าเชื่อว่าจำเลยมีเจตนาจะทำสัญญากับโจทก์เช่นนั้น ซึ่งเมื่อพิเคราะห์ถึงการนำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติมารวมเป็นราคาซื้อขายดังกล่าวแล้ว จึงทำให้พยานจำเลยมีน้ำหนักมากกว่าพยานโจทก์ ฟังได้ว่าโจทก์จำเลยตกลงผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกันมีกำหนดเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531เพราะหากจะเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ดังที่โจทก์นำสืบแล้ว ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะไม่นำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยต้องชำระแก่การเคหะแห่งชาติตั้งแต่เดือนกันยายน 2531ถึงเดือนเมษายนหรือมีนาคม 2532 ไปรวมเป็นราคาซื้อขายกันด้วยแต่อย่างไรก็ตามระยะเวลาชำระภายใน 1 ปี 6 เดือน สิ้นสุดในเดือนธันวาคม 2532 ซึ่งจำเลยยอมรับว่าได้รับเงินค่าซื้อขายจากโจทก์รวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6และ จ.7 ปรากฏว่าในวันที่ 7 มกราคม 2533 ซึ่งเลยกำหนดที่โจทก์จะต้องชำระตามสัญญาแล้ว จำเลยก็ยังยอมรับชำระราคาไว้โดยไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยอมรับไว้ โดยมิได้โต้แย้งคัดค้านจึงถือได้ว่าจำเลยไม่ถือเอาระยะเวลา 1 ปี 6 เดือน เป็นสาระสำคัญในการต้องชำระราคาซื้อขาย ฟังไม่ได้ว่าโจทก์ผิดสัญญา เมื่อปรากฏว่าโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาให้จำเลยและบอกกล่าวให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อตามสัญญาตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 แล้วจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนสิทธิให้โจทก์ จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาโจทก์ย่อมฟ้องบังคับให้จำเลยโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ และโจทก์ก็ต้องมีหน้าที่ชำระเงินที่ค้างอยู่จำนวน241,127 บาท กับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย เพราะเป็นการชำระหนี้ตามสัญญาต่างตอบแทน ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ขอให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท ในกรณีที่จำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้นั้น โจทก์นำสืบแต่เพียงว่า ขณะนี้สิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวเป็นเงิน 500,000 บาท แต่โจทก์ขอคิดเพียง 303,127 บาทไม่แน่ชัดว่าโจทก์เสียหายในกรณีนี้อย่างไร เห็นว่า หากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ ความเสียหายที่โจทก์ได้รับก็คือจำนวนเงินที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้ว 62,000 บาทกับดอกเบี้ยของเงินดังกล่าวนับแต่วันที่จำเลยผิดนัดคือวันที่29 พฤศจิกายน 2533 ที่โจทก์นัดให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อเป็นต้นไปเท่านั้น ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นบางส่วนพิพากษากลับ ให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานครที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้โจทก์โดยให้โจทก์ชำระเงินที่ยังค้างอยู่จำนวน 241,127 บาทกับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน 2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย หากจำเลยไม่ไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าว ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน และหากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน62,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5466/2539นาย ณ รงค์ มณีโชติโจทก์นางสาว สม สวาท ส่ง สัมพันธ์จำเลย ป.พ.พ. ม. 306, ม. 453, ม. 456จำเลยทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารกับการเคหะแห่งชาติ ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวแก่โจทก์ แม้จะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไป แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิโดยโจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิแม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่เมื่อได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายกันบ้างแล้ว ย่อมมีผลผูกพันระหว่างกัน โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องบังคับตามข้อตกลงดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2532จำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. (หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง)หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร ที่จำเลยทำไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์เพื่อโจทก์จะได้เข้าเป็นคู่สัญญาเช่าซื้อแทนจำเลยในราคา303,127 บาท กำหนดชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อให้เสร็จภายใน 2 ปีโจทก์ได้ผ่อนชำระไปแล้วเป็นเงิน 62,000 บาท เมื่อประมาณเดือนตุลาคม 2533 โจทก์ประสงค์จะขอรับโอนสิทธิการเช่าซื้อ จึงได้แจ้งให้จำเลยทราบและนัดหมายให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์และรับชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อในส่วนที่ค้างชำระอยู่ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 ณ สำนักงานการเคหะแห่งชาติ แต่จำเลยผิดนัดไม่ไปตามกำหนด การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้บังคับจำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก.(หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง) หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑาแขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร ที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน หากโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวเพราะเหตุจำเลยได้ปฏิบัติผิดสัญญาเช่าซื้ออันเป็นเหตุให้การเคหะแห่งชาติบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อแก่จำเลย หรือโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อด้วยประการใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน303,127 บาทจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทกับการเคหะแห่งชาติ แต่ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่าอยู่อาศัย เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาตกลงจะซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่จำเลยมีต่อการเคหะแห่งชาติโดยจำเลยได้ตกลงให้โจทก์จ่ายเงิน 303,127 บาท ให้แก่จำเลยรวมกับค่าผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติอีกเดือนละ2,917 บาท นับแต่วันที่ตกลงจนกว่าจะผ่อนชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติครบถ้วน โจทก์จึงจะมีสิทธิขอรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและอาคารพิพาทแทนจำเลย การชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อจำนวน 303,127 บาท จำเลยตกลงให้โจทก์ชำระให้เสร็จภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ผิดสัญญาไม่สามารถชำระราคาครบถ้วนภายในกำหนดและไม่สามารถผ่อนชำระค่าเช่าซื้อเดือนละ 2,917 บาท แทนจำเลย จำเลยจึงบอกเลิกข้อตกลงและริบเงินที่โจทก์จ่ายให้แก่จำเลยไว้ทั้งหมด โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องให้โอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาท และไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายใด ๆ จากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องในสัญญาต่างตอบแทน ข้อเท็จจริงรับฟังไม่ได้ว่าโจทก์จำเลยได้ทำสัญญาเป็นหนังสือต่อกัน จึงไม่สมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306 วรรคหนึ่ง โจทก์มิอาจฟ้องร้องให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงและเรียกค่าเสียหายจากจำเลยได้ พิพากษายกฟ้องโจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์ไม่ชำระเงินตามสัญญาขายสิทธิการเช่าซื้อให้แก่จำเลยภายในกำหนด 1 ปี 6 เดือน จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ได้พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารเลขที่ 99/541จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมายจ.4 ประมาณเดือนมกราคม 2531 โจทก์ได้เข้าอยู่อาศัยในอาคารเลขที่ 99/541 ซึ่งบุตรสาวโจทก์ได้เช่าจากจำเลย ต่อมาโจทก์และจำเลยได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทดังกล่าวในราคา 303,127 บาท กำหนดผ่อนชำระภายใน 2 ปี แต่ไม่ได้กำหนดเป็นรายงวด โดยตกลงกันด้วยวาจา เริ่มผ่อนชำระตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ในวันดังกล่าวโจทก์ได้วางเงินมัดจำให้จำเลยเป็นเงิน 15,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 ต่อมาโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยอีก 3 ครั้ง เป็นเงิน 47,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.7 รวมเป็นเงินที่โจทก์ผ่อนชำระทั้งสิ้นจำนวน62,000 บาท จากนั้นประมาณ วันที่ 4 ตุลาคม 2533 โจทก์ไปติดต่อให้จำเลยทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ แต่จำเลยปฏิเสธและว่าหากโจทก์ประสงค์จะซื้อจำเลยจะขายในราคา 500,000 บาทขึ้นไป โจทก์จึงให้ทนายความมีหนังสือแจ้งให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 โดยโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาที่ยังค้างชำระอยู่ให้แก่จำเลย ตามหนังสือขอให้โอนสิทธิการเช่าซื้อพร้อมไปรษณีย์ตอบรับเอกสารหมายจ.1 และ จ.2 เมื่อถึงวันนัดจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนให้แก่โจทก์ซึ่งโจทก์ได้ไปตามกำหนดนัดแล้วและได้ทำบันทึกไว้ตามเอกสารหมายจ.3 การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายจำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเลขที่ 99/541 จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมาย จ.4 และได้ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย ล.2 เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาติดต่อขอซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทจากจำเลย ตกลงราคาเป็นเงิน 303,127 บาทรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5 ตกลงชำระเงินภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน และโจทก์ต้องชำระเงินค่าเช่าซื้อต่อการเคหะแห่งชาติแทนจำเลยเดือนละ 2,917 บาท ตั้งแต่งวดเดือนกันยายน 2531เป็นต้นไป กับตกลงให้โจทก์เป็นผู้จ่ายค่าธรรมเนียมในการโอนรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย ล.1 โจทก์ชำระเงินให้จำเลยรวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 และ จ.7หลังจากนั้นก็ไม่ชำระอีกเลย จนล่วงเลยกำหนด จำเลยจึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์ โจทก์ไม่เคยชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติแทนจำเลยพิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร กับการเคหะแห่งชาติตั้งแต่วันที่ 6 มิถุนายน 2524ตกลงชำระค่าเช่าซื้องวดละเดือน เดือนละ 2,900 บาท รวม 180 งวดตามสัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.4 ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวแก่โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท โดยจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนส่งเงินดังกล่าวในกำหนดระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยแล้วเป็นเงิน62,000 บาท แต่ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ทำเป็นหนังสือ มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และคำแก้ฎีกาของจำเลยก่อนว่าข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือหรือไม่ปัญหานี้ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่า แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไปก็ตาม แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิ โจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิ แม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้กันบ้างแล้ว อันมีผลผูกพันระหว่างจำเลยผู้ขายกับโจทก์ผู้ซื้อ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องตามข้อตกลงดังกล่าวฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นปัญหาตามฎีกาโจทก์ต่อไปว่า จำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาหรือไม่ ซึ่งมีปัญหาต้องวินิจฉัยในชั้นฎีกานี้แต่เพียงว่าจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกัน 303,127 บาทเป็นเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ตามที่โจทก์อ้างหรือเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามที่จำเลยอ้าง ซึ่งโจทก์จำเลยต่างก็มีพยานบุคคลมาเบิกความสนับสนุนยันกันอยู่เช่นนั้น แต่ทั้งสองฝ่ายยอมรับกันอยู่ว่าโจทก์คิดราคาที่ซื้อขายกันเป็นเงิน 303,127 บาท ตามเอกสารหมาย จ.5ราคาที่ซื้อขายกันดังกล่าวนั้นจำเลยได้คิดค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระเป็นรายเดือนแก่การเคหะแห่งชาติตลอดมาจนถึงเดือนสิงหาคม 2531 เป็นส่วนหนึ่งของราคาที่ซื้อขายสิทธิกับโจทก์ด้วย ซึ่งการซื้อขายสิทธิกันดังกล่าวนั้น ยังมีข้อตกลงกันด้วยว่าโจทก์จะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติเป็นรายเดือนต่อไปนับแต่วันทำสัญญา ประกอบกับจำเลยได้ร่างหนังสือสัญญาที่จะทำกับโจทก์ไว้ในเดือนกรกฎาคม2531 โดยผ่อนชำระเงินที่ตกลงซื้อขายกันเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนนับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามเอกสารหมาย ล.1 แม้หนังสือสัญญาดังกล่าวนี้จะไม่มีฝ่ายใดลงลายมือชื่อ แต่ก็ทำให้น่าเชื่อว่าจำเลยมีเจตนาจะทำสัญญากับโจทก์เช่นนั้น ซึ่งเมื่อพิเคราะห์ถึงการนำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติมารวมเป็นราคาซื้อขายดังกล่าวแล้ว จึงทำให้พยานจำเลยมีน้ำหนักมากกว่าพยานโจทก์ ฟังได้ว่าโจทก์จำเลยตกลงผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกันมีกำหนดเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531เพราะหากจะเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ดังที่โจทก์นำสืบแล้ว ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะไม่นำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยต้องชำระแก่การเคหะแห่งชาติตั้งแต่เดือนกันยายน 2531ถึงเดือนเมษายนหรือมีนาคม 2532 ไปรวมเป็นราคาซื้อขายกันด้วยแต่อย่างไรก็ตามระยะเวลาชำระภายใน 1 ปี 6 เดือน สิ้นสุดในเดือนธันวาคม 2532 ซึ่งจำเลยยอมรับว่าได้รับเงินค่าซื้อขายจากโจทก์รวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6และ จ.7 ปรากฏว่าในวันที่ 7 มกราคม 2533 ซึ่งเลยกำหนดที่โจทก์จะต้องชำระตามสัญญาแล้ว จำเลยก็ยังยอมรับชำระราคาไว้โดยไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยอมรับไว้ โดยมิได้โต้แย้งคัดค้านจึงถือได้ว่าจำเลยไม่ถือเอาระยะเวลา 1 ปี 6 เดือน เป็นสาระสำคัญในการต้องชำระราคาซื้อขาย ฟังไม่ได้ว่าโจทก์ผิดสัญญา เมื่อปรากฏว่าโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาให้จำเลยและบอกกล่าวให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อตามสัญญาตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 แล้วจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนสิทธิให้โจทก์ จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาโจทก์ย่อมฟ้องบังคับให้จำเลยโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ และโจทก์ก็ต้องมีหน้าที่ชำระเงินที่ค้างอยู่จำนวน241,127 บาท กับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย เพราะเป็นการชำระหนี้ตามสัญญาต่างตอบแทน ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ขอให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท ในกรณีที่จำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้นั้น โจทก์นำสืบแต่เพียงว่า ขณะนี้สิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวเป็นเงิน 500,000 บาท แต่โจทก์ขอคิดเพียง 303,127 บาทไม่แน่ชัดว่าโจทก์เสียหายในกรณีนี้อย่างไร เห็นว่า หากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ ความเสียหายที่โจทก์ได้รับก็คือจำนวนเงินที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้ว 62,000 บาทกับดอกเบี้ยของเงินดังกล่าวนับแต่วันที่จำเลยผิดนัดคือวันที่29 พฤศจิกายน 2533 ที่โจทก์นัดให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อเป็นต้นไปเท่านั้น ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นบางส่วนพิพากษากลับ ให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานครที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้โจทก์โดยให้โจทก์ชำระเงินที่ยังค้างอยู่จำนวน 241,127 บาทกับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน 2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย หากจำเลยไม่ไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าว ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน และหากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน62,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ(สละ เทศรำพรรณ-สุรินทร์ นาควิเชียร-ดุสิต เพชรปลูก)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. หนี้หรือสิทธิเรียกร้องเป็นบุคคลสิทธิผูกพันระหว่างเจ้าหนี้ลูกหนี้เท่านั้น ไม่ผูกพันบุคคลภายนอกแต่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 303 ก็ยอมรับให้มีการโอนสิทธิเรียกร้องกันได้ เว้นแต่สภาพแห่งสิทธินั้นเองจะไม่เปิดช่องให้โอนกันได้ 2. การโอนสิทธิเรียกร้องให้แก่บุคคลภายนอกเป็นการกระทำของเจ้าหนี้ ทำให้บุคคลภายนอกเข้ามาเป็นเจ้าหนี้แห่งหนี้นั้นและสามารถใช้อำนาจแห่งหนี้ในฐานะเจ้าหนี้บังคับเอาแก่ลูกหนี้นั้นได้ในนามของตนเองโดยไม่ต้องได้รับการมอบอำนาจจากเจ้าหนี้คนเดิมอีก หรือต้องไปขอให้เจ้าหนี้คนเดิมบังคับให้ 3. แต่การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันจะพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดยเฉพาะเจาะจงนั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 306 กำหนดให้ทำเป็นหนังสือ และจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้ก็ต่อเมื่อได้บอกกล่าวการโอนเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้ หรือลูกหนี้ได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือแล้ว ดังนั้นการโอนสิทธิเรียกร้องที่จะก่อให้เกิดผลดังกล่าวในข้อ 2 แก่ผู้รับโอนก็จะต้องทำตามแบบข้างต้น นั่นก็คือถ้าไม่ทำตามแบบดังกล่าว ก็ไม่ถือว่าเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องบุคคลภายนอกจะบังคับตามสิทธิเรียกร้องนั้นด้วยตนเองอย่างการโอนสิทธิเรียกร้องไม่ได้ ต้องให้เจ้าหนี้คนเดิมบังคับให้อีกทีหนึ่ง สุดแล้วแต่ว่าบุคคลภายนอกกับเจ้าหนี้คนนั้นมีข้อตกลงกันไว้อย่างไร กรณีเช่นนี้เจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้โอนสิทธิเรียกร้องก็ต้องไปดำเนินการกับลูกหนี้ให้ลูกหนี้ชำระหนี้แก่บุคคลภายนอกนั้นต่อไป ซึ่งเจ้าหนี้มีอำนาจที่จะบังคับให้ชำระหนี้แก่ตนเองหรือบุคคลภายนอกก็ได้อยู่แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 315 4. สิทธิเรียกร้องไม่ว่าเกิดจากมูลสัญญาหรือละเมิดหรือมูลหนี้อื่น ๆ ก็สามารถโอนกันได้ การโอนสิทธิเรียกร้องระหว่างเจ้าหนี้และบุคคลภายนอกซึ่งเกิดจากนิติกรรมนั้นอาจทำเป็นสัญญาในลักษณะใดก็ได้ และเมื่อยอมรับกันว่าสิทธิเรียกร้องแม้ไม่มีรูปร่างแต่อาจมีราคาและถือเอาได้จึงเป็นทรัพย์สินจึงทำสัญญาระหว่างเจ้าหนี้กับบุคคลภายนอกในลักษณะสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องกันอย่างคดีนี้ก็ได้ ซึ่งมีแนวคำพิพากษาฎีกาเดินตามกันมาดังนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 2095/2524 สิทธิในการเป็นลูกวงในการเล่นแชร์เป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งเพราะมีราคาและอาจถือเอาได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 99 จึงจำหน่ายและซื้อขายกันได้ จำเลยขายสิทธิในการเป็นผู้ถือหุ้นให้แก่โจทก์ โจทก์จึงมีฐานะเป็นเจ้าหนี้ที่จะบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาซื้อขายได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 194 การซื้อขายแชร์กฎหมายไม่ได้บังคับให้มีหลักฐานเป็นหนังสือการซื้อขายจึงสมบูรณ์ตามกฎหมาย ไม่อยู่ในบังคับว่าด้วยการโอนสิทธิเรียกร้องหรือโอนหนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 349/2527 จำเลยทำสัญญาโอนขายสิทธิการเช่าโทรศัพท์ให้แก่ผู้ร้อง ได้ชำระเงินและรับมอบเครื่องโทรศัพท์กันแล้วตั้งแต่วันทำสัญญาการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์ดังกล่าวย่อมมีผลสมบูรณ์ตั้งแต่ขณะทำสัญญาเสร็จการที่จะไปทำการเปลี่ยนชื่อผู้เช่าโทรศัพท์มาเป็นชื่อผู้ร้องเป็นแต่เพียงแบบพิธีการเท่านั้น คำพิพากษาฎีกาที่ 3102/2529 แม้จะฟังว่าข้อตกลงในการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์เป็นการขายสิทธิอันเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่ง และแม้จะไม่มีหลักฐานของข้อตกลงเป็นหนังสือแต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้แล้ว จึงหาต้องห้ามมิให้ฟ้องร้องบังคับคดีตามบทบัญญัติมาตรา 456 วรรคสอง และวรรคสามแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ คำพิพากษาฎีกาที่ 1562/2530 ระเบียบขององค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยผู้ให้เช่าโทรศัพท์มิได้ห้ามการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์ เมื่อจำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าโทรศัพท์ให้กับผู้ร้อง การโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์จึงสมบูรณ์นับแต่ทั้งสองฝ่ายได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าและส่งมอบเครื่องโทรศัพท์ให้ฝ่ายผู้รับโอนครอบครอง ส่วนการจะไปทำการเปลี่ยนชื่อผู้ร้องเป็นผู้เช่าก็เพื่อให้เป็นไปตามระเบียบขององค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยเท่านั้น โจทก์จึงไม่มีสิทธินำยึดสิทธิการเช่าโทรศัพท์นี้ 5. คำพิพากษาฎีกาโดยที่ประชุมใหญ่ฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่ารูปคดีที่จะเป็นปัญหาของการโอนสิทธิเรียกร้องแตกต่างกับปัญหาของการบังคับตามสัญญาระหว่างเจ้าหนี้และผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องที่ทำเป็นสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องอย่างไรไว้อย่างชัดเจนกล่าวคือ ถ้าเป็นกรณีที่ผู้รับโอนเรียกร้องเป็นโจทก์ฟ้องลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นเป็นจำเลย ก็ถือว่าเป็นเรื่องการโอนสิทธิเรียกร้อง ถ้าการโอนสิทธิเรียกร้องนั้นไม่ได้ทำเป็นหนังสือก็ฟ้องร้องไม่ได้ แต่ถ้าเป็นกรณีผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องเป็นโจทก์ฟ้องเจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้โอนสิทธิเรียกร้องให้ปฏิบัติตามสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องนั้นโดยไม่ได้ฟ้องลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องเป็นจำเลย ก็ไม่ถือว่าเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องแม้ไม่ได้ทำเป็นสัญญาเป็นหนังสือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306ก็ฟ้องร้องบังคับให้เจ้าหนี้ไปดำเนินการเพื่อให้ตนได้รับสิทธิตามมูลหนี้ที่โอนมานั้นได้ 6. นอกจากจะถือว่าการซื้อขายสิทธิเรียกร้องมีผลใช้บังคับกันได้อย่างคดีนี้แล้ว กรณีอาจมีการโอนสิทธิเรียกร้องที่บังคับระหว่างเจ้าหนี้กับผู้รับโอนโดยอาศัยนิติกรรมลักษณะอื่นตามที่บัญญัติไว้ในเอกเทศสัญญาเช่น แลกเปลี่ยน ให้ เป็นต้น หรือทำเป็นสัญญาต่างตอบแทนที่มิได้บัญญัติไว้ในเอกเทศสัญญา เช่นการนำสิทธิเรียกร้องนั้นไปตีใช้หนี้แก่บุคคลภายนอก เป็นต้นซึ่งจะมีแบบของสัญญาในส่วนนี้หรือไม่ย่อมเป็นไปตามลักษณะของสัญญานั้น ๆ ไม่เกี่ยวกับแบบตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 306 ไพโรจน์ วายุภาพคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2532จำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. (หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง)หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร ที่จำเลยทำไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์เพื่อโจทก์จะได้เข้าเป็นคู่สัญญาเช่าซื้อแทนจำเลยในราคา303,127 บาท กำหนดชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อให้เสร็จภายใน 2 ปีโจทก์ได้ผ่อนชำระไปแล้วเป็นเงิน 62,000 บาท เมื่อประมาณเดือนตุลาคม 2533 โจทก์ประสงค์จะขอรับโอนสิทธิการเช่าซื้อ จึงได้แจ้งให้จำเลยทราบและนัดหมายให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์และรับชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อในส่วนที่ค้างชำระอยู่ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 ณ สำนักงานการเคหะแห่งชาติ แต่จำเลยผิดนัดไม่ไปตามกำหนด การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้บังคับจำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก.(หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง) หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑาแขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร ที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน หากโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวเพราะเหตุจำเลยได้ปฏิบัติผิดสัญญาเช่าซื้ออันเป็นเหตุให้การเคหะแห่งชาติบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อแก่จำเลย หรือโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อด้วยประการใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน303,127 บาทจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทกับการเคหะแห่งชาติ แต่ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่าอยู่อาศัย เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาตกลงจะซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่จำเลยมีต่อการเคหะแห่งชาติโดยจำเลยได้ตกลงให้โจทก์จ่ายเงิน 303,127 บาท ให้แก่จำเลยรวมกับค่าผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติอีกเดือนละ2,917 บาท นับแต่วันที่ตกลงจนกว่าจะผ่อนชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติครบถ้วน โจทก์จึงจะมีสิทธิขอรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและอาคารพิพาทแทนจำเลย การชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อจำนวน 303,127 บาท จำเลยตกลงให้โจทก์ชำระให้เสร็จภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ผิดสัญญาไม่สามารถชำระราคาครบถ้วนภายในกำหนดและไม่สามารถผ่อนชำระค่าเช่าซื้อเดือนละ 2,917 บาท แทนจำเลย จำเลยจึงบอกเลิกข้อตกลงและริบเงินที่โจทก์จ่ายให้แก่จำเลยไว้ทั้งหมด โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องให้โอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาท และไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายใด ๆ จากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องในสัญญาต่างตอบแทน ข้อเท็จจริงรับฟังไม่ได้ว่าโจทก์จำเลยได้ทำสัญญาเป็นหนังสือต่อกัน จึงไม่สมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306 วรรคหนึ่ง โจทก์มิอาจฟ้องร้องให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงและเรียกค่าเสียหายจากจำเลยได้ พิพากษายกฟ้องโจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์ไม่ชำระเงินตามสัญญาขายสิทธิการเช่าซื้อให้แก่จำเลยภายในกำหนด 1 ปี 6 เดือน จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ได้พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารเลขที่ 99/541จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมายจ.4 ประมาณเดือนมกราคม 2531 โจทก์ได้เข้าอยู่อาศัยในอาคารเลขที่ 99/541 ซึ่งบุตรสาวโจทก์ได้เช่าจากจำเลย ต่อมาโจทก์และจำเลยได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทดังกล่าวในราคา 303,127 บาท กำหนดผ่อนชำระภายใน 2 ปี แต่ไม่ได้กำหนดเป็นรายงวด โดยตกลงกันด้วยวาจา เริ่มผ่อนชำระตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ในวันดังกล่าวโจทก์ได้วางเงินมัดจำให้จำเลยเป็นเงิน 15,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 ต่อมาโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยอีก 3 ครั้ง เป็นเงิน 47,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.7 รวมเป็นเงินที่โจทก์ผ่อนชำระทั้งสิ้นจำนวน62,000 บาท จากนั้นประมาณ วันที่ 4 ตุลาคม 2533 โจทก์ไปติดต่อให้จำเลยทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ แต่จำเลยปฏิเสธและว่าหากโจทก์ประสงค์จะซื้อจำเลยจะขายในราคา 500,000 บาทขึ้นไป โจทก์จึงให้ทนายความมีหนังสือแจ้งให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 โดยโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาที่ยังค้างชำระอยู่ให้แก่จำเลย ตามหนังสือขอให้โอนสิทธิการเช่าซื้อพร้อมไปรษณีย์ตอบรับเอกสารหมายจ.1 และ จ.2 เมื่อถึงวันนัดจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนให้แก่โจทก์ซึ่งโจทก์ได้ไปตามกำหนดนัดแล้วและได้ทำบันทึกไว้ตามเอกสารหมายจ.3 การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายจำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเลขที่ 99/541 จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมาย จ.4 และได้ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย ล.2 เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาติดต่อขอซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทจากจำเลย ตกลงราคาเป็นเงิน 303,127 บาทรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5 ตกลงชำระเงินภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน และโจทก์ต้องชำระเงินค่าเช่าซื้อต่อการเคหะแห่งชาติแทนจำเลยเดือนละ 2,917 บาท ตั้งแต่งวดเดือนกันยายน 2531เป็นต้นไป กับตกลงให้โจทก์เป็นผู้จ่ายค่าธรรมเนียมในการโอนรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย ล.1 โจทก์ชำระเงินให้จำเลยรวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 และ จ.7หลังจากนั้นก็ไม่ชำระอีกเลย จนล่วงเลยกำหนด จำเลยจึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์ โจทก์ไม่เคยชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติแทนจำเลยพิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร กับการเคหะแห่งชาติตั้งแต่วันที่ 6 มิถุนายน 2524ตกลงชำระค่าเช่าซื้องวดละเดือน เดือนละ 2,900 บาท รวม 180 งวดตามสัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.4 ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวแก่โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท โดยจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนส่งเงินดังกล่าวในกำหนดระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยแล้วเป็นเงิน62,000 บาท แต่ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ทำเป็นหนังสือ มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และคำแก้ฎีกาของจำเลยก่อนว่าข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือหรือไม่ปัญหานี้ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่า แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไปก็ตาม แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิ โจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิ แม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้กันบ้างแล้ว อันมีผลผูกพันระหว่างจำเลยผู้ขายกับโจทก์ผู้ซื้อ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องตามข้อตกลงดังกล่าวฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นปัญหาตามฎีกาโจทก์ต่อไปว่า จำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาหรือไม่ ซึ่งมีปัญหาต้องวินิจฉัยในชั้นฎีกานี้แต่เพียงว่าจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกัน 303,127 บาทเป็นเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ตามที่โจทก์อ้างหรือเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามที่จำเลยอ้าง ซึ่งโจทก์จำเลยต่างก็มีพยานบุคคลมาเบิกความสนับสนุนยันกันอยู่เช่นนั้น แต่ทั้งสองฝ่ายยอมรับกันอยู่ว่าโจทก์คิดราคาที่ซื้อขายกันเป็นเงิน 303,127 บาท ตามเอกสารหมาย จ.5ราคาที่ซื้อขายกันดังกล่าวนั้นจำเลยได้คิดค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระเป็นรายเดือนแก่การเคหะแห่งชาติตลอดมาจนถึงเดือนสิงหาคม 2531 เป็นส่วนหนึ่งของราคาที่ซื้อขายสิทธิกับโจทก์ด้วย ซึ่งการซื้อขายสิทธิกันดังกล่าวนั้น ยังมีข้อตกลงกันด้วยว่าโจทก์จะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติเป็นรายเดือนต่อไปนับแต่วันทำสัญญา ประกอบกับจำเลยได้ร่างหนังสือสัญญาที่จะทำกับโจทก์ไว้ในเดือนกรกฎาคม2531 โดยผ่อนชำระเงินที่ตกลงซื้อขายกันเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนนับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามเอกสารหมาย ล.1 แม้หนังสือสัญญาดังกล่าวนี้จะไม่มีฝ่ายใดลงลายมือชื่อ แต่ก็ทำให้น่าเชื่อว่าจำเลยมีเจตนาจะทำสัญญากับโจทก์เช่นนั้น ซึ่งเมื่อพิเคราะห์ถึงการนำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติมารวมเป็นราคาซื้อขายดังกล่าวแล้ว จึงทำให้พยานจำเลยมีน้ำหนักมากกว่าพยานโจทก์ ฟังได้ว่าโจทก์จำเลยตกลงผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกันมีกำหนดเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531เพราะหากจะเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ดังที่โจทก์นำสืบแล้ว ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะไม่นำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยต้องชำระแก่การเคหะแห่งชาติตั้งแต่เดือนกันยายน 2531ถึงเดือนเมษายนหรือมีนาคม 2532 ไปรวมเป็นราคาซื้อขายกันด้วยแต่อย่างไรก็ตามระยะเวลาชำระภายใน 1 ปี 6 เดือน สิ้นสุดในเดือนธันวาคม 2532 ซึ่งจำเลยยอมรับว่าได้รับเงินค่าซื้อขายจากโจทก์รวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6และ จ.7 ปรากฏว่าในวันที่ 7 มกราคม 2533 ซึ่งเลยกำหนดที่โจทก์จะต้องชำระตามสัญญาแล้ว จำเลยก็ยังยอมรับชำระราคาไว้โดยไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยอมรับไว้ โดยมิได้โต้แย้งคัดค้านจึงถือได้ว่าจำเลยไม่ถือเอาระยะเวลา 1 ปี 6 เดือน เป็นสาระสำคัญในการต้องชำระราคาซื้อขาย ฟังไม่ได้ว่าโจทก์ผิดสัญญา เมื่อปรากฏว่าโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาให้จำเลยและบอกกล่าวให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อตามสัญญาตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 แล้วจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนสิทธิให้โจทก์ จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาโจทก์ย่อมฟ้องบังคับให้จำเลยโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ และโจทก์ก็ต้องมีหน้าที่ชำระเงินที่ค้างอยู่จำนวน241,127 บาท กับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย เพราะเป็นการชำระหนี้ตามสัญญาต่างตอบแทน ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ขอให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท ในกรณีที่จำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้นั้น โจทก์นำสืบแต่เพียงว่า ขณะนี้สิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวเป็นเงิน 500,000 บาท แต่โจทก์ขอคิดเพียง 303,127 บาทไม่แน่ชัดว่าโจทก์เสียหายในกรณีนี้อย่างไร เห็นว่า หากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ ความเสียหายที่โจทก์ได้รับก็คือจำนวนเงินที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้ว 62,000 บาทกับดอกเบี้ยของเงินดังกล่าวนับแต่วันที่จำเลยผิดนัดคือวันที่29 พฤศจิกายน 2533 ที่โจทก์นัดให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อเป็นต้นไปเท่านั้น ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นบางส่วนพิพากษากลับ ให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานครที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้โจทก์โดยให้โจทก์ชำระเงินที่ยังค้างอยู่จำนวน 241,127 บาทกับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน 2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย หากจำเลยไม่ไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าว ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน และหากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน62,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5466/2539นาย ณ รงค์ มณีโชติโจทก์นางสาว สม สวาท ส่ง สัมพันธ์จำเลย ป.พ.พ. ม. 306, ม. 453, ม. 456จำเลยทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารกับการเคหะแห่งชาติ ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวแก่โจทก์ แม้จะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไป แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิโดยโจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิแม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่เมื่อได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายกันบ้างแล้ว ย่อมมีผลผูกพันระหว่างกัน โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องบังคับตามข้อตกลงดังกล่าวได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2532จำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. (หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง)หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร ที่จำเลยทำไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์เพื่อโจทก์จะได้เข้าเป็นคู่สัญญาเช่าซื้อแทนจำเลยในราคา303,127 บาท กำหนดชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อให้เสร็จภายใน 2 ปีโจทก์ได้ผ่อนชำระไปแล้วเป็นเงิน 62,000 บาท เมื่อประมาณเดือนตุลาคม 2533 โจทก์ประสงค์จะขอรับโอนสิทธิการเช่าซื้อ จึงได้แจ้งให้จำเลยทราบและนัดหมายให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์และรับชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อในส่วนที่ค้างชำระอยู่ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 ณ สำนักงานการเคหะแห่งชาติ แต่จำเลยผิดนัดไม่ไปตามกำหนด การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย ขอให้บังคับจำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก.(หมู่บ้านนักกีฬาแหลมทอง) หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑาแขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร ที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน หากโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวเพราะเหตุจำเลยได้ปฏิบัติผิดสัญญาเช่าซื้ออันเป็นเหตุให้การเคหะแห่งชาติบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อแก่จำเลย หรือโจทก์ไม่ได้รับโอนสิทธิการเช่าซื้อด้วยประการใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน303,127 บาทจำเลยให้การว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทกับการเคหะแห่งชาติ แต่ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่าอยู่อาศัย เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาตกลงจะซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่จำเลยมีต่อการเคหะแห่งชาติโดยจำเลยได้ตกลงให้โจทก์จ่ายเงิน 303,127 บาท ให้แก่จำเลยรวมกับค่าผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติอีกเดือนละ2,917 บาท นับแต่วันที่ตกลงจนกว่าจะผ่อนชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติครบถ้วน โจทก์จึงจะมีสิทธิขอรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินและอาคารพิพาทแทนจำเลย การชำระราคาสิทธิการเช่าซื้อจำนวน 303,127 บาท จำเลยตกลงให้โจทก์ชำระให้เสร็จภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ผิดสัญญาไม่สามารถชำระราคาครบถ้วนภายในกำหนดและไม่สามารถผ่อนชำระค่าเช่าซื้อเดือนละ 2,917 บาท แทนจำเลย จำเลยจึงบอกเลิกข้อตกลงและริบเงินที่โจทก์จ่ายให้แก่จำเลยไว้ทั้งหมด โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกร้องให้โอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาท และไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายใด ๆ จากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องในสัญญาต่างตอบแทน ข้อเท็จจริงรับฟังไม่ได้ว่าโจทก์จำเลยได้ทำสัญญาเป็นหนังสือต่อกัน จึงไม่สมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306 วรรคหนึ่ง โจทก์มิอาจฟ้องร้องให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงและเรียกค่าเสียหายจากจำเลยได้ พิพากษายกฟ้องโจทก์ ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์ไม่ชำระเงินตามสัญญาขายสิทธิการเช่าซื้อให้แก่จำเลยภายในกำหนด 1 ปี 6 เดือน จึงไม่มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ได้พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารเลขที่ 99/541จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมายจ.4 ประมาณเดือนมกราคม 2531 โจทก์ได้เข้าอยู่อาศัยในอาคารเลขที่ 99/541 ซึ่งบุตรสาวโจทก์ได้เช่าจากจำเลย ต่อมาโจทก์และจำเลยได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทดังกล่าวในราคา 303,127 บาท กำหนดผ่อนชำระภายใน 2 ปี แต่ไม่ได้กำหนดเป็นรายงวด โดยตกลงกันด้วยวาจา เริ่มผ่อนชำระตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ในวันดังกล่าวโจทก์ได้วางเงินมัดจำให้จำเลยเป็นเงิน 15,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 ต่อมาโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยอีก 3 ครั้ง เป็นเงิน 47,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.7 รวมเป็นเงินที่โจทก์ผ่อนชำระทั้งสิ้นจำนวน62,000 บาท จากนั้นประมาณ วันที่ 4 ตุลาคม 2533 โจทก์ไปติดต่อให้จำเลยทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ แต่จำเลยปฏิเสธและว่าหากโจทก์ประสงค์จะซื้อจำเลยจะขายในราคา 500,000 บาทขึ้นไป โจทก์จึงให้ทนายความมีหนังสือแจ้งให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อให้แก่โจทก์ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 โดยโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาที่ยังค้างชำระอยู่ให้แก่จำเลย ตามหนังสือขอให้โอนสิทธิการเช่าซื้อพร้อมไปรษณีย์ตอบรับเอกสารหมายจ.1 และ จ.2 เมื่อถึงวันนัดจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนให้แก่โจทก์ซึ่งโจทก์ได้ไปตามกำหนดนัดแล้วและได้ทำบันทึกไว้ตามเอกสารหมายจ.3 การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายจำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นผู้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเลขที่ 99/541 จากการเคหะแห่งชาติ ตามสัญญาเช่าซื้อที่ดินและอาคารเอกสารหมาย จ.4 และได้ให้นางสาวพัฒนา มณีโชติบุตรสาวโจทก์เช่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย ล.2 เมื่อเดือนกรกฎาคม 2531 โจทก์ได้มาติดต่อขอซื้อสิทธิการเช่าซื้อที่ดินและอาคารพิพาทจากจำเลย ตกลงราคาเป็นเงิน 303,127 บาทรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5 ตกลงชำระเงินภายในกำหนด1 ปี 6 เดือน และโจทก์ต้องชำระเงินค่าเช่าซื้อต่อการเคหะแห่งชาติแทนจำเลยเดือนละ 2,917 บาท ตั้งแต่งวดเดือนกันยายน 2531เป็นต้นไป กับตกลงให้โจทก์เป็นผู้จ่ายค่าธรรมเนียมในการโอนรายละเอียดปรากฏตามเอกสารหมาย ล.1 โจทก์ชำระเงินให้จำเลยรวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6 และ จ.7หลังจากนั้นก็ไม่ชำระอีกเลย จนล่วงเลยกำหนด จำเลยจึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาแก่โจทก์ โจทก์ไม่เคยชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติแทนจำเลยพิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11 ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศกรุงเทพมหานคร กับการเคหะแห่งชาติตั้งแต่วันที่ 6 มิถุนายน 2524ตกลงชำระค่าเช่าซื้องวดละเดือน เดือนละ 2,900 บาท รวม 180 งวดตามสัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.4 ต่อมาจำเลยตกลงขายสิทธิการเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารดังกล่าวแก่โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท โดยจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนส่งเงินดังกล่าวในกำหนดระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งโจทก์ได้ผ่อนชำระให้จำเลยแล้วเป็นเงิน62,000 บาท แต่ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ทำเป็นหนังสือ มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และคำแก้ฎีกาของจำเลยก่อนว่าข้อตกลงระหว่างโจทก์จำเลยดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือหรือไม่ปัญหานี้ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่า แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะเป็นการตกลงเพื่อให้โจทก์เข้าไปสวมสิทธิของจำเลยที่มีอยู่ต่อการเคหะแห่งชาติในการที่จะรับโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพร้อมอาคารต่อไปก็ตาม แต่โจทก์ก็มิได้ฟ้องบังคับให้การเคหะแห่งชาติโอนที่ดินพร้อมอาคารให้แก่โจทก์อันจะต้องอยู่ในบังคับเรื่องการโอนสิทธิ โจทก์ฟ้องบังคับให้จำเลยปฏิบัติตามข้อตกลงระหว่างโจทก์กับจำเลยเกี่ยวกับสิทธิเช่าซื้อที่ดินพร้อมอาคารของการเคหะแห่งชาติซึ่งสิทธิเช่าซื้อดังกล่าวเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งที่สามารถซื้อขายกันได้ ข้อตกลงดังกล่าวจึงเป็นการซื้อขายสิทธิ แม้ไม่ทำเป็นหนังสือ แต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้กันบ้างแล้ว อันมีผลผูกพันระหว่างจำเลยผู้ขายกับโจทก์ผู้ซื้อ โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องตามข้อตกลงดังกล่าวฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นปัญหาตามฎีกาโจทก์ต่อไปว่า จำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาหรือไม่ ซึ่งมีปัญหาต้องวินิจฉัยในชั้นฎีกานี้แต่เพียงว่าจำเลยตกลงให้โจทก์ผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกัน 303,127 บาทเป็นเวลา 2 ปี นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ตามที่โจทก์อ้างหรือเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามที่จำเลยอ้าง ซึ่งโจทก์จำเลยต่างก็มีพยานบุคคลมาเบิกความสนับสนุนยันกันอยู่เช่นนั้น แต่ทั้งสองฝ่ายยอมรับกันอยู่ว่าโจทก์คิดราคาที่ซื้อขายกันเป็นเงิน 303,127 บาท ตามเอกสารหมาย จ.5ราคาที่ซื้อขายกันดังกล่าวนั้นจำเลยได้คิดค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระเป็นรายเดือนแก่การเคหะแห่งชาติตลอดมาจนถึงเดือนสิงหาคม 2531 เป็นส่วนหนึ่งของราคาที่ซื้อขายสิทธิกับโจทก์ด้วย ซึ่งการซื้อขายสิทธิกันดังกล่าวนั้น ยังมีข้อตกลงกันด้วยว่าโจทก์จะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้แก่การเคหะแห่งชาติเป็นรายเดือนต่อไปนับแต่วันทำสัญญา ประกอบกับจำเลยได้ร่างหนังสือสัญญาที่จะทำกับโจทก์ไว้ในเดือนกรกฎาคม2531 โดยผ่อนชำระเงินที่ตกลงซื้อขายกันเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนนับแต่เดือนกรกฎาคม 2531 ตามเอกสารหมาย ล.1 แม้หนังสือสัญญาดังกล่าวนี้จะไม่มีฝ่ายใดลงลายมือชื่อ แต่ก็ทำให้น่าเชื่อว่าจำเลยมีเจตนาจะทำสัญญากับโจทก์เช่นนั้น ซึ่งเมื่อพิเคราะห์ถึงการนำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยได้ชำระให้แก่การเคหะแห่งชาติมารวมเป็นราคาซื้อขายดังกล่าวแล้ว จึงทำให้พยานจำเลยมีน้ำหนักมากกว่าพยานโจทก์ ฟังได้ว่าโจทก์จำเลยตกลงผ่อนชำระราคาที่ซื้อขายกันมีกำหนดเวลา 1 ปี 6 เดือน นับแต่เดือนกรกฎาคม 2531เพราะหากจะเริ่มนับตั้งแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 ดังที่โจทก์นำสืบแล้ว ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะไม่นำเงินค่าเช่าซื้อที่จำเลยต้องชำระแก่การเคหะแห่งชาติตั้งแต่เดือนกันยายน 2531ถึงเดือนเมษายนหรือมีนาคม 2532 ไปรวมเป็นราคาซื้อขายกันด้วยแต่อย่างไรก็ตามระยะเวลาชำระภายใน 1 ปี 6 เดือน สิ้นสุดในเดือนธันวาคม 2532 ซึ่งจำเลยยอมรับว่าได้รับเงินค่าซื้อขายจากโจทก์รวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 62,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.6และ จ.7 ปรากฏว่าในวันที่ 7 มกราคม 2533 ซึ่งเลยกำหนดที่โจทก์จะต้องชำระตามสัญญาแล้ว จำเลยก็ยังยอมรับชำระราคาไว้โดยไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยอมรับไว้ โดยมิได้โต้แย้งคัดค้านจึงถือได้ว่าจำเลยไม่ถือเอาระยะเวลา 1 ปี 6 เดือน เป็นสาระสำคัญในการต้องชำระราคาซื้อขาย ฟังไม่ได้ว่าโจทก์ผิดสัญญา เมื่อปรากฏว่าโจทก์พร้อมที่จะชำระราคาให้จำเลยและบอกกล่าวให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อตามสัญญาตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 แล้วจำเลยไม่ไปดำเนินการโอนสิทธิให้โจทก์ จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาโจทก์ย่อมฟ้องบังคับให้จำเลยโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ และโจทก์ก็ต้องมีหน้าที่ชำระเงินที่ค้างอยู่จำนวน241,127 บาท กับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย เพราะเป็นการชำระหนี้ตามสัญญาต่างตอบแทน ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ขอให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน303,127 บาท ในกรณีที่จำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้นั้น โจทก์นำสืบแต่เพียงว่า ขณะนี้สิทธิการเช่าซื้อดังกล่าวเป็นเงิน 500,000 บาท แต่โจทก์ขอคิดเพียง 303,127 บาทไม่แน่ชัดว่าโจทก์เสียหายในกรณีนี้อย่างไร เห็นว่า หากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ ความเสียหายที่โจทก์ได้รับก็คือจำนวนเงินที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้ว 62,000 บาทกับดอกเบี้ยของเงินดังกล่าวนับแต่วันที่จำเลยผิดนัดคือวันที่29 พฤศจิกายน 2533 ที่โจทก์นัดให้จำเลยไปโอนสิทธิการเช่าซื้อเป็นต้นไปเท่านั้น ฎีกาของโจทก์ข้อนี้ฟังขึ้นบางส่วนพิพากษากลับ ให้จำเลยไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 199433 พร้อมอาคารเลขที่ 99/541 ซอย 8 ก. หมู่ที่ 11ถนนกรุงเทพ-กรีฑา แขวงประเวศ เขตประเวศ กรุงเทพมหานครที่จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อไว้กับการเคหะแห่งชาติให้โจทก์โดยให้โจทก์ชำระเงินที่ยังค้างอยู่จำนวน 241,127 บาทกับเงินค่าเช่าซื้อรายเดือนที่จำเลยชำระแก่การเคหะแห่งชาติแล้วเดือนละ 2,900 บาท ตั้งแต่เดือนกันยายน 2531 จนถึงเดือนที่มีการโอนสิทธิการเช่าซื้อแก่จำเลย หากจำเลยไม่ไปทำการโอนสิทธิการเช่าซื้อดังกล่าว ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาแทน และหากจำเลยไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าซื้อให้โจทก์ได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน62,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2533 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ(สละ เทศรำพรรณ-สุรินทร์ นาควิเชียร-ดุสิต เพชรปลูก)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. หนี้หรือสิทธิเรียกร้องเป็นบุคคลสิทธิผูกพันระหว่างเจ้าหนี้ลูกหนี้เท่านั้น ไม่ผูกพันบุคคลภายนอกแต่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 303 ก็ยอมรับให้มีการโอนสิทธิเรียกร้องกันได้ เว้นแต่สภาพแห่งสิทธินั้นเองจะไม่เปิดช่องให้โอนกันได้ 2. การโอนสิทธิเรียกร้องให้แก่บุคคลภายนอกเป็นการกระทำของเจ้าหนี้ ทำให้บุคคลภายนอกเข้ามาเป็นเจ้าหนี้แห่งหนี้นั้นและสามารถใช้อำนาจแห่งหนี้ในฐานะเจ้าหนี้บังคับเอาแก่ลูกหนี้นั้นได้ในนามของตนเองโดยไม่ต้องได้รับการมอบอำนาจจากเจ้าหนี้คนเดิมอีก หรือต้องไปขอให้เจ้าหนี้คนเดิมบังคับให้ 3. แต่การโอนสิทธิเรียกร้องในหนี้อันจะพึงต้องชำระแก่เจ้าหนี้คนหนึ่งโดยเฉพาะเจาะจงนั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 306 กำหนดให้ทำเป็นหนังสือ และจะยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ลูกหนี้หรือบุคคลภายนอกได้ก็ต่อเมื่อได้บอกกล่าวการโอนเป็นหนังสือไปยังลูกหนี้ หรือลูกหนี้ได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือแล้ว ดังนั้นการโอนสิทธิเรียกร้องที่จะก่อให้เกิดผลดังกล่าวในข้อ 2 แก่ผู้รับโอนก็จะต้องทำตามแบบข้างต้น นั่นก็คือถ้าไม่ทำตามแบบดังกล่าว ก็ไม่ถือว่าเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องบุคคลภายนอกจะบังคับตามสิทธิเรียกร้องนั้นด้วยตนเองอย่างการโอนสิทธิเรียกร้องไม่ได้ ต้องให้เจ้าหนี้คนเดิมบังคับให้อีกทีหนึ่ง สุดแล้วแต่ว่าบุคคลภายนอกกับเจ้าหนี้คนนั้นมีข้อตกลงกันไว้อย่างไร กรณีเช่นนี้เจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้โอนสิทธิเรียกร้องก็ต้องไปดำเนินการกับลูกหนี้ให้ลูกหนี้ชำระหนี้แก่บุคคลภายนอกนั้นต่อไป ซึ่งเจ้าหนี้มีอำนาจที่จะบังคับให้ชำระหนี้แก่ตนเองหรือบุคคลภายนอกก็ได้อยู่แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 315 4. สิทธิเรียกร้องไม่ว่าเกิดจากมูลสัญญาหรือละเมิดหรือมูลหนี้อื่น ๆ ก็สามารถโอนกันได้ การโอนสิทธิเรียกร้องระหว่างเจ้าหนี้และบุคคลภายนอกซึ่งเกิดจากนิติกรรมนั้นอาจทำเป็นสัญญาในลักษณะใดก็ได้ และเมื่อยอมรับกันว่าสิทธิเรียกร้องแม้ไม่มีรูปร่างแต่อาจมีราคาและถือเอาได้จึงเป็นทรัพย์สินจึงทำสัญญาระหว่างเจ้าหนี้กับบุคคลภายนอกในลักษณะสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องกันอย่างคดีนี้ก็ได้ ซึ่งมีแนวคำพิพากษาฎีกาเดินตามกันมาดังนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 2095/2524 สิทธิในการเป็นลูกวงในการเล่นแชร์เป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่งเพราะมีราคาและอาจถือเอาได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 99 จึงจำหน่ายและซื้อขายกันได้ จำเลยขายสิทธิในการเป็นผู้ถือหุ้นให้แก่โจทก์ โจทก์จึงมีฐานะเป็นเจ้าหนี้ที่จะบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาซื้อขายได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 194 การซื้อขายแชร์กฎหมายไม่ได้บังคับให้มีหลักฐานเป็นหนังสือการซื้อขายจึงสมบูรณ์ตามกฎหมาย ไม่อยู่ในบังคับว่าด้วยการโอนสิทธิเรียกร้องหรือโอนหนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 349/2527 จำเลยทำสัญญาโอนขายสิทธิการเช่าโทรศัพท์ให้แก่ผู้ร้อง ได้ชำระเงินและรับมอบเครื่องโทรศัพท์กันแล้วตั้งแต่วันทำสัญญาการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์ดังกล่าวย่อมมีผลสมบูรณ์ตั้งแต่ขณะทำสัญญาเสร็จการที่จะไปทำการเปลี่ยนชื่อผู้เช่าโทรศัพท์มาเป็นชื่อผู้ร้องเป็นแต่เพียงแบบพิธีการเท่านั้น คำพิพากษาฎีกาที่ 3102/2529 แม้จะฟังว่าข้อตกลงในการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์เป็นการขายสิทธิอันเป็นทรัพย์สินชนิดหนึ่ง และแม้จะไม่มีหลักฐานของข้อตกลงเป็นหนังสือแต่ก็ได้มีการชำระหนี้เนื่องในการซื้อขายนี้แล้ว จึงหาต้องห้ามมิให้ฟ้องร้องบังคับคดีตามบทบัญญัติมาตรา 456 วรรคสอง และวรรคสามแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ คำพิพากษาฎีกาที่ 1562/2530 ระเบียบขององค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยผู้ให้เช่าโทรศัพท์มิได้ห้ามการโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์ เมื่อจำเลยได้ตกลงโอนขายสิทธิการเช่าโทรศัพท์ให้กับผู้ร้อง การโอนสิทธิการเช่าโทรศัพท์จึงสมบูรณ์นับแต่ทั้งสองฝ่ายได้ตกลงซื้อขายสิทธิการเช่าและส่งมอบเครื่องโทรศัพท์ให้ฝ่ายผู้รับโอนครอบครอง ส่วนการจะไปทำการเปลี่ยนชื่อผู้ร้องเป็นผู้เช่าก็เพื่อให้เป็นไปตามระเบียบขององค์การโทรศัพท์แห่งประเทศไทยเท่านั้น โจทก์จึงไม่มีสิทธินำยึดสิทธิการเช่าโทรศัพท์นี้ 5. คำพิพากษาฎีกาโดยที่ประชุมใหญ่ฉบับนี้ชี้ให้เห็นว่ารูปคดีที่จะเป็นปัญหาของการโอนสิทธิเรียกร้องแตกต่างกับปัญหาของการบังคับตามสัญญาระหว่างเจ้าหนี้และผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องที่ทำเป็นสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องอย่างไรไว้อย่างชัดเจนกล่าวคือ ถ้าเป็นกรณีที่ผู้รับโอนเรียกร้องเป็นโจทก์ฟ้องลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นเป็นจำเลย ก็ถือว่าเป็นเรื่องการโอนสิทธิเรียกร้อง ถ้าการโอนสิทธิเรียกร้องนั้นไม่ได้ทำเป็นหนังสือก็ฟ้องร้องไม่ได้ แต่ถ้าเป็นกรณีผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องเป็นโจทก์ฟ้องเจ้าหนี้ซึ่งเป็นผู้โอนสิทธิเรียกร้องให้ปฏิบัติตามสัญญาซื้อขายสิทธิเรียกร้องนั้นโดยไม่ได้ฟ้องลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องเป็นจำเลย ก็ไม่ถือว่าเป็นการโอนสิทธิเรียกร้องแม้ไม่ได้ทำเป็นสัญญาเป็นหนังสือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 306ก็ฟ้องร้องบังคับให้เจ้าหนี้ไปดำเนินการเพื่อให้ตนได้รับสิทธิตามมูลหนี้ที่โอนมานั้นได้ 6. นอกจากจะถือว่าการซื้อขายสิทธิเรียกร้องมีผลใช้บังคับกันได้อย่างคดีนี้แล้ว กรณีอาจมีการโอนสิทธิเรียกร้องที่บังคับระหว่างเจ้าหนี้กับผู้รับโอนโดยอาศัยนิติกรรมลักษณะอื่นตามที่บัญญัติไว้ในเอกเทศสัญญาเช่น แลกเปลี่ยน ให้ เป็นต้น หรือทำเป็นสัญญาต่างตอบแทนที่มิได้บัญญัติไว้ในเอกเทศสัญญา เช่นการนำสิทธิเรียกร้องนั้นไปตีใช้หนี้แก่บุคคลภายนอก เป็นต้นซึ่งจะมีแบบของสัญญาในส่วนนี้หรือไม่ย่อมเป็นไปตามลักษณะของสัญญานั้น ๆ ไม่เกี่ยวกับแบบตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 306 ไพโรจน์ วายุภาพ