พระราชบัญญัติครู พุทธศักราช 2488พระราชบัญญัติ ครู พุทธศักราช ๒๔๘๘ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎร ลงวันที่ ๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๗) ปรีดี พนมยงค์ ตราไว้ ณ วันที่ ๙ มกราคม พุทธศักราช ๒๔๘๘ เป็นปีที่ ๑๒ ในรัชกาลปัจจุบันโดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรมีกฎหมายว่าด้วยครู จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้มาตรา 1 มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า "พระราชบัญญัติครู พุทธศักราช ๒๔๘๘"มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับได้เมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปมาตรา 3 มาตรา ๓ ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้มาตรา 1 หมวด ๑ คุรุสภามาตรา 4 มาตรา ๔ ให้มีสภาในกระทรวงศึกษาธิการ เรียกว่า "คุรุสภา" และให้สภานี้เป็นนิติบุคคลมาตรา 5 มาตรา ๕ คุรุสภาอาจมีรายได้ดังต่อไปนี้ (๑) เงินอุดหนุนจากงบประมาณแผ่นดิน (๒) เงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมต่าง ๆ (๓) เงินผลประโยชน์ต่าง ๆ จากการลงทุนและการจัดตั้งองค์การจัดหาผลประโยชน์ของคุรุสภา (๔) เงินและทรัพย์สินอย่างอื่น ๆ ซึ่งบุคคลอุทิศให้คุรุสภาและภายใต้บังคับแห่งเงื่อนไขมาตรา 5 ข้อบังคับหรือวัตถุประสงค์ซึ่งผู้อุทิศกำหนดไว้ ให้คุรุสภารักษาและจัดการตามที่เห็นสมควรแก่ประโยชน์แห่งคุรุสภามาตรา 6 มาตรา ๖ คุรุสภามีอำนาจและหน้าที่ ดังต่อไปนี้ (๑) รับปรึกษาให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องนโยบายการศึกษาทั่วไป (๒) ให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องหลักสูตร แบบเรียน การสอน การอบรม การสอบไล่ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการศึกษา (๓) ควบคุมและสอดส่องจรรยา มรรยาท และวินัยของครู พิจารณาลงโทษครูมาตรา 6 ผู้ประพฤติผิดตลอดจนพิจารณาคำร้องทุกข์ของครู (๔) รักษาผลประโยชน์ของครูและส่งเสริมให้ฐานะของครูเป็นที่มั่นคง (๕) หาทางให้ครูหรือครอบครัวของครูได้รับการช่วยเหลือและอุปการะตามสมควร (๖) ส่งเสริมฐานะของครูในทางความรู้ ความประพฤติ ความสามัคคี และความเป็นอยู่โดยจัดให้มีการอบรม ปาฐกถา การเผยแพร่ความรู้มาตรา 6 การสโมสรและอื่น ๆ (๗) ปฏิบัติการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนแทนคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน และแต่งตั้งอนุกรรมการต่าง ๆ ให้มีอำนาจหน้าที่และปฏิบัติการแทนอนุกรรมการข้าราชการพลเรือนต่าง ๆ แล้วแต่กรณี สำหรับข้าราชการครู (๘) ปฏิบัติการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัดแทน ก.จ.มาตรา 6 และแต่งตั้งอนุกรรมการ ให้มีอำนาจหน้าที่และปฏิบัติการแทนได้ ในส่วนที่เกี่ยวกับข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัดมาตรา 7 มาตรา ๗ ให้มีคณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภา ประกอบด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นประธาน ปลัดกระทรวงศึกษาธิการเป็นรองประธาน อธิบดีทุกกรมในกระทรวงศึกษาธิการเป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และกรรมการอื่นซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาได้เลือกตั้งจากสมาชิกคุรุสภามาตรา 7 ซึ่งดำรงหรือเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปี กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งนี้ให้มีจำนวนมากกว่ากรรมการโดยตำแหน่งสามคน การเลือกตั้งกรรมการตามความในวรรคแรก ให้ที่ประชุมสมาชิกคุรุสภาของแต่ละจังหวัดมาตรา 7 เลือกสมาชิกคุรุสภาเป็นผู้แทนทำการเลือกตั้งในที่ประชุมแห่งคุรุสภาที่จัดขึ้นเพื่อการนั้น ผู้แทนนี้ให้มีจำนวนตามอัตราส่วนแห่งสมาชิกคุรุสภาทั้งหมดของแต่ละจังหวัดตามเกณฑ์ในระเบียบที่คุรุสภากำหนด แต่ต้องให้มีผู้แทนไม่น้อยกว่าจังหวัดละสองคนมาตรา 7 ผู้แทนแต่ละคนมีสิทธิออกเสียงในการลงคะแนนเลือกตั้งได้เพียงหนึ่งเสียงต่อกรรมการหนึ่งคนตามจำนวนกรรมการที่ต้องเลือกตั้งและต้องใช้สิทธินี้ด้วยตนเอง กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งให้อยู่ในตำแหน่งคราวละสี่ปี และอาจได้รับเลือกตั้งใหม่อีกได้มาตรา 7 ถ้าตำแหน่งว่างลงก่อนถึงคราวออกตามวาระให้ตั้งซ่อมจากผู้ที่ได้คะแนนถัดลงไปตามลำดับ แต่กรรมการซึ่งเข้ามาแทนนั้นให้อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่ากำหนดเวลาของผู้ซึ่งตนแทน ถ้ากรรมการโดยตำแหน่งเพิ่มขึ้น ต้องตั้งกรรมการเพิ่มขึ้นตามความในวรรคแรก ให้นำความในวรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลมมาตรา 8 มาตรา ๘ ให้คณะกรรมการอำนวยการแต่งตั้งเลขาธิการและเจ้าหน้าที่อื่นตามสมควรมาตรา 9 มาตรา ๙ ให้ประธานเป็นผู้เรียกประชุมคณะกรรมการอำนวยการ และให้เลขาธิการเป็นผู้ดำเนินกิจการตามมติของคณะกรรมการอำนวยการในความควบคุมของประธาน หรือผู้ที่ประธานมอบหมายมาตรา 10 มาตรา ๑๐ ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้ใช้อำนาจ และปฏิบัติหน้าที่ของคุรุสภาตามมาตรา ๖ และจะแต่งตั้งอนุกรรมการ หรือมอบหมายให้กรรมการอำนวยการคนหนึ่งคนใดไปทำการใด ๆ แทนก็ได้มาตรา 11 มาตรา ๑๑ การประชุมของคณะกรรมการอำนวยการ หรืออนุกรรมการต้องมีกรรมการอำนวยการหรืออนุกรรมการ แล้วแต่กรณี มาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งจำนวนจึงเป็นองค์ประชุมได้ ในกรณีที่ประธานไม่มาประชุม ให้รองประธานเป็นประธานในที่ประชุม ถ้าประธานและรองประธานไม่มาประชุมมาตรา 11 ให้ผู้ที่มาประชุมเลือกกรรมการอำนวยการคนใดคนหนึ่งที่มาประชุมนั่งเป็นประธาน การลงมติให้ถือเอาคะแนนเสียงข้างมากเป็นประมาณ กรรมการคนหนึ่งย่อมมีเสียงหนึ่งในการลงคะแนน ถ้ามีจำนวนเสียงลงคะแนนเท่ากันให้ผู้ที่นั่งเป็นประธานออกเสียงเพิ่มขึ้นได้อีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาดมาตรา 12 มาตรา ๑๒ สมาชิกของคุรุสภา มีสามประเภท คือ (๑) สมาชิกสามัญ (๒) สมาชิกวิสามัญ (๓) สมาชิกสมทบ คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งผู้หนึ่งผู้ใดให้เป็นสมาชิกกิติมศักดิ์ของคุรุสภาก็ได้มาตรา 13 มาตรา ๑๓ สมาชิกของคุรุสภาต้องมีคุณสมบัติดังนี้ (๑) ไม่เคยต้องโทษจำคุกโดยคำพิพากษาโทษจำคุก เว้นแต่ความผิดในลักษณะฐานลหุโทษ หรือความผิดอันได้กระทำโดยประมาท (๒) ไม่เป็นผู้มีกายทุพพลภาพ ไร้ความสามารถ หรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (๓) ไม่เป็นผู้บกพร่องในศีลธรรมอันดี (๔)มาตรา 13 ไม่เป็นผู้เคยถูกปลดออกหรือไล่ออกจากราชการ (๕) ไม่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว (๖) เป็นผู้เลื่อมใสในการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญด้วยความบริสุทธิ์ใจมาตรา 14 มาตรา ๑๔ สมาชิกสามัญต้องมีพื้นความรู้และอยู่ในเงื่อนไขดังนี้ (๑) ได้ประกาศนียบัตรวิชาครูหรือสำเร็จวิชาชั้นอุดมศึกษา และ (๒) มีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวงศึกษาธิการ หรือได้เคยมีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาดังกล่าวแล้วเป็นเวลารวมกันไม่น้อยกว่ายี่สิบปีมาตรา 14 และออกจากตำแหน่งโดยไม่มีความผิด เงื่อนไขในการมีอาชีพเป็นครูตาม (๒) จะต้องได้รับเงินเดือนเป็นประจำ การเป็นครูสอนโดยได้รับค่าสอนคิดเป็นรายชั่วโมง หรือรายสัปดาห์หรือได้รับเป็นรายเดือน แต่ได้รับเฉพาะเดือนที่มีการสอน ไม่ตลอดปี ไม่อยู่ในเงื่อนไขนี้มาตรา 15 มาตรา ๑๕ สมาชิกวิสามัญ ต้องมีพื้นความรู้ในการเป็นครูตามกฎหมายว่าด้วยประถมศึกษา หรือกฎหมายว่าด้วยโรงเรียนราษฎร์ และจะต้องอยู่ในเงื่อนไขตามมาตรา ๑๔ (๒) เมื่อสมาชิกวิสามัญผู้ใดมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) ให้สมาชิกผู้นั้นเป็นสมาชิกสามัญ และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบมาตรา 16 มาตรา ๑๖ ผู้ที่จะสมัครเป็นสมาชิกสมทบต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓ และมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) หรือมาตรา ๑๕ แต่มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) เมื่อสมาชิกสมทบผู้ใดมีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) ให้สมาชิกผู้นั้นเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญ แล้วแต่กรณีมาตรา 16 และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบ สมาชิกสมทบมีสิทธิที่จะเสนอความเห็นต่อที่ประชุมสามัญหรือวิสามัญ แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนนและไม่ได้รับสิทธิตามมาตรา ๖ (๕)มาตรา 17 มาตรา ๑๗ ให้กรรมการอำนวยการเป็นสมาชิกสามัญ แม้ว่าจะได้พ้นจากตำแหน่งไปแล้วก็ตามมาตรา 18 มาตรา ๑๘ สมาชิกคุรุสภาต้องเสียค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามอัตรา และภายในระยะเวลาที่คณะกรรมการอำนวยการกำหนดไว้มาตรา 19 มาตรา ๑๙ สมาชิกคุรุสภาพ้นจากสมาชิกภาพเมื่อ (๑) ตาย (๒) ลาออก (๓) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓ (๔) มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) สำหรับกรณีสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญ หรือ (๕) ประพฤติผิดวินัยและคณะกรรมการอำนวยการวินิจฉัยให้ออกโดยคะแนนเสียงไม่ต่ำกว่ากึ่งจำนวนของกรรมการทั้งหมดมาตรา 20 มาตรา ๒๐ ให้มีการประชุมสามัญของคุรุสภาปีละครั้ง แต่ถ้าจำเป็นจะให้มีการประชุมวิสามัญในเวลาหนึ่งเวลาใดก็ได้ ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้กำหนดวัน และเรียกประชุมสามัญ สำหรับการประชุมวิสามัญนั้น ถ้ามีเรื่องสำคัญเร่งด่วน และคณะกรรมการอำนวยการเห็นสมควรจะเรียกประชุมเมื่อใดก็ได้มาตรา 20 หรือถ้าสมาชิกสามัญมีจำนวนไม่น้อยกว่าร้อยคนร้องขอ ก็ให้คณะกรรมการอำนวยการเรียกประชุมมาตรา 21 มาตรา ๒๑ ในการประชุมสามัญ ให้คณะกรรมการอำนวยการแถลงผลงานที่ได้ดำเนินมาในรอบปีที่แล้ว ตลอดจนฐานะการเงินของคุรุสภา และให้สมาชิกมีสิทธิสอบถามข้อความและเสนอความคิดเห็นอันเกี่ยวกับงานในหน้าที่ของคณะกรรมการอำนวยการได้มาตรา 22 มาตรา ๒๒ ในการประชุมสามัญหรือวิสามัญ ต้องมีสมาชิกมาประชุมไม่น้อยกว่าร้อยคน โดยไม่นับผู้ที่เป็นกรรมการอำนวยการ จึงเป็นองค์ประชุมได้ ให้นำความในวรรคสองและวรรคสามของมาตรา ๑๑ มาใช้บังคับแก่การประชุมสามัญและวิสามัญโดยอนุโลมมาตรา 23 มาตรา ๒๓ ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจวางระเบียบเพื่อปฏิบัติการตามอำนาจและหน้าที่ของคุรุสภา โดยประกาศให้สมาชิกทราบโดยเปิดเผยมาตรา 2 หมวด ๒ ครูมาตรา 24 มาตรา ๒๔ ครูได้แก่ (๑) ข้าราชการครู (๒) ข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัด (๓) พนักงานเทศบาลซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของเทศบาล (๔) ผู้ทำการสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวงศึกษาธิการและได้รับเงินเดือนเป็นประจำมาตรา 25 มาตรา ๒๕ ข้าราชการครูได้แก่ข้าราชการพลเรือนซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ หรือซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการ อันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดไว้โดยพระราชกฤษฎีกามาตรา 26 มาตรา ๒๖ ครูต้องเป็นสมาชิกของคุรุสภามาตรา 27 มาตรา ๒๗ ผู้ซึ่งมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ มีสิทธิเป็นสมาชิกสามัญของคุรุสภา (๑) เป็นครูที่ได้ทำการสอนติดต่อกันเป็นเวลาตั้งแต่สิบห้าปีขึ้นไปแม้จะดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการ หรือตำแหน่งอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาในราชการบริหารส่วนท้องถิ่น (๒) เป็นข้าราชการส่วนจังหวัดมาตรา 27 ซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในองค์การบริหารส่วนจังหวัดอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดโดยระเบียบของคุรุสภา (๓) เป็นพนักงานเทศบาล ซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในเทศบาลอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดโดยระเบียบของคุรุสภามาตรา 3 หมวด ๓ จรรยา มรรยาท และวินัยมาตรา 28 มาตรา ๒๘ ครูต้องมีจรรยาและมรรยาทอันดีงาม และอยู่ในวินัยตามระเบียบประเพณีของครูตามที่คุรุสภาจะได้วางไว้ และตามระเบียบของสถานศึกษาที่ตนมีหน้าที่ทำการสอนมาตรา 29 มาตรา ๒๙ คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งอนุกรรมการขึ้นเพื่อสอดส่องจรรยามรรยาทและวินัยของครู เพื่อการนี้ให้อนุกรรมการมีอำนาจแนะนำตักเตือนครูผู้ประพฤติผิดจรรยามรรยาทหรือวินัยของครู หรือทำการพิจารณาสอบสวนแล้วรายงานต่อคณะกรรมการอำนวยการเพื่อพิจารณาลงโทษต่อไปมาตรา 30 มาตรา ๓๐ ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจออกคำสั่งลงโทษภาคทัณฑ์ตำหนิโทษเป็นลายลักษณ์อักษร หรือให้ออกจากสมาชิกภาพของคุรุสภาแล้วแต่จะเห็นสมควรแก่ความผิด คำสั่งของคณะกรรมการอำนวยการให้เป็นที่สุดมาตรา 31 มาตรา ๓๑ ครูซึ่งถูกลงโทษให้ออกจากสมาชิกภาพแห่งคุรุสภาเพราะเหตุประพฤติผิดจรรยา มรรยาท หรือวินัยนั้น ถ้าได้กลับประพฤติตนดี มีสมาชิกรับรองเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าสิบห้าคน และเวลาได้ล่วงพ้นจากวันที่ถูกสั่งให้ออกจากสมาชิกภาพไปแล้วไม่น้อยกว่าสามปีมาตรา 31 จะยื่นคำร้องขอให้สอบสวนความประพฤติเพื่อขอเข้าเป็นสมาชิกใหม่ก็ได้ ถ้าคณะกรรมการอำนวยการสอบสวนเห็นว่าผู้นั้นมีความประพฤติดีและกลับตนเป็นคนมีจรรยา มรรยาท และวินัยดีแล้ว จะอนุญาตให้เข้าเป็นสมาชิกก็ได้มาตรา 4 หมวด ๔ บทเฉพาะกาลมาตรา 32 มาตรา ๓๒ บรรดาผู้ที่เป็นครูอยู่แล้วในวันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ ให้ถือว่าเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญแห่งคุรุสภา แล้วแต่กรณี และต้องเสียเงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามมาตรา ๑๘มาตรา 33 มาตรา ๓๓ ภายในหนึ่งปีนับแต่วันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ ให้คณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภาประกอบด้วยกรรมการโดยตำแหน่งตามความในมาตรา ๗ และกรรมการอื่นไม่เกินเก้าคนซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ แต่งตั้งจากผู้ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปีผู้รับสนองพระบรมราชโองการ ควง อภัยวงศ์ นายกรัฐมนตรีมาตรา ฉบับที่ 2 พระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๙๕มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๒๓ เมษายน พ.ศ. ๒๔๙๖มาตรา ฉบับที่ 3 พระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๙มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ เป็นต้นไปหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้คือโดยที่มีการโอนโรงเรียนประถมศึกษาบางประเภทไปสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดและได้โอนข้าราชการซึ่งดำรงตำแหน่งครูหรือตำแหน่งอื่นในโรงเรียนนั้นๆ ไปเป็นข้าราชการส่วนจังหวัดและโดยที่ได้โอนโรงเรียนประถมศึกษาในเขตเทศบาลไปเป็นโรงเรียนเทศบาลแล้วจึงเป็นการสมควรให้คุรุสภามีอำนาจหน้าที่ควบคุมการบริหารงานบุคคลส่วนที่เกี่ยวกับข้าราชการซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัดจึงต้องแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยครูและให้ข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัดและพนักงานเทศบาลซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของเทศบาลมีฐานะเป็นครูตามกฎหมายว่าด้วยครู