คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1879/2536หลักกฎหมาย: การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ซึ่งมีต่อบุคคลภายนอกหาอาจกระทำให้มีผลกระทบกระเทือนต่อสิทธิของบุคคลภายนอกได้ไม่เมื่อหนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเป็นค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองเป็นหนี้มีเงื่อนไขว่า ผู้ร้องจะต้องคืนให้ต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่คดีสืบเนื่องมาจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความให้จำเลยทั้งสองชำระเงินจำนวน 56,250 บาทแก่โจทก์จำเลยทั้งสองชำระศาลชั้นต้นออกหมายอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองที่มีอยู่ต่อสหกรณ์ผู้ร้องตามที่โจทก์ขอ โดยให้ผู้ร้องส่งมอบหรือชำระเงินดังกล่าวแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามระเบียบข้อบังคับของผู้ร้องระบุว่าจำเลยทั้งสองจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นคืนต่อเมื่อลาออกจากสมาชิกหรือตาย การออกหมายอายัดเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก ขอให้เพิกถอนหมายอายัดโจทก์ยื่นคำคัดค้านขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความรับกันว่า จำเลยทั้งสองเป็นสมาชิกและถือหุ้นของผู้ร้องโดยจำเลยที่ 1 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 9,640 บาท และจำเลยที่ 2 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 20,100 บาท โดยหุ้นดังกล่าวถือเป็นทุนในกิจการของผู้ร้อง ผู้ร้องมีข้อบังคับว่า สมาชิกจะขายหรือโอนหรือถอนหุ้นในระหว่างที่ตนเป็นสมาชิกอยู่ไม่ได้ สมาชิกจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อขาดจากการเป็นสมาชิกหรือลาออก ที่ผู้ร้องฎีกาว่า เงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองเป็นเงินทุนของผู้ร้อง ผู้ร้องจะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันรับคำสั่ง จึงเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก จึงชอบที่จะเพิกถอนหมายอายัดนั้น เห็นว่าเมื่อปรากฏว่าผู้ร้องมีข้อบังคับดังกล่าว หนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองจึงเป็นหนี้ที่มีเงื่อนไขว่าผู้ร้องจะต้องคืนให้จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้ แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่ เพราะอาจมีผลกระทบต่อสิทธิของผู้ร้องซึ่งเป็นบุคคลภายนอก และเป็นลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นได้ การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องชำระเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองภายใน 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่ง โดยมิได้มีเงื่อนไขใด ๆ เลย จึงไม่ต้องความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกเลิกหมายอายัดฉบับลงวันที่ 2 มกราคม 2533และให้ศาลชั้นต้นออกคำสั่งอายัดใหม่โดยกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันนับแต่วันที่จำเลยพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1879/2536นาง น วน สุข วันโจทก์สหกรณ์ออมทรัพย์ ข้าราชการ สังกัด กระทรวงศึกษาธิการ สกลนครผู้ร้องจำกัดผู้ร้องร้อยตรี กฤตยาหรือพนม ศ รี พิมพ์ กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 296 พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ.2511 ม. 4, ม. 11, ม. 14การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ซึ่งมีต่อบุคคลภายนอกหาอาจกระทำให้มีผลกระทบกระเทือนต่อสิทธิของบุคคลภายนอกได้ไม่เมื่อหนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเป็นค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองเป็นหนี้มีเงื่อนไขว่า ผู้ร้องจะต้องคืนให้ต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่คดีสืบเนื่องมาจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความให้จำเลยทั้งสองชำระเงินจำนวน 56,250 บาทแก่โจทก์จำเลยทั้งสองชำระศาลชั้นต้นออกหมายอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองที่มีอยู่ต่อสหกรณ์ผู้ร้องตามที่โจทก์ขอ โดยให้ผู้ร้องส่งมอบหรือชำระเงินดังกล่าวแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามระเบียบข้อบังคับของผู้ร้องระบุว่าจำเลยทั้งสองจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นคืนต่อเมื่อลาออกจากสมาชิกหรือตาย การออกหมายอายัดเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก ขอให้เพิกถอนหมายอายัดโจทก์ยื่นคำคัดค้านขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความรับกันว่า จำเลยทั้งสองเป็นสมาชิกและถือหุ้นของผู้ร้องโดยจำเลยที่ 1 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 9,640 บาท และจำเลยที่ 2 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 20,100 บาท โดยหุ้นดังกล่าวถือเป็นทุนในกิจการของผู้ร้อง ผู้ร้องมีข้อบังคับว่า สมาชิกจะขายหรือโอนหรือถอนหุ้นในระหว่างที่ตนเป็นสมาชิกอยู่ไม่ได้ สมาชิกจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อขาดจากการเป็นสมาชิกหรือลาออก ที่ผู้ร้องฎีกาว่า เงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองเป็นเงินทุนของผู้ร้อง ผู้ร้องจะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันรับคำสั่ง จึงเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก จึงชอบที่จะเพิกถอนหมายอายัดนั้น เห็นว่าเมื่อปรากฏว่าผู้ร้องมีข้อบังคับดังกล่าว หนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองจึงเป็นหนี้ที่มีเงื่อนไขว่าผู้ร้องจะต้องคืนให้จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้ แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่ เพราะอาจมีผลกระทบต่อสิทธิของผู้ร้องซึ่งเป็นบุคคลภายนอก และเป็นลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นได้ การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องชำระเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองภายใน 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่ง โดยมิได้มีเงื่อนไขใด ๆ เลย จึงไม่ต้องความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกเลิกหมายอายัดฉบับลงวันที่ 2 มกราคม 2533และให้ศาลชั้นต้นออกคำสั่งอายัดใหม่โดยกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันนับแต่วันที่จำเลยพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง(เธียรไท สุนทรนันท-นำชัย สุนทรพินิจกิจ-สนัด หมายสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกิจการของสหกรณ์ออมทรัพย์ต่าง ๆ มีกฎหมายรองรับคือพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 แก้ไขเพิ่มเติม (ครั้งที่ 2)พ.ศ. 2524 และมีกฎกระทรวงออกโดยอาศัยอำนาจบทบัญญัติดังกล่าวรวม4 ฉบับ ทั้งตามบทบัญญัติมาตรา 11 และ 14 ยังให้อำนาจแก่สหกรณ์ที่จะออกข้อบังคับใช้บังคับในกิจการของสหกรณ์นั้นได้เอง เพื่อที่จะทำให้สามารถบริหารกิจการของตนได้สะดวกรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ฐานะของสหกรณ์ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้มีฐานะเป็นนิติบุคคลคล้ายคลึงกับห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท แต่วัตถุประสงค์นั้นแตกต่างกันเพราะห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นมีวัตถุประสงค์เพื่อแบ่งปันกำไรกันแต่สหกรณ์มีวัตถุประสงค์เพื่อให้คณะบุคคลซึ่งร่วมกันดำเนินกิจการเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันเป็นสำคัญ (โปรดดูประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 และพระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ มาตรา 4) ส่วนทุนของสหกรณ์นั้นกำหนดให้แบ่งหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน(มาตรา 11) พระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ นับว่าคล้ายคลึงกับบริษัทจำกัดมาก(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1096) ปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันคือสมาชิกของสหกรณ์มีหนี้สินนอกสหกรณ์จนถูกฟ้องร้องบังคับคดีนำเงินไปใช้หนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาแต่ไม่เพียงพอ ปัญหามีว่าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะอายัดเงินค่าหุ้นของสมาชิกของสหกรณ์ซึ่งอาจเป็นลูกหนี้ของสหกรณ์อยู่ด้วย มาชำระหนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้หรือไม่ ศาลฎีกามีคำพิพากษามาตลอดว่าอายัดได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3673/2530,3648/2534 และ 5593/2534) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1879/2536 ตามหัวข้อหมายเหตุนี้คงเดินตามแนวคำวินิจฉัยเดิมซึ่งเป็นบรรทัดฐาน ปัญหาที่ตามมาสำหรับสหกรณ์ทั้งหลายก็คือถ้าหากมีกรณีเช่นนี้เกิดขึ้นมาก ๆ ในแต่ละสหกรณ์ย่อมมีผลกระทบต่อสหกรณ์ซึ่งเป็นองค์กรสถาบันการเงินที่สำคัญระดับชาติ เพราะทำให้ทุนลดน้อยถอยลงจนอาจไม่สามารถดำรงคงอยู่ได้ จริงอยู่เงินค่าหุ้นที่สมาชิกส่งให้แก่สหกรณ์นั้น เมื่อสมาชิกพ้นจากการเป็นสมาชิกของสหกรณ์สหกรณ์จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้สมาชิกทันที เว้นแต่สมาชิกจะเป็นหนี้สหกรณ์อยู่ สหกรณ์จะหักเงินค่าหุ้นไว้ก่อน เหลือเท่าใดจึงคืนให้สมาชิก ทั้งนี้ ตามข้อบังคับของสหกรณ์ แต่สหกรณ์ก็มิใช่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาของสมาชิกย่อมไม่ผูกพันเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาซึ่งเป็นบุคคลภายนอก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3648/2534) เมื่อเป็นเช่นนี้ความเสียหายอาจเกิดแก่สหกรณ์ได้ เมื่อพิจารณาตามบทบัญญัติตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2524 ก็มิได้บัญญัติไว้ว่าให้หุ้นซึ่งเป็นทุนของสหกรณ์อยู่นอกเหนือการบังคับคดีหรือมีบุริมสิทธิดังเช่นบทบัญญัติบางกรณีที่จะยกเว้นไว้เลย เช่น ตามบทบัญญัติว่าด้วยครอบครัวเรื่องสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูนั้นไม่อยู่ในข่ายแห่งการบังคับคดี (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/41) หรือตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286ได้ระบุสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาบางกรณีว่าไม่ให้อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี หรือมีการระบุว่าให้มีบุริมสิทธิประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 287) ดังนั้น ควรแก้ไขบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ ดังกล่าวโดยเทียบเคียงกับบทบัญญัติที่กล่าวอ้างข้างต้น เช่น ระบุให้หุ้นซึ่งเป็นทุนของสหกรณ์มีบุริมสิทธิไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี โดยคำนึงถึงความเป็นธรรมแก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษานั้นด้วย และพร้อมกันนั้นก็ต้องมิให้มีผลกระทบต่อสหกรณ์ที่ดำรงอยู่ได้เพราะเงินค่าหุ้นจากสมาชิกของสหกรณ์ทั้งหมดและเป็นกิจการที่รัฐบาลสนับสนุนมาตลอดเพื่อให้สมาชิกช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และนับแต่มีการจัดตั้งสหกรณ์วัดจันทร์ไม่จำกัดสินใช้ ได้จดทะเบียนเป็นสหกรณ์แห่งแรกของประเทศไทย เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2459 ถึงบัดนี้เกือบ80 ปี แล้วกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์ควรต้องพัฒนาและคุ้มครองประโยชน์ของสมาชิก รวมทั้งกับให้ทันกับโลกธุรกิจในปัจจุบันด้วย พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความให้จำเลยทั้งสองชำระเงินจำนวน 56,250 บาทแก่โจทก์จำเลยทั้งสองชำระศาลชั้นต้นออกหมายอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองที่มีอยู่ต่อสหกรณ์ผู้ร้องตามที่โจทก์ขอ โดยให้ผู้ร้องส่งมอบหรือชำระเงินดังกล่าวแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามระเบียบข้อบังคับของผู้ร้องระบุว่าจำเลยทั้งสองจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นคืนต่อเมื่อลาออกจากสมาชิกหรือตาย การออกหมายอายัดเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก ขอให้เพิกถอนหมายอายัดโจทก์ยื่นคำคัดค้านขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความรับกันว่า จำเลยทั้งสองเป็นสมาชิกและถือหุ้นของผู้ร้องโดยจำเลยที่ 1 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 9,640 บาท และจำเลยที่ 2 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 20,100 บาท โดยหุ้นดังกล่าวถือเป็นทุนในกิจการของผู้ร้อง ผู้ร้องมีข้อบังคับว่า สมาชิกจะขายหรือโอนหรือถอนหุ้นในระหว่างที่ตนเป็นสมาชิกอยู่ไม่ได้ สมาชิกจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อขาดจากการเป็นสมาชิกหรือลาออก ที่ผู้ร้องฎีกาว่า เงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองเป็นเงินทุนของผู้ร้อง ผู้ร้องจะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันรับคำสั่ง จึงเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก จึงชอบที่จะเพิกถอนหมายอายัดนั้น เห็นว่าเมื่อปรากฏว่าผู้ร้องมีข้อบังคับดังกล่าว หนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองจึงเป็นหนี้ที่มีเงื่อนไขว่าผู้ร้องจะต้องคืนให้จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้ แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่ เพราะอาจมีผลกระทบต่อสิทธิของผู้ร้องซึ่งเป็นบุคคลภายนอก และเป็นลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นได้ การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องชำระเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองภายใน 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่ง โดยมิได้มีเงื่อนไขใด ๆ เลย จึงไม่ต้องความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกเลิกหมายอายัดฉบับลงวันที่ 2 มกราคม 2533และให้ศาลชั้นต้นออกคำสั่งอายัดใหม่โดยกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันนับแต่วันที่จำเลยพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1879/2536นาง น วน สุข วันโจทก์สหกรณ์ออมทรัพย์ ข้าราชการ สังกัด กระทรวงศึกษาธิการ สกลนครผู้ร้องจำกัดผู้ร้องร้อยตรี กฤตยาหรือพนม ศ รี พิมพ์ กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 296 พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ.2511 ม. 4, ม. 11, ม. 14การอายัดสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ซึ่งมีต่อบุคคลภายนอกหาอาจกระทำให้มีผลกระทบกระเทือนต่อสิทธิของบุคคลภายนอกได้ไม่เมื่อหนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเป็นค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองเป็นหนี้มีเงื่อนไขว่า ผู้ร้องจะต้องคืนให้ต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่คดีสืบเนื่องมาจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความให้จำเลยทั้งสองชำระเงินจำนวน 56,250 บาทแก่โจทก์จำเลยทั้งสองชำระศาลชั้นต้นออกหมายอายัดเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองที่มีอยู่ต่อสหกรณ์ผู้ร้องตามที่โจทก์ขอ โดยให้ผู้ร้องส่งมอบหรือชำระเงินดังกล่าวแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ตามระเบียบข้อบังคับของผู้ร้องระบุว่าจำเลยทั้งสองจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นคืนต่อเมื่อลาออกจากสมาชิกหรือตาย การออกหมายอายัดเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก ขอให้เพิกถอนหมายอายัดโจทก์ยื่นคำคัดค้านขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความรับกันว่า จำเลยทั้งสองเป็นสมาชิกและถือหุ้นของผู้ร้องโดยจำเลยที่ 1 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 9,640 บาท และจำเลยที่ 2 มีหุ้นอยู่กับผู้ร้องเป็นเงิน 20,100 บาท โดยหุ้นดังกล่าวถือเป็นทุนในกิจการของผู้ร้อง ผู้ร้องมีข้อบังคับว่า สมาชิกจะขายหรือโอนหรือถอนหุ้นในระหว่างที่ตนเป็นสมาชิกอยู่ไม่ได้ สมาชิกจะมีสิทธิเรียกร้องเงินค่าหุ้นต่อเมื่อขาดจากการเป็นสมาชิกหรือลาออก ที่ผู้ร้องฎีกาว่า เงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองเป็นเงินทุนของผู้ร้อง ผู้ร้องจะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองลาออกจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นให้แก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วัน นับแต่วันรับคำสั่ง จึงเป็นการบังคับคดีอันกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก จึงชอบที่จะเพิกถอนหมายอายัดนั้น เห็นว่าเมื่อปรากฏว่าผู้ร้องมีข้อบังคับดังกล่าว หนี้ของผู้ร้องที่จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้แก่จำเลยทั้งสองจึงเป็นหนี้ที่มีเงื่อนไขว่าผู้ร้องจะต้องคืนให้จำเลยทั้งสองต่อเมื่อจำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้องแล้ว แม้ศาลจะออกคำสั่งอายัดให้ได้ แต่คำสั่งศาลดังกล่าวจะเป็นการฝ่าฝืนเงื่อนไขแห่งหนี้นั้นหาได้ไม่ เพราะอาจมีผลกระทบต่อสิทธิของผู้ร้องซึ่งเป็นบุคคลภายนอก และเป็นลูกหนี้แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นได้ การที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดให้ผู้ร้องชำระเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองภายใน 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่ง โดยมิได้มีเงื่อนไขใด ๆ เลย จึงไม่ต้องความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกเลิกหมายอายัดฉบับลงวันที่ 2 มกราคม 2533และให้ศาลชั้นต้นออกคำสั่งอายัดใหม่โดยกำหนดให้ผู้ร้องส่งมอบเงินค่าหุ้นของจำเลยทั้งสองแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีภายใน 7 วันนับแต่วันที่จำเลยพ้นจากการเป็นสมาชิกของผู้ร้อง(เธียรไท สุนทรนันท-นำชัย สุนทรพินิจกิจ-สนัด หมายสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกิจการของสหกรณ์ออมทรัพย์ต่าง ๆ มีกฎหมายรองรับคือพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511 แก้ไขเพิ่มเติม (ครั้งที่ 2)พ.ศ. 2524 และมีกฎกระทรวงออกโดยอาศัยอำนาจบทบัญญัติดังกล่าวรวม4 ฉบับ ทั้งตามบทบัญญัติมาตรา 11 และ 14 ยังให้อำนาจแก่สหกรณ์ที่จะออกข้อบังคับใช้บังคับในกิจการของสหกรณ์นั้นได้เอง เพื่อที่จะทำให้สามารถบริหารกิจการของตนได้สะดวกรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ฐานะของสหกรณ์ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้มีฐานะเป็นนิติบุคคลคล้ายคลึงกับห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท แต่วัตถุประสงค์นั้นแตกต่างกันเพราะห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นมีวัตถุประสงค์เพื่อแบ่งปันกำไรกันแต่สหกรณ์มีวัตถุประสงค์เพื่อให้คณะบุคคลซึ่งร่วมกันดำเนินกิจการเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันเป็นสำคัญ (โปรดดูประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1012 และพระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ มาตรา 4) ส่วนทุนของสหกรณ์นั้นกำหนดให้แบ่งหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน(มาตรา 11) พระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ นับว่าคล้ายคลึงกับบริษัทจำกัดมาก(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1096) ปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบันคือสมาชิกของสหกรณ์มีหนี้สินนอกสหกรณ์จนถูกฟ้องร้องบังคับคดีนำเงินไปใช้หนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาแต่ไม่เพียงพอ ปัญหามีว่าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะอายัดเงินค่าหุ้นของสมาชิกของสหกรณ์ซึ่งอาจเป็นลูกหนี้ของสหกรณ์อยู่ด้วย มาชำระหนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้หรือไม่ ศาลฎีกามีคำพิพากษามาตลอดว่าอายัดได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3673/2530,3648/2534 และ 5593/2534) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1879/2536 ตามหัวข้อหมายเหตุนี้คงเดินตามแนวคำวินิจฉัยเดิมซึ่งเป็นบรรทัดฐาน ปัญหาที่ตามมาสำหรับสหกรณ์ทั้งหลายก็คือถ้าหากมีกรณีเช่นนี้เกิดขึ้นมาก ๆ ในแต่ละสหกรณ์ย่อมมีผลกระทบต่อสหกรณ์ซึ่งเป็นองค์กรสถาบันการเงินที่สำคัญระดับชาติ เพราะทำให้ทุนลดน้อยถอยลงจนอาจไม่สามารถดำรงคงอยู่ได้ จริงอยู่เงินค่าหุ้นที่สมาชิกส่งให้แก่สหกรณ์นั้น เมื่อสมาชิกพ้นจากการเป็นสมาชิกของสหกรณ์สหกรณ์จะต้องคืนเงินค่าหุ้นให้สมาชิกทันที เว้นแต่สมาชิกจะเป็นหนี้สหกรณ์อยู่ สหกรณ์จะหักเงินค่าหุ้นไว้ก่อน เหลือเท่าใดจึงคืนให้สมาชิก ทั้งนี้ ตามข้อบังคับของสหกรณ์ แต่สหกรณ์ก็มิใช่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาของสมาชิกย่อมไม่ผูกพันเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาซึ่งเป็นบุคคลภายนอก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3648/2534) เมื่อเป็นเช่นนี้ความเสียหายอาจเกิดแก่สหกรณ์ได้ เมื่อพิจารณาตามบทบัญญัติตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2511แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2524 ก็มิได้บัญญัติไว้ว่าให้หุ้นซึ่งเป็นทุนของสหกรณ์อยู่นอกเหนือการบังคับคดีหรือมีบุริมสิทธิดังเช่นบทบัญญัติบางกรณีที่จะยกเว้นไว้เลย เช่น ตามบทบัญญัติว่าด้วยครอบครัวเรื่องสิทธิที่จะได้ค่าอุปการะเลี้ยงดูนั้นไม่อยู่ในข่ายแห่งการบังคับคดี (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/41) หรือตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286ได้ระบุสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ตามคำพิพากษาบางกรณีว่าไม่ให้อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี หรือมีการระบุว่าให้มีบุริมสิทธิประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 287) ดังนั้น ควรแก้ไขบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ฯ ดังกล่าวโดยเทียบเคียงกับบทบัญญัติที่กล่าวอ้างข้างต้น เช่น ระบุให้หุ้นซึ่งเป็นทุนของสหกรณ์มีบุริมสิทธิไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี โดยคำนึงถึงความเป็นธรรมแก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษานั้นด้วย และพร้อมกันนั้นก็ต้องมิให้มีผลกระทบต่อสหกรณ์ที่ดำรงอยู่ได้เพราะเงินค่าหุ้นจากสมาชิกของสหกรณ์ทั้งหมดและเป็นกิจการที่รัฐบาลสนับสนุนมาตลอดเพื่อให้สมาชิกช่วยเหลือซึ่งกันและกัน และนับแต่มีการจัดตั้งสหกรณ์วัดจันทร์ไม่จำกัดสินใช้ ได้จดทะเบียนเป็นสหกรณ์แห่งแรกของประเทศไทย เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2459 ถึงบัดนี้เกือบ80 ปี แล้วกฎหมายว่าด้วยสหกรณ์ควรต้องพัฒนาและคุ้มครองประโยชน์ของสมาชิก รวมทั้งกับให้ทันกับโลกธุรกิจในปัจจุบันด้วย พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา