คำแนะนำของประธานศาลฎีกาคำแนะนำของประธานศาลฎีกาเกี่ยวกับการพิจารณาส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักรพ.ศ. ๒๕๕๑[๑] โดยที่พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. ๒๕๕๑มาตรา ๒๑ กำหนดให้ศาลมีอำนาจพิจารณาคำร้องของพนักงานอัยการที่ขอให้ส่งผู้ต้องหาว่าได้กระทำความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรและกลับใจเข้ามอบตัวหรือกระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการตามบทบัญญัติดังกล่าวเป็นไปโดยถูกต้องเรียบร้อยเป็นแนวเดียวกันอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรมซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมพระธรรมนูญศาลยุติธรรม (ฉบับที่๓) พ.ศ. ๒๕๕๑ ประธานศาลฎีกาจึงออกคำแนะนำไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ การพิจารณาดำเนินการส่งผู้ต้องหาว่าได้กระทำความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักรพ.ศ. ๒๕๕๑จะกระทำได้ต่อเมื่อได้มีการออกประกาศกำหนดเขตพื้นที่ที่ปรากฏเหตุการณ์อันกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรตามมาตรา๑๕ และประกาศกำหนดลักษณะความผิดอันมีผลกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักรตามมาตรา๒๑ แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวแล้วข้อ ๒ การยื่นคำร้องขอให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาตามมาตรา๒๑ แห่งพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. ๒๕๕๑จะดำเนินการได้เฉพาะคดีที่เกิดในเขตพื้นที่ที่กำหนดไว้ในประกาศตามข้อ ๑โดยยื่นต่อศาลที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาที่มีเขตศาลเหนือพื้นที่นั้นหากผู้ต้องหาเป็นเด็กหรือเยาวชนให้ยื่นต่อศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจเหนือพื้นที่ดังกล่าวข้อ ๓ คำร้องตามข้อ ๒ควรมีรายละเอียด ดังต่อไปนี้(๑) ข้อหาความผิด(๒) พฤติการณ์แห่งการกระทำความผิด(๓) วัน เวลา และสถานที่เกิดเหตุ(๔)ข้อเท็จจริงที่แสดงให้เห็นว่าผู้ต้องหาได้กลับใจเข้ามอบตัวหรือกระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์และผู้ต้องหานั้นยินยอมเข้ารับการอบรมและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด(๕) รายละเอียดเกี่ยวกับผู้เสียหาย และการเยียวยาความเสียหาย(๖) ความเห็นของพนักงานสอบสวนและผู้อำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร(๗) ข้อคัดค้านของผู้ร้อง หากศาลจะมีคำสั่งปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาและ(๘) สถานฝึกอบรม วิธีการและระยะเวลาฝึกอบรมตลอดจนเงื่อนไขที่สมควรกำหนดให้ผู้ต้องหาปฏิบัติในระหว่างฝึกอบรมข้อ ๔ ในระหว่างการพิจารณาคำร้องตามข้อ๒พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการยังคงมีอำนาจหน้าที่ในการยื่นคำร้องขอผัดฟ้องหรือฝากขังตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญากฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวงหรือกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวแล้วแต่กรณีในกรณีที่มีการขังระหว่างสอบสวนศาลอาจมีคำสั่งให้ขังผู้ต้องหานั้นในสถานที่อื่นที่ไม่ใช่เรือนจำตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา ๘๙/๑หรือถ้าศาลมีคำสั่งให้ปล่อยชั่วคราวศาลจะกำหนดเงื่อนไขให้ผู้ต้องหาไปรายงานตัวต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องหรืออยู่ในความดูแลของพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นเพื่อป้องกันการหลบหนีหรือภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้นก็ได้ข้อ ๕ ก่อนไต่สวนคำร้องให้ศาลถามผู้ต้องหาถึงความยินยอมในการเข้ารับการอบรมและยินยอมที่จะปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนดตลอดจนข้อเท็จจริงหรือความเห็นอื่นใดของผู้ต้องหาที่อาจเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาและบันทึกไว้ให้ปรากฏในสำนวนในกรณีที่ผู้ต้องหาประสงค์จะขอความช่วยเหลือจากทนายความหรือขอให้ศาลจัดหาล่ามศาลพึงอนุเคราะห์ให้ตามสมควรแก่กรณีข้อ ๖ ในกรณีที่ผู้ต้องหาเป็นเด็กหรือเยาวชนและเป็นกรณีที่อาจนำมาตรการพิเศษแทนการดำเนินคดีอาญาตามกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวมาใช้ได้ก่อนเริ่มทำการไต่สวน ศาลควรสอบถามผู้ร้องว่าได้มีการจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูในชั้นสอบสวนตามกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวหรือไม่หากมีและศาลเห็นว่าการรอฟังผลการจัดทำแผนดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ยิ่งกว่าศาลอาจมีคำสั่งให้รอการพิจารณาสั่งคำร้องไว้จนกว่ากระบวนการจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูจะเสร็จสิ้นก็ได้และถ้าความปรากฏต่อมาว่าแผนดังกล่าวได้รับความเห็นชอบและไม่ได้ถูกเพิกถอนด้วยเหตุว่ากระบวนการจัดทำไม่ชอบด้วยกฎหมายศาลจะมีคำสั่งยกคำร้องที่ยื่นไว้ตามข้อ ๒ เสียก็ได้แต่ถ้าแผนดังกล่าวไม่ได้รับความเห็นชอบหรือศาลมีคำสั่งให้เพิกถอนหรือมีการดำเนินการตามแผนแล้วปรากฏว่ามีการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามแผนก็ให้ศาลพิจารณาสั่งตามคำร้องที่ยื่นไว้ตามข้อ ๒ ต่อไปตามที่เห็นสมควรข้อ ๗ การมีคำสั่งให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมแทนการดำเนินคดีอาญาต้องพิจารณาให้ได้ความว่า(๑) ความผิดนั้นกระทบต่อความมั่นคงภายในราชอาณาจักร(๒)เป็นการกระทำความผิดภายในเขตพื้นที่และตามลักษณะความผิดที่คณะรัฐมนตรีประกาศกำหนด(๓) ผู้ต้องหากลับใจเข้ามอบตัวหรือเป็นกรณีที่พนักงานสอบสวนได้ดำเนินการสอบสวนแล้วเห็นว่าผู้นั้นได้กระทำไปเพราะหลงผิดหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์(๔) ผู้ต้องหายินยอมเข้ารับการอบรมและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด(๕)การเปิดโอกาสให้ผู้ต้องหากลับตัวจะเป็นประโยชน์ต่อการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักรการพิจารณาตาม (๓) ให้คำนึงถึงพฤติการณ์แวดล้อมต่าง ๆ ของผู้ต้องหาเช่น อายุ ประวัติการศึกษา ความเชื่อ ภาวะแห่งจิต สภาพแวดล้อมในครอบครัวและชุมชนความประพฤติ อาชีพ ประวัติการกระทำความผิด ความร้ายแรงของการกระทำความผิดรวมทั้งการสำนึกผิดและความพยายามในการเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้น ประกอบด้วยข้อ ๘ คำสั่งอนุญาตให้ส่งผู้ต้องหาไปเข้ารับการอบรมต้องระบุรายละเอียด ดังต่อไปนี้(๑) สถานฝึกอบรม วิธีการอบรมและระยะเวลาการอบรมซึ่งต้องไม่เกินหกเดือนนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่ง(๒)เงื่อนไขอื่นที่ศาลเห็นสมควรกำหนดให้ผู้ต้องหาปฏิบัติในระหว่างเข้ารับการอบรม เช่นให้ปฏิบัติตามระเบียบของสถานฝึกอบรม หรือให้ละเว้นการประพฤติปฏิบัติอย่างหนึ่งอย่างใดอันอาจนำไปสู่การกระทำความผิดอีก(๓)การรายงานความคืบหน้าเกี่ยวกับการอบรมต่อศาลซึ่งควรกระทำอย่างน้อยเดือนละหนึ่งครั้งและ(๔)เมื่อครบกำหนดเวลาการอบรมให้นำผู้ต้องหามาศาลพร้อมรายงานผลการอบรมเพื่อพิจารณาดำเนินการปล่อยตัวข้อ ๙ เมื่อมีคำสั่งอนุญาตตามข้อ๘ แล้ว หากปรากฏข้อเท็จจริงในภายหลังว่าการยื่นคำร้องหรือการพิจารณาสั่งคำร้องไม่เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนดศาลจะสั่งเพิกถอนคำสั่งอนุญาตนั้นเสียหรือมีคำสั่งอย่างหนึ่งอย่างใดตามที่เห็นสมควรก็ได้ข้อ ๑๐ ในกรณีที่มีการร้องขอเปลี่ยนแปลงสถานฝึกอบรมวิธีการอบรม หรือขอขยายหรือย่นระยะเวลาการอบรมศาลอาจทำการไต่สวนผู้ที่เกี่ยวข้องและมีคำสั่งได้ตามที่เห็นสมควรแต่หากเป็นการขอขยายระยะเวลาการอบรมระยะเวลาอบรมทั้งหมดเมื่อรวมกันแล้วต้องไม่เกินหกเดือนนับแต่เริ่มการอบรมในระหว่างการอบรมศาลอาจมีคำสั่งให้เจ้าหน้าที่ศาลเข้าไปในสถานฝึกอบรมเพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริงหรือสังเกตการอบรมได้ตามความจำเป็นข้อ ๑๑ เมื่อครบกำหนดระยะเวลาการอบรมและตามรายงานผลการอบรมเป็นที่พอใจแก่ศาลว่าผู้ต้องหาได้ผ่านการประเมินผลการอบรมและปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ทุกประการให้ศาลมีคำสั่งปล่อยตัวผู้ต้องหานั้นข้อ ๑๒ ถ้าได้รับรายงานว่าผู้ต้องหาไม่เข้ารับการอบรมหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ศาลควรทำการไต่สวนผู้ที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายและมีคำสั่งอย่างใดอย่างหนึ่ง ดังต่อไปนี้(๑) หากได้ความว่าผู้ต้องหามิได้ฝ่าฝืนหรือได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขโดยถูกต้องหรือมีการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขแต่มิใช่เป็นความผิดของผู้ต้องหาศาลควรมีคำสั่งให้ดำเนินการอบรมต่อไป(๒) หากได้ความว่าผู้ต้องหาจงใจฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขศาลควรมีคำสั่งให้ยกเลิกการอบรมเพื่อดำเนินคดีต่อไปข้อ ๑๓ ในกรณีที่ศาลมีคำสั่งยกเลิกการอบรมและมีการดำเนินคดีอาญาแก่ผู้ต้องหานั้นหากต้องดำเนินการผัดฟ้องหรือฝากขังต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาหรือกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลแขวงและวิธีพิจารณาความอาญาในศาลแขวง หรือกฎหมายว่าด้วยศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัวการนับระยะเวลาผัดฟ้องหรือฝากขังให้นับระยะเวลาที่ผู้ต้องหานั้นเข้ารับการอบรมรวมเข้าในกำหนดระยะเวลาผัดฟ้องหรือฝากขังตามที่บัญญัติไว้ในกฎหมายดังกล่าวข้อ ๑๔ ให้สำนักงานศาลยุติธรรมติดต่อประสานงานกับส่วนราชการหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อให้การดำเนินการเป็นไปตามคำแนะนำนี้ข้อ ๑๕ ในกรณีที่ต้องมีวิธีการใดในทางธุรการเพื่อให้การปฏิบัติตามคำแนะนำนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้กำหนดแนวทางปฏิบัติในเรื่องนั้นได้ตามความจำเป็นประกาศณ วันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๔สบโชค สุขารมณ์ประธานศาลฎีกาปริยานุช/ผู้จัดทำ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๔ณัฐวดี/ตรวจ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๘/ตอนที่ ๓๐ ก/หน้า ๔๐/๒๙ เมษายน ๒๕๕๔