คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1369/2493หลักกฎหมาย: พ่อตาได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวกับลูกสาวลูกเขย จนลูกสาวตายลงแล้วได้ยกลูกสาวคนเล็กให้เป็นภริยาลูกเขยอีก ส่วนตนก็ยังคงอยู่ร่วม เป็นครัวเดียวกับลูกเขยต่อมา โดยไม่ขอแบ่ง หรือฟ้องขอแบ่งมรดกของลูกสาวคนแรกเกิน 1 ปี ก็ยังถือไม่ได้ว่า พ่อตาได้ทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดก ของลูกสาวคนแรกในอายุความล่วงเลยเกิน 1 ปี เพราะพฤติการณ์ดังกล่าว ย่อมถือได้ว่าพ่อตาได้เป็นเจ้าของในทรัพย์สินร่วมกับลูกเขยอยู่ด้วยทายาทด้วยกันบางคนขอให้ทนายความเข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องทรัพย์มรดกโดยลำพัง ถือว่าทนายนั้นไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดกแต่มีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้ามาจัดการทรัพย์สิน แทนทายาทผู้ที่ขอให้เข้ามาจัดการเท่านั้นทายาทด้วยกันทำความตกลงกันเองให้ทายาทคนหนึ่งเอาที่ดินของกองมรดกเป็นของตนโดยให้เอาเงินเข้ากองมรดกจำนวนหนึ่ง ดังนี้เรียกว่าเป็นการประมูลระหว่างทายาท มิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันเอง ฉะนั้นที่ดินนั้นยังคงเป็นทรัพย์สินในกองมรดกอยู่ ส่วนเงินจำนวนหนึ่งที่ทายาทผู้นั้นชำระในการประมูล ไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดกฉะนั้นถ้าในภายหลังเกิดมีการแบ่งที่ดินแปลงนี้กันใหม่ ทายาทผู้ชำระราคาในการประมูลไปแล้ว ย่อมมีสิทธิหักเงินจำนวน ที่ชำระไปแล้วคืนได้ถ้าได้มีการขายทรัพย์สินกองมรดกให้แก่บุคคลภายนอกแล้วและไม่ปรากฏว่ามีเหตุไม่สุจริตในการขาย ก็ควรต้องถือเอาจำนวนเงินที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้นๆออกได้ชายหญิงอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หญิงมอบเงินให้กับชาย เพื่อให้หาผลประโยชน์ให้ ชายจึงเอาเงินนั้นไปให้คนอื่นกู้ดังนี้ หาใช่เป็นการตั้งชายเป็นตัวแทนไม่ กรณีดังนี้ชายต้องรับผิดคืนเงินนั้นให้หญิงโดยต้องถือว่า ชายเป็นผู้ให้กู้ ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงเงินที่หญิงมอบให้ชายไว้นั้น ก็เท่ากับเงินฝากซึ่งผู้รับฝาก จำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672จำเลยให้การว่า สินสมรสไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ บางสิ่งก็ได้มาภายหลังที่ภรรยาตายแล้ว ซึ่งจำเลยนำสืบเวลาพิจารณา ดังนี้ ไม่เป็นการแสดงให้ชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ในรายการใด จำเลยจะกล่าวเอาเองว่าจะนำสืบในเวลาพิจารณานั้นย่อมไม่ได้โจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์จากจำเลยในฐานที่จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของหลวงมานิตทุมามาน และจำเลยที่ 2 เป็นทายาทโดยกล่าวว่า(ก) เมื่อ 40 ปีมาแล้ว นางชุบ วิริยะมานิต บุตรีนายเชย วงษ์แพทย์ ซึ่งเป็นพี่สาวของโจทก์ร่วมบิดามารดาเดียวกัน ได้ทำการสมรสเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตทุมามาน โดยนางชูบมีทรัพย์สินเดิมตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 รวมราคา 1,380 บาท และได้มีสินสมรสเกิดขึ้นในระหว่างเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ ดังบัญชีหมายเลข 2 รวมราคา 50,113 บาท 64 สตางค์ เมื่อ พ.ศ. 2485 นางชุบถึงแก่กรรมนายเชย วงษ์แพทย์ บิดามีสิทธิควรได้รับมรดกนางชุบรวมเป็นเงิน12,873 บาท แต่หลวงมานิตฯ และนายเชยยังมิได้แบ่งปันกัน คงปกครองร่วมกันมาจนนายเชย วงษ์แพทย์ ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2488 โจทก์เป็นทายาทของนายเชยจึงขอรับมรดกแทนที่(ข) นอกจากทรัพย์มรดกนางชุบอันควรได้แก่นายเชยดังกล่าวแล้วนายเชยยังมีทรัพย์ส่วนตัว อันควรเป็นมรดกได้แก่โจทก์เก็บรักษาอยู่ในบ้านเรือนที่อยู่ร่วมกับหลวงมานิตฯ อีกดังบัญชีหมายเลข 3 รวมราคา 1,530 บาท(ค) เมื่อปีเศษมาแล้ว โจทก์ได้เป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ โดยมีพิธีสมรสทางศาสนาโรมันคาทอลิก และอยู่กินด้วยกันมาจนหลวงมานิตถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2488 ในระหว่างอยู่กินด้วยกันหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ไปให้นายชื่อกู้ 2,000 บาท และได้ยึดสร้อยทองคำไว้เป็นหลักประกัน นอกจากนี้หลวงมานิตยังได้เอาสร้อยข้อมือ สร้อยคอของโจทก์ไปเก็บไว้อีก 4 สาย ราคา 1,750 บาท ซึ่งกองมรดกหลวงมานิตฯ ต้องรับใช้ให้แก่โจทก์(ง) เมื่อหลวงมานิตฯ ถึงแก่กรรมลงแล้ว โจทก์ได้ออกเงินค่าทำศพสิ้นไป 552 บาท ตามบัญชี 4โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับจำเลยให้ใช้เงินตามฟ้องให้แก่โจทก์จำเลยต่อสู้ว่า นางชุบไม่มีสินเดิม ฟ้องขาดอายุความมรดกต่อสู้อย่างอื่นอีกหลายประการศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า(1) ไม่เชื่อว่านางชุบมีสินเดิม นางชุบจึงไม่มีสิทธิในส่วนสมรสของหลวงมานิตฯ โจทก์จึงไม่มีส่วนที่จะรับสินสมรสได้เช่นเดียวกัน(2) ฟังว่า ทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 บางรายการเป็นของนายเชย(3) เชื่อว่าหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ให้นายชื่นกู้ไป 2,000 บาทจริง และได้เก็บสร้อยของโจทก์ให้ตามบัญชีหมายเลข 5 อันดับ 2 จริง(4) ค่าทำศพ 552 บาทเชื่อว่า โจทก์ได้จ่ายจริงจึงพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีเท่าที่กล่าวในข้อ 2, 3, 4 ส่วนจำเลยที่ 1 เข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องหน้าที่ทนายความและโดยความเรียกร้องของจำเลยอื่นที่เป็นทายาทจึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวโจทก์และจำเลยที่ 2, 3, 4 ต่างอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย และพิพากษาแก้ว่า(1) ฟังว่านางชุบมีสินเดิม จึงมีสิทธิได้สินสมรส แต่ปรากฏว่านางชุบตายมาเกินกว่า 1 ปี นายเชยมิได้เรียกร้องขอส่วนแบ่งปันจากหลวงมานิตฯ คดีจึงขาดอายุความแล้ว(2) เรื่องทรัพย์นายเชย วินิจฉัยว่า ทรัพย์นายเชยมีมากกว่าที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยจึงพิพากษาแก้ว่า ให้จำเลยส่งทรัพย์หมายเลข 3 แก่โจทก์มากกว่าที่ศาลชั้นต้นพิพากษา นอกจากนั้นพิพากษายืนโจทก์ จำเลยฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า นางชุบมีสินเดิม ฉะนั้นเมื่อนางชุบตาย นางชุบจึงมีมรดก คือสินเดิมและสินสมรสส่วนของนางชุบ ส่วนประเด็นที่ว่า สิทธิของนายเชยบิดาจะรับมรดกนางชุบขาดอายุความมรดกแล้วหรือยังนั้น เห็นว่า การที่นายเชยบิดานางชุบและพ่อตาหลวงมานิตฯ บุตรเขย ได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวเดียวกับลูกสาวลูกเขยจนลูกสาวตายลง จนลูกเขยได้โจทก์ซึ่งเป็นลูกสาวคนเล็กเป็นเมียอีกคนหนึ่ง แม้ยังมิได้จดทะเบียนสมรส ก็จะยังถือไม่ได้ว่า นายเชยทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดกของนางชุบในอายุความล่วงเลย 1 ปี และเห็นว่านายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของในกองทรัพย์สินที่จำเลยอ้างว่าเป็นมรดกของหลวงมานิตฯ ทั้งหมดนั้นอยู่ด้วย โจทก์จึงมีสิทธิได้รับมรดกของนายเชย คือทรัพย์อันเป็นส่วนตัวเฉพาะนายเชยประเภทหนึ่ง และทรัพย์ที่นายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ในกองทรัพย์สินของหลวงมานิตฯ เป็นส่วนมรดกของนางชุบ อันที่จะตกได้แก่นายเชยอีกประเภทหนึ่งสำหรับทรัพย์ประเภทหนึ่งนั้น เห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ว่าทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 เป็นของนายเชยทั้งหมดส่วนทรัพย์ประเภท 2 ฟังว่า นางชุบมีสินเดิมรวมเป็นเงิน 1,380 บาทสินสมรสจำเลยเถียงว่า ไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ และหลายสิ่งได้มาเมื่อนางชุบตายแล้ว ซึ่งจำเลยจะนำสืบในเวลาพิจารณาดังนี้ไม่เรียกว่า จำเลยแสดงชัดแจ้งในคำให้การว่าปฏิเสธรายการใด ศาลฟังว่าสินสมรส คือ ที่ดินบ้านเรือน คือ ที่ดินโฉนดที่ 2240 และเรือนปั้นหยาหนึ่งหลังปรากฏว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำความตกลงกับจำเลยที่ 2, 3 ให้จำเลยที่ 2 เอาเงินเข้ากองมรดก 500 บาท เพื่อเอาที่ดินเป็นของตนและให้จำเลยที่ 3 เอาเงินเข้ากองมรดก 2,500 บาท เพื่อเอาเรือนเป็นของตน เรียกกันว่า เป็นการประมูลระหว่างทายาท ศาลฎีกาเห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยที่ 1 ไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดก ฉะนั้นจำเลยที่ 1 จึงมีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้าจัดการทรัพย์สินแทนจำเลยที่ 2, 3, 4 และนางชี ฉะนั้นการที่จัดทำกันโดยเรียกว่า ประมูลกันเองในระหว่างทายาทนั้น จึงมิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันนั้นเอง ราคาที่ต่างชำระในการประมูลจึงไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดก และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับที่ดินโฉนดที่ 2240 นั้น ก็ยังหาได้มีการทำหนังสือและจดทะเบียนการซื้อขายต่อพนักงานเจ้าหน้าที่อย่างใดไม่ ยังไม่เป็นการซื้อขาย จึงชี้ขาดว่า ที่ดินโฉนดที่ 2440 ยังคงเป็นทรัพย์สิน ในกองมรดกรายนี้อยู่ โดยให้จำเลยที่ 2 มีสิทธิเรียกเงินจำนวน500 บาทที่จ่ายเข้ากองมรดกคืนไป ส่วนสำหรับเรือนนั้นปรากฏว่าจำเลยที่ 3 รื้อไปหมดแล้ว ควรตั้งราคาตามที่โจทก์ตีราคามาท้ายฟ้องเพราะจำเลยไม่มีพยานผู้ชำนาญในการตีราคามาแสดงเป็นอย่างอื่นจึงกำหนดราคา 8,000 บาท ซึ่งจำเลยที่ 3 จะต้องส่งคืนเข้ากองมรดกหักเงิน 2,500 บาท ที่จำเลยที่ 3 ส่งเข้ากองมรดกไว้แล้ว ส่วนทรัพย์อย่างอื่น อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ ที่ปรากฏว่ามีการขายให้แก่บุคคลที่ 3 ไปแล้วนั้น ไม่ปรากฏว่ามีเหตุส่อความไม่สุจริต ควรถือเอาราคาที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้น ๆ ออกได้เงิน 2,000 บาท ที่หลวงมานิตฯ ได้ให้นายชื่นกู้ไปนั้นปรากฏว่าเป็นเงินของโจทก์ ฝ่ายจำเลยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นตัวแทนโจทก์โจทก์ต้องไปเรียกร้องจากลูกหนี้นั้นเอาเอง ศาลฎีกาเห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างหลวงมานิตฯ กับโจทก์นั้นก็ยังเป็นผัวเมียกันโดยพฤตินัยเมียมอบเงินให้อยู่ในกำมือผัวเพื่อหาผลประโยชน์ให้ หาใช่เป็นการตั้งตัวแทนให้ไปทำนิติกรรมให้กู้อย่างใดไม่ หลวงมานิตฯ จึงต้องรับผิดคืนเงิน 2,000 บาท ให้โจทก์โดยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นผู้ให้กู้ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงอยู่ เงินที่โจทก์มอบให้หลวงมานิตฯ ไว้นั้นเท่ากับเงินฝาก ซึ่งผู้รับฝากจำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672 จึงชี้ขาดว่าโจทก์มีสิทธิได้รับชำระเงิน 2,000 บาท จากกองมรดกด้วยจึงพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้โจทก์มีสิทธิแบ่งทรัพย์กองมรดกหลวงมานิตฯ ตามนัยที่กล่าวแล้วตามส่วนของโจทก์ด้วย ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1369/2493นางหลาบ วิริยะมานิตโจทก์พระยาปรีดานฤเบศร ผู้จัดการทรัพย์มรดกหลวงมานิตทุมามานจำเลยนางชุบ วิริยะมานิต ที่ 1 นายนันท์ ทรรทรานนท์ ทายาทผู้รับมรดก ที่ 2จำเลย ป.พ.พ. ม. 226, ม. 228, ม. 414, ม. 650, ม. 657, ม. 672, ม. 797, ม. 1637, ม. 1711, ม. 1745, ม. 1748, ม. 1755 ป.วิ.พ. ม. 177พ่อตาได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวกับลูกสาวลูกเขย จนลูกสาวตายลงแล้วได้ยกลูกสาวคนเล็กให้เป็นภริยาลูกเขยอีก ส่วนตนก็ยังคงอยู่ร่วม เป็นครัวเดียวกับลูกเขยต่อมา โดยไม่ขอแบ่ง หรือฟ้องขอแบ่งมรดกของลูกสาวคนแรกเกิน 1 ปี ก็ยังถือไม่ได้ว่า พ่อตาได้ทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดก ของลูกสาวคนแรกในอายุความล่วงเลยเกิน 1 ปี เพราะพฤติการณ์ดังกล่าว ย่อมถือได้ว่าพ่อตาได้เป็นเจ้าของในทรัพย์สินร่วมกับลูกเขยอยู่ด้วยทายาทด้วยกันบางคนขอให้ทนายความเข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องทรัพย์มรดกโดยลำพัง ถือว่าทนายนั้นไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดกแต่มีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้ามาจัดการทรัพย์สิน แทนทายาทผู้ที่ขอให้เข้ามาจัดการเท่านั้นทายาทด้วยกันทำความตกลงกันเองให้ทายาทคนหนึ่งเอาที่ดินของกองมรดกเป็นของตนโดยให้เอาเงินเข้ากองมรดกจำนวนหนึ่ง ดังนี้เรียกว่าเป็นการประมูลระหว่างทายาท มิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันเอง ฉะนั้นที่ดินนั้นยังคงเป็นทรัพย์สินในกองมรดกอยู่ ส่วนเงินจำนวนหนึ่งที่ทายาทผู้นั้นชำระในการประมูล ไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดกฉะนั้นถ้าในภายหลังเกิดมีการแบ่งที่ดินแปลงนี้กันใหม่ ทายาทผู้ชำระราคาในการประมูลไปแล้ว ย่อมมีสิทธิหักเงินจำนวน ที่ชำระไปแล้วคืนได้ถ้าได้มีการขายทรัพย์สินกองมรดกให้แก่บุคคลภายนอกแล้วและไม่ปรากฏว่ามีเหตุไม่สุจริตในการขาย ก็ควรต้องถือเอาจำนวนเงินที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้นๆออกได้ชายหญิงอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หญิงมอบเงินให้กับชาย เพื่อให้หาผลประโยชน์ให้ ชายจึงเอาเงินนั้นไปให้คนอื่นกู้ดังนี้ หาใช่เป็นการตั้งชายเป็นตัวแทนไม่ กรณีดังนี้ชายต้องรับผิดคืนเงินนั้นให้หญิงโดยต้องถือว่า ชายเป็นผู้ให้กู้ ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงเงินที่หญิงมอบให้ชายไว้นั้น ก็เท่ากับเงินฝากซึ่งผู้รับฝาก จำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672จำเลยให้การว่า สินสมรสไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ บางสิ่งก็ได้มาภายหลังที่ภรรยาตายแล้ว ซึ่งจำเลยนำสืบเวลาพิจารณา ดังนี้ ไม่เป็นการแสดงให้ชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ในรายการใด จำเลยจะกล่าวเอาเองว่าจะนำสืบในเวลาพิจารณานั้นย่อมไม่ได้โจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์จากจำเลยในฐานที่จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของหลวงมานิตทุมามาน และจำเลยที่ 2 เป็นทายาทโดยกล่าวว่า(ก) เมื่อ 40 ปีมาแล้ว นางชุบ วิริยะมานิต บุตรีนายเชย วงษ์แพทย์ ซึ่งเป็นพี่สาวของโจทก์ร่วมบิดามารดาเดียวกัน ได้ทำการสมรสเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตทุมามาน โดยนางชูบมีทรัพย์สินเดิมตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 รวมราคา 1,380 บาท และได้มีสินสมรสเกิดขึ้นในระหว่างเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ ดังบัญชีหมายเลข 2 รวมราคา 50,113 บาท 64 สตางค์ เมื่อ พ.ศ. 2485 นางชุบถึงแก่กรรมนายเชย วงษ์แพทย์ บิดามีสิทธิควรได้รับมรดกนางชุบรวมเป็นเงิน12,873 บาท แต่หลวงมานิตฯ และนายเชยยังมิได้แบ่งปันกัน คงปกครองร่วมกันมาจนนายเชย วงษ์แพทย์ ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2488 โจทก์เป็นทายาทของนายเชยจึงขอรับมรดกแทนที่(ข) นอกจากทรัพย์มรดกนางชุบอันควรได้แก่นายเชยดังกล่าวแล้วนายเชยยังมีทรัพย์ส่วนตัว อันควรเป็นมรดกได้แก่โจทก์เก็บรักษาอยู่ในบ้านเรือนที่อยู่ร่วมกับหลวงมานิตฯ อีกดังบัญชีหมายเลข 3 รวมราคา 1,530 บาท(ค) เมื่อปีเศษมาแล้ว โจทก์ได้เป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ โดยมีพิธีสมรสทางศาสนาโรมันคาทอลิก และอยู่กินด้วยกันมาจนหลวงมานิตถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2488 ในระหว่างอยู่กินด้วยกันหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ไปให้นายชื่อกู้ 2,000 บาท และได้ยึดสร้อยทองคำไว้เป็นหลักประกัน นอกจากนี้หลวงมานิตยังได้เอาสร้อยข้อมือ สร้อยคอของโจทก์ไปเก็บไว้อีก 4 สาย ราคา 1,750 บาท ซึ่งกองมรดกหลวงมานิตฯ ต้องรับใช้ให้แก่โจทก์(ง) เมื่อหลวงมานิตฯ ถึงแก่กรรมลงแล้ว โจทก์ได้ออกเงินค่าทำศพสิ้นไป 552 บาท ตามบัญชี 4โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับจำเลยให้ใช้เงินตามฟ้องให้แก่โจทก์จำเลยต่อสู้ว่า นางชุบไม่มีสินเดิม ฟ้องขาดอายุความมรดกต่อสู้อย่างอื่นอีกหลายประการศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า(1) ไม่เชื่อว่านางชุบมีสินเดิม นางชุบจึงไม่มีสิทธิในส่วนสมรสของหลวงมานิตฯ โจทก์จึงไม่มีส่วนที่จะรับสินสมรสได้เช่นเดียวกัน(2) ฟังว่า ทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 บางรายการเป็นของนายเชย(3) เชื่อว่าหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ให้นายชื่นกู้ไป 2,000 บาทจริง และได้เก็บสร้อยของโจทก์ให้ตามบัญชีหมายเลข 5 อันดับ 2 จริง(4) ค่าทำศพ 552 บาทเชื่อว่า โจทก์ได้จ่ายจริงจึงพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีเท่าที่กล่าวในข้อ 2, 3, 4 ส่วนจำเลยที่ 1 เข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องหน้าที่ทนายความและโดยความเรียกร้องของจำเลยอื่นที่เป็นทายาทจึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวโจทก์และจำเลยที่ 2, 3, 4 ต่างอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย และพิพากษาแก้ว่า(1) ฟังว่านางชุบมีสินเดิม จึงมีสิทธิได้สินสมรส แต่ปรากฏว่านางชุบตายมาเกินกว่า 1 ปี นายเชยมิได้เรียกร้องขอส่วนแบ่งปันจากหลวงมานิตฯ คดีจึงขาดอายุความแล้ว(2) เรื่องทรัพย์นายเชย วินิจฉัยว่า ทรัพย์นายเชยมีมากกว่าที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยจึงพิพากษาแก้ว่า ให้จำเลยส่งทรัพย์หมายเลข 3 แก่โจทก์มากกว่าที่ศาลชั้นต้นพิพากษา นอกจากนั้นพิพากษายืนโจทก์ จำเลยฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า นางชุบมีสินเดิม ฉะนั้นเมื่อนางชุบตาย นางชุบจึงมีมรดก คือสินเดิมและสินสมรสส่วนของนางชุบ ส่วนประเด็นที่ว่า สิทธิของนายเชยบิดาจะรับมรดกนางชุบขาดอายุความมรดกแล้วหรือยังนั้น เห็นว่า การที่นายเชยบิดานางชุบและพ่อตาหลวงมานิตฯ บุตรเขย ได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวเดียวกับลูกสาวลูกเขยจนลูกสาวตายลง จนลูกเขยได้โจทก์ซึ่งเป็นลูกสาวคนเล็กเป็นเมียอีกคนหนึ่ง แม้ยังมิได้จดทะเบียนสมรส ก็จะยังถือไม่ได้ว่า นายเชยทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดกของนางชุบในอายุความล่วงเลย 1 ปี และเห็นว่านายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของในกองทรัพย์สินที่จำเลยอ้างว่าเป็นมรดกของหลวงมานิตฯ ทั้งหมดนั้นอยู่ด้วย โจทก์จึงมีสิทธิได้รับมรดกของนายเชย คือทรัพย์อันเป็นส่วนตัวเฉพาะนายเชยประเภทหนึ่ง และทรัพย์ที่นายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ในกองทรัพย์สินของหลวงมานิตฯ เป็นส่วนมรดกของนางชุบ อันที่จะตกได้แก่นายเชยอีกประเภทหนึ่งสำหรับทรัพย์ประเภทหนึ่งนั้น เห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ว่าทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 เป็นของนายเชยทั้งหมดส่วนทรัพย์ประเภท 2 ฟังว่า นางชุบมีสินเดิมรวมเป็นเงิน 1,380 บาทสินสมรสจำเลยเถียงว่า ไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ และหลายสิ่งได้มาเมื่อนางชุบตายแล้ว ซึ่งจำเลยจะนำสืบในเวลาพิจารณาดังนี้ไม่เรียกว่า จำเลยแสดงชัดแจ้งในคำให้การว่าปฏิเสธรายการใด ศาลฟังว่าสินสมรส คือ ที่ดินบ้านเรือน คือ ที่ดินโฉนดที่ 2240 และเรือนปั้นหยาหนึ่งหลังปรากฏว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำความตกลงกับจำเลยที่ 2, 3 ให้จำเลยที่ 2 เอาเงินเข้ากองมรดก 500 บาท เพื่อเอาที่ดินเป็นของตนและให้จำเลยที่ 3 เอาเงินเข้ากองมรดก 2,500 บาท เพื่อเอาเรือนเป็นของตน เรียกกันว่า เป็นการประมูลระหว่างทายาท ศาลฎีกาเห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยที่ 1 ไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดก ฉะนั้นจำเลยที่ 1 จึงมีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้าจัดการทรัพย์สินแทนจำเลยที่ 2, 3, 4 และนางชี ฉะนั้นการที่จัดทำกันโดยเรียกว่า ประมูลกันเองในระหว่างทายาทนั้น จึงมิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันนั้นเอง ราคาที่ต่างชำระในการประมูลจึงไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดก และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับที่ดินโฉนดที่ 2240 นั้น ก็ยังหาได้มีการทำหนังสือและจดทะเบียนการซื้อขายต่อพนักงานเจ้าหน้าที่อย่างใดไม่ ยังไม่เป็นการซื้อขาย จึงชี้ขาดว่า ที่ดินโฉนดที่ 2440 ยังคงเป็นทรัพย์สิน ในกองมรดกรายนี้อยู่ โดยให้จำเลยที่ 2 มีสิทธิเรียกเงินจำนวน500 บาทที่จ่ายเข้ากองมรดกคืนไป ส่วนสำหรับเรือนนั้นปรากฏว่าจำเลยที่ 3 รื้อไปหมดแล้ว ควรตั้งราคาตามที่โจทก์ตีราคามาท้ายฟ้องเพราะจำเลยไม่มีพยานผู้ชำนาญในการตีราคามาแสดงเป็นอย่างอื่นจึงกำหนดราคา 8,000 บาท ซึ่งจำเลยที่ 3 จะต้องส่งคืนเข้ากองมรดกหักเงิน 2,500 บาท ที่จำเลยที่ 3 ส่งเข้ากองมรดกไว้แล้ว ส่วนทรัพย์อย่างอื่น อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ ที่ปรากฏว่ามีการขายให้แก่บุคคลที่ 3 ไปแล้วนั้น ไม่ปรากฏว่ามีเหตุส่อความไม่สุจริต ควรถือเอาราคาที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้น ๆ ออกได้เงิน 2,000 บาท ที่หลวงมานิตฯ ได้ให้นายชื่นกู้ไปนั้นปรากฏว่าเป็นเงินของโจทก์ ฝ่ายจำเลยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นตัวแทนโจทก์โจทก์ต้องไปเรียกร้องจากลูกหนี้นั้นเอาเอง ศาลฎีกาเห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างหลวงมานิตฯ กับโจทก์นั้นก็ยังเป็นผัวเมียกันโดยพฤตินัยเมียมอบเงินให้อยู่ในกำมือผัวเพื่อหาผลประโยชน์ให้ หาใช่เป็นการตั้งตัวแทนให้ไปทำนิติกรรมให้กู้อย่างใดไม่ หลวงมานิตฯ จึงต้องรับผิดคืนเงิน 2,000 บาท ให้โจทก์โดยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นผู้ให้กู้ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงอยู่ เงินที่โจทก์มอบให้หลวงมานิตฯ ไว้นั้นเท่ากับเงินฝาก ซึ่งผู้รับฝากจำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672 จึงชี้ขาดว่าโจทก์มีสิทธิได้รับชำระเงิน 2,000 บาท จากกองมรดกด้วยจึงพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้โจทก์มีสิทธิแบ่งทรัพย์กองมรดกหลวงมานิตฯ ตามนัยที่กล่าวแล้วตามส่วนของโจทก์ด้วย(ประมูล สุวรรณศร-เลขวณิชธรรมวิทักษ์-มนูกิจวิมลอรรถ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์จากจำเลยในฐานที่จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของหลวงมานิตทุมามาน และจำเลยที่ 2 เป็นทายาทโดยกล่าวว่า(ก) เมื่อ 40 ปีมาแล้ว นางชุบ วิริยะมานิต บุตรีนายเชย วงษ์แพทย์ ซึ่งเป็นพี่สาวของโจทก์ร่วมบิดามารดาเดียวกัน ได้ทำการสมรสเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตทุมามาน โดยนางชูบมีทรัพย์สินเดิมตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 รวมราคา 1,380 บาท และได้มีสินสมรสเกิดขึ้นในระหว่างเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ ดังบัญชีหมายเลข 2 รวมราคา 50,113 บาท 64 สตางค์ เมื่อ พ.ศ. 2485 นางชุบถึงแก่กรรมนายเชย วงษ์แพทย์ บิดามีสิทธิควรได้รับมรดกนางชุบรวมเป็นเงิน12,873 บาท แต่หลวงมานิตฯ และนายเชยยังมิได้แบ่งปันกัน คงปกครองร่วมกันมาจนนายเชย วงษ์แพทย์ ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2488 โจทก์เป็นทายาทของนายเชยจึงขอรับมรดกแทนที่(ข) นอกจากทรัพย์มรดกนางชุบอันควรได้แก่นายเชยดังกล่าวแล้วนายเชยยังมีทรัพย์ส่วนตัว อันควรเป็นมรดกได้แก่โจทก์เก็บรักษาอยู่ในบ้านเรือนที่อยู่ร่วมกับหลวงมานิตฯ อีกดังบัญชีหมายเลข 3 รวมราคา 1,530 บาท(ค) เมื่อปีเศษมาแล้ว โจทก์ได้เป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ โดยมีพิธีสมรสทางศาสนาโรมันคาทอลิก และอยู่กินด้วยกันมาจนหลวงมานิตถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2488 ในระหว่างอยู่กินด้วยกันหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ไปให้นายชื่อกู้ 2,000 บาท และได้ยึดสร้อยทองคำไว้เป็นหลักประกัน นอกจากนี้หลวงมานิตยังได้เอาสร้อยข้อมือ สร้อยคอของโจทก์ไปเก็บไว้อีก 4 สาย ราคา 1,750 บาท ซึ่งกองมรดกหลวงมานิตฯ ต้องรับใช้ให้แก่โจทก์(ง) เมื่อหลวงมานิตฯ ถึงแก่กรรมลงแล้ว โจทก์ได้ออกเงินค่าทำศพสิ้นไป 552 บาท ตามบัญชี 4โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับจำเลยให้ใช้เงินตามฟ้องให้แก่โจทก์จำเลยต่อสู้ว่า นางชุบไม่มีสินเดิม ฟ้องขาดอายุความมรดกต่อสู้อย่างอื่นอีกหลายประการศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า(1) ไม่เชื่อว่านางชุบมีสินเดิม นางชุบจึงไม่มีสิทธิในส่วนสมรสของหลวงมานิตฯ โจทก์จึงไม่มีส่วนที่จะรับสินสมรสได้เช่นเดียวกัน(2) ฟังว่า ทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 บางรายการเป็นของนายเชย(3) เชื่อว่าหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ให้นายชื่นกู้ไป 2,000 บาทจริง และได้เก็บสร้อยของโจทก์ให้ตามบัญชีหมายเลข 5 อันดับ 2 จริง(4) ค่าทำศพ 552 บาทเชื่อว่า โจทก์ได้จ่ายจริงจึงพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีเท่าที่กล่าวในข้อ 2, 3, 4 ส่วนจำเลยที่ 1 เข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องหน้าที่ทนายความและโดยความเรียกร้องของจำเลยอื่นที่เป็นทายาทจึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวโจทก์และจำเลยที่ 2, 3, 4 ต่างอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย และพิพากษาแก้ว่า(1) ฟังว่านางชุบมีสินเดิม จึงมีสิทธิได้สินสมรส แต่ปรากฏว่านางชุบตายมาเกินกว่า 1 ปี นายเชยมิได้เรียกร้องขอส่วนแบ่งปันจากหลวงมานิตฯ คดีจึงขาดอายุความแล้ว(2) เรื่องทรัพย์นายเชย วินิจฉัยว่า ทรัพย์นายเชยมีมากกว่าที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยจึงพิพากษาแก้ว่า ให้จำเลยส่งทรัพย์หมายเลข 3 แก่โจทก์มากกว่าที่ศาลชั้นต้นพิพากษา นอกจากนั้นพิพากษายืนโจทก์ จำเลยฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า นางชุบมีสินเดิม ฉะนั้นเมื่อนางชุบตาย นางชุบจึงมีมรดก คือสินเดิมและสินสมรสส่วนของนางชุบ ส่วนประเด็นที่ว่า สิทธิของนายเชยบิดาจะรับมรดกนางชุบขาดอายุความมรดกแล้วหรือยังนั้น เห็นว่า การที่นายเชยบิดานางชุบและพ่อตาหลวงมานิตฯ บุตรเขย ได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวเดียวกับลูกสาวลูกเขยจนลูกสาวตายลง จนลูกเขยได้โจทก์ซึ่งเป็นลูกสาวคนเล็กเป็นเมียอีกคนหนึ่ง แม้ยังมิได้จดทะเบียนสมรส ก็จะยังถือไม่ได้ว่า นายเชยทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดกของนางชุบในอายุความล่วงเลย 1 ปี และเห็นว่านายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของในกองทรัพย์สินที่จำเลยอ้างว่าเป็นมรดกของหลวงมานิตฯ ทั้งหมดนั้นอยู่ด้วย โจทก์จึงมีสิทธิได้รับมรดกของนายเชย คือทรัพย์อันเป็นส่วนตัวเฉพาะนายเชยประเภทหนึ่ง และทรัพย์ที่นายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ในกองทรัพย์สินของหลวงมานิตฯ เป็นส่วนมรดกของนางชุบ อันที่จะตกได้แก่นายเชยอีกประเภทหนึ่งสำหรับทรัพย์ประเภทหนึ่งนั้น เห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ว่าทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 เป็นของนายเชยทั้งหมดส่วนทรัพย์ประเภท 2 ฟังว่า นางชุบมีสินเดิมรวมเป็นเงิน 1,380 บาทสินสมรสจำเลยเถียงว่า ไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ และหลายสิ่งได้มาเมื่อนางชุบตายแล้ว ซึ่งจำเลยจะนำสืบในเวลาพิจารณาดังนี้ไม่เรียกว่า จำเลยแสดงชัดแจ้งในคำให้การว่าปฏิเสธรายการใด ศาลฟังว่าสินสมรส คือ ที่ดินบ้านเรือน คือ ที่ดินโฉนดที่ 2240 และเรือนปั้นหยาหนึ่งหลังปรากฏว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำความตกลงกับจำเลยที่ 2, 3 ให้จำเลยที่ 2 เอาเงินเข้ากองมรดก 500 บาท เพื่อเอาที่ดินเป็นของตนและให้จำเลยที่ 3 เอาเงินเข้ากองมรดก 2,500 บาท เพื่อเอาเรือนเป็นของตน เรียกกันว่า เป็นการประมูลระหว่างทายาท ศาลฎีกาเห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยที่ 1 ไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดก ฉะนั้นจำเลยที่ 1 จึงมีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้าจัดการทรัพย์สินแทนจำเลยที่ 2, 3, 4 และนางชี ฉะนั้นการที่จัดทำกันโดยเรียกว่า ประมูลกันเองในระหว่างทายาทนั้น จึงมิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันนั้นเอง ราคาที่ต่างชำระในการประมูลจึงไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดก และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับที่ดินโฉนดที่ 2240 นั้น ก็ยังหาได้มีการทำหนังสือและจดทะเบียนการซื้อขายต่อพนักงานเจ้าหน้าที่อย่างใดไม่ ยังไม่เป็นการซื้อขาย จึงชี้ขาดว่า ที่ดินโฉนดที่ 2440 ยังคงเป็นทรัพย์สิน ในกองมรดกรายนี้อยู่ โดยให้จำเลยที่ 2 มีสิทธิเรียกเงินจำนวน500 บาทที่จ่ายเข้ากองมรดกคืนไป ส่วนสำหรับเรือนนั้นปรากฏว่าจำเลยที่ 3 รื้อไปหมดแล้ว ควรตั้งราคาตามที่โจทก์ตีราคามาท้ายฟ้องเพราะจำเลยไม่มีพยานผู้ชำนาญในการตีราคามาแสดงเป็นอย่างอื่นจึงกำหนดราคา 8,000 บาท ซึ่งจำเลยที่ 3 จะต้องส่งคืนเข้ากองมรดกหักเงิน 2,500 บาท ที่จำเลยที่ 3 ส่งเข้ากองมรดกไว้แล้ว ส่วนทรัพย์อย่างอื่น อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ ที่ปรากฏว่ามีการขายให้แก่บุคคลที่ 3 ไปแล้วนั้น ไม่ปรากฏว่ามีเหตุส่อความไม่สุจริต ควรถือเอาราคาที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้น ๆ ออกได้เงิน 2,000 บาท ที่หลวงมานิตฯ ได้ให้นายชื่นกู้ไปนั้นปรากฏว่าเป็นเงินของโจทก์ ฝ่ายจำเลยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นตัวแทนโจทก์โจทก์ต้องไปเรียกร้องจากลูกหนี้นั้นเอาเอง ศาลฎีกาเห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างหลวงมานิตฯ กับโจทก์นั้นก็ยังเป็นผัวเมียกันโดยพฤตินัยเมียมอบเงินให้อยู่ในกำมือผัวเพื่อหาผลประโยชน์ให้ หาใช่เป็นการตั้งตัวแทนให้ไปทำนิติกรรมให้กู้อย่างใดไม่ หลวงมานิตฯ จึงต้องรับผิดคืนเงิน 2,000 บาท ให้โจทก์โดยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นผู้ให้กู้ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงอยู่ เงินที่โจทก์มอบให้หลวงมานิตฯ ไว้นั้นเท่ากับเงินฝาก ซึ่งผู้รับฝากจำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672 จึงชี้ขาดว่าโจทก์มีสิทธิได้รับชำระเงิน 2,000 บาท จากกองมรดกด้วยจึงพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้โจทก์มีสิทธิแบ่งทรัพย์กองมรดกหลวงมานิตฯ ตามนัยที่กล่าวแล้วตามส่วนของโจทก์ด้วย ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1369/2493นางหลาบ วิริยะมานิตโจทก์พระยาปรีดานฤเบศร ผู้จัดการทรัพย์มรดกหลวงมานิตทุมามานจำเลยนางชุบ วิริยะมานิต ที่ 1 นายนันท์ ทรรทรานนท์ ทายาทผู้รับมรดก ที่ 2จำเลย ป.พ.พ. ม. 226, ม. 228, ม. 414, ม. 650, ม. 657, ม. 672, ม. 797, ม. 1637, ม. 1711, ม. 1745, ม. 1748, ม. 1755 ป.วิ.พ. ม. 177พ่อตาได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวกับลูกสาวลูกเขย จนลูกสาวตายลงแล้วได้ยกลูกสาวคนเล็กให้เป็นภริยาลูกเขยอีก ส่วนตนก็ยังคงอยู่ร่วม เป็นครัวเดียวกับลูกเขยต่อมา โดยไม่ขอแบ่ง หรือฟ้องขอแบ่งมรดกของลูกสาวคนแรกเกิน 1 ปี ก็ยังถือไม่ได้ว่า พ่อตาได้ทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดก ของลูกสาวคนแรกในอายุความล่วงเลยเกิน 1 ปี เพราะพฤติการณ์ดังกล่าว ย่อมถือได้ว่าพ่อตาได้เป็นเจ้าของในทรัพย์สินร่วมกับลูกเขยอยู่ด้วยทายาทด้วยกันบางคนขอให้ทนายความเข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องทรัพย์มรดกโดยลำพัง ถือว่าทนายนั้นไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดกแต่มีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้ามาจัดการทรัพย์สิน แทนทายาทผู้ที่ขอให้เข้ามาจัดการเท่านั้นทายาทด้วยกันทำความตกลงกันเองให้ทายาทคนหนึ่งเอาที่ดินของกองมรดกเป็นของตนโดยให้เอาเงินเข้ากองมรดกจำนวนหนึ่ง ดังนี้เรียกว่าเป็นการประมูลระหว่างทายาท มิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันเอง ฉะนั้นที่ดินนั้นยังคงเป็นทรัพย์สินในกองมรดกอยู่ ส่วนเงินจำนวนหนึ่งที่ทายาทผู้นั้นชำระในการประมูล ไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดกฉะนั้นถ้าในภายหลังเกิดมีการแบ่งที่ดินแปลงนี้กันใหม่ ทายาทผู้ชำระราคาในการประมูลไปแล้ว ย่อมมีสิทธิหักเงินจำนวน ที่ชำระไปแล้วคืนได้ถ้าได้มีการขายทรัพย์สินกองมรดกให้แก่บุคคลภายนอกแล้วและไม่ปรากฏว่ามีเหตุไม่สุจริตในการขาย ก็ควรต้องถือเอาจำนวนเงินที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้นๆออกได้ชายหญิงอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส หญิงมอบเงินให้กับชาย เพื่อให้หาผลประโยชน์ให้ ชายจึงเอาเงินนั้นไปให้คนอื่นกู้ดังนี้ หาใช่เป็นการตั้งชายเป็นตัวแทนไม่ กรณีดังนี้ชายต้องรับผิดคืนเงินนั้นให้หญิงโดยต้องถือว่า ชายเป็นผู้ให้กู้ ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงเงินที่หญิงมอบให้ชายไว้นั้น ก็เท่ากับเงินฝากซึ่งผู้รับฝาก จำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672จำเลยให้การว่า สินสมรสไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ บางสิ่งก็ได้มาภายหลังที่ภรรยาตายแล้ว ซึ่งจำเลยนำสืบเวลาพิจารณา ดังนี้ ไม่เป็นการแสดงให้ชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ในรายการใด จำเลยจะกล่าวเอาเองว่าจะนำสืบในเวลาพิจารณานั้นย่อมไม่ได้โจทก์ฟ้องเรียกทรัพย์จากจำเลยในฐานที่จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของหลวงมานิตทุมามาน และจำเลยที่ 2 เป็นทายาทโดยกล่าวว่า(ก) เมื่อ 40 ปีมาแล้ว นางชุบ วิริยะมานิต บุตรีนายเชย วงษ์แพทย์ ซึ่งเป็นพี่สาวของโจทก์ร่วมบิดามารดาเดียวกัน ได้ทำการสมรสเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตทุมามาน โดยนางชูบมีทรัพย์สินเดิมตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 รวมราคา 1,380 บาท และได้มีสินสมรสเกิดขึ้นในระหว่างเป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ ดังบัญชีหมายเลข 2 รวมราคา 50,113 บาท 64 สตางค์ เมื่อ พ.ศ. 2485 นางชุบถึงแก่กรรมนายเชย วงษ์แพทย์ บิดามีสิทธิควรได้รับมรดกนางชุบรวมเป็นเงิน12,873 บาท แต่หลวงมานิตฯ และนายเชยยังมิได้แบ่งปันกัน คงปกครองร่วมกันมาจนนายเชย วงษ์แพทย์ ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2488 โจทก์เป็นทายาทของนายเชยจึงขอรับมรดกแทนที่(ข) นอกจากทรัพย์มรดกนางชุบอันควรได้แก่นายเชยดังกล่าวแล้วนายเชยยังมีทรัพย์ส่วนตัว อันควรเป็นมรดกได้แก่โจทก์เก็บรักษาอยู่ในบ้านเรือนที่อยู่ร่วมกับหลวงมานิตฯ อีกดังบัญชีหมายเลข 3 รวมราคา 1,530 บาท(ค) เมื่อปีเศษมาแล้ว โจทก์ได้เป็นสามีภริยากับหลวงมานิตฯ โดยมีพิธีสมรสทางศาสนาโรมันคาทอลิก และอยู่กินด้วยกันมาจนหลวงมานิตถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2488 ในระหว่างอยู่กินด้วยกันหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ไปให้นายชื่อกู้ 2,000 บาท และได้ยึดสร้อยทองคำไว้เป็นหลักประกัน นอกจากนี้หลวงมานิตยังได้เอาสร้อยข้อมือ สร้อยคอของโจทก์ไปเก็บไว้อีก 4 สาย ราคา 1,750 บาท ซึ่งกองมรดกหลวงมานิตฯ ต้องรับใช้ให้แก่โจทก์(ง) เมื่อหลวงมานิตฯ ถึงแก่กรรมลงแล้ว โจทก์ได้ออกเงินค่าทำศพสิ้นไป 552 บาท ตามบัญชี 4โจทก์จึงฟ้องขอให้ศาลบังคับจำเลยให้ใช้เงินตามฟ้องให้แก่โจทก์จำเลยต่อสู้ว่า นางชุบไม่มีสินเดิม ฟ้องขาดอายุความมรดกต่อสู้อย่างอื่นอีกหลายประการศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า(1) ไม่เชื่อว่านางชุบมีสินเดิม นางชุบจึงไม่มีสิทธิในส่วนสมรสของหลวงมานิตฯ โจทก์จึงไม่มีส่วนที่จะรับสินสมรสได้เช่นเดียวกัน(2) ฟังว่า ทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 บางรายการเป็นของนายเชย(3) เชื่อว่าหลวงมานิตฯ ได้เอาเงินของโจทก์ให้นายชื่นกู้ไป 2,000 บาทจริง และได้เก็บสร้อยของโจทก์ให้ตามบัญชีหมายเลข 5 อันดับ 2 จริง(4) ค่าทำศพ 552 บาทเชื่อว่า โจทก์ได้จ่ายจริงจึงพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีเท่าที่กล่าวในข้อ 2, 3, 4 ส่วนจำเลยที่ 1 เข้ามาจัดการเกี่ยวข้องในเรื่องหน้าที่ทนายความและโดยความเรียกร้องของจำเลยอื่นที่เป็นทายาทจึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัวโจทก์และจำเลยที่ 2, 3, 4 ต่างอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย และพิพากษาแก้ว่า(1) ฟังว่านางชุบมีสินเดิม จึงมีสิทธิได้สินสมรส แต่ปรากฏว่านางชุบตายมาเกินกว่า 1 ปี นายเชยมิได้เรียกร้องขอส่วนแบ่งปันจากหลวงมานิตฯ คดีจึงขาดอายุความแล้ว(2) เรื่องทรัพย์นายเชย วินิจฉัยว่า ทรัพย์นายเชยมีมากกว่าที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยจึงพิพากษาแก้ว่า ให้จำเลยส่งทรัพย์หมายเลข 3 แก่โจทก์มากกว่าที่ศาลชั้นต้นพิพากษา นอกจากนั้นพิพากษายืนโจทก์ จำเลยฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า นางชุบมีสินเดิม ฉะนั้นเมื่อนางชุบตาย นางชุบจึงมีมรดก คือสินเดิมและสินสมรสส่วนของนางชุบ ส่วนประเด็นที่ว่า สิทธิของนายเชยบิดาจะรับมรดกนางชุบขาดอายุความมรดกแล้วหรือยังนั้น เห็นว่า การที่นายเชยบิดานางชุบและพ่อตาหลวงมานิตฯ บุตรเขย ได้ยกครัวมาอยู่ร่วมเป็นครอบครัวเดียวกับลูกสาวลูกเขยจนลูกสาวตายลง จนลูกเขยได้โจทก์ซึ่งเป็นลูกสาวคนเล็กเป็นเมียอีกคนหนึ่ง แม้ยังมิได้จดทะเบียนสมรส ก็จะยังถือไม่ได้ว่า นายเชยทอดทิ้งไม่ฟ้องร้องว่ากล่าวขอแบ่งมรดกของนางชุบในอายุความล่วงเลย 1 ปี และเห็นว่านายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของในกองทรัพย์สินที่จำเลยอ้างว่าเป็นมรดกของหลวงมานิตฯ ทั้งหมดนั้นอยู่ด้วย โจทก์จึงมีสิทธิได้รับมรดกของนายเชย คือทรัพย์อันเป็นส่วนตัวเฉพาะนายเชยประเภทหนึ่ง และทรัพย์ที่นายเชยมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ในกองทรัพย์สินของหลวงมานิตฯ เป็นส่วนมรดกของนางชุบ อันที่จะตกได้แก่นายเชยอีกประเภทหนึ่งสำหรับทรัพย์ประเภทหนึ่งนั้น เห็นพ้องกับศาลอุทธรณ์ว่าทรัพย์ตามบัญชีหมายเลข 3 เป็นของนายเชยทั้งหมดส่วนทรัพย์ประเภท 2 ฟังว่า นางชุบมีสินเดิมรวมเป็นเงิน 1,380 บาทสินสมรสจำเลยเถียงว่า ไม่มีตามบัญชีท้ายฟ้องโจทก์ และหลายสิ่งได้มาเมื่อนางชุบตายแล้ว ซึ่งจำเลยจะนำสืบในเวลาพิจารณาดังนี้ไม่เรียกว่า จำเลยแสดงชัดแจ้งในคำให้การว่าปฏิเสธรายการใด ศาลฟังว่าสินสมรส คือ ที่ดินบ้านเรือน คือ ที่ดินโฉนดที่ 2240 และเรือนปั้นหยาหนึ่งหลังปรากฏว่า จำเลยที่ 1 ได้ทำความตกลงกับจำเลยที่ 2, 3 ให้จำเลยที่ 2 เอาเงินเข้ากองมรดก 500 บาท เพื่อเอาที่ดินเป็นของตนและให้จำเลยที่ 3 เอาเงินเข้ากองมรดก 2,500 บาท เพื่อเอาเรือนเป็นของตน เรียกกันว่า เป็นการประมูลระหว่างทายาท ศาลฎีกาเห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยที่ 1 ไม่ใช่ผู้จัดการมรดกอันจะมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีจัดการและปันมรดก ฉะนั้นจำเลยที่ 1 จึงมีฐานะเพียงแต่เป็นผู้เข้าจัดการทรัพย์สินแทนจำเลยที่ 2, 3, 4 และนางชี ฉะนั้นการที่จัดทำกันโดยเรียกว่า ประมูลกันเองในระหว่างทายาทนั้น จึงมิใช่เป็นการขายทรัพย์มรดกให้พ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกไปได้ หากเป็นการแบ่งมรดกกันนั้นเอง ราคาที่ต่างชำระในการประมูลจึงไม่กลายเป็นทรัพย์สินกองมรดก และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับที่ดินโฉนดที่ 2240 นั้น ก็ยังหาได้มีการทำหนังสือและจดทะเบียนการซื้อขายต่อพนักงานเจ้าหน้าที่อย่างใดไม่ ยังไม่เป็นการซื้อขาย จึงชี้ขาดว่า ที่ดินโฉนดที่ 2440 ยังคงเป็นทรัพย์สิน ในกองมรดกรายนี้อยู่ โดยให้จำเลยที่ 2 มีสิทธิเรียกเงินจำนวน500 บาทที่จ่ายเข้ากองมรดกคืนไป ส่วนสำหรับเรือนนั้นปรากฏว่าจำเลยที่ 3 รื้อไปหมดแล้ว ควรตั้งราคาตามที่โจทก์ตีราคามาท้ายฟ้องเพราะจำเลยไม่มีพยานผู้ชำนาญในการตีราคามาแสดงเป็นอย่างอื่นจึงกำหนดราคา 8,000 บาท ซึ่งจำเลยที่ 3 จะต้องส่งคืนเข้ากองมรดกหักเงิน 2,500 บาท ที่จำเลยที่ 3 ส่งเข้ากองมรดกไว้แล้ว ส่วนทรัพย์อย่างอื่น อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ ที่ปรากฏว่ามีการขายให้แก่บุคคลที่ 3 ไปแล้วนั้น ไม่ปรากฏว่ามีเหตุส่อความไม่สุจริต ควรถือเอาราคาที่ขายได้นั้นเป็นกองมรดกโดยหักค่าใช้จ่ายในการนั้น ๆ ออกได้เงิน 2,000 บาท ที่หลวงมานิตฯ ได้ให้นายชื่นกู้ไปนั้นปรากฏว่าเป็นเงินของโจทก์ ฝ่ายจำเลยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นตัวแทนโจทก์โจทก์ต้องไปเรียกร้องจากลูกหนี้นั้นเอาเอง ศาลฎีกาเห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างหลวงมานิตฯ กับโจทก์นั้นก็ยังเป็นผัวเมียกันโดยพฤตินัยเมียมอบเงินให้อยู่ในกำมือผัวเพื่อหาผลประโยชน์ให้ หาใช่เป็นการตั้งตัวแทนให้ไปทำนิติกรรมให้กู้อย่างใดไม่ หลวงมานิตฯ จึงต้องรับผิดคืนเงิน 2,000 บาท ให้โจทก์โดยถือว่าหลวงมานิตฯ เป็นผู้ให้กู้ย่อมมีสิทธิและความรับผิดต่อผู้กู้โดยตรงอยู่ เงินที่โจทก์มอบให้หลวงมานิตฯ ไว้นั้นเท่ากับเงินฝาก ซึ่งผู้รับฝากจำต้องคืนให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 672 จึงชี้ขาดว่าโจทก์มีสิทธิได้รับชำระเงิน 2,000 บาท จากกองมรดกด้วยจึงพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ให้โจทก์มีสิทธิแบ่งทรัพย์กองมรดกหลวงมานิตฯ ตามนัยที่กล่าวแล้วตามส่วนของโจทก์ด้วย(ประมูล สุวรรณศร-เลขวณิชธรรมวิทักษ์-มนูกิจวิมลอรรถ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ