คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5169/2533หลักกฎหมาย: การที่จำเลยครอบครองทรัพย์สินที่เป็นมรดกของเจ้ามรดกในฐานะทายาทและในฐานะผู้จัดการมรดก ถือได้ว่า เป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยยกอายุความ 1 ปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754มาใช้บังคับมิได้ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้ ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดี ย่อมตก อยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี เมื่อโจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา การที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมาย.โจทก์ฟ้อง ขอให้พิพากษาว่าพินัยกรรมของนางอบเชย สุวรรณกรและการใดที่ได้มีการจัดทำไปตามพินัยกรรมดังกล่าวเป็นโมฆะ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 คืนมรดกของนางอบเชย สุวรรณกร ให้แก่โจทก์4,950,000 บาท และแบ่งทรัพย์สินอันเป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ครอบครองแทนให้โจทก์คิดเป็นเงิน 3,300,000บาท ถ้าไม่สามารถแบ่งทรัพย์สินดังกล่าวออกได้ ให้นำทรัพย์สินขายทอดตลาดเอาเงินมาแบ่งให้โจทก์ตามส่วน หากจำเลยไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การต่อสู้คดีนางเกษณี ทรรภลักษณ์ ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นอนุญาตให้นางเกษณี ทรรภลักษณ์ ผู้ร้องเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วม ร่วมกันแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 5056 และ 3032 แขวงบางขุนพรหม เขตพระนครพร้อมสิ่งก่อสร้างตึกแถวกับที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี (บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ให้แก่โจทก์ 1 ใน 10 ส่วนถ้าไม่สามารถแบ่งได้ให้นำทรัพย์สินดังกล่าวขายทอดตลาดเอาเงินแบ่งให้โจทก์ตามส่วนแต่ทั้งนี้ไม่เกิน 3,300,000 บาท ตามที่โจทก์ขอ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าพลจัตวาหลวงราญปฏิเวช และนางอบเชยเป็นสามีภริยากันโดยชอบด้วยกฎมหายก่อนปี พ.ศ. 2478 มีบุตรด้วยกัน 4 คน คือจำเลยร่วมจำเลยที่ 1 ที่ 2 และโจทก์ปี พ.ศ. 2501 โจทก์แต่งงานแล้วไปพักอยู่กับสามีที่บ้านถนนสาธร เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2504พลจัตวาหลวงราญปฏิเวชถึงแก่กรรมโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ และไม่มีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาท นางอบเชยครอบครองทรัพย์สินได้ตลอดมาปี พ.ศ. 2507 โจทก์ล้มลงศีรษะฟาดพื้นคอนกรีต เป็นโรคลมบ้าหมู มีอาการชัก ปี พ.ศ. 2511 โจทก์หย่ากับสามีและมาพักอาศัยอยู่กับนางอบเชยที่บ้านถนนสุโขทัย วันที่ 29 เมษายน 2515 นางอบเชยถึงแก่กรรม นางอบเชยได้ทำพินัยกรรมไว้ โจทก์ไม่มีชื่อเป็นผู้รับพินัยกรรมของนางอบเชย และไม่มีสิทธิรับมรดกในส่วนของนางอบเชย จำเลยที่ 1 และที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของนางอบเชยตามคำสั่งศาลชั้นต้น ลงวันที่ 5 กันยายน 2515 ในระหว่างที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดก จำเลยร่วมยื่นคำร้องคัดค้าน จำเลยที่ 2ได้ตกลงโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี(บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินดังกล่าวซึ่งเป็นทรัพย์พิพาทในคดีนี้ที่จำเลยที่ 2 ได้รับมรดกตามพินัยกรรมของนางอบเชย แลกเปลี่ยนกับที่ดินโฉนดเลขที่ 2230แขวงสวนจิตรลดา (ดุสิต) เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินเฉพาะส่วนของจำเลยร่วมจำเลยร่วมจึงได้ถอนคำร้องคัดค้านไป...ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชแทนโจทก์หรือไม่ และคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ดังได้วินิจฉัยไว้แล้วว่า นางอบเชยได้ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชไว้แทนโจทก์ด้วยแล้ว ต่อมาเมื่อนางอบเชยถึงแก่กรรม จำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ได้ครอบครองทรัพย์สินไว้ทั้งหมดรวมทั้งทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงรายปฏิเวชที่ยังไม่ได้แบ่งปันด้วย การที่จำเลยที่ 1ที่ 2 ครอบครองทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับมิได้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ และปรากฏว่าการแลกเปลี่ยนทรัพย์มรดกระหว่างจำเลยที่ 1 ที่ 2 กับจำเลยร่วมซึ่งกันและกันนั้นโจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของร่วมมิได้รู้เห็นยินยอมด้วย การแลกเปลี่ยนที่ดินดังกล่าวจึงไม่ผูกพันโจทก์...ปัญหาข้อสุดท้ายมีว่า ค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งนั้นชอบหรือไม่ จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า โจทก์ได้รับอนุญาตให้ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา โจทก์ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม เมื่อจำเลยแพ้คดีจึงไม่มีค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนโจทก์ เห็นว่า ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีย่อมตกอยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี คดีนี้โจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา ที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5169/2533นาง นวลศรี สุวรรณกรโจทก์นาง สุวลี สวัสดิ์บุ รี กับพวกจำเลยจำเลยร่วมจำเลยนาง เกษณี ทรรภลักษณ์ หรือ สุวรรณกรจำเลย ป.พ.พ. ม. 1754 ป.วิ.พ. ม. 158, ม. 161การที่จำเลยครอบครองทรัพย์สินที่เป็นมรดกของเจ้ามรดกในฐานะทายาทและในฐานะผู้จัดการมรดก ถือได้ว่า เป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยยกอายุความ 1 ปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754มาใช้บังคับมิได้ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้ ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดี ย่อมตก อยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี เมื่อโจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา การที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมาย.โจทก์ฟ้อง ขอให้พิพากษาว่าพินัยกรรมของนางอบเชย สุวรรณกรและการใดที่ได้มีการจัดทำไปตามพินัยกรรมดังกล่าวเป็นโมฆะ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 คืนมรดกของนางอบเชย สุวรรณกร ให้แก่โจทก์4,950,000 บาท และแบ่งทรัพย์สินอันเป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ครอบครองแทนให้โจทก์คิดเป็นเงิน 3,300,000บาท ถ้าไม่สามารถแบ่งทรัพย์สินดังกล่าวออกได้ ให้นำทรัพย์สินขายทอดตลาดเอาเงินมาแบ่งให้โจทก์ตามส่วน หากจำเลยไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การต่อสู้คดีนางเกษณี ทรรภลักษณ์ ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นอนุญาตให้นางเกษณี ทรรภลักษณ์ ผู้ร้องเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วม ร่วมกันแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 5056 และ 3032 แขวงบางขุนพรหม เขตพระนครพร้อมสิ่งก่อสร้างตึกแถวกับที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี (บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ให้แก่โจทก์ 1 ใน 10 ส่วนถ้าไม่สามารถแบ่งได้ให้นำทรัพย์สินดังกล่าวขายทอดตลาดเอาเงินแบ่งให้โจทก์ตามส่วนแต่ทั้งนี้ไม่เกิน 3,300,000 บาท ตามที่โจทก์ขอ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าพลจัตวาหลวงราญปฏิเวช และนางอบเชยเป็นสามีภริยากันโดยชอบด้วยกฎมหายก่อนปี พ.ศ. 2478 มีบุตรด้วยกัน 4 คน คือจำเลยร่วมจำเลยที่ 1 ที่ 2 และโจทก์ปี พ.ศ. 2501 โจทก์แต่งงานแล้วไปพักอยู่กับสามีที่บ้านถนนสาธร เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2504พลจัตวาหลวงราญปฏิเวชถึงแก่กรรมโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ และไม่มีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาท นางอบเชยครอบครองทรัพย์สินได้ตลอดมาปี พ.ศ. 2507 โจทก์ล้มลงศีรษะฟาดพื้นคอนกรีต เป็นโรคลมบ้าหมู มีอาการชัก ปี พ.ศ. 2511 โจทก์หย่ากับสามีและมาพักอาศัยอยู่กับนางอบเชยที่บ้านถนนสุโขทัย วันที่ 29 เมษายน 2515 นางอบเชยถึงแก่กรรม นางอบเชยได้ทำพินัยกรรมไว้ โจทก์ไม่มีชื่อเป็นผู้รับพินัยกรรมของนางอบเชย และไม่มีสิทธิรับมรดกในส่วนของนางอบเชย จำเลยที่ 1 และที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของนางอบเชยตามคำสั่งศาลชั้นต้น ลงวันที่ 5 กันยายน 2515 ในระหว่างที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดก จำเลยร่วมยื่นคำร้องคัดค้าน จำเลยที่ 2ได้ตกลงโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี(บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินดังกล่าวซึ่งเป็นทรัพย์พิพาทในคดีนี้ที่จำเลยที่ 2 ได้รับมรดกตามพินัยกรรมของนางอบเชย แลกเปลี่ยนกับที่ดินโฉนดเลขที่ 2230แขวงสวนจิตรลดา (ดุสิต) เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินเฉพาะส่วนของจำเลยร่วมจำเลยร่วมจึงได้ถอนคำร้องคัดค้านไป...ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชแทนโจทก์หรือไม่ และคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ดังได้วินิจฉัยไว้แล้วว่า นางอบเชยได้ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชไว้แทนโจทก์ด้วยแล้ว ต่อมาเมื่อนางอบเชยถึงแก่กรรม จำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ได้ครอบครองทรัพย์สินไว้ทั้งหมดรวมทั้งทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงรายปฏิเวชที่ยังไม่ได้แบ่งปันด้วย การที่จำเลยที่ 1ที่ 2 ครอบครองทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับมิได้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ และปรากฏว่าการแลกเปลี่ยนทรัพย์มรดกระหว่างจำเลยที่ 1 ที่ 2 กับจำเลยร่วมซึ่งกันและกันนั้นโจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของร่วมมิได้รู้เห็นยินยอมด้วย การแลกเปลี่ยนที่ดินดังกล่าวจึงไม่ผูกพันโจทก์...ปัญหาข้อสุดท้ายมีว่า ค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งนั้นชอบหรือไม่ จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า โจทก์ได้รับอนุญาตให้ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา โจทก์ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม เมื่อจำเลยแพ้คดีจึงไม่มีค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนโจทก์ เห็นว่า ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีย่อมตกอยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี คดีนี้โจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา ที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว..."พิพากษายืน.(ชุม สุกแสงเปล่ง-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง-มนู วงศ์แสงจันทร์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุผู้จัดการมรดก มิใช่จัดการทรัพย์มรดกเพื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยเฉพาะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1719 และ 1720 บัญญัติให้ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ทำตามคำสั่งแห่งพินัยกรรม จัดการมรดกทั่วไปและแบ่งปันทรัพย์มรดกทั้งยังต้องรับผิดต่อทายาทอีกด้วย ผู้จัดการมรดกย่อมเป็นตัวแทนของทายาททั้งปวงทายาทไม่จำต้องครอบครองมรดกเพราะผู้จัดการมรดกครอบครองแทนอยู่แล้ว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่364/2509) การที่ผู้จัดการมรดกครอบครองทรัพย์มรดกจึงเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1745,1748 ประกอบด้วยมาตรา 1368 ดังนั้น ผู้จัดการมรดกจึงไม่สามารถยกอายุความ 1 ปี ตามมาตรา 1754 มาใช้บังคับได้ซึ่งในเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในแนวเดียวกันคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4338/2531 โจทก์ทั้งห้าในฐานะทายาทฟ้องจำเลยทั้งสอง ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกและปกครองทรัพย์มรดกแทนทายาทอื่น ขอแบ่งทรัพย์มรดก แม้จะฟ้องคดีเกิน 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย จำเลยทั้งสองก็จะยกอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3254/2428(ประชุมใหญ่) การที่จำเลยยื่นคำร้องขอจัดการมรดกเกี่ยวกับที่ดินพิพาททั้งสองแปลงตามที่โจทก์ขอแบ่ง แสดงว่าที่ดินพิพาทดังกล่าวเป็นทรัพย์สินในกองมรดกซึ่งอยู่ระหว่างจัดการมรดก ถึงแม้ว่าจำเลยจะครอบครองที่พิพาทนั้นตั้งแต่เจ้ามรดกถึงแก่กรรมแต่ผู้เดียว ก็เป็นการครอบครองทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกที่ยังไม่ได้แบางปันกัน และต่อมาจำเลยก็ได้เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ดังนั้น การที่จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วยจำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทขจองเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์พิพาทจากจำเลยได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2537/2527 ว. เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล แต่ยังจัดการมรดกไม่เสร็จก็ตายเสียก่อน จำเลยได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้จัดการมรดกแทนและยังจัดการไม่เสร็จ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทก็ฟ้องขอแบ่งทรัพย์มรดกเป็นคดีนี้ การที่ ว. ก็ดี จำเลยก็ดี ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกครอบครองทรัพย์มรดกในระหว่างจัดการ ถือว่าครอบครองแทนทายาท มีหน้าที่ต้องแบ่งทรัพย์มรดกแก่ทายาทถือได้ว่าทายาทได้ครอบครอบทรัพย์มรดกแล้วตราบเท่าที่ยังอยู่ในระหว่างจัดการมรดกฉะนั้น คดีของโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ (อ้างฎีกาที่ 1589/2509) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3742/2525 มรดกอยู่ในระหว่างจัดการแบ่งให้แก่ทายาท จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกและปกครองทรัพย์มรดกแทนทายาทอื่นต่อมาจำเลยที่ 1 โอนทรัพย์มรดกไปเป็นของจำเลยทั้งห้า โจทก์ฟ้องคดีแม้จะเกิน 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย คดีก็ไม่ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3330/2525 การที่จำเลยยื่นคำร้องต่อศาลขอจัดการมรดกเกี่ยวกับที่ดินพิพาทสองแปลงตามที่โจทก์ขอแบ่งแสดงว่าที่ดินทั้งสองแปลงเป็นทรัพย์สินในกองมรดกของ ผ. ซึ่งอยู่ระหว่างจัดการมรดก ถึงแม้ว่าจำเลยจะครอบครองที่ดินดังกล่าวตั้งแต่ ผ. ตายแต่ผู้เดียวดังนี้จำเลยให้การ ก็เป็นการครอบครองทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกที่ยังไม่ได้แบ่งปันกัน และต่อมาจำเลยก็ได้เป็นผู้จัดการมรดก ดังนั้นที่จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทในฐานะทายาทและในฐานะผู้จัดการมรดก ถือได้ว่าเป็นการครอบครองทายาทอื่นด้วยจำเลยจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 มาใช้ไม่ได้ โจทก์ซึ่งมีสิทธิรับมรดกแทนที่ของทายาทของผ. เจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งจากจำเลยได้ แต่อย่างไรก็ตาม ทายาทมีสิทธิฟ้องผู้จัดการมรดกเกี่ยวกับการจัดการมรดกภายในกำหนด 5 ปี นับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3174/2526 จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล โดยจำเลยอ้างว่าไม่มีพินัยกรรม ถ้าปรากฏว่าเจ้ามรดกได้ทำพินักยรมไว้ โจทก์ซึ่งเป็นผู้รับพินัยกรรมก็เป็นทายาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1603 จำเลยซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทตามมาตรา 1720 โดยลักษณะตัวแทนตัวการ การที่จำเลยครอบครองทรัพย์มรดกในระหว่างจัดการ ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาท จำเลยจะยกอายุความตามมาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้ทายาทไม่ได้ ดังนั้น โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกไม่เกินกว่าห้าปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลงตามมาตรา 1733 วรรคสอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1415/2512 คดีที่มีจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกโจทก์ซึ่งเป็นทายาทฟ้องเรียกทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกจากจำเลยจำเลยจะยกอายุความมรดก 1 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์หาไม่ได้ เพราะกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความเกี่ยวกับการจัดการมรดกที่ผู้จัดการมรดกจะต้องรับผิดต่อทายาทไว้โดยเฉพาะแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1733 วรรคสอง ซึ่งมีกำหนด 5 ปี จำเลยมีสิทธิยกอายุความ5 ปีนี้เท่านั้นขึ้นต่อสู้โจทก์ คมกริชพรหมพันธ์ใจ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้อง ขอให้พิพากษาว่าพินัยกรรมของนางอบเชย สุวรรณกรและการใดที่ได้มีการจัดทำไปตามพินัยกรรมดังกล่าวเป็นโมฆะ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 คืนมรดกของนางอบเชย สุวรรณกร ให้แก่โจทก์4,950,000 บาท และแบ่งทรัพย์สินอันเป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ครอบครองแทนให้โจทก์คิดเป็นเงิน 3,300,000บาท ถ้าไม่สามารถแบ่งทรัพย์สินดังกล่าวออกได้ ให้นำทรัพย์สินขายทอดตลาดเอาเงินมาแบ่งให้โจทก์ตามส่วน หากจำเลยไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การต่อสู้คดีนางเกษณี ทรรภลักษณ์ ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นอนุญาตให้นางเกษณี ทรรภลักษณ์ ผู้ร้องเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วม ร่วมกันแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 5056 และ 3032 แขวงบางขุนพรหม เขตพระนครพร้อมสิ่งก่อสร้างตึกแถวกับที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี (บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ให้แก่โจทก์ 1 ใน 10 ส่วนถ้าไม่สามารถแบ่งได้ให้นำทรัพย์สินดังกล่าวขายทอดตลาดเอาเงินแบ่งให้โจทก์ตามส่วนแต่ทั้งนี้ไม่เกิน 3,300,000 บาท ตามที่โจทก์ขอ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าพลจัตวาหลวงราญปฏิเวช และนางอบเชยเป็นสามีภริยากันโดยชอบด้วยกฎมหายก่อนปี พ.ศ. 2478 มีบุตรด้วยกัน 4 คน คือจำเลยร่วมจำเลยที่ 1 ที่ 2 และโจทก์ปี พ.ศ. 2501 โจทก์แต่งงานแล้วไปพักอยู่กับสามีที่บ้านถนนสาธร เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2504พลจัตวาหลวงราญปฏิเวชถึงแก่กรรมโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ และไม่มีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาท นางอบเชยครอบครองทรัพย์สินได้ตลอดมาปี พ.ศ. 2507 โจทก์ล้มลงศีรษะฟาดพื้นคอนกรีต เป็นโรคลมบ้าหมู มีอาการชัก ปี พ.ศ. 2511 โจทก์หย่ากับสามีและมาพักอาศัยอยู่กับนางอบเชยที่บ้านถนนสุโขทัย วันที่ 29 เมษายน 2515 นางอบเชยถึงแก่กรรม นางอบเชยได้ทำพินัยกรรมไว้ โจทก์ไม่มีชื่อเป็นผู้รับพินัยกรรมของนางอบเชย และไม่มีสิทธิรับมรดกในส่วนของนางอบเชย จำเลยที่ 1 และที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของนางอบเชยตามคำสั่งศาลชั้นต้น ลงวันที่ 5 กันยายน 2515 ในระหว่างที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดก จำเลยร่วมยื่นคำร้องคัดค้าน จำเลยที่ 2ได้ตกลงโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี(บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินดังกล่าวซึ่งเป็นทรัพย์พิพาทในคดีนี้ที่จำเลยที่ 2 ได้รับมรดกตามพินัยกรรมของนางอบเชย แลกเปลี่ยนกับที่ดินโฉนดเลขที่ 2230แขวงสวนจิตรลดา (ดุสิต) เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินเฉพาะส่วนของจำเลยร่วมจำเลยร่วมจึงได้ถอนคำร้องคัดค้านไป...ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชแทนโจทก์หรือไม่ และคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ดังได้วินิจฉัยไว้แล้วว่า นางอบเชยได้ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชไว้แทนโจทก์ด้วยแล้ว ต่อมาเมื่อนางอบเชยถึงแก่กรรม จำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ได้ครอบครองทรัพย์สินไว้ทั้งหมดรวมทั้งทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงรายปฏิเวชที่ยังไม่ได้แบ่งปันด้วย การที่จำเลยที่ 1ที่ 2 ครอบครองทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับมิได้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ และปรากฏว่าการแลกเปลี่ยนทรัพย์มรดกระหว่างจำเลยที่ 1 ที่ 2 กับจำเลยร่วมซึ่งกันและกันนั้นโจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของร่วมมิได้รู้เห็นยินยอมด้วย การแลกเปลี่ยนที่ดินดังกล่าวจึงไม่ผูกพันโจทก์...ปัญหาข้อสุดท้ายมีว่า ค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งนั้นชอบหรือไม่ จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า โจทก์ได้รับอนุญาตให้ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา โจทก์ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม เมื่อจำเลยแพ้คดีจึงไม่มีค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนโจทก์ เห็นว่า ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีย่อมตกอยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี คดีนี้โจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา ที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5169/2533นาง นวลศรี สุวรรณกรโจทก์นาง สุวลี สวัสดิ์บุ รี กับพวกจำเลยจำเลยร่วมจำเลยนาง เกษณี ทรรภลักษณ์ หรือ สุวรรณกรจำเลย ป.พ.พ. ม. 1754 ป.วิ.พ. ม. 158, ม. 161การที่จำเลยครอบครองทรัพย์สินที่เป็นมรดกของเจ้ามรดกในฐานะทายาทและในฐานะผู้จัดการมรดก ถือได้ว่า เป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยยกอายุความ 1 ปี ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754มาใช้บังคับมิได้ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้ ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดี ย่อมตก อยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี เมื่อโจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา การที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมาย.โจทก์ฟ้อง ขอให้พิพากษาว่าพินัยกรรมของนางอบเชย สุวรรณกรและการใดที่ได้มีการจัดทำไปตามพินัยกรรมดังกล่าวเป็นโมฆะ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 คืนมรดกของนางอบเชย สุวรรณกร ให้แก่โจทก์4,950,000 บาท และแบ่งทรัพย์สินอันเป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ครอบครองแทนให้โจทก์คิดเป็นเงิน 3,300,000บาท ถ้าไม่สามารถแบ่งทรัพย์สินดังกล่าวออกได้ ให้นำทรัพย์สินขายทอดตลาดเอาเงินมาแบ่งให้โจทก์ตามส่วน หากจำเลยไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การต่อสู้คดีนางเกษณี ทรรภลักษณ์ ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นอนุญาตให้นางเกษณี ทรรภลักษณ์ ผู้ร้องเข้าเป็นจำเลยร่วมศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วม ร่วมกันแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 5056 และ 3032 แขวงบางขุนพรหม เขตพระนครพร้อมสิ่งก่อสร้างตึกแถวกับที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี (บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ให้แก่โจทก์ 1 ใน 10 ส่วนถ้าไม่สามารถแบ่งได้ให้นำทรัพย์สินดังกล่าวขายทอดตลาดเอาเงินแบ่งให้โจทก์ตามส่วนแต่ทั้งนี้ไม่เกิน 3,300,000 บาท ตามที่โจทก์ขอ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าพลจัตวาหลวงราญปฏิเวช และนางอบเชยเป็นสามีภริยากันโดยชอบด้วยกฎมหายก่อนปี พ.ศ. 2478 มีบุตรด้วยกัน 4 คน คือจำเลยร่วมจำเลยที่ 1 ที่ 2 และโจทก์ปี พ.ศ. 2501 โจทก์แต่งงานแล้วไปพักอยู่กับสามีที่บ้านถนนสาธร เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2504พลจัตวาหลวงราญปฏิเวชถึงแก่กรรมโดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ และไม่มีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาท นางอบเชยครอบครองทรัพย์สินได้ตลอดมาปี พ.ศ. 2507 โจทก์ล้มลงศีรษะฟาดพื้นคอนกรีต เป็นโรคลมบ้าหมู มีอาการชัก ปี พ.ศ. 2511 โจทก์หย่ากับสามีและมาพักอาศัยอยู่กับนางอบเชยที่บ้านถนนสุโขทัย วันที่ 29 เมษายน 2515 นางอบเชยถึงแก่กรรม นางอบเชยได้ทำพินัยกรรมไว้ โจทก์ไม่มีชื่อเป็นผู้รับพินัยกรรมของนางอบเชย และไม่มีสิทธิรับมรดกในส่วนของนางอบเชย จำเลยที่ 1 และที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของนางอบเชยตามคำสั่งศาลชั้นต้น ลงวันที่ 5 กันยายน 2515 ในระหว่างที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 ยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดก จำเลยร่วมยื่นคำร้องคัดค้าน จำเลยที่ 2ได้ตกลงโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 4049 และ 8478 แขวงถนนนครไชยศรี(บางกระบือ) เขตดุสิต (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินดังกล่าวซึ่งเป็นทรัพย์พิพาทในคดีนี้ที่จำเลยที่ 2 ได้รับมรดกตามพินัยกรรมของนางอบเชย แลกเปลี่ยนกับที่ดินโฉนดเลขที่ 2230แขวงสวนจิตรลดา (ดุสิต) เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างในที่ดินเฉพาะส่วนของจำเลยร่วมจำเลยร่วมจึงได้ถอนคำร้องคัดค้านไป...ปัญหาต่อไปมีว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชแทนโจทก์หรือไม่ และคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ดังได้วินิจฉัยไว้แล้วว่า นางอบเชยได้ครอบครองทรัพย์มรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชไว้แทนโจทก์ด้วยแล้ว ต่อมาเมื่อนางอบเชยถึงแก่กรรม จำเลยที่ 1 ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ได้ครอบครองทรัพย์สินไว้ทั้งหมดรวมทั้งทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงรายปฏิเวชที่ยังไม่ได้แบ่งปันด้วย การที่จำเลยที่ 1ที่ 2 ครอบครองทรัพย์สินส่วนที่เป็นมรดกของพลจัตวาหลวงราญปฏิเวชในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วย จำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับมิได้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินพิพาทจากจำเลยได้คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ และปรากฏว่าการแลกเปลี่ยนทรัพย์มรดกระหว่างจำเลยที่ 1 ที่ 2 กับจำเลยร่วมซึ่งกันและกันนั้นโจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของร่วมมิได้รู้เห็นยินยอมด้วย การแลกเปลี่ยนที่ดินดังกล่าวจึงไม่ผูกพันโจทก์...ปัญหาข้อสุดท้ายมีว่า ค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งนั้นชอบหรือไม่ จำเลยที่ 2 ฎีกาว่า โจทก์ได้รับอนุญาตให้ดำเนินคดีอย่างคนอนาถา โจทก์ไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม เมื่อจำเลยแพ้คดีจึงไม่มีค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้แทนโจทก์ เห็นว่า ความรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีย่อมตกอยู่แก่ฝ่ายที่แพ้คดี คดีนี้โจทก์เป็นฝ่ายชนะคดี ศาลชั้นต้นให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ แต่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถา ที่ศาลชั้นต้นให้ฝ่ายจำเลยชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่โจทก์ได้รับยกเว้นให้ฟ้องคดีอย่างคนอนาถากับให้ชำระต่อศาลในนามโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 158 จึงชอบด้วยกฎหมายแล้ว..."พิพากษายืน.(ชุม สุกแสงเปล่ง-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง-มนู วงศ์แสงจันทร์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุผู้จัดการมรดก มิใช่จัดการทรัพย์มรดกเพื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยเฉพาะประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1719 และ 1720 บัญญัติให้ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ทำตามคำสั่งแห่งพินัยกรรม จัดการมรดกทั่วไปและแบ่งปันทรัพย์มรดกทั้งยังต้องรับผิดต่อทายาทอีกด้วย ผู้จัดการมรดกย่อมเป็นตัวแทนของทายาททั้งปวงทายาทไม่จำต้องครอบครองมรดกเพราะผู้จัดการมรดกครอบครองแทนอยู่แล้ว (คำพิพากษาศาลฎีกาที่364/2509) การที่ผู้จัดการมรดกครอบครองทรัพย์มรดกจึงเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1745,1748 ประกอบด้วยมาตรา 1368 ดังนั้น ผู้จัดการมรดกจึงไม่สามารถยกอายุความ 1 ปี ตามมาตรา 1754 มาใช้บังคับได้ซึ่งในเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในแนวเดียวกันคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4338/2531 โจทก์ทั้งห้าในฐานะทายาทฟ้องจำเลยทั้งสอง ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกและปกครองทรัพย์มรดกแทนทายาทอื่น ขอแบ่งทรัพย์มรดก แม้จะฟ้องคดีเกิน 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย จำเลยทั้งสองก็จะยกอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3254/2428(ประชุมใหญ่) การที่จำเลยยื่นคำร้องขอจัดการมรดกเกี่ยวกับที่ดินพิพาททั้งสองแปลงตามที่โจทก์ขอแบ่ง แสดงว่าที่ดินพิพาทดังกล่าวเป็นทรัพย์สินในกองมรดกซึ่งอยู่ระหว่างจัดการมรดก ถึงแม้ว่าจำเลยจะครอบครองที่พิพาทนั้นตั้งแต่เจ้ามรดกถึงแก่กรรมแต่ผู้เดียว ก็เป็นการครอบครองทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกที่ยังไม่ได้แบางปันกัน และต่อมาจำเลยก็ได้เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล ดังนั้น การที่จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทในฐานะทายาทก็ดีและในฐานะผู้จัดการมรดกก็ดี ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาทอื่นด้วยจำเลยจึงจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 มาใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทขจองเจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งทรัพย์พิพาทจากจำเลยได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2537/2527 ว. เป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล แต่ยังจัดการมรดกไม่เสร็จก็ตายเสียก่อน จำเลยได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้จัดการมรดกแทนและยังจัดการไม่เสร็จ โจทก์ซึ่งเป็นทายาทก็ฟ้องขอแบ่งทรัพย์มรดกเป็นคดีนี้ การที่ ว. ก็ดี จำเลยก็ดี ซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกครอบครองทรัพย์มรดกในระหว่างจัดการ ถือว่าครอบครองแทนทายาท มีหน้าที่ต้องแบ่งทรัพย์มรดกแก่ทายาทถือได้ว่าทายาทได้ครอบครอบทรัพย์มรดกแล้วตราบเท่าที่ยังอยู่ในระหว่างจัดการมรดกฉะนั้น คดีของโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ (อ้างฎีกาที่ 1589/2509) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3742/2525 มรดกอยู่ในระหว่างจัดการแบ่งให้แก่ทายาท จำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกและปกครองทรัพย์มรดกแทนทายาทอื่นต่อมาจำเลยที่ 1 โอนทรัพย์มรดกไปเป็นของจำเลยทั้งห้า โจทก์ฟ้องคดีแม้จะเกิน 1 ปี นับแต่เจ้ามรดกตาย คดีก็ไม่ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3330/2525 การที่จำเลยยื่นคำร้องต่อศาลขอจัดการมรดกเกี่ยวกับที่ดินพิพาทสองแปลงตามที่โจทก์ขอแบ่งแสดงว่าที่ดินทั้งสองแปลงเป็นทรัพย์สินในกองมรดกของ ผ. ซึ่งอยู่ระหว่างจัดการมรดก ถึงแม้ว่าจำเลยจะครอบครองที่ดินดังกล่าวตั้งแต่ ผ. ตายแต่ผู้เดียวดังนี้จำเลยให้การ ก็เป็นการครอบครองทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกที่ยังไม่ได้แบ่งปันกัน และต่อมาจำเลยก็ได้เป็นผู้จัดการมรดก ดังนั้นที่จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทในฐานะทายาทและในฐานะผู้จัดการมรดก ถือได้ว่าเป็นการครอบครองทายาทอื่นด้วยจำเลยจะยกอายุความหนึ่งปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 มาใช้ไม่ได้ โจทก์ซึ่งมีสิทธิรับมรดกแทนที่ของทายาทของผ. เจ้ามรดกย่อมมีอำนาจฟ้องขอแบ่งจากจำเลยได้ แต่อย่างไรก็ตาม ทายาทมีสิทธิฟ้องผู้จัดการมรดกเกี่ยวกับการจัดการมรดกภายในกำหนด 5 ปี นับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3174/2526 จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาล โดยจำเลยอ้างว่าไม่มีพินัยกรรม ถ้าปรากฏว่าเจ้ามรดกได้ทำพินักยรมไว้ โจทก์ซึ่งเป็นผู้รับพินัยกรรมก็เป็นทายาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1603 จำเลยซึ่งเป็นผู้จัดการมรดกต้องรับผิดต่อทายาทตามมาตรา 1720 โดยลักษณะตัวแทนตัวการ การที่จำเลยครอบครองทรัพย์มรดกในระหว่างจัดการ ถือได้ว่าเป็นการครอบครองแทนทายาท จำเลยจะยกอายุความตามมาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้ทายาทไม่ได้ ดังนั้น โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกไม่เกินกว่าห้าปีนับแต่การจัดการมรดกสิ้นสุดลงตามมาตรา 1733 วรรคสอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1415/2512 คดีที่มีจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกโจทก์ซึ่งเป็นทายาทฟ้องเรียกทรัพย์มรดกของเจ้ามรดกจากจำเลยจำเลยจะยกอายุความมรดก 1 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์หาไม่ได้ เพราะกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความเกี่ยวกับการจัดการมรดกที่ผู้จัดการมรดกจะต้องรับผิดต่อทายาทไว้โดยเฉพาะแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1733 วรรคสอง ซึ่งมีกำหนด 5 ปี จำเลยมีสิทธิยกอายุความ5 ปีนี้เท่านั้นขึ้นต่อสู้โจทก์ คมกริชพรหมพันธ์ใจ.