ประกาศกระทรวงสาธารณสุขประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณพ.ศ. ๒๕๕๖ โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณให้เหมาะสมกับสภาวการณ์ทางการแพทย์และการสาธารณสุขในปัจจุบันอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗๖ (๕) (๗) (๘) และ (๙)แห่งพระราชบัญญัติยา พ.ศ. ๒๕๑๐ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติยา (ฉบับที่ ๓)พ.ศ. ๒๕๒๒อันเป็นกฎหมายที่มีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลซึ่งมาตรา ๒๙ ประกอบกับมาตรา ๓๓ มาตรา ๔๑ มาตรา ๔๓ และมาตรา ๔๕ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยบัญญัติให้กระทำได้โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขโดยคำแนะนำของคณะกรรมการยา จึงออกประกาศไว้ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ให้ยกเลิกประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ ลงวันที่๒๖ มิถุนายน ๒๕๔๒ข้อ ๒ ให้ยาแผนโบราณตามตำรับยาที่มีตัวยาสำคัญตัวใดตัวหนึ่งหรือหลายตัวดังต่อไปนี้ เป็นยาสามัญประจำบ้าน(๑) ยาขับลม (แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ บำรุงธาตุ)ตัวยาตรง ได้แก่ กระเทียม (หัว) กระวาน (ผล) กะทือ (เหง้า) กะเพราแดง(ใบ) กานพลู (ดอก) กุ่มน้ำ (เปลือกต้น) กุ่มบก (เปลือกต้น) ขมิ้นชัน (เหง้า)ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ข่า (เหง้า) ขิง (เหง้า) จันทน์เทศ (รกหรือเมล็ด) เจตพังคี(ราก) ช้าพลู (ราก) ดีปลี (ผล) ตะไคร้ (ต้นหรือเหง้า) เบญจกูล ผักแพวแดง (ต้น)พริกไทย (เมล็ดหรือผล) มหาหิงคุ์ (ยาง หรือ gum - oleoresin) เร่ว (เมล็ดหรือผล) สมุลแว้ง (เปลือกต้น)สะค้าน (เถา) หัสคุณเทศ (ต้น) แห้วหมู (หัว) อบเชย (เปลือกต้น) ตัวยาช่วย ได้แก่ กระพังโหม (ต้น) กะเพราขาว (ใบ) การบูร กำจัด(เปลือกผล) ข่าต้น (เนื้อไม้) ข่าลิง (เหง้า) จันทน์แปดกลีบ (ผล) เทพทาโร(เปลือกต้นหรือเนื้อไม้) เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนดำ เทียนแดงเทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี เทียนสัตตบุษย์ เปราะป่า (หัว) เปราะหอม (หัว)เปล้าน้อย (ใบ) เปล้าใหญ่ (ใบ) ผักชีลา (ผล) ผักชีล้อม (ผล) แฝกหอม (ราก) พริกหอม(ผล) พริกหาง (ผล) มะกรูด (ผิวผลหรือใบ) มะนาว (ผิวผลหรือใบ) มะรุม (เปลือกต้น)ลำพันขาว (เหง้า) ลำพันแดง (เหง้า) ลำพันหางหมู (เหง้า) สวาด (ใบ) สะค้าน (ผล)สะระแหน่ (ใบ) หอม (หัว) หอมแดง (หัว)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๒) ยาถ่าย หรือยาระบายตัวยาตรง ได้แก่ โกฐน้ำเต้า (เหง้า) คูน (เนื้อในฝักแก่) ชุมเห็ดเทศ(ใบหรือดอก) ดีเกลือ ตองแตก (ราก) มะกา (ใบ) มะขามแขก (ใบหรือฝัก) มะขามเปียก(เนื้อในฝัก) ยาดำ สมอดีงู (ผล) สมอเทศ (เนื้อผล) สมอไทย (เนื้อผล)ตัวยาช่วย ได้แก่ กรรณิการ์ (ราก) กระเทียม (หัว) กระพังโหม (ต้น)กระวาน (ผล) กะทือ (เหง้า) กะเพราขาว (ใบ) กะเพราแดง (ใบ) กานพลู (ดอก) กำจัด(เปลือกผล) กุ่มน้ำ (เปลือกต้น) กุ่มบก (เปลือกต้น) เกลือสมุทร เกลือสินเธาว์ขมิ้นชัน (เหง้า) ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ข่า (เหง้า) ข่าต้น (เนื้อไม้) ข่าลิง (เหง้า)ขิง (เหง้า) ขี้เหล็ก (ดอกหรือแก่น) จันทน์เทศ (รกหรือเมล็ด) จันทน์แปดกลีบ (ผล)เจตพังคี (ราก) ช้าพลู (ราก) ดีปลี (ผล) ตะไคร้ (ต้นหรือเหง้า) เทพทาโร(เปลือกต้นหรือเนื้อไม้) เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนดำ เทียนแดงเทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี เทียนสัตตบุษย์ เปราะป่า (หัว) เปราะหอม (หัว) เปล้าน้อย(ใบ) เปล้าใหญ่ (ใบ) ผักชีลา (ผล) ผักชีล้อม (ผล) ผักแพวแดง (ต้น) แฝกหอม (ราก)พริกไทย (เมล็ดหรือผล) พริกหอม (ผล) พริกหาง (ผล) มะกรูด (ผิวผลหรือใบ) มะดัน(ใบหรือรกมะดัน) มะนาว (ผิวผลหรือใบ) มะรุม (เปลือกต้น) เร่ว (เมล็ดหรือผล)ลำพันขาว (เหง้า) ลำพันแดง (เหง้า) ลำพันหางหมู (เหง้า) ส้มป่อย (ฝักหรือใบ)สมุลแว้ง (เปลือกต้น) สวาด (ใบ) สะค้าน (เถาหรือผล) สะระแหน่ (ใบ) หอม (หัว)หอมแดง (หัว) หัสคุณเทศ (ต้น) แห้วหมู (หัว) อบเชย (เปลือกต้น)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๓) ยาแก้ท้องเสียตัวยาตรง ได้แก่ กระท้อน (ราก) โกฐพุงปลา (Gall) ขี้อ้าย (เปลือกต้น) ไข่เน่า (เปลือกต้น) ครั่ง แค (เปลือกต้น) ชา (ใบ)ซิก (เปลือกต้น) ทับทิม (เปลือกผล) เนระพูสี (ต้น) เบญกานี (Gall) ปอบิด (ผล) ฝรั่ง (ใบหรือผลดิบ) ฝิ่นต้น (เปลือกต้น) เพกา (เปลือกต้น)ฟ้าทะลายโจร (ใบหรือต้นก่อนมีผล) มหาสดำ (เหง้า) มะเดื่อชุมพร (เปลือกต้น) มะตูม(ผลดิบ) มังคุด (เปลือกผล) สีเสียดเทศ(สิ่งสกัดจากกิ่งและใบโดยการต้มเคี่ยวกับน้ำ) สีเสียดไทย(สิ่งสกัดจากเนื้อไม้โดยการต้มเคี่ยวกับน้ำ) สีเสียดเปลือก (เปลือกต้น) หว้า(เปลือกต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กรัก (แก่นขนุน) กล้วยน้ำว้า (ผลดิบ) ก้างปลาขาว(ราก) ก้างปลาแดง (ราก) ขมิ้นเครือ (เถา) ขมิ้นชัน (เหง้า) ตาล (ราก) พิลังกาสา(ผล) มะพร้าว (ราก) โมกหลวง (เปลือกต้น) หมากสง (เมล็ด)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๔) ยาแก้ไข้ตัวยาตรง ได้แก่ กระดอม (ผลอ่อน) กรุงเขมา (ราก) กอมขม (เนื้อไม้)กันเกรา (แก่น) คนทา (ราก) จันทน์ขาว (แก่น) จันทน์แดง (แก่น) จันทน์เทศ (แก่น)ชิงช้าชาลี (เถา) ชิงชี่ (ราก) เท้ายายม่อม (ราก) บอระเพ็ด (เถา) ปลาไหลเผือก(ราก) ฟ้าทะลายโจร (ใบหรือต้นก่อนมีผล) มะเดื่อชุมพร (ราก) ย่านาง (ราก) ลูกใต้ใบ(ทั้งต้น) สะเดาไทย (เปลือกต้นหรือก้านใบ) เหมือดคน (ราก) ตัวยาช่วย ได้แก่ กรรณิการ์ (ดอก) กระเจี๊ยบแดง(กลีบเลี้ยงและริ้วประดับ) เก๊กฮวย (ดอก) แก้วแกลบ โกฐก้านพร้าว โกฐจุฬาลัมพาโกฐสอ ขลู่ (ต้นหรือใบ) ข้าวโพด (เกสรตัวเมีย) ขี้กาแดง (ราก) ขี้ครอก (ต้น)โคกกระสุน (ต้น) โคกกระออม (เถา) จันทน์ชะมด (แก่น) เฉียงพร้านางแอ (เปลือกต้น)ชะลูด (เปลือกต้น) เดือย (เนื้อในเมล็ด) โด่ไม่รู้ล้ม (ทั้งต้น) ตะไคร้ (ทั้งต้น)ไทรย้อย (รากอากาศ) เนระพูสี (ต้น) บานไม่รู้โรยดอกขาว (ราก) ผักกาดน้ำ (ต้น)ผักหวานบ้าน (ราก) ฝ้ายแดง (ใบ) แฝกหอม (ราก) พญายา (เนื้อไม้) พิมเสนต้น (ใบ)ฟักข้าว (ราก) มหาสดำ (ต้น) มะกรูด (ราก) มะนาว (ราก) มะปราง (ราก) มะเม่า (ราก)มะระขี้นก (เนื้อผลดิบ) มะละกอ (ราก) ลำเจียก (ราก) ว่านกีบแรด (เหง้า) สน (แก่น)สัก (แก่นหรือใบ) สับปะรด (เหง้า) สายน้ำผึ้ง (ดอก) สารพัดพิษ (ผล) สารส้ม เสนียด(ใบหรือดอก) ไส้หญ้าปล้อง หญ้าขัดมอน (ราก) หญ้าคา (เหง้าและราก) หญ้าชันกาด(เหง้าและราก) หญ้าไซ (ทั้งต้น) หญ้าใต้ใบ (ทั้งต้น) หญ้าถอดปล้อง (ทั้งต้น)หญ้าพันงู (ราก) หญ้าหนวดแมว (ใบอ่อน) หมากผู้หมากเมีย (ใบ) หวายตะค้า (เถา)แห้วหมู (หัว) อ้อยแดง (ลำต้น) อินทนิลน้ำ (ใบ) อีเหนียวเล็ก (ราก)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๕) ยาแก้ร้อนในตัวยาตรง ได้แก่ ก้างปลาขาว (ราก) ก้างปลาแดง (ราก) เก๊กฮวย (ดอก)งิ้ว (ดอก) จันทน์แดง (แก่น) จันทน์เทศ (แก่น) ตำลึง (ใบ) เตยหอม (ใบ) ผักกระโฉม(ใบหรือต้น) แฝกหอม (ราก) พิมเสนต้น (ใบ) พุงทะลาย(เปลือกหุ้มเมล็ดที่พองตัวเต็มที่แล้ว) เพกา (เมล็ด) ฟ้าทะลายโจร(ใบหรือต้นก่อนมีผล) มะระขี้นก (เนื้อผลดิบ) สันพร้ามอญ (ต้นหรือใบ) สันพร้าหอม(ต้นหรือใบ) สายน้ำผึ้ง (ดอก) หญ้าใต้ใบ (ต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กระเจี๊ยบแดง (กลีบเลี้ยงและริ้วประดับ)กระพี้เขาควาย (เนื้อไม้) แก้วแกลบ ขลู่ (ต้นหรือใบ) ข้าวโพด (เกสรตัวเมีย)ขี้ครอก (ต้น) คงคาเดือด (เนื้อไม้) โคกกระสุน (ต้น) เฉียงพร้านางแอ (เปลือกต้น)เดือย (เนื้อในเมล็ด) โด่ไม่รู้ล้ม (ทั้งต้น) ตะไคร้ (ทั้งต้น) ตับเต่าน้อย (ราก)ตับเต่าใหญ่ (ราก) ถั่วเขียว (เมล็ด) ไทรย้อย (รากอากาศ) น้ำเต้า (ผลหรือใบ) บัวบก(ต้น) บานไม่รู้โรยดอกขาว (ราก) ผักกาดน้ำ (ต้น) ผักโขมหัด (ราก) ผักโขมหิน (ราก)มะเม่า (ราก) มะละกอ (ราก) ลำเจียก (ราก) สัก (แก่นหรือใบ) สับปะรด (เหง้า) สารส้มไส้หญ้าปล้อง หญ้าคา (เหง้าและราก) หญ้าชันกาด (เหง้าและราก) หญ้าไซ (ทั้งต้น)หญ้าตีนนก (ต้น) หญ้าถอดปล้อง (ทั้งต้น) หญ้าพันงู (ราก) หญ้าหนวดแมว (ใบอ่อน)หม่อน (ใบ) หัวถั่วพู แห้วหมู (หัว) อ้อยแดง (ลำต้น) อินทนิลน้ำ (ใบ) อีเหนียวเล็ก(ราก)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๖) ยาบรรเทาหัด อีสุกอีใสตัวยาตรง ได้แก่ คนทา (ราก) จันทน์แดง (แก่น) จันทน์เทศ (แก่น)ชิงชี่ (ราก) เท้ายายม่อม (ราก) เนระพูสี (ต้น) ผักกระโฉม (ใบหรือต้น) พญายอ (ใบ)พิมเสนต้น (ใบ) มหาสดำ (ต้น) มะคำดีควาย (ผลแก่สุมไฟ) มะเดื่อชุมพร (ราก)มะระขี้นก (ใบ) ย่านาง (รากหรือใบ) ว่านกีบแรด (เหง้า) สันพร้ามอญ (ต้น)สันพร้าหอม (ต้นหรือใบ)ตัวยาช่วย ได้แก่ ชิงช้าชาลี (เถา) บอระเพ็ด (เถา)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๗) ยาแก้ลมวิงเวียนตัวยาตรง ได้แก่ กระลำพัก (จากแก่นสลัดได) กฤษณา (เนื้อไม้)เกล็ดสะระแหน่ ขอนดอก (จากแก่นพิกุล) จันทน์ชะมด (แก่น) จันทน์เทศ (แก่น)จันทน์หอม (เนื้อไม้) ชะมดเช็ด (เมือกหรือไขจากต่อมกลิ่น) ชะลูด (เปลือก) เทียนขาวเทียนข้าวเปลือก เทียนดำ เทียนแดง เทียนตาตั๊กแตน บัวหลวง (เกสร) บุนนาค (ดอก)เปราะหอม (หัว) แฝกหอม (ราก) พิกุล (ดอก) พิมเสน พิมเสนต้น (ใบ) มะกรูด (ผิวผล)มะงั่ว (ผิวผล) มะนาว (ผิวผล) มะลิ (ดอก) ส้มเขียวหวาน (ผิวผล) ส้มจีน (ผิวผล)ส้มซ่า (ผิวผล) ส้มตะรังกะนู (ผิวผล) ส้มมือ (ผิวผล) ส้มโอ (ผิวผล) สมุลแว้ง(เปลือกต้น) สารภี (ดอก) หญ้าฝรั่น (เกสรตัวเมีย) อบเชย (เปลือกต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กระดังงาไทย (ดอก) กระทิง (ดอก) การบูร โกฐเขมาโกฐจุฬาลัมพา โกฐเชียง โกฐสอ โกฐหัวบัว จำปา (ดอก) จำปี (ดอก) ลำเจียก (ดอก) ลำดวน(ดอก)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๘) ยาแก้ไอ ขับเสมหะตัวยาตรง ได้แก่ ชะเอมเทศ (ราก) พระจันทร์ครึ่งซีก (ทั้งต้น)มะกล่ำต้น (ราก) มะขามป้อม (เนื้อผล) มะขามเปียก (เนื้อในฝัก) มะเขือขื่น (ผล)มะนาว (ผลหรือน้ำในผล) มะแว้งเครือ (ผล) มะแว้งต้น (ผล) ส้มกุ้ง (ราก) ส้มป่อย(ใบ) สวาด (ใบ) เสนียด (ใบ)ตัวยาช่วย ได้แก่ กระเจี๊ยบแดง (กลีบเลี้ยงและริ้วประดับ) ขิง(เหง้า) พลับจีน (ผล) เพกา (เมล็ดแก่) มะกรูด (น้ำในผล) มะกล่ำเครือ (เถาหรือราก)มะงั่ว (ผล) มะเฟือง (ผล) มะยม (ผล) ไมยราบ (ราก) เล็บเหยี่ยว (ผล) ส้มจี๊ด (ผล)ส้มซ่า (น้ำในผล) สมอไทย (ผล) สับปะรด (ผล) หม่อน (ใบ)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๙) ยากษัยเส้นหรือยาบรรเทาอาการปวดเมื่อย (ยาสำหรับใช้รับประทาน)ตัวยาตรง ได้แก่ ขี้เหล็ก (แก่น) โคคลาน (เถา) แจง (ราก) เถาเมื่อย(เถา) เถาวัลย์เปรียง (เถา) เถาเอ็นอ่อน (เถา) มะคำไก่ (ราก) รางแดง (เถาและราก)แส้ม้าทะลาย (เถา)ตัวยาช่วย ได้แก่ กรรณิการ์ (ราก) กระเทียม (หัว) กระพังโหม (ต้น)กะทือ (เหง้า) กะเพราขาว (ใบ) กะเพราแดง (ใบ) กานพลู (ดอก) กำจัด (เปลือกผล)กำลังช้างสาร (เนื้อไม้) กำลังวัวเถลิง (เนื้อไม้) กำลังเสือโคร่ง (เปลือกต้น)กำลังหนุมาน (เนื้อไม้) กุ่มน้ำ (เปลือกต้น) กุ่มบก (เปลือกต้น) เกลือสมุทรเกลือสินเธาว์ โกฐน้ำเต้า (เหง้า) ขมิ้นชัน (เหง้า) ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ข่า (เหง้า)ข่าต้น (เนื้อไม้) ข่าลิง (เหง้า) ขิง (เหง้า) ขี้เหล็ก (ดอก) คูน (เนื้อในฝักแก่)จันทน์เทศ (รกหรือเมล็ด) เจตพังคี (ราก) ช้าพลู (ราก) ชุมเห็ดเทศ (ใบหรือดอก)ดีเกลือ ดีปลี (ผล) ตองแตก (ราก) เทพทาโร (เปลือกต้นหรือเนื้อไม้) เทียนขาวเทียนข้าวเปลือก เทียนดำ เทียนแดง เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี เทียนสัตตบุษย์เปราะป่า (หัว) เปราะหอม (หัว) เปล้าน้อย (ใบ) เปล้าใหญ่ (ใบ) ผักชีลา (ผล)ผักชีล้อม (ผล) ผักแพวแดง (ต้น) แฝกหอม (ราก) พริกไทย (เมล็ดหรือผล) พริกหอม (ผล)พริกหาง (ผล) มะกา (ใบ) มะขามแขก (ใบหรือฝัก) มะขามเปียก (เนื้อในฝัก) ยาดำ เร่ว(เมล็ดหรือผล) สมอดีงู (ผล) สมอเทศ (เนื้อผล) สมอไทย (เนื้อผล) สมุลแว้ง(เปลือกต้น) สะค้าน (เถาหรือผล) สายน้ำผึ้ง (เถา) หม่อน (กิ่ง) หัสคุณเทศ (ต้น)แห้วหมู (หัว) อบเชย (เปลือกต้น)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๐) ยาทาบรรเทาอาการปวดเมื่อย (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ โคคลาน (เถา) เถาวัลย์เปรียง (เถา) เถาเอ็นอ่อน (เถา)น้ำมันระกำ ไพล (เหง้าหรือน้ำมันจากเหง้า) ว่านเอ็นเหลือง (เหง้า)ตัวยาช่วย ได้แก่ กานพลู (ดอกหรือน้ำมันจากดอก) การบูร เกล็ดสะระแหน่น้ำมันเขียว พิมเสนโดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๑) ยาบรรเทาริดสีดวงทวารหนักตัวยาตรง ได้แก่ โกฐกักกรา ขลู่ (ต้น) ผักแพวแดง (ต้น) พลูแก (เถา)เพชรสังฆาต (เถา) แพงพวยน้ำ (ต้น) อัคคีทวาร (ต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กรรณิการ์ (ราก) กระเทียม (หัว) กระพังโหม (ต้น)กะทือ (เหง้า) กะเพราขาว (ใบ) กะเพราแดง (ใบ) กานพลู (ดอก) กำจัด (เปลือกผล)กุ่มน้ำ (เปลือกต้น) กุ่มบก (เปลือกต้น) เกลือสมุทร เกลือสินเธาว์ โกฐน้ำเต้า(เหง้า) ขมิ้นชัน (เหง้า) ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ข่า (เหง้า) ข่าต้น (เนื้อไม้) ข่าลิง(เหง้า) ขิง (เหง้า) ขี้เหล็ก (ดอก) คูน (เนื้อในฝักแก่) จันทน์เทศ (รกหรือเมล็ด)เจตพังคี (ราก) ช้าพลู (ราก) ชุมเห็ดเทศ (ใบหรือดอก) ดีเกลือ ดีปลี (ผล)ตองแตก (ราก) เทพทาโร(เปลือกต้นหรือเนื้อไม้) เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนดำ เทียนแดงเทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี เทียนสัตตบุษย์ เปราะป่า (หัว) เปราะหอม (หัว)เปล้าน้อย (ใบ) เปล้าใหญ่ (ใบ) ผักชีล้อม (ผล) ผักชีลา (ผล) แฝกหอม (ราก) พริกไทย(เมล็ดหรือผล) พริกหอม (ผล) พริกหาง (ผล) มะกา (ใบ) มะขามแขก (ใบหรือฝัก)มะขามเปียก (เนื้อในฝัก) ยาดำ เร่ว (เมล็ดหรือผล) สมอดีงู (ผล) สมอเทศ (เนื้อผล)สมอไทย (เนื้อผล) สมุลแว้ง (เปลือกต้น) สะค้าน (เถาหรือผล) หัสคุณเทศ (ต้น)แห้วหมู (หัว) อบเชย (เปลือกต้น)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๒) ยาถ่ายพยาธิตัวกลมตัวยาตรง ได้แก่ ไข่เน่า (เปลือกต้น) ตานทั้งห้า ถอบแถบเครือ(ต้นยกเว้นผล) ทองหลางใบมน (ใบ) มะกล่ำต้น (เมล็ดใน) มะขาม (เนื้อในเมล็ด) มะหาด(เนื้อไม้) เล็บมือนาง (ผลหรือราก) สะแก (เมล็ดคั่ว)ตัวยาช่วย ได้แก่ โกฐน้ำเต้า (เหง้า) ขิง (เหง้า) คูน(เนื้อในฝักแก่) ดีเกลือ ตองแตก (ราก) น้ำเต้า (เมล็ด) บวบเหลี่ยม (เนื้อในเมล็ด)ผักเสี้ยนผี (ทั้งต้น) มะกา (ใบ) มะขามแขก (ใบหรือฝัก) มะขามเปียก (เนื้อในฝัก)ยาดำ สมอดีงู (ผล) สมอเทศ (เนื้อผล) สมอไทย (เนื้อผล)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๓) ยาบรรเทาอาการผื่นคันตามผิวหนัง (ยาสำหรับใช้รับประทาน)ตัวยาตรง ได้แก่ ขันทองพยาบาท (เนื้อไม้) ข้าวเย็นใต้ (หัว)ข้าวเย็นเหนือ (หัว) คงคาเดือด (เปลือกต้น) ทองพันชั่ง (ใบหรือราก) เหงือกปลาหมอ(ทั้งต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ ขมิ้นอ้อย (เหง้า) มะยม (ราก) สารส้มโดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๔) ยาบรรเทาอาการผื่นคันตามผิวหนัง (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ ขมิ้นชัน (เหง้า) คงคาเดือด (เปลือกต้น) ทองพันชั่ง(ใบ) พลู (ใบหรือน้ำมันจากใบ) สำมะงา (ใบ) เหงือกปลาหมอ (ทั้งต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กำมะถันเหลือง ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ข่า (เหง้า)ชุมเห็ดเทศ (ใบ) ดินสอพอง พิมเสน ว่านนางคำ (เหง้า) สารส้มโดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๕) ยาแก้กลากเกลื้อน (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ กระเทียม (หัว) กำมะถันเหลือง ขันทองพยาบาท(เปลือกต้น) ข่า (เหง้า) ข่าแดง (เหง้า) ข่าลิง (เหง้า) ข่าใหญ่ (เหง้า) คนทีเขมา(ใบ) คนทีสอ (ใบ) ชุมเห็ดเทศ (ใบ) ทองพันชั่ง (ใบ) พลู (ใบหรือน้ำมันจากใบ)สะบ้ามอญ (เนื้อในเมล็ด) เหงือกปลาหมอ (ทั้งต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ คูน (ราก) จามจุรี (เมล็ด) ชะมดต้น (ใบ) ตีนเป็ดน้ำ(กระพี้หรือใบ) เทียนกิ่ง (ใบ) น้อยหน่า (ใบ) โมกหลวง (เปลือกต้น)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๖) ยาแก้หิด (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ กระเบา (เมล็ด) กระเบียน (เมล็ด) กำมะถันเหลืองน้อยหน่า (เมล็ด) สะบ้ามอญ (เนื้อในเมล็ด) หนอนตายหยาก (ราก)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุ ต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๗) ยาบรรเทาฝีแผล (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ แก้ว (ราก) ขี้กาแดง (ใบหรือราก) เขยตาย (เปลือกต้น, รากหรือใบ) จักรนารายณ์ (ใบ) ต้อยติ่ง (เมล็ด) ทับทิม (เปลือกผล)เทียนกิ่ง (ใบ) เทียนบ้าน (ใบหรือดอก) ฟ้าทะลายโจร (ใบหรือต้นก่อนมีผล) มังคุด(เปลือกผล) ว่านมหากาฬ (ใบ) ว่านหางจระเข้ (วุ้นจากใบ) สีเสียดเทศ(สิ่งสกัดจากกิ่งและใบโดยการต้มเคี่ยวกับน้ำ) สีเสียดไทย(สิ่งสกัดจากเนื้อไม้โดยการต้มเคี่ยวกับน้ำ) สีเสียดเปลือก (เปลือกต้น) หมากสง(เมล็ด) เหงือกปลาหมอ (ทั้งต้น)ตัวยาช่วย ได้แก่ กระโดน (ผล) โกฐน้ำเต้า (ที่ยังไม่ทำให้สุก)ขมิ้นอ้อย (เหง้า) ชบา (ราก) ชา (ใบ) ทองหลางใบมน (ใบ) เบญกานี (Gall) ยางสนโดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๘) ยาทาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ โกฐน้ำเต้า (ที่ยังไม่ทำให้สุก) ขมิ้นชัน (เหง้า)ขมิ้นอ้อย (เหง้า) น้ำมันงา น้ำมันมะพร้าว ว่านมหากาฬ (ใบ) ว่านหางจระเข้(วุ้นจากใบ)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุ ต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๑๙) ยาทาบรรเทาอาการแมลงกัดต่อย (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ตัวยาตรง ได้แก่ เกล็ดสะระแหน่ พญายอ (ใบ) เสลดพังพอนตัวผู้ (ใบ)ตัวยาช่วย ได้แก่ กานพลู (ดอกหรือน้ำมันจากดอก) การบูร ขมิ้นชัน(เหง้า) น้ำมันเขียว พิมเสนโดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๒๐) ยาบรรเทาอาการเจ็บคอตัวยาตรง ได้แก่ ฟ้าทะลายโจร (ใบหรือต้นก่อนมีผล)ตัวยาช่วย ได้แก่ เกล็ดสะระแหน่ ชะเอมเทศ (ราก) พิมเสน มะขามป้อม(ผล) สายน้ำผึ้ง (ดอก)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทาน และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๒๑) ยาทาแก้ลิ้นเป็นฝ้าตัวยาตรง ได้แก่ เบญกานี (Gall) เบี้ยผู้ ลิ้นทะเลตัวยาช่วย ได้แก่ เกล็ดสะระแหน่ พิมเสน สีเสียดเทศ (สิ่งสกัดจากกิ่งและใบโดยการต้มเคี่ยวกับน้ำ)หมากสง (เมล็ด)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(๒๒) ยาทา หรือดมบรรเทาอาการคัดจมูกเนื่องจากหวัดตัวยาตรง ได้แก่ การบูร เกล็ดสะระแหน่ น้ำมันยูคาลิปตัส พิมเสนส้มมือ (ผล)ตัวยาช่วย ได้แก่ มะกรูด (ผิวผล) มะงั่ว (ผิวผล) มะนาว (ผิวผล)ส้มเขียวหวาน (ผิวผล) ส้มจีน (ผิวผล) ส้มจุก (ผิวผล) ส้มซ่า (ผิวผล) ส้มตะรังกะนู(ผิวผล) ส้มโอ (ผิวผล)โดยสูตรส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดการใช้ และขนาดบรรจุต้องได้รับความเห็นชอบจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาข้อ ๓ตำรับยาสามัญประจำบ้านตามข้อ ๒ ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ดังนี้๓.๑[๑]ตำรับยาจะต้องมีตัวยาตรงตามที่ระบุไว้ในประกาศไม่น้อยกว่า ๓ ชนิด ยกเว้นยาทาบรรเทาอาการปวดเมื่อย ยาบรรเทาอาการผื่นคันตามผิวหนัง (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ยาแก้กลากเกลื้อน (ยาสำหรับใช้ภายนอก) ยาบรรเทาแผลฝี (ยาสำหรับใช้ภายนอก)ยาทาแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก ยาทาบรรเทาอาการแมลงกัดต่อย ยาบรรเทาอาการเจ็บคอและยาทาแก้ลิ้นเป็นฝ้า ที่อาจมีตัวยาตรงได้ ไม่น้อยกว่า ๑ ชนิดและอาจมีตัวยาช่วยได้ โดยเป็นตัวยาช่วยที่อยู่ในกลุ่มยาเดียวกับตัวยาตรงที่ระบุไว้ในประกาศนี้และชนิดของตัวยาตรงรวมกับตัวยาช่วยในตำรับจะต้องไม่น้อยกว่าร้อยละห้าสิบของตำรับที่ระบุไว้ในประกาศยกเว้นตำรับยาเดี่ยวที่ได้รับอนุญาตให้ขึ้นทะเบียนเท่านั้น๓.๒ สูตรตำรับอาจมีส่วนประกอบอื่นที่ไม่ใช่ตัวยาตรงหรือตัวยาช่วยได้เช่น วัตถุกันเสีย วัตถุแต่งสี กลิ่น รส เป็นต้น ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามหลักวิชาการเภสัชกรรมที่เหมาะสมข้อ ๔ให้ตำรับยาแผนโบราณซึ่งมี ชื่อ ส่วนประกอบ วิธีทำ สรรพคุณ ขนาดรับประทานคำเตือน และขนาดบรรจุ ต่อไปนี้เป็นยาสามัญประจำบ้าน(๑) ยาประสะกะเพราวัตถุส่วนประกอบพริกไทย ขิง ดีปลี กระเทียม หนักสิ่งละ ๒ ส่วน ชะเอมเทศ มหาหิงคุ์ หนักสิ่งละ ๘ส่วน เกลือสินเธาว์ หนัก ๑ ส่วน ผิวมะกรูด หนัก ๒๐ ส่วน ใบกะเพรา หนัก ๔๕ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๑ กรัมสรรพคุณแก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ ละลายน้ำสุก หรือน้ำใบกะเพราต้ม แก้ท้องแน่นจุกเสียดใช้ไพลเผาไฟพอสุก ฝนแทรกขนาดรับประทานรับประทานเช้า เย็นเด็กอายุ ๑ - ๓ เดือน ครั้งละ ๑ - ๒ เม็ดเด็กอายุ ๔ - ๖ เดือน ครั้งละ ๒ - ๓ เม็ดเด็กอายุ ๗ - ๑๒ เดือน ครั้งละ ๔ - ๖ เม็ดขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๒) ยาวิสัมพยาใหญ่วัตถุส่วนประกอบลูกผักชีลา ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ หนักสิ่งละ ๘ ส่วน กระวาน กานพลู โกฐสอ โกฐเขมาโกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา อบเชย สมุลแว้ง สมอเทศ สมอไทย ว่านน้ำ บอระเพ็ดขิงแห้ง พญารากขาว หนักสิ่งละ ๒ ส่วน ดีปลี หนัก ๕๔ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้ท้องขึ้น อืดเฟ้อ จุกเสียดขนาดรับประทานรับประทานทุก ๔ ชั่วโมงชนิดผง ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชาใช้น้ำสุกเป็นกระสายหรือผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอนชนิดเม็ด ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๔ เม็ดชนิดแคปซูล ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผงไม่เกิน ๓๐ กรัมชนิดเม็ดไม่เกิน ๑๒๐ เม็ดชนิดแคปซูลไม่เกิน ๑๒๐ แคปซูล(๓) ยาประสะกานพลูวัตถุส่วนประกอบเทียนดำ เทียนขาว โกฐสอ โกฐกระดูก กำมะถันเหลือง การบูร เปลือกเพกา เปลือกขี้อ้ายใบกระวาน ลูกกระวาน ลูกผักชีลา แฝกหอม ว่านน้ำ หัวกระชาย เปราะหอม รากแจง กรุงเขมาหนักสิ่งละ ๔ ส่วน รากข้าวสาร เนื้อไม้ ลูกจันทน์ ขมิ้นชัน หนักสิ่งละ ๘ ส่วนขิงแห้ง ดีปลี หนักสิ่งละ ๓ ส่วน ไพล เจตมูลเพลิงแดง สะค้าน ช้าพลู หนักสิ่งละ ๒ส่วน เปลือกซิก หนัก ๑๐ ส่วน พริกไทย หนัก ๑ ส่วน กานพลู หนัก ๑๒๕ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้ปวดท้อง เนื่องจากธาตุไม่ปกติ ใช้ไพลเผาไฟฝนกับน้ำปูนใส ถ้าหาน้ำกระสายไม่ได้ให้ใช้น้ำสุกแทนขนาดรับประทานรับประทานทุก ๓ ชั่วโมงชนิดผง ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชาชนิดเม็ด ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผงไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ดไม่เกิน ๖๐ เม็ดชนิดแคปซูลไม่เกิน ๖๐ แคปซูล(๔) ยาแสงหมึกวัตถุส่วนประกอบหมึกหอม จันทน์ชะมด ลูกกระวาน จันทน์เทศ ใบพิมเสน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กานพลูใบสันพร้าหอม หัวหอม ใบกะเพรา หนักสิ่งละ ๔ ส่วน พิมเสน หนัก ๑ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้ตัวร้อน ละลายน้ำดอกไม้เทศแก้ท้องขึ้น ปวดท้อง ละลายน้ำใบกะเพราต้มแก้ไอ ขับเสมหะ ละลายน้ำลูกมะแว้งเครือ หรือลูกมะแว้งต้นกวาดคอแก้แผลในปาก แก้ละออง ละลายน้ำลูกเบญกานีฝนทาในปากขนาดการใช้ใช้กวาดคอ วันละ ๑ ครั้ง หลังจากนั้นรับประทานทุก ๓ ชั่วโมงเด็กอายุ ๑ - ๖ เดือน ครั้งละ ๒ เม็ดเด็กอายุ ๗ - ๑๒ เดือน ครั้งละ ๓ เม็ดใช้ทาในปาก วันละ ๑ ครั้งขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๕) ยามันทธาตุวัตถุส่วนประกอบ โกฐสอโกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาวเทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน ลูกผักชีล้อม ลูกผักชีลา การบูร กระเทียม เปลือกสมุลแว้งเปลือกโมกมัน จันทน์แดง จันทน์เทศ กานพลู ดีปลี รากช้าพลู เถาสะค้านรากเจตมูลเพลิงแดง พริกไทยล่อน ลูกจันทน์ หนักสิ่งละ ๑ ส่วน ขิง ลูกเบญกานีหนักสิ่งละ ๓ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้ธาตุไม่ปกติ แก้ท้องขึ้นท้องเฟ้อขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๓ ครั้ง ก่อนอาหารชนิดผง เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปีครั้งละ ครึ่ง ช้อนชา ละลายน้ำสุกผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชา ละลายน้ำสุกชนิดเม็ด เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ๑ - ๒ เม็ดผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒ แคปซูลผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผงไม่เกิน ๓๐ กรัมชนิดเม็ดไม่เกิน ๑๒๐ เม็ดชนิดแคปซูลไม่เกิน ๑๒๐ แคปซูล(๖) ยาประสะเจตพังคีวัตถุส่วนประกอบดอกจันทน์ ลูกจันทน์ ลูกกระวาน ใบกระวาน กานพลู กรุงเขมา การบูร ลูกสมอทะเลพญารากขาว เปลือกหว้า เกลือสินเธาว์ หนักสิ่งละ ๑ ส่วน พริกไทยล่อน บอระเพ็ดหนักสิ่งละ ๒ ส่วน ข่า หนัก ๑๖ ส่วน ระย่อม หนัก ๒ ส่วน เจตพังคี หนัก ๓๓ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้กษัยจุกเสียดขนาดรับประทานรับประทานเช้าและเย็น ก่อนอาหารชนิดผง ครั้งละ ๑ ช้อนชา ละลายน้ำสุกชนิดเม็ด ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุ ชนิดผงไม่เกิน๑๕ กรัมชนิดเม็ดไม่เกิน ๖๐ เม็ดชนิดแคปซูลไม่เกิน ๖๐ แคปซูล(๗) ยามหาจักรใหญ่วัตถุส่วนประกอบ โกฐสอโกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐก้านพร้าว โกฐกระดูก เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาวเทียนข้าวเปลือก เทียนเยาวพาณี สมอไทย (เอาแต่เนื้อ) สมอพิเภก (เอาแต่เนื้อ) มะขามป้อม(เอาแต่เนื้อ) ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน กานพลู ชะเอมเทศ เมล็ดโหระพาลูกผักชีลา สารส้ม ขมิ้นอ้อย หัวกระเทียม หนักสิ่งละ ๑ ส่วน ยาดำสะตุ หนัก ๔ ส่วนใบกระพังโหม หนัก ๓๐ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๕ กรัมสรรพคุณแก้ลมทราง แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อขนาดรับประทานรับประทานกับน้ำสุกก่อนอาหาร เช้า - เย็นเด็กอายุต่ำกว่า ๕ ปี รับประทานครั้งละ ๑ - ๓ เม็ดเพิ่มและลดได้ตามส่วนขนาดบรรจุไม่เกิน ๒๐ เม็ด(๘) ยาตรีหอมวัตถุส่วนประกอบเนื้อลูกสมอเทศ เนื้อลูกสมอพิเภก เนื้อลูกมะขามป้อม ลูกผักชีลา หนักสิ่งละ ๔ ส่วนโกฐสอ ชะเอมเทศ ลูกซัดคั่ว หนักสิ่งละ ๑ ส่วน เนื้อลูกสมอไทยโกศน้ำเต้าใหญ่นึ่งสุก หนักสิ่งละ ๒๒ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้เด็กท้องผูก ระบายพิษไข้ขนาดรับประทานรับประทานก่อนอาหารเช้าเด็กอายุ ๑ - ๒ เดือน ครั้งละ ๒ - ๓ เม็ดเด็กอายุ ๓ - ๕ เดือน ครั้งละ ๔ - ๕ เม็ดเด็กอายุ ๖ - ๑๒ เดือน ครั้งละ ๖ - ๘ เม็ดขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๙) ยาธรณีสันฑะฆาตวัตถุส่วนประกอบลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน กานพลู เทียนดำ เทียนขาว หัวดองดึง หัวบุก หัวกลอยหัวกระดาดขาว หัวกระดาดแดง ลูกเร่ว ขิง ชะเอมเทศ รากเจตมูลเพลิงแดง โกฐกระดูกโกฐเขมา โกฐน้ำเต้า หนักสิ่งละ ๑ ส่วน ผักแพวแดง เนื้อลูกมะขามป้อม หนักสิ่งละ ๒ส่วน เนื้อลูกสมอไทย มหาหิงคุ์ การบูร หนักสิ่งละ ๖ ส่วน รงทอง (ประสะแล้ว) หนัก ๔ส่วน ยาดำ หนัก ๒๐ ส่วน พริกไทยล่อน หนัก ๙๖ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้กษัยเส้น เถาดาน ท้องผูกขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๑ ครั้ง ก่อนอาหารเช้าหรือก่อนนอนชนิดผง ผู้ใหญ่ ครั้งละ ครึ่ง - ๑ ช้อนชา ละลายน้ำสุกหรือผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอนชนิดเม็ด ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลคำเตือน ๑คนเป็นไข้ เด็กหรือสตรีมีครรภ์ห้ามรับประทาน๒ ผู้สูงอายุควรใช้ด้วยความระมัดระวังขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๖๐ เม็ดชนิดแคปซูล ไม่เกิน ๖๐ แคปซูล(๑๐) ยาถ่ายวัตถุส่วนประกอบใบมะกา ใบมะขาม ใบส้มป่อย หญ้าไทร ใบไผ่ป่า ฝักคูน รากขี้กาแดง รากขี้กาขาวรากตองแตก เถาวัลย์เปรียง หัวหอม ฝักส้มป่อย สมอไทย สมอดีงู หนักสิ่งละ ๑ ส่วนขี้เหล็กทั้ง ๕ หนัก ๑ ส่วน ยาดำ หนัก ๔ ส่วน ดีเกลือฝรั่ง หนัก ๒๐ ส่วนวิธีทำชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๕ กรัมสรรพคุณแก้ท้องผูกขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๑ ครั้ง ก่อนนอนชนิดเม็ด ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๕ เม็ด ตามธาตุหนักธาตุเบาชนิดแคปซูล ผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๕ แคปซูล ตามธาตุหนักธาตุเบาขนาดบรรจุชนิดเม็ด ไม่เกิน ๑๐ เม็ดชนิดแคปซูล ไม่เกิน ๑๐ แคปซูล(๑๑) ยาเหลืองปิดสมุทรวัตถุส่วนประกอบแห้วหมู ขมิ้นอ้อย เปลือกเพกา รากกล้วยตีบ กระเทียมคั่ว ดีปลี ชันย้อย ครั่งสีเสียดเทศ สีเสียดไทย ใบเทียน ใบทับทิม หนักสิ่งละ ๑ ส่วน ขมิ้นชัน หนัก ๖ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๑ กรัมสรรพคุณแก้ท้องเสีย ใช้น้ำเปลือกลูกทับทิมหรือเปลือกแคต้มกับน้ำปูนใสเป็นกระสายถ้าหาน้ำกระสายไม่ได้ให้ใช้น้ำสุกแทน และให้รับประทานร่วมกับน้ำละลายเกลือแกงด้วยขนาดรับประทานรับประทานวันละ ๓ ครั้ง ก่อนอาหารเด็กอายุ ๓ - ๕ เดือน ครั้งละ ๒ เม็ดเด็กอายุ ๖ - ๑๒ เดือน ครั้งละ ๓ - ๔ เม็ดเด็กอายุ ๑ - ๕ ปี ครั้งละ ๔ - ๗ เม็ดเด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๘ - ๑๐ เม็ดขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๑๒) ยาธาตุบรรจบวัตถุส่วนประกอบ ขิงโกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐเชียง โกฐสอ เทียนดำ เทียนขาว เทียนสัตตบุษย์ เทียนเยาวพาณีเทียนแดง ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กานพลู การบูร เปลือกสมุลแว้ง ลูกกระวาน ลูกผักชีลาใบพิมเสน ดีปลี เปราะหอม หนักสิ่งละ ๔ ส่วน โกฐก้านพร้าว หนัก ๘ ส่วน เนื้อลูกสมอไทยหนัก ๑๖ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงสรรพคุณแก้ธาตุไม่ปกติ ท้องเสีย ใช้เปลือกแคหรือเปลือกสะเดาหรือเปลือกลูกทับทิมต้มกับน้ำปูนใสแก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ ใช้กระเทียม ๓ กลีบ ทุบชงน้ำร้อนหรือใช้ใบกะเพราต้มเป็นกระสาย ถ้าหาน้ำกระสายไม่ได้ ให้ใช้น้ำสุกแทนขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๓ ครั้ง ก่อนอาหารผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชาเด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ครึ่ง ช้อนชาขนาดบรรจุไม่เกิน ๒๐ กรัม(๑๓) ยาจันทน์ลีลาวัตถุส่วนประกอบ โกฐสอโกฐเขมา โกฐจุฬาลัมพา จันทน์ขาว จันทน์แดง ลูกกระดอม บอระเพ็ด รากปลาไหลเผือก หนักสิ่งละ๔ ส่วน พิมเสน หนัก ๑ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๕ กรัมสรรพคุณแก้ไข้ แก้ตัวร้อนขนาดรับประทานรับประทานทุก ๔ ชั่วโมงชนิดผง เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละครึ่ง - ๑ ช้อนชาผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ - ๒ ช้อนชาชนิดเม็ด เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒เม็ดผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒ แคปซูลผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๓๐ เม็ดชนิดแคปซูล ไม่เกิน ๓๐ แคปซูล(๑๔) ยาประสะจันทน์แดงวัตถุส่วนประกอบรากเหมือดคน รากมะปรางหวาน รากมะนาว เปราะหอม โกฐหัวบัว จันทน์เทศ ฝางเสนหนักสิ่งละ ๔ ส่วน เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกมะลิ หนักสิ่งละ ๑ ส่วนจันทน์แดง หนัก ๓๒ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้ไข้ตัวร้อน กระหายน้ำขนาดรับประทานรับประทานทุก ๓ ชั่วโมงชนิดผง เด็กอายุ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ครึ่ง ช้อนชา ละลายน้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชาละลายน้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิชนิดเม็ด เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒เม็ดผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒ แคปซูลผู้ใหญ่ ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๖๐ เม็ดชนิดแคปซูล ไม่เกิน ๖๐ แคปซูล(๑๕) ยาเขียวหอมวัตถุส่วนประกอบใบพิมเสน ใบผักกระโฉม ใบหมากผู้ ใบหมากเมีย ใบสันพร้าหอม รากแฝกหอม เปราะหอมจันทน์เทศ จันทน์แดง ว่านกีบแรด ว่านร่อนทอง เนระพูสี พิษนาศน์ มหาสดำ ดอกพิกุลดอกบุนนาค ดอกสารภี เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ ๑ ส่วนวิธีทำบดเป็นผงสรรพคุณแก้ตัวร้อน ร้อนใน กระหายน้ำ ละลายน้ำสุก หรือน้ำดอกมะลิแก้พิษหัด พิษสุกใส ละลายน้ำรากผักชีต้ม ทั้งรับประทานและชะโลมขนาดการใช้รับประทาน วันละ ๔ - ๖ ครั้งผู้ใหญ่ ครั้งละ ๑ ช้อนชาเด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ครึ่ง ช้อนชาขนาดบรรจุ ไม่เกิน๓๐ กรัม(๑๖) ยามหานิลแท่งทองวัตถุส่วนประกอบเนื้อในเม็ดสะบ้ามอญสุม หวายตะค้าสุม เม็ดมะกอกสุม ลูกมะคำดีควายสุม ถ่านไม้สักจันทน์แดง จันทน์เทศ ใบพิมเสน ใบย่านาง หมึกหอม หนักสิ่งละ ๑ ส่วนเบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง ๓ เบี้ยวิธีทำบดเป็นผง ทำเป็นเม็ด ปิดทองคำเปลว หนักเม็ดละ ๐.๕ กรัมสรรพคุณแก้ไข้ แก้กระหายน้ำแก้หัด อีสุกอีใส รับประทานร่วมกับน้ำรากผักชีต้มขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๒ ครั้งผู้ใหญ่ ครั้งละ ๓ - ๔ เม็ดเด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒ เม็ดขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๑๗) ยาหอมเทพจิตรวัตถุส่วนประกอบลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน กานพลู จันทน์แดง จันทน์ขาว กฤษณา กระลำพัก ขอนดอกชะลูด อบเชย เปราะหอม แฝกหอม หนักสิ่งละ ๒ ส่วน ผิวมะกรูด ผิวมะงั่ว ผิวมะนาวผิวส้มตะรังกะนู ผิวส้มจีน ผิวส้มโอ ผิวส้มเขียวหวาน หนักสิ่งละ ๔ ส่วน ผิวส้มซ่าหนัก ๒๘ ส่วน ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี เกสรบัวหลวง ดอกบัวขม ดอกบัวเผื่อนหนักสิ่งละ ๔ ส่วน การบูร หนัก ๑ ส่วน โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียงโกฐจุฬาลัมพา โกศกระดูก โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา โกฐชฎามังสี หนักสิ่งละ ๔ ส่วนเทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณีเทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน พิมเสน หนัก ๔ ส่วนดอกมะลิ หนัก ๑๘๓ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ผสมน้ำดอกไม้เทศ ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้ลมวิงเวียน หน้ามืดตาลาย บำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่นขนาดรับประทาน ครั้งละ๕ - ๗ เม็ด เมื่อมีอาการ ไม่ควรรับประทานเกินวันละ ๓ ครั้งขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๑๘) ยาหอมทิพโอสถวัตถุส่วนประกอบดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกมะลิ เกสรบัวหลวง ดอกกระดังงา ดอกจำปาดอกบัวจงกลนี หัวแห้วไทย กระจับ ฝาง จันทน์แดง จันทน์ขาว จันทน์เทศ กฤษณา ชะลูดอบเชย สมุลแว้ง สนเทศ ว่านน้ำ กระชาย เปราะหอม ดอกคำไทย ชะเอมเทศ สุรามฤต ข่าต้นลูกจันทน์ ดอกจันทน์ หนักสิ่งละ ๔ ส่วน โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียงโกฐจุฬาลัมพา โกศกระดูก โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา โกฐชฎามังสี หนักสิ่งละ ๒ ส่วนเทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณีเทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ การบูร หนักสิ่งละ ๑ ส่วน พิมเสน หนัก ๒ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้ลมวิงเวียน ละลายน้ำดอกไม้หรือน้ำสุกขนาดรับประทานรับประทานเมื่อมีอาการ ไม่ควรรับประทานเกินวันละ ๓ ครั้งชนิดผง ครั้งละ ครึ่ง - ๑ ช้อนชาชนิดเม็ด ครั้งละ ๓ - ๕ เม็ดขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๗๕ เม็ด(๑๙) ยาหอมอินทจักร์วัตถุส่วนประกอบสะค้าน รากช้าพลู ขิง ดีปลี รากเจตมูลเพลิงแดง ลูกผักชีลา โกฐสอ โกฐเขมาโกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา โกฐจุฬาลัมพา โกฐเชียง โกฐกักกรา โกฐน้ำเต้า โกศกระดูกเทียนดำ เทียนขาว เทียนแดง เทียนข้าวเปลือก เทียนเยาวพาณี จันทน์แดง จันทน์เทศเถามวกแดง เถามวกขาว รากย่านาง เปลือกชะลูด อบเชย เปลือกสมุลแว้ง กฤษณา กระลำพักบอระเพ็ด ลูกกระดอม กำยาน ขอนดอก ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน กานพลู ลำพันแดงดอกสารภี ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกจำปา ดอกกระดังงา ดอกมะลิ ดอกคำไทย ฝางเสน ดีวัวพิมเสน หนักสิ่งละ ๑ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้ลมบาดทะจิต ใช้น้ำดอกมะลิแก้คลื่นเหียนอาเจียน ใช้น้ำลูกผักชี เทียนดำต้ม ถ้าไม่มีใช้น้ำสุกแก้ลมจุกเสียด ใช้น้ำขิงต้มขนาดรับประทานรับประทานทุก ๓ ชั่วโมงชนิดผง ครั้งละ ครึ่ง - ๑ ช้อนชาชนิดเม็ด ครั้งละ ๓ - ๕ เม็ดขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๗๕ เม็ด(๒๐) ยาหอมนวโกฐวัตถุส่วนประกอบขิงแห้ง ดีปลี เจตมูลเพลิงแดง สะค้าน ช้าพลู หนักสิ่งละ ๓ ส่วน แห้วหมู โกฐสอโกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา โกฐกระดูก โกฐก้านพร้าว โกศพุงปลาโกฐชฎามังสี เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตนเทียนเยาวพาณี เทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ สักขี ลูกราชดัดลูกสารพัดพิษ ลูกกระวาน กานพลู ดอกจันทน์ ลูกจันทน์ จันทน์เทศ จันทน์แดง อบเชยญวนเปลือกสมุลแว้ง หญ้าตีนนก แฝกหอม เปลือกชะลูด เปราะหอม เนื้อไม้ ขอนดอก กระลำพัก เนื้อลูกมะขามป้อมเนื้อลูกสมอพิเภก ชะเอมเทศ ลูกผักชีลา ลูกกระดอม บอระเพ็ด เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาคดอกพิกุล ดอกสารภี ดอกมะลิ แก่นสน หนักสิ่งละ ๔ ส่วน พิมเสน หนัก ๑ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณแก้ลมคลื่นเหียนอาเจียน ใช้น้ำลูกผักชี เทียนดำต้มแก้ลมปลายไข้ ใช้ก้านสะเดา ลูกกระดอม และบอระเพ็ด ต้มเอาน้ำถ้าหาน้ำกระสายไม่ได้ใช้น้ำสุกแทนขนาดรับประทานรับประทานทุก ๓ ชั่วโมงชนิดผง ครั้งละ ครึ่ง - ๑ ช้อนชาชนิดเม็ด ครั้งละ ๓ - ๕ เม็ดขนาดบรรจุชนิดผง ไม่เกิน ๑๕ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๗๕ เม็ด(๒๑) ยาอำมฤควาทีวัตถุส่วนประกอบโกฐพุงปลา เทียนขาว ลูกผักชีลา เนื้อลูกมะขามป้อม เนื้อลูกสมอ พิเภก หนักสิ่งละ ๑ส่วน ชะเอมเทศ หนัก ๕ ส่วนวิธีทำบดเป็นผงสรรพคุณ แก้ไอขับเสมหะ ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือ ใช้จิบหรือกวาดคอขนาดการใช้ ผู้ใหญ่ครั้งละ ๑ ช้อนชาเด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ครึ่ง ช้อนชาขนาดบรรจุไม่เกิน ๑๕ กรัม(๒๒) ยาประสะมะแว้งวัตถุส่วนประกอบสารส้ม หนัก ๑ ส่วน ขมิ้นอ้อย หนัก ๓ ส่วน ใบสวาด ใบตานหม่อน ใบกะเพรา หนักสิ่งละ๔ ส่วน ลูกมะแว้งต้น ลูกมะแว้งเครือ หนักสิ่งละ ๘ ส่วนวิธีทำบดเป็นผง ผสมน้ำสุกแทรกพิมเสนพอควร ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒ กรัมสรรพคุณ แก้ไอแก้เสมหะ ละลายน้ำมะนาวแทรกเกลือรับประทานหรือใช้อมขนาดการใช้เด็กอายุ ๖ - ๑๒ ปี ครั้งละ ๑ - ๒ เม็ดผู้ใหญ่ ครั้งละ ๕ - ๗ เม็ดขนาดบรรจุไม่เกิน ๓๐ เม็ด(๒๓) ยาประสะไพลวัตถุส่วนประกอบผิวมะกรูด ว่านน้ำ กระเทียม หัวหอม พริกไทย ดีปลี ขิง ขมิ้นอ้อย เทียนดำเกลือสินเธาว์ หนักสิ่งละ ๘ ส่วน การบูร หนัก ๑ ส่วน ไพล หนัก ๘๑ ส่วนวิธีทำชนิดผง บดเป็นผงชนิดเม็ด บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ ๐.๒๕ กรัมชนิดแคปซูล บดเป็นผง บรรจุผงยาแคปซูลละ ๐.๒๕ กรัมสรรพคุณแก้จุกเสียด แก้ระดูไม่ปกติ ขับน้ำคาวปลาขนาดรับประทานรับประทาน วันละ ๓ ครั้ง ก่อนอาหารชนิดผง ครั้งละ ๑ ช้อนชา ละลายน้ำสุก หรือน้ำสุราชนิดเม็ด ครั้งละ ๒ - ๔ เม็ดชนิดแคปซูล ครั้งละ ๒ - ๔ แคปซูลขนาดบรรจุชนิดผงไม่เกิน ๓๐ กรัมชนิดเม็ด ไม่เกิน ๑๒๐ เม็ดชนิดแคปซูล ไม่เกิน ๑๒๐ แคปซูล(๒๔) ยาประสะเปราะใหญ่วัตถุส่วนประกอบ โกฐสอโกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาวเทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน กานพลู จันทน์ขาวจันทน์แดง ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกพิกุล เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ ๑ ส่วน เปราะหอมหนัก ๒๐ ส่วนวิธีทำบดเป็นผงสรรพคุณถอนพิษไข้ตานทรางสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า ๕ ปี ละลายน้ำดอกไม้เทศหรือน้ำสุกรับประทาน หรือผสมน้ำสุราสุมกระหม่อมขนาดการใช้รับประทานทุก ๓ ชั่วโมง ครั้งละ ครึ่ง - ๑ ช้อนชาขนาดบรรจุไม่เกิน ๑๕ กรัมข้อ ๕ตำรับยาสามัญประจำบ้านตามข้อ ๒ มีสรรพคุณได้เพียงกลุ่มเดียว ยกเว้นยากลุ่มที่ ๔ ยาแก้ไข้ อาจรวมกับยากลุ่มที่ ๕ ยาแก้ร้อนในโดยมีสูตรส่วนประกอบเป็นไปตามข้อ ๓ข้อ ๖ฉลากยาสามัญประจำบ้านตามประกาศนี้ ต้องแสดงข้อความดังต่อไปนี้๖.๑ ชื่อยาตามที่ระบุในประกาศในกรณีเป็นตำรับยาที่มีการกำหนดชื่อยาไว้ในประกาศฉบับนี้กรณีมีชื่อทางการค้าให้แสดงชื่อยาตามประกาศควบคู่กับชื่อทางการค้าโดยใช้ตัวอักษรที่มีขนาดเท่ากัน๖.๒ คำว่า ยาสามัญประจำบ้านในกรอบสีเขียว มีขนาดตัวอักษรที่สามารถอ่านได้ชัดเจน๖.๓ คำว่า ยาสิ้นอายุและแสดงวันเดือนปีที่ยาสิ้นอายุให้ยาสามัญประจำบ้านตามประกาศฉบับนี้มีอายุการใช้ของยานับจากวันที่ผลิตได้ไม่เกิน๒ ปี สำหรับยาน้ำ และไม่เกิน ๓ ปี สำหรับยารูปแบบอื่น๖.๔ ข้อความอื่นตามที่กำหนดไว้ในมาตรา ๕๗ (๒) แห่งพระราชบัญญัติยาพ.ศ. ๒๕๑๐ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติยา (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๒๒แล้วแต่กรณีข้อ ๗ให้ยาสามัญประจำบ้านตามประกาศฉบับลงวันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๒ซึ่งเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของประกาศฉบับนี้ยังคงเป็นยาสามัญประจำบ้านต่อไปข้อ ๘[๒] ให้ยาสามัญประจำบ้านที่ได้ขึ้นทะเบียนตำรับยาไว้แล้วตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ ลงวันที่ ๒๖ มิถุนายน ๒๕๔๒ที่ผลิตขึ้นก่อนประกาศนี้มีผลบังคับใช้และไม่ได้เป็นยาสามัญประจำบ้านตามประกาศนี้ให้ยังคงเป็นยาสามัญประจำบ้านต่อไปจนกว่ายาที่ได้ผลิตไว้แล้วนั้นจะสิ้นอายุข้อ ๙[๓] ยาสามัญประจำบ้านตามข้อ ๘ที่ต้องมีการแก้ไขรายละเอียดให้เป็นไปตามประกาศนี้ให้ผู้รับอนุญาตยื่นคำขอแก้ไขต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายในสามร้อยหกสิบห้าวันนับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาหากไม่ดำเนินการภายในกำหนดเวลาดังกล่าวให้ยานั้นเป็นยาแผนโบราณข้อ ๑๐ยาสามัญประจำบ้าน ตามข้อ ๙ ที่ผู้รับอนุญาตได้ยื่นคำขอแก้ไขแล้วเมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่พิจารณาแล้วไม่เป็นไปตามประกาศฉบับนี้พนักงานเจ้าหน้าที่จะมีคำสั่งไม่รับยานั้น เป็นยาสามัญประจำบ้านก่อนพ้นกำหนดเวลาตามข้อ ๙ ได้ข้อ ๑๑[๔] ประกาศฉบับนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปประกาศณ วันที่ ๑๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๖ประดิษฐ สินธวณรงค์รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๗[๕]ข้อ ๑ ประกาศฉบับนี้ให้มีผลใช้บังคับนับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปปริยานุช/ผู้จัดทำ๑๘ กุมภาพันธ์๒๕๕๖อุษมล/ผู้ตรวจ๒๖ กุมภาพันธ์๒๕๕๖จุฑามาศ/ปรับปรุง๔ มิถุนายน ๒๕๕๗[๑] ข้อ ๓ ๓.๑แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๗[๒] ข้อ ๘แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๗[๓] ข้อ ๙แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๗[๔] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๐/ตอนพิเศษ ๒๑ ง/หน้า ๓๐/๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖[๕] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๑/ตอนพิเศษ ๗๘ ง/หน้า ๑๘/๑๖ พฤษภาคม ๒๕๕๗