คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4481/2542หลักกฎหมาย: ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนโดยเฉพาะจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2ในคดีนี้จึงเกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์โดยไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยจึงชอบแล้ว เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์ มีจำนวนเงินสูง และจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ แม้ว่าโจทก์จะยื่นขอ รับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้ กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป จึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534มาตรา 4 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 สามกระทง ลงโทษปรับจำเลยที่ 1กระทงละ 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 กระทงละ 1 ปี รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 90,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 3 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพ เป็นประโยชน์แก่การพิจารณามีเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 45,000 บาท จำคุก จำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 6 เดือน ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาแก้เป็นว่า สำหรับความผิดกระทงแรกให้วางโทษปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี กระทงที่สองปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 22,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 9 เดือน กระทงที่สามปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 20,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 72,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 2 ปี 5 เดือน ลดโทษให้คนละกึ่งหนึ่ง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้วคงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 36,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 2 เดือน 15 วัน นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองฎีกา โดยผู้พิพากษาซึ่งพิจารณาและลงชื่อในคำพิพากษาศาลชั้นต้นอนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 2เป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีล้มละลายหมายเลขแดงที่ ล.9/2541ของศาลจังหวัดสุรินทร์ จำเลยที่ 2 จึงไม่อาจชำระหนี้ตามเช็คแก่โจทก์ในคดีนี้ได้ เพราะการต่อสู้คดีนี้ต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์ แต่ไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยที่ 2 การดำเนินกระบวนพิจารณาตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้น เห็นว่า ตามหลักกฎหมายล้มละลายเพียงบัญญัติมิให้บุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองแต่ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายมิได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย ประกอบกับจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2 ในคดีนี้เกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไม่เกี่ยวข้องกับการถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในภายหลังแต่อย่างใด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงชอบแล้ว ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นส่วนที่จำเลยทั้งสองฎีกาขอให้รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 นั้นเห็นว่า เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์มีจำนวนเงินสูงประกอบกับจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ และแม้ว่าโจทก์จะยื่นขอรับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ตาม แต่ก็มิได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป ดังนั้นจึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลล่างทั้งสองใช้ดุลพินิจต้องกันมาไม่รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 มานั้นหนักเกินควร เห็นสมควรวางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ให้เหมาะสมเสียใหม่"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 กระทงแรก7 เดือน กระทงที่สอง 5 เดือน และกระทงที่สาม 4 เดือน รวมจำคุก 16 เดือน ลดโทษให้จำเลยที่ 2 กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้ว คงจำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน สำหรับจำเลยที่ 1 หากไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29 แต่ประการเดียว นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4481/2542นาย เทียน ชัย กาญจนพายัพโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด แต้ง้ วน กี่ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 56 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนโดยเฉพาะจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2ในคดีนี้จึงเกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์โดยไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยจึงชอบแล้ว เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์ มีจำนวนเงินสูง และจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ แม้ว่าโจทก์จะยื่นขอ รับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้ กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป จึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534มาตรา 4 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 สามกระทง ลงโทษปรับจำเลยที่ 1กระทงละ 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 กระทงละ 1 ปี รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 90,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 3 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพ เป็นประโยชน์แก่การพิจารณามีเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 45,000 บาท จำคุก จำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 6 เดือน ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาแก้เป็นว่า สำหรับความผิดกระทงแรกให้วางโทษปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี กระทงที่สองปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 22,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 9 เดือน กระทงที่สามปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 20,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 72,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 2 ปี 5 เดือน ลดโทษให้คนละกึ่งหนึ่ง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้วคงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 36,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 2 เดือน 15 วัน นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองฎีกา โดยผู้พิพากษาซึ่งพิจารณาและลงชื่อในคำพิพากษาศาลชั้นต้นอนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 2เป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีล้มละลายหมายเลขแดงที่ ล.9/2541ของศาลจังหวัดสุรินทร์ จำเลยที่ 2 จึงไม่อาจชำระหนี้ตามเช็คแก่โจทก์ในคดีนี้ได้ เพราะการต่อสู้คดีนี้ต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์ แต่ไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยที่ 2 การดำเนินกระบวนพิจารณาตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้น เห็นว่า ตามหลักกฎหมายล้มละลายเพียงบัญญัติมิให้บุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองแต่ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายมิได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย ประกอบกับจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2 ในคดีนี้เกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไม่เกี่ยวข้องกับการถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในภายหลังแต่อย่างใด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงชอบแล้ว ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นส่วนที่จำเลยทั้งสองฎีกาขอให้รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 นั้นเห็นว่า เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์มีจำนวนเงินสูงประกอบกับจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ และแม้ว่าโจทก์จะยื่นขอรับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ตาม แต่ก็มิได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป ดังนั้นจึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลล่างทั้งสองใช้ดุลพินิจต้องกันมาไม่รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 มานั้นหนักเกินควร เห็นสมควรวางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ให้เหมาะสมเสียใหม่"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 กระทงแรก7 เดือน กระทงที่สอง 5 เดือน และกระทงที่สาม 4 เดือน รวมจำคุก 16 เดือน ลดโทษให้จำเลยที่ 2 กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้ว คงจำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน สำหรับจำเลยที่ 1 หากไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29 แต่ประการเดียว นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1(เดิมพัน จรรยามั่น-ประมาณ ตียะไพบูลย์สิน-ชวลิต ธรรมฤาชุ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีนี้มีปัญหาว่าเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจเข้าไปดำเนินคดีอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์หรือไม่ พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 22 บัญญัติว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้ว เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวมีอำนาจดังนี้ 1) จัดการจำหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ หรือกระทำการที่จำเป็นเพื่อให้กิจการของลูกหนี้ที่ค้างอยู่เสร็จสิ้นไป 2) เก็บรวบรวมและรับเงินหรือทรัพย์สินซึ่งจะตกได้แก่ลูกหนี้หรือซึ่งลูกหนี้มีสิทธิจะได้รับจากผู้อื่น 3) ประนีประนอมยอมความ หรือฟ้องร้องหรือต่อสู้คดีใด ๆเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวแสดงให้เห็นในเบื้องต้นว่า เมื่อบุคคลใดถูกศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์แล้ว ถูกจำกัดสิทธิมิให้ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองได้ โดยกำหนดให้บุคลากรของรัฐคือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ซึ่งปัจจุบันสังกัดกรมบังคับคดีเป็นผู้ดำเนินการแทน โดยไม่ต้องให้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์รู้เห็นหรือให้ความยินยอม แม้กระทั่งการประนีประนอมยอมความหรือฟ้องคดีอันเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ และเป็นที่เข้าใจกันโดยทั่วไปว่าเป็นเรื่องในทางแพ่งและถือว่าเป็นอำนาจอันเด็ดขาดของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1925/2539 เมื่อจำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย อำนาจในการต่อสู้คดีย่อมเป็นของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวตามมาตรา 22(3) แม้ที่ประชุมเจ้าหนี้จะมีมติว่าไม่ประสงค์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้าว่าคดีแทนหรือมีมติประการใดก็ไม่ทำให้อำนาจในการต่อสู้คดีของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เปลี่ยนแปลงไป จำเลยจึงไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาด้วยตนเอง หากผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินการต่าง ๆ ด้วยตนเองตามที่ระบุไว้ในมาตรา 22 แล้ว ย่อมเป็นการไม่ชอบและถือว่าเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลมีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6664/2540) ดังนั้น เมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์บุคคลใดแล้ว ในการดำเนินการใด ๆ ทางแพ่งตามมาตรา 22 แล้ว ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ย่อมไม่อาจกระทำได้ด้วยตนเอง เว้นแต่จะต้องด้วยบทบัญญัติแห่งกฎหมาย ที่ยกเว้นว่าให้กระทำได้ภายใต้กรอบหรือเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดดังปรากฏในมาตรา 24 ว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้วห้ามมิให้ลูกหนี้กระทำการใด ๆ อันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของตน เว้นแต่จะได้กระทำตามคำสั่งหรือความเห็นชอบของศาล เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ผู้จัดการทรัพย์ หรือที่ประชุมเจ้าหนี้ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้" และมีคำพิพากษาศาลฎีกาหลายเรื่องสนับสนุนเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4238/2539 และ 5643/2540 และยิ่งกว่านั้นในขณะที่มีคดีแพ่งของบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ค้างอยู่ในศาลเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ต้องเข้าว่าคดีนั้นแทนต่อไป (มาตรา 25) อย่างไรก็ดี มีข้อพิจารณาว่า แม้ว่าเมื่อพิจารณาจากโครงสร้างแห่งพระราชบัญญัติล้มละลายฯ แล้ว มีความมุ่งหมายหรือเจตนารมณ์ที่จะคุ้มครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในทางแพ่งเท่านั้น แต่ก็มีปัญหาว่าในปัญหาบางเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญากลับไม่เข้าไปดูแลหรือคุ้มครองก็ย่อมมีผลกระทบไปในทางแพ่งได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตามบทบัญญัติว่าด้วยการฟื้นฟูกิจการของลูกหนี้ เพราะการถูกลงโทษทางอาญาแม้เป็นเพียงโทษปรับก็ย่อมมีผลกระทบในทางความเชื่อถือในกิจการนั้นได้ รัฐโดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์น่าจะมีอำนาจเข้ามาดำเนินการในส่วนนี้ได้ คดีนี้ ศาลฎีกาได้ให้หลักกฎหมายที่สำคัญว่าไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีอาญาแทน โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายไม่ได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย นับว่าเป็นหลักการสำคัญที่นักกฎหมายคงต้องทำความเข้าใจกันต่อไป และศึกษาประกอบบทบัญญัติมาตรา 22(3) ด้วย พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534มาตรา 4 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 สามกระทง ลงโทษปรับจำเลยที่ 1กระทงละ 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 กระทงละ 1 ปี รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 90,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 3 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพ เป็นประโยชน์แก่การพิจารณามีเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 45,000 บาท จำคุก จำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 6 เดือน ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาแก้เป็นว่า สำหรับความผิดกระทงแรกให้วางโทษปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี กระทงที่สองปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 22,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 9 เดือน กระทงที่สามปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 20,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 72,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 2 ปี 5 เดือน ลดโทษให้คนละกึ่งหนึ่ง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้วคงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 36,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 2 เดือน 15 วัน นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองฎีกา โดยผู้พิพากษาซึ่งพิจารณาและลงชื่อในคำพิพากษาศาลชั้นต้นอนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 2เป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีล้มละลายหมายเลขแดงที่ ล.9/2541ของศาลจังหวัดสุรินทร์ จำเลยที่ 2 จึงไม่อาจชำระหนี้ตามเช็คแก่โจทก์ในคดีนี้ได้ เพราะการต่อสู้คดีนี้ต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์ แต่ไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยที่ 2 การดำเนินกระบวนพิจารณาตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้น เห็นว่า ตามหลักกฎหมายล้มละลายเพียงบัญญัติมิให้บุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองแต่ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายมิได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย ประกอบกับจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2 ในคดีนี้เกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไม่เกี่ยวข้องกับการถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในภายหลังแต่อย่างใด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงชอบแล้ว ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นส่วนที่จำเลยทั้งสองฎีกาขอให้รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 นั้นเห็นว่า เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์มีจำนวนเงินสูงประกอบกับจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ และแม้ว่าโจทก์จะยื่นขอรับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ตาม แต่ก็มิได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป ดังนั้นจึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลล่างทั้งสองใช้ดุลพินิจต้องกันมาไม่รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 มานั้นหนักเกินควร เห็นสมควรวางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ให้เหมาะสมเสียใหม่"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 กระทงแรก7 เดือน กระทงที่สอง 5 เดือน และกระทงที่สาม 4 เดือน รวมจำคุก 16 เดือน ลดโทษให้จำเลยที่ 2 กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้ว คงจำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน สำหรับจำเลยที่ 1 หากไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29 แต่ประการเดียว นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4481/2542นาย เทียน ชัย กาญจนพายัพโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด แต้ง้ วน กี่ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 56 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนโดยเฉพาะจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2ในคดีนี้จึงเกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์โดยไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยจึงชอบแล้ว เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์ มีจำนวนเงินสูง และจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ แม้ว่าโจทก์จะยื่นขอ รับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้ กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป จึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534มาตรา 4 ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 91 สามกระทง ลงโทษปรับจำเลยที่ 1กระทงละ 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 กระทงละ 1 ปี รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 90,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 3 ปี จำเลยทั้งสองให้การรับสารภาพ เป็นประโยชน์แก่การพิจารณามีเหตุบรรเทาโทษ ลดโทษให้กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 คงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 45,000 บาท จำคุก จำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 6 เดือน ไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29, 30จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาแก้เป็นว่า สำหรับความผิดกระทงแรกให้วางโทษปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 30,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี กระทงที่สองปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 22,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 9 เดือน กระทงที่สามปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 20,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน รวมปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 72,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 2 ปี 5 เดือน ลดโทษให้คนละกึ่งหนึ่ง ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้วคงปรับจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 36,000 บาท จำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 1 ปี 2 เดือน 15 วัน นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองฎีกา โดยผู้พิพากษาซึ่งพิจารณาและลงชื่อในคำพิพากษาศาลชั้นต้นอนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 2เป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีล้มละลายหมายเลขแดงที่ ล.9/2541ของศาลจังหวัดสุรินทร์ จำเลยที่ 2 จึงไม่อาจชำระหนี้ตามเช็คแก่โจทก์ในคดีนี้ได้ เพราะการต่อสู้คดีนี้ต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์ แต่ไม่มีเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยที่ 2 การดำเนินกระบวนพิจารณาตั้งแต่ชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้น เห็นว่า ตามหลักกฎหมายล้มละลายเพียงบัญญัติมิให้บุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองแต่ไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีในทางอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายมิได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย ประกอบกับจำเลยที่ 2 ได้ร่วมสั่งจ่ายเช็คพิพาททั้งสามฉบับให้โจทก์เพื่อชำระหนี้เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2540 และธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเช็คทั้งสามฉบับเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2540 แต่จำเลยที่ 2ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 การกระทำผิดของจำเลยที่ 2 ในคดีนี้เกิดขึ้นก่อนจะถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไม่เกี่ยวข้องกับการถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในภายหลังแต่อย่างใด การดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นอุทธรณ์เป็นต้นมาจึงชอบแล้ว ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นส่วนที่จำเลยทั้งสองฎีกาขอให้รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 นั้นเห็นว่า เช็คแต่ละฉบับที่จำเลยทั้งสองร่วมกันสั่งจ่ายให้โจทก์มีจำนวนเงินสูงประกอบกับจำเลยทั้งสองไม่ได้ผ่อนชำระหนี้ตามเช็คให้โจทก์ตามที่ได้ตกลงกันไว้ และแม้ว่าโจทก์จะยื่นขอรับชำระหนี้ตามเช็คทั้งสามฉบับต่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แล้วก็ตาม แต่ก็มิได้หมายความว่าโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินคดีนี้กับจำเลยทั้งสองอีกต่อไป ดังนั้นจึงไม่มีเหตุที่จะรอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลล่างทั้งสองใช้ดุลพินิจต้องกันมาไม่รอการลงโทษให้จำเลยที่ 2 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาข้อนี้ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้นเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตามที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 มานั้นหนักเกินควร เห็นสมควรวางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 ให้เหมาะสมเสียใหม่"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้วางโทษจำคุกจำเลยที่ 2 กระทงแรก7 เดือน กระทงที่สอง 5 เดือน และกระทงที่สาม 4 เดือน รวมจำคุก 16 เดือน ลดโทษให้จำเลยที่ 2 กึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 แล้ว คงจำคุกจำเลยที่ 2 มีกำหนด 8 เดือน สำหรับจำเลยที่ 1 หากไม่ชำระค่าปรับให้จัดการตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 29 แต่ประการเดียว นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1(เดิมพัน จรรยามั่น-ประมาณ ตียะไพบูลย์สิน-ชวลิต ธรรมฤาชุ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีนี้มีปัญหาว่าเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจเข้าไปดำเนินคดีอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์หรือไม่ พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 22 บัญญัติว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้ว เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวมีอำนาจดังนี้ 1) จัดการจำหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ หรือกระทำการที่จำเป็นเพื่อให้กิจการของลูกหนี้ที่ค้างอยู่เสร็จสิ้นไป 2) เก็บรวบรวมและรับเงินหรือทรัพย์สินซึ่งจะตกได้แก่ลูกหนี้หรือซึ่งลูกหนี้มีสิทธิจะได้รับจากผู้อื่น 3) ประนีประนอมยอมความ หรือฟ้องร้องหรือต่อสู้คดีใด ๆเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวแสดงให้เห็นในเบื้องต้นว่า เมื่อบุคคลใดถูกศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์แล้ว ถูกจำกัดสิทธิมิให้ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองได้ โดยกำหนดให้บุคลากรของรัฐคือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ซึ่งปัจจุบันสังกัดกรมบังคับคดีเป็นผู้ดำเนินการแทน โดยไม่ต้องให้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์รู้เห็นหรือให้ความยินยอม แม้กระทั่งการประนีประนอมยอมความหรือฟ้องคดีอันเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ และเป็นที่เข้าใจกันโดยทั่วไปว่าเป็นเรื่องในทางแพ่งและถือว่าเป็นอำนาจอันเด็ดขาดของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1925/2539 เมื่อจำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย อำนาจในการต่อสู้คดีย่อมเป็นของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวตามมาตรา 22(3) แม้ที่ประชุมเจ้าหนี้จะมีมติว่าไม่ประสงค์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้าว่าคดีแทนหรือมีมติประการใดก็ไม่ทำให้อำนาจในการต่อสู้คดีของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เปลี่ยนแปลงไป จำเลยจึงไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาด้วยตนเอง หากผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินการต่าง ๆ ด้วยตนเองตามที่ระบุไว้ในมาตรา 22 แล้ว ย่อมเป็นการไม่ชอบและถือว่าเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลมีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6664/2540) ดังนั้น เมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์บุคคลใดแล้ว ในการดำเนินการใด ๆ ทางแพ่งตามมาตรา 22 แล้ว ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ย่อมไม่อาจกระทำได้ด้วยตนเอง เว้นแต่จะต้องด้วยบทบัญญัติแห่งกฎหมาย ที่ยกเว้นว่าให้กระทำได้ภายใต้กรอบหรือเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดดังปรากฏในมาตรา 24 ว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้วห้ามมิให้ลูกหนี้กระทำการใด ๆ อันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของตน เว้นแต่จะได้กระทำตามคำสั่งหรือความเห็นชอบของศาล เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ผู้จัดการทรัพย์ หรือที่ประชุมเจ้าหนี้ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้" และมีคำพิพากษาศาลฎีกาหลายเรื่องสนับสนุนเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4238/2539 และ 5643/2540 และยิ่งกว่านั้นในขณะที่มีคดีแพ่งของบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ค้างอยู่ในศาลเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ต้องเข้าว่าคดีนั้นแทนต่อไป (มาตรา 25) อย่างไรก็ดี มีข้อพิจารณาว่า แม้ว่าเมื่อพิจารณาจากโครงสร้างแห่งพระราชบัญญัติล้มละลายฯ แล้ว มีความมุ่งหมายหรือเจตนารมณ์ที่จะคุ้มครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในทางแพ่งเท่านั้น แต่ก็มีปัญหาว่าในปัญหาบางเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญากลับไม่เข้าไปดูแลหรือคุ้มครองก็ย่อมมีผลกระทบไปในทางแพ่งได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตามบทบัญญัติว่าด้วยการฟื้นฟูกิจการของลูกหนี้ เพราะการถูกลงโทษทางอาญาแม้เป็นเพียงโทษปรับก็ย่อมมีผลกระทบในทางความเชื่อถือในกิจการนั้นได้ รัฐโดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์น่าจะมีอำนาจเข้ามาดำเนินการในส่วนนี้ได้ คดีนี้ ศาลฎีกาได้ให้หลักกฎหมายที่สำคัญว่าไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีอาญาแทน โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายไม่ได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย นับว่าเป็นหลักการสำคัญที่นักกฎหมายคงต้องทำความเข้าใจกันต่อไป และศึกษาประกอบบทบัญญัติมาตรา 22(3) ด้วย พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาหมายเหตุ: คดีนี้มีปัญหาว่าเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจเข้าไปดำเนินคดีอาญาแทนบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์หรือไม่ พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 22 บัญญัติว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้ว เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวมีอำนาจดังนี้ 1) จัดการจำหน่ายทรัพย์สินของลูกหนี้ หรือกระทำการที่จำเป็นเพื่อให้กิจการของลูกหนี้ที่ค้างอยู่เสร็จสิ้นไป 2) เก็บรวบรวมและรับเงินหรือทรัพย์สินซึ่งจะตกได้แก่ลูกหนี้หรือซึ่งลูกหนี้มีสิทธิจะได้รับจากผู้อื่น 3) ประนีประนอมยอมความ หรือฟ้องร้องหรือต่อสู้คดีใด ๆเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวแสดงให้เห็นในเบื้องต้นว่า เมื่อบุคคลใดถูกศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์แล้ว ถูกจำกัดสิทธิมิให้ดำเนินคดีในทางแพ่งด้วยตนเองได้ โดยกำหนดให้บุคลากรของรัฐคือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ซึ่งปัจจุบันสังกัดกรมบังคับคดีเป็นผู้ดำเนินการแทน โดยไม่ต้องให้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์รู้เห็นหรือให้ความยินยอม แม้กระทั่งการประนีประนอมยอมความหรือฟ้องคดีอันเกี่ยวกับทรัพย์สินของผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ และเป็นที่เข้าใจกันโดยทั่วไปว่าเป็นเรื่องในทางแพ่งและถือว่าเป็นอำนาจอันเด็ดขาดของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1925/2539 เมื่อจำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย อำนาจในการต่อสู้คดีย่อมเป็นของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวตามมาตรา 22(3) แม้ที่ประชุมเจ้าหนี้จะมีมติว่าไม่ประสงค์ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้าว่าคดีแทนหรือมีมติประการใดก็ไม่ทำให้อำนาจในการต่อสู้คดีของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เปลี่ยนแปลงไป จำเลยจึงไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาด้วยตนเอง หากผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินการต่าง ๆ ด้วยตนเองตามที่ระบุไว้ในมาตรา 22 แล้ว ย่อมเป็นการไม่ชอบและถือว่าเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลมีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6664/2540) ดังนั้น เมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์บุคคลใดแล้ว ในการดำเนินการใด ๆ ทางแพ่งตามมาตรา 22 แล้ว ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ย่อมไม่อาจกระทำได้ด้วยตนเอง เว้นแต่จะต้องด้วยบทบัญญัติแห่งกฎหมาย ที่ยกเว้นว่าให้กระทำได้ภายใต้กรอบหรือเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดดังปรากฏในมาตรา 24 ว่า "เมื่อศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้แล้วห้ามมิให้ลูกหนี้กระทำการใด ๆ อันเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือกิจการของตน เว้นแต่จะได้กระทำตามคำสั่งหรือความเห็นชอบของศาล เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ผู้จัดการทรัพย์ หรือที่ประชุมเจ้าหนี้ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้" และมีคำพิพากษาศาลฎีกาหลายเรื่องสนับสนุนเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4238/2539 และ 5643/2540 และยิ่งกว่านั้นในขณะที่มีคดีแพ่งของบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ค้างอยู่ในศาลเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ต้องเข้าว่าคดีนั้นแทนต่อไป (มาตรา 25) อย่างไรก็ดี มีข้อพิจารณาว่า แม้ว่าเมื่อพิจารณาจากโครงสร้างแห่งพระราชบัญญัติล้มละลายฯ แล้ว มีความมุ่งหมายหรือเจตนารมณ์ที่จะคุ้มครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับบุคคลที่ศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในทางแพ่งเท่านั้น แต่ก็มีปัญหาว่าในปัญหาบางเรื่องที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญากลับไม่เข้าไปดูแลหรือคุ้มครองก็ย่อมมีผลกระทบไปในทางแพ่งได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตามบทบัญญัติว่าด้วยการฟื้นฟูกิจการของลูกหนี้ เพราะการถูกลงโทษทางอาญาแม้เป็นเพียงโทษปรับก็ย่อมมีผลกระทบในทางความเชื่อถือในกิจการนั้นได้ รัฐโดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์น่าจะมีอำนาจเข้ามาดำเนินการในส่วนนี้ได้ คดีนี้ ศาลฎีกาได้ให้หลักกฎหมายที่สำคัญว่าไม่มีบทกฎหมายใดบัญญัติว่าบุคคลที่ถูกพิทักษ์ทรัพย์ ให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ามาดำเนินคดีอาญาแทน โดยเฉพาะกฎหมายล้มละลายไม่ได้คุ้มครองให้ผู้กระทำผิดอาญานั้นพ้นผิดไปด้วย นับว่าเป็นหลักการสำคัญที่นักกฎหมายคงต้องทำความเข้าใจกันต่อไป และศึกษาประกอบบทบัญญัติมาตรา 22(3) ด้วย พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา