พระราชบัญญัติพระราชบัญญัติขนาดเกวียนพระพุทธศักราช๒๔๕๙ มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวดำรัสเหนือเกล้า ฯ สั่งว่าตามหัวเมืองในสยามรัฐสิมามีเกวียนที่ใช้เป็นพาหนะในการเดินทางและบรรทุกสินค้าเป็นประโยชน์อยู่เป็นอันมาก แต่เกวียนเหล่านั้นบางเมืองทำขนาดระหว่างล้อต่างกันไม่สามารถจะนำไปใช้ในทางบางเมืองได้ เป็นความลำบากขัดข้องอยู่ทรงพระราชดำริเห็นว่า ถ้าให้เกวียนทั้งปวงมีขนาดระหว่างล้อเดินทางร่วมติดต่อกันได้จะเป็นประโยชน์แก่พลเมืองในการไปมาค้าขายยิ่งขึ้นเป็นอันมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้สอบสวนได้ขนาดทางเกวียนที่มีอยู่เป็นขนาดกลางโดยมากแล้วตามหัวเมืองในพระราชอาณาจักรว่าขนาดทางเกวียนกว้าง ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรนั้นเป็นขนาดสามัญจึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯให้เจ้าพนักงานปกครองท้องที่ชี้แจงให้เจ้าของเกวียนจัดการแก้ไขเกวียนที่ยังไม่ได้ขนาดนั้นเป็นขนาดระหว่างล้อทั้ง๒ ข้าง กว้าง ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรได้โดยมากแล้ว แต่ทรงพระราชดำริเห็นว่าควรให้วางขนาดระหว่างล้อเกวียนไว้เสียให้เป็นหลักฐาน เมื่อผู้ใดจะสร้างเกวียนใหม่ก็ดีหรือจะแก้ขนาดเกวียนเก่าทีมีอยู่แล้วก็ดี จะได้แก้ให้เป็นขนาดเดียวกัน จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯให้ตราพระราชบัญญัติไว้ดังต่อไปนี้ว่าด้วยนามและกำหนดใช้พระราชบัญญัติ มาตรา๑พระราชบัญญัตินี้ให้มีนามว่า พระราชบัญญัติขนาดเกวียนพระพุทธศักราช ๒๔๕๙มาตรา๒[๑]ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ เป็นกฎหมายตั้งแต่วันที่ ๑ เมษายน พระพุทธศักราช๒๔๕๙ เป็นต้นไปอธิบายชนิดเกวียน มาตรา ๓เกวียนเป็นยานพาหนะประเภทหนึ่ง มีล้อ ๒ ล้อใช้ไม้ประกอบเป็นเครื่องผูกมีหลังคาก็ดี หรือไม่มีหลังคาก็ดี ใช้เทียมด้วยสัตว์พาหนะ เช่นโค กระบือเป็นต้นหรือเกวียนซึ่งเรียกในท้องที่บางแห่งว่าระแทะก็ดี รวมเรียกในพระราชบัญญัตินี้ว่าเกวียนทั้งสิ้นเว้นไว้แต่เกวียนบรรทุกอีกชนิดหนึ่งซึ่งล้อทำด้วยเหล็กทั้งตัว หรือล้อมีเครื่องเหล็กประกอบใช้เฉพาะท้องที่มีถนนแล้วเกวียนชนิดนี้เรียกว่าเกวียนล้อเหล็กไม่นับเข้าในประเภทเกวียนแห่งพระราชบัญญัตินี้เกวียนต้องมีขนาดอย่างเดียวกัน มาตรา๔เกวียนต้องมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒ ล้อเท่ากันทั้งสิ้น คือ วัดแต่ล้อข้างหนึ่งถึงล้ออีกข้างหนึ่งเมื่อดุมชิดกับปะแหรกแล้ว ต้องให้ได้ ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรเป็นส่วนกว้างของเรือนเกวียน แต่ส่วนยาวและส่วนอื่น ๆ ของเกวียนนั้นไม่จำกัดสุดแต่ผู้ทำจะให้ยาวเหมาะแก่การใช้สัตว์พาหนะชนิดใดก็ได้แต่เพื่อที่จะให้เข้าใจง่ายในการกำหนดขนาดเกวียนดังได้กล่าวมาแล้วในมาตรานี้ให้ผู้บัญชาการปกครองท้องที่ทำตัวอย่างเกวียนขึ้นไว้ยังที่ว่าการเล่มหนึ่งห้ามมิให้ผู้หนึ่งผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนซึ่งมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒ล้อผิดกับตัวอย่างและขนาดที่ได้กำหนดไว้ในมาตรานี้เป็นอันขาดเว้นแต่เกวียนบางเล่มที่มีอยู่แล้วก่อนวันใช้พระราชบัญญัตินี้ซึ่งผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้ผ่อนเวลาให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา๕มาตรา ๕เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้แล้วถ้าปรากฏว่าผู้ใดมีเกวียนอันผิดขนาดตามที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา ๔ก็ให้ผู้นั้นแก้ไขเปลี่ยนแปลงเกวียนของตนเสียให้ถูกต้องตามความประสงค์ของพระราชบัญญัตินี้ภายในเวลาที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้กำหนดผ่อนผันให้ตามสมควรและให้ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่ออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวไว้เป็นสำคัญแขวงเมืองใดมีกำหนดเวลาผ่อนผันให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงเท่าใดให้ผู้ว่าราชการเมือง ผู้ปกครองท้องที่เมืองนั้นประกาศให้ราษฎรทราบทั่วกันและให้เสนาบดีผู้ปกครองท้องที่ลงประกาศกำหนดเวลาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาด้วยถ้าพ้นกำหนดนั้นไปต้องถือว่าผู้ที่มีเกวียนขนาดระหว่างล้อ ๒ล้อผิดจากขนาดที่ว่าไว้ในมาตรา ๔ นั้น มีความผิดว่าด้วยการจดทะเบียนเกวียน มาตรา๖บรรดาเกวียนทั้งปวงแม้เจ้าของจะใช้หรือมิใช้ก็ตามเมื่อยังปรากฏเป็นรูปเกวียนอยู่แล้วเจ้าของเกวียนจะต้องนำมาจดทะเบียน และให้เจ้าพนักงานทำเครื่องหมายสำหรับเกวียน ณที่ที่ผู้ว่าราชการเมืองจะได้ออกประกาศกำหนดท้องที่ที่จะจดทะเบียนให้ทราบทั่วกันและให้กำหนดในที่ซึ่งจะเป็นการสะดวกที่สุดสำหรับประชาชนอย่าต้องให้เดินทางไกลเสียเวลาทำมาหากิน ทั้งให้เจ้าพนักงานทำการจดทะเบียนโดยรวดเร็วที่สุดเพื่อมิให้เปลืองเวลาของเจ้าของเกวียนเกินกว่าเหตุด้วยเกวียนที่เจ้าพนักงานได้จดทะเบียนทำเครื่องหมายแล้วจึงจะใช้ได้โดยชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะผ่อนผันออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวในระหว่างแก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา๕ นั้นมาตรา๗การจดทะเบียนนั้น เจ้าพนักงานต้องจดข้อความต่าง ๆ ลงในสมุดทะเบียนและในใบอนุญาตออกให้แก่เจ้าของเกวียนเป็นสำคัญอย่างหนึ่งกับต้องทำเครื่องหมายประจำที่ตัวเกวียนให้ตรงกับสำคัญที่หมายในใบอนุญาตอีกอย่างหนึ่งด้วยจึงจะนับว่าเป็นอันถูกต้องชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้ในการจดทะเบียนนี้ห้ามมิให้เรียกเงินอย่างใด ๆ จากเจ้าของเกวียนเป็นอันขาดว่าด้วยโทษ มาตรา ๘ผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนหรือมีเกวียนที่ผิดขนาดดังที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา๔ และมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี และเจ้าของเกวียนหรือผู้ใช้เกวียนที่ไม่จดทะเบียนตามความในมาตรา๖ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดีผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับครั้งหนึ่งเป็นเงินไม่เกิน ๒๐ บาทว่าด้วยการรักษาพระราชบัญญัติ มาตรา๙ให้เสนาบดีผู้บัญชาการปกครองท้องที่ เป็นเจ้าหน้าที่ที่จะรักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้และให้มีอำนาจที่จะตั้งกฎเป็นข้อบังคับสำหรับจัดการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติถ้าและกฎนั้นได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตและประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้วก็ให้ถือว่าเป็นเหมือนส่วนหนึ่งในพระราชบัญญัตินี้ประกาศมา ณ วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน พระพุทธศักราช ๒๔๕๘ เป็นวันที่ ๑๘๓๙ในรัชกาลปัจจุบันนี้พรพิมล/แก้ไข๒๘ ก.ย๒๕๔๔A+B (C)สุนันทา/นวพร/พัลลภ จัดทำ๒๑พฤษภาคม ๒๕๔๖[๑]รก.๒๔๕๘/-/๓๗๕/๒๘ พฤษจิกายน ๒๔๕๘