คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3235/2516หลักกฎหมาย: ที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ ในมาตรานี้มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบ จึงจะถือว่าบุคคลภายนอกที่ไม่ทราบ ได้ทราบคำสั่งนั้นแล้ว ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัติมาตรานี้อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้ประกาศโฆษณานั้นแล้ว ฉะนั้น เมื่อผู้ใดอ้างว่าตนไม่ทราบก็ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยซึ่งเป็นข้าราชการกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ไปให้กระทรวงการคลังทราบ โดยระบุว่ามีอาชีพค้าขายหัวหน้ากองกลางผู้ได้รับประกาศนั้นไม่รู้จักจำเลย จึงได้สั่งให้รวมเก็บ และทางปฏิบัติเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ ในพฤติการณ์ดังกล่าว กรมสรรพสามิตและกระทรวงการคลังอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนั้นได้กรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ได้จ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่จำเลยซึ่งลาออกจากราชการไป โดยไม่ทราบว่าจำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันจ่ายเงิน ย่อมต้องถือว่าเป็นการชำระหนี้โดยสุจริต จึงไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ (วรรคแรกและวรรคสอง วินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ ครั้งที่ 30/2516)กรณีสืบเนื่องจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้มีหนังสือถึงกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิต ให้ส่งเงินซึ่งจำเลยที่ 2 มีสิทธิได้รับ ไปให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เพื่อรวบรวมไว้ในกองทรัพย์สินของลูกหนี้ กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตยื่นคำร้องคัดค้านว่ากรมสรรพสามิตได้ชำระเงินอันเป็นเงินสะสมของจำเลยที่ 2 ให้จำเลยที่ 2 ไปโดยถูกต้องและชอบด้วยระเบียบของกระทรวงการคลังแล้วกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตไม่ทราบมาก่อนว่า จำเลยที่ 2 ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด และเงินสะสมเป็นเงินเดือนส่วนหนึ่งของจำเลยที่ 2 ไม่อาจถูกยึดได้ตามกฎหมาย ขอให้จำหน่ายกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตออกจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ร้องคัดค้านว่า ศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2 เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้นไปยังกระทรวงการคลังแล้ว ทั้งคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว การที่กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้จำเลยที่ 2 ไปเป็นการจ่ายภายหลังที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ จึงต้องรับผิดคืนเงินดังกล่าวให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจยึดเงินเดือนและเงินสะสมได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้จำหน่ายกระทรวงการคลังกับกรมสรรพสามิตจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิตกระทรวงการคลัง ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2513 ได้ขอลาออกจากราชการและได้รับคำสั่งอนุญาตให้ลาออกได้ จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอรับเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยจำนวน 7,744.66 บาท เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2513 กรมสรรพสามิตได้วางฎีกาเบิกเงินจำนวนดังกล่าวต่อกรมบัญชีกลางกระทรวงการคลังทางกรมบัญชีกลางได้สั่งจ่ายโอนเงินจำนวนนี้เข้าบัญชีเงินฝากของกรมสรรพสามิตเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2513 จำเลยที่ 2 ได้รับเงินจำนวนนี้ไปเมื่อวันที่ 30 เดือนเดียวกันก่อนจำเลยที่ 2 รับเงินไป เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดของจำเลยที่ 2 ไปยังกระทรวงการคลัง โดยระบุในประกาศว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย ทั้งได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2513 แต่ผู้ร้องคัดค้านทั้งสองเพิ่งได้รับหนังสือราชกิจจานุเบกษาภายหลังวันที่ 1 พฤศจิกายน 2513 ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยมี 2 ประเด็น ตามฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ประเด็นข้อแรกคือ เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว ผู้ร้องคัดค้านจะอ้างว่าตนไม่ทราบได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ แต่มาตรานี้ก็มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้น การที่จะให้บุคคลซึ่งเป็นลูกหนี้ของลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ต้องรับผิดชำระหนี้ให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์อีกครั้งหนึ่ง เพราะไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้โฆษณาแล้วจริง ๆ และได้ชำระหนี้ให้แก่ลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปแล้วนั้น ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ในขณะเดียวกันเมื่อได้มีการประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะถือว่าไม่มีผลในทางที่จะให้บุคคลภายนอกทราบเสียเลยนั้นก็หาเป็นการถูกต้องไม่เมื่อพิเคราะห์บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 แล้ว ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า แม้บทบัญญัติมาตรานี้มิได้ระบุถึงผลของการประกาศโฆษณาโดยแจ้งชัดแต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัตินี้ อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ประกาศโฆษณาแล้วนั้น เมื่อผู้ร้องคัดค้านร้องว่าตนไม่ทราบ ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้ ประเด็นข้อสอง เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฎีกาว่า ตนได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 ไปให้กระทรวงการคลังทราบแล้ว โดยเจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังได้ลงนามรับทราบประกาศฉบับนี้ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม 2513 อันเป็นเวลาก่อนที่กรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้ร้องคัดค้านได้ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จะอ้างว่าตนไม่ทราบประกาศไม่ได้ผู้ร้องคัดค้านแก้ฎีกาว่าตนไม่ได้ประมาทเลินเล่อ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เองต่างหากที่เป็นฝ่ายประมาทเลินเล่อที่แจ้งไปว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย และนำสืบว่า เมื่อหัวหน้ากองกลางสำนักงานปลัดกระทรวงการคลัง ได้รับประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 แล้ว ก็สั่งให้รวมเก็บประกาศนั้นเสียเพราะไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่าในพฤติการณ์ดังกล่าว ผู้ร้องคัดค้านอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนี้ได้ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้นั้นกระทรวงการคลังเป็นกระทรวงใหญ่มีข้อราชการในสังกัดเป็นจำนวนมากและในทางปฏิบัติ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ แม้ว่าจะมีการระบุชื่อจำเลยที่ 2 ในประกาศแจ้งเรื่องพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปให้ผู้ร้องคัดค้านทราบก็ตาม ประกาศนั้นก็มีลักษณะเป็นเพียงแจ้งเรื่องให้สาธารณชนทราบเท่านั้น ยิ่งในประกาศฉบับดังกล่าวระบุว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขายด้วยแล้ว จะถือว่ากระทรวงการคลังต้องทราบว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ได้ เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่า ผู้ร้องคัดค้านไม่ทราบจริง ๆ ว่าจำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันที่ 30 ตุลาคม 2513 อันเป็นวันที่ผู้ร้องคัดค้านจ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยรายพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ไป ย่อมต้องถือว่าผู้ร้องคัดค้านได้ชำระหนี้รายพิพาทไปโดยสุจริตแล้ว ผู้ร้องคัดค้านไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3235/2516นายเปรมจิตต์ กล้วยไม้ ณ อยุธยาโจทก์นางสมทรง สหัสสานนท์ ที่ 1 นายนิคม สหัสสานนท์ ที่ 2จำเลยผู้ร้องคัดค้านจำเลยกระทรวงการคลัง โดยนายเสริม วินิจฉัยกุลจำเลยรัฐมนตรีว่าการ และกรมสรรพสามิต โดยนายเฟื้อ สุวรรณณินจำเลยรองอธิบดีรักษาราชการแทนจำเลย ป.พ.พ. ม. 315, ม. 316 ป.วิ.พ. ม. 145 (1) พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 22, ม. 28, ม. 119, ม. 121, ม. 173ที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ ในมาตรานี้มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบ จึงจะถือว่าบุคคลภายนอกที่ไม่ทราบ ได้ทราบคำสั่งนั้นแล้ว ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัติมาตรานี้อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้ประกาศโฆษณานั้นแล้ว ฉะนั้น เมื่อผู้ใดอ้างว่าตนไม่ทราบก็ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยซึ่งเป็นข้าราชการกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ไปให้กระทรวงการคลังทราบ โดยระบุว่ามีอาชีพค้าขายหัวหน้ากองกลางผู้ได้รับประกาศนั้นไม่รู้จักจำเลย จึงได้สั่งให้รวมเก็บ และทางปฏิบัติเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ ในพฤติการณ์ดังกล่าว กรมสรรพสามิตและกระทรวงการคลังอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนั้นได้กรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ได้จ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่จำเลยซึ่งลาออกจากราชการไป โดยไม่ทราบว่าจำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันจ่ายเงิน ย่อมต้องถือว่าเป็นการชำระหนี้โดยสุจริต จึงไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ (วรรคแรกและวรรคสอง วินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ ครั้งที่ 30/2516)กรณีสืบเนื่องจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้มีหนังสือถึงกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิต ให้ส่งเงินซึ่งจำเลยที่ 2 มีสิทธิได้รับ ไปให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เพื่อรวบรวมไว้ในกองทรัพย์สินของลูกหนี้ กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตยื่นคำร้องคัดค้านว่ากรมสรรพสามิตได้ชำระเงินอันเป็นเงินสะสมของจำเลยที่ 2 ให้จำเลยที่ 2 ไปโดยถูกต้องและชอบด้วยระเบียบของกระทรวงการคลังแล้วกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตไม่ทราบมาก่อนว่า จำเลยที่ 2 ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด และเงินสะสมเป็นเงินเดือนส่วนหนึ่งของจำเลยที่ 2 ไม่อาจถูกยึดได้ตามกฎหมาย ขอให้จำหน่ายกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตออกจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ร้องคัดค้านว่า ศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2 เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้นไปยังกระทรวงการคลังแล้ว ทั้งคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว การที่กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้จำเลยที่ 2 ไปเป็นการจ่ายภายหลังที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ จึงต้องรับผิดคืนเงินดังกล่าวให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจยึดเงินเดือนและเงินสะสมได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้จำหน่ายกระทรวงการคลังกับกรมสรรพสามิตจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิตกระทรวงการคลัง ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2513 ได้ขอลาออกจากราชการและได้รับคำสั่งอนุญาตให้ลาออกได้ จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอรับเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยจำนวน 7,744.66 บาท เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2513 กรมสรรพสามิตได้วางฎีกาเบิกเงินจำนวนดังกล่าวต่อกรมบัญชีกลางกระทรวงการคลังทางกรมบัญชีกลางได้สั่งจ่ายโอนเงินจำนวนนี้เข้าบัญชีเงินฝากของกรมสรรพสามิตเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2513 จำเลยที่ 2 ได้รับเงินจำนวนนี้ไปเมื่อวันที่ 30 เดือนเดียวกันก่อนจำเลยที่ 2 รับเงินไป เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดของจำเลยที่ 2 ไปยังกระทรวงการคลัง โดยระบุในประกาศว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย ทั้งได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2513 แต่ผู้ร้องคัดค้านทั้งสองเพิ่งได้รับหนังสือราชกิจจานุเบกษาภายหลังวันที่ 1 พฤศจิกายน 2513 ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยมี 2 ประเด็น ตามฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ประเด็นข้อแรกคือ เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว ผู้ร้องคัดค้านจะอ้างว่าตนไม่ทราบได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ แต่มาตรานี้ก็มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้น การที่จะให้บุคคลซึ่งเป็นลูกหนี้ของลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ต้องรับผิดชำระหนี้ให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์อีกครั้งหนึ่ง เพราะไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้โฆษณาแล้วจริง ๆ และได้ชำระหนี้ให้แก่ลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปแล้วนั้น ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ในขณะเดียวกันเมื่อได้มีการประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะถือว่าไม่มีผลในทางที่จะให้บุคคลภายนอกทราบเสียเลยนั้นก็หาเป็นการถูกต้องไม่เมื่อพิเคราะห์บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 แล้ว ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า แม้บทบัญญัติมาตรานี้มิได้ระบุถึงผลของการประกาศโฆษณาโดยแจ้งชัดแต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัตินี้ อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ประกาศโฆษณาแล้วนั้น เมื่อผู้ร้องคัดค้านร้องว่าตนไม่ทราบ ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้ ประเด็นข้อสอง เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฎีกาว่า ตนได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 ไปให้กระทรวงการคลังทราบแล้ว โดยเจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังได้ลงนามรับทราบประกาศฉบับนี้ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม 2513 อันเป็นเวลาก่อนที่กรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้ร้องคัดค้านได้ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จะอ้างว่าตนไม่ทราบประกาศไม่ได้ผู้ร้องคัดค้านแก้ฎีกาว่าตนไม่ได้ประมาทเลินเล่อ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เองต่างหากที่เป็นฝ่ายประมาทเลินเล่อที่แจ้งไปว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย และนำสืบว่า เมื่อหัวหน้ากองกลางสำนักงานปลัดกระทรวงการคลัง ได้รับประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 แล้ว ก็สั่งให้รวมเก็บประกาศนั้นเสียเพราะไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่าในพฤติการณ์ดังกล่าว ผู้ร้องคัดค้านอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนี้ได้ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้นั้นกระทรวงการคลังเป็นกระทรวงใหญ่มีข้อราชการในสังกัดเป็นจำนวนมากและในทางปฏิบัติ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ แม้ว่าจะมีการระบุชื่อจำเลยที่ 2 ในประกาศแจ้งเรื่องพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปให้ผู้ร้องคัดค้านทราบก็ตาม ประกาศนั้นก็มีลักษณะเป็นเพียงแจ้งเรื่องให้สาธารณชนทราบเท่านั้น ยิ่งในประกาศฉบับดังกล่าวระบุว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขายด้วยแล้ว จะถือว่ากระทรวงการคลังต้องทราบว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ได้ เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่า ผู้ร้องคัดค้านไม่ทราบจริง ๆ ว่าจำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันที่ 30 ตุลาคม 2513 อันเป็นวันที่ผู้ร้องคัดค้านจ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยรายพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ไป ย่อมต้องถือว่าผู้ร้องคัดค้านได้ชำระหนี้รายพิพาทไปโดยสุจริตแล้ว ผู้ร้องคัดค้านไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ พิพากษายืน(ธานินทร์ กรัยวิเชียร-ดวง ดีวาจิน-มงคล วัลยะเพ็ชร์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: กรณีสืบเนื่องจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้มีหนังสือถึงกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิต ให้ส่งเงินซึ่งจำเลยที่ 2 มีสิทธิได้รับ ไปให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เพื่อรวบรวมไว้ในกองทรัพย์สินของลูกหนี้ กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตยื่นคำร้องคัดค้านว่ากรมสรรพสามิตได้ชำระเงินอันเป็นเงินสะสมของจำเลยที่ 2 ให้จำเลยที่ 2 ไปโดยถูกต้องและชอบด้วยระเบียบของกระทรวงการคลังแล้วกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตไม่ทราบมาก่อนว่า จำเลยที่ 2 ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด และเงินสะสมเป็นเงินเดือนส่วนหนึ่งของจำเลยที่ 2 ไม่อาจถูกยึดได้ตามกฎหมาย ขอให้จำหน่ายกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตออกจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ร้องคัดค้านว่า ศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2 เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้นไปยังกระทรวงการคลังแล้ว ทั้งคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว การที่กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้จำเลยที่ 2 ไปเป็นการจ่ายภายหลังที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ จึงต้องรับผิดคืนเงินดังกล่าวให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจยึดเงินเดือนและเงินสะสมได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้จำหน่ายกระทรวงการคลังกับกรมสรรพสามิตจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิตกระทรวงการคลัง ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2513 ได้ขอลาออกจากราชการและได้รับคำสั่งอนุญาตให้ลาออกได้ จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอรับเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยจำนวน 7,744.66 บาท เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2513 กรมสรรพสามิตได้วางฎีกาเบิกเงินจำนวนดังกล่าวต่อกรมบัญชีกลางกระทรวงการคลังทางกรมบัญชีกลางได้สั่งจ่ายโอนเงินจำนวนนี้เข้าบัญชีเงินฝากของกรมสรรพสามิตเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2513 จำเลยที่ 2 ได้รับเงินจำนวนนี้ไปเมื่อวันที่ 30 เดือนเดียวกันก่อนจำเลยที่ 2 รับเงินไป เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดของจำเลยที่ 2 ไปยังกระทรวงการคลัง โดยระบุในประกาศว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย ทั้งได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2513 แต่ผู้ร้องคัดค้านทั้งสองเพิ่งได้รับหนังสือราชกิจจานุเบกษาภายหลังวันที่ 1 พฤศจิกายน 2513 ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยมี 2 ประเด็น ตามฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ประเด็นข้อแรกคือ เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว ผู้ร้องคัดค้านจะอ้างว่าตนไม่ทราบได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ แต่มาตรานี้ก็มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้น การที่จะให้บุคคลซึ่งเป็นลูกหนี้ของลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ต้องรับผิดชำระหนี้ให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์อีกครั้งหนึ่ง เพราะไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้โฆษณาแล้วจริง ๆ และได้ชำระหนี้ให้แก่ลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปแล้วนั้น ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ในขณะเดียวกันเมื่อได้มีการประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะถือว่าไม่มีผลในทางที่จะให้บุคคลภายนอกทราบเสียเลยนั้นก็หาเป็นการถูกต้องไม่เมื่อพิเคราะห์บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 แล้ว ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า แม้บทบัญญัติมาตรานี้มิได้ระบุถึงผลของการประกาศโฆษณาโดยแจ้งชัดแต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัตินี้ อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ประกาศโฆษณาแล้วนั้น เมื่อผู้ร้องคัดค้านร้องว่าตนไม่ทราบ ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้ ประเด็นข้อสอง เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฎีกาว่า ตนได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 ไปให้กระทรวงการคลังทราบแล้ว โดยเจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังได้ลงนามรับทราบประกาศฉบับนี้ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม 2513 อันเป็นเวลาก่อนที่กรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้ร้องคัดค้านได้ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จะอ้างว่าตนไม่ทราบประกาศไม่ได้ผู้ร้องคัดค้านแก้ฎีกาว่าตนไม่ได้ประมาทเลินเล่อ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เองต่างหากที่เป็นฝ่ายประมาทเลินเล่อที่แจ้งไปว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย และนำสืบว่า เมื่อหัวหน้ากองกลางสำนักงานปลัดกระทรวงการคลัง ได้รับประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 แล้ว ก็สั่งให้รวมเก็บประกาศนั้นเสียเพราะไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่าในพฤติการณ์ดังกล่าว ผู้ร้องคัดค้านอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนี้ได้ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้นั้นกระทรวงการคลังเป็นกระทรวงใหญ่มีข้อราชการในสังกัดเป็นจำนวนมากและในทางปฏิบัติ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ แม้ว่าจะมีการระบุชื่อจำเลยที่ 2 ในประกาศแจ้งเรื่องพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปให้ผู้ร้องคัดค้านทราบก็ตาม ประกาศนั้นก็มีลักษณะเป็นเพียงแจ้งเรื่องให้สาธารณชนทราบเท่านั้น ยิ่งในประกาศฉบับดังกล่าวระบุว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขายด้วยแล้ว จะถือว่ากระทรวงการคลังต้องทราบว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ได้ เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่า ผู้ร้องคัดค้านไม่ทราบจริง ๆ ว่าจำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันที่ 30 ตุลาคม 2513 อันเป็นวันที่ผู้ร้องคัดค้านจ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยรายพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ไป ย่อมต้องถือว่าผู้ร้องคัดค้านได้ชำระหนี้รายพิพาทไปโดยสุจริตแล้ว ผู้ร้องคัดค้านไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3235/2516นายเปรมจิตต์ กล้วยไม้ ณ อยุธยาโจทก์นางสมทรง สหัสสานนท์ ที่ 1 นายนิคม สหัสสานนท์ ที่ 2จำเลยผู้ร้องคัดค้านจำเลยกระทรวงการคลัง โดยนายเสริม วินิจฉัยกุลจำเลยรัฐมนตรีว่าการ และกรมสรรพสามิต โดยนายเฟื้อ สุวรรณณินจำเลยรองอธิบดีรักษาราชการแทนจำเลย ป.พ.พ. ม. 315, ม. 316 ป.วิ.พ. ม. 145 (1) พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 22, ม. 28, ม. 119, ม. 121, ม. 173ที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ ในมาตรานี้มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบ จึงจะถือว่าบุคคลภายนอกที่ไม่ทราบ ได้ทราบคำสั่งนั้นแล้ว ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัติมาตรานี้อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้ประกาศโฆษณานั้นแล้ว ฉะนั้น เมื่อผู้ใดอ้างว่าตนไม่ทราบก็ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยซึ่งเป็นข้าราชการกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ไปให้กระทรวงการคลังทราบ โดยระบุว่ามีอาชีพค้าขายหัวหน้ากองกลางผู้ได้รับประกาศนั้นไม่รู้จักจำเลย จึงได้สั่งให้รวมเก็บ และทางปฏิบัติเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ ในพฤติการณ์ดังกล่าว กรมสรรพสามิตและกระทรวงการคลังอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนั้นได้กรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ได้จ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยให้แก่จำเลยซึ่งลาออกจากราชการไป โดยไม่ทราบว่าจำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันจ่ายเงิน ย่อมต้องถือว่าเป็นการชำระหนี้โดยสุจริต จึงไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ (วรรคแรกและวรรคสอง วินิจฉัยโดยที่ประชุมใหญ่ ครั้งที่ 30/2516)กรณีสืบเนื่องจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้มีหนังสือถึงกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิต ให้ส่งเงินซึ่งจำเลยที่ 2 มีสิทธิได้รับ ไปให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ เพื่อรวบรวมไว้ในกองทรัพย์สินของลูกหนี้ กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตยื่นคำร้องคัดค้านว่ากรมสรรพสามิตได้ชำระเงินอันเป็นเงินสะสมของจำเลยที่ 2 ให้จำเลยที่ 2 ไปโดยถูกต้องและชอบด้วยระเบียบของกระทรวงการคลังแล้วกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตไม่ทราบมาก่อนว่า จำเลยที่ 2 ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด และเงินสะสมเป็นเงินเดือนส่วนหนึ่งของจำเลยที่ 2 ไม่อาจถูกยึดได้ตามกฎหมาย ขอให้จำหน่ายกระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตออกจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ร้องคัดค้านว่า ศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2 เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้นไปยังกระทรวงการคลังแล้ว ทั้งคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว การที่กระทรวงการคลังและกรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้จำเลยที่ 2 ไปเป็นการจ่ายภายหลังที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ จึงต้องรับผิดคืนเงินดังกล่าวให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจยึดเงินเดือนและเงินสะสมได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้จำหน่ายกระทรวงการคลังกับกรมสรรพสามิตจากบัญชีลูกหนี้ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิตกระทรวงการคลัง ถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2513 ได้ขอลาออกจากราชการและได้รับคำสั่งอนุญาตให้ลาออกได้ จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอรับเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยจำนวน 7,744.66 บาท เมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2513 กรมสรรพสามิตได้วางฎีกาเบิกเงินจำนวนดังกล่าวต่อกรมบัญชีกลางกระทรวงการคลังทางกรมบัญชีกลางได้สั่งจ่ายโอนเงินจำนวนนี้เข้าบัญชีเงินฝากของกรมสรรพสามิตเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม 2513 จำเลยที่ 2 ได้รับเงินจำนวนนี้ไปเมื่อวันที่ 30 เดือนเดียวกันก่อนจำเลยที่ 2 รับเงินไป เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดของจำเลยที่ 2 ไปยังกระทรวงการคลัง โดยระบุในประกาศว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย ทั้งได้มีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2513 แต่ผู้ร้องคัดค้านทั้งสองเพิ่งได้รับหนังสือราชกิจจานุเบกษาภายหลังวันที่ 1 พฤศจิกายน 2513 ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยมี 2 ประเด็น ตามฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ประเด็นข้อแรกคือ เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว ผู้ร้องคัดค้านจะอ้างว่าตนไม่ทราบได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 145(1) บัญญัติว่า คำสั่งเรื่องล้มละลายอาจใช้ยันบุคคลภายนอกได้นั้น ต้องพิจารณาประกอบกับพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 ซึ่งบัญญัติให้มีการประกาศโฆษณาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ในหนังสือราชกิจจานุเบกษา และในหนังสือพิมพ์รายวันอย่างน้อยหนึ่งฉบับ แต่มาตรานี้ก็มิได้บัญญัติไว้ด้วยว่า เมื่อได้มีการประกาศโฆษณาดังกล่าวแล้วให้ถือว่าบุคคลภายนอกทุกคนต้องทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์นั้น การที่จะให้บุคคลซึ่งเป็นลูกหนี้ของลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ต้องรับผิดชำระหนี้ให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์อีกครั้งหนึ่ง เพราะไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ได้โฆษณาแล้วจริง ๆ และได้ชำระหนี้ให้แก่ลูกหนี้ผู้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปแล้วนั้น ย่อมไม่เป็นธรรม แต่ในขณะเดียวกันเมื่อได้มีการประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้ว จะถือว่าไม่มีผลในทางที่จะให้บุคคลภายนอกทราบเสียเลยนั้นก็หาเป็นการถูกต้องไม่เมื่อพิเคราะห์บทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 28 แล้ว ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า แม้บทบัญญัติมาตรานี้มิได้ระบุถึงผลของการประกาศโฆษณาโดยแจ้งชัดแต่ตามเจตนารมณ์ของบทบัญญัตินี้ อนุมานได้ว่าประสงค์จะให้การประกาศโฆษณาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นข้อสันนิษฐานเบื้องต้นว่า บุคคลภายนอกทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดที่ประกาศโฆษณาแล้วนั้น เมื่อผู้ร้องคัดค้านร้องว่าตนไม่ทราบ ย่อมนำสืบหักล้างข้อสันนิษฐานนี้ได้ ประเด็นข้อสอง เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ฎีกาว่า ตนได้ส่งประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 ไปให้กระทรวงการคลังทราบแล้ว โดยเจ้าหน้าที่กระทรวงการคลังได้ลงนามรับทราบประกาศฉบับนี้ตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม 2513 อันเป็นเวลาก่อนที่กรมสรรพสามิตจ่ายเงินให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้ร้องคัดค้านได้ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จะอ้างว่าตนไม่ทราบประกาศไม่ได้ผู้ร้องคัดค้านแก้ฎีกาว่าตนไม่ได้ประมาทเลินเล่อ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เองต่างหากที่เป็นฝ่ายประมาทเลินเล่อที่แจ้งไปว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขาย และนำสืบว่า เมื่อหัวหน้ากองกลางสำนักงานปลัดกระทรวงการคลัง ได้รับประกาศคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจำเลยที่ 2 แล้ว ก็สั่งให้รวมเก็บประกาศนั้นเสียเพราะไม่เคยรู้จักจำเลยที่ 2 ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นว่าในพฤติการณ์ดังกล่าว ผู้ร้องคัดค้านอาจนำสืบแสดงว่าตนไม่ทราบคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดนี้ได้ตามข้อเท็จจริงที่ฟังได้นั้นกระทรวงการคลังเป็นกระทรวงใหญ่มีข้อราชการในสังกัดเป็นจำนวนมากและในทางปฏิบัติ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ได้ส่งประกาศเกี่ยวกับลูกหนี้ถูกพิทักษ์ทรัพย์ไปให้กระทรวงการคลังทุกราย ไม่ว่าลูกหนี้นั้นจะเป็นข้าราชการหรือไม่ แม้ว่าจะมีการระบุชื่อจำเลยที่ 2 ในประกาศแจ้งเรื่องพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปให้ผู้ร้องคัดค้านทราบก็ตาม ประกาศนั้นก็มีลักษณะเป็นเพียงแจ้งเรื่องให้สาธารณชนทราบเท่านั้น ยิ่งในประกาศฉบับดังกล่าวระบุว่าจำเลยที่ 2 มีอาชีพค้าขายด้วยแล้ว จะถือว่ากระทรวงการคลังต้องทราบว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นข้าราชการสังกัดกรมสรรพสามิต กระทรวงการคลัง ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ได้ เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่า ผู้ร้องคัดค้านไม่ทราบจริง ๆ ว่าจำเลยที่ 2 ถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก่อนวันที่ 30 ตุลาคม 2513 อันเป็นวันที่ผู้ร้องคัดค้านจ่ายเงินสะสมพร้อมด้วยดอกเบี้ยรายพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ไป ย่อมต้องถือว่าผู้ร้องคัดค้านได้ชำระหนี้รายพิพาทไปโดยสุจริตแล้ว ผู้ร้องคัดค้านไม่ต้องรับผิดชำระหนี้ดังกล่าวอีกครั้งหนึ่งให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ พิพากษายืน(ธานินทร์ กรัยวิเชียร-ดวง ดีวาจิน-มงคล วัลยะเพ็ชร์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ