คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5204/2542หลักกฎหมาย: โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ซึ่งต่างฝ่ายต่างได้รับจัดสรรที่ดินให้เข้าครอบครอง ต่อมาจำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีโจทก์โดยมีการส่งมอบที่ดินให้เข้าครอบครองแล้ว แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดิน ที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้วเมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับ และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลย โดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ การกระทำของโจทก์จึงเป็นการจงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย จึงตกเป็นโมฆะ โจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืน พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์กับนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น ตกลงซื้อที่ดินมือเปล่าอยู่หมู่ที่ 6 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เนื้อที่ประมาณ26 ไร่ จากจำเลย ในราคา 200,000 บาท โจทก์กับนายกรุ่นวางเงินมัดจำ 70,000 บาทจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินแก่โจทก์ โจทก์กับนายกรุ่นครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวโดยสงบด้วยเจตนาเป็นเจ้าของตลอดมาจนปัจจุบันเป็นเวลา 14 ปีโจทก์กับนายกรุ่นนำเงินส่วนที่เหลือ 130,000 บาท ไปชำระแก่จำเลย โจทก์กับนายกรุ่นกับจำเลยตกลงกันอีกว่า หากทางราชการออกเอกสารสิทธิที่ดินดังกล่าวแก่จำเลยจำเลยจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองแก่โจทก์ทันที ประมาณปี 2529 ทางราชการออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินที่ซื้อขาย คือ น.ส.3 ก. เลขที่ 810เนื้อที่ 34 ไร่ 2 งาน 60 ตารางวา แก่จำเลย จำเลยมอบ น.ส.3 ก. เลขที่ 810 ให้โจทก์ยึดถือไว้ ต่อมาโจทก์ขอให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉยขอให้พิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 810 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา แก่โจทก์ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่มีคำพิพากษา หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การและแก้ไขคำให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่เคยตกลงจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้โจทก์ ทั้งไม่เคยมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์แก่โจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง และคดีขาดอายุความฟ้องของโจทก์เคลือบคลุม ที่ดินตามฟ้องตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 334 และฉบับที่ 351ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 ซึ่งต้องห้ามมิให้โอนที่ดินให้ผู้อื่นนอกจากได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานให้เข้าไปทำประโยชน์ยึดถือครอบครอง ดังนั้นการทำสัญญามัดจำและซื้อขายระหว่างโจทก์กับจำเลยฝ่าฝืนต่อกฎหมายเป็นโมฆะมาแต่ต้นจึงไม่อาจบังคับกันได้ข้อกล่าวอ้างของโจทก์เป็นการซื้อขายโดยมีเงื่อนไข ดังนั้น การครอบครองที่พิพาทของโจทก์จึงเป็นการครอบครองแทนจำเลย จำเลยไม่ประสงค์ที่จะให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของจำเลยอีกต่อไป ที่ดินดังกล่าวหากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าไม่น้อยกว่าเดือนละ 5,000 บาท ขอให้ยกฟ้องโจทก์และขับไล่โจทก์ ให้โจทก์ขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกไปจากที่ดิน ห้ามโจทก์และบริวารเข้าเกี่ยวข้องในที่ดินพิพาทอีกต่อไป ให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายแก่จำเลยเดือนละ 5,000 บาท นับแต่วันฟ้องแย้งเป็นต้นไปจนกว่าจะออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า โจทก์กับนายกรุ่นเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทโดยซื้อจากจำเลย โจทก์เสียภาษีในนามของตนเองจำเลยไม่มีสิทธิเข้ามาเกี่ยวข้องกับที่ดินพิพาทอีกต่อไป ไม่มีสิทธิฟ้องแย้งขับไล่โจทก์และบริวารออกจากที่ดินและไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ ขอให้ยกฟ้องแย้งของจำเลยศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาโดยผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุสมควรที่จะฎีกาในข้อเท็จจริงได้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่าที่ดินพิพาทอยู่ในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 351 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคม จำเลยได้รับจัดสรรที่ดินพิพาทให้เข้าครอบครอง ส่วนโจทก์ได้รับจัดสรรที่ดินแปลงอื่นให้เข้าครอบครองอยู่แล้ว เมื่อปี 2524 จำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น สามีโจทก์ โดยจำเลยส่งมอบที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเข้าครอบครอง จำเลยเองย้ายไปอยู่จังหวัดอื่น แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดินที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้ว เมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับจัดสรรประการหนึ่ง และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตอีกประการหนึ่งโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลยเป็นผู้ครอบครองต่อมา และขอให้ทางราชการออกหลักฐานเกี่ยวกับที่ดินพิพาทในนามจำเลยตลอดมาโดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ แต่จำเลยบิดพลิ้ว ข้อที่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) ให้แก่โจทก์ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์คดีถึงที่สุด คงมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่า ข้อที่จำเลยฟ้องแย้งขอให้ขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทนั้น จำเลยมีสิทธิขอได้หรือไม่ เห็นว่า แม้ข้อสัญญาระหว่างโจทก์ สามีโจทก์และจำเลยจะตกเป็นโมฆะโจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืนพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทศาลล่างทั้งสองพิพากษาชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5204/2542นางพยุง ปาซ่อนกลิ่นโจทก์นายวิชัย อ่ำตระกูลจำเลย ป.พ.พ. ม. 150, ม. 1377โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ซึ่งต่างฝ่ายต่างได้รับจัดสรรที่ดินให้เข้าครอบครอง ต่อมาจำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีโจทก์โดยมีการส่งมอบที่ดินให้เข้าครอบครองแล้ว แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดิน ที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้วเมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับ และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลย โดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ การกระทำของโจทก์จึงเป็นการจงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย จึงตกเป็นโมฆะ โจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืน พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์กับนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น ตกลงซื้อที่ดินมือเปล่าอยู่หมู่ที่ 6 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เนื้อที่ประมาณ26 ไร่ จากจำเลย ในราคา 200,000 บาท โจทก์กับนายกรุ่นวางเงินมัดจำ 70,000 บาทจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินแก่โจทก์ โจทก์กับนายกรุ่นครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวโดยสงบด้วยเจตนาเป็นเจ้าของตลอดมาจนปัจจุบันเป็นเวลา 14 ปีโจทก์กับนายกรุ่นนำเงินส่วนที่เหลือ 130,000 บาท ไปชำระแก่จำเลย โจทก์กับนายกรุ่นกับจำเลยตกลงกันอีกว่า หากทางราชการออกเอกสารสิทธิที่ดินดังกล่าวแก่จำเลยจำเลยจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองแก่โจทก์ทันที ประมาณปี 2529 ทางราชการออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินที่ซื้อขาย คือ น.ส.3 ก. เลขที่ 810เนื้อที่ 34 ไร่ 2 งาน 60 ตารางวา แก่จำเลย จำเลยมอบ น.ส.3 ก. เลขที่ 810 ให้โจทก์ยึดถือไว้ ต่อมาโจทก์ขอให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉยขอให้พิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 810 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา แก่โจทก์ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่มีคำพิพากษา หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การและแก้ไขคำให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่เคยตกลงจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้โจทก์ ทั้งไม่เคยมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์แก่โจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง และคดีขาดอายุความฟ้องของโจทก์เคลือบคลุม ที่ดินตามฟ้องตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 334 และฉบับที่ 351ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 ซึ่งต้องห้ามมิให้โอนที่ดินให้ผู้อื่นนอกจากได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานให้เข้าไปทำประโยชน์ยึดถือครอบครอง ดังนั้นการทำสัญญามัดจำและซื้อขายระหว่างโจทก์กับจำเลยฝ่าฝืนต่อกฎหมายเป็นโมฆะมาแต่ต้นจึงไม่อาจบังคับกันได้ข้อกล่าวอ้างของโจทก์เป็นการซื้อขายโดยมีเงื่อนไข ดังนั้น การครอบครองที่พิพาทของโจทก์จึงเป็นการครอบครองแทนจำเลย จำเลยไม่ประสงค์ที่จะให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของจำเลยอีกต่อไป ที่ดินดังกล่าวหากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าไม่น้อยกว่าเดือนละ 5,000 บาท ขอให้ยกฟ้องโจทก์และขับไล่โจทก์ ให้โจทก์ขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกไปจากที่ดิน ห้ามโจทก์และบริวารเข้าเกี่ยวข้องในที่ดินพิพาทอีกต่อไป ให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายแก่จำเลยเดือนละ 5,000 บาท นับแต่วันฟ้องแย้งเป็นต้นไปจนกว่าจะออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า โจทก์กับนายกรุ่นเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทโดยซื้อจากจำเลย โจทก์เสียภาษีในนามของตนเองจำเลยไม่มีสิทธิเข้ามาเกี่ยวข้องกับที่ดินพิพาทอีกต่อไป ไม่มีสิทธิฟ้องแย้งขับไล่โจทก์และบริวารออกจากที่ดินและไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ ขอให้ยกฟ้องแย้งของจำเลยศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาโดยผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุสมควรที่จะฎีกาในข้อเท็จจริงได้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่าที่ดินพิพาทอยู่ในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 351 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคม จำเลยได้รับจัดสรรที่ดินพิพาทให้เข้าครอบครอง ส่วนโจทก์ได้รับจัดสรรที่ดินแปลงอื่นให้เข้าครอบครองอยู่แล้ว เมื่อปี 2524 จำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น สามีโจทก์ โดยจำเลยส่งมอบที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเข้าครอบครอง จำเลยเองย้ายไปอยู่จังหวัดอื่น แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดินที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้ว เมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับจัดสรรประการหนึ่ง และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตอีกประการหนึ่งโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลยเป็นผู้ครอบครองต่อมา และขอให้ทางราชการออกหลักฐานเกี่ยวกับที่ดินพิพาทในนามจำเลยตลอดมาโดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ แต่จำเลยบิดพลิ้ว ข้อที่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) ให้แก่โจทก์ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์คดีถึงที่สุด คงมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่า ข้อที่จำเลยฟ้องแย้งขอให้ขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทนั้น จำเลยมีสิทธิขอได้หรือไม่ เห็นว่า แม้ข้อสัญญาระหว่างโจทก์ สามีโจทก์และจำเลยจะตกเป็นโมฆะโจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืนพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทศาลล่างทั้งสองพิพากษาชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประดิษฐ์ สิงหทัศน์-กมล เพียรพิทักษ์-สมชาย พงษธา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการได้มาซึ่งที่ดินตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 คือที่ดินจัดสรรในเขตนิคมสร้างตนเองหรือนิคมสหกรณ์ บุคคลผู้ได้มาจะต้องเป็นสมาชิกตามมาตรา 22 หรือ 35 แล้วแต่กรณี และก่อนจะได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์มา จะต้องผ่านขั้นตอนตามที่กฎหมายดังกล่าวบัญญัติไว้ และแม้ได้มาแล้วยังต้องอยู่ในบังคับห้ามโอนแก่บุคคลอื่นซึ่งไม่อยู่ในข้อยกเว้น ภายในกำหนดระยะเวลาดังบัญญัติไว้ในมาตรา 12 นอกจากนี้ยังมีประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31และมาตรา 58 ทวิ บัญญัติห้ามโอนที่ดินที่ได้มาในกรณีพิเศษไว้ด้วย ส่วนกรณีตามพระราชบัญญัติจัดรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2517 มาตรา 44 แม้จะบัญญัติให้มีระยะเวลาห้ามโอนแต่กรณีดังกล่าวมิได้ห้ามเด็ดขาด ดังนั้นเจ้าของที่ดินหรือผู้ได้รับสิทธิในที่ดิน ยังอยู่ในวิสัยที่จะโอนสิทธิในที่ดินนั้นแก่ผู้อื่นหากได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากคณะกรรมการจัดรูปที่ดินกลาง สัญญาซื้อขายกรณีนี้จึงไม่ใช่สัญญาที่มีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมาย สามารถบังคับกันได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1233/2539) แต่กรณีตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31และมาตรา 58 ทวิ มีบัญญัติไว้ชัดเจนห้ามโอนที่ดินกรณีเช่นนี้ ดังนั้นหากคู่กรณีทำนิติกรรมโดยมีเจตนาเพื่อโอนที่ดินดังกล่าวภายในระยะเวลาห้ามโอน แม้ระบุในนิติกรรมให้มีผลเป็นการโอนภายหลังเมื่อพ้นกำหนดห้ามโอนแล้วก็ตาม ย่อมเป็นนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายนิติกรรมดังกล่าวย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 กรณีเช่นทำสัญญาจะซื้อจะขาย ขณะทำสัญญาอยู่ในระยะเวลาห้ามโอน แม้จะระบุในสัญญาว่าจะทำการโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอน หากมีการส่งมอบการครอบครองที่ดินหรือชำระราคาคงเหลือแต่เพียงทำการจดทะเบียนภายหลังเท่านั้น นิติกรรมดังกล่าวมีลักษณะหลีกเลี่ยงข้อห้ามโอนตามกฎหมาย ส่อแสดงเจตนาเป็นการโอนที่ดินแก่กันในระยะเวลาห้ามโอนจึงตกเป็นโมฆะตั้งแต่ขณะทำสัญญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3393/2525, 3444/2533,1506/2536,5083/2537,6132/2537) และแม้คู่กรณีจะทำในรูปพินัยกรรมให้มีลักษณะตกทอดทางมรดกอันอยู่ในข้อยกเว้น แต่หากมีพฤติการณ์ว่าเป็นการโอนที่ดินแก่กันในระยะเวลาห้ามโอน เช่น ส่งมอบการครอบครองที่ดินในระยะเวลาห้ามโอนกรณีพินัยกรรมดังกล่าวจึงเป็นเรื่องนิติกรรมอำพรางสัญญาซื้อขายพินัยกรรมดังกล่าวเป็นการแสดงเจตนาลวงด้วยสมรู้ระหว่างคู่กรณี จึงไม่ผูกพัน เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 155 และนิติกรรมซื้อขายที่ดินในระยะเวลาห้ามโอน มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามโดยชัดแจ้งย่อมตกเป็นโมฆะเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 125/2538) หรือแม้ทำนิติกรรมจำนองอำพรางสัญญาซื้อขายในระยะเวลาห้ามโอนก็ตกเป็นโมฆะเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6163/2537) และแม้กรณีสำคัญผิดว่าที่ดินแปลงดังกล่าวไม่อยู่ในบังคับต้องห้ามโอนจึงทำนิติกรรมซื้อขายกันในระยะเวลาห้ามโอน การทำนิติกรรมดังกล่าวจึงเป็นโดยสำคัญผิดในทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งนิติกรรมว่าสามารถโอนแก่กันได้ จึงเป็นการสำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมสัญญาซื้อขายที่ดินดังกล่าวจึงตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 156(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3720/2537) กรณีคดีนี้ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติ จัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์ คดีถึงที่สุด (เนื่องจากโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์) คำพิพากษาศาลฎีกานี้จึงมิได้วินิจฉัยกรณีดังกล่าวไว้โดยตรง แต่ยอมรับคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นซึ่งถึงที่สุดดังกล่าวประกอบกับมีคำพิพากษาศาลฎีกาเดิมหลายคดีดังที่กล่าวข้างต้นว่านิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์จะโอนที่ดินในระยะเวลาห้ามโอนเป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ และเมื่อนิติกรรมตกเป็นโมฆะคู่กรณีจะต้องคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรมแก่กัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 172(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523, 380/2536,3720/2537) แต่กรณีคดีนี้ จำเลยได้สละสิทธิในที่ดินพิพาทซึ่งเป็น ที่ดินในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคองโดยย้ายออกจากที่ดินดังกล่าวไป จึงหมดสิทธิในที่ดินดังกล่าว เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิในที่พิพาท ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์และโจทก์ไม่อาจคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรมแก่ผู้ไม่มีสิทธิแต่ปัญหาต่อไปมีว่าใครเป็นผู้มีสิทธิในที่พิพาท กรณีดังกล่าวเห็นว่า เมื่อที่ดินพิพาทในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคองและมีการจัดสรรที่ดินพิพาทแก่จำเลย แต่เมื่อจำเลยสละสิทธิที่ดินพิพาทจึงยังเป็นสิทธิของนิคมสร้างตนเอง ซึ่งอาจจัดให้แก่สมาชิกที่มีคุณสมบัติตามมาตรา 22 แห่งพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ดังนั้นผู้ที่ไม่มีสิทธิในที่ดินดังกล่าวย่อมไม่อาจครอบครองหรืออาศัยในที่ดินภายในเขตของนิคมได้ จำต้องรื้อถอนขนย้ายสิ่งปลูกสร้างและสิ่งอื่นออกจากนิคมภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ทราบคำสั่งของอธิบดี มิฉะนั้นอธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายอาจใช้อำนาจรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างนั้นได้ตามมาตรา 18 แห่งพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 พิเชฐจันทรธวัชสันติคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์กับนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น ตกลงซื้อที่ดินมือเปล่าอยู่หมู่ที่ 6 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เนื้อที่ประมาณ26 ไร่ จากจำเลย ในราคา 200,000 บาท โจทก์กับนายกรุ่นวางเงินมัดจำ 70,000 บาทจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินแก่โจทก์ โจทก์กับนายกรุ่นครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวโดยสงบด้วยเจตนาเป็นเจ้าของตลอดมาจนปัจจุบันเป็นเวลา 14 ปีโจทก์กับนายกรุ่นนำเงินส่วนที่เหลือ 130,000 บาท ไปชำระแก่จำเลย โจทก์กับนายกรุ่นกับจำเลยตกลงกันอีกว่า หากทางราชการออกเอกสารสิทธิที่ดินดังกล่าวแก่จำเลยจำเลยจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองแก่โจทก์ทันที ประมาณปี 2529 ทางราชการออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินที่ซื้อขาย คือ น.ส.3 ก. เลขที่ 810เนื้อที่ 34 ไร่ 2 งาน 60 ตารางวา แก่จำเลย จำเลยมอบ น.ส.3 ก. เลขที่ 810 ให้โจทก์ยึดถือไว้ ต่อมาโจทก์ขอให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉยขอให้พิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 810 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา แก่โจทก์ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่มีคำพิพากษา หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การและแก้ไขคำให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่เคยตกลงจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้โจทก์ ทั้งไม่เคยมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์แก่โจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง และคดีขาดอายุความฟ้องของโจทก์เคลือบคลุม ที่ดินตามฟ้องตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 334 และฉบับที่ 351ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 ซึ่งต้องห้ามมิให้โอนที่ดินให้ผู้อื่นนอกจากได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานให้เข้าไปทำประโยชน์ยึดถือครอบครอง ดังนั้นการทำสัญญามัดจำและซื้อขายระหว่างโจทก์กับจำเลยฝ่าฝืนต่อกฎหมายเป็นโมฆะมาแต่ต้นจึงไม่อาจบังคับกันได้ข้อกล่าวอ้างของโจทก์เป็นการซื้อขายโดยมีเงื่อนไข ดังนั้น การครอบครองที่พิพาทของโจทก์จึงเป็นการครอบครองแทนจำเลย จำเลยไม่ประสงค์ที่จะให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของจำเลยอีกต่อไป ที่ดินดังกล่าวหากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าไม่น้อยกว่าเดือนละ 5,000 บาท ขอให้ยกฟ้องโจทก์และขับไล่โจทก์ ให้โจทก์ขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกไปจากที่ดิน ห้ามโจทก์และบริวารเข้าเกี่ยวข้องในที่ดินพิพาทอีกต่อไป ให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายแก่จำเลยเดือนละ 5,000 บาท นับแต่วันฟ้องแย้งเป็นต้นไปจนกว่าจะออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า โจทก์กับนายกรุ่นเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทโดยซื้อจากจำเลย โจทก์เสียภาษีในนามของตนเองจำเลยไม่มีสิทธิเข้ามาเกี่ยวข้องกับที่ดินพิพาทอีกต่อไป ไม่มีสิทธิฟ้องแย้งขับไล่โจทก์และบริวารออกจากที่ดินและไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ ขอให้ยกฟ้องแย้งของจำเลยศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาโดยผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุสมควรที่จะฎีกาในข้อเท็จจริงได้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่าที่ดินพิพาทอยู่ในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 351 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคม จำเลยได้รับจัดสรรที่ดินพิพาทให้เข้าครอบครอง ส่วนโจทก์ได้รับจัดสรรที่ดินแปลงอื่นให้เข้าครอบครองอยู่แล้ว เมื่อปี 2524 จำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น สามีโจทก์ โดยจำเลยส่งมอบที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเข้าครอบครอง จำเลยเองย้ายไปอยู่จังหวัดอื่น แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดินที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้ว เมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับจัดสรรประการหนึ่ง และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตอีกประการหนึ่งโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลยเป็นผู้ครอบครองต่อมา และขอให้ทางราชการออกหลักฐานเกี่ยวกับที่ดินพิพาทในนามจำเลยตลอดมาโดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ แต่จำเลยบิดพลิ้ว ข้อที่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) ให้แก่โจทก์ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์คดีถึงที่สุด คงมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่า ข้อที่จำเลยฟ้องแย้งขอให้ขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทนั้น จำเลยมีสิทธิขอได้หรือไม่ เห็นว่า แม้ข้อสัญญาระหว่างโจทก์ สามีโจทก์และจำเลยจะตกเป็นโมฆะโจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืนพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทศาลล่างทั้งสองพิพากษาชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5204/2542นางพยุง ปาซ่อนกลิ่นโจทก์นายวิชัย อ่ำตระกูลจำเลย ป.พ.พ. ม. 150, ม. 1377โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ซึ่งต่างฝ่ายต่างได้รับจัดสรรที่ดินให้เข้าครอบครอง ต่อมาจำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีโจทก์โดยมีการส่งมอบที่ดินให้เข้าครอบครองแล้ว แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดิน ที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้วเมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับ และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลย โดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ การกระทำของโจทก์จึงเป็นการจงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย จึงตกเป็นโมฆะ โจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืน พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์กับนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น ตกลงซื้อที่ดินมือเปล่าอยู่หมู่ที่ 6 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา เนื้อที่ประมาณ26 ไร่ จากจำเลย ในราคา 200,000 บาท โจทก์กับนายกรุ่นวางเงินมัดจำ 70,000 บาทจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินแก่โจทก์ โจทก์กับนายกรุ่นครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวโดยสงบด้วยเจตนาเป็นเจ้าของตลอดมาจนปัจจุบันเป็นเวลา 14 ปีโจทก์กับนายกรุ่นนำเงินส่วนที่เหลือ 130,000 บาท ไปชำระแก่จำเลย โจทก์กับนายกรุ่นกับจำเลยตกลงกันอีกว่า หากทางราชการออกเอกสารสิทธิที่ดินดังกล่าวแก่จำเลยจำเลยจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองแก่โจทก์ทันที ประมาณปี 2529 ทางราชการออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินที่ซื้อขาย คือ น.ส.3 ก. เลขที่ 810เนื้อที่ 34 ไร่ 2 งาน 60 ตารางวา แก่จำเลย จำเลยมอบ น.ส.3 ก. เลขที่ 810 ให้โจทก์ยึดถือไว้ ต่อมาโจทก์ขอให้จำเลยไปจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉยขอให้พิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 810 ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา แก่โจทก์ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่มีคำพิพากษา หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การและแก้ไขคำให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่เคยตกลงจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินให้โจทก์ ทั้งไม่เคยมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์แก่โจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง และคดีขาดอายุความฟ้องของโจทก์เคลือบคลุม ที่ดินตามฟ้องตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 334 และฉบับที่ 351ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 ซึ่งต้องห้ามมิให้โอนที่ดินให้ผู้อื่นนอกจากได้รับอนุญาตจากเจ้าพนักงานให้เข้าไปทำประโยชน์ยึดถือครอบครอง ดังนั้นการทำสัญญามัดจำและซื้อขายระหว่างโจทก์กับจำเลยฝ่าฝืนต่อกฎหมายเป็นโมฆะมาแต่ต้นจึงไม่อาจบังคับกันได้ข้อกล่าวอ้างของโจทก์เป็นการซื้อขายโดยมีเงื่อนไข ดังนั้น การครอบครองที่พิพาทของโจทก์จึงเป็นการครอบครองแทนจำเลย จำเลยไม่ประสงค์ที่จะให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินของจำเลยอีกต่อไป ที่ดินดังกล่าวหากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าไม่น้อยกว่าเดือนละ 5,000 บาท ขอให้ยกฟ้องโจทก์และขับไล่โจทก์ ให้โจทก์ขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกไปจากที่ดิน ห้ามโจทก์และบริวารเข้าเกี่ยวข้องในที่ดินพิพาทอีกต่อไป ให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายแก่จำเลยเดือนละ 5,000 บาท นับแต่วันฟ้องแย้งเป็นต้นไปจนกว่าจะออกจากที่ดินพิพาทโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า โจทก์กับนายกรุ่นเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทโดยซื้อจากจำเลย โจทก์เสียภาษีในนามของตนเองจำเลยไม่มีสิทธิเข้ามาเกี่ยวข้องกับที่ดินพิพาทอีกต่อไป ไม่มีสิทธิฟ้องแย้งขับไล่โจทก์และบริวารออกจากที่ดินและไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากโจทก์ ขอให้ยกฟ้องแย้งของจำเลยศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาโดยผู้พิพากษาที่นั่งพิจารณาคดีในศาลชั้นต้นรับรองว่ามีเหตุสมควรที่จะฎีกาในข้อเท็จจริงได้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่าที่ดินพิพาทอยู่ในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคอง ตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 351 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยเป็นสมาชิกนิคม จำเลยได้รับจัดสรรที่ดินพิพาทให้เข้าครอบครอง ส่วนโจทก์ได้รับจัดสรรที่ดินแปลงอื่นให้เข้าครอบครองอยู่แล้ว เมื่อปี 2524 จำเลยขายที่ดินพิพาทให้โจทก์และนายกรุ่น ปาซ่อนกลิ่น สามีโจทก์ โดยจำเลยส่งมอบที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเข้าครอบครอง จำเลยเองย้ายไปอยู่จังหวัดอื่น แต่โจทก์และสามีไม่อาจอ้างชื่อตนเหนือที่ดินพิพาทแสดงต่อนิคมหรือทางราชการได้ เนื่องจากโจทก์และสามีมีที่ดินที่ได้รับจัดสรรอยู่ก่อนแล้ว เมื่อนำมารวมกับที่ดินพิพาทจะเกินสิทธิที่จะพึงได้รับจัดสรรประการหนึ่ง และพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามโอนสิทธิการเข้าทำประโยชน์ให้ผู้อื่นในขณะนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตอีกประการหนึ่งโจทก์และสามีจึงต้องปล่อยให้ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินจัดสรรในนามจำเลยเป็นผู้ครอบครองต่อมา และขอให้ทางราชการออกหลักฐานเกี่ยวกับที่ดินพิพาทในนามจำเลยตลอดมาโดยมีข้อตกลงระหว่างกันเองว่า จำเลยจะจดทะเบียนโอนสิทธิในที่ดินพิพาทให้โจทก์และสามีเมื่อถึงเวลาที่กฎหมายหรือกฎระเบียบอนุญาตให้กระทำได้ แต่จำเลยบิดพลิ้ว ข้อที่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) ให้แก่โจทก์ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์คดีถึงที่สุด คงมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่า ข้อที่จำเลยฟ้องแย้งขอให้ขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทนั้น จำเลยมีสิทธิขอได้หรือไม่ เห็นว่า แม้ข้อสัญญาระหว่างโจทก์ สามีโจทก์และจำเลยจะตกเป็นโมฆะโจทก์และสามีไม่อาจบังคับจำเลยให้ปฏิบัติตามสัญญาได้ แต่จำเลยเองก็ปฏิบัติฝ่าฝืนพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 และจำเลยได้สละสิทธิครอบครองในที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยย่อมหมดสิทธิทุกประการเหนือที่ดินพิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์ออกจากที่ดินพิพาทศาลล่างทั้งสองพิพากษาชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประดิษฐ์ สิงหทัศน์-กมล เพียรพิทักษ์-สมชาย พงษธา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการได้มาซึ่งที่ดินตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 คือที่ดินจัดสรรในเขตนิคมสร้างตนเองหรือนิคมสหกรณ์ บุคคลผู้ได้มาจะต้องเป็นสมาชิกตามมาตรา 22 หรือ 35 แล้วแต่กรณี และก่อนจะได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์มา จะต้องผ่านขั้นตอนตามที่กฎหมายดังกล่าวบัญญัติไว้ และแม้ได้มาแล้วยังต้องอยู่ในบังคับห้ามโอนแก่บุคคลอื่นซึ่งไม่อยู่ในข้อยกเว้น ภายในกำหนดระยะเวลาดังบัญญัติไว้ในมาตรา 12 นอกจากนี้ยังมีประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31และมาตรา 58 ทวิ บัญญัติห้ามโอนที่ดินที่ได้มาในกรณีพิเศษไว้ด้วย ส่วนกรณีตามพระราชบัญญัติจัดรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2517 มาตรา 44 แม้จะบัญญัติให้มีระยะเวลาห้ามโอนแต่กรณีดังกล่าวมิได้ห้ามเด็ดขาด ดังนั้นเจ้าของที่ดินหรือผู้ได้รับสิทธิในที่ดิน ยังอยู่ในวิสัยที่จะโอนสิทธิในที่ดินนั้นแก่ผู้อื่นหากได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากคณะกรรมการจัดรูปที่ดินกลาง สัญญาซื้อขายกรณีนี้จึงไม่ใช่สัญญาที่มีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมาย สามารถบังคับกันได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1233/2539) แต่กรณีตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31และมาตรา 58 ทวิ มีบัญญัติไว้ชัดเจนห้ามโอนที่ดินกรณีเช่นนี้ ดังนั้นหากคู่กรณีทำนิติกรรมโดยมีเจตนาเพื่อโอนที่ดินดังกล่าวภายในระยะเวลาห้ามโอน แม้ระบุในนิติกรรมให้มีผลเป็นการโอนภายหลังเมื่อพ้นกำหนดห้ามโอนแล้วก็ตาม ย่อมเป็นนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายนิติกรรมดังกล่าวย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 กรณีเช่นทำสัญญาจะซื้อจะขาย ขณะทำสัญญาอยู่ในระยะเวลาห้ามโอน แม้จะระบุในสัญญาว่าจะทำการโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอน หากมีการส่งมอบการครอบครองที่ดินหรือชำระราคาคงเหลือแต่เพียงทำการจดทะเบียนภายหลังเท่านั้น นิติกรรมดังกล่าวมีลักษณะหลีกเลี่ยงข้อห้ามโอนตามกฎหมาย ส่อแสดงเจตนาเป็นการโอนที่ดินแก่กันในระยะเวลาห้ามโอนจึงตกเป็นโมฆะตั้งแต่ขณะทำสัญญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3393/2525, 3444/2533,1506/2536,5083/2537,6132/2537) และแม้คู่กรณีจะทำในรูปพินัยกรรมให้มีลักษณะตกทอดทางมรดกอันอยู่ในข้อยกเว้น แต่หากมีพฤติการณ์ว่าเป็นการโอนที่ดินแก่กันในระยะเวลาห้ามโอน เช่น ส่งมอบการครอบครองที่ดินในระยะเวลาห้ามโอนกรณีพินัยกรรมดังกล่าวจึงเป็นเรื่องนิติกรรมอำพรางสัญญาซื้อขายพินัยกรรมดังกล่าวเป็นการแสดงเจตนาลวงด้วยสมรู้ระหว่างคู่กรณี จึงไม่ผูกพัน เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 155 และนิติกรรมซื้อขายที่ดินในระยะเวลาห้ามโอน มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามโดยชัดแจ้งย่อมตกเป็นโมฆะเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 125/2538) หรือแม้ทำนิติกรรมจำนองอำพรางสัญญาซื้อขายในระยะเวลาห้ามโอนก็ตกเป็นโมฆะเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6163/2537) และแม้กรณีสำคัญผิดว่าที่ดินแปลงดังกล่าวไม่อยู่ในบังคับต้องห้ามโอนจึงทำนิติกรรมซื้อขายกันในระยะเวลาห้ามโอน การทำนิติกรรมดังกล่าวจึงเป็นโดยสำคัญผิดในทรัพย์อันเป็นวัตถุแห่งนิติกรรมว่าสามารถโอนแก่กันได้ จึงเป็นการสำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมสัญญาซื้อขายที่ดินดังกล่าวจึงตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 156(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3720/2537) กรณีคดีนี้ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์จงใจหลีกเลี่ยงข้อห้ามตามพระราชบัญญัติ จัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 การกระทำของโจทก์มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายจึงตกเป็นโมฆะ และพิพากษายกฟ้องโจทก์ คดีถึงที่สุด (เนื่องจากโจทก์ไม่ได้อุทธรณ์) คำพิพากษาศาลฎีกานี้จึงมิได้วินิจฉัยกรณีดังกล่าวไว้โดยตรง แต่ยอมรับคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นซึ่งถึงที่สุดดังกล่าวประกอบกับมีคำพิพากษาศาลฎีกาเดิมหลายคดีดังที่กล่าวข้างต้นว่านิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์จะโอนที่ดินในระยะเวลาห้ามโอนเป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ และเมื่อนิติกรรมตกเป็นโมฆะคู่กรณีจะต้องคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรมแก่กัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 172(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523, 380/2536,3720/2537) แต่กรณีคดีนี้ จำเลยได้สละสิทธิในที่ดินพิพาทซึ่งเป็น ที่ดินในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคองโดยย้ายออกจากที่ดินดังกล่าวไป จึงหมดสิทธิในที่ดินดังกล่าว เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิในที่พิพาท ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่โจทก์และโจทก์ไม่อาจคืนทรัพย์สินอันเกิดจากโมฆะกรรมแก่ผู้ไม่มีสิทธิแต่ปัญหาต่อไปมีว่าใครเป็นผู้มีสิทธิในที่พิพาท กรณีดังกล่าวเห็นว่า เมื่อที่ดินพิพาทในเขตนิคมสร้างตนเองลำตะคองและมีการจัดสรรที่ดินพิพาทแก่จำเลย แต่เมื่อจำเลยสละสิทธิที่ดินพิพาทจึงยังเป็นสิทธิของนิคมสร้างตนเอง ซึ่งอาจจัดให้แก่สมาชิกที่มีคุณสมบัติตามมาตรา 22 แห่งพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ดังนั้นผู้ที่ไม่มีสิทธิในที่ดินดังกล่าวย่อมไม่อาจครอบครองหรืออาศัยในที่ดินภายในเขตของนิคมได้ จำต้องรื้อถอนขนย้ายสิ่งปลูกสร้างและสิ่งอื่นออกจากนิคมภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ทราบคำสั่งของอธิบดี มิฉะนั้นอธิบดีหรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายอาจใช้อำนาจรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างนั้นได้ตามมาตรา 18 แห่งพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 พิเชฐจันทรธวัชสันติ