คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 47/2537หลักกฎหมาย: การอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล(คชก.ตำบล) จะต้องยื่นอุทธรณ์โดยทำเป็นหนังสือต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลในกำหนดสามสิบวัน นับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัย แต่ไม่เกินหกสิบวันนับแต่คณะกรรมการฯ ได้มีคำวินิจฉัย เมื่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด (คชก.จังหวัด) คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลจึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2 ผู้ซื้อที่นาพิพาทจากจำเลยที่ 1 ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ ตาม พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมพ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรกโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ขายนาให้จำเลยที่ 2โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ผู้เช่าทราบ ขอให้พิพากษาว่า การซื้อขายที่ดินของจำเลยทั้งสองไม่ชอบด้วยกฎหมาย และบังคับให้จำเลยที่ 2 โอนขายที่ดินให้โจทก์ทั้งแปลงในราคา 45,000 บาท มิฉะนั้นให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลยังไม่เป็นที่สุด เนื่องจากจำเลยที่ 1ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 2 จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทให้โจทก์ในราคา 45,000 บาท ถ้าจำเลยที่ 2 ไม่ไปจดทะเบียนให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 ขายนาพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ในราคา 45,000 บาท โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ทราบโจทก์ร้องขอใช้สิทธิซื้อนาพิพาทคืนจากจำเลยที่ 2ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีนายประคอง หามนตรีกำนันตำบลสามบัณฑิตเป็นประธาน และนายอัมพร พรหมหิตาทรปลัดอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตมีมติให้โจทก์มีสิทธิซื้อนาพิพาทคืนได้ แต่จำเลยที่ 2 ไม่ยอมขายให้โจทก์ จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์มติคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิต โดยจำเลยที่ 1 ยื่นหนังสือดังกล่าวต่อนายอำเภออุทัย ประธาน คชก. ตำบลสามบัณฑิต(ผ่านนายอำเภออุทัย) หนังสือลงวันที่ 9 สิงหาคม 2531 ตามเอกสารหมายล.3 นายอัมพรได้รับหนังสือของจำเลยที่ 1 ตามบันทึกรับหนังสือของที่ว่าการอำเภออุทัย ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 เอกสารหมายล.4 และทะเบียนหนังสือรับเอกสารหมาย ล.5 มีปัญหาวินิจฉัยตามที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า เมื่อเจ้าหน้าที่อำเภออุทัยรับหนังสืออุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตของจำเลยที่ 1 โดยออกหมายเลขทะเบียนรับหนังสือเป็นหมายเลข 1980 ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 แล้ว ถือได้ว่านายอำเภออุทัยผู้มีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 แล้วและย่อมถือได้ว่า จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตด้วยนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 56 บัญญัติว่า "ผู้เช่านาผู้เช่าช่วงนา หรือผู้ให้เช่านาที่เป็นคู่กรณี หรือผู้มีส่วนได้เสียในการเช่านาอาจอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ คชก. ตำบลต่อ คชก. จังหวัดได้โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธาน คชก. ตำบล ภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัยของ คชก. ตำบล แต่ต้องไม่เกินหกสิบวันนับแต่วันที่ คชก. ตำบลได้มีคำวินิจฉัยคำวินิจฉัยของ คชก.ตำบล ที่มิได้อุทธรณ์ตามวรรคหนึ่งให้เป็นที่สุด" ดังนั้นการที่จำเลยที่ 1 ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อนายอำเภออุทัยและประธาน คชก.ตำบลสามบัณฑิต (ผ่านนายอำเภออุทัย)โดยนายอัมพรซึ่งเป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตเป็นผู้รับหนังสือดังกล่าวก็ตาม เมื่อปรากฏว่านายประคองประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลดังกล่าว จึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 47/2537นาย แทน คง ทรัพย์โจทก์นางสาว อ๋วนหรือนางอ๋วน วีระ ประจักษ์ กับพวกจำเลย พ.ร.บ.การเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ.2524 ม. 56, ม. 58 วรรคแรก การอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล(คชก.ตำบล) จะต้องยื่นอุทธรณ์โดยทำเป็นหนังสือต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลในกำหนดสามสิบวัน นับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัย แต่ไม่เกินหกสิบวันนับแต่คณะกรรมการฯ ได้มีคำวินิจฉัย เมื่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด (คชก.จังหวัด) คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลจึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2 ผู้ซื้อที่นาพิพาทจากจำเลยที่ 1 ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ ตาม พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมพ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรกโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ขายนาให้จำเลยที่ 2โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ผู้เช่าทราบ ขอให้พิพากษาว่า การซื้อขายที่ดินของจำเลยทั้งสองไม่ชอบด้วยกฎหมาย และบังคับให้จำเลยที่ 2 โอนขายที่ดินให้โจทก์ทั้งแปลงในราคา 45,000 บาท มิฉะนั้นให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลยังไม่เป็นที่สุด เนื่องจากจำเลยที่ 1ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 2 จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทให้โจทก์ในราคา 45,000 บาท ถ้าจำเลยที่ 2 ไม่ไปจดทะเบียนให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 ขายนาพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ในราคา 45,000 บาท โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ทราบโจทก์ร้องขอใช้สิทธิซื้อนาพิพาทคืนจากจำเลยที่ 2ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีนายประคอง หามนตรีกำนันตำบลสามบัณฑิตเป็นประธาน และนายอัมพร พรหมหิตาทรปลัดอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตมีมติให้โจทก์มีสิทธิซื้อนาพิพาทคืนได้ แต่จำเลยที่ 2 ไม่ยอมขายให้โจทก์ จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์มติคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิต โดยจำเลยที่ 1 ยื่นหนังสือดังกล่าวต่อนายอำเภออุทัย ประธาน คชก. ตำบลสามบัณฑิต(ผ่านนายอำเภออุทัย) หนังสือลงวันที่ 9 สิงหาคม 2531 ตามเอกสารหมายล.3 นายอัมพรได้รับหนังสือของจำเลยที่ 1 ตามบันทึกรับหนังสือของที่ว่าการอำเภออุทัย ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 เอกสารหมายล.4 และทะเบียนหนังสือรับเอกสารหมาย ล.5 มีปัญหาวินิจฉัยตามที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า เมื่อเจ้าหน้าที่อำเภออุทัยรับหนังสืออุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตของจำเลยที่ 1 โดยออกหมายเลขทะเบียนรับหนังสือเป็นหมายเลข 1980 ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 แล้ว ถือได้ว่านายอำเภออุทัยผู้มีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 แล้วและย่อมถือได้ว่า จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตด้วยนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 56 บัญญัติว่า "ผู้เช่านาผู้เช่าช่วงนา หรือผู้ให้เช่านาที่เป็นคู่กรณี หรือผู้มีส่วนได้เสียในการเช่านาอาจอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ คชก. ตำบลต่อ คชก. จังหวัดได้โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธาน คชก. ตำบล ภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัยของ คชก. ตำบล แต่ต้องไม่เกินหกสิบวันนับแต่วันที่ คชก. ตำบลได้มีคำวินิจฉัยคำวินิจฉัยของ คชก.ตำบล ที่มิได้อุทธรณ์ตามวรรคหนึ่งให้เป็นที่สุด" ดังนั้นการที่จำเลยที่ 1 ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อนายอำเภออุทัยและประธาน คชก.ตำบลสามบัณฑิต (ผ่านนายอำเภออุทัย)โดยนายอัมพรซึ่งเป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตเป็นผู้รับหนังสือดังกล่าวก็ตาม เมื่อปรากฏว่านายประคองประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลดังกล่าว จึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประยูร มูลศาสตร์-ก้าน อันนานนท์-ไพศาล รางชางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุพระราชบัญญัติ ญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 เป็นบทกฎหมายที่พัฒนามาจากพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ. 2517ทั้งนี้ เพื่อให้ชัดเจนและคุ้มครองเกษตรกรผู้เช่านาสามารถประกอบอาชีพทำนาได้อย่างมั่นใจว่าเจ้าของนาจะไม่สามารถขับไล่ได้ในขณะทำนาหรือในระยะเวลาที่กำหนดทั้งไม่อาจอาศัยเงื่อนไขต่าง ๆ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยเช่าทรัพย์มาขับไล่ชาวนาได้ บทกฎหมายดังกล่าวใช้ต่อเนื่องกันมาครบ 20 ปีแล้ว ไม่นับรวมตามบทบัญญัติเดิมก่อนกฎหมายทั้งสองฉบับนี้ ยังไม่ปรากฏว่ามีการวิจัยกันหรือไม่ว่ากฎหมายดังกล่าวนี้คุ้มครองเกษตรกรชาวนาจริงหรือไม่ เป็นกฎหมายที่จำกัดสิทธิของเจ้าของที่นาหรือไม่ และเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาที่ดินในยุคสังคมเทคโนโลยีเกษตรกรรมอุตสาหกรรมและธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ หรือไม่เพียงใด เป็นกรณีที่ต้องติดตามต่อไป บทกฎหมายดังกล่าวมีขั้นตอนเพื่อให้มีการยุติข้อพิพาทกันให้ได้ในชั้นของฝ่ายบริหาร เพื่อมิให้คดีต้องยืดเยื้อ มาถึงศาล หรือเพื่อให้มีการประนีประนอมข้อพิพาทกันก่อนโดยคณะบุคคลที่อยู่ในพื้นที่รู้จักกันทั้งเจ้าของที่นาและผู้เช่านาอันจะยังให้สามารถยุติข้อพิพาทกันได้โดยสันติวิธี แต่ขั้นตอนตามที่กฎหมายกำหนดไว้นั้น คงเป็นที่ยอมรับกันว่าประชาชนทั่วไปหาได้มีความรู้เพียงพอไม่ จึงมีปัญหาอยู่เสมอว่ามิได้มีการปฏิบัติกันตามขั้นตอนของกฎหมาย คดีตามหัวข้อหมายเหตุนี้นับว่าเป็นตัวอย่างที่ดี กล่าวคือโจทก์เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1ซึ่งอยู่ในท้องที่ได้รับการคุ้มครองตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 ดังนั้น เมื่อมีกรณีพิพาทกันระหว่างโจทก์ผู้เช่ากับจำเลยที่ 1 เจ้าของที่นาที่ให้เช่า เช่นจำเลยที่ 1 จะขายนาซึ่งโจทก์เช่าทำนาให้แก่บุคคลอื่นคือจำเลยที่ 2ต้องแจ้งให้โจทก์ทราบก่อน ถ้าไม่แจ้งให้ทราบแล้วขายไป แม้ว่าตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 ถือว่าจำเลยที่ 1 โต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้วตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ก็ตาม แต่โจทก์ยังไม่อาจใช้สิทธิฟ้องร้องให้เพิกถอนการซื้อขายที่นาพิพาทระหว่างจำเลยทั้งสองและบังคับให้จำเลยที่ 1 โอนขายนาพิพาทให้แก่โจทก์ได้ทันที โจทก์ต้องเสนอเรื่องดังกล่าวต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล (คชก.ตำบล) เพื่อขอให้ชี้ขาดก่อนและต่อมาเมื่อชี้ขาดแล้วฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยก็ยังฟ้องคดีต่อศาลไม่ได้กล่าวคือยังต้องอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด (คชก.จังหวัด) ก่อน เมื่อมีคำวินิจฉัยเป็นอย่างไร จึงจะฟ้องคดีได้ซึ่งรวมถึงการต่อสู้คดีด้วย กรณีที่ไม่มีการอุทธรณ์ต้องถือว่าปัญหาที่พิพาทเป็นอันยุติตามที่คณะกรรมการมีคำวินิจฉัย เจ้าของที่นาผู้ให้เช่าหรือผู้เช่าต้องปฏิบัติตามคำวินิจฉัย ถ้าไม่ปฏิบัติอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งได้รับผลตามคำวินิจฉัยย่อมฟ้องบังคับให้ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยได้ ปัญหาของคดีนี้เกิดขึ้นจากความไม่รู้หลักกฎหมาย กล่าวคือการอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมตำบลต่อคณะกรรมการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด ต้องทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล (มาตรา 56) แต่ปรากฏว่าจำเลยที่ 1 มิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลหากแต่ยื่นให้แก่บุคคลอื่นเป็นผู้รับไว้ การยื่นอุทธรณ์ดังกล่าวจึงเป็นการไม่ชอบ ถือว่าไม่มีการอุทธรณ์ คำวินิจฉัยดังกล่าวย่อมเป็นอันยุติและถึงที่สุด จำเลยที่ 1 ต้องผูกพันตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลไม่อาจฟ้องและต่อสู้คดีเมื่อจำเลยที่ 1 ไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัย โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองได้ คดีที่มีขั้นตอน หลักเกณฑ์และวิธีการต่าง ๆ ในกฎหมาย ซึ่งบังคับไว้เช่นบทบัญญัติพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมพ.ศ. 2524 เช่นประมวลรัษฎากร และพระราชบัญญัติภาษีป้าย จะมีปัญหาทางปฏิบัติเสมอ จึงต้องศึกษาและทำความเข้าใจกันเป็นพิเศษ พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ขายนาให้จำเลยที่ 2โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ผู้เช่าทราบ ขอให้พิพากษาว่า การซื้อขายที่ดินของจำเลยทั้งสองไม่ชอบด้วยกฎหมาย และบังคับให้จำเลยที่ 2 โอนขายที่ดินให้โจทก์ทั้งแปลงในราคา 45,000 บาท มิฉะนั้นให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลยังไม่เป็นที่สุด เนื่องจากจำเลยที่ 1ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 2 จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทให้โจทก์ในราคา 45,000 บาท ถ้าจำเลยที่ 2 ไม่ไปจดทะเบียนให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 ขายนาพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ในราคา 45,000 บาท โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ทราบโจทก์ร้องขอใช้สิทธิซื้อนาพิพาทคืนจากจำเลยที่ 2ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีนายประคอง หามนตรีกำนันตำบลสามบัณฑิตเป็นประธาน และนายอัมพร พรหมหิตาทรปลัดอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตมีมติให้โจทก์มีสิทธิซื้อนาพิพาทคืนได้ แต่จำเลยที่ 2 ไม่ยอมขายให้โจทก์ จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์มติคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิต โดยจำเลยที่ 1 ยื่นหนังสือดังกล่าวต่อนายอำเภออุทัย ประธาน คชก. ตำบลสามบัณฑิต(ผ่านนายอำเภออุทัย) หนังสือลงวันที่ 9 สิงหาคม 2531 ตามเอกสารหมายล.3 นายอัมพรได้รับหนังสือของจำเลยที่ 1 ตามบันทึกรับหนังสือของที่ว่าการอำเภออุทัย ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 เอกสารหมายล.4 และทะเบียนหนังสือรับเอกสารหมาย ล.5 มีปัญหาวินิจฉัยตามที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า เมื่อเจ้าหน้าที่อำเภออุทัยรับหนังสืออุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตของจำเลยที่ 1 โดยออกหมายเลขทะเบียนรับหนังสือเป็นหมายเลข 1980 ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 แล้ว ถือได้ว่านายอำเภออุทัยผู้มีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 แล้วและย่อมถือได้ว่า จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตด้วยนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 56 บัญญัติว่า "ผู้เช่านาผู้เช่าช่วงนา หรือผู้ให้เช่านาที่เป็นคู่กรณี หรือผู้มีส่วนได้เสียในการเช่านาอาจอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ คชก. ตำบลต่อ คชก. จังหวัดได้โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธาน คชก. ตำบล ภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัยของ คชก. ตำบล แต่ต้องไม่เกินหกสิบวันนับแต่วันที่ คชก. ตำบลได้มีคำวินิจฉัยคำวินิจฉัยของ คชก.ตำบล ที่มิได้อุทธรณ์ตามวรรคหนึ่งให้เป็นที่สุด" ดังนั้นการที่จำเลยที่ 1 ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อนายอำเภออุทัยและประธาน คชก.ตำบลสามบัณฑิต (ผ่านนายอำเภออุทัย)โดยนายอัมพรซึ่งเป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตเป็นผู้รับหนังสือดังกล่าวก็ตาม เมื่อปรากฏว่านายประคองประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลดังกล่าว จึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 47/2537นาย แทน คง ทรัพย์โจทก์นางสาว อ๋วนหรือนางอ๋วน วีระ ประจักษ์ กับพวกจำเลย พ.ร.บ.การเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ.2524 ม. 56, ม. 58 วรรคแรก การอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล(คชก.ตำบล) จะต้องยื่นอุทธรณ์โดยทำเป็นหนังสือต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลในกำหนดสามสิบวัน นับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัย แต่ไม่เกินหกสิบวันนับแต่คณะกรรมการฯ ได้มีคำวินิจฉัย เมื่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด (คชก.จังหวัด) คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลจึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2 ผู้ซื้อที่นาพิพาทจากจำเลยที่ 1 ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ ตาม พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมพ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรกโจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า จำเลยที่ 1 ขายนาให้จำเลยที่ 2โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ผู้เช่าทราบ ขอให้พิพากษาว่า การซื้อขายที่ดินของจำเลยทั้งสองไม่ชอบด้วยกฎหมาย และบังคับให้จำเลยที่ 2 โอนขายที่ดินให้โจทก์ทั้งแปลงในราคา 45,000 บาท มิฉะนั้นให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่า คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลยังไม่เป็นที่สุด เนื่องจากจำเลยที่ 1ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยาแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 2 จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทให้โจทก์ในราคา 45,000 บาท ถ้าจำเลยที่ 2 ไม่ไปจดทะเบียนให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 ขายนาพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ในราคา 45,000 บาท โดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ทราบโจทก์ร้องขอใช้สิทธิซื้อนาพิพาทคืนจากจำเลยที่ 2ต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีนายประคอง หามนตรีกำนันตำบลสามบัณฑิตเป็นประธาน และนายอัมพร พรหมหิตาทรปลัดอำเภออุทัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตมีมติให้โจทก์มีสิทธิซื้อนาพิพาทคืนได้ แต่จำเลยที่ 2 ไม่ยอมขายให้โจทก์ จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์มติคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิต โดยจำเลยที่ 1 ยื่นหนังสือดังกล่าวต่อนายอำเภออุทัย ประธาน คชก. ตำบลสามบัณฑิต(ผ่านนายอำเภออุทัย) หนังสือลงวันที่ 9 สิงหาคม 2531 ตามเอกสารหมายล.3 นายอัมพรได้รับหนังสือของจำเลยที่ 1 ตามบันทึกรับหนังสือของที่ว่าการอำเภออุทัย ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 เอกสารหมายล.4 และทะเบียนหนังสือรับเอกสารหมาย ล.5 มีปัญหาวินิจฉัยตามที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า เมื่อเจ้าหน้าที่อำเภออุทัยรับหนังสืออุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตของจำเลยที่ 1 โดยออกหมายเลขทะเบียนรับหนังสือเป็นหมายเลข 1980 ลงวันที่ 10 สิงหาคม 2531 แล้ว ถือได้ว่านายอำเภออุทัยผู้มีอำนาจหน้าที่ควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 แล้วและย่อมถือได้ว่า จำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตด้วยนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 56 บัญญัติว่า "ผู้เช่านาผู้เช่าช่วงนา หรือผู้ให้เช่านาที่เป็นคู่กรณี หรือผู้มีส่วนได้เสียในการเช่านาอาจอุทธรณ์คำวินิจฉัยของ คชก. ตำบลต่อ คชก. จังหวัดได้โดยทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธาน คชก. ตำบล ภายในกำหนดสามสิบวันนับแต่วันที่ทราบคำวินิจฉัยของ คชก. ตำบล แต่ต้องไม่เกินหกสิบวันนับแต่วันที่ คชก. ตำบลได้มีคำวินิจฉัยคำวินิจฉัยของ คชก.ตำบล ที่มิได้อุทธรณ์ตามวรรคหนึ่งให้เป็นที่สุด" ดังนั้นการที่จำเลยที่ 1 ยื่นอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อนายอำเภออุทัยและประธาน คชก.ตำบลสามบัณฑิต (ผ่านนายอำเภออุทัย)โดยนายอัมพรซึ่งเป็นกรรมการและเลขานุการคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตเป็นผู้รับหนังสือดังกล่าวก็ตาม เมื่อปรากฏว่านายประคองประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตไม่ได้รับหนังสืออุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 จึงถือไม่ได้ว่าจำเลยที่ 1 ได้ยื่นอุทธรณ์ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลสามบัณฑิตต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลดังกล่าว จึงเป็นที่สุด เมื่อจำเลยที่ 2ไม่ยอมขายนาพิพาทให้โจทก์จึงเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งอันเป็นที่สุดของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล โจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองได้ตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 มาตรา 58 วรรคแรก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประยูร มูลศาสตร์-ก้าน อันนานนท์-ไพศาล รางชางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุพระราชบัญญัติ ญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 เป็นบทกฎหมายที่พัฒนามาจากพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ. 2517ทั้งนี้ เพื่อให้ชัดเจนและคุ้มครองเกษตรกรผู้เช่านาสามารถประกอบอาชีพทำนาได้อย่างมั่นใจว่าเจ้าของนาจะไม่สามารถขับไล่ได้ในขณะทำนาหรือในระยะเวลาที่กำหนดทั้งไม่อาจอาศัยเงื่อนไขต่าง ๆ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยเช่าทรัพย์มาขับไล่ชาวนาได้ บทกฎหมายดังกล่าวใช้ต่อเนื่องกันมาครบ 20 ปีแล้ว ไม่นับรวมตามบทบัญญัติเดิมก่อนกฎหมายทั้งสองฉบับนี้ ยังไม่ปรากฏว่ามีการวิจัยกันหรือไม่ว่ากฎหมายดังกล่าวนี้คุ้มครองเกษตรกรชาวนาจริงหรือไม่ เป็นกฎหมายที่จำกัดสิทธิของเจ้าของที่นาหรือไม่ และเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาที่ดินในยุคสังคมเทคโนโลยีเกษตรกรรมอุตสาหกรรมและธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ หรือไม่เพียงใด เป็นกรณีที่ต้องติดตามต่อไป บทกฎหมายดังกล่าวมีขั้นตอนเพื่อให้มีการยุติข้อพิพาทกันให้ได้ในชั้นของฝ่ายบริหาร เพื่อมิให้คดีต้องยืดเยื้อ มาถึงศาล หรือเพื่อให้มีการประนีประนอมข้อพิพาทกันก่อนโดยคณะบุคคลที่อยู่ในพื้นที่รู้จักกันทั้งเจ้าของที่นาและผู้เช่านาอันจะยังให้สามารถยุติข้อพิพาทกันได้โดยสันติวิธี แต่ขั้นตอนตามที่กฎหมายกำหนดไว้นั้น คงเป็นที่ยอมรับกันว่าประชาชนทั่วไปหาได้มีความรู้เพียงพอไม่ จึงมีปัญหาอยู่เสมอว่ามิได้มีการปฏิบัติกันตามขั้นตอนของกฎหมาย คดีตามหัวข้อหมายเหตุนี้นับว่าเป็นตัวอย่างที่ดี กล่าวคือโจทก์เช่านาพิพาทจากจำเลยที่ 1ซึ่งอยู่ในท้องที่ได้รับการคุ้มครองตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 ดังนั้น เมื่อมีกรณีพิพาทกันระหว่างโจทก์ผู้เช่ากับจำเลยที่ 1 เจ้าของที่นาที่ให้เช่า เช่นจำเลยที่ 1 จะขายนาซึ่งโจทก์เช่าทำนาให้แก่บุคคลอื่นคือจำเลยที่ 2ต้องแจ้งให้โจทก์ทราบก่อน ถ้าไม่แจ้งให้ทราบแล้วขายไป แม้ว่าตามพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 ถือว่าจำเลยที่ 1 โต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้วตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ก็ตาม แต่โจทก์ยังไม่อาจใช้สิทธิฟ้องร้องให้เพิกถอนการซื้อขายที่นาพิพาทระหว่างจำเลยทั้งสองและบังคับให้จำเลยที่ 1 โอนขายนาพิพาทให้แก่โจทก์ได้ทันที โจทก์ต้องเสนอเรื่องดังกล่าวต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล (คชก.ตำบล) เพื่อขอให้ชี้ขาดก่อนและต่อมาเมื่อชี้ขาดแล้วฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยก็ยังฟ้องคดีต่อศาลไม่ได้กล่าวคือยังต้องอุทธรณ์คำวินิจฉัยดังกล่าวต่อคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด (คชก.จังหวัด) ก่อน เมื่อมีคำวินิจฉัยเป็นอย่างไร จึงจะฟ้องคดีได้ซึ่งรวมถึงการต่อสู้คดีด้วย กรณีที่ไม่มีการอุทธรณ์ต้องถือว่าปัญหาที่พิพาทเป็นอันยุติตามที่คณะกรรมการมีคำวินิจฉัย เจ้าของที่นาผู้ให้เช่าหรือผู้เช่าต้องปฏิบัติตามคำวินิจฉัย ถ้าไม่ปฏิบัติอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งได้รับผลตามคำวินิจฉัยย่อมฟ้องบังคับให้ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยได้ ปัญหาของคดีนี้เกิดขึ้นจากความไม่รู้หลักกฎหมาย กล่าวคือการอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมตำบลต่อคณะกรรมการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำจังหวัด ต้องทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบล (มาตรา 56) แต่ปรากฏว่าจำเลยที่ 1 มิได้ยื่นอุทธรณ์ต่อประธานคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลหากแต่ยื่นให้แก่บุคคลอื่นเป็นผู้รับไว้ การยื่นอุทธรณ์ดังกล่าวจึงเป็นการไม่ชอบ ถือว่าไม่มีการอุทธรณ์ คำวินิจฉัยดังกล่าวย่อมเป็นอันยุติและถึงที่สุด จำเลยที่ 1 ต้องผูกพันตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมประจำตำบลไม่อาจฟ้องและต่อสู้คดีเมื่อจำเลยที่ 1 ไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัย โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองได้ คดีที่มีขั้นตอน หลักเกณฑ์และวิธีการต่าง ๆ ในกฎหมาย ซึ่งบังคับไว้เช่นบทบัญญัติพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรมพ.ศ. 2524 เช่นประมวลรัษฎากร และพระราชบัญญัติภาษีป้าย จะมีปัญหาทางปฏิบัติเสมอ จึงต้องศึกษาและทำความเข้าใจกันเป็นพิเศษ พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา