คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 359/2521หลักกฎหมาย: พินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งมีผู้ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และมีผู้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายอำเภอผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอนั้น การลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือเพียงคนเดียวขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1658 และตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1705 แต่พินัยกรรมฉบับนี้ได้ทำต่อหน้านายอำเภอ จึงถือได้ว่านายอำเภอเป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่งโดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่ทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกับอนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา 1656, 136 (อ้างฎีกาที่ 1612/2515)โจทก์ฟ้องว่า นายสร้อย นางแพง แสงพรหมชาลีสามีภริยามีบุตร ๘ คน คือโจทก์ทั้งสองและจำเลยทั้งสอง นายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมไปแล้วมีทรัพย์สินคือที่ดิน ๓ แปลง เรือน ๑ หลัง กระบือ ๓ ตัว ยุ้งข้าว ๑ หลังกับที่ดินปลูกบ้าน ๑ แปลง หลังจากนายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมแล้ว โจทก์และจำเลยได้ร่วมกันครอบครองทำกินตลอดมา โจทก์ทั้งสองขอให้จำเลยทั้งสองจัดการแบ่งมรดก แต่จำเลยทั้งสองไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกตามฟ้องเป็น ๔ ส่วนให้โจทก์ได้คนละ ๑ ส่วน จำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่านาแปลงที่ ๒ นั้นเดิมมีเนื้อที่ ๓๘ ไร่เศษ จำเลยได้รับส่วนแบ่ง ๑๒ ไร่พร้อมกับโจทก์ซึ่งได้รับส่วนแบ่ง ๒๖ ไร่ แต่โจทก์ทั้งสองได้ยกนามรดกดังกล่าวให้นายลา พาระแพงสามีของโจทก์ที่ ๑ ไปแจ้ง ภ.บ.ท.๖ และเสียภาษีบำรุงท้องที่ในนามของนายลา พาระแพง เป็นการปกปิด แล้วโจทก์ทั้งสองกลับมาฟ้องเรียกมรดกจากจำเลย จำเลยขอฟ้องแย้งเรียกนา ๒๖ ไร่ให้โจทก์โอนให้จำเลย ถ้าโจทก์ไม่ยอมโอนขอให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของโจทก์ทั้งสอง นายสร้อยซึ่งมีชื่อว่าเชียงอีกชื่อหนึ่งได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกตามฟ้องทั้งหมดให้จำเลยแล้ว ตามสำเนาพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง โจทก์ทั้งสองไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า นาที่จำเลยฟ้องแย้งนายสร้อยแสงพรหมลียกให้โจทก์ที่ ๑ และนายสีลา พาระแพงมา ๓๐ ปีแล้ว เมื่อโจทก์ที่ ๑ แต่งงานกับนายสีลา พาระแพง นายสีลาและโจทก์ที่ ๑ ได้ครอบครองเพื่อตนเองโดยสงบเปิดเผยและเป็นเจ้าของตลอดมา นายสีลาได้แจ้งแบบสำรวจเนื้อที่ดินเพื่อเสียภาษีบำรุงท้องที่ และได้เสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมาไม่ได้เป็นมรดกของนายสร้อย จำเลยไม่มีสิทธิในที่ดินแปลงนี้ในฐานะทายาทขอให้ยกฟ้องแย้ง นายสีลา พาระแพงสามีโจทก์ที่ ๑ ยืนคำร้องขอเข้าเป็นโจทก์ร่วมอ้างว่าที่ดินที่จำเลยทั้งสองฟ้องแย้งนั้นเป็นของโจทก์ร่วมกับโจทก์ที่ ๑ โดยนายสร้อยยกให้เมื่อประมาณ ๓๐ ปีมาแล้ว และถือเอาคำให้การโจทก์แก้ฟ้องแย้งเป็นคำให้การของโจทก์ร่วมด้วย ศาลชั้นต้นอนุญาต ในวันนัดพร้อม โจทก์และโจทก์ร่วมรับว่านายสร้อยหรือเชียงได้ทำพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง แต่การลงลายพิมพ์นิ้วมือของนายสร้อยหรือเชียงในพินัยกรรมไม่มีพยานรับรองการพิมพ์ลายนิ้วมือไว้จึงเป็นพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ โจทก์และจำเลยรับว่าในวันทำพินัยกรรมนายเชียงหรือสร้อยได้แบ่งที่ดินตามคำร้องของโจทก์ร่วมให้โจทก์ร่วมจริง ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงให้งดสืบพยานทุกฝ่ายแล้ววินิจฉัยว่าที่ดินที่จำเลยฟ้องแย้งนั้น นายสร้อยหรือเชียงได้ยกให้แก่โจทก์ที่ ๑ และโจทก์ร่วมก่อนนายสร้อยหรือเชียงทำพินัยกรรมตามที่จำเลยอ้างส่วนพินัยกรรมที่จำเลยอ้าง นายสูนย์ แสงพรหมชาลีพยานในพินัยกรรมคนหนึ่งลงลายมือพิมพ์นิ้วมือจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๖๖ ตกเป็นโมฆะในลักษณะพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง แต่พินัยกรรมฉบับนี้มีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์ นายอำเภอเมืองสกลนครเป็นผู้เขียนข้อความพินัยกรรมลงในแบบพิมพ์ให้และลงชื่อไว้ในฐานะนายอำเภอ ถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมคนหนึ่ง พินัยกรรมดังกล่าวจึงสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมทั่วไป พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลย โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ว่าเมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าพินัยกรรมที่จำเลยอ้างตกเป็นโมฆะตามแบบพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองแล้ว ก็ไม่มีอำนาจพอที่จะวินิจฉัยต่อไปว่าพินัยกรรมสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมธรรมดา ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองของนายสร้อยหรือเชียงตามสำเนาภาพถ่ายเอกสารท้ายคำให้การและฟ้องแย้งของจำเลยนั้นมีนายสูนย์ แสงพรหมชาลี ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และนายเหรียญ กิ่งโก้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์นายอำเภอเมืองสกลผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอ ปัญหาวินิจฉัยมีว่าพินัยกรรมดังกล่าวสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองหหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา ๑๖๕๘ บัญญัติว่าให้ผู้ทำพินัยกรรมไปแจ้งข้อความที่ตนประสงค์จะให้ใส่ไว้ในพินัยกรรมของตนแก่กรรมการอำเภอต่อหน้าพยานอีกอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน ซึ่งพยานสองคนนี้ไม่รวมถึงกรมการอำเภอด้วย และพยานทั้งสองคนจะต้องลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ มาตรา ๑๖๖๖ บัญญัติว่าบทบัญญัติมาตรา ๙ วรรค ๒ และ ๓ มิให้ใช้บังคับแก่พยานผู้ที่จะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๘ ดังนั้นนายสูนย์พยานผู้รับรองลายมือชื่อนายสร้อยหรือเชียงผู้ทำพินัยกรรมจะลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานไม่ได้ แม้จะทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๙ วรรค ๔ การที่นายสูนย์ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานในพินัยกรรมจึงใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือนายเหรียญเพียงคนเดียวจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๕๘ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๗๐๕ แต่พินัยกรรมฉบับนี้นายสร้อยหรือเชียงได้ทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอ จึงถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่ง โดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมกับนายเหรียญแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่นายสร้อยหรือเชียงทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน อนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา ๑๖๕๖, ๑๓๖ ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๖๑๒/๒๕๑๕ ระหว่างนายพา เกาไศยนันท์ กับพวก โจทก์นางบุญแต่ง เกาไศยนันท์ จำเลย ที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นอ้าง โจทก์จึงไม่มีสิทธิมาฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินตามพินัยกรรมดังกล่าว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 359/2521นางเทียน พาระแพง กับพวก รวม 2 คนโจทก์นายสีลา พาระแพง นางสาวทาน แสงพรหมชาลี กับพวกรวม 2 คนจำเลย ป.พ.พ. ม. 9, ม. 136, ม. 1656, ม. 1658, ม. 1666, ม. 1705พินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งมีผู้ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และมีผู้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายอำเภอผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอนั้น การลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือเพียงคนเดียวขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1658 และตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1705 แต่พินัยกรรมฉบับนี้ได้ทำต่อหน้านายอำเภอ จึงถือได้ว่านายอำเภอเป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่งโดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่ทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกับอนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา 1656, 136 (อ้างฎีกาที่ 1612/2515)โจทก์ฟ้องว่า นายสร้อย นางแพง แสงพรหมชาลีสามีภริยามีบุตร ๘ คน คือโจทก์ทั้งสองและจำเลยทั้งสอง นายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมไปแล้วมีทรัพย์สินคือที่ดิน ๓ แปลง เรือน ๑ หลัง กระบือ ๓ ตัว ยุ้งข้าว ๑ หลังกับที่ดินปลูกบ้าน ๑ แปลง หลังจากนายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมแล้ว โจทก์และจำเลยได้ร่วมกันครอบครองทำกินตลอดมา โจทก์ทั้งสองขอให้จำเลยทั้งสองจัดการแบ่งมรดก แต่จำเลยทั้งสองไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกตามฟ้องเป็น ๔ ส่วนให้โจทก์ได้คนละ ๑ ส่วน จำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่านาแปลงที่ ๒ นั้นเดิมมีเนื้อที่ ๓๘ ไร่เศษ จำเลยได้รับส่วนแบ่ง ๑๒ ไร่พร้อมกับโจทก์ซึ่งได้รับส่วนแบ่ง ๒๖ ไร่ แต่โจทก์ทั้งสองได้ยกนามรดกดังกล่าวให้นายลา พาระแพงสามีของโจทก์ที่ ๑ ไปแจ้ง ภ.บ.ท.๖ และเสียภาษีบำรุงท้องที่ในนามของนายลา พาระแพง เป็นการปกปิด แล้วโจทก์ทั้งสองกลับมาฟ้องเรียกมรดกจากจำเลย จำเลยขอฟ้องแย้งเรียกนา ๒๖ ไร่ให้โจทก์โอนให้จำเลย ถ้าโจทก์ไม่ยอมโอนขอให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของโจทก์ทั้งสอง นายสร้อยซึ่งมีชื่อว่าเชียงอีกชื่อหนึ่งได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกตามฟ้องทั้งหมดให้จำเลยแล้ว ตามสำเนาพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง โจทก์ทั้งสองไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า นาที่จำเลยฟ้องแย้งนายสร้อยแสงพรหมลียกให้โจทก์ที่ ๑ และนายสีลา พาระแพงมา ๓๐ ปีแล้ว เมื่อโจทก์ที่ ๑ แต่งงานกับนายสีลา พาระแพง นายสีลาและโจทก์ที่ ๑ ได้ครอบครองเพื่อตนเองโดยสงบเปิดเผยและเป็นเจ้าของตลอดมา นายสีลาได้แจ้งแบบสำรวจเนื้อที่ดินเพื่อเสียภาษีบำรุงท้องที่ และได้เสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมาไม่ได้เป็นมรดกของนายสร้อย จำเลยไม่มีสิทธิในที่ดินแปลงนี้ในฐานะทายาทขอให้ยกฟ้องแย้ง นายสีลา พาระแพงสามีโจทก์ที่ ๑ ยืนคำร้องขอเข้าเป็นโจทก์ร่วมอ้างว่าที่ดินที่จำเลยทั้งสองฟ้องแย้งนั้นเป็นของโจทก์ร่วมกับโจทก์ที่ ๑ โดยนายสร้อยยกให้เมื่อประมาณ ๓๐ ปีมาแล้ว และถือเอาคำให้การโจทก์แก้ฟ้องแย้งเป็นคำให้การของโจทก์ร่วมด้วย ศาลชั้นต้นอนุญาต ในวันนัดพร้อม โจทก์และโจทก์ร่วมรับว่านายสร้อยหรือเชียงได้ทำพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง แต่การลงลายพิมพ์นิ้วมือของนายสร้อยหรือเชียงในพินัยกรรมไม่มีพยานรับรองการพิมพ์ลายนิ้วมือไว้จึงเป็นพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ โจทก์และจำเลยรับว่าในวันทำพินัยกรรมนายเชียงหรือสร้อยได้แบ่งที่ดินตามคำร้องของโจทก์ร่วมให้โจทก์ร่วมจริง ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงให้งดสืบพยานทุกฝ่ายแล้ววินิจฉัยว่าที่ดินที่จำเลยฟ้องแย้งนั้น นายสร้อยหรือเชียงได้ยกให้แก่โจทก์ที่ ๑ และโจทก์ร่วมก่อนนายสร้อยหรือเชียงทำพินัยกรรมตามที่จำเลยอ้างส่วนพินัยกรรมที่จำเลยอ้าง นายสูนย์ แสงพรหมชาลีพยานในพินัยกรรมคนหนึ่งลงลายมือพิมพ์นิ้วมือจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๖๖ ตกเป็นโมฆะในลักษณะพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง แต่พินัยกรรมฉบับนี้มีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์ นายอำเภอเมืองสกลนครเป็นผู้เขียนข้อความพินัยกรรมลงในแบบพิมพ์ให้และลงชื่อไว้ในฐานะนายอำเภอ ถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมคนหนึ่ง พินัยกรรมดังกล่าวจึงสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมทั่วไป พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลย โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ว่าเมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าพินัยกรรมที่จำเลยอ้างตกเป็นโมฆะตามแบบพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองแล้ว ก็ไม่มีอำนาจพอที่จะวินิจฉัยต่อไปว่าพินัยกรรมสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมธรรมดา ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองของนายสร้อยหรือเชียงตามสำเนาภาพถ่ายเอกสารท้ายคำให้การและฟ้องแย้งของจำเลยนั้นมีนายสูนย์ แสงพรหมชาลี ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และนายเหรียญ กิ่งโก้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์นายอำเภอเมืองสกลผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอ ปัญหาวินิจฉัยมีว่าพินัยกรรมดังกล่าวสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองหหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา ๑๖๕๘ บัญญัติว่าให้ผู้ทำพินัยกรรมไปแจ้งข้อความที่ตนประสงค์จะให้ใส่ไว้ในพินัยกรรมของตนแก่กรรมการอำเภอต่อหน้าพยานอีกอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน ซึ่งพยานสองคนนี้ไม่รวมถึงกรมการอำเภอด้วย และพยานทั้งสองคนจะต้องลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ มาตรา ๑๖๖๖ บัญญัติว่าบทบัญญัติมาตรา ๙ วรรค ๒ และ ๓ มิให้ใช้บังคับแก่พยานผู้ที่จะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๘ ดังนั้นนายสูนย์พยานผู้รับรองลายมือชื่อนายสร้อยหรือเชียงผู้ทำพินัยกรรมจะลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานไม่ได้ แม้จะทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๙ วรรค ๔ การที่นายสูนย์ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานในพินัยกรรมจึงใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือนายเหรียญเพียงคนเดียวจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๕๘ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๗๐๕ แต่พินัยกรรมฉบับนี้นายสร้อยหรือเชียงได้ทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอ จึงถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่ง โดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมกับนายเหรียญแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่นายสร้อยหรือเชียงทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน อนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา ๑๖๕๖, ๑๓๖ ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๖๑๒/๒๕๑๕ ระหว่างนายพา เกาไศยนันท์ กับพวก โจทก์นางบุญแต่ง เกาไศยนันท์ จำเลย ที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นอ้าง โจทก์จึงไม่มีสิทธิมาฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินตามพินัยกรรมดังกล่าว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน(ชลูตม์ สวัสดิทัต-ประภาศน์ อวยชัย-พัลลภ สังโขบล)ศาลจังหวัดสกลนคร - นายบรรหาร มูลทวีศาลอุทธรณ์ - นายสมศักดิ์ ปาลวัฒน์วิไชยแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า นายสร้อย นางแพง แสงพรหมชาลีสามีภริยามีบุตร ๘ คน คือโจทก์ทั้งสองและจำเลยทั้งสอง นายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมไปแล้วมีทรัพย์สินคือที่ดิน ๓ แปลง เรือน ๑ หลัง กระบือ ๓ ตัว ยุ้งข้าว ๑ หลังกับที่ดินปลูกบ้าน ๑ แปลง หลังจากนายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมแล้ว โจทก์และจำเลยได้ร่วมกันครอบครองทำกินตลอดมา โจทก์ทั้งสองขอให้จำเลยทั้งสองจัดการแบ่งมรดก แต่จำเลยทั้งสองไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกตามฟ้องเป็น ๔ ส่วนให้โจทก์ได้คนละ ๑ ส่วน จำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่านาแปลงที่ ๒ นั้นเดิมมีเนื้อที่ ๓๘ ไร่เศษ จำเลยได้รับส่วนแบ่ง ๑๒ ไร่พร้อมกับโจทก์ซึ่งได้รับส่วนแบ่ง ๒๖ ไร่ แต่โจทก์ทั้งสองได้ยกนามรดกดังกล่าวให้นายลา พาระแพงสามีของโจทก์ที่ ๑ ไปแจ้ง ภ.บ.ท.๖ และเสียภาษีบำรุงท้องที่ในนามของนายลา พาระแพง เป็นการปกปิด แล้วโจทก์ทั้งสองกลับมาฟ้องเรียกมรดกจากจำเลย จำเลยขอฟ้องแย้งเรียกนา ๒๖ ไร่ให้โจทก์โอนให้จำเลย ถ้าโจทก์ไม่ยอมโอนขอให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของโจทก์ทั้งสอง นายสร้อยซึ่งมีชื่อว่าเชียงอีกชื่อหนึ่งได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกตามฟ้องทั้งหมดให้จำเลยแล้ว ตามสำเนาพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง โจทก์ทั้งสองไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า นาที่จำเลยฟ้องแย้งนายสร้อยแสงพรหมลียกให้โจทก์ที่ ๑ และนายสีลา พาระแพงมา ๓๐ ปีแล้ว เมื่อโจทก์ที่ ๑ แต่งงานกับนายสีลา พาระแพง นายสีลาและโจทก์ที่ ๑ ได้ครอบครองเพื่อตนเองโดยสงบเปิดเผยและเป็นเจ้าของตลอดมา นายสีลาได้แจ้งแบบสำรวจเนื้อที่ดินเพื่อเสียภาษีบำรุงท้องที่ และได้เสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมาไม่ได้เป็นมรดกของนายสร้อย จำเลยไม่มีสิทธิในที่ดินแปลงนี้ในฐานะทายาทขอให้ยกฟ้องแย้ง นายสีลา พาระแพงสามีโจทก์ที่ ๑ ยืนคำร้องขอเข้าเป็นโจทก์ร่วมอ้างว่าที่ดินที่จำเลยทั้งสองฟ้องแย้งนั้นเป็นของโจทก์ร่วมกับโจทก์ที่ ๑ โดยนายสร้อยยกให้เมื่อประมาณ ๓๐ ปีมาแล้ว และถือเอาคำให้การโจทก์แก้ฟ้องแย้งเป็นคำให้การของโจทก์ร่วมด้วย ศาลชั้นต้นอนุญาต ในวันนัดพร้อม โจทก์และโจทก์ร่วมรับว่านายสร้อยหรือเชียงได้ทำพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง แต่การลงลายพิมพ์นิ้วมือของนายสร้อยหรือเชียงในพินัยกรรมไม่มีพยานรับรองการพิมพ์ลายนิ้วมือไว้จึงเป็นพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ โจทก์และจำเลยรับว่าในวันทำพินัยกรรมนายเชียงหรือสร้อยได้แบ่งที่ดินตามคำร้องของโจทก์ร่วมให้โจทก์ร่วมจริง ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงให้งดสืบพยานทุกฝ่ายแล้ววินิจฉัยว่าที่ดินที่จำเลยฟ้องแย้งนั้น นายสร้อยหรือเชียงได้ยกให้แก่โจทก์ที่ ๑ และโจทก์ร่วมก่อนนายสร้อยหรือเชียงทำพินัยกรรมตามที่จำเลยอ้างส่วนพินัยกรรมที่จำเลยอ้าง นายสูนย์ แสงพรหมชาลีพยานในพินัยกรรมคนหนึ่งลงลายมือพิมพ์นิ้วมือจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๖๖ ตกเป็นโมฆะในลักษณะพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง แต่พินัยกรรมฉบับนี้มีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์ นายอำเภอเมืองสกลนครเป็นผู้เขียนข้อความพินัยกรรมลงในแบบพิมพ์ให้และลงชื่อไว้ในฐานะนายอำเภอ ถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมคนหนึ่ง พินัยกรรมดังกล่าวจึงสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมทั่วไป พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลย โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ว่าเมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าพินัยกรรมที่จำเลยอ้างตกเป็นโมฆะตามแบบพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองแล้ว ก็ไม่มีอำนาจพอที่จะวินิจฉัยต่อไปว่าพินัยกรรมสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมธรรมดา ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองของนายสร้อยหรือเชียงตามสำเนาภาพถ่ายเอกสารท้ายคำให้การและฟ้องแย้งของจำเลยนั้นมีนายสูนย์ แสงพรหมชาลี ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และนายเหรียญ กิ่งโก้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์นายอำเภอเมืองสกลผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอ ปัญหาวินิจฉัยมีว่าพินัยกรรมดังกล่าวสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองหหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา ๑๖๕๘ บัญญัติว่าให้ผู้ทำพินัยกรรมไปแจ้งข้อความที่ตนประสงค์จะให้ใส่ไว้ในพินัยกรรมของตนแก่กรรมการอำเภอต่อหน้าพยานอีกอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน ซึ่งพยานสองคนนี้ไม่รวมถึงกรมการอำเภอด้วย และพยานทั้งสองคนจะต้องลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ มาตรา ๑๖๖๖ บัญญัติว่าบทบัญญัติมาตรา ๙ วรรค ๒ และ ๓ มิให้ใช้บังคับแก่พยานผู้ที่จะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๘ ดังนั้นนายสูนย์พยานผู้รับรองลายมือชื่อนายสร้อยหรือเชียงผู้ทำพินัยกรรมจะลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานไม่ได้ แม้จะทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๙ วรรค ๔ การที่นายสูนย์ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานในพินัยกรรมจึงใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือนายเหรียญเพียงคนเดียวจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๕๘ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๗๐๕ แต่พินัยกรรมฉบับนี้นายสร้อยหรือเชียงได้ทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอ จึงถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่ง โดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมกับนายเหรียญแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่นายสร้อยหรือเชียงทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน อนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา ๑๖๕๖, ๑๓๖ ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๖๑๒/๒๕๑๕ ระหว่างนายพา เกาไศยนันท์ กับพวก โจทก์นางบุญแต่ง เกาไศยนันท์ จำเลย ที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นอ้าง โจทก์จึงไม่มีสิทธิมาฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินตามพินัยกรรมดังกล่าว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 359/2521นางเทียน พาระแพง กับพวก รวม 2 คนโจทก์นายสีลา พาระแพง นางสาวทาน แสงพรหมชาลี กับพวกรวม 2 คนจำเลย ป.พ.พ. ม. 9, ม. 136, ม. 1656, ม. 1658, ม. 1666, ม. 1705พินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งมีผู้ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และมีผู้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายอำเภอผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอนั้น การลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือเพียงคนเดียวขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1658 และตกเป็นโมฆะตามมาตรา 1705 แต่พินัยกรรมฉบับนี้ได้ทำต่อหน้านายอำเภอ จึงถือได้ว่านายอำเภอเป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่งโดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่ทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกับอนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา 1656, 136 (อ้างฎีกาที่ 1612/2515)โจทก์ฟ้องว่า นายสร้อย นางแพง แสงพรหมชาลีสามีภริยามีบุตร ๘ คน คือโจทก์ทั้งสองและจำเลยทั้งสอง นายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมไปแล้วมีทรัพย์สินคือที่ดิน ๓ แปลง เรือน ๑ หลัง กระบือ ๓ ตัว ยุ้งข้าว ๑ หลังกับที่ดินปลูกบ้าน ๑ แปลง หลังจากนายสร้อยและนางแพงถึงแก่กรรมแล้ว โจทก์และจำเลยได้ร่วมกันครอบครองทำกินตลอดมา โจทก์ทั้งสองขอให้จำเลยทั้งสองจัดการแบ่งมรดก แต่จำเลยทั้งสองไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกตามฟ้องเป็น ๔ ส่วนให้โจทก์ได้คนละ ๑ ส่วน จำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่านาแปลงที่ ๒ นั้นเดิมมีเนื้อที่ ๓๘ ไร่เศษ จำเลยได้รับส่วนแบ่ง ๑๒ ไร่พร้อมกับโจทก์ซึ่งได้รับส่วนแบ่ง ๒๖ ไร่ แต่โจทก์ทั้งสองได้ยกนามรดกดังกล่าวให้นายลา พาระแพงสามีของโจทก์ที่ ๑ ไปแจ้ง ภ.บ.ท.๖ และเสียภาษีบำรุงท้องที่ในนามของนายลา พาระแพง เป็นการปกปิด แล้วโจทก์ทั้งสองกลับมาฟ้องเรียกมรดกจากจำเลย จำเลยขอฟ้องแย้งเรียกนา ๒๖ ไร่ให้โจทก์โอนให้จำเลย ถ้าโจทก์ไม่ยอมโอนขอให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของโจทก์ทั้งสอง นายสร้อยซึ่งมีชื่อว่าเชียงอีกชื่อหนึ่งได้ทำพินัยกรรมยกทรัพย์มรดกตามฟ้องทั้งหมดให้จำเลยแล้ว ตามสำเนาพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง โจทก์ทั้งสองไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า นาที่จำเลยฟ้องแย้งนายสร้อยแสงพรหมลียกให้โจทก์ที่ ๑ และนายสีลา พาระแพงมา ๓๐ ปีแล้ว เมื่อโจทก์ที่ ๑ แต่งงานกับนายสีลา พาระแพง นายสีลาและโจทก์ที่ ๑ ได้ครอบครองเพื่อตนเองโดยสงบเปิดเผยและเป็นเจ้าของตลอดมา นายสีลาได้แจ้งแบบสำรวจเนื้อที่ดินเพื่อเสียภาษีบำรุงท้องที่ และได้เสียภาษีบำรุงท้องที่ตลอดมาไม่ได้เป็นมรดกของนายสร้อย จำเลยไม่มีสิทธิในที่ดินแปลงนี้ในฐานะทายาทขอให้ยกฟ้องแย้ง นายสีลา พาระแพงสามีโจทก์ที่ ๑ ยืนคำร้องขอเข้าเป็นโจทก์ร่วมอ้างว่าที่ดินที่จำเลยทั้งสองฟ้องแย้งนั้นเป็นของโจทก์ร่วมกับโจทก์ที่ ๑ โดยนายสร้อยยกให้เมื่อประมาณ ๓๐ ปีมาแล้ว และถือเอาคำให้การโจทก์แก้ฟ้องแย้งเป็นคำให้การของโจทก์ร่วมด้วย ศาลชั้นต้นอนุญาต ในวันนัดพร้อม โจทก์และโจทก์ร่วมรับว่านายสร้อยหรือเชียงได้ทำพินัยกรรมท้ายคำให้การและฟ้องแย้ง แต่การลงลายพิมพ์นิ้วมือของนายสร้อยหรือเชียงในพินัยกรรมไม่มีพยานรับรองการพิมพ์ลายนิ้วมือไว้จึงเป็นพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ โจทก์และจำเลยรับว่าในวันทำพินัยกรรมนายเชียงหรือสร้อยได้แบ่งที่ดินตามคำร้องของโจทก์ร่วมให้โจทก์ร่วมจริง ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงให้งดสืบพยานทุกฝ่ายแล้ววินิจฉัยว่าที่ดินที่จำเลยฟ้องแย้งนั้น นายสร้อยหรือเชียงได้ยกให้แก่โจทก์ที่ ๑ และโจทก์ร่วมก่อนนายสร้อยหรือเชียงทำพินัยกรรมตามที่จำเลยอ้างส่วนพินัยกรรมที่จำเลยอ้าง นายสูนย์ แสงพรหมชาลีพยานในพินัยกรรมคนหนึ่งลงลายมือพิมพ์นิ้วมือจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๖๖ ตกเป็นโมฆะในลักษณะพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง แต่พินัยกรรมฉบับนี้มีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์ นายอำเภอเมืองสกลนครเป็นผู้เขียนข้อความพินัยกรรมลงในแบบพิมพ์ให้และลงชื่อไว้ในฐานะนายอำเภอ ถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมคนหนึ่ง พินัยกรรมดังกล่าวจึงสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมทั่วไป พิพากษายกฟ้องโจทก์และยกฟ้องแย้งจำเลย โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ว่าเมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าพินัยกรรมที่จำเลยอ้างตกเป็นโมฆะตามแบบพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองแล้ว ก็ไม่มีอำนาจพอที่จะวินิจฉัยต่อไปว่าพินัยกรรมสมบูรณ์เข้าแบบพินัยกรรมธรรมดา ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสองฎีกา ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองของนายสร้อยหรือเชียงตามสำเนาภาพถ่ายเอกสารท้ายคำให้การและฟ้องแย้งของจำเลยนั้นมีนายสูนย์ แสงพรหมชาลี ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานคนหนึ่ง และนายเหรียญ กิ่งโก้ลงลายมือชื่อเป็นพยานอีกคนหนึ่ง กับมีนายประภัสสร์ มัณฑุสินธุ์นายอำเภอเมืองสกลผู้จัดทำพินัยกรรมลงลายมือชื่อในฐานะนายอำเภอ ปัญหาวินิจฉัยมีว่าพินัยกรรมดังกล่าวสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมืองหหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา ๑๖๕๘ บัญญัติว่าให้ผู้ทำพินัยกรรมไปแจ้งข้อความที่ตนประสงค์จะให้ใส่ไว้ในพินัยกรรมของตนแก่กรรมการอำเภอต่อหน้าพยานอีกอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน ซึ่งพยานสองคนนี้ไม่รวมถึงกรมการอำเภอด้วย และพยานทั้งสองคนจะต้องลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ มาตรา ๑๖๖๖ บัญญัติว่าบทบัญญัติมาตรา ๙ วรรค ๒ และ ๓ มิให้ใช้บังคับแก่พยานผู้ที่จะต้องลงลายมือชื่อตามมาตรา ๑๖๕๘ ดังนั้นนายสูนย์พยานผู้รับรองลายมือชื่อนายสร้อยหรือเชียงผู้ทำพินัยกรรมจะลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานไม่ได้ แม้จะทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอซึ่งเป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา ๙ วรรค ๔ การที่นายสูนย์ลงลายพิมพ์นิ้วมือเป็นพยานในพินัยกรรมจึงใช้ไม่ได้ พยานในพินัยกรรมจึงเหลือนายเหรียญเพียงคนเดียวจึงขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๖๕๘ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๗๐๕ แต่พินัยกรรมฉบับนี้นายสร้อยหรือเชียงได้ทำต่อหน้านายประภัสสร์นายอำเภอ จึงถือได้ว่านายประภัสสร์เป็นพยานในพินัยกรรมด้วยอีกผู้หนึ่ง โดยไม่จำต้องมีข้อความเขียนบอกว่าลงชื่อเป็นพยานอีกฐานะหนึ่ง เมื่อรวมกับนายเหรียญแล้วจึงเป็นพินัยกรรมที่นายสร้อยหรือเชียงทำต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน อนุโลมเข้าแบบพินัยกรรมธรรมดาตามมาตรา ๑๖๕๖, ๑๓๖ ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ ๑๖๑๒/๒๕๑๕ ระหว่างนายพา เกาไศยนันท์ กับพวก โจทก์นางบุญแต่ง เกาไศยนันท์ จำเลย ที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นอ้าง โจทก์จึงไม่มีสิทธิมาฟ้องขอแบ่งทรัพย์สินตามพินัยกรรมดังกล่าว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน(ชลูตม์ สวัสดิทัต-ประภาศน์ อวยชัย-พัลลภ สังโขบล)ศาลจังหวัดสกลนคร - นายบรรหาร มูลทวีศาลอุทธรณ์ - นายสมศักดิ์ ปาลวัฒน์วิไชยแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ