คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1250/2533หลักกฎหมาย: ที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อ กันโดย ที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึง ซอย นานเกิน 10 ปี เป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาจำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.50 เมตร แต่ ที่ปากทาง พิพาทด้าน ติด กับซอย ยังคงมีประตูรั้วซึ่ง จำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวันดังนี้ จำเลยไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิม และปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินซึ่งโจทก์ปลูกบ้านอยู่อาศัยเนื้อที่ประมาณ 2 งาน อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลวัดป่าอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เขตที่ดินด้านทิศใต้จดที่ดินจำเลย โจทก์และบุคคลอื่นที่มีที่ดินอยู่ใกล้เคียงกันได้ใช้ทางเดินล้อเกวียนและรถยนต์เข้าออกผ่านที่ดินของจำเลยมานานประมาณ 60 ปีจนได้สิทธิภารจำยอมโดยอายุความเป็นทางกว้างประมาณ 3 วายาวประมาณ 20 วา จากซอยต้นผูเข้าบ้านโจทก์ ปรากฏตามรูปแผนที่สังเขปท้ายฟ้อง เมื่อเดือนตุลาคม 2528 จำเลยได้ใช้ไม้ปิดกั้นทางเดินดังกล่าว โจทก์ร้องเรียนต่อนายอำเภอหล่มสัก ทางอำเภอไกล่เกลี่ยแล้วจำเลยเปิดไม้กั้นทางให้กว้างเพียงไม่เกิน 3 ศอก และเมื่อถึงเวลากลางคืนก็ปิดกั้นอีก ทำให้โจทก์เข้าออกจากบ้านไม่ได้ดังเดิมโจทก์ร้องเรียนอีกแต่ทางอำเภอไม่อาจบังคับจำเลยได้ ขอให้บังคับจำเลยเปิดทางเดินให้มีความกว้าง 3 วา ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์ ห้ามไม่ให้จำเลยและบริวารปิดกั้นทางเดินอีกต่อไปจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้เส้นทางอื่นออกสู่ทางสาธารณะได้ จำเลยไม่ได้ละเมิดสิทธิของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเปิดทางเดินพิพาทให้มีความกว้าง3 เมตร 25 เซนติเมตร ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์และห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นทางเดินอันเป็นเหตุให้โจทก์ไม่สามารถใช้ทางพิพาทได้อีกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความนำสืบรับกันว่าที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อกันโดยที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึงซอยต้นผูนานเกิน 10 ปีเป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาปี 2528 จำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอหล่มสักไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.40 เมตรแต่ที่ปากทางพิพาทด้านติดกับซอยต้นผูยังคงมีประตูรั้วซึ่งจำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวัน...ปัญหาประการที่สองที่ว่า จำเลยมีสิทธิทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทในเวลากลางคืนหรือไม่นั้น เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าทางพิพาทเป็นทางภารจำยอม ซึ่งโจทก์มีสิทธิใช้ได้แล้ว โจทก์จึงมีสิทธิใช้ทางพิพาททั้งเวลากลางวันและกลางคืนตามสภาพทางเดิมที่เคยใช้มา จำเลยจึงไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิมและปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยชอบแล้ว ฎีกาจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้นเช่นกัน"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1250/2533นาย หลั่น บุญโ ล้นโจทก์นาย สังข์ อั้ง น้อยจำเลย ป.พ.พ. ม. 1390ที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อ กันโดย ที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึง ซอย นานเกิน 10 ปี เป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาจำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.50 เมตร แต่ ที่ปากทาง พิพาทด้าน ติด กับซอย ยังคงมีประตูรั้วซึ่ง จำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวันดังนี้ จำเลยไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิม และปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินซึ่งโจทก์ปลูกบ้านอยู่อาศัยเนื้อที่ประมาณ 2 งาน อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลวัดป่าอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เขตที่ดินด้านทิศใต้จดที่ดินจำเลย โจทก์และบุคคลอื่นที่มีที่ดินอยู่ใกล้เคียงกันได้ใช้ทางเดินล้อเกวียนและรถยนต์เข้าออกผ่านที่ดินของจำเลยมานานประมาณ 60 ปีจนได้สิทธิภารจำยอมโดยอายุความเป็นทางกว้างประมาณ 3 วายาวประมาณ 20 วา จากซอยต้นผูเข้าบ้านโจทก์ ปรากฏตามรูปแผนที่สังเขปท้ายฟ้อง เมื่อเดือนตุลาคม 2528 จำเลยได้ใช้ไม้ปิดกั้นทางเดินดังกล่าว โจทก์ร้องเรียนต่อนายอำเภอหล่มสัก ทางอำเภอไกล่เกลี่ยแล้วจำเลยเปิดไม้กั้นทางให้กว้างเพียงไม่เกิน 3 ศอก และเมื่อถึงเวลากลางคืนก็ปิดกั้นอีก ทำให้โจทก์เข้าออกจากบ้านไม่ได้ดังเดิมโจทก์ร้องเรียนอีกแต่ทางอำเภอไม่อาจบังคับจำเลยได้ ขอให้บังคับจำเลยเปิดทางเดินให้มีความกว้าง 3 วา ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์ ห้ามไม่ให้จำเลยและบริวารปิดกั้นทางเดินอีกต่อไปจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้เส้นทางอื่นออกสู่ทางสาธารณะได้ จำเลยไม่ได้ละเมิดสิทธิของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเปิดทางเดินพิพาทให้มีความกว้าง3 เมตร 25 เซนติเมตร ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์และห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นทางเดินอันเป็นเหตุให้โจทก์ไม่สามารถใช้ทางพิพาทได้อีกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความนำสืบรับกันว่าที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อกันโดยที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึงซอยต้นผูนานเกิน 10 ปีเป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาปี 2528 จำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอหล่มสักไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.40 เมตรแต่ที่ปากทางพิพาทด้านติดกับซอยต้นผูยังคงมีประตูรั้วซึ่งจำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวัน...ปัญหาประการที่สองที่ว่า จำเลยมีสิทธิทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทในเวลากลางคืนหรือไม่นั้น เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าทางพิพาทเป็นทางภารจำยอม ซึ่งโจทก์มีสิทธิใช้ได้แล้ว โจทก์จึงมีสิทธิใช้ทางพิพาททั้งเวลากลางวันและกลางคืนตามสภาพทางเดิมที่เคยใช้มา จำเลยจึงไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิมและปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยชอบแล้ว ฎีกาจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้นเช่นกัน"พิพากษายืน.(ประศาสน์ ธำรงกาญจน์-ถาวร ตันตราภรณ์-วินัย กันนะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุภารจำยอม เป็นทรัพยสิทธิชนิดหนึ่ง ที่ใช้ยันต่อบุคคลทั่วไปได้ตามลักษณะของทรัพยสิทธิ แต่ขณะเดียวกันก่อให้เกิดความผูกพันหนี้ตามกฎหมายระหว่างผู้เป็นเจ้าของสามยทรัพย์กับเจ้าของภารยทรัพย์บางประการให้ต้องปฏิบัติต่อกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1388 ถึง 1392 ดังนั้น ผู้เป็นเจ้าของสามยทรัพย์เท่านั้นจึงจะมีสิทธิฟ้องเจ้าของภารยทรัพย์ให้เปิดทางภารจำยอม ผู้เช่าที่ดินสามยทรัพย์หามีอำนาจฟ้องเช่นนี้ไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่5189/2528) แต่ถ้าผู้เช่าที่ดินปลูกบ้านและใช้ทางผ่านที่ดินของผู้อื่นจนได้ภารจำยอมในฐานะที่ผู้เช่าที่ดินเป็นเจ้าของบ้านซึ่งเป็นอสังหาริมทรัพย์อันเป็นสามยทรัพย์ ก็ย่อมมีอำนาจฟ้องโดยอาศัยสิทธิของตนได้ อย่างไรก็ตามบริวารของเจ้าของสามยทรัพย์มีสิทธิใช้ทางภารจำยอมได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1273/2482) แต่ถ้าเจ้าของภารยทรัพย์ปิดทางนั้นบริวารก็ต้องขอให้เจ้าของสามยทรัพย์เป็นผู้ฟ้องให้เปิด สำหรับบุคคลภายนอกที่มิใช่เจ้าของภารยทรัพย์ ถ้ามาทำการปิดกั้นทางภารจำยอม เจ้าของสามยทรัพย์ตลอดทั้งบริวารที่ใช้ทางอยู่ย่อมฟ้องบุคคลภายนอกนั้นได้ เพราะถือได้ว่าบุคคลภายนอกนั้นกระทำละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 มิใช่โดยอาศัยความผูกพันระหว่างกันตามบทบัญญัติเรื่องภารจำยอม ทางภารจำยอมย่อมมีขนาดกว้างยาวเป็นที่แน่นอน แต่ก็อาจเป็นภารจำยอมเฉพาะบางฤดูกาล หรือช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งของปีก็ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1120/2509, ที่ 1896/2516) ต่างกับทางสาธารณะ หรือทางจำเป็นที่ต้องมีอยู่เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนที่ใช้สัญจร หรือเจ้าของที่ดินที่ไม่มีทางออกนั้นในอันที่จะได้ใช้ออกสู่ทางสาธารณะได้ตลอดเวลา แต่ทางภารจำยอมไม่มีสภาพเช่นนี้เพราะเจ้าของสามยทรัพย์ย่อมมีสิทธิเพียงเท่าที่เจ้าของภารยทรัพย์ต้องรับกรรมตามที่เจ้าของภารยทรัพย์ได้มาเท่านั้น คดีในเรื่องนี้ขนาดความกว้างของทางภารจำยอมนั้นไม่มีปัญหาเพราะเป็นเรื่องวินิจฉัยข้อเท็จจริงเท่านั้นว่ามีขนาดกว้างเท่าไรการปิดไม้กั้นให้แคบลงย่อมทำไม่ได้ เพราะเป็นการกระทำต่อภารจำยอมนั้นโดยตรง คงมีปัญหาที่ว่าการทำประตูรั้วขึ้น และจะปิดเวลากลางคืนเปิดให้เดินเฉพาะเวลากลางวันนั้นทำได้หรือไม่ ในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าทำไม่ได้โดยเหตุผลว่า เป็นการทำให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไป หรือเสื่อมความสะดวก ตามมาตรา 1392 ซึ่งน่าจะแสดงว่าศาลฎีกาได้ฟังว่า ทางภารจำยอมคดีนี้เป็นภารจำยอมอยู่ตลอดเวลามิใช่จำกัดเฉพาะเวลากลางวันเท่านั้น ดังนั้นถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนไปเป็นว่าทางภารจำยอมที่เจ้าของสามยทรัพย์ได้สิทธิมานั้นใช้เดินเฉพาะเวลากลางวัน การที่เจ้าของภารยทรัพย์ปิดเวลากลางคืนก็ย่อมจะถือว่าทำให้ภารจำยอมลดลง หรือเสื่อมความสะดวก ดังคดีนี้ไม่ได้. ไพโรจน์ วายุภาพ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินซึ่งโจทก์ปลูกบ้านอยู่อาศัยเนื้อที่ประมาณ 2 งาน อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลวัดป่าอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เขตที่ดินด้านทิศใต้จดที่ดินจำเลย โจทก์และบุคคลอื่นที่มีที่ดินอยู่ใกล้เคียงกันได้ใช้ทางเดินล้อเกวียนและรถยนต์เข้าออกผ่านที่ดินของจำเลยมานานประมาณ 60 ปีจนได้สิทธิภารจำยอมโดยอายุความเป็นทางกว้างประมาณ 3 วายาวประมาณ 20 วา จากซอยต้นผูเข้าบ้านโจทก์ ปรากฏตามรูปแผนที่สังเขปท้ายฟ้อง เมื่อเดือนตุลาคม 2528 จำเลยได้ใช้ไม้ปิดกั้นทางเดินดังกล่าว โจทก์ร้องเรียนต่อนายอำเภอหล่มสัก ทางอำเภอไกล่เกลี่ยแล้วจำเลยเปิดไม้กั้นทางให้กว้างเพียงไม่เกิน 3 ศอก และเมื่อถึงเวลากลางคืนก็ปิดกั้นอีก ทำให้โจทก์เข้าออกจากบ้านไม่ได้ดังเดิมโจทก์ร้องเรียนอีกแต่ทางอำเภอไม่อาจบังคับจำเลยได้ ขอให้บังคับจำเลยเปิดทางเดินให้มีความกว้าง 3 วา ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์ ห้ามไม่ให้จำเลยและบริวารปิดกั้นทางเดินอีกต่อไปจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้เส้นทางอื่นออกสู่ทางสาธารณะได้ จำเลยไม่ได้ละเมิดสิทธิของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเปิดทางเดินพิพาทให้มีความกว้าง3 เมตร 25 เซนติเมตร ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์และห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นทางเดินอันเป็นเหตุให้โจทก์ไม่สามารถใช้ทางพิพาทได้อีกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความนำสืบรับกันว่าที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อกันโดยที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึงซอยต้นผูนานเกิน 10 ปีเป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาปี 2528 จำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอหล่มสักไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.40 เมตรแต่ที่ปากทางพิพาทด้านติดกับซอยต้นผูยังคงมีประตูรั้วซึ่งจำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวัน...ปัญหาประการที่สองที่ว่า จำเลยมีสิทธิทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทในเวลากลางคืนหรือไม่นั้น เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าทางพิพาทเป็นทางภารจำยอม ซึ่งโจทก์มีสิทธิใช้ได้แล้ว โจทก์จึงมีสิทธิใช้ทางพิพาททั้งเวลากลางวันและกลางคืนตามสภาพทางเดิมที่เคยใช้มา จำเลยจึงไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิมและปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยชอบแล้ว ฎีกาจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้นเช่นกัน"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1250/2533นาย หลั่น บุญโ ล้นโจทก์นาย สังข์ อั้ง น้อยจำเลย ป.พ.พ. ม. 1390ที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อ กันโดย ที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึง ซอย นานเกิน 10 ปี เป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาจำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.50 เมตร แต่ ที่ปากทาง พิพาทด้าน ติด กับซอย ยังคงมีประตูรั้วซึ่ง จำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวันดังนี้ จำเลยไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิม และปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินซึ่งโจทก์ปลูกบ้านอยู่อาศัยเนื้อที่ประมาณ 2 งาน อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลวัดป่าอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เขตที่ดินด้านทิศใต้จดที่ดินจำเลย โจทก์และบุคคลอื่นที่มีที่ดินอยู่ใกล้เคียงกันได้ใช้ทางเดินล้อเกวียนและรถยนต์เข้าออกผ่านที่ดินของจำเลยมานานประมาณ 60 ปีจนได้สิทธิภารจำยอมโดยอายุความเป็นทางกว้างประมาณ 3 วายาวประมาณ 20 วา จากซอยต้นผูเข้าบ้านโจทก์ ปรากฏตามรูปแผนที่สังเขปท้ายฟ้อง เมื่อเดือนตุลาคม 2528 จำเลยได้ใช้ไม้ปิดกั้นทางเดินดังกล่าว โจทก์ร้องเรียนต่อนายอำเภอหล่มสัก ทางอำเภอไกล่เกลี่ยแล้วจำเลยเปิดไม้กั้นทางให้กว้างเพียงไม่เกิน 3 ศอก และเมื่อถึงเวลากลางคืนก็ปิดกั้นอีก ทำให้โจทก์เข้าออกจากบ้านไม่ได้ดังเดิมโจทก์ร้องเรียนอีกแต่ทางอำเภอไม่อาจบังคับจำเลยได้ ขอให้บังคับจำเลยเปิดทางเดินให้มีความกว้าง 3 วา ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์ ห้ามไม่ให้จำเลยและบริวารปิดกั้นทางเดินอีกต่อไปจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้เส้นทางอื่นออกสู่ทางสาธารณะได้ จำเลยไม่ได้ละเมิดสิทธิของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเปิดทางเดินพิพาทให้มีความกว้าง3 เมตร 25 เซนติเมตร ตลอดเส้นทางจากซอยต้นผูถึงที่ดินโจทก์และห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นทางเดินอันเป็นเหตุให้โจทก์ไม่สามารถใช้ทางพิพาทได้อีกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นตามที่คู่ความนำสืบรับกันว่าที่ดินของโจทก์และจำเลยมีเขตที่ดินติดต่อกันโดยที่ดินโจทก์อยู่ทางทิศเหนือของที่ดินจำเลย โจทก์ใช้ทางพิพาทในที่ดินจำเลยเข้าออกระหว่างบ้านโจทก์ถึงซอยต้นผูนานเกิน 10 ปีเป็นทางภารจำยอมแล้ว ต่อมาปี 2528 จำเลยปิดทางพิพาท เมื่อทางอำเภอหล่มสักไกล่เกลี่ยจำเลยยอมเปิดทางกว้าง 1.40 เมตรแต่ที่ปากทางพิพาทด้านติดกับซอยต้นผูยังคงมีประตูรั้วซึ่งจำเลยปิดเวลากลางคืนเปิดเวลากลางวัน...ปัญหาประการที่สองที่ว่า จำเลยมีสิทธิทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทในเวลากลางคืนหรือไม่นั้น เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าทางพิพาทเป็นทางภารจำยอม ซึ่งโจทก์มีสิทธิใช้ได้แล้ว โจทก์จึงมีสิทธิใช้ทางพิพาททั้งเวลากลางวันและกลางคืนตามสภาพทางเดิมที่เคยใช้มา จำเลยจึงไม่มีสิทธิทำรั้วปิดกั้นให้แคบลงกว่าเดิมและปิดในเวลากลางคืน เพราะเป็นการประกอบกรรมอันเป็นเหตุให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไปหรือเสื่อมความสะดวก ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยชอบแล้ว ฎีกาจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้นเช่นกัน"พิพากษายืน.(ประศาสน์ ธำรงกาญจน์-ถาวร ตันตราภรณ์-วินัย กันนะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุภารจำยอม เป็นทรัพยสิทธิชนิดหนึ่ง ที่ใช้ยันต่อบุคคลทั่วไปได้ตามลักษณะของทรัพยสิทธิ แต่ขณะเดียวกันก่อให้เกิดความผูกพันหนี้ตามกฎหมายระหว่างผู้เป็นเจ้าของสามยทรัพย์กับเจ้าของภารยทรัพย์บางประการให้ต้องปฏิบัติต่อกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1388 ถึง 1392 ดังนั้น ผู้เป็นเจ้าของสามยทรัพย์เท่านั้นจึงจะมีสิทธิฟ้องเจ้าของภารยทรัพย์ให้เปิดทางภารจำยอม ผู้เช่าที่ดินสามยทรัพย์หามีอำนาจฟ้องเช่นนี้ไม่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่5189/2528) แต่ถ้าผู้เช่าที่ดินปลูกบ้านและใช้ทางผ่านที่ดินของผู้อื่นจนได้ภารจำยอมในฐานะที่ผู้เช่าที่ดินเป็นเจ้าของบ้านซึ่งเป็นอสังหาริมทรัพย์อันเป็นสามยทรัพย์ ก็ย่อมมีอำนาจฟ้องโดยอาศัยสิทธิของตนได้ อย่างไรก็ตามบริวารของเจ้าของสามยทรัพย์มีสิทธิใช้ทางภารจำยอมได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1273/2482) แต่ถ้าเจ้าของภารยทรัพย์ปิดทางนั้นบริวารก็ต้องขอให้เจ้าของสามยทรัพย์เป็นผู้ฟ้องให้เปิด สำหรับบุคคลภายนอกที่มิใช่เจ้าของภารยทรัพย์ ถ้ามาทำการปิดกั้นทางภารจำยอม เจ้าของสามยทรัพย์ตลอดทั้งบริวารที่ใช้ทางอยู่ย่อมฟ้องบุคคลภายนอกนั้นได้ เพราะถือได้ว่าบุคคลภายนอกนั้นกระทำละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 มิใช่โดยอาศัยความผูกพันระหว่างกันตามบทบัญญัติเรื่องภารจำยอม ทางภารจำยอมย่อมมีขนาดกว้างยาวเป็นที่แน่นอน แต่ก็อาจเป็นภารจำยอมเฉพาะบางฤดูกาล หรือช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งของปีก็ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1120/2509, ที่ 1896/2516) ต่างกับทางสาธารณะ หรือทางจำเป็นที่ต้องมีอยู่เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนที่ใช้สัญจร หรือเจ้าของที่ดินที่ไม่มีทางออกนั้นในอันที่จะได้ใช้ออกสู่ทางสาธารณะได้ตลอดเวลา แต่ทางภารจำยอมไม่มีสภาพเช่นนี้เพราะเจ้าของสามยทรัพย์ย่อมมีสิทธิเพียงเท่าที่เจ้าของภารยทรัพย์ต้องรับกรรมตามที่เจ้าของภารยทรัพย์ได้มาเท่านั้น คดีในเรื่องนี้ขนาดความกว้างของทางภารจำยอมนั้นไม่มีปัญหาเพราะเป็นเรื่องวินิจฉัยข้อเท็จจริงเท่านั้นว่ามีขนาดกว้างเท่าไรการปิดไม้กั้นให้แคบลงย่อมทำไม่ได้ เพราะเป็นการกระทำต่อภารจำยอมนั้นโดยตรง คงมีปัญหาที่ว่าการทำประตูรั้วขึ้น และจะปิดเวลากลางคืนเปิดให้เดินเฉพาะเวลากลางวันนั้นทำได้หรือไม่ ในข้อนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าทำไม่ได้โดยเหตุผลว่า เป็นการทำให้ประโยชน์แห่งภารจำยอมลดไป หรือเสื่อมความสะดวก ตามมาตรา 1392 ซึ่งน่าจะแสดงว่าศาลฎีกาได้ฟังว่า ทางภารจำยอมคดีนี้เป็นภารจำยอมอยู่ตลอดเวลามิใช่จำกัดเฉพาะเวลากลางวันเท่านั้น ดังนั้นถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนไปเป็นว่าทางภารจำยอมที่เจ้าของสามยทรัพย์ได้สิทธิมานั้นใช้เดินเฉพาะเวลากลางวัน การที่เจ้าของภารยทรัพย์ปิดเวลากลางคืนก็ย่อมจะถือว่าทำให้ภารจำยอมลดลง หรือเสื่อมความสะดวก ดังคดีนี้ไม่ได้. ไพโรจน์ วายุภาพ.