คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3519/2535หลักกฎหมาย: การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามคำสั่งศาลนั้นกฎหมายมีเจตนารมณ์ ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไป เป็นราคาที่ไม่สมควรหรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ได้ แม้โจทก์จะเป็นผู้ประมูลได้โดยเสนอราคาสูงสุดซึ่งสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ตาม แต่ราคาดังกล่าวหาใช่เป็นการประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริงไม่ เจ้าพนักงานบังคับคดีอาจคำนวณราคาท้องตลาดได้โดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะ รับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริง ทั้งกรณีเป็นการประกาศขายทอดตลาดครั้งแรกหลังการจำนองเกินกว่า 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมาก เจ้าพนักงานบังคับคดีพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งโจทก์เสนอสูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอโดยต่ำกว่าวงเงินที่โจทก์รับจำนอง ฉะนั้น หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศขายทอดตลาดใหม่ อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอ ดังนี้ การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุญาตให้ขายทรัพย์แก่โจทก์จึงเป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อ ป.พ.พ. มาตรา 513ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 308.คดีสืบเนื่องจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินจำนวน 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยที่ 1ไม่ชำระตามคำบังคับ โจทก์ขอให้บังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการยึดทรัพย์ที่ดินโฉนดเลขที่ 14288 แขวงวัดเทพศิรินทร์ พร้อมสิ่งปลูกสร้างตึกแถวอาคารพาณิชย์ 7 ชั้นครึ่ง จำนวน 1 หลัง ของจำเลยที่ 1 และทำการขายทอดตลาดไปเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2532 เป็นจำนวนเงิน 4,200,000 บาทจำเลยที่ 1 ยื่นคำร้องว่าราคาที่ขายต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างมาก โดยที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างอยู่ในย่านธุรกิจที่มีความเจริญ ก่อนจะมีการขายทอดตลาดเคยมีคนมาติดต่อขอซื้อจากจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 9,500,000 บาท โจทก์เป็นผู้ซื้อโดยสมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีตีราคาทรัพย์ต่ำกว่าราคาจริง และเป็นการขายครั้งแรกโดยจำเลยที่ 1 ได้คัดค้านแล้ว การขายทอดตลาดไม่ชอบด้วยกฎหมายขอให้เพิกถอนโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างราคาไม่เกิน2,195,000 บาท โจทก์ซื้อในราคา 4,200,000 บาท เกินกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี โจทก์มิได้สมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้วประเมินราคาให้ต่ำกว่าความเป็นจริง จำเลยที่ 1ต้องการประวิงคดี ขอให้ยกคำร้องในระหว่างพิจารณาเจ้าพนักงานบังคับคดีส่งรายงานการยึดและการขายทอดตลาดต่อศาล ศาลชั้นต้นเห็นว่า คดีพอวินิจฉัยได้ให้งดไต่สวนพยานแล้วมีคำสั่งว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 ไปโดยถูกต้องชอบด้วยกฎหมายแล้วยกคำร้องของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาตามฎีกาของจำเลยที่ 1 มีว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นไปโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามคำสั่งศาลนั้น กฎหมายมีเจตนารมณ์ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไปเป็นราคาที่ไม่สมควร หรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งมีผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดได้" คดีนี้ปรากฏข้อเท็จจริงตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่า ที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดในครั้งนี้ธนาคารโจทก์เคยรับจำนองจากจำเลยที่ 1เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2526 เป็นจำนวนเงินถึง 5,000,000 บาท ซึ่งตามประเพณีของธนาคารจะให้วงเงินจำนองต่ำกว่าราคาที่เป็นจริงการขายทอดตลาดในครั้งนี้ได้กระทำหลังจากการรับจำนองเกินกว่า5 ปี ทรัพย์ที่ขายทอดตลาดเป็นอาคารพาณิชย์เป็นตึกสูง 7 ชั้นครึ่งพร้อมที่ดินอยู่ในย่านทำเลการค้า น่าเชื่อว่ามีราคาสูงขึ้นกว่าตอนโจทก์รับจำนองอีกมาก อันเป็นราคาที่สูงขึ้นตามปกติของที่ดินในท้องตลาดทั่วไปแม้การประมูลในครั้งนี้ผู้ประมูลให้ราคาสูงสุดถึง 4,200,000 บาท สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งประเมินเพียง 1,805,000 บาท แต่การประเมินดังกล่าวเป็นเพียงการประมาณราคาเพื่อนำมาคำนวณค่าธรรมเนียมในกรณียึดแล้วไม่มีการขาย และเพื่อดูว่าทรัพย์สินที่ยึดเพียงพอที่จะบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษาหรือไม่ เป็นการประมาณราคาแบบคร่าว ๆ มิใช่ประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่การขายทอดตลาดนั้นผู้ทอดตลาดอาจคำนวณราคาโดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะรับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริงทั้งขายทอดตลาดหลังการจำนองเกิน 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมากการขายทอดตลาดในครั้งนี้เป็นการประกาศขายครั้งแรก ผู้ทอดตลาดพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอ หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศการขายทอดตลาดใหม่อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอราคาในครั้งแรกดังที่จำเลยที่ 1คัดค้านไว้ก็ได้ ศาลฎีกาพิเคราะห์ตามพฤติการณ์แล้วน่าเชื่อว่าหากมีการประกาศขายใหม่จะมีผู้สู้ราคาสูงกว่าในครั้งนี้การอนุญาตให้ขายของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้จึงมิได้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของการขายทอดตลาด เป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อมาตรา 513 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประกอบมาตรา 308 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสองให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ได้ ที่ศาลล่างทั้งสองมีคำสั่งและคำพิพากษามานั้นไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ โดยให้เจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดใหม่ต่อไป. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3519/2535ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์นางสาว อั ชรา จึง อร่าม วงศ์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 513 ป.วิ.พ. ม. 296 วรรคสอง, ม. 308การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามคำสั่งศาลนั้นกฎหมายมีเจตนารมณ์ ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไป เป็นราคาที่ไม่สมควรหรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ได้ แม้โจทก์จะเป็นผู้ประมูลได้โดยเสนอราคาสูงสุดซึ่งสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ตาม แต่ราคาดังกล่าวหาใช่เป็นการประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริงไม่ เจ้าพนักงานบังคับคดีอาจคำนวณราคาท้องตลาดได้โดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะ รับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริง ทั้งกรณีเป็นการประกาศขายทอดตลาดครั้งแรกหลังการจำนองเกินกว่า 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมาก เจ้าพนักงานบังคับคดีพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งโจทก์เสนอสูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอโดยต่ำกว่าวงเงินที่โจทก์รับจำนอง ฉะนั้น หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศขายทอดตลาดใหม่ อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอ ดังนี้ การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุญาตให้ขายทรัพย์แก่โจทก์จึงเป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อ ป.พ.พ. มาตรา 513ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 308.คดีสืบเนื่องจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินจำนวน 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยที่ 1ไม่ชำระตามคำบังคับ โจทก์ขอให้บังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการยึดทรัพย์ที่ดินโฉนดเลขที่ 14288 แขวงวัดเทพศิรินทร์ พร้อมสิ่งปลูกสร้างตึกแถวอาคารพาณิชย์ 7 ชั้นครึ่ง จำนวน 1 หลัง ของจำเลยที่ 1 และทำการขายทอดตลาดไปเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2532 เป็นจำนวนเงิน 4,200,000 บาทจำเลยที่ 1 ยื่นคำร้องว่าราคาที่ขายต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างมาก โดยที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างอยู่ในย่านธุรกิจที่มีความเจริญ ก่อนจะมีการขายทอดตลาดเคยมีคนมาติดต่อขอซื้อจากจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 9,500,000 บาท โจทก์เป็นผู้ซื้อโดยสมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีตีราคาทรัพย์ต่ำกว่าราคาจริง และเป็นการขายครั้งแรกโดยจำเลยที่ 1 ได้คัดค้านแล้ว การขายทอดตลาดไม่ชอบด้วยกฎหมายขอให้เพิกถอนโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างราคาไม่เกิน2,195,000 บาท โจทก์ซื้อในราคา 4,200,000 บาท เกินกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี โจทก์มิได้สมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้วประเมินราคาให้ต่ำกว่าความเป็นจริง จำเลยที่ 1ต้องการประวิงคดี ขอให้ยกคำร้องในระหว่างพิจารณาเจ้าพนักงานบังคับคดีส่งรายงานการยึดและการขายทอดตลาดต่อศาล ศาลชั้นต้นเห็นว่า คดีพอวินิจฉัยได้ให้งดไต่สวนพยานแล้วมีคำสั่งว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 ไปโดยถูกต้องชอบด้วยกฎหมายแล้วยกคำร้องของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาตามฎีกาของจำเลยที่ 1 มีว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นไปโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามคำสั่งศาลนั้น กฎหมายมีเจตนารมณ์ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไปเป็นราคาที่ไม่สมควร หรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งมีผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดได้" คดีนี้ปรากฏข้อเท็จจริงตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่า ที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดในครั้งนี้ธนาคารโจทก์เคยรับจำนองจากจำเลยที่ 1เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2526 เป็นจำนวนเงินถึง 5,000,000 บาท ซึ่งตามประเพณีของธนาคารจะให้วงเงินจำนองต่ำกว่าราคาที่เป็นจริงการขายทอดตลาดในครั้งนี้ได้กระทำหลังจากการรับจำนองเกินกว่า5 ปี ทรัพย์ที่ขายทอดตลาดเป็นอาคารพาณิชย์เป็นตึกสูง 7 ชั้นครึ่งพร้อมที่ดินอยู่ในย่านทำเลการค้า น่าเชื่อว่ามีราคาสูงขึ้นกว่าตอนโจทก์รับจำนองอีกมาก อันเป็นราคาที่สูงขึ้นตามปกติของที่ดินในท้องตลาดทั่วไปแม้การประมูลในครั้งนี้ผู้ประมูลให้ราคาสูงสุดถึง 4,200,000 บาท สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งประเมินเพียง 1,805,000 บาท แต่การประเมินดังกล่าวเป็นเพียงการประมาณราคาเพื่อนำมาคำนวณค่าธรรมเนียมในกรณียึดแล้วไม่มีการขาย และเพื่อดูว่าทรัพย์สินที่ยึดเพียงพอที่จะบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษาหรือไม่ เป็นการประมาณราคาแบบคร่าว ๆ มิใช่ประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่การขายทอดตลาดนั้นผู้ทอดตลาดอาจคำนวณราคาโดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะรับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริงทั้งขายทอดตลาดหลังการจำนองเกิน 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมากการขายทอดตลาดในครั้งนี้เป็นการประกาศขายครั้งแรก ผู้ทอดตลาดพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอ หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศการขายทอดตลาดใหม่อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอราคาในครั้งแรกดังที่จำเลยที่ 1คัดค้านไว้ก็ได้ ศาลฎีกาพิเคราะห์ตามพฤติการณ์แล้วน่าเชื่อว่าหากมีการประกาศขายใหม่จะมีผู้สู้ราคาสูงกว่าในครั้งนี้การอนุญาตให้ขายของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้จึงมิได้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของการขายทอดตลาด เป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อมาตรา 513 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประกอบมาตรา 308 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสองให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ได้ ที่ศาลล่างทั้งสองมีคำสั่งและคำพิพากษามานั้นไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ โดยให้เจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดใหม่ต่อไป.(เพ็ง เพ็งนิติ-เจริญ นิลเอสงฆ์-บุญธรรม อยู่พุก)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัยสอดคล้องกับหลักเกณฑ์ที่ได้วางไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ตั้งแต่โจทก์เริ่มฟ้องคดีจนถึงวันขายทอดตลาดได้เป็นเวลาเกือบ 3 ปี ได้ทำการขายทอดตลาดมาเป็นครั้งที่ 11 และราคาที่ผู้ซื้อทรัพย์ประมูลได้ก็สูงกว่าราคาปานกลางที่เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ประเมินไว้อีกทั้งยังสูงกว่าราคาที่ผู้แทนโจทก์เคยกำหนดว่าควรขายได้ เจ้าพนักงานบังคับคดีจึงชอบที่จะอนุมัติให้ขายได้ โดยในตอนหนึ่งของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ได้วางหลักเกณฑ์ไว้ว่า "...เรื่องขายทอดตลาดทรัพย์เพื่อนำเงินที่ขายได้มาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้มีข้อที่จะต้องพิจารณาอยู่ 2 ประการ ประการแรก ราคาทรัพย์ที่แท้จริงประมาณเท่าใด ประการที่สอง สมควรจะขายได้แล้วหรือไม่..." ดังนั้น ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีจึงจำเป็นจะต้องนำหลักเกณฑ์ทั้งสองประการมาพิจารณาประกอบการใช้ดุลพินิจอนุมัติการขายทอดตลาด หรือถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดด้วย เช่นในกรณีที่มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์สินหลายครั้งและเป็นระยะเวลาพอสมควรแล้ว หากปรากฏว่าในการขายทอดตลาดครั้งสุดท้าย เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุมัติการขายให้แก่ผู้ให้ราคาสูงสุด แม้ราคาจะต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ตามถือว่าเป็นการขายทอดตลาดที่ชอบด้วยกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2792/2532 ที่ 2135/2532) หรือในกรณีที่ราคาขายทอดตลาดสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีด้วยแล้ว การขายทอดตลาดก็ย่อมชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2504/2535 ที่ 262/2535) อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่เป็นการประกาศขายทอดตลาดเพียงครั้งแรก(ไม่นับการประกาศขายทอดตลาดที่มีการเลื่อนการขายออกไป) เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุมัติการขายให้แก่ผู้ให้ราคาสูงสุด แต่ต่ำกว่าราคาประเมินของกรมที่ดินเป็นอันมาก ถือว่าเป็นการบังคับคดีโดยมิชอบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533) หรือในกรณีที่ราคาขายทอดตลาดสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี แต่ต่ำกว่าราคาประเมินของทางราชการ (เข้าใจว่าเป็นราคาประเมินของเจ้าพนักงานที่ดิน)ก็ถือว่าเป็นการขายทอดตลาดที่มิชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534) สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ได้วินิจฉัยสอดคล้องกับหลักเกณฑ์ทั้ง 2 ประการดังกล่าวมาแล้วข้างต้น กล่าวคือ ในเรื่องราคาทรัพย์ที่แท้จริงนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า ราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ใช่ราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่เป็นการประมาณราคาทรัพย์ที่ควรจะขายทอดตลาดได้พอชำระหนี้และค่าธรรมเนียมในการบังคับคดีเท่านั้น แม้ว่าตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมว่าด้วยการบังคับคดีของเจ้าพนักงานบังคับคดี พ.ศ. 2522 ข้อ 37 กำหนดให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทำการประเมินราคาที่ดิน โดยคำนึงถึงราคาต่าง ๆ ประกอบการพิจารณา ได้แก่ ราคาซื้อขายในท้องตลาดราคาที่ดินตำบลนั้นหรือใกล้เคียง ซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีเคยขายทอดตลาดไปแล้วราคาซื้อขายหรือจำนองหรือขายฝากครั้งสุดท้ายของที่ดินที่ยึดและที่ดินข้างเคียงและราคาประเมินปานกลางของสำนักงานที่ดิน ส่วนในกรณีที่เป็นการประเมินราคาทรัพย์นอกจากที่ดินตามระเบียบดังกล่าวในข้อ 38 ได้กำหนดให้พิจารณาจากราคาซื้อขายในท้องตลาดตามสภาพความเก่าใหม่ของทรัพย์นั้นด้วยก็ตาม ศาลฎีกาเห็นว่าการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นการประเมินแบบคร่าว ๆ เท่านั้นประกอบกับในคดีนี้มีข้อเท็จจริงปรากฏชัดเจนตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่าโจทก์เคยรับจำนองที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดเป็นเวลาเกินกว่า 5 ปีเป็นจำนวนเงิน 5,000,000 บาท (ตามระเบียบและประเพณีปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์จะรับจำนองที่ดินในวงเงินไม่เกินกว่าร้อยละ 80 ของราคาทรัพย์ที่แท้จริง) แต่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินราคาทรัพย์สินดังกล่าวของจำเลยเป็นเงินเพียง 1,805,000 บาทแสดงให้เห็นว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีมิได้นำวงเงินที่โจทก์รับจำนองมาพิจารณาประกอบในการประเมินราคา ศาลฎีกาจึงไม่ยึดถือราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี และได้ใช้วงเงินจำนองเป็นเกณฑ์ในการพิจารณาราคาทรัพย์ที่แท้จริงแทน เมื่อราคาขายทอดตลาดที่โจทก์ประมูลได้เป็นเงินเพียง 4,200,000 บาท ซึ่งยังต่ำกว่าราคาจำนองอยู่มาก ประกอบกับที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในย่านธุรกิจการค้า ราคาซื้อขายในท้องตลาดในขณะที่ขายทอดตลาดย่อมต้องสูงกว่าเมื่อโจทก์รับจำนอง ดังนั้น ราคาขายทอดตลาดครั้งนี้จึงยังต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริง และเมื่อคำนึงถึงหลักเกณฑ์ของการขายทอดตลาดอีกประการหนึ่งที่ว่า ถึงกำหนดเวลาที่สมควรจะขายทรัพย์ที่ยึดได้แล้วหรือไม่นั้นศาลฎีกาเห็นว่า กรณีนี้เป็นการประกาศขายเพียงครั้งแรกเท่านั้น ดังนั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีควรจะต้องถอนทรัพย์ออกจากการขายทอดตลาด ตาม ป.พ.พ. มาตรา 513 แล้วเลื่อนไปประกาศขายทอดตลาดใหม่ก็อาจขายทอดตลาดได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอซื้อในครั้งนี้ ซึ่งผู้เขียนเห็นด้วยกับความเห็นของศาลฎีกา เนื่องจากเจ้าพนักงานบังคับคดีมีหน้าที่จะต้องขายทอดตลาดทรัพย์ให้ได้ราคาดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533ที่ 1461/2508) เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาด แต่ได้อนุมัติให้ขายทรัพย์แก่โจทก์ จึงเป็นการขายทอดตลาดที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าว ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 308 นอกจากนี้ผู้เขียนยังเห็นว่ากรณีดังกล่าวเป็นการที่เจ้าพนักงานบังคับคดีปฏิบัติฝ่าฝืนระเบียบในการขายทอดตลาดทรัพย์ ที่จะต้องคำนึงถึงราคาซื้อขายในท้องตลาด ราคาจำนองและราคาอื่น ๆ ประกอบกันด้วยแต่ปรากฏว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ได้ดำเนินการตามระเบียบดังกล่าวทำให้จำเลยได้รับความเสียหายอย่างมาก เพราะโจทก์เคยรับจำนองทรัพย์ดังกล่าวในราคา 5,000,000 บาท แต่โจทก์ประมูลซื้อทรัพย์ในราคาเพียง 4,200,000 บาท ในขณะที่จำเลยเป็นหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นอยู่ถึง 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยเมื่อนำเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดหลังหักค่าธรรมเนียมการบังคับคดีแล้วจำเลยยังเป็นหนี้โจทก์อยู่อีกมาก จำเลยจึงชอบที่จะร้องขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดรายนี้ได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสอง จะเห็นได้ว่า ประเด็นสำคัญตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยก็คือ เรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาที่โจทก์เคยรับจำนองอันถือเป็นการขายทอดตลาดที่มิชอบ ซึ่งเคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยถึงเรื่องดังกล่าวไว้ดังนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 วินิจฉัยว่า ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดี มีผู้เข้าสู้ราคาโดยชอบและไม่ปรากฎพฤติการณ์ส่อว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดโดยไม่สุจริตหรือฝ่าฝืนกฎหมาย ศาลจึงมีคำสั่งอนุญาตให้ขายแก่ผู้สู้ราคาสูงสุด ดังนี้ ถือว่าการขายทอดตลาดสมบูรณ์แล้ว โจทก์จะขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดและขอให้ศาลสั่งขายทอดตลาดใหม่โดยอ้างว่าราคาที่ขายได้ต่ำกว่าราคาเป็นจริง และราคาประเมินของกรมที่ดิน หรือราคาที่โจทก์รับจำนองไว้จากจำเลย และมีผู้จะซื้อในราคาสูงกว่าหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2762/2531 วินิจฉัยว่า ได้มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยรวม 9 ครั้งแล้ว โดยเฉพาะในครั้งหลังสุดทรัพย์รายการที่ 1 และที่ 2 โจทก์ผู้เข้าประมูลได้ให้ราคาสูงกว่าครั้งก่อน ๆ ทั้งจำเลยก็มิได้แถลงคัดค้าน เมื่อไม่ปรากฏว่าในการขายทอดตลาดได้มีการปฏิบัติไปในทางฝ่าฝืนกฎหมายแล้ว แม้ราคาทรัพย์ที่โจทก์ประมูลได้จะมีราคาต่ำกว่าราคาที่โจทก์รับจำนองไว้ก็หาทำให้การซื้อทรัพย์เป็นไปโดยมิชอบ และแม้โจทก์ชอบที่จะเอาทรัพย์จำนองหลุดเป็นสิทธิแต่ก็เป็นสิทธิของโจทก์ที่จะเข้าสู้ราคาด้วยตนเองได้ หามีบทบัญญัติแห่งกฎหมายห้ามไว้แต่ประการใดไม่ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 นั้น มีข้อเท็จจริงปรากฏด้วยว่า เป็นการขายทอดตลาดครั้งแรกหลังจากที่ได้ประกาศเลื่อนการขายมาครั้งหนึ่งแล้ว ผู้ซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดได้ในครั้งนี้เป็นบุคคลภายนอก ไม่ใช่โจทก์ โจทก์เห็นว่าราคาขายทอดตลาดต่ำเกินไป จึงยื่นคำคัดค้านการขายทอดตลาดดังกล่าว ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง โดยไม่ทำการไต่สวน ศาลฎีกาพิพากษายืนโดยเห็นว่าประการที่หนึ่งโจทก์ไม่ได้คัดค้านด้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามประกาศเจ้าพนักงานบังคับคดี ประการที่สองราคาขายทอดตลาดครั้งนี้สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีและเป็นราคาที่สูงพอสมควรแล้ว ประการที่สาม ไม่ปรากฏพฤติการณ์ส่อว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดโดยไม่สุจริตหรือฝ่าฝืนกฎหมาย ประการที่สี่คำร้องคัดค้านของโจทก์อ้างแต่เพียงว่าราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาเป็นจริง ราคาประเมินของกรมที่ดินหรือราคาที่โจทก์รับจำนองไว้จากจำเลย และมีผู้จะซื้อในราคาสูงกว่าเท่านั้น โดยมิได้ระบุพฤติการณ์ที่ส่อไปในทางไม่สุจริตของเจ้าพนักงานบังคับคดี จึงยังไม่มีเหตุเพียงพอว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีปฏิบัติหน้าที่โดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้เขียนเห็นว่าคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวได้วินิจฉัยคดีโดยอาศัยหลักกฎหมายปิดปาก(Estopple) มากกว่าหลักเกณฑ์การขายทอดตลาดตามที่ได้กล่าวมาแล้วกล่าวคือ ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อโจทก์มีโอกาสที่จะคัดค้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามประกาศเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ก่อนที่จะทำการขายทอดตลาด แต่โจทก์ก็หาได้คัดค้านไม่ เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ขายแก่ผู้สู้ราคาสูงสุดแล้ว โจทก์จะคัดค้านอีกไม่ได้ (ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2262/2533 ซึ่งมีข้อเท็จจริงว่า ขณะที่เจ้าพนักงานบังคับคดีไปยึดที่ดินพิพาท ผู้แทนโจทก์ได้ลงชื่อเป็นผู้นำยึดไว้ด้วย โดยไม่คัดค้านราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี ดังนั้น เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นว่ามีผู้สู้ราคาสูงกว่าราคาที่ประมาณไว้ จึงรายงานต่อศาลว่าสมควรขายศาลมีคำสั่งอนุญาต แสดงว่าราคาเหมาะสมแล้ว การขายทอดตลาดจึงชอบด้วยกฎหมาย) สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2762/2531 นั้น มีข้อเท็จจริงว่าได้มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยถึง 9 ครั้งแล้วครั้งสุดท้ายโจทก์ให้ราคาสูงกว่าครั้งก่อน ๆ โดยจำเลยมิได้คัดค้านราคาและมิได้ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นเสียก่อนเช่นนี้จำเลยย่อมไม่มีสิทธิที่จะอุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งศาลชั้นต้นที่อนุญาตให้ขายทรัพย์แก่โจทก์ (ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532ที่ 6213/2531 และ ที่ 1357/2530) การที่จำเลยมิได้คัดค้านราคาขายทอดตลาดในขณะทำการขายทอดตลาดนั้นเป็นไปตามหลักกฎหมายปิดปาก ดังนั้น จำเลยย่อมมิอาจยกขึ้นกล่าวอ้างคัดค้านราคาขายทอดตลาดในภายหลังได้อีก แต่ถ้าจำเลยไม่ได้คัดค้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดี เพราะจำเลยมีความหวังว่าจะเจรจาตกลงกับโจทก์ได้ก่อนที่จะมีการบังคับคดีจำเลยอาจร้องขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดอีกได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534) จะเห็นได้ว่า คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 และที่2762/2531 มิได้วินิจฉัยประเด็นเรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาจำนองไว้โดยตรง แต่ได้วินิจฉัยในประเด็นอื่นเป็นสำคัญ กรณีจึงแตกต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ซึ่งเป็นการประกาศขายทอดตลาดครั้งแรกจำเลยได้คัดค้านราคาขายทอดตลาดและได้ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นแล้ว (แต่ไม่ปรากฏข้อโต้เถียงว่าจำเลยได้คัดค้านราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือไม่) ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยประเด็นเรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาที่โจทก์รับจำนองได้ อย่างไรก็ตามเคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532วินิจฉัยในประเด็นนี้ไว้เป็นบรรทัดฐานแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532 วินิจฉัยว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินการขายทอดตลาดที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างใหม่ พ. ผู้ร้องซึ่งซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดได้ มีส่วนได้เสียเกี่ยวเนื่องด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาของศาลจึงมีสิทธิฎีกา ในการขายทอดตลาดชั้นบังคับคดี ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายที่พิพาทเพราะเห็นว่าราคาขายสูงกว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้แต่ราคาที่อนุญาตให้ขายนั้นต่ำกว่าความเป็นจริงมาก ดังนั้น สมควรขายทอดตลาดที่พิพาทดังกล่าวใหม่ โดยในตอนหนึ่งของคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวมีว่า "...ปัญหามีว่าเมื่อมีการขายทอดตลาด ต่อมาเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2528ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ขายไปในราคาเพียง 850,000 บาท จะมีราคาต่ำกว่าราคาเป็นจริงหรือไม่ ได้ความว่า ในวันขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีดังกล่าว เฉพาะที่พิพาทมีผู้เข้าสู้ราคา 3 คน ผู้ร้องเป็นผู้ให้ราคาสูงสุดเป็นเงิน 850,000 บาท แต่การขายทรัพย์รายนี้ปรากฏว่า ทั้งโจทก์และจำเลยต่างแถลงว่า ราคาขายยังต่ำไปแม้ต่อมาจำเลยกลับแถลงไม่คัดค้านแต่โจทก์ยังคงคัดค้านอยู่ และแม้ศาลชั้นต้นจะอนุญาตให้ขายที่พิพาทได้เพราะเห็นว่าราคาที่ขายสูงกว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินราคาไว้ในขณะทำการยึดทรัพย์ซึ่งมีราคา 600,000 บาท ก็ตาม แต่การที่โจทก์ยอมรับจำนองที่พิพาทไว้จากจำเลยเป็นเงินจำนวนถึง 2,500,000 บาท และจำเลยเองก็เคยทำหนังสือยอมรับกับโจทก์ตามเอกสารท้ายอุทธรณ์ของโจทก์หมายเลข 3ว่า ที่พิพาทมีราคาในขณะที่จำเลยทำหนังสือถึงโจทก์ เมื่อวันที่12 ธันวาคม 2532 ว่ามีราคาไม่ต่ำกว่า 4 ล้านบาทย่อมแสดงว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดที่พิพาทไปในราคาเพียง 850,000 บาทนั้นมีราคาต่ำกว่าความเป็นจริงมาก..." ผู้เขียนเห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ที่ได้วางหลักเกณฑ์ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดี ซึ่งจะต้องคำนึงถึงราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาด และกำหนดเวลาที่สมควรจะขายทอดตลาดทรัพย์ได้แล้วหรือไม่ เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ใช้ดุลพินิจในเรื่องดังกล่าวแล้ว จึงจะอนุมัติการขายหรือถอนการขาย เพื่อประกาศขายทอดตลาดใหม่ได้ตามกฎหมายสำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ก็ได้วางหลักเกณฑ์ซึ่งน่าจะถือเป็นบรรทัดฐานต่อไปได้ว่า ราคาประเมินทรัพย์ของเจ้าพนักงานบังคับคดีอาจมิใช่ราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาดและในกรณีทรัพย์ที่ยึดมาขายทอดตลาดเคยมีการจำนองไว้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดไปในราคาต่ำกว่าราคาจำนองถือได้ว่าเป็นการปฏิบัติที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าวข้างต้นแล้ว ศาลย่อมมีอำนาจเพิกถอนการขายทอดตลาดได้ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่า การขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ชอบเพราะราคาขายต่ำไป และให้เพิกถอนการขายนั้น พอสรุปได้ดังนี้ กรณีที่ 1 ราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานที่ดิน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3213/2528) กรณีที่ 2 ราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีและราคาประเมินกรมที่ดิน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533)หรือต่ำกว่าราคาประเมินของสำนักงานวางทรัพย์กลาง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3676/2534) กรณีที่ 3 ราคาขายต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532) กรณีที่ 4 ราคาขายสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีแต่ต่ำกว่าราคาประเมินราชการ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534)หรือต่ำกว่าความเป็นจริงมาก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532) หรือต่ำกว่าราคาที่โจทก์เคยรับจำนอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532) 2. กรณีมีผู้ยื่นคำร้องคัดค้านการขายทอดตลาดโดยอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดไปในราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีราคาประเมินของสำนักงานที่ดิน ราคาที่โจทก์เคยรับจำนอง ราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาดนั้นเป็นการกล่าวอ้างว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนกฎหมายตาม ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสองแล้วหรือไม่ ในปัญหานี้ เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6067/2534 วินิจฉัยว่า"...อ้างว่าราคาที่ขายทอดตลาดไปในวันดังกล่าวต่ำกว่าความเป็นจริง แต่มิได้กล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมาย ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสอง แต่อย่างใดศาลชั้นต้นชอบที่จะมีคำสั่งยกคำร้องของจำเลยเสียโดยไม่ต้องไต่สวนก่อน... ส่วนปัญหาว่า ราคาขายทอดตลาดต่ำไปหรือไม่ ซึ่งไม่เกี่ยวกับการบังคับคดีว่าฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายแต่อย่างใด..."(มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยในทำนองเดียวกันคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1631/2532 ที่ 1550-1551/2530 และที่ 2927/2527) ด้วยความเคารพ ผู้เขียนไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวเนื่องจากตาม ป.วิ.พ. มาตรา 308 บัญญัติบังคับให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทำการขายทอดตลาดทรัพย์ ด้วยวิธีการขายทอดตลาดตามที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. บรรพ 3 ลักษณะ 1 ส่วนที่ 3 ว่าด้วยการขายทอดตลาด (มาตรา 509-517) ไม่เกี่ยวกับบทบัญญัติลักษณะอื่น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1248/2516) กฎกระทรวงว่าด้วยการนั้น และตามข้อกำหนดของศาลซึ่งระบุไว้ในคำสั่งอนุญาตให้ขายทรัพย์สินนั้นถ้าหากมีซึ่งตาม ป.พ.พ.มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ขายทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการทอดตลาดได้" และตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมว่าด้วยการบังคับคดีของเจ้าพนักงานบังคับคดีพ.ศ.2522 ข้อ 89 ก็มีข้อความเช่นเดียวกันกับ ป.พ.พ. มาตรา 513 แม้ถ้อยคำที่ใช้ในมาตรา 513 จะไม่มีลักษณะบังคับผู้ทอดตลาด(เจ้าพนักงานบังคับคดี) ให้ถอนทรัพย์ออกจากการขายทอดตลาดทันทีที่เห็นว่าราคาที่ผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอหรือต่ำเกินไปก็ตามแต่ก็มีเจตนารมณ์ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีใช้ดุลพินิจและความสามารถในการขายเพื่อให้ได้ราคาสูงที่สุด เท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3519/2535 ที่ 3775/2533 และที่1416/2508) ดังนั้น ถ้าหากเป็นที่เห็นได้ว่าราคาที่มีผู้สู้สูงสุดนั้นยังต่ำเกินไป หรือควรจะได้ราคาสูงกว่านั้นเจ้าพนักงานบังคับคดีก็จะต้องถอนทรัพย์นั้นออกจากการขายทอดตลาด หากอนุมัติให้ขายไปย่อมเป็นการบังคับคดีที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าวข้างต้น ดังที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัย ซึ่งผู้เขียนเห็นด้วยนอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 และที่ 1357/2530วินิจฉัยในทำนองเดียวกันว่าข้ออ้างของจำเลยที่ว่า ราคาขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาดหรือราคาทรัพย์ที่แท้จริง เป็นการกล่าวอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำไปโดยไม่ชอบเป็นการฝ่าฝืนกฎหมาย มีข้อน่าสังเกตว่า เมื่อมีการยื่นคำร้องคัดค้านการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีว่าดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนกฎหมายตามป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรค 3 ไม่บังคับว่าศาลจะต้องทำการไต่สวนคำร้องนั้นเสมอไป ดังนั้น ถ้าปรากฏชัดแจ้งว่ามีการฝ่าฝืนบทบัญญัติว่าด้วยการบังคับคดีแล้วศาลอาจสั่งอนุญาตตามคำร้องโดยไม่ต้องไต่สวนหรือยกคำร้องนั้นได้ถ้าไม่มีมูลโดยแจ้งชัดอยู่ในตัว แต่ถ้าข้อเท็จจริงไม่แจ้งชัดศาลจะต้องไต่สวนเสมอ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่1961/2519 ที่ 381/2508) การที่ศาลสอบข้อเท็จจริงจากทนายโจทก์และพิเคราะห์เหตุผลตามคำร้องของจำเลยถือว่าเป็นการไต่สวนแล้ว(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 833/2532) 3. เมื่อมีการยื่นคำร้องคัดค้านว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดฝ่าฝืนต่อกฎหมายภายหลังที่ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายทรัพย์นั้นไปแล้ว หากต่อมาศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นการฝ่าฝืนกฎหมายจริงศาลย่อมจะต้องเพิกถอนคำสั่งที่อนุญาตให้ขายทอดตลาดนั้น โดยอาศัย ป.วิ.พ. มาตรา 27 เพราะถือว่าคำสั่งศาลดังกล่าวเป็นกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบเกี่ยวกับการบังคับคดี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 ที่ 1357/2530 และหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 207/2507) แล้วจึงใช้ ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสามเพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีอีกชั้นหนึ่ง สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ เข้าใจว่าจะมีการคัดค้านการขายทอดตลาดก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำสั่งอนุญาตให้ขายทรัพย์ดังนั้น ศาลฎีกาจึงไม่ต้องสั่งให้เพิกถอนคำสั่งของศาลชั้นต้นแต่ประการใด เพียงแต่ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามที่จำเลยร้องคัดค้านมาเท่านั้น. สุริยนตร์โสตถิทัต.คำพิพากษา: คดีสืบเนื่องจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินจำนวน 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยที่ 1ไม่ชำระตามคำบังคับ โจทก์ขอให้บังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการยึดทรัพย์ที่ดินโฉนดเลขที่ 14288 แขวงวัดเทพศิรินทร์ พร้อมสิ่งปลูกสร้างตึกแถวอาคารพาณิชย์ 7 ชั้นครึ่ง จำนวน 1 หลัง ของจำเลยที่ 1 และทำการขายทอดตลาดไปเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2532 เป็นจำนวนเงิน 4,200,000 บาทจำเลยที่ 1 ยื่นคำร้องว่าราคาที่ขายต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างมาก โดยที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างอยู่ในย่านธุรกิจที่มีความเจริญ ก่อนจะมีการขายทอดตลาดเคยมีคนมาติดต่อขอซื้อจากจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 9,500,000 บาท โจทก์เป็นผู้ซื้อโดยสมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีตีราคาทรัพย์ต่ำกว่าราคาจริง และเป็นการขายครั้งแรกโดยจำเลยที่ 1 ได้คัดค้านแล้ว การขายทอดตลาดไม่ชอบด้วยกฎหมายขอให้เพิกถอนโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างราคาไม่เกิน2,195,000 บาท โจทก์ซื้อในราคา 4,200,000 บาท เกินกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี โจทก์มิได้สมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้วประเมินราคาให้ต่ำกว่าความเป็นจริง จำเลยที่ 1ต้องการประวิงคดี ขอให้ยกคำร้องในระหว่างพิจารณาเจ้าพนักงานบังคับคดีส่งรายงานการยึดและการขายทอดตลาดต่อศาล ศาลชั้นต้นเห็นว่า คดีพอวินิจฉัยได้ให้งดไต่สวนพยานแล้วมีคำสั่งว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 ไปโดยถูกต้องชอบด้วยกฎหมายแล้วยกคำร้องของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาตามฎีกาของจำเลยที่ 1 มีว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นไปโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามคำสั่งศาลนั้น กฎหมายมีเจตนารมณ์ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไปเป็นราคาที่ไม่สมควร หรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งมีผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดได้" คดีนี้ปรากฏข้อเท็จจริงตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่า ที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดในครั้งนี้ธนาคารโจทก์เคยรับจำนองจากจำเลยที่ 1เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2526 เป็นจำนวนเงินถึง 5,000,000 บาท ซึ่งตามประเพณีของธนาคารจะให้วงเงินจำนองต่ำกว่าราคาที่เป็นจริงการขายทอดตลาดในครั้งนี้ได้กระทำหลังจากการรับจำนองเกินกว่า5 ปี ทรัพย์ที่ขายทอดตลาดเป็นอาคารพาณิชย์เป็นตึกสูง 7 ชั้นครึ่งพร้อมที่ดินอยู่ในย่านทำเลการค้า น่าเชื่อว่ามีราคาสูงขึ้นกว่าตอนโจทก์รับจำนองอีกมาก อันเป็นราคาที่สูงขึ้นตามปกติของที่ดินในท้องตลาดทั่วไปแม้การประมูลในครั้งนี้ผู้ประมูลให้ราคาสูงสุดถึง 4,200,000 บาท สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งประเมินเพียง 1,805,000 บาท แต่การประเมินดังกล่าวเป็นเพียงการประมาณราคาเพื่อนำมาคำนวณค่าธรรมเนียมในกรณียึดแล้วไม่มีการขาย และเพื่อดูว่าทรัพย์สินที่ยึดเพียงพอที่จะบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษาหรือไม่ เป็นการประมาณราคาแบบคร่าว ๆ มิใช่ประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่การขายทอดตลาดนั้นผู้ทอดตลาดอาจคำนวณราคาโดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะรับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริงทั้งขายทอดตลาดหลังการจำนองเกิน 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมากการขายทอดตลาดในครั้งนี้เป็นการประกาศขายครั้งแรก ผู้ทอดตลาดพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอ หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศการขายทอดตลาดใหม่อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอราคาในครั้งแรกดังที่จำเลยที่ 1คัดค้านไว้ก็ได้ ศาลฎีกาพิเคราะห์ตามพฤติการณ์แล้วน่าเชื่อว่าหากมีการประกาศขายใหม่จะมีผู้สู้ราคาสูงกว่าในครั้งนี้การอนุญาตให้ขายของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้จึงมิได้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของการขายทอดตลาด เป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อมาตรา 513 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประกอบมาตรา 308 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสองให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ได้ ที่ศาลล่างทั้งสองมีคำสั่งและคำพิพากษามานั้นไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ โดยให้เจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดใหม่ต่อไป. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3519/2535ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์นางสาว อั ชรา จึง อร่าม วงศ์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 513 ป.วิ.พ. ม. 296 วรรคสอง, ม. 308การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามคำสั่งศาลนั้นกฎหมายมีเจตนารมณ์ ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไป เป็นราคาที่ไม่สมควรหรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ได้ แม้โจทก์จะเป็นผู้ประมูลได้โดยเสนอราคาสูงสุดซึ่งสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ตาม แต่ราคาดังกล่าวหาใช่เป็นการประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริงไม่ เจ้าพนักงานบังคับคดีอาจคำนวณราคาท้องตลาดได้โดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะ รับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริง ทั้งกรณีเป็นการประกาศขายทอดตลาดครั้งแรกหลังการจำนองเกินกว่า 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมาก เจ้าพนักงานบังคับคดีพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งโจทก์เสนอสูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอโดยต่ำกว่าวงเงินที่โจทก์รับจำนอง ฉะนั้น หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศขายทอดตลาดใหม่ อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอ ดังนี้ การที่เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุญาตให้ขายทรัพย์แก่โจทก์จึงเป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อ ป.พ.พ. มาตรา 513ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 308.คดีสืบเนื่องจาก ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินจำนวน 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยที่ 1ไม่ชำระตามคำบังคับ โจทก์ขอให้บังคับคดี เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการยึดทรัพย์ที่ดินโฉนดเลขที่ 14288 แขวงวัดเทพศิรินทร์ พร้อมสิ่งปลูกสร้างตึกแถวอาคารพาณิชย์ 7 ชั้นครึ่ง จำนวน 1 หลัง ของจำเลยที่ 1 และทำการขายทอดตลาดไปเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2532 เป็นจำนวนเงิน 4,200,000 บาทจำเลยที่ 1 ยื่นคำร้องว่าราคาที่ขายต่ำกว่าความเป็นจริงอย่างมาก โดยที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างอยู่ในย่านธุรกิจที่มีความเจริญ ก่อนจะมีการขายทอดตลาดเคยมีคนมาติดต่อขอซื้อจากจำเลยที่ 1 เป็นเงิน 9,500,000 บาท โจทก์เป็นผู้ซื้อโดยสมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีตีราคาทรัพย์ต่ำกว่าราคาจริง และเป็นการขายครั้งแรกโดยจำเลยที่ 1 ได้คัดค้านแล้ว การขายทอดตลาดไม่ชอบด้วยกฎหมายขอให้เพิกถอนโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างราคาไม่เกิน2,195,000 บาท โจทก์ซื้อในราคา 4,200,000 บาท เกินกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี โจทก์มิได้สมคบกับเจ้าพนักงานบังคับคดีแล้วประเมินราคาให้ต่ำกว่าความเป็นจริง จำเลยที่ 1ต้องการประวิงคดี ขอให้ยกคำร้องในระหว่างพิจารณาเจ้าพนักงานบังคับคดีส่งรายงานการยึดและการขายทอดตลาดต่อศาล ศาลชั้นต้นเห็นว่า คดีพอวินิจฉัยได้ให้งดไต่สวนพยานแล้วมีคำสั่งว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ทำการขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 ไปโดยถูกต้องชอบด้วยกฎหมายแล้วยกคำร้องของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาตามฎีกาของจำเลยที่ 1 มีว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นไปโดยฝ่าฝืนต่อกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า การขายทอดตลาดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาตามคำสั่งศาลนั้น กฎหมายมีเจตนารมณ์ว่าจะต้องขายให้ได้ราคาสูงที่สุดเท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีผู้ทอดตลาดหรือศาลเห็นว่าราคาของผู้ประมูลสูงสุดในการประมูลครั้งนั้นต่ำไปเป็นราคาที่ไม่สมควร หรือควรจะได้ราคาที่สูงกว่านั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีหรือศาลอาจไม่อนุญาตให้ขาย แล้วเลื่อนไปประกาศขายใหม่ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งมีผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดได้" คดีนี้ปรากฏข้อเท็จจริงตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่า ที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดในครั้งนี้ธนาคารโจทก์เคยรับจำนองจากจำเลยที่ 1เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2526 เป็นจำนวนเงินถึง 5,000,000 บาท ซึ่งตามประเพณีของธนาคารจะให้วงเงินจำนองต่ำกว่าราคาที่เป็นจริงการขายทอดตลาดในครั้งนี้ได้กระทำหลังจากการรับจำนองเกินกว่า5 ปี ทรัพย์ที่ขายทอดตลาดเป็นอาคารพาณิชย์เป็นตึกสูง 7 ชั้นครึ่งพร้อมที่ดินอยู่ในย่านทำเลการค้า น่าเชื่อว่ามีราคาสูงขึ้นกว่าตอนโจทก์รับจำนองอีกมาก อันเป็นราคาที่สูงขึ้นตามปกติของที่ดินในท้องตลาดทั่วไปแม้การประมูลในครั้งนี้ผู้ประมูลให้ราคาสูงสุดถึง 4,200,000 บาท สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งประเมินเพียง 1,805,000 บาท แต่การประเมินดังกล่าวเป็นเพียงการประมาณราคาเพื่อนำมาคำนวณค่าธรรมเนียมในกรณียึดแล้วไม่มีการขาย และเพื่อดูว่าทรัพย์สินที่ยึดเพียงพอที่จะบังคับชำระหนี้ตามคำพิพากษาหรือไม่ เป็นการประมาณราคาแบบคร่าว ๆ มิใช่ประเมินตามราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่การขายทอดตลาดนั้นผู้ทอดตลาดอาจคำนวณราคาโดยอาศัยวงเงินที่โจทก์รับจำนองประกอบกับประเพณีของธนาคารที่จะรับจำนองในวงเงินที่ต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริงทั้งขายทอดตลาดหลังการจำนองเกิน 5 ปี ราคาน่าจะต้องสูงขึ้นไปอีกมากการขายทอดตลาดในครั้งนี้เป็นการประกาศขายครั้งแรก ผู้ทอดตลาดพอจะเห็นได้ว่า ราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอ หากถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาดในครั้งนี้แล้วประกาศการขายทอดตลาดใหม่อาจได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอราคาในครั้งแรกดังที่จำเลยที่ 1คัดค้านไว้ก็ได้ ศาลฎีกาพิเคราะห์ตามพฤติการณ์แล้วน่าเชื่อว่าหากมีการประกาศขายใหม่จะมีผู้สู้ราคาสูงกว่าในครั้งนี้การอนุญาตให้ขายของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้จึงมิได้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของการขายทอดตลาด เป็นการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อมาตรา 513 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประกอบมาตรา 308 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสองให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ได้ ที่ศาลล่างทั้งสองมีคำสั่งและคำพิพากษามานั้นไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีในครั้งนี้ โดยให้เจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดใหม่ต่อไป.(เพ็ง เพ็งนิติ-เจริญ นิลเอสงฆ์-บุญธรรม อยู่พุก)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัยสอดคล้องกับหลักเกณฑ์ที่ได้วางไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ตั้งแต่โจทก์เริ่มฟ้องคดีจนถึงวันขายทอดตลาดได้เป็นเวลาเกือบ 3 ปี ได้ทำการขายทอดตลาดมาเป็นครั้งที่ 11 และราคาที่ผู้ซื้อทรัพย์ประมูลได้ก็สูงกว่าราคาปานกลางที่เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ประเมินไว้อีกทั้งยังสูงกว่าราคาที่ผู้แทนโจทก์เคยกำหนดว่าควรขายได้ เจ้าพนักงานบังคับคดีจึงชอบที่จะอนุมัติให้ขายได้ โดยในตอนหนึ่งของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ได้วางหลักเกณฑ์ไว้ว่า "...เรื่องขายทอดตลาดทรัพย์เพื่อนำเงินที่ขายได้มาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้มีข้อที่จะต้องพิจารณาอยู่ 2 ประการ ประการแรก ราคาทรัพย์ที่แท้จริงประมาณเท่าใด ประการที่สอง สมควรจะขายได้แล้วหรือไม่..." ดังนั้น ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีจึงจำเป็นจะต้องนำหลักเกณฑ์ทั้งสองประการมาพิจารณาประกอบการใช้ดุลพินิจอนุมัติการขายทอดตลาด หรือถอนทรัพย์สินจากการขายทอดตลาดด้วย เช่นในกรณีที่มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์สินหลายครั้งและเป็นระยะเวลาพอสมควรแล้ว หากปรากฏว่าในการขายทอดตลาดครั้งสุดท้าย เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุมัติการขายให้แก่ผู้ให้ราคาสูงสุด แม้ราคาจะต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีก็ตามถือว่าเป็นการขายทอดตลาดที่ชอบด้วยกฎหมาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2792/2532 ที่ 2135/2532) หรือในกรณีที่ราคาขายทอดตลาดสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีด้วยแล้ว การขายทอดตลาดก็ย่อมชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2504/2535 ที่ 262/2535) อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่เป็นการประกาศขายทอดตลาดเพียงครั้งแรก(ไม่นับการประกาศขายทอดตลาดที่มีการเลื่อนการขายออกไป) เจ้าพนักงานบังคับคดีอนุมัติการขายให้แก่ผู้ให้ราคาสูงสุด แต่ต่ำกว่าราคาประเมินของกรมที่ดินเป็นอันมาก ถือว่าเป็นการบังคับคดีโดยมิชอบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533) หรือในกรณีที่ราคาขายทอดตลาดสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี แต่ต่ำกว่าราคาประเมินของทางราชการ (เข้าใจว่าเป็นราคาประเมินของเจ้าพนักงานที่ดิน)ก็ถือว่าเป็นการขายทอดตลาดที่มิชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534) สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ได้วินิจฉัยสอดคล้องกับหลักเกณฑ์ทั้ง 2 ประการดังกล่าวมาแล้วข้างต้น กล่าวคือ ในเรื่องราคาทรัพย์ที่แท้จริงนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า ราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ใช่ราคาท้องตลาดที่แท้จริง แต่เป็นการประมาณราคาทรัพย์ที่ควรจะขายทอดตลาดได้พอชำระหนี้และค่าธรรมเนียมในการบังคับคดีเท่านั้น แม้ว่าตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมว่าด้วยการบังคับคดีของเจ้าพนักงานบังคับคดี พ.ศ. 2522 ข้อ 37 กำหนดให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทำการประเมินราคาที่ดิน โดยคำนึงถึงราคาต่าง ๆ ประกอบการพิจารณา ได้แก่ ราคาซื้อขายในท้องตลาดราคาที่ดินตำบลนั้นหรือใกล้เคียง ซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีเคยขายทอดตลาดไปแล้วราคาซื้อขายหรือจำนองหรือขายฝากครั้งสุดท้ายของที่ดินที่ยึดและที่ดินข้างเคียงและราคาประเมินปานกลางของสำนักงานที่ดิน ส่วนในกรณีที่เป็นการประเมินราคาทรัพย์นอกจากที่ดินตามระเบียบดังกล่าวในข้อ 38 ได้กำหนดให้พิจารณาจากราคาซื้อขายในท้องตลาดตามสภาพความเก่าใหม่ของทรัพย์นั้นด้วยก็ตาม ศาลฎีกาเห็นว่าการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นการประเมินแบบคร่าว ๆ เท่านั้นประกอบกับในคดีนี้มีข้อเท็จจริงปรากฏชัดเจนตามสัญญาจำนองเอกสารท้ายฟ้องว่าโจทก์เคยรับจำนองที่ดินพร้อมตึกแถวที่ขายทอดตลาดเป็นเวลาเกินกว่า 5 ปีเป็นจำนวนเงิน 5,000,000 บาท (ตามระเบียบและประเพณีปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์จะรับจำนองที่ดินในวงเงินไม่เกินกว่าร้อยละ 80 ของราคาทรัพย์ที่แท้จริง) แต่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินราคาทรัพย์สินดังกล่าวของจำเลยเป็นเงินเพียง 1,805,000 บาทแสดงให้เห็นว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีมิได้นำวงเงินที่โจทก์รับจำนองมาพิจารณาประกอบในการประเมินราคา ศาลฎีกาจึงไม่ยึดถือราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี และได้ใช้วงเงินจำนองเป็นเกณฑ์ในการพิจารณาราคาทรัพย์ที่แท้จริงแทน เมื่อราคาขายทอดตลาดที่โจทก์ประมูลได้เป็นเงินเพียง 4,200,000 บาท ซึ่งยังต่ำกว่าราคาจำนองอยู่มาก ประกอบกับที่ดินดังกล่าวตั้งอยู่ในย่านธุรกิจการค้า ราคาซื้อขายในท้องตลาดในขณะที่ขายทอดตลาดย่อมต้องสูงกว่าเมื่อโจทก์รับจำนอง ดังนั้น ราคาขายทอดตลาดครั้งนี้จึงยังต่ำกว่าราคาทรัพย์ที่แท้จริง และเมื่อคำนึงถึงหลักเกณฑ์ของการขายทอดตลาดอีกประการหนึ่งที่ว่า ถึงกำหนดเวลาที่สมควรจะขายทรัพย์ที่ยึดได้แล้วหรือไม่นั้นศาลฎีกาเห็นว่า กรณีนี้เป็นการประกาศขายเพียงครั้งแรกเท่านั้น ดังนั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีควรจะต้องถอนทรัพย์ออกจากการขายทอดตลาด ตาม ป.พ.พ. มาตรา 513 แล้วเลื่อนไปประกาศขายทอดตลาดใหม่ก็อาจขายทอดตลาดได้ราคาสูงกว่าที่โจทก์เสนอซื้อในครั้งนี้ ซึ่งผู้เขียนเห็นด้วยกับความเห็นของศาลฎีกา เนื่องจากเจ้าพนักงานบังคับคดีมีหน้าที่จะต้องขายทอดตลาดทรัพย์ให้ได้ราคาดีที่สุดเท่าที่จะทำได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533ที่ 1461/2508) เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ถอนทรัพย์จากการขายทอดตลาด แต่ได้อนุมัติให้ขายทรัพย์แก่โจทก์ จึงเป็นการขายทอดตลาดที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าว ประกอบ ป.วิ.พ. มาตรา 308 นอกจากนี้ผู้เขียนยังเห็นว่ากรณีดังกล่าวเป็นการที่เจ้าพนักงานบังคับคดีปฏิบัติฝ่าฝืนระเบียบในการขายทอดตลาดทรัพย์ ที่จะต้องคำนึงถึงราคาซื้อขายในท้องตลาด ราคาจำนองและราคาอื่น ๆ ประกอบกันด้วยแต่ปรากฏว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ได้ดำเนินการตามระเบียบดังกล่าวทำให้จำเลยได้รับความเสียหายอย่างมาก เพราะโจทก์เคยรับจำนองทรัพย์ดังกล่าวในราคา 5,000,000 บาท แต่โจทก์ประมูลซื้อทรัพย์ในราคาเพียง 4,200,000 บาท ในขณะที่จำเลยเป็นหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นอยู่ถึง 6,010,543.08 บาท พร้อมดอกเบี้ยเมื่อนำเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดหลังหักค่าธรรมเนียมการบังคับคดีแล้วจำเลยยังเป็นหนี้โจทก์อยู่อีกมาก จำเลยจึงชอบที่จะร้องขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดรายนี้ได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสอง จะเห็นได้ว่า ประเด็นสำคัญตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยก็คือ เรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาที่โจทก์เคยรับจำนองอันถือเป็นการขายทอดตลาดที่มิชอบ ซึ่งเคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยถึงเรื่องดังกล่าวไว้ดังนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 วินิจฉัยว่า ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดี มีผู้เข้าสู้ราคาโดยชอบและไม่ปรากฎพฤติการณ์ส่อว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดโดยไม่สุจริตหรือฝ่าฝืนกฎหมาย ศาลจึงมีคำสั่งอนุญาตให้ขายแก่ผู้สู้ราคาสูงสุด ดังนี้ ถือว่าการขายทอดตลาดสมบูรณ์แล้ว โจทก์จะขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดและขอให้ศาลสั่งขายทอดตลาดใหม่โดยอ้างว่าราคาที่ขายได้ต่ำกว่าราคาเป็นจริง และราคาประเมินของกรมที่ดิน หรือราคาที่โจทก์รับจำนองไว้จากจำเลย และมีผู้จะซื้อในราคาสูงกว่าหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2762/2531 วินิจฉัยว่า ได้มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยรวม 9 ครั้งแล้ว โดยเฉพาะในครั้งหลังสุดทรัพย์รายการที่ 1 และที่ 2 โจทก์ผู้เข้าประมูลได้ให้ราคาสูงกว่าครั้งก่อน ๆ ทั้งจำเลยก็มิได้แถลงคัดค้าน เมื่อไม่ปรากฏว่าในการขายทอดตลาดได้มีการปฏิบัติไปในทางฝ่าฝืนกฎหมายแล้ว แม้ราคาทรัพย์ที่โจทก์ประมูลได้จะมีราคาต่ำกว่าราคาที่โจทก์รับจำนองไว้ก็หาทำให้การซื้อทรัพย์เป็นไปโดยมิชอบ และแม้โจทก์ชอบที่จะเอาทรัพย์จำนองหลุดเป็นสิทธิแต่ก็เป็นสิทธิของโจทก์ที่จะเข้าสู้ราคาด้วยตนเองได้ หามีบทบัญญัติแห่งกฎหมายห้ามไว้แต่ประการใดไม่ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 นั้น มีข้อเท็จจริงปรากฏด้วยว่า เป็นการขายทอดตลาดครั้งแรกหลังจากที่ได้ประกาศเลื่อนการขายมาครั้งหนึ่งแล้ว ผู้ซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดได้ในครั้งนี้เป็นบุคคลภายนอก ไม่ใช่โจทก์ โจทก์เห็นว่าราคาขายทอดตลาดต่ำเกินไป จึงยื่นคำคัดค้านการขายทอดตลาดดังกล่าว ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง โดยไม่ทำการไต่สวน ศาลฎีกาพิพากษายืนโดยเห็นว่าประการที่หนึ่งโจทก์ไม่ได้คัดค้านด้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามประกาศเจ้าพนักงานบังคับคดี ประการที่สองราคาขายทอดตลาดครั้งนี้สูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีและเป็นราคาที่สูงพอสมควรแล้ว ประการที่สาม ไม่ปรากฏพฤติการณ์ส่อว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดโดยไม่สุจริตหรือฝ่าฝืนกฎหมาย ประการที่สี่คำร้องคัดค้านของโจทก์อ้างแต่เพียงว่าราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาเป็นจริง ราคาประเมินของกรมที่ดินหรือราคาที่โจทก์รับจำนองไว้จากจำเลย และมีผู้จะซื้อในราคาสูงกว่าเท่านั้น โดยมิได้ระบุพฤติการณ์ที่ส่อไปในทางไม่สุจริตของเจ้าพนักงานบังคับคดี จึงยังไม่มีเหตุเพียงพอว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีปฏิบัติหน้าที่โดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้เขียนเห็นว่าคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวได้วินิจฉัยคดีโดยอาศัยหลักกฎหมายปิดปาก(Estopple) มากกว่าหลักเกณฑ์การขายทอดตลาดตามที่ได้กล่าวมาแล้วกล่าวคือ ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อโจทก์มีโอกาสที่จะคัดค้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามประกาศเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ก่อนที่จะทำการขายทอดตลาด แต่โจทก์ก็หาได้คัดค้านไม่ เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ขายแก่ผู้สู้ราคาสูงสุดแล้ว โจทก์จะคัดค้านอีกไม่ได้ (ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2262/2533 ซึ่งมีข้อเท็จจริงว่า ขณะที่เจ้าพนักงานบังคับคดีไปยึดที่ดินพิพาท ผู้แทนโจทก์ได้ลงชื่อเป็นผู้นำยึดไว้ด้วย โดยไม่คัดค้านราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดี ดังนั้น เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นว่ามีผู้สู้ราคาสูงกว่าราคาที่ประมาณไว้ จึงรายงานต่อศาลว่าสมควรขายศาลมีคำสั่งอนุญาต แสดงว่าราคาเหมาะสมแล้ว การขายทอดตลาดจึงชอบด้วยกฎหมาย) สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2762/2531 นั้น มีข้อเท็จจริงว่าได้มีการประกาศขายทอดตลาดทรัพย์ของจำเลยถึง 9 ครั้งแล้วครั้งสุดท้ายโจทก์ให้ราคาสูงกว่าครั้งก่อน ๆ โดยจำเลยมิได้คัดค้านราคาและมิได้ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นเสียก่อนเช่นนี้จำเลยย่อมไม่มีสิทธิที่จะอุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งศาลชั้นต้นที่อนุญาตให้ขายทรัพย์แก่โจทก์ (ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532ที่ 6213/2531 และ ที่ 1357/2530) การที่จำเลยมิได้คัดค้านราคาขายทอดตลาดในขณะทำการขายทอดตลาดนั้นเป็นไปตามหลักกฎหมายปิดปาก ดังนั้น จำเลยย่อมมิอาจยกขึ้นกล่าวอ้างคัดค้านราคาขายทอดตลาดในภายหลังได้อีก แต่ถ้าจำเลยไม่ได้คัดค้านการประเมินราคาของเจ้าพนักงานบังคับคดี เพราะจำเลยมีความหวังว่าจะเจรจาตกลงกับโจทก์ได้ก่อนที่จะมีการบังคับคดีจำเลยอาจร้องขอให้เพิกถอนการขายทอดตลาดอีกได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534) จะเห็นได้ว่า คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 518/2533 และที่2762/2531 มิได้วินิจฉัยประเด็นเรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาจำนองไว้โดยตรง แต่ได้วินิจฉัยในประเด็นอื่นเป็นสำคัญ กรณีจึงแตกต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ซึ่งเป็นการประกาศขายทอดตลาดครั้งแรกจำเลยได้คัดค้านราคาขายทอดตลาดและได้ยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลชั้นต้นแล้ว (แต่ไม่ปรากฏข้อโต้เถียงว่าจำเลยได้คัดค้านราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีหรือไม่) ศาลฎีกาจึงวินิจฉัยประเด็นเรื่องราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาที่โจทก์รับจำนองได้ อย่างไรก็ตามเคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532วินิจฉัยในประเด็นนี้ไว้เป็นบรรทัดฐานแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532 วินิจฉัยว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินการขายทอดตลาดที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างใหม่ พ. ผู้ร้องซึ่งซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดได้ มีส่วนได้เสียเกี่ยวเนื่องด้วยการบังคับคดีตามคำพิพากษาของศาลจึงมีสิทธิฎีกา ในการขายทอดตลาดชั้นบังคับคดี ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายที่พิพาทเพราะเห็นว่าราคาขายสูงกว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้แต่ราคาที่อนุญาตให้ขายนั้นต่ำกว่าความเป็นจริงมาก ดังนั้น สมควรขายทอดตลาดที่พิพาทดังกล่าวใหม่ โดยในตอนหนึ่งของคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวมีว่า "...ปัญหามีว่าเมื่อมีการขายทอดตลาด ต่อมาเมื่อวันที่ 2 เมษายน 2528ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ขายไปในราคาเพียง 850,000 บาท จะมีราคาต่ำกว่าราคาเป็นจริงหรือไม่ ได้ความว่า ในวันขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีดังกล่าว เฉพาะที่พิพาทมีผู้เข้าสู้ราคา 3 คน ผู้ร้องเป็นผู้ให้ราคาสูงสุดเป็นเงิน 850,000 บาท แต่การขายทรัพย์รายนี้ปรากฏว่า ทั้งโจทก์และจำเลยต่างแถลงว่า ราคาขายยังต่ำไปแม้ต่อมาจำเลยกลับแถลงไม่คัดค้านแต่โจทก์ยังคงคัดค้านอยู่ และแม้ศาลชั้นต้นจะอนุญาตให้ขายที่พิพาทได้เพราะเห็นว่าราคาที่ขายสูงกว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินราคาไว้ในขณะทำการยึดทรัพย์ซึ่งมีราคา 600,000 บาท ก็ตาม แต่การที่โจทก์ยอมรับจำนองที่พิพาทไว้จากจำเลยเป็นเงินจำนวนถึง 2,500,000 บาท และจำเลยเองก็เคยทำหนังสือยอมรับกับโจทก์ตามเอกสารท้ายอุทธรณ์ของโจทก์หมายเลข 3ว่า ที่พิพาทมีราคาในขณะที่จำเลยทำหนังสือถึงโจทก์ เมื่อวันที่12 ธันวาคม 2532 ว่ามีราคาไม่ต่ำกว่า 4 ล้านบาทย่อมแสดงว่าราคาที่เจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดที่พิพาทไปในราคาเพียง 850,000 บาทนั้นมีราคาต่ำกว่าความเป็นจริงมาก..." ผู้เขียนเห็นด้วยกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 262/2535 ที่ได้วางหลักเกณฑ์ในการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดี ซึ่งจะต้องคำนึงถึงราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาด และกำหนดเวลาที่สมควรจะขายทอดตลาดทรัพย์ได้แล้วหรือไม่ เมื่อเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ใช้ดุลพินิจในเรื่องดังกล่าวแล้ว จึงจะอนุมัติการขายหรือถอนการขาย เพื่อประกาศขายทอดตลาดใหม่ได้ตามกฎหมายสำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ก็ได้วางหลักเกณฑ์ซึ่งน่าจะถือเป็นบรรทัดฐานต่อไปได้ว่า ราคาประเมินทรัพย์ของเจ้าพนักงานบังคับคดีอาจมิใช่ราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาดและในกรณีทรัพย์ที่ยึดมาขายทอดตลาดเคยมีการจำนองไว้ หากเจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดไปในราคาต่ำกว่าราคาจำนองถือได้ว่าเป็นการปฏิบัติที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าวข้างต้นแล้ว ศาลย่อมมีอำนาจเพิกถอนการขายทอดตลาดได้ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่า การขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีไม่ชอบเพราะราคาขายต่ำไป และให้เพิกถอนการขายนั้น พอสรุปได้ดังนี้ กรณีที่ 1 ราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานที่ดิน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3213/2528) กรณีที่ 2 ราคาขายทอดตลาดต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีและราคาประเมินกรมที่ดิน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3775/2533)หรือต่ำกว่าราคาประเมินของสำนักงานวางทรัพย์กลาง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3676/2534) กรณีที่ 3 ราคาขายต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532) กรณีที่ 4 ราคาขายสูงกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีแต่ต่ำกว่าราคาประเมินราชการ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1752/2534)หรือต่ำกว่าความเป็นจริงมาก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532) หรือต่ำกว่าราคาที่โจทก์เคยรับจำนอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1239/2532) 2. กรณีมีผู้ยื่นคำร้องคัดค้านการขายทอดตลาดโดยอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดไปในราคาที่ต่ำกว่าราคาประเมินของเจ้าพนักงานบังคับคดีราคาประเมินของสำนักงานที่ดิน ราคาที่โจทก์เคยรับจำนอง ราคาทรัพย์ที่แท้จริงหรือราคาซื้อขายในท้องตลาดนั้นเป็นการกล่าวอ้างว่า เจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนกฎหมายตาม ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสองแล้วหรือไม่ ในปัญหานี้ เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6067/2534 วินิจฉัยว่า"...อ้างว่าราคาที่ขายทอดตลาดไปในวันดังกล่าวต่ำกว่าความเป็นจริง แต่มิได้กล่าวอ้างว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีได้ดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมาย ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296 วรรคสอง แต่อย่างใดศาลชั้นต้นชอบที่จะมีคำสั่งยกคำร้องของจำเลยเสียโดยไม่ต้องไต่สวนก่อน... ส่วนปัญหาว่า ราคาขายทอดตลาดต่ำไปหรือไม่ ซึ่งไม่เกี่ยวกับการบังคับคดีว่าฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายแต่อย่างใด..."(มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยในทำนองเดียวกันคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1631/2532 ที่ 1550-1551/2530 และที่ 2927/2527) ด้วยความเคารพ ผู้เขียนไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวเนื่องจากตาม ป.วิ.พ. มาตรา 308 บัญญัติบังคับให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทำการขายทอดตลาดทรัพย์ ด้วยวิธีการขายทอดตลาดตามที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. บรรพ 3 ลักษณะ 1 ส่วนที่ 3 ว่าด้วยการขายทอดตลาด (มาตรา 509-517) ไม่เกี่ยวกับบทบัญญัติลักษณะอื่น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1248/2516) กฎกระทรวงว่าด้วยการนั้น และตามข้อกำหนดของศาลซึ่งระบุไว้ในคำสั่งอนุญาตให้ขายทรัพย์สินนั้นถ้าหากมีซึ่งตาม ป.พ.พ.มาตรา 513 บัญญัติว่า"เมื่อใดผู้ขายทอดตลาดเห็นว่าราคาซึ่งผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอผู้ทอดตลาดอาจถอนทรัพย์สินจากการทอดตลาดได้" และตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมว่าด้วยการบังคับคดีของเจ้าพนักงานบังคับคดีพ.ศ.2522 ข้อ 89 ก็มีข้อความเช่นเดียวกันกับ ป.พ.พ. มาตรา 513 แม้ถ้อยคำที่ใช้ในมาตรา 513 จะไม่มีลักษณะบังคับผู้ทอดตลาด(เจ้าพนักงานบังคับคดี) ให้ถอนทรัพย์ออกจากการขายทอดตลาดทันทีที่เห็นว่าราคาที่ผู้สู้สูงสุดนั้นยังไม่เพียงพอหรือต่ำเกินไปก็ตามแต่ก็มีเจตนารมณ์ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีใช้ดุลพินิจและความสามารถในการขายเพื่อให้ได้ราคาสูงที่สุด เท่าที่สามารถจะประมูลขายได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3519/2535 ที่ 3775/2533 และที่1416/2508) ดังนั้น ถ้าหากเป็นที่เห็นได้ว่าราคาที่มีผู้สู้สูงสุดนั้นยังต่ำเกินไป หรือควรจะได้ราคาสูงกว่านั้นเจ้าพนักงานบังคับคดีก็จะต้องถอนทรัพย์นั้นออกจากการขายทอดตลาด หากอนุมัติให้ขายไปย่อมเป็นการบังคับคดีที่ฝ่าฝืนกฎหมายดังกล่าวข้างต้น ดังที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัย ซึ่งผู้เขียนเห็นด้วยนอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 และที่ 1357/2530วินิจฉัยในทำนองเดียวกันว่าข้ออ้างของจำเลยที่ว่า ราคาขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีต่ำกว่าราคาประเมินและราคาในท้องตลาดหรือราคาทรัพย์ที่แท้จริง เป็นการกล่าวอ้างว่าการบังคับคดีได้กระทำไปโดยไม่ชอบเป็นการฝ่าฝืนกฎหมาย มีข้อน่าสังเกตว่า เมื่อมีการยื่นคำร้องคัดค้านการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีว่าดำเนินการบังคับคดีฝ่าฝืนกฎหมายตามป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรค 3 ไม่บังคับว่าศาลจะต้องทำการไต่สวนคำร้องนั้นเสมอไป ดังนั้น ถ้าปรากฏชัดแจ้งว่ามีการฝ่าฝืนบทบัญญัติว่าด้วยการบังคับคดีแล้วศาลอาจสั่งอนุญาตตามคำร้องโดยไม่ต้องไต่สวนหรือยกคำร้องนั้นได้ถ้าไม่มีมูลโดยแจ้งชัดอยู่ในตัว แต่ถ้าข้อเท็จจริงไม่แจ้งชัดศาลจะต้องไต่สวนเสมอ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่1961/2519 ที่ 381/2508) การที่ศาลสอบข้อเท็จจริงจากทนายโจทก์และพิเคราะห์เหตุผลตามคำร้องของจำเลยถือว่าเป็นการไต่สวนแล้ว(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 833/2532) 3. เมื่อมีการยื่นคำร้องคัดค้านว่าเจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์ที่ยึดฝ่าฝืนต่อกฎหมายภายหลังที่ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ขายทรัพย์นั้นไปแล้ว หากต่อมาศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นการฝ่าฝืนกฎหมายจริงศาลย่อมจะต้องเพิกถอนคำสั่งที่อนุญาตให้ขายทอดตลาดนั้น โดยอาศัย ป.วิ.พ. มาตรา 27 เพราะถือว่าคำสั่งศาลดังกล่าวเป็นกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบเกี่ยวกับการบังคับคดี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1975/2532 ที่ 1357/2530 และหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 207/2507) แล้วจึงใช้ ป.วิ.พ. มาตรา 296 วรรคสามเพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีอีกชั้นหนึ่ง สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ เข้าใจว่าจะมีการคัดค้านการขายทอดตลาดก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำสั่งอนุญาตให้ขายทรัพย์ดังนั้น ศาลฎีกาจึงไม่ต้องสั่งให้เพิกถอนคำสั่งของศาลชั้นต้นแต่ประการใด เพียงแต่ให้เพิกถอนการขายทอดตลาดของเจ้าพนักงานบังคับคดีตามที่จำเลยร้องคัดค้านมาเท่านั้น. สุริยนตร์โสตถิทัต.