พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. 2498 (ยกเลิก)พระราชบัญญัติ บัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘ (ยกเลิก)ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร. ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๒ มกราคม พ.ศ. ๒๔๙๘ เป็นปีที่ ๑๐ ในรัชกาลปัจจุบันพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่า โดยที่เป็นการสมควรให้มีกฎหมายว่าด้วยบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้มาตรา 1 มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้เรียกว่า "พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘"มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปมาตรา 3 มาตรา ๓ ให้ยกเลิก (๑) พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน พุทธศักราช ๒๔๗๘ (๒) พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน (ฉบับที่ ๒) พุทธศักราช ๒๔๘๕ (๓) พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน(ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๔๙๖ และ (๔) บรรดาบทกฎหมาย กฎ และข้อบังคับอื่น ๆ ในส่วนที่มีบัญญัติไว้แล้วในพระราชบัญญัตินี้มาตรา 3 หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับบทแห่งพระราชบัญญัตินี้มาตรา 4 มาตรา ๔ ในพระราชบัญญัตินี้ "ข้าราชการ" หมายความว่า (๑) ข้าราชการการเมืองตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการการเมือง (๒) ข้าราชการกรุงเทพมหานครตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการกรุงเทพมหานคร (๓) ข้าราชการครูตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการครู (๔) ข้าราชการตำรวจตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการตำรวจ (๕)มาตรา 4 ข้าราชการทหารตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการทหาร (๖) ข้าราชการฝ่ายตุลาการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการ (๗) ข้าราชการฝ่ายรัฐสภาตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายรัฐสภา (๘) ข้าราชการฝ่ายอัยการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายอัยการ (๙)มาตรา 4 ข้าราชการพลเรือนตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน (๑๐) ข้าราชการพลเรือนในมหาวิทยาลัยตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนในมหาวิทยาลัย (๑๑) ข้าราชการส่วนจังหวัดตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัด "ข้าราชการบำเหน็จบำนาญ" หมายความว่ามาตรา 4 ข้าราชการซึ่งออกจากราชการโดยมีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการมาตรา 5 มาตรา ๕ ให้ข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ มีบัตรประจำตัวมาตรา 6 มาตรา ๖ ให้บุคคลต่อไปนี้ เป็นผู้ออกบัตรประจำตัวข้าราชการ (๑) นายกรัฐมนตรี สำหรับตำแหน่งข้าราชการการเมืองตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการการเมือง นอกจากตำแหน่งเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวง ผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวง เลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวง ผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวงมาตรา 6 ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เลขานุการผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ผู้ช่วยเลขานุการผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เลขานุการประธานสภากรุงเทพมหานคร เลขานุการรองประธานสภากรุงเทพมหานคร ประธานที่ปรึกษาและที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร (๒) รัฐมนตรีเจ้าสังกัดมาตรา 6 สำหรับตำแหน่งปลัดกระทรวง ปลัดทบวง อธิบดี หรือตำแหน่งที่เทียบเท่า เลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวง ผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีว่าการกระทรวง เลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวง และผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีว่าการทบวง (๓) ปลัดกระทรวงหรือปลัดทบวง สำหรับตำแหน่งที่ต่ำกว่าปลัดกระทรวงหรือปลัดทบวงมาตรา 6 ในสำนักงานปลัดกระทรวงหรือปลัดทบวง แล้วแต่กรณี (๔) อธิบดีหรือตำแหน่งที่เทียบเท่า สำหรับตำแหน่งที่ต่ำกว่าอธิบดี หรือตำแหน่งที่เทียบเท่า ในกรมหรือส่วนราชการที่มีฐานะเป็นกรม แล้วแต่กรณี (๕) ผู้ว่าราชการจังหวัด สำหรับตำแหน่งที่ต่ำกว่าผู้ว่าราชการจังหวัดในจังหวัดนั้น (๖) ประธานรัฐสภามาตรา 6 สำหรับตำแหน่งเลขาธิการรัฐสภา หัวหน้าส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นที่มีฐานะเทียบกรมหรือตำแหน่งที่เทียบเท่าในสังกัดรัฐสภา และข้าราชการรัฐสภาฝ่ายการเมือง เลขาธิการรัฐสภา สำหรับตำแหน่งข้าราชการรัฐสภาสามัญในสำนักงานเลขาธิการรัฐสภา หัวหน้าส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นที่มีฐานะเทียบกรมในสังกัดรัฐสภามาตรา 6 สำหรับตำแหน่งข้าราชการรัฐสภาสามัญในส่วนราชการนั้น (๗) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมหรือผู้ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมมอบหมาย สำหรับตำแหน่งข้าราชการทหารตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการทหาร (๘) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมหรือผู้ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมมอบหมายมาตรา 6 สำหรับตำแหน่งข้าราชการฝ่ายตุลาการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายตุลาการ (๙) ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครหรือผู้ซึ่งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครมอบหมาย สำหรับตำแหน่งข้าราชการกรุงเทพมหานครตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการกรุงเทพมหานครมาตรา 7 มาตรา ๗ ให้นายกเทศมนตรีเป็นผู้ออกบัตรประจำตัวพนักงานเทศบาลสำหรับพนักงานเทศบาลในเทศบาลนั้นมาตรา 8 มาตรา ๘ ให้ประธานกรรมการสุขาภิบาล เป็นผู้ออกบัตรประจำตัวสำหรับพนักงานสุขาภิบาลในสุขาภิบาลนั้นมาตรา 9 มาตรา ๙ ให้ปลัดกระทรวงหรือปลัดทบวง เป็นผู้ออกบัตรประจำตัวสำหรับพนักงานองค์การของรัฐในองค์การซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงหรือทบวงของตนเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งองค์การนั้นมาตรา 10 มาตรา ๑๐ การขอและการออกบัตรประจำตัวข้าราชการพนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือพนักงานองค์การของรัฐ ให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎกระทรวงมาตรา 11 มาตรา ๑๑ บัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ ให้ใช้ได้ห้าปีนับแต่วันออกบัตร ในกรณีผู้ถือบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือพนักงานองค์การของรัฐได้เลื่อนยศ เลื่อนชั้น หรือย้ายสังกัด ให้ผู้นั้นขอบัตรประจำตัวใหม่ตามยศ ชั้นมาตรา 11 หรือสังกัดใหม่นั้นภายในสามสิบวันนับแต่วันเลื่อนยศ เลื่อนชั้น หรือย้ายสังกัดมาตรา 12 มาตรา ๑๒ ถ้าข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือพนักงานองค์การของรัฐ ที่ได้รับบัตรประจำตัวตามพระราชบัญญัตินี้ออกจากราชการหรือตำแหน่ง ให้เป็นอันหมดสิทธิที่จะใช้บัตรประจำตัวนั้นต่อไปมาตรา 12 และให้ผู้นั้นส่งมอบบัตรประจำตัวคืนให้แก่ผู้ออกบัตรโดยยื่นต่อผู้บังคับบัญชาเหนือตนขึ้นไปภายในสามสิบวันนับจากวันออกจากราชการหรือตำแหน่งนั้นมาตรา 13 มาตรา ๑๓ ผู้ใดใช้หรือแสดงบัตรประจำตัวข้าราชการ ข้าราชการบำเหน็จบำนาญ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล หรือพนักงานองค์การของรัฐ ซึ่งไม่มีสิทธิที่จะใช้ตามกฎหมาย ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงห้าปี และปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่นบาทถึงหนึ่งแสนบาทมาตรา 14 มาตรา ๑๔ บรรดาบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน บัตรประจำตัวข้าราชการ บัตรประจำตัวพนักงานเทศบาล และบัตรประจำตัวพนักงานองค์การของรัฐ ที่ได้ออกก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ ให้คงใช้ได้ต่อไปและให้นำความในมาตรา ๑๑ มาใช้บังคับโดยอนุโลมมาตรา 15 มาตรา ๑๕ ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจออกกฎกระทรวงเพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัตินี้ กฎกระทรวงนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ใช้บังคับได้ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือ ด้วยพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน พุทธศักราช ๒๔๗๘ และพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวเจ้าพนักงาน (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๘๕ หาได้ใช้บังคับแก่ข้าราชการทั่วไปไม่ บัดนี้ เป็นการสมควรให้ข้าราชการทั่วไปมีบัตรประจำตัว และให้พนักงานเทศบาลพนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐทุกคนมีบัตรประจำตัวในโอกาสเดียวกันนี้ด้วย จึงต้องตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้มาตรา ฉบับที่ 2 พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๙๘มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือเนื่องจากบัตรประจำตัวข้าราชการตามพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการพนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘มีกำหนดเวลาให้ใช้ได้ ๕ ปี แต่ "ทหารกองประจำการ"เป็นผู้ที่รับราชการทหารอยู่เพียงชั่วระยะเวลาไม่เกิน ๒ปีทั้งมิได้เป็นข้าราชการตามความมุ่งหมายของทางราชการโดยตรงและต้องมีบัตรประจำตัวตามข้อบังคับของกระทรวงกลาโหมอยู่แล้ว จึงไม่ควรกำหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ แต่ "ทหารประจำการ"เป็นข้าราชการในสังกัดกระทรวงกลาโหมเช่นเดียวกับข้าราชการกลาโหมพลเรือนมิได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติให้มีบัตรประจำตัวจึงสมควรกำหนดให้มีบัตรประจำตัวตามพระราชบัญญัตินี้ด้วยมาตรา 12 ทวิ มาตรา ๑๒ ทวิ ข้าราชการบำเหน็จบำนาญมีสิทธิที่จะขอมีบัตรประจำตัวข้าราชการบำเหน็จบำนาญได้ และให้ส่วนราชการเจ้าสังกัดออกบัตรประจำตัวดังกล่าวให้ บัตรประจำตัวข้าราชการบำเหน็จบำนาญให้ใช้ได้ห้าปีนับแต่วันออกบัตร เว้นแต่บัตรที่ใช้ได้ในวันที่ผู้ถือบัตรมีอายุครบเจ็ดสิบปีบริบูรณ์ให้คงใช้ได้ตลอดชีวิตมาตรา 12 ทวิ การขอมีบัตร การขอบัตรใหม่ และการออกบัตรประจำตัวข้าราชการบำเหน็จบำนาญให้เป็นไปตามแบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวงมาตรา 12 ตรี มาตรา ๑๒ ตรี ถ้าผู้ถือบัตรประจำตัวข้าราชการบำเหน็จบำนาญผู้ใดได้รับโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ หรือเป็นบุคคลล้มละลายทุจริตตามกฎหมายว่าด้วยล้มละลาย หรือยินยอมให้ผู้อื่นนำบัตรประจำตัวนั้นไปใช้ในทางทุจริตมาตรา 12 ตรี ให้เป็นอันหมดสิทธิที่จะใช้บัตรประจำตัวนั้นต่อไป และให้ผู้นั้นส่งมอบบัตรประจำตัวดังกล่าวคืนให้แก่ส่วนราชการเจ้าสังกัดภายในสามสิบวันนับแต่วันหมดสิทธิที่จะใช้บัตรประจำตัวนั้นมาตรา ฉบับที่ 3 พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๓๐มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือ เนื่องจากพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘ ได้นิยามคำว่า "ข้าราชการ" ไว้ก่อนที่จะได้มีการตรากฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายต่าง ๆ ขึ้นใช้บังคับหลายฉบับและบทนิยามดังกล่าวมิได้หมายความรวมถึงข้าราชการการเมืองด้วย จึงไม่เหมาะสมและไม่สอดคล้องกับกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายต่าง ๆ สมควรแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘ โดยนิยามคำว่า "ราชการ"ให้หมายถึงข้าราชการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการฝ่ายต่าง ๆ รวมทั้งข้าราชการการเมืองตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการการเมือง ข้าราชการกรุงเทพมหานครตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการกรุงเทพมหานคร และข้าราชการส่วนจังหวัดตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัดด้วยและโดยที่เป็นการสมควรกำหนดให้ข้าราชการซึ่งออกจากราชการโดยมีสิทธิได้รับบำเหน็จบำนาญตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการมีสิทธิที่จะขอมีบัตรประจำตัวข้าราชการบำเหน็จบำนาญได้ จึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้มาตรา ฉบับที่ 4 พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ (ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๓๕มาตรา 2 มาตรา ๒ พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือ โดยที่เป็นการสมควรปรับปรุงบทบัญญัติว่าด้วยการออกบัตรประจำตัวข้าราชการฝ่ายรัฐสภาในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวข้าราชการ พนักงานเทศบาล พนักงานสุขาภิบาล และพนักงานองค์การของรัฐ พ.ศ. ๒๔๙๘ ให้เกิดความสะดวกและเหมาะสมมากยิ่งขึ้นจึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้