คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4923/2538หลักกฎหมาย: ค.ตาของโจทก์แจ้งการเกิดของโจทก์ต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพด้วยความสมัครใจมิได้ถูกบังคับให้ไปแจ้งการที่ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศให้คนญวนอพยพไปแจ้งต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพนั้นก็น่าจะเป็นประกาศที่มีลักษณะเป็นการประกาศทั่วๆไปไม่ใช่คำสั่งเฉพาะเจาะจงบังคับให้ ค.หรือโจทก์ต้องกระทำตามประกาศดังกล่าวเหตุที่มีชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพก็เนื่องจาก ค.ไปแจ้งต่อจำเลยที่3ว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพโดย ค.เข้าใจเอาเองว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพมิใช่เกิดจากการกระทำของจำเลยทั้งสามที่เพิ่มชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพโดยพลการทั้งโจทก์หรือผู้ปกครองของโจทก์ก็ไม่เคยโต้แย้งต่อจำเลยทั้งสามว่าโจทก์ไม่ใช่คนญวนอพยพคดียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยทั้งสามโต้แย้งสิทธิของโจทก์โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องโจทก์ ฟ้อง ว่า นาง ทิว เหงียน เป็น ผู้ปกครอง ของ โจทก์ ตาม คำสั่งศาล นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋เหงียน มารดา โจทก์ เป็น บุตร ของ นาย เอนกหรือคินหรืออูเหงียน กับนางทิว เหงียน บุคคล ทั้ง สอง เป็น คนต่างด้าว ที่ เข้า มา ใน ราชอาณาจักรไทย โดย ไม่ชอบด้วยกฎหมายว่าด้วย คนเข้าเมือง มารดา โจทก์ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย มี สัญชาติ ไทยต่อมา ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย จึง เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทย จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกันกล่าวอ้าง ว่า โจทก์ เป็น คนต่างด้าว ประเภท ญวน อพยพ และ เพิ่ม ชื่อ ของโจทก์ ลง ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ การกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม ดังกล่าวเป็น การ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ขอให้ พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มีสัญชาติ ไทย ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้านญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ให้การ ว่า ไม่ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์เพราะ จำเลย ทั้ง สาม ไม่มี อำนาจ ให้ สัญชาติ แก่ บุคคล ใด โจทก์ จะ มีสัญชาติ ใด ก็ โดย ผล ของ กฎหมาย โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง โจทก์ มิใช่บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน ทั้ง โจทก์ และ นางสาว แบ๋ หรือ นาง แบ๋เหงียน มิได้ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย อย่างไร ก็ ตามหาก ฟัง ว่า โจทก์ เป็น บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงี่ยน และ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย แต่ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน เป็น คนต่างด้าว ตาม ประกาศ คณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์ เกิด หลัง ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับ ดังกล่าว ใช้ บังคับ แล้ว โจทก์ จึง ไม่ได้ สัญชาติ ไทย ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทยให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ปัญหา ข้อ แรก ว่า จำเลย ทั้ง สาม โต้แย้งสิทธิ ของ โจทก์ หรือไม่ โจทก์ มี นาย คิน เหงียน เป็น พยาน เบิกความ ว่า พยาน เป็น ตา ของ โจทก์ เมื่อ โจทก์ อายุ เพียง 3 เดือน พยาน เป็นผู้ ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ที่ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ตาม คำสั่ง ของหัวหน้า สำนักงาน โดย อ้างว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ เห็นว่า นาย คิน เบิกความ ลอย ๆ ไม่มี เหตุ ให้ ฟังได้ ว่า นาย คิน จำเป็น ต้อง ทำ ตาม คำสั่ง ของ หัวหน้า สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ เพราะ เหตุใด หรือ หาก ไม่ทำตาม คำสั่ง นั้น จะ มีผล เสียหาย ต่อ นาย คิน หรือ โจทก์ อย่างไร กลับ ฟัง ได้ จาก คำเบิกความ ของ พันตำรวจเอก เติมศักดิ์ ช้างแก้ว พยาน จำเลย ว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด ได้ มี ประกาศ ให้ คนญวน อพยพ และ บุตร หลาน ไป จัดทำทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ส่วน เหตุ ที่ ให้ จัดทำ เช่นนั้น ก็ เพื่อ ต้องการทราบ จำนวน ครอบครัว ของ คนญวน อพยพ ว่า มี เท่าใด เมื่อ มี ผู้ มา แจ้ง ว่าเป็น คนญวน อพยพ หาก เชื่อ ว่า เป็น คนญวน อพยพ ก็ จะ จัดทำ ประวัติ และทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ไว้ น่าเชื่อ ว่า นาย คิน ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ต่อ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ด้วย ความสมัครใจ โดย เข้าใจ ว่า โจทก์ เป็นคนญวน อพยพ มิใช่ ถูก บังคับ ให้ ไป แจ้ง ส่วน ที่ ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศ ให้ คนญวน อพยพ ไป จัดทำ ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ น่า จะ เป็นการ ประกาศ ที่ มี ลักษณะ เป็น ประกาศ ทั่ว ๆ ไป มิใช่ คำสั่ง เฉพาะ เจาะจงบังคับ ให้ นาย คิน ซึ่ง เป็น ตา ของ โจทก์ หรือ โจทก์ ต้อง ไป ทำ ตาม ประกาศ ดังกล่าว เหตุ ที่ มี ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ เนื่องจากนาย คิน ไป แจ้ง ต่อ จำเลย ที่ 3 ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ โดย นาย คิน เข้าใจ เอา เอง ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ มิใช่ เกิดจาก การกระทำ ของจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน เพิ่ม ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ โดย พลการนอกจาก นั้น ข้อเท็จจริง ก็ ไม่ปรากฏ ว่า โจทก์ หรือ ผู้ปกครอง ของ โจทก์เคย โต้แย้ง ต่อ จำเลย ทั้ง สาม ว่า โจทก์ ไม่ใช่ คนญวน อพยพ คดี ยัง ฟัง ไม่ได้ว่า จำเลย ทั้ง สาม ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง "พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4923/2538เด็ก หญิง เตียดหรือเตี๋ยด เหงียน ผู้แทนโดยชอบธรรมโจทก์ปลัดกระทรวงมหาดไทย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.สัญชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2496 , ค.ตาของโจทก์แจ้งการเกิดของโจทก์ต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพด้วยความสมัครใจมิได้ถูกบังคับให้ไปแจ้งการที่ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศให้คนญวนอพยพไปแจ้งต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพนั้นก็น่าจะเป็นประกาศที่มีลักษณะเป็นการประกาศทั่วๆไปไม่ใช่คำสั่งเฉพาะเจาะจงบังคับให้ ค.หรือโจทก์ต้องกระทำตามประกาศดังกล่าวเหตุที่มีชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพก็เนื่องจาก ค.ไปแจ้งต่อจำเลยที่3ว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพโดย ค.เข้าใจเอาเองว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพมิใช่เกิดจากการกระทำของจำเลยทั้งสามที่เพิ่มชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพโดยพลการทั้งโจทก์หรือผู้ปกครองของโจทก์ก็ไม่เคยโต้แย้งต่อจำเลยทั้งสามว่าโจทก์ไม่ใช่คนญวนอพยพคดียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยทั้งสามโต้แย้งสิทธิของโจทก์โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องโจทก์ ฟ้อง ว่า นาง ทิว เหงียน เป็น ผู้ปกครอง ของ โจทก์ ตาม คำสั่งศาล นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋เหงียน มารดา โจทก์ เป็น บุตร ของ นาย เอนกหรือคินหรืออูเหงียน กับนางทิว เหงียน บุคคล ทั้ง สอง เป็น คนต่างด้าว ที่ เข้า มา ใน ราชอาณาจักรไทย โดย ไม่ชอบด้วยกฎหมายว่าด้วย คนเข้าเมือง มารดา โจทก์ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย มี สัญชาติ ไทยต่อมา ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย จึง เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทย จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกันกล่าวอ้าง ว่า โจทก์ เป็น คนต่างด้าว ประเภท ญวน อพยพ และ เพิ่ม ชื่อ ของโจทก์ ลง ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ การกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม ดังกล่าวเป็น การ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ขอให้ พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มีสัญชาติ ไทย ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้านญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ให้การ ว่า ไม่ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์เพราะ จำเลย ทั้ง สาม ไม่มี อำนาจ ให้ สัญชาติ แก่ บุคคล ใด โจทก์ จะ มีสัญชาติ ใด ก็ โดย ผล ของ กฎหมาย โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง โจทก์ มิใช่บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน ทั้ง โจทก์ และ นางสาว แบ๋ หรือ นาง แบ๋เหงียน มิได้ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย อย่างไร ก็ ตามหาก ฟัง ว่า โจทก์ เป็น บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงี่ยน และ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย แต่ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน เป็น คนต่างด้าว ตาม ประกาศ คณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์ เกิด หลัง ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับ ดังกล่าว ใช้ บังคับ แล้ว โจทก์ จึง ไม่ได้ สัญชาติ ไทย ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทยให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ปัญหา ข้อ แรก ว่า จำเลย ทั้ง สาม โต้แย้งสิทธิ ของ โจทก์ หรือไม่ โจทก์ มี นาย คิน เหงียน เป็น พยาน เบิกความ ว่า พยาน เป็น ตา ของ โจทก์ เมื่อ โจทก์ อายุ เพียง 3 เดือน พยาน เป็นผู้ ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ที่ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ตาม คำสั่ง ของหัวหน้า สำนักงาน โดย อ้างว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ เห็นว่า นาย คิน เบิกความ ลอย ๆ ไม่มี เหตุ ให้ ฟังได้ ว่า นาย คิน จำเป็น ต้อง ทำ ตาม คำสั่ง ของ หัวหน้า สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ เพราะ เหตุใด หรือ หาก ไม่ทำตาม คำสั่ง นั้น จะ มีผล เสียหาย ต่อ นาย คิน หรือ โจทก์ อย่างไร กลับ ฟัง ได้ จาก คำเบิกความ ของ พันตำรวจเอก เติมศักดิ์ ช้างแก้ว พยาน จำเลย ว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด ได้ มี ประกาศ ให้ คนญวน อพยพ และ บุตร หลาน ไป จัดทำทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ส่วน เหตุ ที่ ให้ จัดทำ เช่นนั้น ก็ เพื่อ ต้องการทราบ จำนวน ครอบครัว ของ คนญวน อพยพ ว่า มี เท่าใด เมื่อ มี ผู้ มา แจ้ง ว่าเป็น คนญวน อพยพ หาก เชื่อ ว่า เป็น คนญวน อพยพ ก็ จะ จัดทำ ประวัติ และทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ไว้ น่าเชื่อ ว่า นาย คิน ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ต่อ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ด้วย ความสมัครใจ โดย เข้าใจ ว่า โจทก์ เป็นคนญวน อพยพ มิใช่ ถูก บังคับ ให้ ไป แจ้ง ส่วน ที่ ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศ ให้ คนญวน อพยพ ไป จัดทำ ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ น่า จะ เป็นการ ประกาศ ที่ มี ลักษณะ เป็น ประกาศ ทั่ว ๆ ไป มิใช่ คำสั่ง เฉพาะ เจาะจงบังคับ ให้ นาย คิน ซึ่ง เป็น ตา ของ โจทก์ หรือ โจทก์ ต้อง ไป ทำ ตาม ประกาศ ดังกล่าว เหตุ ที่ มี ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ เนื่องจากนาย คิน ไป แจ้ง ต่อ จำเลย ที่ 3 ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ โดย นาย คิน เข้าใจ เอา เอง ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ มิใช่ เกิดจาก การกระทำ ของจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน เพิ่ม ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ โดย พลการนอกจาก นั้น ข้อเท็จจริง ก็ ไม่ปรากฏ ว่า โจทก์ หรือ ผู้ปกครอง ของ โจทก์เคย โต้แย้ง ต่อ จำเลย ทั้ง สาม ว่า โจทก์ ไม่ใช่ คนญวน อพยพ คดี ยัง ฟัง ไม่ได้ว่า จำเลย ทั้ง สาม ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง "พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์(จเร อำนวยวัฒนา-อุดม มั่งมีดี-อรุณ น้าประเสริฐ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุควรจะต้องทำหมายเหตุ2ประการในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538กล่าวคือปัญหาการกำหนดสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยประการหนึ่งและการโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยอีกประการหนึ่ง (ก)ปัญหาการกำหนดสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย เป็นอีกครั้งหนึ่งที่ศาลฎีกาได้มีโอกาสพิจารณาคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุตรที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ของผู้ที่ถูกถอนสัญชาติไทยโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าศาลฎีกาได้ยกฟ้องไปโดยมิได้ใช้โอกาสชี้ประเด็นที่ตกค้างอยู่เกี่ยวกับผลของมาตรา11แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535และมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ต่อบุคคลดังกล่าว มีข้อสังเกตและความสงสัยหลายประการที่ใคร่จะทำหมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ในประการแรกขอให้สังเกตว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ได้ยกฟ้องของโจทก์โดยกล่าวว่า"ที่ศาลอุทธรณ์ภาค1วินิจฉัยว่าจำเลยทั้งสามโต้แย้งสิทธิของโจทก์ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของจำเลยทั้งสามฟังขึ้นคดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลง"จึงก่อให้เกิดข้อสงสัยว่าศาลฎีกามีความหมายเช่นใดในการยืนยันเช่นนั้น?เป็นที่น่าสงสัยว่าถ้อยความว่า"ไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"หมายถึงความเห็นของศาลฎีกาในเรื่องสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียดผู้เป็นโจทก์ด้วยหรือไม่? การตีความที่เป็นไปได้ในประการแรกก็คือถ้อยคำเช่นนั้นอาจหมายความว่า"ถึงแม้ว่าศาลฎีกาจะวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกก็ไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไปเพราะการโต้แย้งสิทธิของโจทก์ก็ไม่เกิดอยู่ดีจึงมาฟ้ององค์กรของรัฐผู้รับจดแจ้งชื่อของโจทก์ลงในทะเบียนญวนอพยพมิได้เพราะไม่ต้องตามข้อกำหนดของบทบัญญัติมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งศาลจึงรับฟ้องมิได้ศาลฎีกาในคดีนี้มิได้ชี้ลงไปว่าโจทก์มีสัญชาติไทยหรือไม่?กรณียังไม่เป็นที่ยุติว่าเด็กหญิง เตียดตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538มีสัญชาติไทยหรือไม่? แต่อย่างไรก็ตามการตีความคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ในแง่มุมที่สองก็เป็นได้กล่าวคือนอกจากศาลจะเห็นว่าจำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์เพราะไม่ได้จดแจ้งชื่อโจทก์ลงในทะเบียนญวนอพยพโดยพลการแล้วศาลยังอาจเห็นด้วยกับฎีกาของจำเลยที่ว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทยด้วยดังนั้นถึงแม้ศาลจะไม่ยกฟ้องเพราะกรณีไม่ต้องตามข้อกำหนดของบทบัญญัติมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งแล้วศาลก็ยังจะต้องยกฟ้องเพราะศาลเห็นว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทยอยู่ดี ในกรณีที่ศาลฎีกามีแนวความคิดในแนวทางแรกก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องย้ำว่า"คดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"แต่ในกรณีที่ศาลฎีกามีแนวความคิดในแนวทางที่สองศาลฎีกาก็ควรจะอธิบายว่าทำไมศาลฎีกาจึงชี้ว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทย แม้ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538จะไม่ได้วินิจฉัยประเด็นเกี่ยวกับสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียด แต่หากเราประสงค์จะติดตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ก็น่าจะนำประเด็นนี้มาหมายเหตุเอาไว้ท้ายคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ด้วย จะเห็นว่านอกจากข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538จะเป็นเรื่องของบุคคลที่นอกจากจะเกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535แล้วยังเป็นเรื่องของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยหลังวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515อีกด้วยดังนั้นสัญชาติไทยของบุคคลดังกล่าวจึงไม่เพียงจะตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เท่านั้นยังตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337อีกด้วย ในประการแรกเราจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เนื่องจากบุคคลดังกล่าวเกิดในพ.ศ.2518กฎหมายที่มีผลกำหนดสัญชาติไทยโดยการเกิดของบุคคลนี้จึงได้แก่พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 เมื่อปรากฏข้อเท็จจริงอย่างชัดเจนว่าเด็กหญิง เตียดเป็นบุตรของนาย เตี๋ยนเหงียน ซึ่งมีสถานะเป็นญวนอพยพในประเทศไทยเด็กหญิง เตียดจึงไม่อาจมีสัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากบิดาเพราะบิดาเป็นต่างด้าวดังนั้นโอกาสที่เด็กหญิง เตียดอาจมีสัญชาติไทยได้ก็คือโดยหลักสืบสายโลหิตจากมารดาหรือโดยหลักดินแดนเท่านั้น ปัญหาต่อไปที่จะต้องพิจารณาก็คือมารดาของเด็กหญิง เตียดมีสัญชาติไทยหรือไม่?จะเห็นว่าเมื่อนาง แบ๋เหงียนที่เกิดในประเทศไทยในปีพ.ศ.2500จากนาย คินเหงียนและนาง ทิวเหงียนซึ่งมีสถานะเป็นญวนอพยพในประเทศไทยขอให้สังเกตว่าการพิสูจน์ได้เพียงว่านาง แบ๋เกิดในพ.ศ.2500ทำให้เกิดปัญหาในการกำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ เพราะหากนาง แบ๋เกิดก่อนวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500กฎหมายที่กำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496แต่ถ้าหากนาง แบ๋เกิดหลังวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500กฎหมายที่กำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499ซึ่งกฎหมายทั้งสองฉบับจะส่งผลแก่นาง แบ๋ในลักษณะที่ต่างกัน หากนาง แบ๋เกิดก่อนวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะไม่มีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดเพราะกฎหมายสัญชาติที่มีผลในขณะที่นาง แบ๋เกิดกล่าวคือมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496ไม่รับรองให้บุตรที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาและมารดาต่างด้าวได้สัญชาติไทยโดยการเกิดแต่อย่างไรก็ตามต่อมามาตรา4แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499กำหนดให้"บุคคลซึ่งเกิดในราชอาณาจักรไทยโดยมารดามิใช่คนไทยในระหว่างใช้พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496ย่อมได้สัญชาติไทย"ดังนั้นนาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยภายหลังการเกิดในวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499มีผลกล่าวคือในวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500เป็นต้นมา แต่หากนาง แบ๋เกิดหลังวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499 แต่อย่างไรก็ตามไม่ว่านาง แบ๋จะมีสัญชาติไทยตั้งแต่เกิดหรือภายหลังการเกิดในวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยอยู่จนถึงวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515เท่านั้นเพราะนาง แบ๋มีข้อเท็จจริงในขณะที่เกิดต้องตามข้อกำหนดของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กล่าวคือ ในประการแรกประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่เกิดในประเทศไทยซึ่งก็ปรากฏว่านาง แบ๋เกิดในประเทศไทยนาง แบ๋จึงตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการแรกตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 ในประการที่สองประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่เป็นต่างด้าวหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าวในขณะที่เกิดแม้จะไม่ปรากฎว่าบิดาและมารดาของนาง แบ๋จดทะเบียนสมรสกันหรือไม่?ก็อาจสรุปได้ว่านาง แบ๋ย่อมตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการที่สองตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เพราะหากนาย คินเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายนาย คินก็มีสถานะเป็นต่างด้าวหรือหากนาย คินจะไม่มีสถานะเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายนาง ทิวาก็เป็นคนต่างด้าว ในประการที่สามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่เป็นต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรในประเด็นนี้จึงสรุปได้ว่านาง แบ๋ตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการที่สามตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เพราะทั้งนาย คินและนาง ทิวก็มีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรทั้งนี้เนื่องจากบุคคลทั้งสองมีสถานะเป็นญวนอพยพกล่าวคือเป็นบุคคลที่เข้าเมืองไทยมาในลักษณะที่ผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแต่ได้รับการผ่อนผันให้พำนักอาศัยในประเทศไทยในลักษณะชั่วคราวโดยหลักสิทธิที่จะเข้าเมืองไทยนี้ก็จะสิ้นสุดเมื่อการผ่อนผันนั้นสิ้นสุดและบุคคลดังกล่าวก็จะต้องออกจากประเทศไทย จึงไม่เป็นข้อสงสัยว่านาง แบ๋ ซึ่งเป็นมารดาของเด็กหญิง เตียดเสียสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499ในวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515โดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 จึงสรุปต่อไปได้ว่าเด็กหญิง เตียดจึงไม่มีโอกาสจะได้สัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากมารดาเพราะเกิดในพ.ศ.2518ซึ่งนาง แบ๋ผู้เป็นมารดาได้เสียสัญชาติแล้ว ดังนั้นปัญหาต่อไปที่จะต้องพิจารณาก็คือเด็กหญิง เตียดได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดหรือไม่? บุคคลที่จะได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดในขณะที่พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ก็คือบุคคลที่มีข้อเท็จจริง3ประการดังต่อไปนี้ ในประการแรกมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดน ในประการที่สองมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนเว้นแต่จะมีบิดาและมารดาเป็นคนต่างด้าวถ้าในขณะที่เกิดบิดาหรือมารดาเป็น (1)หัวหน้าคณะผู้แทนทางฑูตหรือเจ้าหน้าที่ในคณะผู้แทนทางฑูต (2)หัวหน้าคณะผู้แทนทางกงสุลหรือเจ้าหน้าที่ในคณะผู้แทนทางกงสุล (3)พนักงานหรือผู้เชี่ยวชาญขององค์การระหว่างประเทศ (4)คนในครอบครัวซึ่งเป็นญาติอยู่ในความอุปการะหรือคนใช้ซึ่งเดินทางมาจากต่างประเทศมาอยู่กับบุคคลใน(1)(2)หรือ(3) ในประการที่สามข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนเว้นแต่จะมีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรหรือในขณะที่ไม่ปรากฏมีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายมารดาเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร จากหลักกฎหมายดังกล่าวจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดเกิดในประเทศไทยจึงมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ในขณะเดียวกันทั้งนาง แบ๋และนายคินมิใช่คนต่างด้าวที่มีสถานภาพพิเศษตามกฎหมายระหว่างประเทศจึงไม่ตกอยู่ภายใต้ข้อยกเว้นของการได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508 และในส่วนที่เกี่ยวกับประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดไม่ตกอยู่ภายใต้ข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แม้ว่าจะมีมารดาที่ตกอยู่ภายใต้ข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ทั้งนี้เพราะบุคคลที่ถูกถอนสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีสถานะเป็น"คนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย"มิใช่"คนต่างด้าวที่เข้าเมืองมา"ดังนั้นเด็กหญิงเตียดจึงมิใช่บุตรของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แต่เป็นบุตรของคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยจึงได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ก่อนการแก้ไขโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เพราะไม่ตกอยู่ทั้งภายใต้มาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508และข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 แต่ปัญหาต่อมาที่จะต้องพิจารณาก็คือเด็กหญิง เตียดเสียสัญชาติไทยโดยการเกิดที่ได้รับมาแล้วโดยผลของมาตรา11วรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535หรือไม่? จะเห็นว่าบุคคลที่มีข้อเท็จจริง2ประการดังต่อไปนี้จะเสียสัญชาติไทยโดยผลของมาตรา11วรรคที่1กล่าวคือ ในประการแรกบุคคลนั้นเกิดก่อนวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลกล่าวคือวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535 ในประการที่สองบุคคลนั้นมีข้อเท็จจริงในขณะที่เกิด3ประการตามข้อกำหนดของมาตรา7ทวิวรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ดังต่อไปนี้ 1.เกิดในประเทศไทย 2.มีบิดาและมารดาเป็นต่างด้าวไม่ว่าจะจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ 3.ในขณะที่เกิดบิดาตามกฎหมายหรือมารดาซึ่งมิได้มีการสมรสกับมารดาหรือมารดาของผู้นั้นเป็นคนต่างด้าวเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร จะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดเกิดก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535แต่ในส่วนที่เกี่ยวกับมาตรา7ทวิวรรคที่1นั้นจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดมีบิดาเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร ในส่วนมารดานั้นจะเห็นว่ามีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยตั้งแต่วันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515จนถึงวันที่25กุมภาพันธ์พ.ศ.2535เพราะนาง แบ๋ตกอยู่ภายใต้มาตรา11วรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535อันทำให้ตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่3ซึ่งกำหนด"ให้ถือว่า"ผู้เกิดในราชอาณาจักรโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองปัญหาที่เกิดขึ้นก็คือนาง แบ๋มารดาของเด็กหญิง เตียดจึงมีสถานภาพเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรตั้งแต่เมื่อใด? เมื่อพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลในวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ดังนั้นเมื่อนาง แบ๋มารดาของเด็กหญิง เตียดตกเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรโดยผลของกฎหมายนี้นาง แบ๋จึงเสียสถานภาพของ"คนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย"และได้สถานภาพของ"คนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวร"ในวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลนั้นเองกล่าวคือวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จึงเป็นที่ชัดเจนว่าในขณะที่เด็กหญิง เตียดเกิดนาง แบ๋ยังมีสถานภาพเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย ปัญหาที่เหลือจะต้องพิจารณาก็คือเมื่อในขณะที่เกิดเด็กหญิงเตียดมีบิดาตามข้อเท็จจริงซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรและมารดาซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยเด็กหญิง เตียดจะตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่1อันทำให้เสียสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดที่มีหรือไม่? จึงเป็นที่น่าเสียใจที่ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ไม่มีโอกาสตอบปัญหานี้และแสดงหลักกฎหมายสัญชาติในเรื่องนี้อย่างชัดเจนเพราะได้ยกฟ้องของโจทก์เนื่องจากเห็นว่าจำเลยมิได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ไปเสียก่อน ศาลฎีกาได้เคยพิจารณาคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยมาแล้วในคำพิพากษาศาลฎีกาที่2901/2535และคำพิพากษาศาลฎีกาที่2221/2538โดยศาลฎีกาในทั้ง2คำพิพากษาเห็นว่าบุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาและมารดาที่เป็นคนต่างด้าวย่อมตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่1หากบิดานั้นเข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรทั้งนี้โดยไม่ต้องมาคำนึงถึงสถานภาพของมารดาต่างด้าวว่าเป็นเช่นใดการที่มารดาเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2221/2538)ไม่อาจช่วยให้บุคคลดังกล่าวหลุดพ้นจากมาตรา7ทวิวรรคที่1 ในเมื่อศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538พิพากษากลับคำพิพากษาของศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์จึงหมายความว่าศาลนี้ปฏิเสธที่จะยืนยันสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยแต่ดังที่ตั้งข้อสังเกตมาแล้วว่าศาลฎีกาให้เหตุผลในการปฏิเสธที่จะยืนยันสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียด เพราะศาลฎีกาเห็นว่า"คดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"ดังนั้นจึงเป็นที่น่าเสียดายที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ไม่ได้ทำให้แนวคำพิพากษาในเรื่องสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยปรากฏว่าชัดเจนขึ้นทั้งที่โอกาสมาถึงอีกครั้งหนึ่งแล้ว (ข)การโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทย ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2535ได้แสดงเหตุผลในเรื่องอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยเอาไว้ด้วยศาลฎีกาได้วางแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้มาแล้วในหลายคำพิพากษาซึ่งมีความเป็นเอกภาพในเรื่องของหลักเกณฑ์แต่ยังมีความขัดแย้งระหว่างกันอยู่บ้างในขั้นตอนการปรับหลักเกณฑ์ต่อข้อเท็จจริงจึงน่าจะมาทำหมายเหตุในเรื่องนี้ด้วย โดยข้อกำหนดของกฎหมายคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยจะขึ้นสู่ศาลได้ก็ต่อเมื่อมีการโต้แย้งสิทธิใน2ลักษณะดังต่อไปนี้อย่างใดอย่างหนึ่งกล่าวคือ ในลักษณะแรกศาลจะรับคำร้องหรือคำฟ้องนั้นได้หากมีข้อเท็จจริงต้องตามบทบัญญัติของมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522ซึ่งกำหนดว่า "เพื่อประโยชน์แห่งพระราชบัญญัตินี้ผู้ใดอ้างว่าเป็นคนมีสัญชาติไทยถ้าไม่ปรากฏหลักฐานอันเพียงพอที่พนักงานเจ้าหน้าที่จะเชื่อถือได้ว่าเป็นคนมีสัญชาติไทยให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้นั้นเป็นคนต่างด้าวจนกว่าผู้นั้นจะพิสูจน์ได้ว่าตนมีสัญชาติไทย การพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งให้ยื่นคำขอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามแบบและเสียค่าธรรมเนียมตามที่กำหนดในกฎกระทรวงหากผู้นั้นไม่พอใจคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่จะร้องขอต่อศาลให้พิจารณาก็ได้ ในกรณีที่มีการร้องขอต่อศาลเมื่อได้รับคำร้องขอแล้วให้ศาลแจ้งต่อพนักงานอัยการพนักงานอัยการมีสิทธิที่จะโต้แย้งคัดค้านได้" ดังนั้นจะเห็นว่าข้อเท็จจริงที่ทำให้เกิดสิทธิที่จะขอพิสูจน์สัญชาติไทยต่อศาลตามมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522นี้เกิดเมื่อมีองค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงครบตามข้อกำหนดของมาตรา57เท่านั้น(คำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522,3078/2522,3623/2524,2557/2527,4316/2528และ1091/2529) ในลักษณะที่สองของสิทธิที่จะนำคดีสัญชาติไทยขึ้นสู่ศาลไทยก็คือกรณีที่บุคคลถูกโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยที่ปรากฏในกฎหมายอื่นๆ(กล่าวคือกรณีที่ไม่เกี่ยวกับสิทธิในการเข้าเมืองไทยของผู้มีสัญชาติไทยตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง)การนำคดีขึ้นสู่ศาลอันเนื่องมาจากการถูกโต้แย้งสิทธิอื่นๆนี้ย่อมต้องอาศัยกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งที่มีสถานะเป็นบทกฎหมายทั่วไปดังนั้นในกรณีนี้จึงต้องอาศัยบทบัญญัติของมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งซึ่งกำหนดว่า"เมื่อมีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลใดตามกฎหมายแพ่งหรือบุคคลใดจะต้องใช้สิทธิทางศาลบุคคลนั้นชอบที่จะเสนอคดีของตนต่อศาลส่วนแพ่งที่มีเขตอำนาจได้ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายแพ่งและประมวลกฎหมายนี้" แม้สิทธิในสัญชาติไทยจะไม่ใช่สิทธิตามกฎหมายแพ่งโดยแท้แต่ในสภาวการณ์ที่ประเทศไทยยังไม่มีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและศาลปกครองเมื่อมีคดีปกครองขึ้นก็จะต้องนำคดีขึ้นสู่ศาลแพ่งและใช้กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งในการพิจารณาคดีปกครองดังนั้นเมื่อบุคคลถูกโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยและบุคคลไม่อาจใช้สิทธิพิสูจน์สัญชาติไทยตามมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522บุคคลก็จะต้องพิสูจน์ให้ศาลปรากฏว่าได้มีการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยของตนเกิดขึ้นแล้ว ในปัจจุบันข้อพิพาทที่มาสู่ศาลโดยอ้างสิทธิที่จะเข้าสู่ศาลตามมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมักจะเกิดจากกรณีที่บุคคลถูกเจ้าหน้าที่ของรัฐอ้างประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มาโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่4316/2538และ1091/2529) ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาในหลายโอกาสด้วยกันในเรื่องการนำคดีสัญชาติไทยโดยอาศัยสิทธิตามมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538เป็นคำพิพากษาศาลฎีกาอีกฉบับหนึ่งที่ได้ทำให้หลักกฎหมายวิธีพิจารณาความในคดีสัญชาติในแนวคำพิพากษาศาลฎีกาบรรทัดฐานชัดเจนขึ้นโดยเฉพาะในปัญหาที่ว่าลำพังแต่ประกาศของฝ่ายปกครองที่มีลักษณะทั่วไปถือเป็นการโต้แย้งสิทธิหรือไม่ ในประการแรกเป็นที่ยอมรับทั้งในทางวิชาการและทางปฏิบัติของศาลว่าสิทธิในสัญชาติไทยที่ถูกโต้แย้งจะต้องเป็นสิทธิที่มีกฎหมายรับรองแก่บุคคลนั่นก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติฉบับต่างๆที่ประเทศไทยเคยใช้และใช้อยู่ในปัจจุบันนั่นเองดังนั้นเมื่อบุคคลอ้างสิทธิในสัญชาติจากการเป็นบุตรบุญธรรมของคนไทยศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522จึงชี้ว่าการโต้แย้งสิทธิดังกล่าวไม่ก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลได้เพราะพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ไม่มีบทบัญญัติให้ใช้สิทธิทางศาลในกรณีเช่นนี้จึงไม่อาจฟ้องขอให้ศาลแสดงว่าตนได้สัญชาติไทยอันเนื่องจากข้อเท็จจริงดังกล่าวมิได้ และโดยหลักที่ยอมรับกันโดยทั่วไปการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยจะเกิดก็ต่อเมื่อการกระทำนั้นได้กระทบต่อสิทธิในสัญชาติอย่างชัดเจนดังจะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522ชี้ว่าการแสดงความคิดเห็นของเจ้าหน้าที่ไม่อาจก่อให้เกิดการโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลได้ ปัญหาความชัดเจนของการกระทำของฝ่ายปกครองที่กระทบสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลขึ้นสู่ศาลมากขึ้นภายหลังจากที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ลงวันที่13ธันวาคมพ.ศ.2515มีผลเนื่องจากฝ่ายปกครองมีความจำเป็นต้องมีประกาศและคำสั่งตลอดจนการกระทำในทางปกครองที่เกี่ยวกับการปฏิบัติการตามกฎหมายนี้เป็นจำนวนมากศาลฎีกาจึงต้องมีคำพิพากษาในหลายโอกาสเพื่อวินิจฉัยว่าการกระทำของฝ่ายปกครองมีผลเป็นการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติของเอกชนอันก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลหรือไม่? ขอให้สังเกตว่าคำตอบของศาลฎีกาในเรื่องนี้เป็นคำตอบที่ให้ขอบเขตของแนวความคิดของกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งกล่าวคือศาลฎีกาเห็นว่าการกระทำของฝ่ายปกครองที่มีลักษณะทั่วไปไม่อาจมีผลกระทบต่อสิทธิในสัญชาติไทยของเอกชนได้เพราะการกระทำนั้นมิได้มุ่งที่จะทำให้เอกชนโดยเฉพาะเจาะจงเสียสิทธิในสัญชาติไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533,5185/2533และ2989/2535)เว้นแต่ว่าจะมีการกระทำอื่นของฝ่ายปกครองมาทำให้เกิดผลกระทบต่อสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลโดยเฉพาะเจาะจง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3248/2524,3740/2529และ1450/2536)การโต้แย้งสิทธิของเอกชนอันทำให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลก็อาจเกิดขึ้นได้ส่วนการกระทำของฝ่ายปกครองมุ่งที่จะทำให้เอกชนโดยเฉพาะเจาะจงเสียสิทธิในสัญชาติไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3449/2525,822/2529,3749/2529,4176/2529,1223/2530,2318-2319/2530,2228-2229/2531,2932/2532,2935/2532,3860/2533และ6069/2534)ย่อมเป็นการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติของเอกชนอย่างแน่นอนเอกชนจึงมีอำนาจที่จะฟ้องฝ่ายปกครองเจ้าของการกระทำเป็นจำเลยได้ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538การกระทำของฝ่ายปกครองที่ถูกยกขึ้นมาพิจารณาว่ามีผลโต้แย้งสิทธิของเอกชนหรือไม่ก็คือประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานีที่ให้คนญวนอพยพมายื่นขอทำหลักฐานทางทะเบียนศาลฎีกาในคดีจึงต้องชี้ว่าการที่ได้มีการจดแจ้งชื่อเด็กหญิง เตียดเหงียนโจทก์ในทะเบียนญวนอพยพเพราะตาของโจทก์ได้ไปแจ้งชื่อโจทก์ต่อนายทะเบียนญวนอพยพตามประกาศดังกล่าวจะถือได้หรือไม่ว่าฝ่ายปกครองที่ออกคำสั่งและปฏิบัติการตามคำสั่งได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้ว? คำพิพากษาศาลฎีกาที่ได้เริ่มต้นวางหลักในเรื่องนี้ก็คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533ในคดีนี้แม้จะปรากฏต่อศาลว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมประกาศให้คนญวนอพยพในเขตจังหวัดนครพนมที่มีอายุครบ12ปีขึ้นไปและผู้ที่มีบัตรประจำตัวญวนอพยพอยู่แล้วไปทำบัตรหรือเปลี่ยนบัตรที่ครบอายุ2ปีและแม้จะปรากฏต่อศาลอีกว่านาย เกี่ยวงเหงี่ยนวันกับพวกซึ่งเกิดในประเทศไทยจากมารดาไทยและบิดาตามข้อเท็จจริงที่เป็นต่างด้าวได้ไปทำบัตรหรือเปลี่ยนบัตรตามประกาศดังกล่าวแต่ไม่ปรากฏต่อศาลว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมได้มีคำสั่งถอนสัญชาติไทยของนาย เกี่ยงเหงี่ยนวันกับพวกแต่ประการใดศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533จึงเห็นว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมจำเลยมิได้โต้แย้งสิทธิของนาย เกี่ยง เหงี่ยนวันกับพวกศาลฎีกานี้ได้อธิบายอย่างชัดเจนว่าเนื่องจากประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมมีลักษณะเป็นประกาศทั่วไปเมื่อโจทก์ไปเปลี่ยนหรือทำบัตรประจำตัวญวนอพยพตามประกาศจึงถือว่าการที่ฝ่ายปกครองออกบัตรประจำตัวญวนอพยพแก่โจทก์ก็เพราะเอกชนร้องขอทำบัตรประจำตัวญวนอพยพเองกล่าวคือเป็นความสมัครใจของเอกชนผู้เป็นโจทก์เองที่จะถือบัตรประจำตัวญวนอพยพศาลฎีกาในคดีนี้จึงไม่เห็นว่าเอกชนโจทก์มีอำนาจฟ้องฝ่ายปกครองจำเลย แนวคำตัดสินของศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533ได้รับการยืนยันโดยศาลฎีกาในหลายคำพิพากษาศาลฎีกาต่อมากล่าวคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่5185/2533และ2989/2535และท้ายที่สุดโดยศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538นี้ด้วย ขอให้สังเกตข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่5185/2533ว่าแม้นาย วีระโฮและพวกซึ่งเกิดในประเทศไทยจากมารดาไทยและบิดาต่างด้าวที่มีสถานะเป็นญวนอพยพจะกล่าวอ้างต่อศาลว่าตนได้บอกกล่าวให้นายทะเบียนญวนอพยพจำเลยถอนชื่อตนและพวกออกจากทะเบียนอพยพแล้วแต่จำเลยยังยืนยันว่าโจทก์ทั้งหมดเป็นคนญวนอพยพแต่เนื่องจากไม่มีพยานหลักฐานอื่นซึ่งแสดงว่านาย วีระโฮ และพวกได้ไปแจ้งสำนักงานกิจการญวนอพยพจังหวัดอุบลราชธานีเพื่อขอให้ถอนชื่อโจทก์ทั้งหมดออกจากทะเบียนบ้านญวนอพยพจริงศาลจึงเชื่อว่าโจทก์ขอทำบัตรประจำตัวญวนอพยพด้วยความสมัครใจคดีจึงยังฟังไม่ได้ว่านายทะเบียนญวนอพยพจำเลยได้โต้แย้งสิทธิเรื่องสัญชาติของโจทก์ทั้งหมดแล้วจึงอาจสรุปได้ว่าการกล่าวอ้างว่าฝ่ายปกครองมีการกระทำที่เป็นคำพิพากษา: โจทก์ ฟ้อง ว่า นาง ทิว เหงียน เป็น ผู้ปกครอง ของ โจทก์ ตาม คำสั่งศาล นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋เหงียน มารดา โจทก์ เป็น บุตร ของ นาย เอนกหรือคินหรืออูเหงียน กับนางทิว เหงียน บุคคล ทั้ง สอง เป็น คนต่างด้าว ที่ เข้า มา ใน ราชอาณาจักรไทย โดย ไม่ชอบด้วยกฎหมายว่าด้วย คนเข้าเมือง มารดา โจทก์ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย มี สัญชาติ ไทยต่อมา ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย จึง เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทย จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกันกล่าวอ้าง ว่า โจทก์ เป็น คนต่างด้าว ประเภท ญวน อพยพ และ เพิ่ม ชื่อ ของโจทก์ ลง ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ การกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม ดังกล่าวเป็น การ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ขอให้ พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มีสัญชาติ ไทย ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้านญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ให้การ ว่า ไม่ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์เพราะ จำเลย ทั้ง สาม ไม่มี อำนาจ ให้ สัญชาติ แก่ บุคคล ใด โจทก์ จะ มีสัญชาติ ใด ก็ โดย ผล ของ กฎหมาย โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง โจทก์ มิใช่บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน ทั้ง โจทก์ และ นางสาว แบ๋ หรือ นาง แบ๋เหงียน มิได้ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย อย่างไร ก็ ตามหาก ฟัง ว่า โจทก์ เป็น บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงี่ยน และ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย แต่ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน เป็น คนต่างด้าว ตาม ประกาศ คณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์ เกิด หลัง ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับ ดังกล่าว ใช้ บังคับ แล้ว โจทก์ จึง ไม่ได้ สัญชาติ ไทย ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทยให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ปัญหา ข้อ แรก ว่า จำเลย ทั้ง สาม โต้แย้งสิทธิ ของ โจทก์ หรือไม่ โจทก์ มี นาย คิน เหงียน เป็น พยาน เบิกความ ว่า พยาน เป็น ตา ของ โจทก์ เมื่อ โจทก์ อายุ เพียง 3 เดือน พยาน เป็นผู้ ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ที่ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ตาม คำสั่ง ของหัวหน้า สำนักงาน โดย อ้างว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ เห็นว่า นาย คิน เบิกความ ลอย ๆ ไม่มี เหตุ ให้ ฟังได้ ว่า นาย คิน จำเป็น ต้อง ทำ ตาม คำสั่ง ของ หัวหน้า สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ เพราะ เหตุใด หรือ หาก ไม่ทำตาม คำสั่ง นั้น จะ มีผล เสียหาย ต่อ นาย คิน หรือ โจทก์ อย่างไร กลับ ฟัง ได้ จาก คำเบิกความ ของ พันตำรวจเอก เติมศักดิ์ ช้างแก้ว พยาน จำเลย ว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด ได้ มี ประกาศ ให้ คนญวน อพยพ และ บุตร หลาน ไป จัดทำทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ส่วน เหตุ ที่ ให้ จัดทำ เช่นนั้น ก็ เพื่อ ต้องการทราบ จำนวน ครอบครัว ของ คนญวน อพยพ ว่า มี เท่าใด เมื่อ มี ผู้ มา แจ้ง ว่าเป็น คนญวน อพยพ หาก เชื่อ ว่า เป็น คนญวน อพยพ ก็ จะ จัดทำ ประวัติ และทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ไว้ น่าเชื่อ ว่า นาย คิน ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ต่อ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ด้วย ความสมัครใจ โดย เข้าใจ ว่า โจทก์ เป็นคนญวน อพยพ มิใช่ ถูก บังคับ ให้ ไป แจ้ง ส่วน ที่ ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศ ให้ คนญวน อพยพ ไป จัดทำ ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ น่า จะ เป็นการ ประกาศ ที่ มี ลักษณะ เป็น ประกาศ ทั่ว ๆ ไป มิใช่ คำสั่ง เฉพาะ เจาะจงบังคับ ให้ นาย คิน ซึ่ง เป็น ตา ของ โจทก์ หรือ โจทก์ ต้อง ไป ทำ ตาม ประกาศ ดังกล่าว เหตุ ที่ มี ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ เนื่องจากนาย คิน ไป แจ้ง ต่อ จำเลย ที่ 3 ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ โดย นาย คิน เข้าใจ เอา เอง ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ มิใช่ เกิดจาก การกระทำ ของจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน เพิ่ม ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ โดย พลการนอกจาก นั้น ข้อเท็จจริง ก็ ไม่ปรากฏ ว่า โจทก์ หรือ ผู้ปกครอง ของ โจทก์เคย โต้แย้ง ต่อ จำเลย ทั้ง สาม ว่า โจทก์ ไม่ใช่ คนญวน อพยพ คดี ยัง ฟัง ไม่ได้ว่า จำเลย ทั้ง สาม ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง "พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4923/2538เด็ก หญิง เตียดหรือเตี๋ยด เหงียน ผู้แทนโดยชอบธรรมโจทก์ปลัดกระทรวงมหาดไทย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.สัญชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2496 , ค.ตาของโจทก์แจ้งการเกิดของโจทก์ต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพด้วยความสมัครใจมิได้ถูกบังคับให้ไปแจ้งการที่ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศให้คนญวนอพยพไปแจ้งต่อสำนักงานกิจการญวนอพยพนั้นก็น่าจะเป็นประกาศที่มีลักษณะเป็นการประกาศทั่วๆไปไม่ใช่คำสั่งเฉพาะเจาะจงบังคับให้ ค.หรือโจทก์ต้องกระทำตามประกาศดังกล่าวเหตุที่มีชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพก็เนื่องจาก ค.ไปแจ้งต่อจำเลยที่3ว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพโดย ค.เข้าใจเอาเองว่าโจทก์เป็นคนญวนอพยพมิใช่เกิดจากการกระทำของจำเลยทั้งสามที่เพิ่มชื่อโจทก์ในทะเบียนบ้านญวนอพยพโดยพลการทั้งโจทก์หรือผู้ปกครองของโจทก์ก็ไม่เคยโต้แย้งต่อจำเลยทั้งสามว่าโจทก์ไม่ใช่คนญวนอพยพคดียังฟังไม่ได้ว่าจำเลยทั้งสามโต้แย้งสิทธิของโจทก์โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องโจทก์ ฟ้อง ว่า นาง ทิว เหงียน เป็น ผู้ปกครอง ของ โจทก์ ตาม คำสั่งศาล นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋เหงียน มารดา โจทก์ เป็น บุตร ของ นาย เอนกหรือคินหรืออูเหงียน กับนางทิว เหงียน บุคคล ทั้ง สอง เป็น คนต่างด้าว ที่ เข้า มา ใน ราชอาณาจักรไทย โดย ไม่ชอบด้วยกฎหมายว่าด้วย คนเข้าเมือง มารดา โจทก์ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย มี สัญชาติ ไทยต่อมา ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย จึง เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทย จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกันกล่าวอ้าง ว่า โจทก์ เป็น คนต่างด้าว ประเภท ญวน อพยพ และ เพิ่ม ชื่อ ของโจทก์ ลง ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ การกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม ดังกล่าวเป็น การ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ขอให้ พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มีสัญชาติ ไทย ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้านญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ให้การ ว่า ไม่ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์เพราะ จำเลย ทั้ง สาม ไม่มี อำนาจ ให้ สัญชาติ แก่ บุคคล ใด โจทก์ จะ มีสัญชาติ ใด ก็ โดย ผล ของ กฎหมาย โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง โจทก์ มิใช่บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน ทั้ง โจทก์ และ นางสาว แบ๋ หรือ นาง แบ๋เหงียน มิได้ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย อย่างไร ก็ ตามหาก ฟัง ว่า โจทก์ เป็น บุตร ของ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงี่ยน และ เกิด ใน ราชอาณาจักรไทย แต่ นางสาว แบ๋หรือนางแบ๋ เหงียน เป็น คนต่างด้าว ตาม ประกาศ คณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 โจทก์ เกิด หลัง ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับ ดังกล่าว ใช้ บังคับ แล้ว โจทก์ จึง ไม่ได้ สัญชาติ ไทย ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ว่า โจทก์ เป็น ผู้ มี สัญชาติ ไทยให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ถอน ชื่อ โจทก์ ออกจาก ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพจำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ปัญหา ข้อ แรก ว่า จำเลย ทั้ง สาม โต้แย้งสิทธิ ของ โจทก์ หรือไม่ โจทก์ มี นาย คิน เหงียน เป็น พยาน เบิกความ ว่า พยาน เป็น ตา ของ โจทก์ เมื่อ โจทก์ อายุ เพียง 3 เดือน พยาน เป็นผู้ ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ที่ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ตาม คำสั่ง ของหัวหน้า สำนักงาน โดย อ้างว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ เห็นว่า นาย คิน เบิกความ ลอย ๆ ไม่มี เหตุ ให้ ฟังได้ ว่า นาย คิน จำเป็น ต้อง ทำ ตาม คำสั่ง ของ หัวหน้า สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ เพราะ เหตุใด หรือ หาก ไม่ทำตาม คำสั่ง นั้น จะ มีผล เสียหาย ต่อ นาย คิน หรือ โจทก์ อย่างไร กลับ ฟัง ได้ จาก คำเบิกความ ของ พันตำรวจเอก เติมศักดิ์ ช้างแก้ว พยาน จำเลย ว่า ผู้ว่าราชการจังหวัด ได้ มี ประกาศ ให้ คนญวน อพยพ และ บุตร หลาน ไป จัดทำทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ส่วน เหตุ ที่ ให้ จัดทำ เช่นนั้น ก็ เพื่อ ต้องการทราบ จำนวน ครอบครัว ของ คนญวน อพยพ ว่า มี เท่าใด เมื่อ มี ผู้ มา แจ้ง ว่าเป็น คนญวน อพยพ หาก เชื่อ ว่า เป็น คนญวน อพยพ ก็ จะ จัดทำ ประวัติ และทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ไว้ น่าเชื่อ ว่า นาย คิน ไป แจ้ง การ เกิด ของ โจทก์ ต่อ สำนักงาน กิจการ ญวน อพยพ ด้วย ความสมัครใจ โดย เข้าใจ ว่า โจทก์ เป็นคนญวน อพยพ มิใช่ ถูก บังคับ ให้ ไป แจ้ง ส่วน ที่ ผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศ ให้ คนญวน อพยพ ไป จัดทำ ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ น่า จะ เป็นการ ประกาศ ที่ มี ลักษณะ เป็น ประกาศ ทั่ว ๆ ไป มิใช่ คำสั่ง เฉพาะ เจาะจงบังคับ ให้ นาย คิน ซึ่ง เป็น ตา ของ โจทก์ หรือ โจทก์ ต้อง ไป ทำ ตาม ประกาศ ดังกล่าว เหตุ ที่ มี ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ ก็ เนื่องจากนาย คิน ไป แจ้ง ต่อ จำเลย ที่ 3 ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ โดย นาย คิน เข้าใจ เอา เอง ว่า โจทก์ เป็น คนญวน อพยพ มิใช่ เกิดจาก การกระทำ ของจำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน เพิ่ม ชื่อ โจทก์ ใน ทะเบียนบ้าน ญวน อพยพ โดย พลการนอกจาก นั้น ข้อเท็จจริง ก็ ไม่ปรากฏ ว่า โจทก์ หรือ ผู้ปกครอง ของ โจทก์เคย โต้แย้ง ต่อ จำเลย ทั้ง สาม ว่า โจทก์ ไม่ใช่ คนญวน อพยพ คดี ยัง ฟัง ไม่ได้ว่า จำเลย ทั้ง สาม ได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง "พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์(จเร อำนวยวัฒนา-อุดม มั่งมีดี-อรุณ น้าประเสริฐ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุควรจะต้องทำหมายเหตุ2ประการในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538กล่าวคือปัญหาการกำหนดสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยประการหนึ่งและการโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยอีกประการหนึ่ง (ก)ปัญหาการกำหนดสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย เป็นอีกครั้งหนึ่งที่ศาลฎีกาได้มีโอกาสพิจารณาคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุตรที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ของผู้ที่ถูกถอนสัญชาติไทยโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าศาลฎีกาได้ยกฟ้องไปโดยมิได้ใช้โอกาสชี้ประเด็นที่ตกค้างอยู่เกี่ยวกับผลของมาตรา11แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535และมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ต่อบุคคลดังกล่าว มีข้อสังเกตและความสงสัยหลายประการที่ใคร่จะทำหมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ในประการแรกขอให้สังเกตว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ได้ยกฟ้องของโจทก์โดยกล่าวว่า"ที่ศาลอุทธรณ์ภาค1วินิจฉัยว่าจำเลยทั้งสามโต้แย้งสิทธิของโจทก์ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยฎีกาของจำเลยทั้งสามฟังขึ้นคดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลง"จึงก่อให้เกิดข้อสงสัยว่าศาลฎีกามีความหมายเช่นใดในการยืนยันเช่นนั้น?เป็นที่น่าสงสัยว่าถ้อยความว่า"ไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"หมายถึงความเห็นของศาลฎีกาในเรื่องสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียดผู้เป็นโจทก์ด้วยหรือไม่? การตีความที่เป็นไปได้ในประการแรกก็คือถ้อยคำเช่นนั้นอาจหมายความว่า"ถึงแม้ว่าศาลฎีกาจะวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกก็ไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไปเพราะการโต้แย้งสิทธิของโจทก์ก็ไม่เกิดอยู่ดีจึงมาฟ้ององค์กรของรัฐผู้รับจดแจ้งชื่อของโจทก์ลงในทะเบียนญวนอพยพมิได้เพราะไม่ต้องตามข้อกำหนดของบทบัญญัติมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งศาลจึงรับฟ้องมิได้ศาลฎีกาในคดีนี้มิได้ชี้ลงไปว่าโจทก์มีสัญชาติไทยหรือไม่?กรณียังไม่เป็นที่ยุติว่าเด็กหญิง เตียดตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538มีสัญชาติไทยหรือไม่? แต่อย่างไรก็ตามการตีความคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ในแง่มุมที่สองก็เป็นได้กล่าวคือนอกจากศาลจะเห็นว่าจำเลยไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์เพราะไม่ได้จดแจ้งชื่อโจทก์ลงในทะเบียนญวนอพยพโดยพลการแล้วศาลยังอาจเห็นด้วยกับฎีกาของจำเลยที่ว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทยด้วยดังนั้นถึงแม้ศาลจะไม่ยกฟ้องเพราะกรณีไม่ต้องตามข้อกำหนดของบทบัญญัติมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งแล้วศาลก็ยังจะต้องยกฟ้องเพราะศาลเห็นว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทยอยู่ดี ในกรณีที่ศาลฎีกามีแนวความคิดในแนวทางแรกก็ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องย้ำว่า"คดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"แต่ในกรณีที่ศาลฎีกามีแนวความคิดในแนวทางที่สองศาลฎีกาก็ควรจะอธิบายว่าทำไมศาลฎีกาจึงชี้ว่าโจทก์ไม่มีสัญชาติไทย แม้ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538จะไม่ได้วินิจฉัยประเด็นเกี่ยวกับสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียด แต่หากเราประสงค์จะติดตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ก็น่าจะนำประเด็นนี้มาหมายเหตุเอาไว้ท้ายคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ด้วย จะเห็นว่านอกจากข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538จะเป็นเรื่องของบุคคลที่นอกจากจะเกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535แล้วยังเป็นเรื่องของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยหลังวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515อีกด้วยดังนั้นสัญชาติไทยของบุคคลดังกล่าวจึงไม่เพียงจะตกอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เท่านั้นยังตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337อีกด้วย ในประการแรกเราจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เนื่องจากบุคคลดังกล่าวเกิดในพ.ศ.2518กฎหมายที่มีผลกำหนดสัญชาติไทยโดยการเกิดของบุคคลนี้จึงได้แก่พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 เมื่อปรากฏข้อเท็จจริงอย่างชัดเจนว่าเด็กหญิง เตียดเป็นบุตรของนาย เตี๋ยนเหงียน ซึ่งมีสถานะเป็นญวนอพยพในประเทศไทยเด็กหญิง เตียดจึงไม่อาจมีสัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากบิดาเพราะบิดาเป็นต่างด้าวดังนั้นโอกาสที่เด็กหญิง เตียดอาจมีสัญชาติไทยได้ก็คือโดยหลักสืบสายโลหิตจากมารดาหรือโดยหลักดินแดนเท่านั้น ปัญหาต่อไปที่จะต้องพิจารณาก็คือมารดาของเด็กหญิง เตียดมีสัญชาติไทยหรือไม่?จะเห็นว่าเมื่อนาง แบ๋เหงียนที่เกิดในประเทศไทยในปีพ.ศ.2500จากนาย คินเหงียนและนาง ทิวเหงียนซึ่งมีสถานะเป็นญวนอพยพในประเทศไทยขอให้สังเกตว่าการพิสูจน์ได้เพียงว่านาง แบ๋เกิดในพ.ศ.2500ทำให้เกิดปัญหาในการกำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ เพราะหากนาง แบ๋เกิดก่อนวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500กฎหมายที่กำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496แต่ถ้าหากนาง แบ๋เกิดหลังวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500กฎหมายที่กำหนดสัญชาติโดยการเกิดของนาง แบ๋ก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499ซึ่งกฎหมายทั้งสองฉบับจะส่งผลแก่นาง แบ๋ในลักษณะที่ต่างกัน หากนาง แบ๋เกิดก่อนวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะไม่มีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดเพราะกฎหมายสัญชาติที่มีผลในขณะที่นาง แบ๋เกิดกล่าวคือมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496ไม่รับรองให้บุตรที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาและมารดาต่างด้าวได้สัญชาติไทยโดยการเกิดแต่อย่างไรก็ตามต่อมามาตรา4แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499กำหนดให้"บุคคลซึ่งเกิดในราชอาณาจักรไทยโดยมารดามิใช่คนไทยในระหว่างใช้พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2496ย่อมได้สัญชาติไทย"ดังนั้นนาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยภายหลังการเกิดในวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499มีผลกล่าวคือในวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500เป็นต้นมา แต่หากนาง แบ๋เกิดหลังวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499 แต่อย่างไรก็ตามไม่ว่านาง แบ๋จะมีสัญชาติไทยตั้งแต่เกิดหรือภายหลังการเกิดในวันที่13กุมภาพันธ์พ.ศ.2500นาง แบ๋ก็จะมีสัญชาติไทยอยู่จนถึงวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515เท่านั้นเพราะนาง แบ๋มีข้อเท็จจริงในขณะที่เกิดต้องตามข้อกำหนดของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กล่าวคือ ในประการแรกประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่เกิดในประเทศไทยซึ่งก็ปรากฏว่านาง แบ๋เกิดในประเทศไทยนาง แบ๋จึงตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการแรกตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 ในประการที่สองประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่เป็นต่างด้าวหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าวในขณะที่เกิดแม้จะไม่ปรากฎว่าบิดาและมารดาของนาง แบ๋จดทะเบียนสมรสกันหรือไม่?ก็อาจสรุปได้ว่านาง แบ๋ย่อมตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการที่สองตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เพราะหากนาย คินเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายนาย คินก็มีสถานะเป็นต่างด้าวหรือหากนาย คินจะไม่มีสถานะเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายนาง ทิวาก็เป็นคนต่างด้าว ในประการที่สามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มุ่งใช้กับบุคคลที่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่เป็นต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรในประเด็นนี้จึงสรุปได้ว่านาง แบ๋ตกอยู่ภายใต้องค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงประการที่สามตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เพราะทั้งนาย คินและนาง ทิวก็มีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรทั้งนี้เนื่องจากบุคคลทั้งสองมีสถานะเป็นญวนอพยพกล่าวคือเป็นบุคคลที่เข้าเมืองไทยมาในลักษณะที่ผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแต่ได้รับการผ่อนผันให้พำนักอาศัยในประเทศไทยในลักษณะชั่วคราวโดยหลักสิทธิที่จะเข้าเมืองไทยนี้ก็จะสิ้นสุดเมื่อการผ่อนผันนั้นสิ้นสุดและบุคคลดังกล่าวก็จะต้องออกจากประเทศไทย จึงไม่เป็นข้อสงสัยว่านาง แบ๋ ซึ่งเป็นมารดาของเด็กหญิง เตียดเสียสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่3)พ.ศ.2499ในวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515โดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 จึงสรุปต่อไปได้ว่าเด็กหญิง เตียดจึงไม่มีโอกาสจะได้สัญชาติไทยโดยหลักสืบสายโลหิตจากมารดาเพราะเกิดในพ.ศ.2518ซึ่งนาง แบ๋ผู้เป็นมารดาได้เสียสัญชาติแล้ว ดังนั้นปัญหาต่อไปที่จะต้องพิจารณาก็คือเด็กหญิง เตียดได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดหรือไม่? บุคคลที่จะได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดในขณะที่พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ก็คือบุคคลที่มีข้อเท็จจริง3ประการดังต่อไปนี้ ในประการแรกมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดน ในประการที่สองมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนเว้นแต่จะมีบิดาและมารดาเป็นคนต่างด้าวถ้าในขณะที่เกิดบิดาหรือมารดาเป็น (1)หัวหน้าคณะผู้แทนทางฑูตหรือเจ้าหน้าที่ในคณะผู้แทนทางฑูต (2)หัวหน้าคณะผู้แทนทางกงสุลหรือเจ้าหน้าที่ในคณะผู้แทนทางกงสุล (3)พนักงานหรือผู้เชี่ยวชาญขององค์การระหว่างประเทศ (4)คนในครอบครัวซึ่งเป็นญาติอยู่ในความอุปการะหรือคนใช้ซึ่งเดินทางมาจากต่างประเทศมาอยู่กับบุคคลใน(1)(2)หรือ(3) ในประการที่สามข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337กำหนดให้บุคคลที่เกิดในประเทศไทยย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนเว้นแต่จะมีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรหรือในขณะที่ไม่ปรากฏมีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายมารดาเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร จากหลักกฎหมายดังกล่าวจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดเกิดในประเทศไทยจึงมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ในขณะเดียวกันทั้งนาง แบ๋และนายคินมิใช่คนต่างด้าวที่มีสถานภาพพิเศษตามกฎหมายระหว่างประเทศจึงไม่ตกอยู่ภายใต้ข้อยกเว้นของการได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508 และในส่วนที่เกี่ยวกับประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดไม่ตกอยู่ภายใต้ข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แม้ว่าจะมีมารดาที่ตกอยู่ภายใต้ข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ทั้งนี้เพราะบุคคลที่ถูกถอนสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีสถานะเป็น"คนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย"มิใช่"คนต่างด้าวที่เข้าเมืองมา"ดังนั้นเด็กหญิงเตียดจึงมิใช่บุตรของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337แต่เป็นบุตรของคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยจึงได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนตามมาตรา7(3)แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ก่อนการแก้ไขโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เพราะไม่ตกอยู่ทั้งภายใต้มาตรา8แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508และข้อ2แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337 แต่ปัญหาต่อมาที่จะต้องพิจารณาก็คือเด็กหญิง เตียดเสียสัญชาติไทยโดยการเกิดที่ได้รับมาแล้วโดยผลของมาตรา11วรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535หรือไม่? จะเห็นว่าบุคคลที่มีข้อเท็จจริง2ประการดังต่อไปนี้จะเสียสัญชาติไทยโดยผลของมาตรา11วรรคที่1กล่าวคือ ในประการแรกบุคคลนั้นเกิดก่อนวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลกล่าวคือวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535 ในประการที่สองบุคคลนั้นมีข้อเท็จจริงในขณะที่เกิด3ประการตามข้อกำหนดของมาตรา7ทวิวรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ดังต่อไปนี้ 1.เกิดในประเทศไทย 2.มีบิดาและมารดาเป็นต่างด้าวไม่ว่าจะจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ 3.ในขณะที่เกิดบิดาตามกฎหมายหรือมารดาซึ่งมิได้มีการสมรสกับมารดาหรือมารดาของผู้นั้นเป็นคนต่างด้าวเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร จะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดเกิดก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535แต่ในส่วนที่เกี่ยวกับมาตรา7ทวิวรรคที่1นั้นจะเห็นว่าเด็กหญิง เตียดมีบิดาเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร ในส่วนมารดานั้นจะเห็นว่ามีสถานะเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยตั้งแต่วันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515จนถึงวันที่25กุมภาพันธ์พ.ศ.2535เพราะนาง แบ๋ตกอยู่ภายใต้มาตรา11วรรคที่1แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535อันทำให้ตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่3ซึ่งกำหนด"ให้ถือว่า"ผู้เกิดในราชอาณาจักรโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองปัญหาที่เกิดขึ้นก็คือนาง แบ๋มารดาของเด็กหญิง เตียดจึงมีสถานภาพเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรตั้งแต่เมื่อใด? เมื่อพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลในวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535ดังนั้นเมื่อนาง แบ๋มารดาของเด็กหญิง เตียดตกเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรโดยผลของกฎหมายนี้นาง แบ๋จึงเสียสถานภาพของ"คนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย"และได้สถานภาพของ"คนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวร"ในวันที่พระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535มีผลนั้นเองกล่าวคือวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จึงเป็นที่ชัดเจนว่าในขณะที่เด็กหญิง เตียดเกิดนาง แบ๋ยังมีสถานภาพเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย ปัญหาที่เหลือจะต้องพิจารณาก็คือเมื่อในขณะที่เกิดเด็กหญิงเตียดมีบิดาตามข้อเท็จจริงซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรและมารดาซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยเด็กหญิง เตียดจะตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่1อันทำให้เสียสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนโดยการเกิดที่มีหรือไม่? จึงเป็นที่น่าเสียใจที่ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ไม่มีโอกาสตอบปัญหานี้และแสดงหลักกฎหมายสัญชาติในเรื่องนี้อย่างชัดเจนเพราะได้ยกฟ้องของโจทก์เนื่องจากเห็นว่าจำเลยมิได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ไปเสียก่อน ศาลฎีกาได้เคยพิจารณาคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยมาแล้วในคำพิพากษาศาลฎีกาที่2901/2535และคำพิพากษาศาลฎีกาที่2221/2538โดยศาลฎีกาในทั้ง2คำพิพากษาเห็นว่าบุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาและมารดาที่เป็นคนต่างด้าวย่อมตกอยู่ภายใต้มาตรา7ทวิวรรคที่1หากบิดานั้นเข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรทั้งนี้โดยไม่ต้องมาคำนึงถึงสถานภาพของมารดาต่างด้าวว่าเป็นเช่นใดการที่มารดาเป็นคนต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2221/2538)ไม่อาจช่วยให้บุคคลดังกล่าวหลุดพ้นจากมาตรา7ทวิวรรคที่1 ในเมื่อศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538พิพากษากลับคำพิพากษาของศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์จึงหมายความว่าศาลนี้ปฏิเสธที่จะยืนยันสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยแต่ดังที่ตั้งข้อสังเกตมาแล้วว่าศาลฎีกาให้เหตุผลในการปฏิเสธที่จะยืนยันสัญชาติไทยของเด็กหญิง เตียด เพราะศาลฎีกาเห็นว่า"คดีไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยทั้งสามอีกเพราะไม่ทำให้ผลของคดีเปลี่ยนแปลงไป"ดังนั้นจึงเป็นที่น่าเสียดายที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538ไม่ได้ทำให้แนวคำพิพากษาในเรื่องสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทยก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จากบิดาต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรและมารดาต่างด้าวที่เกิดในประเทศไทยปรากฏว่าชัดเจนขึ้นทั้งที่โอกาสมาถึงอีกครั้งหนึ่งแล้ว (ข)การโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทย ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2535ได้แสดงเหตุผลในเรื่องอำนาจฟ้องคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยเอาไว้ด้วยศาลฎีกาได้วางแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้มาแล้วในหลายคำพิพากษาซึ่งมีความเป็นเอกภาพในเรื่องของหลักเกณฑ์แต่ยังมีความขัดแย้งระหว่างกันอยู่บ้างในขั้นตอนการปรับหลักเกณฑ์ต่อข้อเท็จจริงจึงน่าจะมาทำหมายเหตุในเรื่องนี้ด้วย โดยข้อกำหนดของกฎหมายคดีเกี่ยวกับสัญชาติไทยจะขึ้นสู่ศาลได้ก็ต่อเมื่อมีการโต้แย้งสิทธิใน2ลักษณะดังต่อไปนี้อย่างใดอย่างหนึ่งกล่าวคือ ในลักษณะแรกศาลจะรับคำร้องหรือคำฟ้องนั้นได้หากมีข้อเท็จจริงต้องตามบทบัญญัติของมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522ซึ่งกำหนดว่า "เพื่อประโยชน์แห่งพระราชบัญญัตินี้ผู้ใดอ้างว่าเป็นคนมีสัญชาติไทยถ้าไม่ปรากฏหลักฐานอันเพียงพอที่พนักงานเจ้าหน้าที่จะเชื่อถือได้ว่าเป็นคนมีสัญชาติไทยให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้นั้นเป็นคนต่างด้าวจนกว่าผู้นั้นจะพิสูจน์ได้ว่าตนมีสัญชาติไทย การพิสูจน์ตามวรรคหนึ่งให้ยื่นคำขอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามแบบและเสียค่าธรรมเนียมตามที่กำหนดในกฎกระทรวงหากผู้นั้นไม่พอใจคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่จะร้องขอต่อศาลให้พิจารณาก็ได้ ในกรณีที่มีการร้องขอต่อศาลเมื่อได้รับคำร้องขอแล้วให้ศาลแจ้งต่อพนักงานอัยการพนักงานอัยการมีสิทธิที่จะโต้แย้งคัดค้านได้" ดังนั้นจะเห็นว่าข้อเท็จจริงที่ทำให้เกิดสิทธิที่จะขอพิสูจน์สัญชาติไทยต่อศาลตามมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522นี้เกิดเมื่อมีองค์ประกอบแห่งข้อเท็จจริงครบตามข้อกำหนดของมาตรา57เท่านั้น(คำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522,3078/2522,3623/2524,2557/2527,4316/2528และ1091/2529) ในลักษณะที่สองของสิทธิที่จะนำคดีสัญชาติไทยขึ้นสู่ศาลไทยก็คือกรณีที่บุคคลถูกโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยที่ปรากฏในกฎหมายอื่นๆ(กล่าวคือกรณีที่ไม่เกี่ยวกับสิทธิในการเข้าเมืองไทยของผู้มีสัญชาติไทยตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง)การนำคดีขึ้นสู่ศาลอันเนื่องมาจากการถูกโต้แย้งสิทธิอื่นๆนี้ย่อมต้องอาศัยกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งที่มีสถานะเป็นบทกฎหมายทั่วไปดังนั้นในกรณีนี้จึงต้องอาศัยบทบัญญัติของมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งซึ่งกำหนดว่า"เมื่อมีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลใดตามกฎหมายแพ่งหรือบุคคลใดจะต้องใช้สิทธิทางศาลบุคคลนั้นชอบที่จะเสนอคดีของตนต่อศาลส่วนแพ่งที่มีเขตอำนาจได้ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายแพ่งและประมวลกฎหมายนี้" แม้สิทธิในสัญชาติไทยจะไม่ใช่สิทธิตามกฎหมายแพ่งโดยแท้แต่ในสภาวการณ์ที่ประเทศไทยยังไม่มีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและศาลปกครองเมื่อมีคดีปกครองขึ้นก็จะต้องนำคดีขึ้นสู่ศาลแพ่งและใช้กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งในการพิจารณาคดีปกครองดังนั้นเมื่อบุคคลถูกโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยและบุคคลไม่อาจใช้สิทธิพิสูจน์สัญชาติไทยตามมาตรา57แห่งพระราชบัญญัติคนเข้าเมืองพ.ศ.2522บุคคลก็จะต้องพิสูจน์ให้ศาลปรากฏว่าได้มีการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยของตนเกิดขึ้นแล้ว ในปัจจุบันข้อพิพาทที่มาสู่ศาลโดยอ้างสิทธิที่จะเข้าสู่ศาลตามมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมักจะเกิดจากกรณีที่บุคคลถูกเจ้าหน้าที่ของรัฐอ้างประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มาโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลที่เกิดในประเทศไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่4316/2538และ1091/2529) ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาในหลายโอกาสด้วยกันในเรื่องการนำคดีสัญชาติไทยโดยอาศัยสิทธิตามมาตรา55แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538เป็นคำพิพากษาศาลฎีกาอีกฉบับหนึ่งที่ได้ทำให้หลักกฎหมายวิธีพิจารณาความในคดีสัญชาติในแนวคำพิพากษาศาลฎีกาบรรทัดฐานชัดเจนขึ้นโดยเฉพาะในปัญหาที่ว่าลำพังแต่ประกาศของฝ่ายปกครองที่มีลักษณะทั่วไปถือเป็นการโต้แย้งสิทธิหรือไม่ ในประการแรกเป็นที่ยอมรับทั้งในทางวิชาการและทางปฏิบัติของศาลว่าสิทธิในสัญชาติไทยที่ถูกโต้แย้งจะต้องเป็นสิทธิที่มีกฎหมายรับรองแก่บุคคลนั่นก็คือพระราชบัญญัติสัญชาติฉบับต่างๆที่ประเทศไทยเคยใช้และใช้อยู่ในปัจจุบันนั่นเองดังนั้นเมื่อบุคคลอ้างสิทธิในสัญชาติจากการเป็นบุตรบุญธรรมของคนไทยศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522จึงชี้ว่าการโต้แย้งสิทธิดังกล่าวไม่ก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลได้เพราะพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ไม่มีบทบัญญัติให้ใช้สิทธิทางศาลในกรณีเช่นนี้จึงไม่อาจฟ้องขอให้ศาลแสดงว่าตนได้สัญชาติไทยอันเนื่องจากข้อเท็จจริงดังกล่าวมิได้ และโดยหลักที่ยอมรับกันโดยทั่วไปการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติไทยจะเกิดก็ต่อเมื่อการกระทำนั้นได้กระทบต่อสิทธิในสัญชาติอย่างชัดเจนดังจะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่100/2522ชี้ว่าการแสดงความคิดเห็นของเจ้าหน้าที่ไม่อาจก่อให้เกิดการโต้แย้งสิทธิอันก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลได้ ปัญหาความชัดเจนของการกระทำของฝ่ายปกครองที่กระทบสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลขึ้นสู่ศาลมากขึ้นภายหลังจากที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ลงวันที่13ธันวาคมพ.ศ.2515มีผลเนื่องจากฝ่ายปกครองมีความจำเป็นต้องมีประกาศและคำสั่งตลอดจนการกระทำในทางปกครองที่เกี่ยวกับการปฏิบัติการตามกฎหมายนี้เป็นจำนวนมากศาลฎีกาจึงต้องมีคำพิพากษาในหลายโอกาสเพื่อวินิจฉัยว่าการกระทำของฝ่ายปกครองมีผลเป็นการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติของเอกชนอันก่อให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลหรือไม่? ขอให้สังเกตว่าคำตอบของศาลฎีกาในเรื่องนี้เป็นคำตอบที่ให้ขอบเขตของแนวความคิดของกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งกล่าวคือศาลฎีกาเห็นว่าการกระทำของฝ่ายปกครองที่มีลักษณะทั่วไปไม่อาจมีผลกระทบต่อสิทธิในสัญชาติไทยของเอกชนได้เพราะการกระทำนั้นมิได้มุ่งที่จะทำให้เอกชนโดยเฉพาะเจาะจงเสียสิทธิในสัญชาติไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533,5185/2533และ2989/2535)เว้นแต่ว่าจะมีการกระทำอื่นของฝ่ายปกครองมาทำให้เกิดผลกระทบต่อสิทธิในสัญชาติไทยของบุคคลโดยเฉพาะเจาะจง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3248/2524,3740/2529และ1450/2536)การโต้แย้งสิทธิของเอกชนอันทำให้เกิดสิทธิที่จะนำคดีขึ้นสู่ศาลก็อาจเกิดขึ้นได้ส่วนการกระทำของฝ่ายปกครองมุ่งที่จะทำให้เอกชนโดยเฉพาะเจาะจงเสียสิทธิในสัญชาติไทย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่3449/2525,822/2529,3749/2529,4176/2529,1223/2530,2318-2319/2530,2228-2229/2531,2932/2532,2935/2532,3860/2533และ6069/2534)ย่อมเป็นการโต้แย้งสิทธิในสัญชาติของเอกชนอย่างแน่นอนเอกชนจึงมีอำนาจที่จะฟ้องฝ่ายปกครองเจ้าของการกระทำเป็นจำเลยได้ ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538การกระทำของฝ่ายปกครองที่ถูกยกขึ้นมาพิจารณาว่ามีผลโต้แย้งสิทธิของเอกชนหรือไม่ก็คือประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานีที่ให้คนญวนอพยพมายื่นขอทำหลักฐานทางทะเบียนศาลฎีกาในคดีจึงต้องชี้ว่าการที่ได้มีการจดแจ้งชื่อเด็กหญิง เตียดเหงียนโจทก์ในทะเบียนญวนอพยพเพราะตาของโจทก์ได้ไปแจ้งชื่อโจทก์ต่อนายทะเบียนญวนอพยพตามประกาศดังกล่าวจะถือได้หรือไม่ว่าฝ่ายปกครองที่ออกคำสั่งและปฏิบัติการตามคำสั่งได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้ว? คำพิพากษาศาลฎีกาที่ได้เริ่มต้นวางหลักในเรื่องนี้ก็คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533ในคดีนี้แม้จะปรากฏต่อศาลว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมประกาศให้คนญวนอพยพในเขตจังหวัดนครพนมที่มีอายุครบ12ปีขึ้นไปและผู้ที่มีบัตรประจำตัวญวนอพยพอยู่แล้วไปทำบัตรหรือเปลี่ยนบัตรที่ครบอายุ2ปีและแม้จะปรากฏต่อศาลอีกว่านาย เกี่ยวงเหงี่ยนวันกับพวกซึ่งเกิดในประเทศไทยจากมารดาไทยและบิดาตามข้อเท็จจริงที่เป็นต่างด้าวได้ไปทำบัตรหรือเปลี่ยนบัตรตามประกาศดังกล่าวแต่ไม่ปรากฏต่อศาลว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมได้มีคำสั่งถอนสัญชาติไทยของนาย เกี่ยงเหงี่ยนวันกับพวกแต่ประการใดศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533จึงเห็นว่าผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมจำเลยมิได้โต้แย้งสิทธิของนาย เกี่ยง เหงี่ยนวันกับพวกศาลฎีกานี้ได้อธิบายอย่างชัดเจนว่าเนื่องจากประกาศของผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมมีลักษณะเป็นประกาศทั่วไปเมื่อโจทก์ไปเปลี่ยนหรือทำบัตรประจำตัวญวนอพยพตามประกาศจึงถือว่าการที่ฝ่ายปกครองออกบัตรประจำตัวญวนอพยพแก่โจทก์ก็เพราะเอกชนร้องขอทำบัตรประจำตัวญวนอพยพเองกล่าวคือเป็นความสมัครใจของเอกชนผู้เป็นโจทก์เองที่จะถือบัตรประจำตัวญวนอพยพศาลฎีกาในคดีนี้จึงไม่เห็นว่าเอกชนโจทก์มีอำนาจฟ้องฝ่ายปกครองจำเลย แนวคำตัดสินของศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่3633/2533ได้รับการยืนยันโดยศาลฎีกาในหลายคำพิพากษาศาลฎีกาต่อมากล่าวคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่5185/2533และ2989/2535และท้ายที่สุดโดยศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่4923/2538นี้ด้วย ขอให้สังเกตข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกาที่5185/2533ว่าแม้นาย วีระโฮและพวกซึ่งเกิดในประเทศไทยจากมารดาไทยและบิดาต่างด้าวที่มีสถานะเป็นญวนอพยพจะกล่าวอ้างต่อศาลว่าตนได้บอกกล่าวให้นายทะเบียนญวนอพยพจำเลยถอนชื่อตนและพวกออกจากทะเบียนอพยพแล้วแต่จำเลยยังยืนยันว่าโจทก์ทั้งหมดเป็นคนญวนอพยพแต่เนื่องจากไม่มีพยานหลักฐานอื่นซึ่งแสดงว่านาย วีระโฮ และพวกได้ไปแจ้งสำนักงานกิจการญวนอพยพจังหวัดอุบลราชธานีเพื่อขอให้ถอนชื่อโจทก์ทั้งหมดออกจากทะเบียนบ้านญวนอพยพจริงศาลจึงเชื่อว่าโจทก์ขอทำบัตรประจำตัวญวนอพยพด้วยความสมัครใจคดีจึงยังฟังไม่ได้ว่านายทะเบียนญวนอพยพจำเลยได้โต้แย้งสิทธิเรื่องสัญชาติของโจทก์ทั้งหมดแล้วจึงอาจสรุปได้ว่าการกล่าวอ้างว่าฝ่ายปกครองมีการกระทำที่เป็น