คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1780/2542หลักกฎหมาย: จำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 ที่ระบุว่าเมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 ทำให้เช็คที่โจทก์ฟ้องไม่มีมูลหนี้ต่อกันนั้น แม้จะปรากฏว่าประเด็นข้อนี้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลล่างทั้งสอง แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึง รับวินิจฉัยให้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ"ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541 ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อหาได้ไม่ สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน แม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสอง แต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายจึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลย สั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญา จึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 750,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า โจทก์ได้นำรถที่เช่าซื้อกลับคืนและบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อต่อไปเช็คพิพาทจึงเป็นเช็คที่ไม่มีมูลหนี้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 625,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับจากวันฟ้อง (22 กุมภาพันธ์ 2539)จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ คำขออื่นให้ยกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่โจทก์จำเลยนำสืบรับกันและไม่โต้แย้งกันฟังได้ว่า จำเลยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้าง เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538จำเลยในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้างได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถขุดไฮดรอลิก 1 คัน ไปจากโจทก์ ราคา3,200,000 บาท ชำระเงินในวันทำสัญญา 200,000 บาท ส่วนที่เหลือตกลงแบ่งชำระเป็นรายเดือน เดือนละ 125,000 บาท ทุกวันที่ 24ของเดือน เริ่มตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538 เป็นต้นไปตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถเอกสารหมาย จ.3 จำเลยชำระค่าเช่าซื้อโดยออกเช็คธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาจัตุรัส มอบให้โจทก์ไว้ 24 ฉบับ สั่งจ่ายเงินฉบับละ 125,000 บาท ลงวันที่ล่วงหน้าห่างกันฉบับละ 1 เดือน ฉบับแรกลงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538เช็ค 8 ฉบับเรียกเก็บเงินได้แต่เช็คอีก 6 ฉบับ คือเช็คพิพาทตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11, จ.13 และ จ.15 ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2538 วันที่ 27 มิถุนายน 2538 วันที่ 25 กรกฎาคม 2538 วันที่ 30 สิงหาคม 2538 วันที่ 26 กันยายน 2538 และวันที่ 25 ตุลาคม 2538 ตามเอกสารหมาย จ.6, จ.8, จ.10, จ.12, จ.14 และ จ.16 ตามลำดับ วันที่ 27 กันยายน 2538 โจทก์จึงเข้าครอบครองรถที่เช่าซื้อ เช็คตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11 และ จ.13 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาให้จำเลยรับผิดเป็นเช็คที่ถึงกำหนดก่อนวันเลิกสัญญาเช่าซื้อจำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ข้อ 9ที่ระบุว่า เมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เช็คตามที่โจทก์ฟ้องจึงไม่มีมูลหนี้ เห็นว่า ประเด็นข้อนี้แม้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงรับวินิจฉัยให้มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ" ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 หาได้ไม่ สัญญาข้อ 9ที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนแม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสองแต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายดังที่จำเลยฎีกา จึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลยสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาจึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1พิพากษาให้จำเลยใช้เงินตามเช็คทั้งห้าฉบับแก่โจทก์นั้นชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1780/2542บริษัท อริยะโฮลดิ้ง จำกัดโจทก์นาย ธง ชัย จำปา แก้วจำเลย ป.พ.พ. ม. 150, ม. 574 ป.วิ.พ. ม. 142 (5), ม. 247จำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 ที่ระบุว่าเมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 ทำให้เช็คที่โจทก์ฟ้องไม่มีมูลหนี้ต่อกันนั้น แม้จะปรากฏว่าประเด็นข้อนี้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลล่างทั้งสอง แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึง รับวินิจฉัยให้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ"ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541 ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อหาได้ไม่ สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน แม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสอง แต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายจึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลย สั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญา จึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 750,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า โจทก์ได้นำรถที่เช่าซื้อกลับคืนและบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อต่อไปเช็คพิพาทจึงเป็นเช็คที่ไม่มีมูลหนี้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 625,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับจากวันฟ้อง (22 กุมภาพันธ์ 2539)จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ คำขออื่นให้ยกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่โจทก์จำเลยนำสืบรับกันและไม่โต้แย้งกันฟังได้ว่า จำเลยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้าง เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538จำเลยในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้างได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถขุดไฮดรอลิก 1 คัน ไปจากโจทก์ ราคา3,200,000 บาท ชำระเงินในวันทำสัญญา 200,000 บาท ส่วนที่เหลือตกลงแบ่งชำระเป็นรายเดือน เดือนละ 125,000 บาท ทุกวันที่ 24ของเดือน เริ่มตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538 เป็นต้นไปตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถเอกสารหมาย จ.3 จำเลยชำระค่าเช่าซื้อโดยออกเช็คธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาจัตุรัส มอบให้โจทก์ไว้ 24 ฉบับ สั่งจ่ายเงินฉบับละ 125,000 บาท ลงวันที่ล่วงหน้าห่างกันฉบับละ 1 เดือน ฉบับแรกลงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538เช็ค 8 ฉบับเรียกเก็บเงินได้แต่เช็คอีก 6 ฉบับ คือเช็คพิพาทตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11, จ.13 และ จ.15 ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2538 วันที่ 27 มิถุนายน 2538 วันที่ 25 กรกฎาคม 2538 วันที่ 30 สิงหาคม 2538 วันที่ 26 กันยายน 2538 และวันที่ 25 ตุลาคม 2538 ตามเอกสารหมาย จ.6, จ.8, จ.10, จ.12, จ.14 และ จ.16 ตามลำดับ วันที่ 27 กันยายน 2538 โจทก์จึงเข้าครอบครองรถที่เช่าซื้อ เช็คตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11 และ จ.13 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาให้จำเลยรับผิดเป็นเช็คที่ถึงกำหนดก่อนวันเลิกสัญญาเช่าซื้อจำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ข้อ 9ที่ระบุว่า เมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เช็คตามที่โจทก์ฟ้องจึงไม่มีมูลหนี้ เห็นว่า ประเด็นข้อนี้แม้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงรับวินิจฉัยให้มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ" ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 หาได้ไม่ สัญญาข้อ 9ที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนแม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสองแต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายดังที่จำเลยฎีกา จึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลยสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาจึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1พิพากษาให้จำเลยใช้เงินตามเช็คทั้งห้าฉบับแก่โจทก์นั้นชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ปัญญา ถนอมรอด-ระพินทร บรรจงศิลป-วิรัช ลิ้มวิชัย)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุข้อสังเกตของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ คือ 1. ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามสัญญาเช่าซื้อที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนนั้น เป็นข้อสัญญาที่มิได้มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย และบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 574 วรรคสอง ซึ่งบัญญัติแตกต่างจากข้อสัญญาดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ซึ่งจะเห็นได้ว่า ข้อสัญญานี้ทำให้ผู้เช่าซื้อเสียเปรียบ(ดูเทียบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3394/2527 ซึ่งสรุปได้ว่าการที่ผู้เช่าซื้อสมัครใจทำสัญญาเสียเปรียบเอง ไม่เป็นโมฆะ) แต่เมื่อมีพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 แล้วกลับถือว่าข้อสัญญานี้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เป็นโมฆะ ซึ่งคำว่า "วัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย" หมายถึงมีกฎหมายบัญญัติห้ามมิให้กระทำไว้โดยชัดแจ้งหรือเพียงบัญญัติไว้ว่า การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นความผิดดังนั้น การที่สัญญาเช่าซื้อดังกล่าวมีข้อสัญญาข้อ 9 เช่นนี้ซึ่งเดิมไม่เป็นโมฆะ แต่ปัจจุบันเป็นโมฆะได้โดยผลของกฎหมาย 2. ปัญหาต่อไปก็คือ ข้อสัญญาโดยทั่วไปอาจมีข้อความที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเสียเปรียบโดยเฉพาะหากฝ่ายนั้นมิได้ปรึกษาทนายความเสียก่อน และอาจจะเข้าเงื่อนไขข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมก็ได้ซึ่งในแง่กฎหมายคงถือได้ว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ช่วยทำให้คู่สัญญาเสียเปรียบน้อยลงแต่จะช่วยทำให้สังคมเป็นธรรมขึ้นหรือไม่คงเป็นอีกส่วนหนึ่งโดยเฉพาะอย่างยิ่งในสังคมที่ยังมีผู้ที่มีปัญหาทางเศรษฐกิจอยู่อีกมากและยังมีการยินยอมหลีกเลี่ยงการทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรอีกมาก เช่น นาย ก. ต้องการกู้เงินจากนาย ข.โดยยินยอมให้นาย ข. เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดพร้อมทั้งยังนำรถยนต์มาให้ยึดไว้เป็นจำนำด้วย แต่แทนที่จะทำสัญญากันให้ถูกต้องมักจะปรากฏว่า นาย ก. ซึ่งเป็นลูกหนี้จะต้องยอมเซ็นชื่อโอนกรรมสิทธิ์ในรถยนต์ให้แก่นาย ข. ไว้ก่อน(หรือที่รู้จักกันว่า "โอนลอย") และหากนาย ก. ผิดนัดไม่ชำระดอกเบี้ยหรือเงินกู้เมื่อใด นาย ข. ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ก็จะโอนขายรถยนต์นั้นต่อไปได้ทันที และกรณีตามอุทาหรณ์เช่นนี้มักจะไม่เป็นคดีที่พิพาทกันถึงโรงศาล ซึ่งเป็นที่น่าเสียใจที่กฎหมายยังไม่สามารถติดตามไปช่วยคุ้มครองผู้ที่อยู่ในฐานะเสียเปรียบได้อย่างเต็มที่ พรชัยด่านวิวัฒน์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 750,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า โจทก์ได้นำรถที่เช่าซื้อกลับคืนและบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อต่อไปเช็คพิพาทจึงเป็นเช็คที่ไม่มีมูลหนี้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 625,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับจากวันฟ้อง (22 กุมภาพันธ์ 2539)จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ คำขออื่นให้ยกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่โจทก์จำเลยนำสืบรับกันและไม่โต้แย้งกันฟังได้ว่า จำเลยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้าง เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538จำเลยในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้างได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถขุดไฮดรอลิก 1 คัน ไปจากโจทก์ ราคา3,200,000 บาท ชำระเงินในวันทำสัญญา 200,000 บาท ส่วนที่เหลือตกลงแบ่งชำระเป็นรายเดือน เดือนละ 125,000 บาท ทุกวันที่ 24ของเดือน เริ่มตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538 เป็นต้นไปตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถเอกสารหมาย จ.3 จำเลยชำระค่าเช่าซื้อโดยออกเช็คธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาจัตุรัส มอบให้โจทก์ไว้ 24 ฉบับ สั่งจ่ายเงินฉบับละ 125,000 บาท ลงวันที่ล่วงหน้าห่างกันฉบับละ 1 เดือน ฉบับแรกลงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538เช็ค 8 ฉบับเรียกเก็บเงินได้แต่เช็คอีก 6 ฉบับ คือเช็คพิพาทตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11, จ.13 และ จ.15 ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2538 วันที่ 27 มิถุนายน 2538 วันที่ 25 กรกฎาคม 2538 วันที่ 30 สิงหาคม 2538 วันที่ 26 กันยายน 2538 และวันที่ 25 ตุลาคม 2538 ตามเอกสารหมาย จ.6, จ.8, จ.10, จ.12, จ.14 และ จ.16 ตามลำดับ วันที่ 27 กันยายน 2538 โจทก์จึงเข้าครอบครองรถที่เช่าซื้อ เช็คตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11 และ จ.13 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาให้จำเลยรับผิดเป็นเช็คที่ถึงกำหนดก่อนวันเลิกสัญญาเช่าซื้อจำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ข้อ 9ที่ระบุว่า เมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เช็คตามที่โจทก์ฟ้องจึงไม่มีมูลหนี้ เห็นว่า ประเด็นข้อนี้แม้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงรับวินิจฉัยให้มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ" ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 หาได้ไม่ สัญญาข้อ 9ที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนแม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสองแต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายดังที่จำเลยฎีกา จึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลยสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาจึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1พิพากษาให้จำเลยใช้เงินตามเช็คทั้งห้าฉบับแก่โจทก์นั้นชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1780/2542บริษัท อริยะโฮลดิ้ง จำกัดโจทก์นาย ธง ชัย จำปา แก้วจำเลย ป.พ.พ. ม. 150, ม. 574 ป.วิ.พ. ม. 142 (5), ม. 247จำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 ที่ระบุว่าเมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 ทำให้เช็คที่โจทก์ฟ้องไม่มีมูลหนี้ต่อกันนั้น แม้จะปรากฏว่าประเด็นข้อนี้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลล่างทั้งสอง แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึง รับวินิจฉัยให้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ"ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541 ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมฯ มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อหาได้ไม่ สัญญาเช่าซื้อ ข้อ 9 กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน แม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสอง แต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายจึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลย สั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญา จึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 750,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า โจทก์ได้นำรถที่เช่าซื้อกลับคืนและบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อต่อไปเช็คพิพาทจึงเป็นเช็คที่ไม่มีมูลหนี้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 625,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับจากวันฟ้อง (22 กุมภาพันธ์ 2539)จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ คำขออื่นให้ยกจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่โจทก์จำเลยนำสืบรับกันและไม่โต้แย้งกันฟังได้ว่า จำเลยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้าง เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538จำเลยในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดเทียมจัตุรัสก่อสร้างได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถขุดไฮดรอลิก 1 คัน ไปจากโจทก์ ราคา3,200,000 บาท ชำระเงินในวันทำสัญญา 200,000 บาท ส่วนที่เหลือตกลงแบ่งชำระเป็นรายเดือน เดือนละ 125,000 บาท ทุกวันที่ 24ของเดือน เริ่มตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538 เป็นต้นไปตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถเอกสารหมาย จ.3 จำเลยชำระค่าเช่าซื้อโดยออกเช็คธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาจัตุรัส มอบให้โจทก์ไว้ 24 ฉบับ สั่งจ่ายเงินฉบับละ 125,000 บาท ลงวันที่ล่วงหน้าห่างกันฉบับละ 1 เดือน ฉบับแรกลงวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2538เช็ค 8 ฉบับเรียกเก็บเงินได้แต่เช็คอีก 6 ฉบับ คือเช็คพิพาทตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11, จ.13 และ จ.15 ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินเมื่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2538 วันที่ 27 มิถุนายน 2538 วันที่ 25 กรกฎาคม 2538 วันที่ 30 สิงหาคม 2538 วันที่ 26 กันยายน 2538 และวันที่ 25 ตุลาคม 2538 ตามเอกสารหมาย จ.6, จ.8, จ.10, จ.12, จ.14 และ จ.16 ตามลำดับ วันที่ 27 กันยายน 2538 โจทก์จึงเข้าครอบครองรถที่เช่าซื้อ เช็คตามเอกสารหมาย จ.5, จ.7, จ.9, จ.11 และ จ.13 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษาให้จำเลยรับผิดเป็นเช็คที่ถึงกำหนดก่อนวันเลิกสัญญาเช่าซื้อจำเลยฎีกาว่า สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ข้อ 9ที่ระบุว่า เมื่อสัญญาเช่าซื้อเลิก ผู้เช่าซื้อยอมชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระให้แก่ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วน เป็นสัญญาที่เข้าลักษณะข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงน่าจะถือว่าข้อสัญญาดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เช็คตามที่โจทก์ฟ้องจึงไม่มีมูลหนี้ เห็นว่า ประเด็นข้อนี้แม้จำเลยมิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 1 แต่เป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงรับวินิจฉัยให้มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 บัญญัติว่า "พระราชบัญญัตินี้ไม่ใช้บังคับแก่นิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ" ดังนั้นบรรดานิติกรรมหรือสัญญาที่ทำขึ้นก่อนวันที่ 15 พฤษภาคม 2541ซึ่งเป็นวันเริ่มต้นการบังคับใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัตินี้ สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 ทำขึ้นเมื่อวันที่ 9 มกราคม 2538 ก่อนวันที่พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมพ.ศ. 2540 มีผลใช้บังคับ จึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาใช้บังคับแก่สัญญาเช่าซื้อเอกสารหมาย จ.3 หาได้ไม่ สัญญาข้อ 9ที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนแม้จะแตกต่างไปจากบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 574 วรรคสองแต่บทบัญญัติดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนทั้งข้อสัญญาดังกล่าวมิได้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายดังที่จำเลยฎีกา จึงมีผลใช้บังคับระหว่างคู่สัญญาได้ เช็คที่จำเลยสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้ค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาจึงเป็นเช็คที่มีมูลหนี้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1พิพากษาให้จำเลยใช้เงินตามเช็คทั้งห้าฉบับแก่โจทก์นั้นชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ปัญญา ถนอมรอด-ระพินทร บรรจงศิลป-วิรัช ลิ้มวิชัย)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุข้อสังเกตของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ คือ 1. ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ตามสัญญาเช่าซื้อที่กำหนดให้ผู้เช่าซื้อต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระก่อนเลิกสัญญาให้แก่โจทก์ซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อจนครบถ้วนนั้น เป็นข้อสัญญาที่มิได้มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย และบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 574 วรรคสอง ซึ่งบัญญัติแตกต่างจากข้อสัญญาดังกล่าวมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ซึ่งจะเห็นได้ว่า ข้อสัญญานี้ทำให้ผู้เช่าซื้อเสียเปรียบ(ดูเทียบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3394/2527 ซึ่งสรุปได้ว่าการที่ผู้เช่าซื้อสมัครใจทำสัญญาเสียเปรียบเอง ไม่เป็นโมฆะ) แต่เมื่อมีพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 แล้วกลับถือว่าข้อสัญญานี้มีวัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้ง โดยกฎหมายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150 เป็นโมฆะ ซึ่งคำว่า "วัตถุประสงค์เป็นการต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย" หมายถึงมีกฎหมายบัญญัติห้ามมิให้กระทำไว้โดยชัดแจ้งหรือเพียงบัญญัติไว้ว่า การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นความผิดดังนั้น การที่สัญญาเช่าซื้อดังกล่าวมีข้อสัญญาข้อ 9 เช่นนี้ซึ่งเดิมไม่เป็นโมฆะ แต่ปัจจุบันเป็นโมฆะได้โดยผลของกฎหมาย 2. ปัญหาต่อไปก็คือ ข้อสัญญาโดยทั่วไปอาจมีข้อความที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเสียเปรียบโดยเฉพาะหากฝ่ายนั้นมิได้ปรึกษาทนายความเสียก่อน และอาจจะเข้าเงื่อนไขข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมก็ได้ซึ่งในแง่กฎหมายคงถือได้ว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 ช่วยทำให้คู่สัญญาเสียเปรียบน้อยลงแต่จะช่วยทำให้สังคมเป็นธรรมขึ้นหรือไม่คงเป็นอีกส่วนหนึ่งโดยเฉพาะอย่างยิ่งในสังคมที่ยังมีผู้ที่มีปัญหาทางเศรษฐกิจอยู่อีกมากและยังมีการยินยอมหลีกเลี่ยงการทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรอีกมาก เช่น นาย ก. ต้องการกู้เงินจากนาย ข.โดยยินยอมให้นาย ข. เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดพร้อมทั้งยังนำรถยนต์มาให้ยึดไว้เป็นจำนำด้วย แต่แทนที่จะทำสัญญากันให้ถูกต้องมักจะปรากฏว่า นาย ก. ซึ่งเป็นลูกหนี้จะต้องยอมเซ็นชื่อโอนกรรมสิทธิ์ในรถยนต์ให้แก่นาย ข. ไว้ก่อน(หรือที่รู้จักกันว่า "โอนลอย") และหากนาย ก. ผิดนัดไม่ชำระดอกเบี้ยหรือเงินกู้เมื่อใด นาย ข. ซึ่งเป็นเจ้าหนี้ก็จะโอนขายรถยนต์นั้นต่อไปได้ทันที และกรณีตามอุทาหรณ์เช่นนี้มักจะไม่เป็นคดีที่พิพาทกันถึงโรงศาล ซึ่งเป็นที่น่าเสียใจที่กฎหมายยังไม่สามารถติดตามไปช่วยคุ้มครองผู้ที่อยู่ในฐานะเสียเปรียบได้อย่างเต็มที่ พรชัยด่านวิวัฒน์