คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3103/2533หลักกฎหมาย: อำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนแม้จำเลยยกขึ้นฎีกาโดยมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น ศาลฎีกาก็มีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้ เมื่อจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการได้ล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกันและต้องมีการชำระบัญชี แต่ห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี จำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชีและมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตาม มาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 3 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่จำเลยที่ 3ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1068,1050 วรรคหนึ่ง จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขั้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดเจ้าหน้าที่ของโจทก์มีหนังสือถึงจำเลยที่ 1ให้มาพบกับมีหมายเรียกให้มาไต่สวนให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนทั้งไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลประเมินภาษีแล้วให้จำเลยที่ 1ทราบ จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงานประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 87 ทวิ,88,21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนเงินภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ เจ้าหน้าที่ของโจทก์หมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปไต่สวนและไม่ส่งเอกสาร เจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1 ทราบแล้วจำเลยที่ 1 มิได้อุทธรณ์ หนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 71(1),21 จำเลยเป็นหนี้ค่าภาษีพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มรวมเป็นเงิน8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอนและไม่น้อยกว่า500,000 บาท โจทก์จึงฟ้องจำเลยให้ล้มละลายได้.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยค้างชำระค่าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีการค้าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีบำรุงเทศบาล พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท โจทก์ได้ให้เจ้าหน้าที่ติดตามทวงถามจำเลยทั้งสามแล้ว แต่ไม่อาจกระทำได้ เพราะจำเลยที่ 1 เลิกกิจการปิดสถานที่ประกอบธุรกิจ จำเลยที่ 2 และที่ 3 หลบหนี โจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยทั้งสามชำระหนี้ถึง 2 ครั้ง มีระยะเวลห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน แต่จำเลยทั้งสามก็ไม่ชำระหนี้ภาษีอากรให้แก่โจทก์ และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะถึงยึดมาชำระหนี้ได้ ถือได้ว่าจำเลยทั้งสามเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเป็นหนี้ที่มีจำนวนแน่นอนเกินกว่า 500,000 บาท ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสามเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสามเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 ขณะที่โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยที่ 3 มิได้เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1หุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 เปลี่ยนจากจำเลยที่ 3 มาเป็นจำเลยที่ 2 เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 ในรอบระยะเวลาปีบัญชี พ.ศ. 2519ถึง พ.ศ. 2523 จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลไว้ต่ำกว่าความเป็นจริง แต่โจทก์มิได้ใช้อำนาจออกหมายเรียกจำเลยมาไต่สวน และออกหมายเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสั่งให้จำเลยยื่นรายการหรือพยานหลักฐานตามประมวลรัษฎากร มาตรา 19โจทก์ประเมินภาษีขึ้นเอง โดยไม่ทำให้ถูกต้องตามขั้นตอนของกฎหมายโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริตจึงไม่มีอำนาจฟ้องมูลหนี้ตามฟ้องเป็นมูลหนี้ที่ไม่แน่นอน การประเมินภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลและภาษีเงินได้นิติบุคคล จึงไม่ถูกต้องและไม่แน่นอน จำเลยทั้งสามไม่มีมูลหนี้ตามที่โจทก์ฟ้อง เหตุที่โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้เนื่องจากจำเลยที่ 2 ที่ 3 ยังคงไม่ได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 และชำระบัญชี แต่จำเลยทั้งสามก็มิได้ประกอบธุรกิจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 การที่จำเลยที่ 2 ที่ 3 มิได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่เป็นเหตุให้โจทก์ประเมินภาษีแล้วนำมาฟ้องจำเลยทั้งสามได้ ขอให้ยกฟ้องในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 2เพราะจำเลยที่ 2 ถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลายไปแล้ว ตามคดีหมายเลขแดงที่ ล.191/2524 ของศาลชั้นต้น ศาลจึงอนุญาตให้โจทก์ถอนฟ้องจำเลยที่ 2ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 และที่ 3เด็ดขาด ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 ให้จำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ ส่วนค่าทนายความนั้นให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์กำหนดให้ตามที่เห็นสมควรจำเลยที่ 1 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับจำเลยที่ 1 และที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว จำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 3ยกขึ้นฎีกาเป็นประเด็นแรกว่า จำเลยที่ 2 ตกเป็นบุคคลล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2527 ห้างจำเลยที่ 1ต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5)ประกอบมาตรา 1080 วรรคหนึ่ง อำนาจต่าง ๆ อยู่ที่ผู้ชำระบัญชีต้องฟ้องจำเลยที่ 1 โดยผู้เป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนจำกัดทุกคนของจำเลยที่ 1 เป็นผู้แทน การฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย แม้ประเด็นที่จำเลยยกขึ้นฎีกานี้จะมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น แต่เห็นว่าอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้ในประเด็นนี้เมื่อปรากฏว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกัน และต้องมีการชำระบัญชีซึ่งห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249, 1251 ฉะนั้นจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชี และผู้ชำระบัญชีย่อมมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตามมาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ประเด็นต่อมาคือโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 หรือไม่ เห็นว่าเมื่อโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 แล้วจำเลยที่ 3 ซึ่งเคยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 ตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม 2514ถึงวันที่ 7 กันยายน 2526 หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนตัวหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นจำเลยที่ 2 ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1, จ.2 จำเลยที่ 3ทำหน้าที่หุ้นส่วนผู้จัดการวันสุดท้ายเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2526จึงพ้นจากหน้าที่เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 โจทก์ฟ้องคดีนี้เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2528 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1068, 1080 วรรคหนึ่งโจทก์จึงมีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 แม้จำเลยที่ 3 จะยังคงเป็นหุ้นส่วนซึ่งจำกัดความรับผิดในห้างจำเลยที่ 1 ต่อมาก็ตามประเด็นต่อไปมีว่า การประเมินของโจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ข้อเท็จจริงรับฟังได้ตามที่โจทก์นำสืบโดยจำเลยที่ 1 และที่ 3มิได้นำสืบหักล้างให้เห็นเป็นอย่างอื่นว่า เมื่อจำเลลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขึ้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดไว้ตามเอกสารหมาย จ.7 เจ้าหน้าที่ของโจทก์จึงมีหนังสือเชิญจำเลยที่ 1 มาพบและหมายเรียกให้มาไต่สวนกับให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5, จ.6, จ.13 แต่จำเลยที่ 1ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า และภาษีบำรุงเทศบาลตั้งแต่ปีพ.ศ. 2519 ถึงปี พ.ศ. 2521 ตามเอกสารหมาย จ.14 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบตามเอกสารหมาย จ.15-จ.17 กับประเมินภาษีในปี พ.ศ. 2522,2523 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบด้วย ตามเอกสารหมาย จ.18-จ.20จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงาประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาด ตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 87 ทวิ, 88, 21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ในปี พ.ศ. 2519-2521 เจ้าหน้าที่ของโจทก์ได้มีหมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.21-จ.24 จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นหนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 71(1), 2 เมื่อรวมเงินภาษีการค้าและภาษีเงินได้นิติบุคคลกับภาษีบำรุงเทศบาลพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มแล้วรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอน และไม่น้อยกว่า 500,000 บาท โจทก์ย่อมฟ้องจำเลยที่ 1ให้ล้มละลายได้ จำเลยที่ 3 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการในระหว่งปีที่ประเมินภาษีเงินต้องรับผิดในหนี้ของห้างดังกล่าวแล้ว ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมา ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1 และที่ 3ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3103/2533กรมสรรพากรโจทก์ห.จ.ก. นิวคิงส์เฮฟเว่น ไนท์คลับ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1068, ม. 1080, ม. 1249, ม. 1251 ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 249 ป.รัษฎากร ม. 21, ม. 71 (1), ม. 87 ทวิ, ม. 88 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 9อำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนแม้จำเลยยกขึ้นฎีกาโดยมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น ศาลฎีกาก็มีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้ เมื่อจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการได้ล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกันและต้องมีการชำระบัญชี แต่ห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี จำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชีและมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตาม มาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 3 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่จำเลยที่ 3ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1068,1050 วรรคหนึ่ง จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขั้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดเจ้าหน้าที่ของโจทก์มีหนังสือถึงจำเลยที่ 1ให้มาพบกับมีหมายเรียกให้มาไต่สวนให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนทั้งไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลประเมินภาษีแล้วให้จำเลยที่ 1ทราบ จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงานประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 87 ทวิ,88,21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนเงินภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ เจ้าหน้าที่ของโจทก์หมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปไต่สวนและไม่ส่งเอกสาร เจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1 ทราบแล้วจำเลยที่ 1 มิได้อุทธรณ์ หนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 71(1),21 จำเลยเป็นหนี้ค่าภาษีพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มรวมเป็นเงิน8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอนและไม่น้อยกว่า500,000 บาท โจทก์จึงฟ้องจำเลยให้ล้มละลายได้.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยค้างชำระค่าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีการค้าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีบำรุงเทศบาล พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท โจทก์ได้ให้เจ้าหน้าที่ติดตามทวงถามจำเลยทั้งสามแล้ว แต่ไม่อาจกระทำได้ เพราะจำเลยที่ 1 เลิกกิจการปิดสถานที่ประกอบธุรกิจ จำเลยที่ 2 และที่ 3 หลบหนี โจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยทั้งสามชำระหนี้ถึง 2 ครั้ง มีระยะเวลห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน แต่จำเลยทั้งสามก็ไม่ชำระหนี้ภาษีอากรให้แก่โจทก์ และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะถึงยึดมาชำระหนี้ได้ ถือได้ว่าจำเลยทั้งสามเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเป็นหนี้ที่มีจำนวนแน่นอนเกินกว่า 500,000 บาท ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสามเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสามเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 ขณะที่โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยที่ 3 มิได้เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1หุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 เปลี่ยนจากจำเลยที่ 3 มาเป็นจำเลยที่ 2 เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 ในรอบระยะเวลาปีบัญชี พ.ศ. 2519ถึง พ.ศ. 2523 จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลไว้ต่ำกว่าความเป็นจริง แต่โจทก์มิได้ใช้อำนาจออกหมายเรียกจำเลยมาไต่สวน และออกหมายเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสั่งให้จำเลยยื่นรายการหรือพยานหลักฐานตามประมวลรัษฎากร มาตรา 19โจทก์ประเมินภาษีขึ้นเอง โดยไม่ทำให้ถูกต้องตามขั้นตอนของกฎหมายโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริตจึงไม่มีอำนาจฟ้องมูลหนี้ตามฟ้องเป็นมูลหนี้ที่ไม่แน่นอน การประเมินภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลและภาษีเงินได้นิติบุคคล จึงไม่ถูกต้องและไม่แน่นอน จำเลยทั้งสามไม่มีมูลหนี้ตามที่โจทก์ฟ้อง เหตุที่โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้เนื่องจากจำเลยที่ 2 ที่ 3 ยังคงไม่ได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 และชำระบัญชี แต่จำเลยทั้งสามก็มิได้ประกอบธุรกิจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 การที่จำเลยที่ 2 ที่ 3 มิได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่เป็นเหตุให้โจทก์ประเมินภาษีแล้วนำมาฟ้องจำเลยทั้งสามได้ ขอให้ยกฟ้องในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 2เพราะจำเลยที่ 2 ถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลายไปแล้ว ตามคดีหมายเลขแดงที่ ล.191/2524 ของศาลชั้นต้น ศาลจึงอนุญาตให้โจทก์ถอนฟ้องจำเลยที่ 2ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 และที่ 3เด็ดขาด ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 ให้จำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ ส่วนค่าทนายความนั้นให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์กำหนดให้ตามที่เห็นสมควรจำเลยที่ 1 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับจำเลยที่ 1 และที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว จำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 3ยกขึ้นฎีกาเป็นประเด็นแรกว่า จำเลยที่ 2 ตกเป็นบุคคลล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2527 ห้างจำเลยที่ 1ต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5)ประกอบมาตรา 1080 วรรคหนึ่ง อำนาจต่าง ๆ อยู่ที่ผู้ชำระบัญชีต้องฟ้องจำเลยที่ 1 โดยผู้เป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนจำกัดทุกคนของจำเลยที่ 1 เป็นผู้แทน การฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย แม้ประเด็นที่จำเลยยกขึ้นฎีกานี้จะมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น แต่เห็นว่าอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้ในประเด็นนี้เมื่อปรากฏว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกัน และต้องมีการชำระบัญชีซึ่งห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249, 1251 ฉะนั้นจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชี และผู้ชำระบัญชีย่อมมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตามมาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ประเด็นต่อมาคือโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 หรือไม่ เห็นว่าเมื่อโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 แล้วจำเลยที่ 3 ซึ่งเคยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 ตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม 2514ถึงวันที่ 7 กันยายน 2526 หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนตัวหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นจำเลยที่ 2 ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1, จ.2 จำเลยที่ 3ทำหน้าที่หุ้นส่วนผู้จัดการวันสุดท้ายเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2526จึงพ้นจากหน้าที่เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 โจทก์ฟ้องคดีนี้เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2528 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1068, 1080 วรรคหนึ่งโจทก์จึงมีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 แม้จำเลยที่ 3 จะยังคงเป็นหุ้นส่วนซึ่งจำกัดความรับผิดในห้างจำเลยที่ 1 ต่อมาก็ตามประเด็นต่อไปมีว่า การประเมินของโจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ข้อเท็จจริงรับฟังได้ตามที่โจทก์นำสืบโดยจำเลยที่ 1 และที่ 3มิได้นำสืบหักล้างให้เห็นเป็นอย่างอื่นว่า เมื่อจำเลลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขึ้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดไว้ตามเอกสารหมาย จ.7 เจ้าหน้าที่ของโจทก์จึงมีหนังสือเชิญจำเลยที่ 1 มาพบและหมายเรียกให้มาไต่สวนกับให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5, จ.6, จ.13 แต่จำเลยที่ 1ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า และภาษีบำรุงเทศบาลตั้งแต่ปีพ.ศ. 2519 ถึงปี พ.ศ. 2521 ตามเอกสารหมาย จ.14 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบตามเอกสารหมาย จ.15-จ.17 กับประเมินภาษีในปี พ.ศ. 2522,2523 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบด้วย ตามเอกสารหมาย จ.18-จ.20จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงาประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาด ตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 87 ทวิ, 88, 21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ในปี พ.ศ. 2519-2521 เจ้าหน้าที่ของโจทก์ได้มีหมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.21-จ.24 จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นหนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 71(1), 2 เมื่อรวมเงินภาษีการค้าและภาษีเงินได้นิติบุคคลกับภาษีบำรุงเทศบาลพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มแล้วรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอน และไม่น้อยกว่า 500,000 บาท โจทก์ย่อมฟ้องจำเลยที่ 1ให้ล้มละลายได้ จำเลยที่ 3 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการในระหว่งปีที่ประเมินภาษีเงินต้องรับผิดในหนี้ของห้างดังกล่าวแล้ว ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมา ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1 และที่ 3ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(ประจักษ์ พุทธิสมบัติ-เดชา สุวรรณโณ-อัมพร เดชศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. คดีนี้ขณะที่โจทก์ฟ้องนั้น ห้างหุ้นส่วนจำกัด จำเลยที่ 1มีฐานะเป็นนิติบุคคล ต่อมาระหว่างพิจารณาคดีจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลาย มีปัญหาข้อกฎหมายที่น่าสนใจในคำพิพากษาศาลฎีกานี้ว่า โจทก์จะดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการ ต่อไปได้หรือไม่ ทั้งนี้เพราะห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1055(5),1080 วรรคหนึ่ง และจำเลยที่ 2 ไม่มีอำนาจจัดการทรัพย์สินของตนต่อไป จะต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินการแทนตามมาตรา 22 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์สามารถดำเนินคดีต่อไปได้ เนื่องจากกรณีนี้ไม่ถือว่าห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 เลิกกันอย่างเด็ดขาดทันทีแต่อย่างใดดังกล่าว มีปัญหาต่อไปว่า หากจำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรมระหว่างพิจารณา โจทก์จะสามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้หรือไม่ เพราะห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ก็ย่อมเลิกไปตามมาตรา 1055(5),1080วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กรณีนี้ผู้เขียนเห็นว่าโจทก์น่าจะดำเนินคดีต่อไปได้เช่นกัน เพราะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 ศาลอาจตั้งบุคคลอื่นที่ไม่ใช่หุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีก็ได้ โดยที่โจทก์ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ดำเนินการให้มีการจัดตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำเลยที่ 1 ขึ้นมาเองด้วย เป็นเรื่องของหุ้นส่วนที่เหลืออยู่หรือทายาทของหุ้นส่วนที่ตายจะต้องรักษาผลประโยชน์ของตนเอง มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ที่น่าสนใจคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 351/2507 การเลิกห้างหุ้นส่วนจำกัด จะต้องมีการชำระบัญชีเสมอไป เพื่อให้สภาพของนิติบุคคลนั้นสิ้นสุดลงด้วยการจดทะเบียนตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1254 และมาตรา 1270 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่จะนำมาตรา 1061ที่ว่าด้วยการเลิกห้างหุ้นส่วนที่ไม่ได้จดทะเบียนโดยการตกลงกันไม่ต้องมีการชำระบัญชีมาใช้บังคับหาได้ไม่เพราะการเลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดได้มีบทบัญญัติเป็นพิเศษไว้ต่างหากแล้วในหมวดที่ 5แห่งลักษณะ 22 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 164/2510 แม้การชำระบัญชีสิ้นสุดไปแล้วกฎหมายยังให้เจ้าหนี้ฟ้องเรียกหนี้สินที่บริษัทหรือผู้ถือหุ้นเป็นหนี้อยู่ได้ กรณีเรื่องนี้ว่ากล่าวกันให้บริษัทผู้ร้องต้องรับผิดเป็นเงินวางศาล เมื่อบริษัทผู้ร้องรับไม้ของกลางไป และได้ว่ากล่าวกันก่อนเลิกบริษัท ฉะนั้น ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249 ประกอบมาตรา 1272 คู่กรณีจึงคงว่ากล่าวคดีกันต่อมาได้และทนายของบริษัทผู้ร้องคงมีอำนาจดำเนินคดีต่อมาตามที่ได้รับแต่งตั้งไว้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2454/2517 แม้ห้างหุ้นส่วนจำกัดจะต้องเลิกกันโดยผลของกฎหมายเนื่องจากหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดตาย แต่ก็พึงถือว่าห้างหุ้นส่วนจำกัดดังกล่าวยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็น เพื่อการชำระบัญชีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249การที่ตัวแทนของห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งได้รับมอบหมายให้มีอำนาจหน้าที่ดูแลกิจการ ตลอดจนสั่งซื้อสินค้าต่าง ๆ มาดำเนินการค้าของห้างหุ้นส่วนจำกัดนั้น ได้สั่งซื้อกระดาษมาใช้ดำเนินการค้าด้านโรงพิมพ์ของห้างหุ้นส่วนจำกัดที่ยังค้างอยู่ตามที่ไปรับงานมา แม้จะมิใช่เป็นการกระทำเพื่อชำระบัญชีก็ตาม แต่ก็เป็นการกระทำเพื่อปกปักรักษาประโยชน์อันสมควร มิให้ห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งเป็นตัวการต้องเสียหายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 828ห้างหุ้นส่วนจำกัดจึงต้องผูกพันตามสัญญาซื้อขาย นั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2901/2517 โจทก์กับ ต. ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดโจทก์เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด ต. เป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อ ต. ตายห้างหุ้นส่วนจำกัดต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5) ประกอบด้วยมาตรา 1080 และจะต้องตั้งผู้ชำระบัญชี ในการนี้จำเลยซึ่งเป็นทายาทและผู้รับมรดกของ ต.จะต้องเข้ามาแทนที่ต. เพื่อการชำระบัญชี ปรากฏว่าทรัพย์สินตลอดจนบัญชีและเอกสารต่าง ๆ ของห้างหุ้นส่วนอยู่ในมือจำเลย และโจทก์ขอร้องให้จำเลยมาร่วมกันชำระบัญชีและแบ่งคืนเงินทุนแล้ว แต่จำเลยเพิกเฉยเสีย ดังนี้ถือว่าจำเลยโต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้ว โจทก์มีสิทธิฟ้องจำเลยขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2183/2518 ห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันเมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดตาย แต่ยังถือว่าตั้งอยู่ระหว่างชำระบัญชี ผู้ช่วยผู้จัดการห้างสั่งซื้อกระดาษเพื่อดำเนินการที่ค้างมามิให้ห้างหุ้นส่วนเสียหายได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1633/2525 ขณะยื่นฟ้องโจทก์ยังมิได้จดทะเบียนเลิกห้างจึงมีสภาพเป็นนิติบุคคล แม้ต่อมาห้างโจทก์จดทะเบียนเลิกห้างแล้วหุ้นส่วนผู้จัดการห้างโจทก์ ก็เป็นผู้ชำระบัญชี ผู้ชำระบัญชีจึงมีฐานะเป็นผู้แทนของโจทก์ เพื่อชำระสะสางการงานของห้างโจทก์ให้เสร็จไป ทั้งนี้โดยผู้ชำระบัญชีไม่จำต้องแต่งทนายความให้มาดำเนินคดีใหม่ หรือยื่นคำร้องต่อศาลเข้ามาดำเนินคดีแทนห้างโจทก์ ดังนี้ อำนาจฟ้องของโจทก์จึงยังมีอยู่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3617/2526 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างเป็นผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนเสมอไป เพราะความที่บัญญัติยกเว้นไว้ในวรรคสองนั้นเองมีความหมายว่า ถ้าหากหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และไม่ปรากฏข้อสัญญาของห้างที่กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ เมื่อผู้มีส่วนได้เสียร้องขอ ศาลย่อมตั้งผู้ชำระบัญชีได้ เมื่อคู่ความตกลงยอมให้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีตามที่เห็นสมควร ย่อมถือได้ว่าจำเลยที่ 1ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการสละสิทธิในการเป็นผู้ชำระบัญชีแล้ว การที่ศาลมีคำสั่งตั้งเจ้าหน้าที่ในกรมบังคับคดีเป็นผู้ชำระบัญชีไม่ขัดต่อมาตรา 1251 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1582/2528 ป. นายกสมาคมโจทก์ย่อมเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีของสมาคมโจทก์ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคแรก ประกอบด้วยมาตรา 1284 แม้สมาคมโจทก์ถูกลบชื่อจากทะเบียนแล้ว ตามมาตรา 1248 ก็ให้พึงถือว่ายังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี สมาคมโจทก์โดย ป. ผู้ชำระบัญชีจึงมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยออกจากตึกแถวของโจทก์ได้ 2. หากกรณีเป็นว่า จำเลยที่ 1 เป็นบริษัทจำกัดและระหว่างพิจารณา บริษัทจำเลยที่ 1 เลิกกัน โจทก์ก็สามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้โดยอาศัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249,1251ดั่งเช่นคดีนี้ แต่มีปัญหาน่าคิดว่า ถ้าขณะฟ้องคดีจำเลยที่ 1 เป็นบริษัทจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นกรรมการผู้มีอำนาจทำการแทน และระหว่างพิจารณาจำเลยที่ 2 ตามหรือล้มละลาย โจทก์จะสามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ได้ต่อไปหรือไม่ ผู้เขียนเห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มีบทบัญญัติให้บริษัทเลิกกันด้วยเหตุดังกล่าวเหมือนอย่างกรณีห้างหุ้นส่วน เพียงแต่ถือว่ากรรมการคนนั้นเป็นอันขาดจากตำแหน่งโดยปริยาย และโดยอาศัยมาตรา 1154 เท่านั้นกรณีนี้โจทก์จึงน่าจะดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้ แม้จำเลยที่ 1จะไม่มีกรรมการคนอื่นบริหารงานต่อไปแล้วก็ตาม เนื่องจากการที่จำเลยที่ 1 จะมีบุคคลใดเป้นกรรมการก็เป็นไปตามมติของผู้ถือหุ้นและตามข้อบังคับของบริษัทและบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บุคคลอื่นไม่มีอำนาจเข้าไปก้าวก่ายได้ และจะให้โจทก์ดำเนินการขอให้ศาลเรียกกรรมการคนอื่น ๆ ของบริษัทมาดำเนินคดีก็หาใช่หน้าที่ของโจทก์ไม่ ทั้งจะนำบทบัญญัติในเรื่องคู่ความมรณะมาใช้ก็ไม่ได้ 3. ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เข้าใจว่าคำฟ้องของโจทก์ได้ระบุชื่อจำเลยที่ 1 ว่า "ห้างหุ้นส่วนจำกัดนิวคิงส์เฮฟเว่นไนท์คลับโดย นายเกียรติเตชะอุบลหุ้นส่วนผู้จัดการที่1"เมื่อนายเกียรติเตชะอุบล เป็นบุคคลล้มละลาย ทำให้เป็นเหตุให้จำเลยที่ 1 ฎีกาเป็นปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าว ความจริงแล้วการฟ้องนิติบุคคลนั้นแม้จะระบุชื่อผู้แทนนิติบุคคลไม่ครบตามจำนวนที่จดทะเบียนไว้ หรือจะไม่ระบุชื่อผู้จัดการหรือผู้แทนนิติบุคคลมาเลยก็ใช้ได้ ไม่ทำให้คำฟ้องเป็นฟ้องไม่ชอบแต่อย่างใด ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่316-318/2500,548/2516(ประชุมใหญ่) ดังนั้นในคดีนี้หากโจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 โดยไม่ระบุชื่อผู้แทนมาด้วยปัญหาที่จำเลยที่ 1 ฎีกาก็จะไม่เกิดขึ้น 4. สำหรับจำเลยที่ 3 ต้องรับผิดในฐานะเป็นหุ้นส่วนที่ออกจากห้างหุ้นส่วนไปแต่ยังไม่เกินกำหนด 2 ปี นั้น โปรดดูหมายเหตุของผู้เขียนท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1295/2533(เล่มที่ 7 หน้า 12)ได้. ทวีประจวบลาภ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยค้างชำระค่าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีการค้าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีบำรุงเทศบาล พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท โจทก์ได้ให้เจ้าหน้าที่ติดตามทวงถามจำเลยทั้งสามแล้ว แต่ไม่อาจกระทำได้ เพราะจำเลยที่ 1 เลิกกิจการปิดสถานที่ประกอบธุรกิจ จำเลยที่ 2 และที่ 3 หลบหนี โจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยทั้งสามชำระหนี้ถึง 2 ครั้ง มีระยะเวลห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน แต่จำเลยทั้งสามก็ไม่ชำระหนี้ภาษีอากรให้แก่โจทก์ และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะถึงยึดมาชำระหนี้ได้ ถือได้ว่าจำเลยทั้งสามเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเป็นหนี้ที่มีจำนวนแน่นอนเกินกว่า 500,000 บาท ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสามเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสามเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 ขณะที่โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยที่ 3 มิได้เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1หุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 เปลี่ยนจากจำเลยที่ 3 มาเป็นจำเลยที่ 2 เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 ในรอบระยะเวลาปีบัญชี พ.ศ. 2519ถึง พ.ศ. 2523 จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลไว้ต่ำกว่าความเป็นจริง แต่โจทก์มิได้ใช้อำนาจออกหมายเรียกจำเลยมาไต่สวน และออกหมายเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสั่งให้จำเลยยื่นรายการหรือพยานหลักฐานตามประมวลรัษฎากร มาตรา 19โจทก์ประเมินภาษีขึ้นเอง โดยไม่ทำให้ถูกต้องตามขั้นตอนของกฎหมายโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริตจึงไม่มีอำนาจฟ้องมูลหนี้ตามฟ้องเป็นมูลหนี้ที่ไม่แน่นอน การประเมินภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลและภาษีเงินได้นิติบุคคล จึงไม่ถูกต้องและไม่แน่นอน จำเลยทั้งสามไม่มีมูลหนี้ตามที่โจทก์ฟ้อง เหตุที่โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้เนื่องจากจำเลยที่ 2 ที่ 3 ยังคงไม่ได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 และชำระบัญชี แต่จำเลยทั้งสามก็มิได้ประกอบธุรกิจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 การที่จำเลยที่ 2 ที่ 3 มิได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่เป็นเหตุให้โจทก์ประเมินภาษีแล้วนำมาฟ้องจำเลยทั้งสามได้ ขอให้ยกฟ้องในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 2เพราะจำเลยที่ 2 ถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลายไปแล้ว ตามคดีหมายเลขแดงที่ ล.191/2524 ของศาลชั้นต้น ศาลจึงอนุญาตให้โจทก์ถอนฟ้องจำเลยที่ 2ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 และที่ 3เด็ดขาด ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 ให้จำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ ส่วนค่าทนายความนั้นให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์กำหนดให้ตามที่เห็นสมควรจำเลยที่ 1 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับจำเลยที่ 1 และที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว จำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 3ยกขึ้นฎีกาเป็นประเด็นแรกว่า จำเลยที่ 2 ตกเป็นบุคคลล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2527 ห้างจำเลยที่ 1ต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5)ประกอบมาตรา 1080 วรรคหนึ่ง อำนาจต่าง ๆ อยู่ที่ผู้ชำระบัญชีต้องฟ้องจำเลยที่ 1 โดยผู้เป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนจำกัดทุกคนของจำเลยที่ 1 เป็นผู้แทน การฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย แม้ประเด็นที่จำเลยยกขึ้นฎีกานี้จะมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น แต่เห็นว่าอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้ในประเด็นนี้เมื่อปรากฏว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกัน และต้องมีการชำระบัญชีซึ่งห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249, 1251 ฉะนั้นจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชี และผู้ชำระบัญชีย่อมมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตามมาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ประเด็นต่อมาคือโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 หรือไม่ เห็นว่าเมื่อโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 แล้วจำเลยที่ 3 ซึ่งเคยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 ตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม 2514ถึงวันที่ 7 กันยายน 2526 หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนตัวหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นจำเลยที่ 2 ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1, จ.2 จำเลยที่ 3ทำหน้าที่หุ้นส่วนผู้จัดการวันสุดท้ายเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2526จึงพ้นจากหน้าที่เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 โจทก์ฟ้องคดีนี้เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2528 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1068, 1080 วรรคหนึ่งโจทก์จึงมีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 แม้จำเลยที่ 3 จะยังคงเป็นหุ้นส่วนซึ่งจำกัดความรับผิดในห้างจำเลยที่ 1 ต่อมาก็ตามประเด็นต่อไปมีว่า การประเมินของโจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ข้อเท็จจริงรับฟังได้ตามที่โจทก์นำสืบโดยจำเลยที่ 1 และที่ 3มิได้นำสืบหักล้างให้เห็นเป็นอย่างอื่นว่า เมื่อจำเลลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขึ้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดไว้ตามเอกสารหมาย จ.7 เจ้าหน้าที่ของโจทก์จึงมีหนังสือเชิญจำเลยที่ 1 มาพบและหมายเรียกให้มาไต่สวนกับให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5, จ.6, จ.13 แต่จำเลยที่ 1ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า และภาษีบำรุงเทศบาลตั้งแต่ปีพ.ศ. 2519 ถึงปี พ.ศ. 2521 ตามเอกสารหมาย จ.14 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบตามเอกสารหมาย จ.15-จ.17 กับประเมินภาษีในปี พ.ศ. 2522,2523 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบด้วย ตามเอกสารหมาย จ.18-จ.20จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงาประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาด ตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 87 ทวิ, 88, 21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ในปี พ.ศ. 2519-2521 เจ้าหน้าที่ของโจทก์ได้มีหมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.21-จ.24 จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นหนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 71(1), 2 เมื่อรวมเงินภาษีการค้าและภาษีเงินได้นิติบุคคลกับภาษีบำรุงเทศบาลพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มแล้วรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอน และไม่น้อยกว่า 500,000 บาท โจทก์ย่อมฟ้องจำเลยที่ 1ให้ล้มละลายได้ จำเลยที่ 3 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการในระหว่งปีที่ประเมินภาษีเงินต้องรับผิดในหนี้ของห้างดังกล่าวแล้ว ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมา ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1 และที่ 3ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3103/2533กรมสรรพากรโจทก์ห.จ.ก. นิวคิงส์เฮฟเว่น ไนท์คลับ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1068, ม. 1080, ม. 1249, ม. 1251 ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 249 ป.รัษฎากร ม. 21, ม. 71 (1), ม. 87 ทวิ, ม. 88 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 9อำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนแม้จำเลยยกขึ้นฎีกาโดยมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น ศาลฎีกาก็มีอำนาจหยิบยกขึ้นวินิจฉัยได้ เมื่อจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการได้ล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกันและต้องมีการชำระบัญชี แต่ห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี จำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชีและมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตาม มาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 3 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่จำเลยที่ 3ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1068,1050 วรรคหนึ่ง จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขั้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดเจ้าหน้าที่ของโจทก์มีหนังสือถึงจำเลยที่ 1ให้มาพบกับมีหมายเรียกให้มาไต่สวนให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนทั้งไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลประเมินภาษีแล้วให้จำเลยที่ 1ทราบ จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงานประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 87 ทวิ,88,21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนเงินภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ เจ้าหน้าที่ของโจทก์หมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปไต่สวนและไม่ส่งเอกสาร เจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1 ทราบแล้วจำเลยที่ 1 มิได้อุทธรณ์ หนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัย ป.รัษฎากร มาตรา 71(1),21 จำเลยเป็นหนี้ค่าภาษีพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มรวมเป็นเงิน8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอนและไม่น้อยกว่า500,000 บาท โจทก์จึงฟ้องจำเลยให้ล้มละลายได้.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยค้างชำระค่าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีการค้าภาษีเงินได้นิติบุคคล ภาษีบำรุงเทศบาล พร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท โจทก์ได้ให้เจ้าหน้าที่ติดตามทวงถามจำเลยทั้งสามแล้ว แต่ไม่อาจกระทำได้ เพราะจำเลยที่ 1 เลิกกิจการปิดสถานที่ประกอบธุรกิจ จำเลยที่ 2 และที่ 3 หลบหนี โจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยทั้งสามชำระหนี้ถึง 2 ครั้ง มีระยะเวลห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน แต่จำเลยทั้งสามก็ไม่ชำระหนี้ภาษีอากรให้แก่โจทก์ และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะถึงยึดมาชำระหนี้ได้ ถือได้ว่าจำเลยทั้งสามเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเป็นหนี้ที่มีจำนวนแน่นอนเกินกว่า 500,000 บาท ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสามเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสามเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 ขณะที่โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยที่ 3 มิได้เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1หุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 เปลี่ยนจากจำเลยที่ 3 มาเป็นจำเลยที่ 2 เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 ในรอบระยะเวลาปีบัญชี พ.ศ. 2519ถึง พ.ศ. 2523 จำเลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลไว้ต่ำกว่าความเป็นจริง แต่โจทก์มิได้ใช้อำนาจออกหมายเรียกจำเลยมาไต่สวน และออกหมายเรียกบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสั่งให้จำเลยยื่นรายการหรือพยานหลักฐานตามประมวลรัษฎากร มาตรา 19โจทก์ประเมินภาษีขึ้นเอง โดยไม่ทำให้ถูกต้องตามขั้นตอนของกฎหมายโจทก์ฟ้องคดีโดยไม่สุจริตจึงไม่มีอำนาจฟ้องมูลหนี้ตามฟ้องเป็นมูลหนี้ที่ไม่แน่นอน การประเมินภาษีการค้า ภาษีบำรุงเทศบาลและภาษีเงินได้นิติบุคคล จึงไม่ถูกต้องและไม่แน่นอน จำเลยทั้งสามไม่มีมูลหนี้ตามที่โจทก์ฟ้อง เหตุที่โจทก์ฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้เนื่องจากจำเลยที่ 2 ที่ 3 ยังคงไม่ได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 และชำระบัญชี แต่จำเลยทั้งสามก็มิได้ประกอบธุรกิจตั้งแต่ปี พ.ศ. 2519 การที่จำเลยที่ 2 ที่ 3 มิได้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่เป็นเหตุให้โจทก์ประเมินภาษีแล้วนำมาฟ้องจำเลยทั้งสามได้ ขอให้ยกฟ้องในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 2เพราะจำเลยที่ 2 ถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลายไปแล้ว ตามคดีหมายเลขแดงที่ ล.191/2524 ของศาลชั้นต้น ศาลจึงอนุญาตให้โจทก์ถอนฟ้องจำเลยที่ 2ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 และที่ 3เด็ดขาด ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 ให้จำเลยร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ ส่วนค่าทนายความนั้นให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์กำหนดให้ตามที่เห็นสมควรจำเลยที่ 1 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับจำเลยที่ 1 และที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว จำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 3ยกขึ้นฎีกาเป็นประเด็นแรกว่า จำเลยที่ 2 ตกเป็นบุคคลล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2527 ห้างจำเลยที่ 1ต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5)ประกอบมาตรา 1080 วรรคหนึ่ง อำนาจต่าง ๆ อยู่ที่ผู้ชำระบัญชีต้องฟ้องจำเลยที่ 1 โดยผู้เป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนจำกัดทุกคนของจำเลยที่ 1 เป็นผู้แทน การฟ้องจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย แม้ประเด็นที่จำเลยยกขึ้นฎีกานี้จะมิได้ว่ากล่าวกันมาแต่ศาลชั้นต้น แต่เห็นว่าอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยให้ในประเด็นนี้เมื่อปรากฏว่าจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการล้มละลาย ห้างจำเลยที่ 1 ต้องเลิกกัน และต้องมีการชำระบัญชีซึ่งห้างยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี และหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249, 1251 ฉะนั้นจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการห้างจำเลยที่ 1 จึงเป็นผู้ชำระบัญชี และผู้ชำระบัญชีย่อมมีอำนาจแก้ต่างว่าต่างในนามของห้างได้ตามมาตรา 1259(1) โจทก์จึงฟ้องจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการให้จำเลยรับผิดในหนี้ภาษีอากรได้ประเด็นต่อมาคือโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 หรือไม่ เห็นว่าเมื่อโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 แล้วจำเลยที่ 3 ซึ่งเคยเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของจำเลยที่ 1 ตั้งแต่วันที่ 13 กรกฎาคม 2514ถึงวันที่ 7 กันยายน 2526 หลังจากนั้นจึงเปลี่ยนตัวหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นจำเลยที่ 2 ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1, จ.2 จำเลยที่ 3ทำหน้าที่หุ้นส่วนผู้จัดการวันสุดท้ายเมื่อวันที่ 7 กันยายน 2526จึงพ้นจากหน้าที่เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2526 โจทก์ฟ้องคดีนี้เมื่อวันที่ 6 กันยายน 2528 ก่อนครบกำหนด 2 ปี นับแต่ออกจากหุ้นส่วนผู้จัดการ จำเลยที่ 3 จึงยังคงต้องรับผิดในหนี้ของห้างอยู่ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1068, 1080 วรรคหนึ่งโจทก์จึงมีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 แม้จำเลยที่ 3 จะยังคงเป็นหุ้นส่วนซึ่งจำกัดความรับผิดในห้างจำเลยที่ 1 ต่อมาก็ตามประเด็นต่อไปมีว่า การประเมินของโจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ข้อเท็จจริงรับฟังได้ตามที่โจทก์นำสืบโดยจำเลยที่ 1 และที่ 3มิได้นำสืบหักล้างให้เห็นเป็นอย่างอื่นว่า เมื่อจำเลลยที่ 1 ยื่นแบบแสดงรายการการค้าไม่ครบถ้วน ส่วนที่ยื่นไว้ก็ปรากฏว่าแสดงรายการการค้าต่ำกว่ากำหนดรายรับขึ้นต่ำตามที่กองภาษีการค้ากำหนดไว้ตามเอกสารหมาย จ.7 เจ้าหน้าที่ของโจทก์จึงมีหนังสือเชิญจำเลยที่ 1 มาพบและหมายเรียกให้มาไต่สวนกับให้ส่งมอบเอกสารที่ได้ดำเนินกิจการมาให้ตรวจสอบ ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.5, จ.6, จ.13 แต่จำเลยที่ 1ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงทำการตรวจสอบและทำรายงานการตรวจสอบภาษีการค้า และภาษีบำรุงเทศบาลตั้งแต่ปีพ.ศ. 2519 ถึงปี พ.ศ. 2521 ตามเอกสารหมาย จ.14 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบตามเอกสารหมาย จ.15-จ.17 กับประเมินภาษีในปี พ.ศ. 2522,2523 แล้วแจ้งให้จำเลยที่ 1 ทราบด้วย ตามเอกสารหมาย จ.18-จ.20จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นภาษีการค้าที่เจ้าพนักงาประเมินดังกล่าวจึงเป็นภาษีเด็ดขาด ตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 87 ทวิ, 88, 21 จำเลยที่ 1 จึงต้องรับผิดในจำนวนภาษีที่เจ้าพนักงานประเมิน ส่วนภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ในปี พ.ศ. 2519-2521 เจ้าหน้าที่ของโจทก์ได้มีหมายเรียกมาสอบถามและให้ส่งเอกสารเพื่อทำการตรวจสอบแต่จำเลยที่ 1 ไม่ไปให้ไต่สวนและไม่ส่งเอกสารเจ้าพนักงานประเมินจึงได้ประเมินและแจ้งผลการประเมินไปยังจำเลยที่ 1ปรากฏตามเอกสารหมาย จ.21-จ.24 จำเลยที่ 1 ทราบแล้วมิได้อุทธรณ์แต่อย่างใด ฉะนั้นหนี้ภาษีเงินได้นิติบุคคลจึงเป็นหนี้เด็ดขาดตามนัยประมวลรัษฎากร มาตรา 71(1), 2 เมื่อรวมเงินภาษีการค้าและภาษีเงินได้นิติบุคคลกับภาษีบำรุงเทศบาลพร้อมเบี้ยปรับและเงินเพิ่มแล้วรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 8,278,593.69 บาท จำนวนเงินดังกล่าวเป็นหนี้แน่นอน และไม่น้อยกว่า 500,000 บาท โจทก์ย่อมฟ้องจำเลยที่ 1ให้ล้มละลายได้ จำเลยที่ 3 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการในระหว่งปีที่ประเมินภาษีเงินต้องรับผิดในหนี้ของห้างดังกล่าวแล้ว ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยมา ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยที่ 1 และที่ 3ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(ประจักษ์ พุทธิสมบัติ-เดชา สุวรรณโณ-อัมพร เดชศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. คดีนี้ขณะที่โจทก์ฟ้องนั้น ห้างหุ้นส่วนจำกัด จำเลยที่ 1มีฐานะเป็นนิติบุคคล ต่อมาระหว่างพิจารณาคดีจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการถูกศาลพิพากษาให้ล้มละลาย มีปัญหาข้อกฎหมายที่น่าสนใจในคำพิพากษาศาลฎีกานี้ว่า โจทก์จะดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1โดยจำเลยที่ 2 ในฐานะหุ้นส่วนผู้จัดการ ต่อไปได้หรือไม่ ทั้งนี้เพราะห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1055(5),1080 วรรคหนึ่ง และจำเลยที่ 2 ไม่มีอำนาจจัดการทรัพย์สินของตนต่อไป จะต้องให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ดำเนินการแทนตามมาตรา 22 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์สามารถดำเนินคดีต่อไปได้ เนื่องจากกรณีนี้ไม่ถือว่าห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 เลิกกันอย่างเด็ดขาดทันทีแต่อย่างใดดังกล่าว มีปัญหาต่อไปว่า หากจำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรมระหว่างพิจารณา โจทก์จะสามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้หรือไม่ เพราะห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ก็ย่อมเลิกไปตามมาตรา 1055(5),1080วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กรณีนี้ผู้เขียนเห็นว่าโจทก์น่าจะดำเนินคดีต่อไปได้เช่นกัน เพราะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 ศาลอาจตั้งบุคคลอื่นที่ไม่ใช่หุ้นส่วนผู้จัดการเป็นผู้ชำระบัญชีก็ได้ โดยที่โจทก์ไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ดำเนินการให้มีการจัดตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำเลยที่ 1 ขึ้นมาเองด้วย เป็นเรื่องของหุ้นส่วนที่เหลืออยู่หรือทายาทของหุ้นส่วนที่ตายจะต้องรักษาผลประโยชน์ของตนเอง มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ที่น่าสนใจคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 351/2507 การเลิกห้างหุ้นส่วนจำกัด จะต้องมีการชำระบัญชีเสมอไป เพื่อให้สภาพของนิติบุคคลนั้นสิ้นสุดลงด้วยการจดทะเบียนตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1254 และมาตรา 1270 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่จะนำมาตรา 1061ที่ว่าด้วยการเลิกห้างหุ้นส่วนที่ไม่ได้จดทะเบียนโดยการตกลงกันไม่ต้องมีการชำระบัญชีมาใช้บังคับหาได้ไม่เพราะการเลิกห้างหุ้นส่วนจำกัดได้มีบทบัญญัติเป็นพิเศษไว้ต่างหากแล้วในหมวดที่ 5แห่งลักษณะ 22 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 164/2510 แม้การชำระบัญชีสิ้นสุดไปแล้วกฎหมายยังให้เจ้าหนี้ฟ้องเรียกหนี้สินที่บริษัทหรือผู้ถือหุ้นเป็นหนี้อยู่ได้ กรณีเรื่องนี้ว่ากล่าวกันให้บริษัทผู้ร้องต้องรับผิดเป็นเงินวางศาล เมื่อบริษัทผู้ร้องรับไม้ของกลางไป และได้ว่ากล่าวกันก่อนเลิกบริษัท ฉะนั้น ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1249 ประกอบมาตรา 1272 คู่กรณีจึงคงว่ากล่าวคดีกันต่อมาได้และทนายของบริษัทผู้ร้องคงมีอำนาจดำเนินคดีต่อมาตามที่ได้รับแต่งตั้งไว้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2454/2517 แม้ห้างหุ้นส่วนจำกัดจะต้องเลิกกันโดยผลของกฎหมายเนื่องจากหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดตาย แต่ก็พึงถือว่าห้างหุ้นส่วนจำกัดดังกล่าวยังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็น เพื่อการชำระบัญชีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249การที่ตัวแทนของห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งได้รับมอบหมายให้มีอำนาจหน้าที่ดูแลกิจการ ตลอดจนสั่งซื้อสินค้าต่าง ๆ มาดำเนินการค้าของห้างหุ้นส่วนจำกัดนั้น ได้สั่งซื้อกระดาษมาใช้ดำเนินการค้าด้านโรงพิมพ์ของห้างหุ้นส่วนจำกัดที่ยังค้างอยู่ตามที่ไปรับงานมา แม้จะมิใช่เป็นการกระทำเพื่อชำระบัญชีก็ตาม แต่ก็เป็นการกระทำเพื่อปกปักรักษาประโยชน์อันสมควร มิให้ห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งเป็นตัวการต้องเสียหายตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 828ห้างหุ้นส่วนจำกัดจึงต้องผูกพันตามสัญญาซื้อขาย นั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2901/2517 โจทก์กับ ต. ตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดโจทก์เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด ต. เป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อ ต. ตายห้างหุ้นส่วนจำกัดต้องเลิกกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1055(5) ประกอบด้วยมาตรา 1080 และจะต้องตั้งผู้ชำระบัญชี ในการนี้จำเลยซึ่งเป็นทายาทและผู้รับมรดกของ ต.จะต้องเข้ามาแทนที่ต. เพื่อการชำระบัญชี ปรากฏว่าทรัพย์สินตลอดจนบัญชีและเอกสารต่าง ๆ ของห้างหุ้นส่วนอยู่ในมือจำเลย และโจทก์ขอร้องให้จำเลยมาร่วมกันชำระบัญชีและแบ่งคืนเงินทุนแล้ว แต่จำเลยเพิกเฉยเสีย ดังนี้ถือว่าจำเลยโต้แย้งสิทธิของโจทก์แล้ว โจทก์มีสิทธิฟ้องจำเลยขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนจำกัดได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2183/2518 ห้างหุ้นส่วนจำกัดเลิกกันเมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนไม่จำกัดความรับผิดตาย แต่ยังถือว่าตั้งอยู่ระหว่างชำระบัญชี ผู้ช่วยผู้จัดการห้างสั่งซื้อกระดาษเพื่อดำเนินการที่ค้างมามิให้ห้างหุ้นส่วนเสียหายได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1633/2525 ขณะยื่นฟ้องโจทก์ยังมิได้จดทะเบียนเลิกห้างจึงมีสภาพเป็นนิติบุคคล แม้ต่อมาห้างโจทก์จดทะเบียนเลิกห้างแล้วหุ้นส่วนผู้จัดการห้างโจทก์ ก็เป็นผู้ชำระบัญชี ผู้ชำระบัญชีจึงมีฐานะเป็นผู้แทนของโจทก์ เพื่อชำระสะสางการงานของห้างโจทก์ให้เสร็จไป ทั้งนี้โดยผู้ชำระบัญชีไม่จำต้องแต่งทนายความให้มาดำเนินคดีใหม่ หรือยื่นคำร้องต่อศาลเข้ามาดำเนินคดีแทนห้างโจทก์ ดังนี้ อำนาจฟ้องของโจทก์จึงยังมีอยู่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3617/2526 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างเป็นผู้ชำระบัญชีของห้างหุ้นส่วนเสมอไป เพราะความที่บัญญัติยกเว้นไว้ในวรรคสองนั้นเองมีความหมายว่า ถ้าหากหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และไม่ปรากฏข้อสัญญาของห้างที่กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ เมื่อผู้มีส่วนได้เสียร้องขอ ศาลย่อมตั้งผู้ชำระบัญชีได้ เมื่อคู่ความตกลงยอมให้เลิกห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีตามที่เห็นสมควร ย่อมถือได้ว่าจำเลยที่ 1ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการสละสิทธิในการเป็นผู้ชำระบัญชีแล้ว การที่ศาลมีคำสั่งตั้งเจ้าหน้าที่ในกรมบังคับคดีเป็นผู้ชำระบัญชีไม่ขัดต่อมาตรา 1251 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1582/2528 ป. นายกสมาคมโจทก์ย่อมเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีของสมาคมโจทก์ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคแรก ประกอบด้วยมาตรา 1284 แม้สมาคมโจทก์ถูกลบชื่อจากทะเบียนแล้ว ตามมาตรา 1248 ก็ให้พึงถือว่ายังคงตั้งอยู่ตราบเท่าเวลาที่จำเป็นเพื่อการชำระบัญชี สมาคมโจทก์โดย ป. ผู้ชำระบัญชีจึงมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยออกจากตึกแถวของโจทก์ได้ 2. หากกรณีเป็นว่า จำเลยที่ 1 เป็นบริษัทจำกัดและระหว่างพิจารณา บริษัทจำเลยที่ 1 เลิกกัน โจทก์ก็สามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้โดยอาศัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1249,1251ดั่งเช่นคดีนี้ แต่มีปัญหาน่าคิดว่า ถ้าขณะฟ้องคดีจำเลยที่ 1 เป็นบริษัทจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นกรรมการผู้มีอำนาจทำการแทน และระหว่างพิจารณาจำเลยที่ 2 ตามหรือล้มละลาย โจทก์จะสามารถดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ได้ต่อไปหรือไม่ ผู้เขียนเห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มีบทบัญญัติให้บริษัทเลิกกันด้วยเหตุดังกล่าวเหมือนอย่างกรณีห้างหุ้นส่วน เพียงแต่ถือว่ากรรมการคนนั้นเป็นอันขาดจากตำแหน่งโดยปริยาย และโดยอาศัยมาตรา 1154 เท่านั้นกรณีนี้โจทก์จึงน่าจะดำเนินคดีกับจำเลยที่ 1 ต่อไปได้ แม้จำเลยที่ 1จะไม่มีกรรมการคนอื่นบริหารงานต่อไปแล้วก็ตาม เนื่องจากการที่จำเลยที่ 1 จะมีบุคคลใดเป้นกรรมการก็เป็นไปตามมติของผู้ถือหุ้นและตามข้อบังคับของบริษัทและบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บุคคลอื่นไม่มีอำนาจเข้าไปก้าวก่ายได้ และจะให้โจทก์ดำเนินการขอให้ศาลเรียกกรรมการคนอื่น ๆ ของบริษัทมาดำเนินคดีก็หาใช่หน้าที่ของโจทก์ไม่ ทั้งจะนำบทบัญญัติในเรื่องคู่ความมรณะมาใช้ก็ไม่ได้ 3. ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เข้าใจว่าคำฟ้องของโจทก์ได้ระบุชื่อจำเลยที่ 1 ว่า "ห้างหุ้นส่วนจำกัดนิวคิงส์เฮฟเว่นไนท์คลับโดย นายเกียรติเตชะอุบลหุ้นส่วนผู้จัดการที่1"เมื่อนายเกียรติเตชะอุบล เป็นบุคคลล้มละลาย ทำให้เป็นเหตุให้จำเลยที่ 1 ฎีกาเป็นปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าว ความจริงแล้วการฟ้องนิติบุคคลนั้นแม้จะระบุชื่อผู้แทนนิติบุคคลไม่ครบตามจำนวนที่จดทะเบียนไว้ หรือจะไม่ระบุชื่อผู้จัดการหรือผู้แทนนิติบุคคลมาเลยก็ใช้ได้ ไม่ทำให้คำฟ้องเป็นฟ้องไม่ชอบแต่อย่างใด ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่316-318/2500,548/2516(ประชุมใหญ่) ดังนั้นในคดีนี้หากโจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 โดยไม่ระบุชื่อผู้แทนมาด้วยปัญหาที่จำเลยที่ 1 ฎีกาก็จะไม่เกิดขึ้น 4. สำหรับจำเลยที่ 3 ต้องรับผิดในฐานะเป็นหุ้นส่วนที่ออกจากห้างหุ้นส่วนไปแต่ยังไม่เกินกำหนด 2 ปี นั้น โปรดดูหมายเหตุของผู้เขียนท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1295/2533(เล่มที่ 7 หน้า 12)ได้. ทวีประจวบลาภ.