คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1496/2540หลักกฎหมาย: ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าว ข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยมีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์โดยมาตรา 4 แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้น การดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวและตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วย เมื่อโจทก์เห็นว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ ที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535เป็นต้นไป ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2 หลักเกณฑ์ในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21 วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับ พระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม 2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2) ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเว้นคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ประกอบด้วยเมื่อปรากฏว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535ราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียว ซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรม โจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วัน ซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสามโจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลงแต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 88 ตารางวา พร้อมบ้านเลขที่ 334/5 โรงรถยนต์และไม้ยืนต้นจำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีฐานะเป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวันเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลมและเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2534 ทั้งแปลงเพื่อสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่ 2 สายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ จำเลยมีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินตารางวาละ 60,000 บาทเป็นเงิน 5,280,000 บาท ค่าทดแทนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้นและค่าทดแทนความเสียหายที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน1,624,296.06 บาท จำนวนเงินค่าทดแทนที่กำหนดให้ดังกล่าวนั้นไม่เป็นธรรมและไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะมิได้คำนึงถึงราคาของที่ดินที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด สภาพและทำเลที่ตั้งของที่ดินตลอดจนเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ค่าทดแทนต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งให้มารับเงินค่าทดแทนแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 300,000 บาทเนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 26,400,000 บาท จำเลยจ่ายค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์แล้ว 5,280,000 บาท โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 21,120,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ซึ่งเป็นอัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 อันเป็นวันที่จำเลยแจ้งให้โจทก์มารับเงินค่าทดแทนเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จดอกเบี้ยถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,346,400 บาท รวมเป็นเงิน 22,466,400บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินค่าทดแทน 22,466,400 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี จากเงิน 21,120,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยมิได้เป็นผู้กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทน มิได้เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และผู้พิจารณาอุทธรณ์ค่าทดแทน ไม่มีนิติสัมพันธ์กับโจทก์และไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยคณะกรรมการเพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้กำหนดจำนวนค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายโดยเห็นว่าราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อใช้เรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นราคาที่ใกล้เคียงกับราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด เพราะเป็นการประเมินเป็นรายแปลงโดยตรวจสอบจากสภาพทำเลที่ต้องและลักษณะการใช้ที่ดิน ประกอบกับราคาซื้อขายกันในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปี ราคาของธนาคารพาณิชย์และสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินนำมาเปรียบเทียบกัน ที่ดินของโจทก์มีราคาประเมินตารางวาละ 60,000 บาท คณะกรรมการดังกล่าวจึงกำหนดค่าทดแทนเท่ากับราคาดังกล่าวซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์แล้วที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันไม่ถึงตารางวาละ 300,000 บาทจำเลยไม่ต้องรับผิดชำระค่าทดแทนเพิ่ม และไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินไม่เกินร้อยละ 6.5 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนจำนวน 3,520,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์จำนวน 5,280,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นโดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต)กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ 88 ตารางวา และบ้านเลขที่ 334/5โรงรถยนต์กับไม้ยืนต้นซึ่งปลูกอยู่บนที่ดินดังกล่าว จำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย จัดตั้งขึ้นตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 มีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษวันที่ 1 มกราคม 2531 มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรีจังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขน เขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวันเขตบางรัก เขตยานนาวา เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530 กำหนดแนวเขตเวนคืนที่ดินในท้องที่ดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยกำหนดให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และต่อมาวันที่ 1 มกราคม 2535มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิเขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวาพ.ศ. 2534 กำหนดให้ผู้ว่าทางการพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ต่อเนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมดังกล่าว เนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมหมดอายุลงและการสำรวจเวนคืนที่ยังไม่แล้วเสร็จ ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 พร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับ ทั้งแปลง จำนวนเนื้อที่ 88 ตารางวาคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนในท้องที่เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์ตารางวาละ 60,000 บาท รวมเป็นเงิน5,280,000 บาท บ้านเลขที่ 334/5 เป็นเงิน 1,592,706.06 บาทไม้ยืนต้นเป็นเงิน 11,490 บาท และค่าทดแทนค่าเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 20,100 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนทั้งสิ้น 6,904,296.06 บาท จำเลยได้มีหนังสือแจ้งราคาค่าทดแทนเวนคืนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของโจทก์ไปให้โจทก์ทราบโจทก์ได้ทำหนังสือสัญญาขอรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวโดยสงวนสิทธิที่จะอุทธรณ์ขอเรียกเงินค่าทดแทนเพิ่มเติม และต่อมาได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยขอเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเพิ่มเติมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้รับอุทธรณ์ของโจทก์แล้ว แต่มิได้วินิจฉัยภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า การกระทำทั้งหลายที่เกี่ยวกับการเวนคืนเป็นการกระทำในนามหรือแทนผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เจ้าหน้าที่เวนคืน มิได้เกี่ยวข้องกับจำเลยจำเลยมีวัตถุประสงค์ในการก่อสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษเท่านั้นซึ่งการจัดให้มีทางพิเศษจะต้องมีกฎหมายกำหนดเขตที่ดินที่จะเวนคืนจำเลยมิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเวนคืนนั้น เห็นว่าประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15 และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย มีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยมาตรา 4แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้นการดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว และตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วยเมื่อโจทก์เห็นว่าการกำหนดค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยต่อไปเป็นประการที่สองตามฎีกาของโจทก์และจำเลยมีว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่ โจทก์มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด พิเคราะห์แล้วที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครของโจทก์ เนื้อที่ 88 ตารางวา อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขนเขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวัน เขตบางรัก เขตยานนาวาเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นต้นไปดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2ซึ่งในกรณีที่เกี่ยวกับการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ จึงต้องพิจารณากำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนตามหลักเกณฑ์ที่ได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว สำหรับหลักเกณฑ์การกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆ ในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ประกอบด้วย ซึ่งในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ดังกล่าว จำเลยนำสืบโดยมีนางสาวระพีพรรณ เหมบุญเจ้าหน้าที่ของจำเลยซึ่งเป็นเลขานุการของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ เบิกความว่า การประชุมของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ครั้งที่ 1/2535 ตามเอกสารหมาย ล.6 จำเลยได้เสนอหลักเกณฑ์การจ่ายค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ต่อคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ โดยในส่วนที่เกี่ยวกับค่าทดแทนเวนคืนที่ดินนั้นได้เสนอให้ใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นเกณฑ์ในที่ประชุมดังกล่าวผู้แทนกรมที่ดินได้ชี้แจงต่อที่ประชุมว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยคำนึงถึงทำเลที่ตั้ง การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปีจากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535ผู้แทนของกรมที่ดินให้ความเห็นว่า ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมาย และจำเลยมีนายยุทธชัยพันธุวัฒนา เจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 สำนักงานกลางประเมินราคาทรัพย์สินของกรมที่ดินเบิกความว่า การประเมินราคาที่ดินมีสองประเภท คือ ประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกซึ่งเป็นการประเมินราคาที่ดินเป็นกลุ่ม ปัจจุบันกรมที่ดินได้ประเมินราคาที่ดินเป็นรายแปลง เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครเท่านั้นการประเมินราคาที่ดินนั้นพิจารณาจากข้อมูลการซื้อขายที่จดทะเบียนไว้ที่สำนักงานที่ดินไม่เกิน 3 ปี ขั้นตอนที่สอง สืบหาราคาที่มีการซื้อขายจริงในท้องตลาดรวมทั้งการตรวจสภาพที่ดิน เช่นทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดิน การพัฒนาที่ดินเพื่อประกอบการประเมินราคาจะมีการสำรวจทุก ๆ 4 ปี โดยจะมีการสำรวจเป็นระยะเวลา 4 ปีแล้วจึงจะประกาศ 1 ครั้ง ข้อมูลของกรมที่ดินได้มาจากนักจัดสรรที่ดินนายหน้าซื้อขายที่ดิน เมื่อได้ข้อมูลดังกล่าวแล้ว กรมที่ดินจะนำข้อมูลดังกล่าวมาวิเคราะห์เพื่อเปรียบเทียมราคาที่ดินและเปรียบเทียบกับราคาตลาดในปีที่ประเมินจึงจะออกมาเป็นราคาประเมินของกรมที่ดิน กรณีดังกล่าวใช้ทั้งสองแบบ คือแบบประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกหรือกลุ่มที่ดินตามคำเบิกความของพยานจำเลยดังกล่าวจึงเป็นอันได้ความว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 แม้จำเลยจะนำสืบว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยได้มีการตรวจสภาพที่ดินและพิจารณาถึงทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดินการพัฒนาที่ดิน การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง3 ปี จากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535 ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวจึงเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมายแล้วนั้น เห็นว่า หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินราคาทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินดังกล่าว เป็นหลักเกณฑ์ที่ได้มาจากคำชี้แจงของผู้แทนกรมที่ดินดังปรากฏตามคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณและเอกสารหมาย ล.6 ประกอบกับคำเบิกความของนายยุทธชัยเจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 ของกรมที่ดินที่จำเลยนำมาเบิกความสนับสนุน แต่จำเลยหาได้นำพยานหลักฐานอื่นมานำสืบประกอบคำเบิกความของพยานจำเลยถึงข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาและนำมาใช้ในการพิจารณากำหนดราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินของโจทก์อันจะเป็นการยืนยันว่า การกำหนดราคาประเมินที่ดินของโจทก์ถูกต้องแต่ประการใดไม่ และที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้มีมติให้ใช้หลักเกณฑ์การคิดค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์โดยใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดินคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ก็หาได้พิจารณาข้อมูลอันเป็นฐานแห่งการกำหนดราคาดังกล่าวแต่ประการใดไม่คงอาศัยแต่เพียงคำชี้แจงของเจ้าหน้าที่กรมที่ดินเท่านั้นดังปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณว่า คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ รับฟังเพียงความเห็นของกรมที่ดินเท่านั้นมิได้มีการเรียกเอาเอกสารสัญญาซื้อขายซึ่งจดทะเบียนต่อสำนักงานที่ดิน และเอกสารเกี่ยวกับราคาซื้อขายของที่ดินย้อนหลังไป 3 ปี มาพิจารณากันในที่ประชุม นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ มิได้นำองค์ประกอบประการอื่นตามมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาประกอบการพิจารณาด้วยไม่ และเมื่อพิจารณาคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ เปมะศิริ หัวหน้าสำรวจและรังวัดกองจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน 3 การทางพิเศษแห่งประเทศไทยที่เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ ปค.82/2537 ของศาลชั้นต้น ซึ่งคู่ความยินยอมให้นำมาเป็นหลักฐานในคดีนี้แล้วเห็นว่า ตามคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ได้ความว่า บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดิน ที่ดินหมายเลข 509 กำหนดไว้ ราคาตารางวาละ70,000 บาท ส่วนที่ดินของโจทก์มีที่ดินหมายเลข 508 คั่นอยู่เพียงแปลงเดียวและตามคำเบิกความของนายประสิทธิพร ธรรมสโรชเจ้าของที่ดินหมายเลข 509 ก็เบิกความว่า ที่ดินของตนหมายเลข 509ห่างจากที่ดินของโจทก์หมายเลข 452 เพียง 10 เมตรเศษเป็นที่เห็นได้ว่าที่ดินทั้งสองแปลงห่างกันเพียง 10 เมตรเศษแต่ราคาประเมินของกรมที่ดินแตกต่างกันถึง 10,000 บาท และเมื่อพิจารณาประกาศกรุงเทพมหานครเรื่องบัญชีกำหนดจำนวนทุนทรัพย์ในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน ประกาศ ณ วันที่10 มิถุนายน 2534 เอกสารหมาย จ.15 แผ่นที่ 3 และแผ่นที่ 4ก็ปรากฏว่าได้กำหนดราคาที่ดินของโจทก์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินไว้ในราคาตารางวาละ70,000 บาท ซึ่งเป็นบัญชีราคาประเมินที่ดินเมื่อเดือนกันยายน 2533ก็ยังมีราคาสูงกว่าราคาที่กรมที่ดินกำหนดในปี 2535 จึงยังฟังไม่ได้ว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535 ของกรมที่ดิน เป็นราคาที่ได้พิจารณาตามองค์ประกอบครบถ้วนตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามที่จำเลยนำสืบคงฟังได้แต่เพียงว่าราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียวซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรมตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว ปัญหาต่อไปจึงมีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่ เพียงใด ในปัญหาดังกล่าวโจทก์นำสืบว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาทโดยมีตัวโจทก์ นายประสิทธิพร ธรรมสโรช น้าของโจทก์ และพันเอกประสาน แรมวัลย์ บิดาของโจทก์เป็นพยานเบิกความถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 โดยโจทก์เบิกความว่า ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดในปี 2536 ไม่ต่ำกว่าตารางวาละ 250,000 บาทโจทก์ทราบจากหนังสือพิมพ์บ้านเมืองว่าในปี 2534 ที่ดินที่อยู่ติดถนนพญาไท ในเขตราชเทวี มีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายในท้องตลาดสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาท ปี 2537 มีการประกาศขายที่ดินของหลวงปริญญาโยควิบูลย์ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับที่ดินของโจทก์มีคลองแสนแสบกั้นที่ดินดังกล่าวอยู่ติดซอยเกษมสันต์ประกาศขายตารางวาละ 450,000 บาท แต่มีการตกลงซื้อขายกันตารางวาละ350,000 บาท ในปี 2536 โรงแรมเอเซียขอซื้อที่ดินซึ่งอยู่ติดต่อกับที่ดินของโรงแรมตารางวาละ 500,000 บาท แต่ไม่มีเจ้าของที่ดินรายใดขายให้ ส่วนนายประสิทธิพรเบิกความว่า เพื่อนของพยานเคยติดต่อขอให้พยานกับญาติร่วมกันขายที่ดินทุกแปลงบริเวณนั้นเพื่อทำศูนย์การค้าโดยจะซื้อตารางวาละไม่ต่ำกว่า 300,000 บาทแต่เมื่อมีข่าวการเวนคืนจึงไม่มีการซื้อที่ดิน ในปี 2534ที่ดินติดถนนพญาไทในเขตราชเทวีมีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท และพันเอกประสานเบิกความว่า เพื่อนของพยานไม่ทราบชื่อจริงได้มาติดต่อขอซื้อที่ดินของโจทก์และที่ดินข้างเคียงเพื่อทำเป็นศูนย์การค้าเสนอราคาตารางวาละ 300,000 บาทนอกจากนี้พยานทราบว่าราคาที่ดินแถวประตูน้ำประกาศขายราคาตารางวาละ 600,000 บาท คำเบิกความของพยานโจทก์ทั้งสามดังกล่าวล้วนแต่เป็นคำเบิกความลอย ๆ ไม่มีพยานหลักฐานอื่นสนับสนุนและไม่ปรากฏพยานเอกสารที่แสดงว่ามีการตกลงซื้อขายกันตามที่เบิกความ และที่โจทก์เบิกความถึงข่าวที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์บ้านเมืองเอกสารหมาย จ.12 ก็ไม่ปรากฏว่าเป็นราคาที่กรมที่ดินประกาศใช้จริงหรือไม่ และราคาดังกล่าวก็เป็นการกล่าวถึงราคาประเมินสูงสุดและต่ำสุดของที่ดินในแต่ละเขตโดยไม่ปรากฏที่ตั้งและสภาพของที่ดินดังกล่าว พยานหลักฐานโจทก์จึงยังฟังไม่ได้ว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันในท้องตลาดในราคาที่โจทก์นำสืบ เมื่อพยานหลักฐานของโจทก์และจำเลยไม่อาจนำสืบให้ศาลเห็นได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์เป็นราคาเท่าใด ศาลฎีกาได้พิจารณาถึงราคาที่ดินของโจทก์ในปี 2535 ที่บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินกำหนดไว้ตารางวาละ 60,000 บาท ประกอบกับที่ตั้งที่ดินของโจทก์ติดคลองมหานาคหรือคลองแสนแสบทางทิศใต้แต่ไม่สามารถใช้สัญจรทางน้ำได้ ส่วนทิศเหนือติดที่ดินโฉนดเลขที่ 8157 ซึ่งมีสภาพเป็นซอยกว้าง 4-5 เมตร ออกสู่ถนนพญาไทบริเวณเชิงสะพานหัวช้างหรือสะพานเฉลิมหล้าซึ่งถนนดังกล่าวมีผู้ถือกรรมสิทธิ์รวม 5 คน มิใช่ซอยสาธารณะและที่ดินของโจทก์อยู่ห่างถนนพญาไทประมาณ 150 เมตร โดยอยู่สุดซอยดังกล่าวแม้บริเวณใกล้เคียงที่ดินของโจทก์มีศูนย์การค้าสยามเซ็นเตอร์ ศูนย์การค้ามาบุญครอง โรงแรมเอเชียและโรงภาพยนตร์ ซึ่งถือได้ว่าอยู่ในทำเลที่ดีพอสมควร แต่ที่ดินของโจทก์ก็มิได้อยู่ริมถนนพญาไท และมีเนื้อที่เพียง 88 ตารางวาไม่สามารถใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริงเมื่อคำนึงถึงเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษซึ่งมีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางประกอบด้วยแล้ว เห็นว่า ราคาค่าทดแทนที่ศาลชั้นต้นกำหนดให้โจทก์สำหรับที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนราคาตารางวาละ 100,000 บาท เป็นราคาที่เป็นธรรมและชอบด้วยเหตุผลแล้ว ราคาค่าทดแทนที่ศาลอุทธรณ์กำหนดให้โจทก์ตารางวาละ120,000 บาท สูงเกินไป โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มอีกตารางวาละ 40,000 บาท ที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 8,800,000 บาท หักค่าทดแทนที่โจทก์ได้รับไปแล้ว5,280,000 บาท คงเหลือค่าทดแทนที่โจทก์มีสิทธิได้รับเพิ่มเป็นเงิน 3,520,000 บาทมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการสุดท้ายว่า โจทก์มีสิทธิได้ดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นในอัตราเท่าใด และเมื่อใด โดยจำเลยฎีกาว่าดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี สูงเกินไปและจำเลยจะต้องจ่ายดอกเบี้ยนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยจ่ายเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์นั้นพิเคราะห์แล้ว เห็นว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม บัญญัติว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้ นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" และมาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ในกรณีที่มีการตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์กันได้ตามมาตรา 10 ให้เจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่จ่ายเงินค่าอสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวทั้งหมดให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายภายในหนึ่งร้อยยี่สิบวัน นับแต่วันที่ทำสัญญาซื้อขาย" ข้อเท็จจริงในคดีนี้ ปรากฏว่าโจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วันซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์ คือวันที่3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลง แต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทน เพิ่ม3,520,000 บาท ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นพร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินค่าทดแทนที่ศาลให้จำเลยชำระเพิ่มขึ้นแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1496/2540นางสาว ประพิมพรรณ แรมวัลย์โจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทยจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 84 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 11 วรรคหนึ่ง, ม. 26 วรรคสาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2, ข้อ 6, ข้อ 13, ข้อ 15, ข้อ 17 พ.ร.ฎ.กำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ.2534 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าว ข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยมีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์โดยมาตรา 4 แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้น การดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวและตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วย เมื่อโจทก์เห็นว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ ที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535เป็นต้นไป ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2 หลักเกณฑ์ในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21 วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับ พระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม 2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2) ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเว้นคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ประกอบด้วยเมื่อปรากฏว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535ราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียว ซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรม โจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วัน ซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสามโจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลงแต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 88 ตารางวา พร้อมบ้านเลขที่ 334/5 โรงรถยนต์และไม้ยืนต้นจำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีฐานะเป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวันเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลมและเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2534 ทั้งแปลงเพื่อสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่ 2 สายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ จำเลยมีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินตารางวาละ 60,000 บาทเป็นเงิน 5,280,000 บาท ค่าทดแทนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้นและค่าทดแทนความเสียหายที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน1,624,296.06 บาท จำนวนเงินค่าทดแทนที่กำหนดให้ดังกล่าวนั้นไม่เป็นธรรมและไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะมิได้คำนึงถึงราคาของที่ดินที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด สภาพและทำเลที่ตั้งของที่ดินตลอดจนเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ค่าทดแทนต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งให้มารับเงินค่าทดแทนแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 300,000 บาทเนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 26,400,000 บาท จำเลยจ่ายค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์แล้ว 5,280,000 บาท โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 21,120,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ซึ่งเป็นอัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 อันเป็นวันที่จำเลยแจ้งให้โจทก์มารับเงินค่าทดแทนเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จดอกเบี้ยถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,346,400 บาท รวมเป็นเงิน 22,466,400บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินค่าทดแทน 22,466,400 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี จากเงิน 21,120,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยมิได้เป็นผู้กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทน มิได้เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และผู้พิจารณาอุทธรณ์ค่าทดแทน ไม่มีนิติสัมพันธ์กับโจทก์และไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยคณะกรรมการเพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้กำหนดจำนวนค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายโดยเห็นว่าราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อใช้เรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นราคาที่ใกล้เคียงกับราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด เพราะเป็นการประเมินเป็นรายแปลงโดยตรวจสอบจากสภาพทำเลที่ต้องและลักษณะการใช้ที่ดิน ประกอบกับราคาซื้อขายกันในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปี ราคาของธนาคารพาณิชย์และสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินนำมาเปรียบเทียบกัน ที่ดินของโจทก์มีราคาประเมินตารางวาละ 60,000 บาท คณะกรรมการดังกล่าวจึงกำหนดค่าทดแทนเท่ากับราคาดังกล่าวซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์แล้วที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันไม่ถึงตารางวาละ 300,000 บาทจำเลยไม่ต้องรับผิดชำระค่าทดแทนเพิ่ม และไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินไม่เกินร้อยละ 6.5 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนจำนวน 3,520,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์จำนวน 5,280,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นโดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต)กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ 88 ตารางวา และบ้านเลขที่ 334/5โรงรถยนต์กับไม้ยืนต้นซึ่งปลูกอยู่บนที่ดินดังกล่าว จำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย จัดตั้งขึ้นตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 มีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษวันที่ 1 มกราคม 2531 มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรีจังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขน เขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวันเขตบางรัก เขตยานนาวา เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530 กำหนดแนวเขตเวนคืนที่ดินในท้องที่ดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยกำหนดให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และต่อมาวันที่ 1 มกราคม 2535มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิเขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวาพ.ศ. 2534 กำหนดให้ผู้ว่าทางการพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ต่อเนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมดังกล่าว เนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมหมดอายุลงและการสำรวจเวนคืนที่ยังไม่แล้วเสร็จ ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 พร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับ ทั้งแปลง จำนวนเนื้อที่ 88 ตารางวาคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนในท้องที่เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์ตารางวาละ 60,000 บาท รวมเป็นเงิน5,280,000 บาท บ้านเลขที่ 334/5 เป็นเงิน 1,592,706.06 บาทไม้ยืนต้นเป็นเงิน 11,490 บาท และค่าทดแทนค่าเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 20,100 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนทั้งสิ้น 6,904,296.06 บาท จำเลยได้มีหนังสือแจ้งราคาค่าทดแทนเวนคืนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของโจทก์ไปให้โจทก์ทราบโจทก์ได้ทำหนังสือสัญญาขอรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวโดยสงวนสิทธิที่จะอุทธรณ์ขอเรียกเงินค่าทดแทนเพิ่มเติม และต่อมาได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยขอเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเพิ่มเติมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้รับอุทธรณ์ของโจทก์แล้ว แต่มิได้วินิจฉัยภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า การกระทำทั้งหลายที่เกี่ยวกับการเวนคืนเป็นการกระทำในนามหรือแทนผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เจ้าหน้าที่เวนคืน มิได้เกี่ยวข้องกับจำเลยจำเลยมีวัตถุประสงค์ในการก่อสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษเท่านั้นซึ่งการจัดให้มีทางพิเศษจะต้องมีกฎหมายกำหนดเขตที่ดินที่จะเวนคืนจำเลยมิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเวนคืนนั้น เห็นว่าประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15 และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย มีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยมาตรา 4แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้นการดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว และตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วยเมื่อโจทก์เห็นว่าการกำหนดค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยต่อไปเป็นประการที่สองตามฎีกาของโจทก์และจำเลยมีว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่ โจทก์มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด พิเคราะห์แล้วที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครของโจทก์ เนื้อที่ 88 ตารางวา อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขนเขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวัน เขตบางรัก เขตยานนาวาเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นต้นไปดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2ซึ่งในกรณีที่เกี่ยวกับการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ จึงต้องพิจารณากำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนตามหลักเกณฑ์ที่ได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว สำหรับหลักเกณฑ์การกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆ ในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ประกอบด้วย ซึ่งในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ดังกล่าว จำเลยนำสืบโดยมีนางสาวระพีพรรณ เหมบุญเจ้าหน้าที่ของจำเลยซึ่งเป็นเลขานุการของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ เบิกความว่า การประชุมของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ครั้งที่ 1/2535 ตามเอกสารหมาย ล.6 จำเลยได้เสนอหลักเกณฑ์การจ่ายค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ต่อคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ โดยในส่วนที่เกี่ยวกับค่าทดแทนเวนคืนที่ดินนั้นได้เสนอให้ใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นเกณฑ์ในที่ประชุมดังกล่าวผู้แทนกรมที่ดินได้ชี้แจงต่อที่ประชุมว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยคำนึงถึงทำเลที่ตั้ง การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปีจากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535ผู้แทนของกรมที่ดินให้ความเห็นว่า ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมาย และจำเลยมีนายยุทธชัยพันธุวัฒนา เจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 สำนักงานกลางประเมินราคาทรัพย์สินของกรมที่ดินเบิกความว่า การประเมินราคาที่ดินมีสองประเภท คือ ประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกซึ่งเป็นการประเมินราคาที่ดินเป็นกลุ่ม ปัจจุบันกรมที่ดินได้ประเมินราคาที่ดินเป็นรายแปลง เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครเท่านั้นการประเมินราคาที่ดินนั้นพิจารณาจากข้อมูลการซื้อขายที่จดทะเบียนไว้ที่สำนักงานที่ดินไม่เกิน 3 ปี ขั้นตอนที่สอง สืบหาราคาที่มีการซื้อขายจริงในท้องตลาดรวมทั้งการตรวจสภาพที่ดิน เช่นทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดิน การพัฒนาที่ดินเพื่อประกอบการประเมินราคาจะมีการสำรวจทุก ๆ 4 ปี โดยจะมีการสำรวจเป็นระยะเวลา 4 ปีแล้วจึงจะประกาศ 1 ครั้ง ข้อมูลของกรมที่ดินได้มาจากนักจัดสรรที่ดินนายหน้าซื้อขายที่ดิน เมื่อได้ข้อมูลดังกล่าวแล้ว กรมที่ดินจะนำข้อมูลดังกล่าวมาวิเคราะห์เพื่อเปรียบเทียมราคาที่ดินและเปรียบเทียบกับราคาตลาดในปีที่ประเมินจึงจะออกมาเป็นราคาประเมินของกรมที่ดิน กรณีดังกล่าวใช้ทั้งสองแบบ คือแบบประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกหรือกลุ่มที่ดินตามคำเบิกความของพยานจำเลยดังกล่าวจึงเป็นอันได้ความว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 แม้จำเลยจะนำสืบว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยได้มีการตรวจสภาพที่ดินและพิจารณาถึงทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดินการพัฒนาที่ดิน การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง3 ปี จากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535 ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวจึงเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมายแล้วนั้น เห็นว่า หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินราคาทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินดังกล่าว เป็นหลักเกณฑ์ที่ได้มาจากคำชี้แจงของผู้แทนกรมที่ดินดังปรากฏตามคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณและเอกสารหมาย ล.6 ประกอบกับคำเบิกความของนายยุทธชัยเจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 ของกรมที่ดินที่จำเลยนำมาเบิกความสนับสนุน แต่จำเลยหาได้นำพยานหลักฐานอื่นมานำสืบประกอบคำเบิกความของพยานจำเลยถึงข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาและนำมาใช้ในการพิจารณากำหนดราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินของโจทก์อันจะเป็นการยืนยันว่า การกำหนดราคาประเมินที่ดินของโจทก์ถูกต้องแต่ประการใดไม่ และที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้มีมติให้ใช้หลักเกณฑ์การคิดค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์โดยใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดินคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ก็หาได้พิจารณาข้อมูลอันเป็นฐานแห่งการกำหนดราคาดังกล่าวแต่ประการใดไม่คงอาศัยแต่เพียงคำชี้แจงของเจ้าหน้าที่กรมที่ดินเท่านั้นดังปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณว่า คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ รับฟังเพียงความเห็นของกรมที่ดินเท่านั้นมิได้มีการเรียกเอาเอกสารสัญญาซื้อขายซึ่งจดทะเบียนต่อสำนักงานที่ดิน และเอกสารเกี่ยวกับราคาซื้อขายของที่ดินย้อนหลังไป 3 ปี มาพิจารณากันในที่ประชุม นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ มิได้นำองค์ประกอบประการอื่นตามมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาประกอบการพิจารณาด้วยไม่ และเมื่อพิจารณาคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ เปมะศิริ หัวหน้าสำรวจและรังวัดกองจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน 3 การทางพิเศษแห่งประเทศไทยที่เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ ปค.82/2537 ของศาลชั้นต้น ซึ่งคู่ความยินยอมให้นำมาเป็นหลักฐานในคดีนี้แล้วเห็นว่า ตามคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ได้ความว่า บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดิน ที่ดินหมายเลข 509 กำหนดไว้ ราคาตารางวาละ70,000 บาท ส่วนที่ดินของโจทก์มีที่ดินหมายเลข 508 คั่นอยู่เพียงแปลงเดียวและตามคำเบิกความของนายประสิทธิพร ธรรมสโรชเจ้าของที่ดินหมายเลข 509 ก็เบิกความว่า ที่ดินของตนหมายเลข 509ห่างจากที่ดินของโจทก์หมายเลข 452 เพียง 10 เมตรเศษเป็นที่เห็นได้ว่าที่ดินทั้งสองแปลงห่างกันเพียง 10 เมตรเศษแต่ราคาประเมินของกรมที่ดินแตกต่างกันถึง 10,000 บาท และเมื่อพิจารณาประกาศกรุงเทพมหานครเรื่องบัญชีกำหนดจำนวนทุนทรัพย์ในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน ประกาศ ณ วันที่10 มิถุนายน 2534 เอกสารหมาย จ.15 แผ่นที่ 3 และแผ่นที่ 4ก็ปรากฏว่าได้กำหนดราคาที่ดินของโจทก์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินไว้ในราคาตารางวาละ70,000 บาท ซึ่งเป็นบัญชีราคาประเมินที่ดินเมื่อเดือนกันยายน 2533ก็ยังมีราคาสูงกว่าราคาที่กรมที่ดินกำหนดในปี 2535 จึงยังฟังไม่ได้ว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535 ของกรมที่ดิน เป็นราคาที่ได้พิจารณาตามองค์ประกอบครบถ้วนตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามที่จำเลยนำสืบคงฟังได้แต่เพียงว่าราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียวซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรมตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว ปัญหาต่อไปจึงมีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่ เพียงใด ในปัญหาดังกล่าวโจทก์นำสืบว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาทโดยมีตัวโจทก์ นายประสิทธิพร ธรรมสโรช น้าของโจทก์ และพันเอกประสาน แรมวัลย์ บิดาของโจทก์เป็นพยานเบิกความถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 โดยโจทก์เบิกความว่า ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดในปี 2536 ไม่ต่ำกว่าตารางวาละ 250,000 บาทโจทก์ทราบจากหนังสือพิมพ์บ้านเมืองว่าในปี 2534 ที่ดินที่อยู่ติดถนนพญาไท ในเขตราชเทวี มีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายในท้องตลาดสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาท ปี 2537 มีการประกาศขายที่ดินของหลวงปริญญาโยควิบูลย์ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับที่ดินของโจทก์มีคลองแสนแสบกั้นที่ดินดังกล่าวอยู่ติดซอยเกษมสันต์ประกาศขายตารางวาละ 450,000 บาท แต่มีการตกลงซื้อขายกันตารางวาละ350,000 บาท ในปี 2536 โรงแรมเอเซียขอซื้อที่ดินซึ่งอยู่ติดต่อกับที่ดินของโรงแรมตารางวาละ 500,000 บาท แต่ไม่มีเจ้าของที่ดินรายใดขายให้ ส่วนนายประสิทธิพรเบิกความว่า เพื่อนของพยานเคยติดต่อขอให้พยานกับญาติร่วมกันขายที่ดินทุกแปลงบริเวณนั้นเพื่อทำศูนย์การค้าโดยจะซื้อตารางวาละไม่ต่ำกว่า 300,000 บาทแต่เมื่อมีข่าวการเวนคืนจึงไม่มีการซื้อที่ดิน ในปี 2534ที่ดินติดถนนพญาไทในเขตราชเทวีมีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท และพันเอกประสานเบิกความว่า เพื่อนของพยานไม่ทราบชื่อจริงได้มาติดต่อขอซื้อที่ดินของโจทก์และที่ดินข้างเคียงเพื่อทำเป็นศูนย์การค้าเสนอราคาตารางวาละ 300,000 บาทนอกจากนี้พยานทราบว่าราคาที่ดินแถวประตูน้ำประกาศขายราคาตารางวาละ 600,000 บาท คำเบิกความของพยานโจทก์ทั้งสามดังกล่าวล้วนแต่เป็นคำเบิกความลอย ๆ ไม่มีพยานหลักฐานอื่นสนับสนุนและไม่ปรากฏพยานเอกสารที่แสดงว่ามีการตกลงซื้อขายกันตามที่เบิกความ และที่โจทก์เบิกความถึงข่าวที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์บ้านเมืองเอกสารหมาย จ.12 ก็ไม่ปรากฏว่าเป็นราคาที่กรมที่ดินประกาศใช้จริงหรือไม่ และราคาดังกล่าวก็เป็นการกล่าวถึงราคาประเมินสูงสุดและต่ำสุดของที่ดินในแต่ละเขตโดยไม่ปรากฏที่ตั้งและสภาพของที่ดินดังกล่าว พยานหลักฐานโจทก์จึงยังฟังไม่ได้ว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันในท้องตลาดในราคาที่โจทก์นำสืบ เมื่อพยานหลักฐานของโจทก์และจำเลยไม่อาจนำสืบให้ศาลเห็นได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์เป็นราคาเท่าใด ศาลฎีกาได้พิจารณาถึงราคาที่ดินของโจทก์ในปี 2535 ที่บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินกำหนดไว้ตารางวาละ 60,000 บาท ประกอบกับที่ตั้งที่ดินของโจทก์ติดคลองมหานาคหรือคลองแสนแสบทางทิศใต้แต่ไม่สามารถใช้สัญจรทางน้ำได้ ส่วนทิศเหนือติดที่ดินโฉนดเลขที่ 8157 ซึ่งมีสภาพเป็นซอยกว้าง 4-5 เมตร ออกสู่ถนนพญาไทบริเวณเชิงสะพานหัวช้างหรือสะพานเฉลิมหล้าซึ่งถนนดังกล่าวมีผู้ถือกรรมสิทธิ์รวม 5 คน มิใช่ซอยสาธารณะและที่ดินของโจทก์อยู่ห่างถนนพญาไทประมาณ 150 เมตร โดยอยู่สุดซอยดังกล่าวแม้บริเวณใกล้เคียงที่ดินของโจทก์มีศูนย์การค้าสยามเซ็นเตอร์ ศูนย์การค้ามาบุญครอง โรงแรมเอเชียและโรงภาพยนตร์ ซึ่งถือได้ว่าอยู่ในทำเลที่ดีพอสมควร แต่ที่ดินของโจทก์ก็มิได้อยู่ริมถนนพญาไท และมีเนื้อที่เพียง 88 ตารางวาไม่สามารถใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริงเมื่อคำนึงถึงเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษซึ่งมีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางประกอบด้วยแล้ว เห็นว่า ราคาค่าทดแทนที่ศาลชั้นต้นกำหนดให้โจทก์สำหรับที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนราคาตารางวาละ 100,000 บาท เป็นราคาที่เป็นธรรมและชอบด้วยเหตุผลแล้ว ราคาค่าทดแทนที่ศาลอุทธรณ์กำหนดให้โจทก์ตารางวาละ120,000 บาท สูงเกินไป โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มอีกตารางวาละ 40,000 บาท ที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 8,800,000 บาท หักค่าทดแทนที่โจทก์ได้รับไปแล้ว5,280,000 บาท คงเหลือค่าทดแทนที่โจทก์มีสิทธิได้รับเพิ่มเป็นเงิน 3,520,000 บาทมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการสุดท้ายว่า โจทก์มีสิทธิได้ดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นในอัตราเท่าใด และเมื่อใด โดยจำเลยฎีกาว่าดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี สูงเกินไปและจำเลยจะต้องจ่ายดอกเบี้ยนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยจ่ายเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์นั้นพิเคราะห์แล้ว เห็นว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม บัญญัติว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้ นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" และมาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ในกรณีที่มีการตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์กันได้ตามมาตรา 10 ให้เจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่จ่ายเงินค่าอสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวทั้งหมดให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายภายในหนึ่งร้อยยี่สิบวัน นับแต่วันที่ทำสัญญาซื้อขาย" ข้อเท็จจริงในคดีนี้ ปรากฏว่าโจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วันซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์ คือวันที่3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลง แต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทน เพิ่ม3,520,000 บาท ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นพร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินค่าทดแทนที่ศาลให้จำเลยชำระเพิ่มขึ้นแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ-อุดม มั่งมีดี-ไพฑูรย์ แสงจันทร์เทศ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 88 ตารางวา พร้อมบ้านเลขที่ 334/5 โรงรถยนต์และไม้ยืนต้นจำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีฐานะเป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวันเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลมและเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2534 ทั้งแปลงเพื่อสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่ 2 สายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ จำเลยมีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินตารางวาละ 60,000 บาทเป็นเงิน 5,280,000 บาท ค่าทดแทนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้นและค่าทดแทนความเสียหายที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน1,624,296.06 บาท จำนวนเงินค่าทดแทนที่กำหนดให้ดังกล่าวนั้นไม่เป็นธรรมและไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะมิได้คำนึงถึงราคาของที่ดินที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด สภาพและทำเลที่ตั้งของที่ดินตลอดจนเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ค่าทดแทนต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งให้มารับเงินค่าทดแทนแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 300,000 บาทเนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 26,400,000 บาท จำเลยจ่ายค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์แล้ว 5,280,000 บาท โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 21,120,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ซึ่งเป็นอัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 อันเป็นวันที่จำเลยแจ้งให้โจทก์มารับเงินค่าทดแทนเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จดอกเบี้ยถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,346,400 บาท รวมเป็นเงิน 22,466,400บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินค่าทดแทน 22,466,400 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี จากเงิน 21,120,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยมิได้เป็นผู้กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทน มิได้เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และผู้พิจารณาอุทธรณ์ค่าทดแทน ไม่มีนิติสัมพันธ์กับโจทก์และไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยคณะกรรมการเพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้กำหนดจำนวนค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายโดยเห็นว่าราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อใช้เรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นราคาที่ใกล้เคียงกับราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด เพราะเป็นการประเมินเป็นรายแปลงโดยตรวจสอบจากสภาพทำเลที่ต้องและลักษณะการใช้ที่ดิน ประกอบกับราคาซื้อขายกันในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปี ราคาของธนาคารพาณิชย์และสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินนำมาเปรียบเทียบกัน ที่ดินของโจทก์มีราคาประเมินตารางวาละ 60,000 บาท คณะกรรมการดังกล่าวจึงกำหนดค่าทดแทนเท่ากับราคาดังกล่าวซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์แล้วที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันไม่ถึงตารางวาละ 300,000 บาทจำเลยไม่ต้องรับผิดชำระค่าทดแทนเพิ่ม และไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินไม่เกินร้อยละ 6.5 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนจำนวน 3,520,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์จำนวน 5,280,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นโดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต)กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ 88 ตารางวา และบ้านเลขที่ 334/5โรงรถยนต์กับไม้ยืนต้นซึ่งปลูกอยู่บนที่ดินดังกล่าว จำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย จัดตั้งขึ้นตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 มีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษวันที่ 1 มกราคม 2531 มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรีจังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขน เขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวันเขตบางรัก เขตยานนาวา เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530 กำหนดแนวเขตเวนคืนที่ดินในท้องที่ดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยกำหนดให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และต่อมาวันที่ 1 มกราคม 2535มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิเขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวาพ.ศ. 2534 กำหนดให้ผู้ว่าทางการพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ต่อเนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมดังกล่าว เนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมหมดอายุลงและการสำรวจเวนคืนที่ยังไม่แล้วเสร็จ ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 พร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับ ทั้งแปลง จำนวนเนื้อที่ 88 ตารางวาคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนในท้องที่เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์ตารางวาละ 60,000 บาท รวมเป็นเงิน5,280,000 บาท บ้านเลขที่ 334/5 เป็นเงิน 1,592,706.06 บาทไม้ยืนต้นเป็นเงิน 11,490 บาท และค่าทดแทนค่าเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 20,100 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนทั้งสิ้น 6,904,296.06 บาท จำเลยได้มีหนังสือแจ้งราคาค่าทดแทนเวนคืนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของโจทก์ไปให้โจทก์ทราบโจทก์ได้ทำหนังสือสัญญาขอรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวโดยสงวนสิทธิที่จะอุทธรณ์ขอเรียกเงินค่าทดแทนเพิ่มเติม และต่อมาได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยขอเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเพิ่มเติมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้รับอุทธรณ์ของโจทก์แล้ว แต่มิได้วินิจฉัยภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า การกระทำทั้งหลายที่เกี่ยวกับการเวนคืนเป็นการกระทำในนามหรือแทนผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เจ้าหน้าที่เวนคืน มิได้เกี่ยวข้องกับจำเลยจำเลยมีวัตถุประสงค์ในการก่อสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษเท่านั้นซึ่งการจัดให้มีทางพิเศษจะต้องมีกฎหมายกำหนดเขตที่ดินที่จะเวนคืนจำเลยมิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเวนคืนนั้น เห็นว่าประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15 และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย มีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยมาตรา 4แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้นการดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว และตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วยเมื่อโจทก์เห็นว่าการกำหนดค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยต่อไปเป็นประการที่สองตามฎีกาของโจทก์และจำเลยมีว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่ โจทก์มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด พิเคราะห์แล้วที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครของโจทก์ เนื้อที่ 88 ตารางวา อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขนเขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวัน เขตบางรัก เขตยานนาวาเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นต้นไปดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2ซึ่งในกรณีที่เกี่ยวกับการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ จึงต้องพิจารณากำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนตามหลักเกณฑ์ที่ได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว สำหรับหลักเกณฑ์การกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆ ในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ประกอบด้วย ซึ่งในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ดังกล่าว จำเลยนำสืบโดยมีนางสาวระพีพรรณ เหมบุญเจ้าหน้าที่ของจำเลยซึ่งเป็นเลขานุการของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ เบิกความว่า การประชุมของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ครั้งที่ 1/2535 ตามเอกสารหมาย ล.6 จำเลยได้เสนอหลักเกณฑ์การจ่ายค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ต่อคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ โดยในส่วนที่เกี่ยวกับค่าทดแทนเวนคืนที่ดินนั้นได้เสนอให้ใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นเกณฑ์ในที่ประชุมดังกล่าวผู้แทนกรมที่ดินได้ชี้แจงต่อที่ประชุมว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยคำนึงถึงทำเลที่ตั้ง การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปีจากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535ผู้แทนของกรมที่ดินให้ความเห็นว่า ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมาย และจำเลยมีนายยุทธชัยพันธุวัฒนา เจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 สำนักงานกลางประเมินราคาทรัพย์สินของกรมที่ดินเบิกความว่า การประเมินราคาที่ดินมีสองประเภท คือ ประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกซึ่งเป็นการประเมินราคาที่ดินเป็นกลุ่ม ปัจจุบันกรมที่ดินได้ประเมินราคาที่ดินเป็นรายแปลง เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครเท่านั้นการประเมินราคาที่ดินนั้นพิจารณาจากข้อมูลการซื้อขายที่จดทะเบียนไว้ที่สำนักงานที่ดินไม่เกิน 3 ปี ขั้นตอนที่สอง สืบหาราคาที่มีการซื้อขายจริงในท้องตลาดรวมทั้งการตรวจสภาพที่ดิน เช่นทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดิน การพัฒนาที่ดินเพื่อประกอบการประเมินราคาจะมีการสำรวจทุก ๆ 4 ปี โดยจะมีการสำรวจเป็นระยะเวลา 4 ปีแล้วจึงจะประกาศ 1 ครั้ง ข้อมูลของกรมที่ดินได้มาจากนักจัดสรรที่ดินนายหน้าซื้อขายที่ดิน เมื่อได้ข้อมูลดังกล่าวแล้ว กรมที่ดินจะนำข้อมูลดังกล่าวมาวิเคราะห์เพื่อเปรียบเทียมราคาที่ดินและเปรียบเทียบกับราคาตลาดในปีที่ประเมินจึงจะออกมาเป็นราคาประเมินของกรมที่ดิน กรณีดังกล่าวใช้ทั้งสองแบบ คือแบบประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกหรือกลุ่มที่ดินตามคำเบิกความของพยานจำเลยดังกล่าวจึงเป็นอันได้ความว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 แม้จำเลยจะนำสืบว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยได้มีการตรวจสภาพที่ดินและพิจารณาถึงทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดินการพัฒนาที่ดิน การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง3 ปี จากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535 ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวจึงเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมายแล้วนั้น เห็นว่า หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินราคาทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินดังกล่าว เป็นหลักเกณฑ์ที่ได้มาจากคำชี้แจงของผู้แทนกรมที่ดินดังปรากฏตามคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณและเอกสารหมาย ล.6 ประกอบกับคำเบิกความของนายยุทธชัยเจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 ของกรมที่ดินที่จำเลยนำมาเบิกความสนับสนุน แต่จำเลยหาได้นำพยานหลักฐานอื่นมานำสืบประกอบคำเบิกความของพยานจำเลยถึงข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาและนำมาใช้ในการพิจารณากำหนดราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินของโจทก์อันจะเป็นการยืนยันว่า การกำหนดราคาประเมินที่ดินของโจทก์ถูกต้องแต่ประการใดไม่ และที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้มีมติให้ใช้หลักเกณฑ์การคิดค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์โดยใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดินคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ก็หาได้พิจารณาข้อมูลอันเป็นฐานแห่งการกำหนดราคาดังกล่าวแต่ประการใดไม่คงอาศัยแต่เพียงคำชี้แจงของเจ้าหน้าที่กรมที่ดินเท่านั้นดังปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณว่า คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ รับฟังเพียงความเห็นของกรมที่ดินเท่านั้นมิได้มีการเรียกเอาเอกสารสัญญาซื้อขายซึ่งจดทะเบียนต่อสำนักงานที่ดิน และเอกสารเกี่ยวกับราคาซื้อขายของที่ดินย้อนหลังไป 3 ปี มาพิจารณากันในที่ประชุม นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ มิได้นำองค์ประกอบประการอื่นตามมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาประกอบการพิจารณาด้วยไม่ และเมื่อพิจารณาคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ เปมะศิริ หัวหน้าสำรวจและรังวัดกองจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน 3 การทางพิเศษแห่งประเทศไทยที่เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ ปค.82/2537 ของศาลชั้นต้น ซึ่งคู่ความยินยอมให้นำมาเป็นหลักฐานในคดีนี้แล้วเห็นว่า ตามคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ได้ความว่า บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดิน ที่ดินหมายเลข 509 กำหนดไว้ ราคาตารางวาละ70,000 บาท ส่วนที่ดินของโจทก์มีที่ดินหมายเลข 508 คั่นอยู่เพียงแปลงเดียวและตามคำเบิกความของนายประสิทธิพร ธรรมสโรชเจ้าของที่ดินหมายเลข 509 ก็เบิกความว่า ที่ดินของตนหมายเลข 509ห่างจากที่ดินของโจทก์หมายเลข 452 เพียง 10 เมตรเศษเป็นที่เห็นได้ว่าที่ดินทั้งสองแปลงห่างกันเพียง 10 เมตรเศษแต่ราคาประเมินของกรมที่ดินแตกต่างกันถึง 10,000 บาท และเมื่อพิจารณาประกาศกรุงเทพมหานครเรื่องบัญชีกำหนดจำนวนทุนทรัพย์ในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน ประกาศ ณ วันที่10 มิถุนายน 2534 เอกสารหมาย จ.15 แผ่นที่ 3 และแผ่นที่ 4ก็ปรากฏว่าได้กำหนดราคาที่ดินของโจทก์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินไว้ในราคาตารางวาละ70,000 บาท ซึ่งเป็นบัญชีราคาประเมินที่ดินเมื่อเดือนกันยายน 2533ก็ยังมีราคาสูงกว่าราคาที่กรมที่ดินกำหนดในปี 2535 จึงยังฟังไม่ได้ว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535 ของกรมที่ดิน เป็นราคาที่ได้พิจารณาตามองค์ประกอบครบถ้วนตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามที่จำเลยนำสืบคงฟังได้แต่เพียงว่าราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียวซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรมตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว ปัญหาต่อไปจึงมีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่ เพียงใด ในปัญหาดังกล่าวโจทก์นำสืบว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาทโดยมีตัวโจทก์ นายประสิทธิพร ธรรมสโรช น้าของโจทก์ และพันเอกประสาน แรมวัลย์ บิดาของโจทก์เป็นพยานเบิกความถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 โดยโจทก์เบิกความว่า ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดในปี 2536 ไม่ต่ำกว่าตารางวาละ 250,000 บาทโจทก์ทราบจากหนังสือพิมพ์บ้านเมืองว่าในปี 2534 ที่ดินที่อยู่ติดถนนพญาไท ในเขตราชเทวี มีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายในท้องตลาดสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาท ปี 2537 มีการประกาศขายที่ดินของหลวงปริญญาโยควิบูลย์ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับที่ดินของโจทก์มีคลองแสนแสบกั้นที่ดินดังกล่าวอยู่ติดซอยเกษมสันต์ประกาศขายตารางวาละ 450,000 บาท แต่มีการตกลงซื้อขายกันตารางวาละ350,000 บาท ในปี 2536 โรงแรมเอเซียขอซื้อที่ดินซึ่งอยู่ติดต่อกับที่ดินของโรงแรมตารางวาละ 500,000 บาท แต่ไม่มีเจ้าของที่ดินรายใดขายให้ ส่วนนายประสิทธิพรเบิกความว่า เพื่อนของพยานเคยติดต่อขอให้พยานกับญาติร่วมกันขายที่ดินทุกแปลงบริเวณนั้นเพื่อทำศูนย์การค้าโดยจะซื้อตารางวาละไม่ต่ำกว่า 300,000 บาทแต่เมื่อมีข่าวการเวนคืนจึงไม่มีการซื้อที่ดิน ในปี 2534ที่ดินติดถนนพญาไทในเขตราชเทวีมีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท และพันเอกประสานเบิกความว่า เพื่อนของพยานไม่ทราบชื่อจริงได้มาติดต่อขอซื้อที่ดินของโจทก์และที่ดินข้างเคียงเพื่อทำเป็นศูนย์การค้าเสนอราคาตารางวาละ 300,000 บาทนอกจากนี้พยานทราบว่าราคาที่ดินแถวประตูน้ำประกาศขายราคาตารางวาละ 600,000 บาท คำเบิกความของพยานโจทก์ทั้งสามดังกล่าวล้วนแต่เป็นคำเบิกความลอย ๆ ไม่มีพยานหลักฐานอื่นสนับสนุนและไม่ปรากฏพยานเอกสารที่แสดงว่ามีการตกลงซื้อขายกันตามที่เบิกความ และที่โจทก์เบิกความถึงข่าวที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์บ้านเมืองเอกสารหมาย จ.12 ก็ไม่ปรากฏว่าเป็นราคาที่กรมที่ดินประกาศใช้จริงหรือไม่ และราคาดังกล่าวก็เป็นการกล่าวถึงราคาประเมินสูงสุดและต่ำสุดของที่ดินในแต่ละเขตโดยไม่ปรากฏที่ตั้งและสภาพของที่ดินดังกล่าว พยานหลักฐานโจทก์จึงยังฟังไม่ได้ว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันในท้องตลาดในราคาที่โจทก์นำสืบ เมื่อพยานหลักฐานของโจทก์และจำเลยไม่อาจนำสืบให้ศาลเห็นได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์เป็นราคาเท่าใด ศาลฎีกาได้พิจารณาถึงราคาที่ดินของโจทก์ในปี 2535 ที่บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินกำหนดไว้ตารางวาละ 60,000 บาท ประกอบกับที่ตั้งที่ดินของโจทก์ติดคลองมหานาคหรือคลองแสนแสบทางทิศใต้แต่ไม่สามารถใช้สัญจรทางน้ำได้ ส่วนทิศเหนือติดที่ดินโฉนดเลขที่ 8157 ซึ่งมีสภาพเป็นซอยกว้าง 4-5 เมตร ออกสู่ถนนพญาไทบริเวณเชิงสะพานหัวช้างหรือสะพานเฉลิมหล้าซึ่งถนนดังกล่าวมีผู้ถือกรรมสิทธิ์รวม 5 คน มิใช่ซอยสาธารณะและที่ดินของโจทก์อยู่ห่างถนนพญาไทประมาณ 150 เมตร โดยอยู่สุดซอยดังกล่าวแม้บริเวณใกล้เคียงที่ดินของโจทก์มีศูนย์การค้าสยามเซ็นเตอร์ ศูนย์การค้ามาบุญครอง โรงแรมเอเชียและโรงภาพยนตร์ ซึ่งถือได้ว่าอยู่ในทำเลที่ดีพอสมควร แต่ที่ดินของโจทก์ก็มิได้อยู่ริมถนนพญาไท และมีเนื้อที่เพียง 88 ตารางวาไม่สามารถใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริงเมื่อคำนึงถึงเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษซึ่งมีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางประกอบด้วยแล้ว เห็นว่า ราคาค่าทดแทนที่ศาลชั้นต้นกำหนดให้โจทก์สำหรับที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนราคาตารางวาละ 100,000 บาท เป็นราคาที่เป็นธรรมและชอบด้วยเหตุผลแล้ว ราคาค่าทดแทนที่ศาลอุทธรณ์กำหนดให้โจทก์ตารางวาละ120,000 บาท สูงเกินไป โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มอีกตารางวาละ 40,000 บาท ที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 8,800,000 บาท หักค่าทดแทนที่โจทก์ได้รับไปแล้ว5,280,000 บาท คงเหลือค่าทดแทนที่โจทก์มีสิทธิได้รับเพิ่มเป็นเงิน 3,520,000 บาทมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการสุดท้ายว่า โจทก์มีสิทธิได้ดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นในอัตราเท่าใด และเมื่อใด โดยจำเลยฎีกาว่าดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี สูงเกินไปและจำเลยจะต้องจ่ายดอกเบี้ยนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยจ่ายเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์นั้นพิเคราะห์แล้ว เห็นว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม บัญญัติว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้ นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" และมาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ในกรณีที่มีการตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์กันได้ตามมาตรา 10 ให้เจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่จ่ายเงินค่าอสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวทั้งหมดให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายภายในหนึ่งร้อยยี่สิบวัน นับแต่วันที่ทำสัญญาซื้อขาย" ข้อเท็จจริงในคดีนี้ ปรากฏว่าโจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วันซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์ คือวันที่3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลง แต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทน เพิ่ม3,520,000 บาท ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นพร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินค่าทดแทนที่ศาลให้จำเลยชำระเพิ่มขึ้นแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1496/2540นางสาว ประพิมพรรณ แรมวัลย์โจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทยจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 84 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 11 วรรคหนึ่ง, ม. 26 วรรคสาม ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2, ข้อ 6, ข้อ 13, ข้อ 15, ข้อ 17 พ.ร.ฎ.กำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ.2534 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าว ข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยมีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์โดยมาตรา 4 แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้น การดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวและตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วย เมื่อโจทก์เห็นว่า การกำหนดเงินค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ ที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535เป็นต้นไป ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2 หลักเกณฑ์ในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21 วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับ พระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม 2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2) ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเว้นคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ประกอบด้วยเมื่อปรากฏว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535ราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียว ซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรม โจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วัน ซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสามโจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลงแต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 88 ตารางวา พร้อมบ้านเลขที่ 334/5 โรงรถยนต์และไม้ยืนต้นจำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีฐานะเป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวันเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลมและเขตยานนาวา กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2534 ทั้งแปลงเพื่อสร้างทางพิเศษระบบทางด่วนขั้นที่ 2 สายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ จำเลยมีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินตารางวาละ 60,000 บาทเป็นเงิน 5,280,000 บาท ค่าทดแทนสิ่งปลูกสร้าง ไม้ยืนต้นและค่าทดแทนความเสียหายที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน1,624,296.06 บาท จำนวนเงินค่าทดแทนที่กำหนดให้ดังกล่าวนั้นไม่เป็นธรรมและไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะมิได้คำนึงถึงราคาของที่ดินที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด สภาพและทำเลที่ตั้งของที่ดินตลอดจนเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ค่าทดแทนต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยภายใน 60 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งให้มารับเงินค่าทดแทนแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในเวลาที่กฎหมายกำหนดที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 300,000 บาทเนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 26,400,000 บาท จำเลยจ่ายค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์แล้ว 5,280,000 บาท โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนที่ดินเพิ่มอีก 21,120,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ซึ่งเป็นอัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536 อันเป็นวันที่จำเลยแจ้งให้โจทก์มารับเงินค่าทดแทนเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จดอกเบี้ยถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,346,400 บาท รวมเป็นเงิน 22,466,400บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินค่าทดแทน 22,466,400 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี จากเงิน 21,120,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยมิได้เป็นผู้กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทน มิได้เป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และผู้พิจารณาอุทธรณ์ค่าทดแทน ไม่มีนิติสัมพันธ์กับโจทก์และไม่ได้โต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยคณะกรรมการเพื่อทำหน้าที่กำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งได้รับแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้กำหนดจำนวนค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายโดยเห็นว่าราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อใช้เรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินซึ่งประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นราคาที่ใกล้เคียงกับราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาด เพราะเป็นการประเมินเป็นรายแปลงโดยตรวจสอบจากสภาพทำเลที่ต้องและลักษณะการใช้ที่ดิน ประกอบกับราคาซื้อขายกันในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปี ราคาของธนาคารพาณิชย์และสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินนำมาเปรียบเทียบกัน ที่ดินของโจทก์มีราคาประเมินตารางวาละ 60,000 บาท คณะกรรมการดังกล่าวจึงกำหนดค่าทดแทนเท่ากับราคาดังกล่าวซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์แล้วที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันไม่ถึงตารางวาละ 300,000 บาทจำเลยไม่ต้องรับผิดชำระค่าทดแทนเพิ่ม และไม่ต้องชำระดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินไม่เกินร้อยละ 6.5 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนจำนวน 3,520,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์และจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์จำนวน 5,280,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นโดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต)กรุงเทพมหานคร เนื้อที่ 88 ตารางวา และบ้านเลขที่ 334/5โรงรถยนต์กับไม้ยืนต้นซึ่งปลูกอยู่บนที่ดินดังกล่าว จำเลยเป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย จัดตั้งขึ้นตามประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 มีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษวันที่ 1 มกราคม 2531 มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรีจังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขน เขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวันเขตบางรัก เขตยานนาวา เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530 กำหนดแนวเขตเวนคืนที่ดินในท้องที่ดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยกำหนดให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ และต่อมาวันที่ 1 มกราคม 2535มีการใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต เขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิเขตคลองเตย เขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวาพ.ศ. 2534 กำหนดให้ผู้ว่าทางการพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ต่อเนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมดังกล่าว เนื่องจากพระราชกฤษฎีกาฉบับเดิมหมดอายุลงและการสำรวจเวนคืนที่ยังไม่แล้วเสร็จ ที่ดินโฉนดเลขที่ 6205 พร้อมสิ่งปลูกสร้างของโจทก์อยู่ในเขตที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาทั้งสองฉบับ ทั้งแปลง จำนวนเนื้อที่ 88 ตารางวาคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นและจำนวนเงินค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนในท้องที่เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์ตารางวาละ 60,000 บาท รวมเป็นเงิน5,280,000 บาท บ้านเลขที่ 334/5 เป็นเงิน 1,592,706.06 บาทไม้ยืนต้นเป็นเงิน 11,490 บาท และค่าทดแทนค่าเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 20,100 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนทั้งสิ้น 6,904,296.06 บาท จำเลยได้มีหนังสือแจ้งราคาค่าทดแทนเวนคืนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของโจทก์ไปให้โจทก์ทราบโจทก์ได้ทำหนังสือสัญญาขอรับเงินค่าทดแทนดังกล่าวโดยสงวนสิทธิที่จะอุทธรณ์ขอเรียกเงินค่าทดแทนเพิ่มเติม และต่อมาได้ยื่นอุทธรณ์ต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยขอเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเพิ่มเติมรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้รับอุทธรณ์ของโจทก์แล้ว แต่มิได้วินิจฉัยภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องจำเลยหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า การกระทำทั้งหลายที่เกี่ยวกับการเวนคืนเป็นการกระทำในนามหรือแทนผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทย เจ้าหน้าที่เวนคืน มิได้เกี่ยวข้องกับจำเลยจำเลยมีวัตถุประสงค์ในการก่อสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษเท่านั้นซึ่งการจัดให้มีทางพิเศษจะต้องมีกฎหมายกำหนดเขตที่ดินที่จะเวนคืนจำเลยมิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเวนคืนนั้น เห็นว่าประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 290 ข้อ 2 ได้บัญญัติให้จัดตั้งการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยขึ้น และให้เป็นนิติบุคคลมีวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีด้วยวิธีการใด ๆ ตลอดจนบำรุงและรักษาทางพิเศษ และในประกาศของคณะปฏิวัติฉบับดังกล่าวข้อ 6 ข้อ 13 ข้อ 15 และข้อ 17 บัญญัติให้การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย มีอำนาจซื้อ จัดหา ถือกรรมสิทธิ์ ครอบครองหรือดำเนินการเกี่ยวกับทรัพย์สินใด ๆ เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย โดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีหน้าที่บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย ตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว การทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย จึงมีอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ในการสร้างหรือจัดให้มีทางพิเศษโดยมีผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้บริหารกิจการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย และถือว่าผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นผู้กระทำในนามและเป็นผู้กระทำแทนการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยและตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีวัตถุประสงค์ที่จะเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ โดยมาตรา 4แห่งพระราชกฤษฎีกาดังกล่าวบัญญัติให้ผู้ว่าการทางพิเศษแห่งประเทศไทยเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างทางพิเศษ ดังนั้นการดำเนินการเวนคืนเพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดินดังกล่าวเพื่อสร้างทางพิเศษจึงเป็นกิจการในอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลย เมื่อผู้ว่าการการทางพิเศษแห่งประเทศไทยซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ดำเนินการตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว และตามขั้นตอนในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 เพื่อสร้างทางพิเศษตามอำนาจหน้าที่และวัตถุประสงค์ของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยจึงเป็นการดำเนินการในฐานะเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์และในฐานะผู้แทนของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยด้วยเมื่อโจทก์เห็นว่าการกำหนดค่าทดแทนอันเป็นกิจการส่วนหนึ่งในการดำเนินการเพื่อเวนคืนอสังหาริมทรัพย์คือที่ดินของโจทก์ไม่ถูกต้องและไม่เป็นธรรม โจทก์ย่อมมีอำนาจฟ้องเรียกเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มจากการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจำเลยได้ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยต่อไปเป็นประการที่สองตามฎีกาของโจทก์และจำเลยมีว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมหรือไม่ โจทก์มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนที่ดินเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด พิเคราะห์แล้วที่ดินโฉนดเลขที่ 6205ตำบลถนนเพชรบุรี (ประแจจีน) อำเภอพญาไท (ดุสิต) กรุงเทพมหานครของโจทก์ เนื้อที่ 88 ตารางวา อยู่ในเขตที่ดินที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี และเขตบางเขนเขตดุสิต เขตพญาไท เขตปทุมวัน เขตบางรัก เขตยานนาวาเขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2530เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์แต่เนื่องจากการสำรวจที่ดินที่จะเวนคืนยังไม่แล้วเสร็จและพระราชกฤษฎีกาฉบับดังกล่าวสิ้นอายุจึงได้มีการตราพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิตเขตราชเทวี เขตปทุมวัน เขตห้วยขวาง เขตบางกะปิ เขตคลองเตยเขตประเวศ เขตบางคอแหลม และเขตยานนาวา กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นต้นไปดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่อยู่ในเขตที่จะเวนคืนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 อันเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในขณะที่มีการดำเนินการเพื่อเวนคืนที่ดินของโจทก์ตามพระราชกฤษฎีกาฉบับที่ 2ซึ่งในกรณีที่เกี่ยวกับการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"ดังนั้น การกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ จึงต้องพิจารณากำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนตามหลักเกณฑ์ที่ได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาตรา 21 ดังกล่าว สำหรับหลักเกณฑ์การกำหนดเงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนนั้น มาตรา 21วรรคหนึ่ง (1) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ให้คำนึงถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 ซึ่งในกรณีนี้คือในวันที่ 1 มกราคม2535 รวมทั้งต้องพิจารณาหลักเกณฑ์อื่น ๆ ในมาตรา 21 วรรคหนึ่ง (2)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ประกอบด้วย ซึ่งในการกำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินที่จะต้องเวนคืนให้แก่โจทก์ดังกล่าว จำเลยนำสืบโดยมีนางสาวระพีพรรณ เหมบุญเจ้าหน้าที่ของจำเลยซึ่งเป็นเลขานุการของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ เบิกความว่า การประชุมของคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ครั้งที่ 1/2535 ตามเอกสารหมาย ล.6 จำเลยได้เสนอหลักเกณฑ์การจ่ายค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์ต่อคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ โดยในส่วนที่เกี่ยวกับค่าทดแทนเวนคืนที่ดินนั้นได้เสนอให้ใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 เป็นเกณฑ์ในที่ประชุมดังกล่าวผู้แทนกรมที่ดินได้ชี้แจงต่อที่ประชุมว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยคำนึงถึงทำเลที่ตั้ง การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง 3 ปีจากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535ผู้แทนของกรมที่ดินให้ความเห็นว่า ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมาย และจำเลยมีนายยุทธชัยพันธุวัฒนา เจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 สำนักงานกลางประเมินราคาทรัพย์สินของกรมที่ดินเบิกความว่า การประเมินราคาที่ดินมีสองประเภท คือ ประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกซึ่งเป็นการประเมินราคาที่ดินเป็นกลุ่ม ปัจจุบันกรมที่ดินได้ประเมินราคาที่ดินเป็นรายแปลง เฉพาะในเขตกรุงเทพมหานครเท่านั้นการประเมินราคาที่ดินนั้นพิจารณาจากข้อมูลการซื้อขายที่จดทะเบียนไว้ที่สำนักงานที่ดินไม่เกิน 3 ปี ขั้นตอนที่สอง สืบหาราคาที่มีการซื้อขายจริงในท้องตลาดรวมทั้งการตรวจสภาพที่ดิน เช่นทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดิน การพัฒนาที่ดินเพื่อประกอบการประเมินราคาจะมีการสำรวจทุก ๆ 4 ปี โดยจะมีการสำรวจเป็นระยะเวลา 4 ปีแล้วจึงจะประกาศ 1 ครั้ง ข้อมูลของกรมที่ดินได้มาจากนักจัดสรรที่ดินนายหน้าซื้อขายที่ดิน เมื่อได้ข้อมูลดังกล่าวแล้ว กรมที่ดินจะนำข้อมูลดังกล่าวมาวิเคราะห์เพื่อเปรียบเทียมราคาที่ดินและเปรียบเทียบกับราคาตลาดในปีที่ประเมินจึงจะออกมาเป็นราคาประเมินของกรมที่ดิน กรณีดังกล่าวใช้ทั้งสองแบบ คือแบบประเมินเป็นรายแปลงและประเมินเป็นรายบล็อกหรือกลุ่มที่ดินตามคำเบิกความของพยานจำเลยดังกล่าวจึงเป็นอันได้ความว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้กำหนดค่าทดแทนเวนคืนที่ดินของโจทก์เท่ากับราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินที่ประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2535 แม้จำเลยจะนำสืบว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์ดังกล่าวได้พิจารณาราคาที่ดินเป็นรายแปลงโดยได้มีการตรวจสภาพที่ดินและพิจารณาถึงทำเลที่ตั้ง รูปแปลงที่ดินการพัฒนาที่ดิน การใช้ประโยชน์ในที่ดิน การสอบถามราคาจากเจ้าของที่ดินและธนาคารพาณิชย์ ราคาซื้อขายในท้องตลาดย้อนหลัง3 ปี จากนั้นนำมาคำนวณหาค่าเฉลี่ยเป็นราคาประเมินของที่ดินในปี 2535 ราคาประเมินตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวจึงเป็นไปตามบทบัญญัติของกฎหมายแล้วนั้น เห็นว่า หลักเกณฑ์ที่ใช้ในการประเมินราคาทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินดังกล่าว เป็นหลักเกณฑ์ที่ได้มาจากคำชี้แจงของผู้แทนกรมที่ดินดังปรากฏตามคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณและเอกสารหมาย ล.6 ประกอบกับคำเบิกความของนายยุทธชัยเจ้าหน้าที่ประเมินราคาทรัพย์สิน 6 ของกรมที่ดินที่จำเลยนำมาเบิกความสนับสนุน แต่จำเลยหาได้นำพยานหลักฐานอื่นมานำสืบประกอบคำเบิกความของพยานจำเลยถึงข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาและนำมาใช้ในการพิจารณากำหนดราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินของโจทก์อันจะเป็นการยืนยันว่า การกำหนดราคาประเมินที่ดินของโจทก์ถูกต้องแต่ประการใดไม่ และที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ได้มีมติให้ใช้หลักเกณฑ์การคิดค่าทดแทนอสังหาริมทรัพย์โดยใช้ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดินคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ ก็หาได้พิจารณาข้อมูลอันเป็นฐานแห่งการกำหนดราคาดังกล่าวแต่ประการใดไม่คงอาศัยแต่เพียงคำชี้แจงของเจ้าหน้าที่กรมที่ดินเท่านั้นดังปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวระพีพรรณว่า คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ รับฟังเพียงความเห็นของกรมที่ดินเท่านั้นมิได้มีการเรียกเอาเอกสารสัญญาซื้อขายซึ่งจดทะเบียนต่อสำนักงานที่ดิน และเอกสารเกี่ยวกับราคาซื้อขายของที่ดินย้อนหลังไป 3 ปี มาพิจารณากันในที่ประชุม นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นฯ มิได้นำองค์ประกอบประการอื่นตามมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530มาประกอบการพิจารณาด้วยไม่ และเมื่อพิจารณาคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ เปมะศิริ หัวหน้าสำรวจและรังวัดกองจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน 3 การทางพิเศษแห่งประเทศไทยที่เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ ปค.82/2537 ของศาลชั้นต้น ซึ่งคู่ความยินยอมให้นำมาเป็นหลักฐานในคดีนี้แล้วเห็นว่า ตามคำเบิกความของนายจิระสักดิ์ได้ความว่า บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535ของกรมที่ดิน ที่ดินหมายเลข 509 กำหนดไว้ ราคาตารางวาละ70,000 บาท ส่วนที่ดินของโจทก์มีที่ดินหมายเลข 508 คั่นอยู่เพียงแปลงเดียวและตามคำเบิกความของนายประสิทธิพร ธรรมสโรชเจ้าของที่ดินหมายเลข 509 ก็เบิกความว่า ที่ดินของตนหมายเลข 509ห่างจากที่ดินของโจทก์หมายเลข 452 เพียง 10 เมตรเศษเป็นที่เห็นได้ว่าที่ดินทั้งสองแปลงห่างกันเพียง 10 เมตรเศษแต่ราคาประเมินของกรมที่ดินแตกต่างกันถึง 10,000 บาท และเมื่อพิจารณาประกาศกรุงเทพมหานครเรื่องบัญชีกำหนดจำนวนทุนทรัพย์ในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดิน ประกาศ ณ วันที่10 มิถุนายน 2534 เอกสารหมาย จ.15 แผ่นที่ 3 และแผ่นที่ 4ก็ปรากฏว่าได้กำหนดราคาที่ดินของโจทก์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมเกี่ยวกับที่ดินไว้ในราคาตารางวาละ70,000 บาท ซึ่งเป็นบัญชีราคาประเมินที่ดินเมื่อเดือนกันยายน 2533ก็ยังมีราคาสูงกว่าราคาที่กรมที่ดินกำหนดในปี 2535 จึงยังฟังไม่ได้ว่า ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2535 ของกรมที่ดิน เป็นราคาที่ได้พิจารณาตามองค์ประกอบครบถ้วนตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 21แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ตามที่จำเลยนำสืบคงฟังได้แต่เพียงว่าราคาดังกล่าวเป็นราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินเพียงประการเดียวซึ่งเป็นเพียงองค์ประกอบประการหนึ่งในการกำหนดราคาค่าทดแทนตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21(3)จึงยังถือไม่ได้ว่าการกำหนดราคาค่าทดแทนที่ดินของโจทก์เป็นการกำหนดราคาค่าทดแทนโดยชอบและเป็นธรรมตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว ปัญหาต่อไปจึงมีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่ เพียงใด ในปัญหาดังกล่าวโจทก์นำสืบว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาทโดยมีตัวโจทก์ นายประสิทธิพร ธรรมสโรช น้าของโจทก์ และพันเอกประสาน แรมวัลย์ บิดาของโจทก์เป็นพยานเบิกความถึงราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 โดยโจทก์เบิกความว่า ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดในปี 2536 ไม่ต่ำกว่าตารางวาละ 250,000 บาทโจทก์ทราบจากหนังสือพิมพ์บ้านเมืองว่าในปี 2534 ที่ดินที่อยู่ติดถนนพญาไท ในเขตราชเทวี มีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท ที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายในท้องตลาดสูงกว่าตารางวาละ 300,000 บาท ปี 2537 มีการประกาศขายที่ดินของหลวงปริญญาโยควิบูลย์ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับที่ดินของโจทก์มีคลองแสนแสบกั้นที่ดินดังกล่าวอยู่ติดซอยเกษมสันต์ประกาศขายตารางวาละ 450,000 บาท แต่มีการตกลงซื้อขายกันตารางวาละ350,000 บาท ในปี 2536 โรงแรมเอเซียขอซื้อที่ดินซึ่งอยู่ติดต่อกับที่ดินของโรงแรมตารางวาละ 500,000 บาท แต่ไม่มีเจ้าของที่ดินรายใดขายให้ ส่วนนายประสิทธิพรเบิกความว่า เพื่อนของพยานเคยติดต่อขอให้พยานกับญาติร่วมกันขายที่ดินทุกแปลงบริเวณนั้นเพื่อทำศูนย์การค้าโดยจะซื้อตารางวาละไม่ต่ำกว่า 300,000 บาทแต่เมื่อมีข่าวการเวนคืนจึงไม่มีการซื้อที่ดิน ในปี 2534ที่ดินติดถนนพญาไทในเขตราชเทวีมีราคาประเมินตารางวาละ250,000 บาท และพันเอกประสานเบิกความว่า เพื่อนของพยานไม่ทราบชื่อจริงได้มาติดต่อขอซื้อที่ดินของโจทก์และที่ดินข้างเคียงเพื่อทำเป็นศูนย์การค้าเสนอราคาตารางวาละ 300,000 บาทนอกจากนี้พยานทราบว่าราคาที่ดินแถวประตูน้ำประกาศขายราคาตารางวาละ 600,000 บาท คำเบิกความของพยานโจทก์ทั้งสามดังกล่าวล้วนแต่เป็นคำเบิกความลอย ๆ ไม่มีพยานหลักฐานอื่นสนับสนุนและไม่ปรากฏพยานเอกสารที่แสดงว่ามีการตกลงซื้อขายกันตามที่เบิกความ และที่โจทก์เบิกความถึงข่าวที่ตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์บ้านเมืองเอกสารหมาย จ.12 ก็ไม่ปรากฏว่าเป็นราคาที่กรมที่ดินประกาศใช้จริงหรือไม่ และราคาดังกล่าวก็เป็นการกล่าวถึงราคาประเมินสูงสุดและต่ำสุดของที่ดินในแต่ละเขตโดยไม่ปรากฏที่ตั้งและสภาพของที่ดินดังกล่าว พยานหลักฐานโจทก์จึงยังฟังไม่ได้ว่าที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันในท้องตลาดในราคาที่โจทก์นำสืบ เมื่อพยานหลักฐานของโจทก์และจำเลยไม่อาจนำสืบให้ศาลเห็นได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์เป็นราคาเท่าใด ศาลฎีกาได้พิจารณาถึงราคาที่ดินของโจทก์ในปี 2535 ที่บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมของกรมที่ดินกำหนดไว้ตารางวาละ 60,000 บาท ประกอบกับที่ตั้งที่ดินของโจทก์ติดคลองมหานาคหรือคลองแสนแสบทางทิศใต้แต่ไม่สามารถใช้สัญจรทางน้ำได้ ส่วนทิศเหนือติดที่ดินโฉนดเลขที่ 8157 ซึ่งมีสภาพเป็นซอยกว้าง 4-5 เมตร ออกสู่ถนนพญาไทบริเวณเชิงสะพานหัวช้างหรือสะพานเฉลิมหล้าซึ่งถนนดังกล่าวมีผู้ถือกรรมสิทธิ์รวม 5 คน มิใช่ซอยสาธารณะและที่ดินของโจทก์อยู่ห่างถนนพญาไทประมาณ 150 เมตร โดยอยู่สุดซอยดังกล่าวแม้บริเวณใกล้เคียงที่ดินของโจทก์มีศูนย์การค้าสยามเซ็นเตอร์ ศูนย์การค้ามาบุญครอง โรงแรมเอเชียและโรงภาพยนตร์ ซึ่งถือได้ว่าอยู่ในทำเลที่ดีพอสมควร แต่ที่ดินของโจทก์ก็มิได้อยู่ริมถนนพญาไท และมีเนื้อที่เพียง 88 ตารางวาไม่สามารถใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างแท้จริงเมื่อคำนึงถึงเหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษซึ่งมีการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทางประกอบด้วยแล้ว เห็นว่า ราคาค่าทดแทนที่ศาลชั้นต้นกำหนดให้โจทก์สำหรับที่ดินของโจทก์ที่จะต้องเวนคืนราคาตารางวาละ 100,000 บาท เป็นราคาที่เป็นธรรมและชอบด้วยเหตุผลแล้ว ราคาค่าทดแทนที่ศาลอุทธรณ์กำหนดให้โจทก์ตารางวาละ120,000 บาท สูงเกินไป โจทก์จึงมีสิทธิได้รับค่าทดแทนเพิ่มอีกตารางวาละ 40,000 บาท ที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 88 ตารางวาเป็นเงิน 8,800,000 บาท หักค่าทดแทนที่โจทก์ได้รับไปแล้ว5,280,000 บาท คงเหลือค่าทดแทนที่โจทก์มีสิทธิได้รับเพิ่มเป็นเงิน 3,520,000 บาทมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยเป็นประการสุดท้ายว่า โจทก์มีสิทธิได้ดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นในอัตราเท่าใด และเมื่อใด โดยจำเลยฎีกาว่าดอกเบี้ยอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี สูงเกินไปและจำเลยจะต้องจ่ายดอกเบี้ยนับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาให้จำเลยจ่ายเงินค่าทดแทนเพิ่มแก่โจทก์นั้นพิเคราะห์แล้ว เห็นว่า พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม บัญญัติว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้ นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" และมาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ในกรณีที่มีการตกลงซื้อขายอสังหาริมทรัพย์กันได้ตามมาตรา 10 ให้เจ้าหน้าที่หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่จ่ายเงินค่าอสังหาริมทรัพย์ดังกล่าวทั้งหมดให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายภายในหนึ่งร้อยยี่สิบวัน นับแต่วันที่ทำสัญญาซื้อขาย" ข้อเท็จจริงในคดีนี้ ปรากฏว่าโจทก์กับจำเลยได้ทำสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530กรณีที่ไม่อาจตกลงกันได้ในเรื่องจำนวนเงินค่าทดแทนเมื่อวันที่5 มีนาคม 2536 ตามเอกสารหมาย ล.12 นับแต่วันดังกล่าวไปอีก 120 วันซึ่งเป็นวันสุดท้ายที่จำเลยจะต้องจ่ายเงินให้แก่โจทก์ คือวันที่3 กรกฎาคม 2536 อันเป็นวันที่ต้องมีการจ่ายเงินค่าทดแทนตามความในมาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยจากเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นนับแต่วันดังกล่าวในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ส่วนจะได้รับในอัตราเท่าใดต้องเป็นไปตามประกาศของธนาคารออมสินที่ประกาศอัตราดอกเบี้ยขึ้นลง แต่ทั้งนี้ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ8.5 ต่อปี ตามคำขอของโจทก์ ที่ศาลอุทธรณ์ให้จำเลยชำระดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี คงที่ นับแต่วันที่ 11 พฤษภาคม 2536เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจึงไม่ถูกต้องพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินค่าทดแทน เพิ่ม3,520,000 บาท ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นพร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินค่าทดแทนที่ศาลให้จำเลยชำระเพิ่มขึ้นแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2536 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ-อุดม มั่งมีดี-ไพฑูรย์ แสงจันทร์เทศ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ