คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2444/2542หลักกฎหมาย: แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่น คำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติ กฎหมายกำหนดเรื่องการแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การไว้ โดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1 ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ต้องนำบทบัญญัติ ในคดีสามัญมาใช้บังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 195 ซึ่งมาตรา 179(3),180 บัญญัติถึงกรณีที่ไม่มี การชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุตามที่ระบุไว้ เมื่อคำร้องขอแก้ไข เพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว โดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อน หรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดหรือผิดหลงเล็กน้อย แต่อย่างใด ศาลชั้นต้นจึงชอบที่จะไม่อนุญาตและยกคำร้องของจำเลยได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้อง ขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินพิพาทเป็นของโจทก์ให้ขับไล่จำเลยและบังคับรื้อถอนบ้านออกไป พร้อมทั้งชำระค่าเสียหายให้แก่โจทก์เดือนละ 500 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าส่งมอบที่ดินคืนให้โจทก์แล้วเสร็จศาลชั้นต้นรับฟ้องให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีมโนสาเร่โดยนัดจำเลยยื่นคำให้การและนัดสืบพยานโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่ใช่อาศัยโจทก์และคำฟ้องเคลือบคลุม คดีโจทก์ขาดอายุความฟ้องร้อง ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเลื่อนมาสองครั้ง จำเลยยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การว่านายป้อม พรมสุด อาศัยที่ดินพิพาทอยู่ถึงปี 2528ก็ออกจากที่ดินพิพาท นางองุ่นมารดาจำเลยเข้าครอบครองแย่งการครอบครองจากนายศรี ชาวไร่ บิดาโจทก์นับแต่นั้นศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า จำเลยให้การต่อสู้กรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป ให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญคำร้องขอแก้ไขคำให้การเป็นกรณีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3) ไม่ได้ดำเนินการตามมาตรา 180 จึงไม่อนุญาตให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 223 ทวิ วรรคหนึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยอุทธรณ์ว่าจำเลยมีสิทธิแก้ไขคำให้การเพราะขณะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การศาลชั้นต้นยังไม่ได้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญ เห็นว่า แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติกฎหมายกำหนดโดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ไม่ใช่ว่าจะมีสิทธิแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การเป็นอย่างใดหรือเมื่อไรก็ได้ตามต้องการ แต่ต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้บังคับตามมาตรา 195 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คือการแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การในกรณีนี้อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3), 180 กล่าวคือกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้นหรือเป็นการขอแก้ไขในเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยหรือข้อผิดหลงเล็กน้อย เมื่อคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวโดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนหรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อย หรือผิดหลงเล็กน้อยแต่อย่างใด คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตและยกคำร้องจึงชอบแล้ว"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2444/2542นาย สม ภพ ชาวไร่โจทก์นาง ศรีสุดา ตรี สุวรรณจำเลย ป.วิ.พ. ม. 180, ม. 195แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่น คำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติ กฎหมายกำหนดเรื่องการแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การไว้ โดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1 ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ต้องนำบทบัญญัติ ในคดีสามัญมาใช้บังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 195 ซึ่งมาตรา 179(3),180 บัญญัติถึงกรณีที่ไม่มี การชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุตามที่ระบุไว้ เมื่อคำร้องขอแก้ไข เพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว โดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อน หรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดหรือผิดหลงเล็กน้อย แต่อย่างใด ศาลชั้นต้นจึงชอบที่จะไม่อนุญาตและยกคำร้องของจำเลยได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้อง ขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินพิพาทเป็นของโจทก์ให้ขับไล่จำเลยและบังคับรื้อถอนบ้านออกไป พร้อมทั้งชำระค่าเสียหายให้แก่โจทก์เดือนละ 500 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าส่งมอบที่ดินคืนให้โจทก์แล้วเสร็จศาลชั้นต้นรับฟ้องให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีมโนสาเร่โดยนัดจำเลยยื่นคำให้การและนัดสืบพยานโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่ใช่อาศัยโจทก์และคำฟ้องเคลือบคลุม คดีโจทก์ขาดอายุความฟ้องร้อง ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเลื่อนมาสองครั้ง จำเลยยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การว่านายป้อม พรมสุด อาศัยที่ดินพิพาทอยู่ถึงปี 2528ก็ออกจากที่ดินพิพาท นางองุ่นมารดาจำเลยเข้าครอบครองแย่งการครอบครองจากนายศรี ชาวไร่ บิดาโจทก์นับแต่นั้นศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า จำเลยให้การต่อสู้กรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป ให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญคำร้องขอแก้ไขคำให้การเป็นกรณีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3) ไม่ได้ดำเนินการตามมาตรา 180 จึงไม่อนุญาตให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 223 ทวิ วรรคหนึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยอุทธรณ์ว่าจำเลยมีสิทธิแก้ไขคำให้การเพราะขณะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การศาลชั้นต้นยังไม่ได้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญ เห็นว่า แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติกฎหมายกำหนดโดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ไม่ใช่ว่าจะมีสิทธิแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การเป็นอย่างใดหรือเมื่อไรก็ได้ตามต้องการ แต่ต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้บังคับตามมาตรา 195 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คือการแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การในกรณีนี้อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3), 180 กล่าวคือกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้นหรือเป็นการขอแก้ไขในเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยหรือข้อผิดหลงเล็กน้อย เมื่อคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวโดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนหรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อย หรือผิดหลงเล็กน้อยแต่อย่างใด คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตและยกคำร้องจึงชอบแล้ว"พิพากษายืน(สายันต์ สุรสมภพ-ผล อนุวัตรนิติการ-สมลักษณ์ จัดกระบวนพล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีมโนสาเร่ คือคดีที่มีข้อพิพาทกันเล็กน้อย ลักษณะของคดีมโนสาเร่ปรากฏตามลักษณะคดีที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา189ซึ่งเน้นการ พิจารณาคดีให้เป็นไปด้วยความสะดวกและรวดเร็ว โดยโจทก์และจำเลยอาจยื่นฟ้องหรือยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือด้วยวาจาก็ได้ วิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ได้มีการแก้ไขใหม่ในปี 2542 ขณะนี้ได้มีการบังคับใช้แล้ว ซึ่งมีหลักเกณฑ์ที่แก้ไขจากกฎหมายเดิมหลายประการ แต่ที่สำคัญคือ (1) กำหนดให้โจทก์เสียค่าขึ้นศาลในศาลชั้นต้นเพียง 200 บาทซึ่งจากเดิมโจทก์จะต้องเสียตามจำนวนทุนทรัพย์พิพาทที่ฟ้องคดี (2) การส่งหมายเรียกให้จำเลยจะต้องมีข้อความว่าให้จำเลยมาศาลเพื่อไกล่เกลี่ยและเมื่อถึงชั้นพิจารณาให้ศาลไกล่เกลี่ยให้คู่ความตกลงกันหรือประนีประนอมยอมความกันก่อน หากไม่สามารถตกลงกันได้จึงดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป (3) การพิจารณา ศาลจะต้องนั่งพิจารณาคดีติดต่อกันไปโดยไม่ต้องเลื่อนเว้นแต่กรณีมีเหตุจำเป็นศาลจะเลื่อนการพิจารณาได้ในเวลาอันสั้นครั้งละไม่เกินเจ็ดวันซึ่งแสดงให้เห็นว่ากฎหมายประสงค์ให้การพิจารณาคดีมโนสาเร่นี้เสร็จไปด้วยความรวดเร็ว อย่างไรก็ตามแม้จะมีบทบัญญัติเรื่องการดำเนินคดีมโนสาเร่ไว้โดยเฉพาะก็ตาม แต่หากเรื่องใดที่ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้โดยเฉพาะแล้ว จะต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 195เช่น การยื่นบัญชีระบุพยานในคดีมโนสาเร่ไม่ได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะจะต้องนำบทบัญญัติทั่วไปมาใช้คือจะต้องปฏิบัติตามมาตรา 88หรือกรณีจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งมาตรา 177 วรรคสอง นั่นคือจำเลยต้องแสดงโดยชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยยอมรับหรือปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ทั้งสิ้นหรือแต่บางส่วนรวมทั้งเหตุแห่งการปฏิเสธนั้นด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3370/2541) ในกรณีที่โจทก์ฟ้องหรือจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งคดีสามัญ คือหากจะขอแก้ไขคำฟ้องหรือคำให้การจะต้องปฏิบัติตามระยะเวลามาตรา 180 กล่าวคือ จะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานหรือก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถาน เว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้น หรือเป็นการแก้ไขเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยซึ่งในกรณีคดีมโนสาเร่นั้นเป็นคดีที่ไม่ต้องมีการชี้สองสถานตามมาตรา 182(5) ดังนั้น โจทก์หรือจำเลยจะต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันแต่หากไม่มีการสืบพยานสามารถยื่นคำร้องได้ก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1587/2514(ประชุมใหญ่),4176/2528) หรือแม้ศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดแล้วและอยู่ในชั้นบังคับคดี หากมีการขอแก้ไขและการแก้ไขนั้นมิได้เป็นการเปลี่ยนแปลงผลของคำพิพากษาหรือเป็นการบังคับนอกเหนือไปจากคำพิพากษาก็สามารถยื่นคำร้องขอแก้ไขได้ เช่น โจทก์ขอแก้ไขชื่อของจำเลยในชั้นบังคับคดีเมื่อปรากฏชัดเจนว่าชื่อของจำเลยผิดพลาด และมิใช่เป็นการฟ้องคดีต่างบุคคลกัน เช่นนี้โจทก์มีสิทธิขอแก้ไขชื่อของจำเลยให้ถูกต้องได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3121/2531) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1488/2529 คำร้องขอแก้ไขคำฟ้องและคำร้องขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งซึ่งโจทก์ได้ยื่นภายหลังจากที่ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ในประเด็นที่ศาลชั้นต้นได้กำหนดไว้ โดยศาลฎีกาไม่ได้กำหนดประเด็นและไม่ได้กำหนดหน้าที่นำสืบให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาก็ชอบที่จะปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เมื่อศาลชั้นต้นยังไม่ได้ทำการชี้สองสถานหรือทำการสืบพยาน โจทก์ก็ชอบที่จะขอแก้ไขคำฟ้องและขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งได้ กรณีไม่ใช่ล่วงเลยการชี้สองสถานและวันสืบพยานจนศาลชั้นต้นเสร็จสิ้นการพิจารณาไปแล้ว เพราะคำพิพากษาศาลชั้นต้นได้ถูกคำพิพากษาศาลฎีกายกเสียแล้ว มีข้อน่าสังเกตประการหนึ่งว่าการแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถในการฟ้องคดีนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 56 ได้บัญญัติไว้ต่างหากจากบทบัญญัติเรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา 179 ถึงมาตรา 180 โดยให้เป็นเรื่องที่คู่ความจะขอแก้ไขให้บริบูรณ์ได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนศาลมีคำพิพากษาและเมื่อได้ปรากฏความบกพร่องในเรื่องความสามารถขึ้นแล้ว ห้ามมิให้ศาลพิพากษาในประเด็นแห่งคดีจนกว่าข้อบกพร่องนั้นได้แก้ไขโดยบริบูรณ์แล้วดังนั้น การแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถจึงไม่อยู่ในบังคับว่าจะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานเหมือนกับแก้ไขเพิ่มเติมคำฟ้องและคำให้การ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 435/2517) จากคำพิพากษาศาลฎีกานี้ จำเลยได้ยื่นคำให้การเป็นหนังสือหากจำเลยจะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การจะต้องยื่นก่อนวันสืบพยานโจทก์ไม่น้อยกว่าเจ็ดวันตามหลักกฎหมายที่กล่าวมา เมื่อจำเลยยื่นคำร้องในวันเดียวกับวันสืบพยานโจทก์จึงไม่สามารถทำได้แต่หากปรากฏว่าวันที่จำเลยยื่นคำร้องดังกล่าวและคู่ความขอเลื่อนการสืบพยานออกไปเช่นนี้ไม่ถือว่าวันนั้นเป็นวันสืบพยานโจทก์คำร้องขอแก้ไขคำให้การของจำเลยที่ยื่นในวันนั้นไม่ขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 180 จำเลยมีสิทธิยื่นได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 760/2509) ธีรศักดิ์เงยวิจิตรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้อง ขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินพิพาทเป็นของโจทก์ให้ขับไล่จำเลยและบังคับรื้อถอนบ้านออกไป พร้อมทั้งชำระค่าเสียหายให้แก่โจทก์เดือนละ 500 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าส่งมอบที่ดินคืนให้โจทก์แล้วเสร็จศาลชั้นต้นรับฟ้องให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีมโนสาเร่โดยนัดจำเลยยื่นคำให้การและนัดสืบพยานโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่ใช่อาศัยโจทก์และคำฟ้องเคลือบคลุม คดีโจทก์ขาดอายุความฟ้องร้อง ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเลื่อนมาสองครั้ง จำเลยยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การว่านายป้อม พรมสุด อาศัยที่ดินพิพาทอยู่ถึงปี 2528ก็ออกจากที่ดินพิพาท นางองุ่นมารดาจำเลยเข้าครอบครองแย่งการครอบครองจากนายศรี ชาวไร่ บิดาโจทก์นับแต่นั้นศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า จำเลยให้การต่อสู้กรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป ให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญคำร้องขอแก้ไขคำให้การเป็นกรณีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3) ไม่ได้ดำเนินการตามมาตรา 180 จึงไม่อนุญาตให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 223 ทวิ วรรคหนึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยอุทธรณ์ว่าจำเลยมีสิทธิแก้ไขคำให้การเพราะขณะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การศาลชั้นต้นยังไม่ได้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญ เห็นว่า แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติกฎหมายกำหนดโดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ไม่ใช่ว่าจะมีสิทธิแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การเป็นอย่างใดหรือเมื่อไรก็ได้ตามต้องการ แต่ต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้บังคับตามมาตรา 195 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คือการแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การในกรณีนี้อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3), 180 กล่าวคือกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้นหรือเป็นการขอแก้ไขในเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยหรือข้อผิดหลงเล็กน้อย เมื่อคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวโดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนหรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อย หรือผิดหลงเล็กน้อยแต่อย่างใด คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตและยกคำร้องจึงชอบแล้ว"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2444/2542นาย สม ภพ ชาวไร่โจทก์นาง ศรีสุดา ตรี สุวรรณจำเลย ป.วิ.พ. ม. 180, ม. 195แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่น คำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติ กฎหมายกำหนดเรื่องการแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การไว้ โดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1 ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ต้องนำบทบัญญัติ ในคดีสามัญมาใช้บังคับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 195 ซึ่งมาตรา 179(3),180 บัญญัติถึงกรณีที่ไม่มี การชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุตามที่ระบุไว้ เมื่อคำร้องขอแก้ไข เพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าว โดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อน หรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดหรือผิดหลงเล็กน้อย แต่อย่างใด ศาลชั้นต้นจึงชอบที่จะไม่อนุญาตและยกคำร้องของจำเลยได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้อง ขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินพิพาทเป็นของโจทก์ให้ขับไล่จำเลยและบังคับรื้อถอนบ้านออกไป พร้อมทั้งชำระค่าเสียหายให้แก่โจทก์เดือนละ 500 บาท นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าส่งมอบที่ดินคืนให้โจทก์แล้วเสร็จศาลชั้นต้นรับฟ้องให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีมโนสาเร่โดยนัดจำเลยยื่นคำให้การและนัดสืบพยานโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่ใช่อาศัยโจทก์และคำฟ้องเคลือบคลุม คดีโจทก์ขาดอายุความฟ้องร้อง ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเลื่อนมาสองครั้ง จำเลยยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การว่านายป้อม พรมสุด อาศัยที่ดินพิพาทอยู่ถึงปี 2528ก็ออกจากที่ดินพิพาท นางองุ่นมารดาจำเลยเข้าครอบครองแย่งการครอบครองจากนายศรี ชาวไร่ บิดาโจทก์นับแต่นั้นศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า จำเลยให้การต่อสู้กรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทไม่เป็นคดีมโนสาเร่ต่อไป ให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญคำร้องขอแก้ไขคำให้การเป็นกรณีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3) ไม่ได้ดำเนินการตามมาตรา 180 จึงไม่อนุญาตให้ยกคำร้องจำเลยอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 223 ทวิ วรรคหนึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยอุทธรณ์ว่าจำเลยมีสิทธิแก้ไขคำให้การเพราะขณะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การศาลชั้นต้นยังไม่ได้สั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างคดีสามัญ เห็นว่า แม้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาเป็นคดีมโนสาเร่และยังไม่เปลี่ยนแปลงคำสั่งขณะจำเลยยื่นคำร้อง แต่จำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือไว้แล้วก่อนหน้านั้น เมื่อไม่มีบทบัญญัติกฎหมายกำหนดโดยเฉพาะในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ลักษณะ 2 หมวดที่ 1ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ก็ไม่ใช่ว่าจะมีสิทธิแก้ไขเปลี่ยนแปลงคำให้การเป็นอย่างใดหรือเมื่อไรก็ได้ตามต้องการ แต่ต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้บังคับตามมาตรา 195 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง คือการแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การในกรณีนี้อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 179(3), 180 กล่าวคือกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถานต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันเว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้นหรือเป็นการขอแก้ไขในเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยหรือข้อผิดหลงเล็กน้อย เมื่อคำร้องขอแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การของจำเลยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวโดยยื่นในวันเดียวกันกับวันสืบพยานโจทก์ ทั้งไม่ปรากฏเหตุที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนหรือเป็นเรื่องเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนหรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อย หรือผิดหลงเล็กน้อยแต่อย่างใด คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตและยกคำร้องจึงชอบแล้ว"พิพากษายืน(สายันต์ สุรสมภพ-ผล อนุวัตรนิติการ-สมลักษณ์ จัดกระบวนพล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีมโนสาเร่ คือคดีที่มีข้อพิพาทกันเล็กน้อย ลักษณะของคดีมโนสาเร่ปรากฏตามลักษณะคดีที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา189ซึ่งเน้นการ พิจารณาคดีให้เป็นไปด้วยความสะดวกและรวดเร็ว โดยโจทก์และจำเลยอาจยื่นฟ้องหรือยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือด้วยวาจาก็ได้ วิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ได้มีการแก้ไขใหม่ในปี 2542 ขณะนี้ได้มีการบังคับใช้แล้ว ซึ่งมีหลักเกณฑ์ที่แก้ไขจากกฎหมายเดิมหลายประการ แต่ที่สำคัญคือ (1) กำหนดให้โจทก์เสียค่าขึ้นศาลในศาลชั้นต้นเพียง 200 บาทซึ่งจากเดิมโจทก์จะต้องเสียตามจำนวนทุนทรัพย์พิพาทที่ฟ้องคดี (2) การส่งหมายเรียกให้จำเลยจะต้องมีข้อความว่าให้จำเลยมาศาลเพื่อไกล่เกลี่ยและเมื่อถึงชั้นพิจารณาให้ศาลไกล่เกลี่ยให้คู่ความตกลงกันหรือประนีประนอมยอมความกันก่อน หากไม่สามารถตกลงกันได้จึงดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป (3) การพิจารณา ศาลจะต้องนั่งพิจารณาคดีติดต่อกันไปโดยไม่ต้องเลื่อนเว้นแต่กรณีมีเหตุจำเป็นศาลจะเลื่อนการพิจารณาได้ในเวลาอันสั้นครั้งละไม่เกินเจ็ดวันซึ่งแสดงให้เห็นว่ากฎหมายประสงค์ให้การพิจารณาคดีมโนสาเร่นี้เสร็จไปด้วยความรวดเร็ว อย่างไรก็ตามแม้จะมีบทบัญญัติเรื่องการดำเนินคดีมโนสาเร่ไว้โดยเฉพาะก็ตาม แต่หากเรื่องใดที่ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้โดยเฉพาะแล้ว จะต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 195เช่น การยื่นบัญชีระบุพยานในคดีมโนสาเร่ไม่ได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะจะต้องนำบทบัญญัติทั่วไปมาใช้คือจะต้องปฏิบัติตามมาตรา 88หรือกรณีจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งมาตรา 177 วรรคสอง นั่นคือจำเลยต้องแสดงโดยชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยยอมรับหรือปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ทั้งสิ้นหรือแต่บางส่วนรวมทั้งเหตุแห่งการปฏิเสธนั้นด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3370/2541) ในกรณีที่โจทก์ฟ้องหรือจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งคดีสามัญ คือหากจะขอแก้ไขคำฟ้องหรือคำให้การจะต้องปฏิบัติตามระยะเวลามาตรา 180 กล่าวคือ จะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานหรือก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถาน เว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้น หรือเป็นการแก้ไขเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยซึ่งในกรณีคดีมโนสาเร่นั้นเป็นคดีที่ไม่ต้องมีการชี้สองสถานตามมาตรา 182(5) ดังนั้น โจทก์หรือจำเลยจะต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันแต่หากไม่มีการสืบพยานสามารถยื่นคำร้องได้ก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1587/2514(ประชุมใหญ่),4176/2528) หรือแม้ศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดแล้วและอยู่ในชั้นบังคับคดี หากมีการขอแก้ไขและการแก้ไขนั้นมิได้เป็นการเปลี่ยนแปลงผลของคำพิพากษาหรือเป็นการบังคับนอกเหนือไปจากคำพิพากษาก็สามารถยื่นคำร้องขอแก้ไขได้ เช่น โจทก์ขอแก้ไขชื่อของจำเลยในชั้นบังคับคดีเมื่อปรากฏชัดเจนว่าชื่อของจำเลยผิดพลาด และมิใช่เป็นการฟ้องคดีต่างบุคคลกัน เช่นนี้โจทก์มีสิทธิขอแก้ไขชื่อของจำเลยให้ถูกต้องได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3121/2531) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1488/2529 คำร้องขอแก้ไขคำฟ้องและคำร้องขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งซึ่งโจทก์ได้ยื่นภายหลังจากที่ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ในประเด็นที่ศาลชั้นต้นได้กำหนดไว้ โดยศาลฎีกาไม่ได้กำหนดประเด็นและไม่ได้กำหนดหน้าที่นำสืบให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาก็ชอบที่จะปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เมื่อศาลชั้นต้นยังไม่ได้ทำการชี้สองสถานหรือทำการสืบพยาน โจทก์ก็ชอบที่จะขอแก้ไขคำฟ้องและขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งได้ กรณีไม่ใช่ล่วงเลยการชี้สองสถานและวันสืบพยานจนศาลชั้นต้นเสร็จสิ้นการพิจารณาไปแล้ว เพราะคำพิพากษาศาลชั้นต้นได้ถูกคำพิพากษาศาลฎีกายกเสียแล้ว มีข้อน่าสังเกตประการหนึ่งว่าการแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถในการฟ้องคดีนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 56 ได้บัญญัติไว้ต่างหากจากบทบัญญัติเรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา 179 ถึงมาตรา 180 โดยให้เป็นเรื่องที่คู่ความจะขอแก้ไขให้บริบูรณ์ได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนศาลมีคำพิพากษาและเมื่อได้ปรากฏความบกพร่องในเรื่องความสามารถขึ้นแล้ว ห้ามมิให้ศาลพิพากษาในประเด็นแห่งคดีจนกว่าข้อบกพร่องนั้นได้แก้ไขโดยบริบูรณ์แล้วดังนั้น การแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถจึงไม่อยู่ในบังคับว่าจะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานเหมือนกับแก้ไขเพิ่มเติมคำฟ้องและคำให้การ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 435/2517) จากคำพิพากษาศาลฎีกานี้ จำเลยได้ยื่นคำให้การเป็นหนังสือหากจำเลยจะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การจะต้องยื่นก่อนวันสืบพยานโจทก์ไม่น้อยกว่าเจ็ดวันตามหลักกฎหมายที่กล่าวมา เมื่อจำเลยยื่นคำร้องในวันเดียวกับวันสืบพยานโจทก์จึงไม่สามารถทำได้แต่หากปรากฏว่าวันที่จำเลยยื่นคำร้องดังกล่าวและคู่ความขอเลื่อนการสืบพยานออกไปเช่นนี้ไม่ถือว่าวันนั้นเป็นวันสืบพยานโจทก์คำร้องขอแก้ไขคำให้การของจำเลยที่ยื่นในวันนั้นไม่ขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 180 จำเลยมีสิทธิยื่นได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 760/2509) ธีรศักดิ์เงยวิจิตรหมายเหตุ: คดีมโนสาเร่ คือคดีที่มีข้อพิพาทกันเล็กน้อย ลักษณะของคดีมโนสาเร่ปรากฏตามลักษณะคดีที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา189ซึ่งเน้นการ พิจารณาคดีให้เป็นไปด้วยความสะดวกและรวดเร็ว โดยโจทก์และจำเลยอาจยื่นฟ้องหรือยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือด้วยวาจาก็ได้ วิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ได้มีการแก้ไขใหม่ในปี 2542 ขณะนี้ได้มีการบังคับใช้แล้ว ซึ่งมีหลักเกณฑ์ที่แก้ไขจากกฎหมายเดิมหลายประการ แต่ที่สำคัญคือ (1) กำหนดให้โจทก์เสียค่าขึ้นศาลในศาลชั้นต้นเพียง 200 บาทซึ่งจากเดิมโจทก์จะต้องเสียตามจำนวนทุนทรัพย์พิพาทที่ฟ้องคดี (2) การส่งหมายเรียกให้จำเลยจะต้องมีข้อความว่าให้จำเลยมาศาลเพื่อไกล่เกลี่ยและเมื่อถึงชั้นพิจารณาให้ศาลไกล่เกลี่ยให้คู่ความตกลงกันหรือประนีประนอมยอมความกันก่อน หากไม่สามารถตกลงกันได้จึงดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป (3) การพิจารณา ศาลจะต้องนั่งพิจารณาคดีติดต่อกันไปโดยไม่ต้องเลื่อนเว้นแต่กรณีมีเหตุจำเป็นศาลจะเลื่อนการพิจารณาได้ในเวลาอันสั้นครั้งละไม่เกินเจ็ดวันซึ่งแสดงให้เห็นว่ากฎหมายประสงค์ให้การพิจารณาคดีมโนสาเร่นี้เสร็จไปด้วยความรวดเร็ว อย่างไรก็ตามแม้จะมีบทบัญญัติเรื่องการดำเนินคดีมโนสาเร่ไว้โดยเฉพาะก็ตาม แต่หากเรื่องใดที่ไม่มีกฎหมายกำหนดไว้โดยเฉพาะแล้ว จะต้องนำบทบัญญัติในคดีสามัญมาใช้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 195เช่น การยื่นบัญชีระบุพยานในคดีมโนสาเร่ไม่ได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะจะต้องนำบทบัญญัติทั่วไปมาใช้คือจะต้องปฏิบัติตามมาตรา 88หรือกรณีจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งมาตรา 177 วรรคสอง นั่นคือจำเลยต้องแสดงโดยชัดแจ้งในคำให้การว่าจำเลยยอมรับหรือปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ทั้งสิ้นหรือแต่บางส่วนรวมทั้งเหตุแห่งการปฏิเสธนั้นด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3370/2541) ในกรณีที่โจทก์ฟ้องหรือจำเลยยื่นคำให้การเป็นหนังสือจะต้องตกอยู่ในบังคับแห่งคดีสามัญ คือหากจะขอแก้ไขคำฟ้องหรือคำให้การจะต้องปฏิบัติตามระยะเวลามาตรา 180 กล่าวคือ จะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานหรือก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถาน เว้นแต่มีเหตุอันสมควรที่ไม่อาจยื่นคำร้องได้ก่อนนั้น หรือเป็นการแก้ไขเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือเป็นการแก้ไขข้อผิดพลาดเล็กน้อยซึ่งในกรณีคดีมโนสาเร่นั้นเป็นคดีที่ไม่ต้องมีการชี้สองสถานตามมาตรา 182(5) ดังนั้น โจทก์หรือจำเลยจะต้องยื่นคำร้องขอแก้ไขก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันแต่หากไม่มีการสืบพยานสามารถยื่นคำร้องได้ก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1587/2514(ประชุมใหญ่),4176/2528) หรือแม้ศาลจะมีคำพิพากษาถึงที่สุดแล้วและอยู่ในชั้นบังคับคดี หากมีการขอแก้ไขและการแก้ไขนั้นมิได้เป็นการเปลี่ยนแปลงผลของคำพิพากษาหรือเป็นการบังคับนอกเหนือไปจากคำพิพากษาก็สามารถยื่นคำร้องขอแก้ไขได้ เช่น โจทก์ขอแก้ไขชื่อของจำเลยในชั้นบังคับคดีเมื่อปรากฏชัดเจนว่าชื่อของจำเลยผิดพลาด และมิใช่เป็นการฟ้องคดีต่างบุคคลกัน เช่นนี้โจทก์มีสิทธิขอแก้ไขชื่อของจำเลยให้ถูกต้องได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3121/2531) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1488/2529 คำร้องขอแก้ไขคำฟ้องและคำร้องขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งซึ่งโจทก์ได้ยื่นภายหลังจากที่ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่ในประเด็นที่ศาลชั้นต้นได้กำหนดไว้ โดยศาลฎีกาไม่ได้กำหนดประเด็นและไม่ได้กำหนดหน้าที่นำสืบให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาศาลชั้นต้นดำเนินการตามคำสั่งศาลฎีกาก็ชอบที่จะปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เมื่อศาลชั้นต้นยังไม่ได้ทำการชี้สองสถานหรือทำการสืบพยาน โจทก์ก็ชอบที่จะขอแก้ไขคำฟ้องและขอแก้ไขคำให้การแก้ฟ้องแย้งได้ กรณีไม่ใช่ล่วงเลยการชี้สองสถานและวันสืบพยานจนศาลชั้นต้นเสร็จสิ้นการพิจารณาไปแล้ว เพราะคำพิพากษาศาลชั้นต้นได้ถูกคำพิพากษาศาลฎีกายกเสียแล้ว มีข้อน่าสังเกตประการหนึ่งว่าการแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถในการฟ้องคดีนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 56 ได้บัญญัติไว้ต่างหากจากบทบัญญัติเรื่องการแก้ไขเพิ่มเติมฟ้องตามมาตรา 179 ถึงมาตรา 180 โดยให้เป็นเรื่องที่คู่ความจะขอแก้ไขให้บริบูรณ์ได้ไม่ว่าเวลาใด ๆ ก่อนศาลมีคำพิพากษาและเมื่อได้ปรากฏความบกพร่องในเรื่องความสามารถขึ้นแล้ว ห้ามมิให้ศาลพิพากษาในประเด็นแห่งคดีจนกว่าข้อบกพร่องนั้นได้แก้ไขโดยบริบูรณ์แล้วดังนั้น การแก้ไขข้อบกพร่องในเรื่องความสามารถจึงไม่อยู่ในบังคับว่าจะต้องทำเป็นคำร้องยื่นต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานเหมือนกับแก้ไขเพิ่มเติมคำฟ้องและคำให้การ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 435/2517) จากคำพิพากษาศาลฎีกานี้ จำเลยได้ยื่นคำให้การเป็นหนังสือหากจำเลยจะยื่นคำร้องขอแก้ไขคำให้การจะต้องยื่นก่อนวันสืบพยานโจทก์ไม่น้อยกว่าเจ็ดวันตามหลักกฎหมายที่กล่าวมา เมื่อจำเลยยื่นคำร้องในวันเดียวกับวันสืบพยานโจทก์จึงไม่สามารถทำได้แต่หากปรากฏว่าวันที่จำเลยยื่นคำร้องดังกล่าวและคู่ความขอเลื่อนการสืบพยานออกไปเช่นนี้ไม่ถือว่าวันนั้นเป็นวันสืบพยานโจทก์คำร้องขอแก้ไขคำให้การของจำเลยที่ยื่นในวันนั้นไม่ขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 180 จำเลยมีสิทธิยื่นได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 760/2509) ธีรศักดิ์เงยวิจิตร