พระราชบัญญัติพระราชบัญญัติตามช้างรัตนโกสินทรศก๑๒๗ มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวดำรัสเหนือเกล้า ฯ ว่า พระราชบัญญัติสัตว์พาหนะและกฎข้อบังคับต่าง ๆอันได้ตั้งไว้เพื่อระงับการลักช้างนั้น ยังไม่พอที่จะป้องกันการลักช้างทางหัวเมืองชายพระราชอาณาเขตบางมณฑลได้ทรงพระราชดำริเห็นว่า ควรจะเพิ่มเติมอำนาจเจ้าพนักงานในส่วนนี้ให้มากขึ้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯให้ตราพระราชบัญญัติไว้ ดังต่อไปนี้หมวดที่ ๑นามพระราชบัญญัติและอำนาจเจ้าพนักงาน มาตรา ๑ให้เรียกพระราชบัญญัตินี้ว่า พระราชบัญญัติตามช้างรัตนโกสินทรศก ๑๒๗มาตรา ๒[๑] จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในมณฑลใด เมืองใด จะได้โปรดเกล้า ฯให้ประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาให้ทราบทั่วกัน และเมื่อได้ประกาศเช่นนั้นแล้วให้ถือว่าบรรดาข้อความซึ่งขัดกับพระราชบัญญัตินี้ในกฎหมาย และกฎข้อบังคับต่าง ๆอันยังใช้อยู่นั้น เป็นอันยกเลิกมิให้ใช้ในมณฑลหรือเมืองนั้นสืบไปมาตรา ๓บางคำที่ใช้ในพระราชบัญญัตินี้นั้นนอกจากบรรดาซึ่งมีเนื้อความประกอบหมายไว้ให้เป็นอย่างอื่นให้ถือว่าคำเหล่านั้นหมายความดังจะว่าต่อไปนี้คือคำว่า ผู้ว่าราชการเมือง นั้น ให้หมายความตลอดถึงเค้าสนามหลวงและข้าหลวงจังหวัดคำว่า เจ้าพนักงานปกครองท้องที่ นั้น ให้หมายความตลอดถึงนายอำเภอและกำนันคำว่า กฎเสนาบดี นั้น ให้หมายความว่าบรรดากฎและข้อบังคับในทางบัญชาให้การดำเนินโดยบริบูรณ์ตามพระราชบัญญัตินี้อันเป็นกฎและข้อบังคับซึ่งเสนาบดีเจ้ากระทรวงได้ตั้งขึ้นโดยได้รับพระบรมราชานุญาตและได้ประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาเป็นสำคัญหมวดที่ ๒ว่าด้วยการจดทะเบียนช้าง มาตรา ๔เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ในมณฑลใดให้ผู้ที่มีช้างนำช้างมาจดทะเบียนหลวงให้สิ้นเชิง ภายในเวลาสามเดือนนับแต่วันที่ประกาศนั้น ให้เจ้าของช้างนำช้างไปจดทะเบียน ณที่ว่าการเมืองอันตั้งอยู่ใกล้ ถ้าไม่ไปเองจะมอบอำนาจให้คนอื่นไปแทนก็ได้ในการนี้ให้ถือว่าผู้ว่าราชการเมืองมีตำแหน่งเป็นเจ้าพนักงานทะเบียนตามพระราชบัญญัตินี้ อนึ่งในที่ว่าการเมืองนั้นให้ปิดประกาศบอกชื่อตำบลต่าง ๆ ที่ใช้เป็นที่จดทะเบียนช้างและบอกอาณาเขตซึ่งอยู่ในบังคับของเจ้าพนักงานทะเบียนและอาณาเขตอำเภอต่าง ๆที่ขึ้นแก่เจ้าพนักงานทะเบียนนั้นด้วยมาตรา ๕เมื่อจดทะเบียนช้างใด ให้เจ้าพนักงานออกตั๋วพิมพ์รูปพรรณเป็นฉบับคู่ให้แก่เจ้าของช้างตั๋วที่ออกให้ไปนั้นให้เจ้าของช้างรักษาไว้ฉบับหนึ่งอีกฉบับหนึ่งซึ่งเป็นคู่กันนั้นให้มอบไว้กับคนที่รักษาช้างในตั๋วพิมพ์รูปพรรณทุกฉบับต้องจดชื่อช้างและชื่อเจ้าของช้าง และตำหนิรูปพรรณตามซึ่งเจ้าพนักงานทะเบียนจะเห็นควรให้จดไว้เพื่อการสอบสวนเมื่อได้จดทะเบียนดังนี้แล้วเจ้าพนักงานทะเบียนต้องรักษาใบคู่เทียบตั๋วพิมพ์รูปพรรณนั้นไว้ให้มั่นคงและต้องรีบแจ้งความการที่ได้จดทะเบียนนั้นไปยังนายอำเภอซึ่งอยู่ใต้บังคับให้ทราบทั่วกันและฝ่ายนายอำเภอก็ต้องมีบัญชีสำหรับจดชื่อช้างที่เจ้าพนักงานทะเบียนแจ้งมาให้ทราบนั้นด้วยทุกรายมาตรา ๖ให้เรียกค่าธรรมเนียมจดทะเบียนช้างตัวละ ๒๐ บาท ถ้าและช้างตัวใดได้จดทะเบียนมาแล้วตามลักษณะกฎหมายและข้อบังคับอย่างหนึ่งอย่างใดก่อนที่ลงมือใช้พระราชบัญญัตินี้ก็ให้เรียกค่าธรรมเนียมแต่ ๕ บาทมาตรา ๗เมื่อพ้นกำหนดเวลา ๓ เดือน ดังว่ามาในมาตรา ๔ นั้นไปแล้วถ้าปรากฏว่าไม่มีตั๋วพิมพ์รูปพรรณ อย่างที่ให้ใช้ตามพระราชบัญญัตินี้สำหรับช้างใดก็ให้ยึดช้างนั้นไว้จนกว่าเจ้าของช้างนั้นได้มาจดทะเบียนตามพระราชบัญญัตินี้มาตรา ๘ถ้าเจ้าของช้างใดมิได้นำช้างมาจดทะเบียนก็ดี หรือว่าผู้ขับช้างนั้นมิได้มีตั๋วพิมพ์รูปพรรณอย่างที่ให้ใช้ตามพระราชบัญญัตินี้สำหรับช้างก็ดีให้ถือว่าผู้เป็นเจ้าของช้างหรือผู้ขับช้างนั้นมีความผิด ต้องระวางโทษถ้าเป็นเจ้าของช้างปรับไม่เกินกว่า ๑๐๐ บาท ถ้าเป็นผู้ขับช้างปรับไม่เกินกว่า ๕๐บาทหมวดที่ ๓ว่าด้วยการเปลี่ยนเจ้าของช้าง มาตรา ๙ถ้าผู้ใดจะขายช้างหรือจำนำช้าง ผู้ขาย ผู้ซื้อหรือผู้จำนำผู้รับจำนำและพยานต้องไปพร้อมกัน ณ ที่ว่าการอำเภอและต้องพาช้างที่จะขายหรือจำนำนั้นไปด้วย แล้วให้นายอำเภอจดหมายการซื้อขายหรือจำนำนั้นลงในตั๋วพิมพ์รูปพรรณเป็นหลักฐาน ถ้ามิทำกันเช่นนี้ ห้ามมิให้ถือว่าการที่ซื้อขายหรือจำนำช้างนั้นชอบด้วยกฎหมายอนึ่งถ้าผู้ใดจะยกช้างของตัวให้แก่ผู้อื่นเป็นการให้ปันหรือผู้ใดจะไถ่ช้างซึ่งได้จำนำไว้ตามพระราชบัญญัตินี้ก็ต้องกระทำตามวิธีอย่างเดียวกันกับการซื้อขายหรือจำนำช้างเช่นว่ามาในมาตรานี้มาตรา ๑๐ ถ้าผู้ใดได้ช้างมาไว้เป็นทรัพย์มรดกผู้นั้นต้องนำพยานและช้างนั้นไปต่อหน้านายอำเภอและนายอำเภอต้องจดหมายการเปลี่ยนเจ้าของช้างโดยฐานมรดกนั้นลงไว้ในตั๋วพิมพ์รูปพรรณของช้างนั้นเป็นสำคัญมาตรา ๑๑ในการเปลี่ยนเจ้าของช้างโดยเหตุต่าง ๆ หรือในการจำนำหรือไถ่ช้างดังว่ามาในมาตรา๙ และมาตรา ๑๐ นั้น ให้เรียกค่าธรรมเนียมรายตัวช้างถ้าเป็นการเปลี่ยนเจ้าของให้เรียกเก็บตัวละ ๒๐ บาท ถ้าเป็นการจำนำหรือไถ่ช้างให้เรียกตัวละ ๑๐ บาท ถ้าเป็นช้างพังมีลูกต่ำกว่า ๓ ขวบติดมาด้วยก็ให้จดรูปพรรณและทำจำนำลูกช้างนั้นไว้ด้วย โดยไม่ต้องเรียกค่าธรรมเนียมเพิ่มเติมมาตรา ๑๒เมื่อจะจัดการเปลี่ยนเจ้าของช้างหรือจำนำช้างนั้น ให้นายอำเภอซักถามผู้ซื้อ ผู้ขายหรือผู้จำนำ ผู้รับจำนำทั้งสองฝ่าย และตรวจดูช้างนั้นให้เป็นที่แน่แก่ใจเสียก่อนว่า การที่เปลี่ยนเจ้าของหรือทำจำนำนั้นไม่เป็นการผิดต่อกฎหมาย จึงทำจดหมายการซื้อขายหรือจำนำนั้นให้ได้และเมื่อได้ทำแล้วให้นายอำเภอจดหมายรายงานการนั้นไว้เป็นหลักฐานและให้คัดสำเนาส่งไปยังเจ้าพนักงานทะเบียน ซึ่งตนอยู่ใต้บังคับนั้นให้ทราบไว้ด้วยมาตรา ๑๓ถ้ามีการขายช้างหรือเปลี่ยนเจ้าของช้าง หรือจำนำช้างด้วยประการใด ๆ ซึ่งเป็นการฝ่าฝืนต่อพระราชบัญญัตินี้ให้ถือว่าทั้งผู้ขายและผู้ซื้อหรือผู้จำนำ ผู้รับจำนำต่างกันมีความผิดต้องระวางโทษานุโทษเป็นสามสถาน คือสถานหนึ่งให้ปรับไม่เกินกว่า๒๕๐ บาทสถานหนึ่งให้จำคุกไม่เกินกว่าปีหนึ่งสถานหนึ่งให้ลงโทษทั้งจำทั้งปรับเช่นว่ามาแล้วด้วยกันหมวดที่ ๔ว่าด้วยการพาช้างข้ามเขตแดน มาตรา ๑๔ถ้าผู้ใดจะพาช้างออกไปนอกพระราชอาณาเขตต้องได้รับใบอนุญาตซึ่งมีจดหมายบอกตำหนิรูปพรรณช้างนั้นโดยชัดเจนจากเจ้าพนักงานทะเบียนเสียก่อน จึงจะพาออกไปได้มาตรา ๑๕ถ้าผู้ใดจะพาช้างเข้ามาในพระราชอาณาเขต ก็ต้องได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานในหน้าที่ของประเทศที่ตนจะพาช้างมานั้นเสียก่อนจึงจะพาช้างนั้นข้ามเขตแดนเข้ามาได้มาตรา ๑๖จะออกใบอนุญาตให้ผู้ใดพาช้างออกไปนอกพระราชอาณาเขตนั้นเจ้าพนักงานทะเบียนต้องตรวจดูช้างและซักถามพยานให้เป็นที่แน่แก่ใจเสียก่อนว่าการที่จะพาช้างออกไปนั้นเป็นการทำโดยสุจริตจึงออกใบอนุญาตให้ไปได้ค่าธรรมเนียมออกใบอนุญาตเช่นนี้ให้เรียกฉบับละ ๑๐ บาทมาตรา ๑๗ถ้าผู้ใดที่จะพาช้างข้างเขตแดน ไม่มีใบอนุญาตเช่นว่าไว้ในมาตรา ๑๔ และ ๑๕เจ้าพนักงานจะยึดช้างนั้นไว้ กว่าจะได้ความปรากฏว่าผู้ใดเป็นเจ้าของช้างหรือมิฉะนั้นจะห้ามมิให้พาช้างนั้นข้ามเขตแดนก็ได้หมวดที่ ๕ว่าด้วยการติดตามช้างที่พลัดหรือที่ถูกลักไป มาตรา ๑๘เมื่อเกิดการลักช้างหรือช้างหายไปในแขวงใดนายอำเภอหรือกำนันจะเรียกให้ชาวบ้านออกช่วยติดตามเอาช้างนั้นคืนชาวบ้านแขวงนั้นต้องช่วยทุกครั้งมาตรา ๑๙เมื่อนายอำเภอหรือกำนันอำเภอใดแขวงใดทราบว่า เกิดการลักช้างหรือมีช้างหายไปให้นายอำเภอหรือกำนันนั้นรีบไปตรวจวัดรอยช้างนั้นทั้งสี่รอยเท้าและสืบสวนให้ได้ความโดยละเอียดที่จะสืบได้ว่า ช้างนั้นมีตำหนิรูปพรรณอย่างไร แล้วให้เร่งออกติดตามโดยสะกดตามรอยเท้าช้างนั้นและจะเห็นสมควรเรียกให้ชาวบ้านคนใด ๆ ในแขวงนั้นไปช่วยกันติดตามช้างนั้นด้วยก็ได้มาตรา ๒๐ให้บังคับควานช้างหรือคนที่เป็นผู้รักษาช้างอยู่ในเวลาที่ว่าช้างถูกลักไปหรือหายไปนั้น ให้ไปด้วยกับกรมการอำเภอหรือกำนันผู้เป็นเจ้าพนักงานที่จะออกติดตามช้างจนกว่าจะได้ช้างนั้นคืนหรือจนกว่ารอยช้างนั้นจะไปหมดหายลงในที่ใด ๆมาตรา ๒๑เมื่อนายอำเภอหรือกำนันผู้เป็นเจ้าพนักงานติดตามช้างนั้นได้ตามรอยช้างล่วงเลยเข้าไปในแขวงอื่น ก็ให้มอบตำหนิรูปพรรณพร้อมทั้งขนาดรอยเท้าช้างนั้นให้แก่เจ้าพนักงานผู้ปกครองแขวงนั้นไว้และให้เจ้าพนักงานแขวงนั้นกระทำการติดตามช้างนั้นต่อไปเช่นเดียวกันและโดยมีอำนาจอย่างเดียวกันกับที่เจ้าพนักงานแขวงเดิมได้กระทำการติดตามช้างมาแล้วมาตรา ๒๒ถ้าเจ้าพนักงานคนใด หรือผู้หนึ่งผู้ใดขัดขืนไม่กระทำการตามมาตรา ๑๗,๑๙,๒๐และ ๒๑ ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษานุโทษเป็นสามสถานคือสถานหนึ่งให้ปรับไม่เกินกว่า ๒๕๐ บาท สถานหนึ่งให้จำคุกไม่เกินกว่า ๓เดือนสถานหนึ่งให้ลงโทษทั้งจำทั้งปรับเช่นว่ามาแล้วด้วยเงินค่าปรับนั้นศาลจะเห็นสมควรส่งเป็นพินัยหลวงหรือจะให้เป็นสินไหมทั้งหมด หรือแต่ส่วนหนึ่งส่วนใดแก่เจ้าของช้างก็ได้แต่มิให้ถือว่าความในมาตรานี้เป็นอันลบล้างความชอบธรรมของเจ้าของช้างที่จะร้องขอค่าสินไหมตามความในมาตรา๒๓ ด้วยอีกโสดหนึ่ง เป็นแต่ถ้าเจ้าของช้างจะได้รับสินไหมตามมาตรา ๒๓ นั้นเท่าใดต้องคิดหักสินไหมที่ได้รับตามมาตรานี้แล้วนั้นออกเสียก่อนมาตรา ๒๓ถ้ารอยช้างใดที่ถูกลักนั้นไปหมดลงในแขวงใด และจะติดตามต่อไปมิได้ให้ถือว่าบรรดาเจ้าพนักงานและชาวบ้านในแขวงนั้นอยู่ในความรับผิดชอบจะต้องส่งตัวผู้ร้ายมาให้พิจารณาลงโทษตามกฎหมายและจับช้างที่ถูกลักไปนั้นส่งคืนมาด้วย ถ้าจับผู้ร้ายและช้างนั้นส่งมาไม่ได้ ก็ให้บังคับให้คนเหล่านั้นเสียค่าสินไหมให้แก่เจ้าของช้างที่ถูกลักไปนั้นจงเต็มตามราคาช้างแต่การปรับให้เสียค่าสินไหมที่ว่านี้ให้ใช้ได้แต่เฉพาะในส่วนช้างซึ่งมีตั๋วพิมพ์รูปพรรณ ตามลักษณะพระราชบัญญัตินี้และเฉพาะตามจำนวนที่ว่าไว้ในตั๋วนั้น ความมาตรา ๒๓ นี้โดยปกติมิให้ใช้ต่อเมื่อใดข้าหลวงซึ่งสำเร็จราชการมณฑลเห็นว่ามีเหตุสมควรใช้ความในมาตรานี้ในเมืองใดหรืออำเภอใดๆ จึงให้ประกาศใช้ชั่วคราวไม่เกินคราวละ ๖ เดือนมาตรา ๒๔เมื่อได้ช้างซึ่งถูกลักไป หรือที่หายไปนั้นคืนมาโดยที่ได้สะกดรอยติดตามก็ดีหรือโดยอย่างใด ๆ ก็ดี ถ้าปรากฏว่าการที่พบช้างนั้นมิได้เป็นการสมรู้กันกับผู้ที่ลักหรือซ่อนช้างนั้นก็ให้ถือว่าผู้ที่พบช้างนั้นควรได้รับรางวัล ๒๐๐ บาทจากเจ้าของช้างหมวดที่ ๖ว่าด้วยการบังคับบัญชาตามพระราชบัญญัตินี้ มาตรา ๒๕ให้เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย มีอำนาจตั้งกฎข้อบังคับตามครั้งคราวที่เห็นสมควรแก่การเพื่อบังคับบัญชาให้การเป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้จงทุกประการและบรรดากฎข้อบังคับอันจะตั้งขึ้นนั้น เมื่อได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ถือว่าเป็นส่วนแห่งพระราชบัญญัตินี้ ตั้งแต่วันที่ประกาศนั้นไปมาตรา ๒๖ให้เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยเป็นผู้ถืออำนาจบังคับบัญชาตามพระราชบัญญัตินี้ในอาณาเขตอันอยู่ในความปกครองของกระทรวงมหาดไทยประกาศ ณ วันที่ ๑๒ เดือนมกราคม รัตนโกสินทรศก๑๒๗ เป็นวันที่ ๑๔๖๗๒ ในรัชกาลปัจจุบันนี้พรพิมล/แก้ไข๒๑ ก.พ . ๔๕A+B (C)ทรงยศสราวุฒิจัดทำ๑๙ พ.ค. ๔๖[๑]รก.๑๒๗/-/๑๒๒๖/๑๗ มกราคม ๑๒๗