ประกาศเลื่อนกรมและตั้งเจ้าพระยา ประกาศเลื่อนกรมและตั้งเจ้าพระยา[๑] ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๗๔ พรรษาปัจจุบันนสมัย อัชสมพัตสร พฤศจิกายนมาส อัษฎมสุรทินสุริยวาร โดยกาลบริจเฉทพระบาทสมเด็จพระปรมิทรมหาประชาธิปก มหันตเดชนดิลกรามาธิบดีเทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีระกษัตร บุรุษรัตนราชนิกโรดมจาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำศุทธเคราหณี จักรีบรมนาถจุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธอุตกฤษฎนิบุณ อดุลยกฤษฎาภินีร์หารบูรพาธิการสุสาธิต ธันยลักษณวิจิตรเสาภาคยสรรพางค์ มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตสมาคมบรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตารไพศาลเกียรติคุณ อดุลยศักดิเดช สรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัยสุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษา เดชนาวุธ วิชัยยุทธศาสดรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจารภัทรภิชญานประดิภานสุนทร ประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายกมหาเสนานี สราชนาวีพยูหโยธโพยมจรบรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณมหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์ สรรพทศทิควิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทรมหารามาธิราชวโรดมบรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษ วิศิษฏศักตอัครนเรศวราธิบดีเมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุนยการ สกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราชบรมนาถบพิตร พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริว่า พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกรมีวุฒิปรีชาในราชการทหารเรือ ทรงปฏิบัติราชการในหน้าที่ตำแหน่งต่าง ๆ ตั้งแต่เสด็จกลับจากการศึกษาณ ประเทศยุโรป เข้าสำรองราชการในกรมบัญชาการ บังคับการเรือ บัญชาการกรมทหารชายทะเลบัญชาการกรมยุทธศึกษาโดยเรียบร้อย ด้วยพระอุตสาหะเป็นอันดีดั่งปรากฏในประกาศตั้งกรมเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๕ แต่นั้นทรงดำรงตำแหน่งเป็นจเรทหารเรือดำเนินราชการเจริญตลอดมา แม้มีเหตุการณ์สำคัญพิเศษประการไรในหน้าที่ กิจการนั้น ๆ ก็ได้สำเร็จเป็นผลอย่างดียิ่งซึ่งสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงยกย่องไว้ในประกาศเลื่อนกรมเมื่อพ.ศ. ๒๔๖๓ แล้ว เบื้องหน้าแต่นั้น ราชการทหารเรือในหน้าที่พระเจ้าพี่ยาเธอกรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกร ดำเนิรเทียมทันกาลสมัยอันควร บรรลุความเจริญภิยโยภาพสมพระบรมราโชบายจึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเกียรติยศให้เป็นนายพลเรือเอก ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงทหารเรือทั้งนี้เพราะพระเจ้าพี่ยาเธอกรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกร ทรงประกอบด้วยพระอุตสาหวิริยสมบัติมิได้ปรารมภ์ส่วนพระองค์เป็นที่ตั้ง แม้จะเป็นการตรากตรำพระอนามัย ก็มิได้ทรงย่อท้อต่อราชกิจด้วยเหตุที่มีความภักดีมั่นคงในราชการ และข้อสำคัญอีกประการหนึ่ง ทรงประกอบด้วยพระนิสสัยสมบัติหนักแน่นปกครองนายทหารทั้งผู้ใหญ่ผู้น้อยใต้บังคับบัญชาได้เรียบร้อย ให้จอดใจจงรักและร่วมมือดำเนิรการโดยเอื้อเฟื้อกลมเกลียวกันอันเป็นปัจจัยเกื้อกูลความเจริญในราชการอย่างประเสริฐราชการกองทัพเรือจึ่งดำรงความเป็นปึกแผ่นถาวรมาจนปัจจุบันนี้ส่วนราชการในพระองค์สมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกรก็เคยได้สนองพระเดชพระคุณเป็นองคมนตรี เป็นราชองครักษ์พิเศษและกำลังเป็นที่ปรึกษาสำหรับเครื่องราชอิสสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดีอยู่บัดนี้ก็ได้โปรดเกล้าฯ ให้รวมกระทรวงทหารเรือเข้ากับกระทรวงกลาโหมเป็นทะบวงการป้องกันพระราชอาณาจักรและรักษาความสงบราบคาบภายในทรงพระราชดำริเห็นว่าพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกรจะปฏิบัติราชการสนองพระเดชพระคุณให้สมพระบรมราชประสงค์ได้จึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหมว่าการทหารทั่วไปทั้งบกเรือ อันนับว่าได้ทรงมอบพระราชภาระสำคัญประการหนึ่งแห่งสยามาธิปัตย์ด้วยทรงประจักษ์พระราชหฤทัยว่า พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกรทรงพระปรีชาชำนาญในราชกิจน้อยใหญ่เข้าพระหฤทัยในพระบรมราโชบายและราชประสงค์เป็นอันดีบริบูรณ์ด้วยพระคุณสมบัติดั่งกล่าวแล้วบัดนี้ก็ทรงพระเจริญวัยวุฒิ สมควรจะเลื่อนขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมผู้ใหญ่อันเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยได้จึ่งมีพระบรมราชโองการมา ณ พระบัณฑูรสูรสิงหนาทดำรัสสั่งให้เลื่อนกรม พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนสิงหวิกรมเกรียงไกร ขึ้นเป็นกรมหลวงมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกรอัชนามทรงศักดินา ๑๕๐๐๐ ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวังจงทรงเจริญพระชนมายุ พรรณ สุข พล ประติภาน คุณสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิพิพัฒนมงคลวิบุลศุภผลสกลเกียรติยศ เดชานุภาพ มโหฬารทุกประการให้ทรงเลื่อนเจ้ากรม เป็นหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร ถือศักดินา๘๐๐ให้ทรงเลื่อนปลัดกรม เป็นขุนพรหมไผทพัฒนกร ถือศักดินา ๖๐๐สมุหบัญชีคงเป็นหมื่นอินทรนครคณานุบาล ถือศักดินา ๔๐๐ให้ผู้ซึ่งได้เลื่อนและคงบรรดาศักดิ์ทั้งสามนี้ทำราชการในหลวงและในกรมตามอย่างธรรมเนียมเจ้ากรม ปลัดกรมสมุหบัญชีในพระองค์เจ้าต่างกรมทั้งปวงสืบไป ให้มีสุขสวัสดิเจริญ เทอญ อนึ่ง ทรงพระราชดำริว่าพระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดีมีพื้นพงศ์สืบมาจากเจ้าพระยาวิเชียรคีรี เม่น ณ สงขลา ซึ่งเป็นสกุลเก่าได้รับราชการมาทุกชั้นบรรพบุรุษ ส่วนพระยาจินดาภิรมย์เมื่อสำเร็จการศึกษาแล้วก็ถือตามประเพณีในวงศ์สกุลเข้ารับราชการในกระทรวงยุตติธรรม พยายามศึกษาวิชชากฎหมายจนสำเร็จภูมิเนติบัณฑิตสยามได้โอกาสเป็นนักเรียนหลวงของกระทรวงยุตติธรรมส่งไปศึกษาวิชชาต่อไปในยุโรปและพระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ไปในพวกตามเสด็จประพาสยุโรปครั้งหลังได้ไปอยู่ศึกษาวิชชากฎหมายอังกฤษจนสำเร็จได้ปริญญาแบริสเตอร์แอตลอแล้วกลับเข้ามารับราชการในรัชชกาลที่ ๖ ได้เป็นผู้พิพากษาศาลแพ่งสนามสถิตยุตติธรรมพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นที่หลวงจินดาภิรมย์ต่อมาได้เป็นผู้พิพากษาศาลคดีต่างประเทศและได้รั้งตำแหน่งอธิบดีกองหมายกองล้มละลาย และหอทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทอยู่คราวหนึ่ง แล้วโปรดเกล้าฯ เลื่อนฐานันดรเป็นพระจินดาภิรมย์ราชสภาบดีเป็นตำแหน่งอธิบดีผู้พิพากษาศาลแพ่งสนามสถิตยุตติธรรม ต่อมาได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็นพระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดีรับพระราชทานพานทองเป็นเกียรติยศ ถึง พ.ศ. ๒๔๖๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้เป็นกรรมการศาลฎีกา มียศเป็นมหาอำมาตย์โทถึงรัชชกาลปัจจุบันเมื่อตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกาว่างลงทรงพระราชดำริเห็นว่า พระยาจินดาภิรมย์สามารถและประกอบด้วยเกียรติคุณสมควรจะรับราชการในตำแหน่งสำคัญอันสูงสุดในฝ่ายตุลาการได้จึ่งโปรดเกล้าฯ ให้เป็นอธิบดีศาลฎีกาอยู่หนึ่งปีแล้วทรงสถาปนาเป็นเสนาบดีกระทรวงยุตติธรรม มียศเป็นมหาอำมาตย์เอก เต็มตามตำแหน่งตลอดเวลาที่รับราชการมาพระยาจินดาภิรมย์ได้แก้ไขจัดวางระเบียบราชการศาลยุตติธรรมบางอย่างบางประการให้ได้ผลดีเรียบร้อยเป็นแบบอย่างมาจนบัดนี้และได้ปฏิบัติราชการพิเศษอีกหลายประการ เช่น เป็นกรรมการในเนติบัณฑิตยสภาสภาร่างกฎหมาย และสภาองคมนตรี มีคุณวุฒิปรากฏเป็นอันมาก จึงได้รับเลือกเป็นอุปนายกบ้างเป็นประธานบ้าง และรัฐบาลสยามได้เสนอนามยกย่องว่าสมควรรับเลือกเป็นตุลาการศาลยุตติธรรมระวางประเทศของสันนิบาตชาติที่กรุงเฮกซึ่งถือกันว่าเป็นตำแหน่งสำคัญในราชการส่วนพระองค์พระยาจินดาภิรมย์ก็เคยสนองพระเดชพระคุณตามโอกาส เช่นในคราวเมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังทรงศึกษาวิชชาการณ ยุโรป จึ่งเป็นที่ทรงรู้จักอัธยาศัยแต่นั้นมาเมื่อได้ระลึกถึงราชการที่พระยาจินดาภิรมย์กระทำมาทั้งปวงนั้นก็เป็นพะยานให้เห็นชัดว่า พระยาจินดาภิรมย์เป็นผู้มีสติปัญญาวิจารณญาณสุขุมมีความสามารถในราชกิจน้อยใหญ่ ได้กระทำความดีไว้ในราชการอันมาก ด้วยเป็นผู้มีนิสสัยเยือกเย็นมั่นคงตั้งใจปฏิบัติราชกิจสนองพระเดชพระคุณต้องตามธรรมิกนโยบายทั้งมีความสามารถในการปกครองยึดเหนี่ยวน้ำใจผู้อยู่ในบังคับบัญชาให้มีความสมัครสมานจงรักมั่นคงในหน้าที่มีอัธยาศัยโอบอ้อมอารีเป็นที่นับถือของคนเป็นอันมากเพราะเป็นผู้เอาใจใส่ที่จะแผ่ความไมตรีสามัคคี ให้เป็นไปในเพื่อนข้าราชการตลอดถึงประชาชนด้วยจริยาวัตรอันสม่ำเสมอและตั้งตนไว้ในฐานอันสมควรแก่เกียรติยศฐานันดรศักดิ์ที่ทรงพระมหากรุณาชุบเลี้ยงตั้งแต่งไว้ในเวลานี้ก็ได้รับราชการในหน้าที่เสนาบดีอันมีตำแหน่งสูงสุดอยู่แล้วสมควรจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกย่องให้มีเกียรติยศใหญ่ยิ่งขึ้นจึ่งมีพระบรมราชโองการมา ณ พระบัณฑูรสูรสิงหนาทดำรัสสั่งให้สถาปนาพระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดีขึ้นเป็นเจ้าพระยา มีสมญาจารึกในหิรัณยบัฏว่าเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ สมันตเนตรพิศุทธยุตติธรรมธรวิสดรนีติศาสตร์ราชประเพณีวิเชียรคีรีสัลลีวงศวัยวัฑฒน์ บรมกษัตรสุนทรมหาสวามิภักดิ์สุขุมลักษณสุจริตาร์ชวาศรัย ศรีรัตนตรัยสรณาภิรดี อภัยพีรยปรากรมพาหุ อัชนามดำรงศักดินา ๑๐๐๐๐ จงเจริญทีรฆชนมายุ พรรณ สุขสวัสดิพิพัฒนมงคล ธนสารสมบัติบริวารสมบูรณ์ทุกประการ เทอญสุกัญญา/ผู้จัดทำ๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๒นฤดล/ตรวจ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๔๘/-/หน้า ๔๐๑/๑๕ พฤศจิกายน ๒๔๗๔