กฎกระทรวงกฎกระทรวงฉบับที่ ๑๘ (พ.ศ. ๒๕๔๒)ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา๗ แห่งพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๔๒และมาตรา ๘ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๒๓ แห่งพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ให้ยกเลิก(๑)กฎกระทรวง ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๓๘) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖(๒)กฎกระทรวง ฉบับที่ ๑๓ (พ.ศ. ๒๕๓๙) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖(๓)กฎกระทรวง ฉบับที่ ๑๖ (พ.ศ. ๒๕๔๑) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖ข้อ ๒ในกฎกระทรวงนี้คำขอ หมายความว่า คำขอมีบัตร มีบัตรใหม่หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชนตามแบบ บ.ป. ๑ ท้ายกฎกระทรวงนี้ใบรับ หมายความว่า ใบรับคำขอมีบัตร มีบัตรใหม่หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน ตามแบบ บ.ป. ๒ ท้ายกฎกระทรวงนี้ และให้มีสีเหลืองใบแทนใบรับ หมายความว่า ใบแทนใบรับคำขอมีบัตรมีบัตรใหม่ หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน ตามแบบ บ.ป. ๒ ก ท้ายกฎกระทรวงนี้และให้มีสีชมพูข้อ๓[๒] บัตรมี ๓ ชนิด คือ(๑)บัตรที่ไม่ได้ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์(๒)บัตรที่ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์(๓)บัตรที่ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์แบบอเนกประสงค์บัตรตามวรรคหนึ่งให้มีสีขาวลายพื้นสีฟ้า ผลิตด้วยวัสดุและเคลือบด้วยวัสดุป้องกันการปลอมแปลงตามที่เจ้าพนักงานออกบัตรกำหนดสำหรับขนาดและลักษณะของบัตรแต่ละชนิดให้เป็นไปตามแบบบัตรท้ายกฎกระทรวงนี้ข้อ ๔การออกบัตรที่ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์จะดำเนินการในท้องที่จังหวัดใดให้เป็นไปตามที่กระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนดเมื่อได้มีประกาศของกระทรวงมหาดไทยตามวรรคหนึ่งแล้วให้บัตรที่ไม่ได้ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์ที่เจ้าพนักงานออกบัตรได้ออกให้แล้วในท้องที่จังหวัดนั้นคงใช้ได้ต่อไปจนกว่าบัตรจะหมดอายุข้อ ๕ในบัตรจะต้องมีรายการ ดังต่อไปนี้(๑)ชื่อตัว ชื่อสกุล วันเดือนปีเกิด รูปถ่าย ที่อยู่ตามทะเบียนบ้านในขณะยื่นคำขอและเลขประจำตัวประชาชนของผู้ถือบัตรและจะมีรายการหมู่โลหิตของผู้ถือบัตรและศาสนาที่ผู้ถือบัตรนับถืออยู่ด้วยก็ได้โดยให้เป็นไปตามความสมัครใจของผู้ถือบัตร(๒)ลายมือชื่อหรือตราลายมือชื่อและตราประจำตำแหน่งของพนักงานออกบัตรวันออกบัตรและวันบัตรหมดอายุรูปถ่ายของผู้ถือบัตรตาม(๑) ของวรรคหนึ่ง จะต้องเป็นรูปถ่ายหน้าตรงไม่สวมหมวกหรือแว่นตาสีเข้มและไม่ใส่ผ้าคลุมใบหน้าหรือผ้าโพกศีรษะเว้นแต่ผู้ซึ่งมีความจำเป็นตามศาสนานิกายของศาสนาหรือลัทธินิยมในทางศาสนาของผู้ถือบัตร แต่จะต้องเปิดให้เห็นใบหน้า หน้าผาก คิ้ว ตาจมูก ปาก และคาง โดยรูปถ่ายจะปรากฏเลขหมายคำขอตามข้อ ๗ วรรคสองและเลขแสดงส่วนสูงของผู้ถือบัตรที่มีหน่วยวัดเป็นเซนติเมตรเว้นแต่ผู้ถือบัตรซึ่งมีส่วนสูงต่ำกว่าหนึ่งร้อยเซนติเมตรหรือมีส่วนสูงสูงกว่าหนึ่งร้อยเก้าสิบเซนติเมตรจะไม่มีเลขแสดงส่วนสูงของผู้ถือบัตรก็ได้ในกรณีดังกล่าวให้พนักงานเจ้าหน้าที่บันทึกหมายเหตุไว้ในคำขอด้วยข้อ ๖[๓] การขอมีบัตร การขอมีบัตรใหม่หรือการขอเปลี่ยนบัตรให้ผู้ขอยื่นคำขอพร้อมด้วยหลักฐานประกอบคำขอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามระเบียบที่กรมการปกครองกำหนดณ สถานที่ ดังต่อไปนี้(๑)สำหรับผู้ซึ่งมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในท้องที่ซึ่งกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนดให้เป็นท้องที่จังหวัดสำหรับการออกบัตรด้วยระบบคอมพิวเตอร์ให้ผู้ขอยื่นคำขอ ณ ที่ว่าการอำเภอ หรือกิ่งอำเภอ สำนักงานเขต สำนักงานเทศบาลศาลาว่าการเมืองพัทยา หรือสำนักทะเบียนสาขาตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรแห่งใดแห่งหนึ่งในท้องที่จังหวัดตามประกาศของกระทรวงมหาดไทยก็ได้(๒)สำหรับผู้ซึ่งมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านนอกท้องที่ซึ่งกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนดให้เป็นท้องที่จังหวัดสำหรับการออกบัตรด้วยระบบคอมพิวเตอร์ให้ผู้ขอยื่นคำขอ ณ ที่ว่าการอำเภอ หรือกิ่งอำเภอ สำนักงานเทศบาลหรือสำนักทะเบียนสาขาตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรแห่งท้องที่ซึ่งผู้ขอมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านนอกจากสถานที่ตาม(๑) หรือ (๒) กรณีมีความจำเป็นหรือเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนและหน่วยงานของรัฐ ผู้ยื่นคำขอจะยื่นคำขอ ณสำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครองก็ได้ข้อ ๗[๔]เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่เห็นว่าผู้ขอได้ดำเนินการตามข้อ ๖อย่างถูกต้องและครบถ้วนแล้วให้กำหนดเลขหมายคำขอให้ผู้ขอพิมพ์ลายนิ้วมือและถ่ายรูปเพื่อทำบัตรเลขหมายคำขอให้ประกอบด้วยรหัสแสดงถึงสถานที่จัดทำบัตรตามที่กรมการปกครองกำหนดจำนวนสี่หลักเลขแสดงจำนวนครั้งที่ทำบัตรของแต่ละบุคคลจำนวนสองหลักและเลขรหัสที่กำหนดขึ้นเพื่อตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตรจำนวนแปดหลักการพิมพ์ลายนิ้วมือผู้ขอให้พิมพ์ลายนิ้วหัวแม่มือขวาและซ้ายในคำขอในกรณีที่ผู้ขอไม่มีนิ้วหัวแม่มือข้างหนึ่งให้พิมพ์ลายนิ้วหัวแม่มือเฉพาะข้างที่เหลืออยู่ถ้าไม่มีนิ้วหัวแม่มือทั้งสองข้างให้พิมพ์ลายนิ้วมือนิ้วใดนิ้วหนึ่งแทนหากไม่มีนิ้วมือเหลืออยู่เลยให้พิมพ์ลายฝ่ามือข้างใดข้างหนึ่งแทนและถ้าไม่มีฝ่ามือทั้งสองข้าง ให้ได้รับการยกเว้นการพิมพ์ลายนิ้วมือ ทั้งนี้ ให้บันทึกหมายเหตุไว้ในคำขอด้วยข้อ ๘ในการออกบัตรสำหรับบัตรที่ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ดำเนินการตามข้อ ๗ แล้ว ให้พิมพ์รายการลงในบัตรเคลือบบัตรด้วยวัสดุป้องกันการปลอมแปลงและมอบบัตรให้แก่ผู้ขอการออกบัตรตามวรรคหนึ่งในกรณีบัตรเดิมหมดอายุหรือบัตรชำรุดในสาระสำคัญหรือในกรณีที่ผู้ถือบัตรเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล หรือเปลี่ยนชื่อตัวและชื่อสกุลหรือเปลี่ยนที่อยู่ก่อนมอบบัตรแก่ผู้ขอให้พนักงานเจ้าหน้าที่เรียกบัตรเดิมคืนจากผู้ขอด้วยข้อ ๙ในการออกบัตรสำหรับบัตรที่ไม่ได้ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ดำเนินการตามข้อ ๗ แล้วให้ออกใบรับแก่ผู้ขอไว้เป็นหลักฐานเพื่อใช้แทนบัตรไปพลางก่อนตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในใบรับและให้ส่งคำขอพร้อมด้วยฟิล์มรูปถ่ายของผู้ขอไปออกบัตรที่สำนักงานทะเบียนบัตรประจำตัวประชาชนกรมการปกครอง หรือที่ซึ่งเจ้าพนักงานออกบัตรกำหนดข้อ ๑๐ การออกใบรับให้มอบบัตรเดิมคืนให้แก่ผู้ขอเพื่อใช้ร่วมกับใบรับนั้นเว้นแต่ในกรณีที่เป็นการขอมีบัตรครั้งแรกและการขอมีบัตรใหม่เนื่องจากบัตรเดิมหายหรือถูกทำลายทั้งหมดกรณีใบรับหายถูกทำลาย หรือชำรุดในสาระสำคัญให้พนักงานเจ้าหน้าที่แห่งท้องที่ที่ออกใบรับนั้นออกใบแทนใบรับให้แก่ผู้ขอไว้เป็นหลักฐานเพื่อใช้แทนบัตรไปพลางก่อนตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ในใบรับฉบับที่หายถูกทำลาย หรือชำรุดในสาระสำคัญ แล้วแต่กรณีข้อ ๑๑การออกบัตรตามข้อ ๙ในกรณีที่เป็นการขอมีบัตรเป็นครั้งแรกหรือในกรณีที่บัตรหายหรือถูกทำลายก่อนมอบบัตรแก่ผู้ขอให้พนักงานเจ้าหน้าที่เรียกใบรับหรือใบแทนใบรับคืนสำหรับการออกบัตรในกรณีที่บัตรหมดอายุหรือชำรุดในสาระสำคัญและในกรณีที่ผู้ถือบัตรเปลี่ยนชื่อตัว ชื่อสกุล หรือเปลี่ยนชื่อตัวและชื่อสกุลหรือเปลี่ยนที่อยู่ ก่อนมอบบัตรแก่ผู้ขอให้พนักงานเจ้าหน้าที่เรียกใบรับหรือใบแทนใบรับพร้อมด้วยบัตรเดิมคืนข้อ ๑๒คำขอทุกฉบับที่ได้ออกบัตรแล้วให้เจ้าพนักงานออกบัตรจัดให้มีการบันทึกไว้ด้วยระบบไมโครฟิล์มหรือระบบคอมพิวเตอร์และเมื่อดำเนินการแล้วให้ส่งคำขอดังกล่าวคืนให้พนักงานเจ้าหน้าที่เก็บรักษาไว้เป็นหลักฐานตามระเบียบที่กรมการปกครองกำหนดข้อ ๑๓ในกรณีบัตรมีรายการไม่ตรงกับคำขอหรือข้อเท็จจริงตามทะเบียนบ้านให้พนักงานเจ้าหน้าที่ดำเนินการเพื่อออกบัตรให้ใหม่ข้อ ๑๔บัตร ใบรับ และใบแทนใบรับที่ได้ออกไว้ก่อนวันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับให้คงใช้ได้ต่อไปจนกว่าจะหมดอายุ หรือมีบัตรหรือใบรับหรือใบแทนใบรับใหม่ตามกฎกระทรวงนี้แล้วแต่กรณีให้ไว้ ณ วันที่ ๒เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๒ชำนิ ศักดิเศรษฐ์รัฐมนตรีช่วยว่าการฯรักษาราชการแทนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย[เอกสารแนบท้าย]๑.แบบบัตรประจำตัวประชาชนที่ไม่ได้ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์๒. แบบบัตรประจำตัวประชาชนที่ออกด้วยระบบคอมพิวเตอร์๓. คำขอมีบัตร มีบัตรใหม่หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน (บ.ป. ๑)๔. แบบใบรับคำขอมีบัตร มีบัตรใหม่หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน (บ.ป. ๒)๕.แบบใบแทนใบรับคำขอมีบัตร มีบัตรใหม่ หรือเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน (บ.ป. ๒ ก)(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)หมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือโดยที่ได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖โดยพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๔๒ทำให้มีผลกระทบต่อกฎกระทรวง ฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๓๘) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖ ที่กำหนดขนาด สีและลักษณะของบัตรตลอดจนรายการในบัตรและรายละเอียดของรายการในบัตรหลักเกณฑ์และวิธีการในการขอมีบัตรการขอมีบัตรใหม่ การขอเปลี่ยนบัตร การออกบัตรการออกใบรับและการออกใบแทนใบรับที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันสมควรปรับปรุงกฎกระทรวงดังกล่าวให้เหมาะสมจึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้กฎกระทรวง ฉบับที่๒๐ (พ.ศ. ๒๕๔๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖[๕]หมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ โดยที่เป็นการสมควรกำหนดให้สำนักบริหารการทะเบียนกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทยเป็นสถานที่ยื่นคำขอทำบัตรประจำตัวประชาชนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่สำหรับผู้ซึ่งมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในทุกท้องที่ทั่วราชอาณาจักร ในการขอมีบัตรการขอมีบัตรใหม่ หรือการขอเปลี่ยนบัตรประจำตัวประชาชน กรณีมีความจำเป็น หรือเพื่ออำนวยความสะดวกแก่ประชาชนและหน่วยงานของรัฐ จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้กฎกระทรวง ฉบับที่๒๑ (พ.ศ. ๒๕๔๗) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖[๖]ข้อ ๓บัตรที่ได้ออกไว้ก่อนวันที่กฎกระทรวงฉบับนี้ใช้บังคับให้ยังคงใช้ได้ต่อไปจนกว่าบัตรจะหมดอายุหรือได้มีการขอมีบัตรใหม่หรือมีการขอเปลี่ยนบัตรตามกฎกระทรวงฉบับนี้หมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือเนื่องจากคณะรัฐมนตรีมีนโยบายที่จะให้ประชาชนมีบัตรประจำตัวประชาชนแบบอเนกประสงค์ที่จะใช้แสดงรายละเอียดที่เกี่ยวกับบุคคลนั้นเพียงใบเดียวและเพื่อเป็นการประหยัดงบประมาณค่าใช้จ่ายในการทำบัตรประจำตัวประชาชนรวมทั้งควรแก้ไขปรับปรุงองค์ประกอบของเลขหมายคำขอมีบัตรประจำตัวประชาชนเพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบความถูกต้องของการออกบัตรประจำตัวประชาชนให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นจึงสมควรแก้ไขเพิ่มเติมกฎกระทรวง ฉบับที่ ๑๘ (พ.ศ. ๒๕๔๒)ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖ให้สอดคล้องกับการกำหนดให้มีบัตรประจำตัวประชาชนแบบอเนกประสงค์ด้วยระบบคอมพิวเตอร์และการปรับปรุงองค์ประกอบเลขหมายคำขอมีบัตรประจำตัวประชาชนดังกล่าว จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้ปาจรีย์/ผู้จัดทำ๑๒ มิถุนายน ๒๕๕๐พิมลกร/ปรับปรุง๕ มีนาคม ๒๕๕๗[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๑๖/ตอนที่ ๒๖ ก/หน้า ๖/๑๒ เมษายน ๒๕๔๒[๒] ข้อ ๓แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒๑ (พ.ศ. ๒๕๔๗) ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชนพ.ศ. ๒๕๒๖[๓] ข้อ ๖แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒๐ (พ.ศ. ๒๕๔๖)ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖[๔] ข้อ ๗แก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ ๒๑ (พ.ศ. ๒๕๔๗)ออกตามความในพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. ๒๕๒๖[๕] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๐/ตอนที่ ๓๑ ก/หน้า ๑/๑๘ เมษายน ๒๕๔๖[๖] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๑/ตอนพิเศษ ๕๓ ก/หน้า ๑/๑๐ กันยายน ๒๕๔๗