ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธยประกาศเฉลิมพระนามาภิไธยสมเด็จพระบรมราชชนก และสมเด็จพระบรมราชชนนี[๑] ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร.พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดีจักรีนฤบดินทรสยามินทราธิราช บรมนาถบพิตรมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศว่า โดยที่ทรงพระราชดำริด้วยพระราชหฤทัยประกอบด้วยพระกตัญญูกตเวทิตาระลึกถึงพระเดชพระคุณสมเด็จพระราชบิดา และสมเด็จพระราชชนนี อันได้มีมาเป็นล้นพ้น ทรงมีพระเดชพระคุณยิ่งกว่าผู้อื่นสมควรจะเฉลิมพระเกียรติยศสนองพระคุณตามโบราณขัตติยราชประเพณีประกอบกับได้ทรงสดับคำกราบบังคมทูลของรัฐบาลที่ขอให้ทรงสถาปนาพระอิสริยยศและเฉลิมพระนามสมเด็จพระบรมราชบูรพการีเพื่อจักได้เป็นสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคลแก่ประเทศชาติและเป็นที่ชื่นชมยินดีแก่อาณาประชาราษฎรทั้งปวงจึ่งทรงพระราชดำริว่าสมเด็จพระราชบิดา เมื่อครั้งทรงดำรงพระชนชีพอยู่นั้น ได้ทรงประกอบพระกรณียกิจเป็นหิตานุหิตประโยชน์แก่ประเทศชาติประชาชนอย่างไพศาลโดยเฉพาะในด้านการแพทย์ และการสาธารณสุข ทรงอุทิศกำลังพระวรกาย และพระหฤทัยตลอดจนทรัพย์สินส่วนพระองค์เพื่อการแพทย์ไทยอย่างมากมายเกินที่จะกล่าวได้ในเบื้องต้นพระองค์ได้ทรงศึกษาวิชาทหารเรือ ณ ประเทศเยอรมันสำเร็จการศึกษาแล้วเสด็จกลับเข้ามารับราชการในกองทัพเรือ ได้รับพระราชทานยศเป็นเรือโท และเรือเอก ตามลำดับ ทรงรับราชการอยู่ได้ไม่ช้าเกิดอาการประชวรเรื้อรังไม่ทรงสามารถรับราชการหนักเช่นการทหารเรือได้แต่ด้วยพระหฤทัยมั่นอยู่ในจรรยาแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ซึ่งจำนงในกิจเกื้อกูลแก่บ้านเมืองและประชาชนเป็นสำคัญประกอบกับทรงสนพระหฤทัยในกิจการแพทย์และทรงตั้งพระหฤทัยที่จะให้ประชาชนชาวไทยได้รับความสุขปราศจากโรคันตรายจึงทรงพระอุตสาหะเสด็จไปศึกษาวิชาการสาธารณสุข และวิชาแพทย์ ณ สหรัฐอเมริกาด้วยพระปรีชาญาณหลักแหลมประกอบด้วยพระฉันทะ วิริยะอันแรงกล้าสามารถทรงรอบรู้สอบได้ประกาศนียบัตรการสาธารณสุขและปริญญาแพทยศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตเกียรตินิยมจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดเมื่อเสด็จกลับมาเมืองไทยแล้วได้ทรงปฏิบัติงานร่วมกับกรมสาธารณสุขอย่างใกล้ชิดเข้มแข็ง ทรงเป็นอาจารย์สอนนักศึกษาแพทย์ทรงช่วยเหลือในการขยายกิจการของโรงพยาบาลศิริราช ประทานเงินส่วนพระองค์จัดสร้างตึกคนไข้และจัดหาที่พักสำหรับพยาบาลได้อยู่อาศัยทรงบริจาคทรัพย์ส่วนใหญ่เป็นทุนไว้สำหรับส่งนักศึกษาแพทย์และนักเรียนพยาบาลออกไปศึกษาวิชาต่อณ ต่างประเทศ ประทานเงินจัดหาเครื่องมือเครื่องใช้สำหรับปฏิบัติการให้แก่โรงพยาบาลทรงเป็นผู้แทนรัฐบาลติดต่อกับมูลนิธิรอคกี้เฟลเล่อร์สาขาอาเซียบูรพาให้ดำเนินการช่วยเหลือการแพทย์และพยาบาลไทยโดยปรับปรุงการศึกษาวางมาตรฐานจนสามารถรับรองกิจการแพทย์ของประเทศได้ดังที่เป็นอยู่ในปัจจุบันนอกจากนั้นยังได้ทรงปฏิบัติงานในโรงพยาบาลทรงอุทิศเวลาส่วนใหญ่ให้แก่การรักษาพยาบาลด้วยพระองค์เอง ทรงห่วงใยในกิจการแพทย์และทรงตั้งพระหฤทัยที่จะทรงทำงานด้านนี้ให้เจริญก้าวหน้าด้วยวิทยาการอันทันสมัยยิ่งขึ้นไปเพื่อความรุ่งเรืองวัฒนาการของบ้านเมืองและเพื่อประโยชน์สุขของอาณาประชาราษฎร พระกรณียกิจที่สมเด็จพระราชบิดาได้ทรงปฏิบัติมาด้วยการบริหารงานปรับปรุงส่งเสริมวางมาตรฐานการศึกษา ประทานความรู้ในด้านวิชาการแพทย์อันทันสมัยประทานทุนการศึกษา ตลอดทั้งจัดหาอาคารสถานที่เครื่องมือเครื่องใช้สำหรับปฏิบัติการ ดั่งได้พรรณนามานี้ เป็นผลทำให้กิจการแพทย์และการสาธารณสุขได้เจริญเป็นปึกแผ่นมาจนถึงกาลปัจจุบันบรรดาผู้ที่สำนึกในพระกรุณาธิคุณได้พร้อมใจกันเฉลิมพระเกียรติเป็น พระบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันผู้ทรงสนับสนุนและสนพระทัยในการศึกษาและการวิจัยทางการแพทย์พระเกียรติคุณนี้แผ่ไพศาลปรากฏตลอดไปในนานาประเทศ บัดนี้ทรงพระอนุสรณ์คำนึงถึงพระเดชพระคุณสมเด็จพระราชบิดาอันได้มีมาเป็นล้นพ้น และทรงมีพระราชประสงค์จะอนุวัตรตามโบราณขัตติยราชประเพณีจึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศเฉลิมพระนามพระอัฐิ สมเด็จพระราชบิดา เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดชกรมหลวงสงขลานครินทร ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระมหิตลาธิเบศรอดุลยเดชวิกรมพระบรมราชชนก ทรงพระราชฐานันดรศักดิ์เสมอด้วยสมเด็จพระบวรราชเจ้าในพระบรมราชวงศ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ขอให้พระเกียรติคุณวิบุลวรยศปรากฏอยู่ชั่วกัลปาวสานเทอญอนึ่งทรงพระราชดำริรำลึกถึงสมเด็จพระราชชนนีว่าทรงพระคุณอันประเสริฐได้ทรงบำเพ็ญพระกรณียกิจอันได้บังเกิดประโยชน์แก่บ้านเมืองและประชาชนเป็นอเนกปริยายมีพระหฤทัยเปี่ยมด้วยพระเมตตากรุณาธิคุณ ทรงห่วงใยในความเป็นอยู่ของประชาชนทั่วไปได้เสด็จออกไปสอดส่องดูแลทุกข์สุขของราษฎรตามจังหวัดต่าง ๆ อยู่เป็นเนืองนิตย์แม้ว่าจะเป็นท้องที่ห่างไกลทุรกันดารก็ทรงพระอุตสาหะเสด็จไปจนทั่วถึงโปรดให้จัดสร้างโรงเรียนชายแดนขึ้นเป็นหลายแห่งเพื่อให้เยาวชนในท้องถิ่นนั้น ๆได้มีโอกาสศึกษาเล่าเรียน ทรงจัดตั้งหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ขึ้น และโปรดให้ออกไปทำการรักษาพยาบาลประชาชนในท้องที่ต่างๆ ทั่วราชอาณาจักร เมื่อใดมีภัยพิบัติเกิดขึ้นก็เสด็จออกไปเยี่ยมเยียนผู้ประสบเคราะห์ประสบภัยโดยทั่วหน้าประทานทรัพย์สินส่วนพระองค์แก่ทางราชการและองค์การกุศลต่าง ๆให้จัดหาเครื่องอุปโภคบริโภคตลอดจนยารักษาโรค เพื่อนำไปแจกจ่ายบรรเทาความเดือดร้อนนอกจากนี้ ยังได้เสด็จออกเยี่ยมเยียนเจ้าหน้าที่ตำรวจทหารและพลเรือนซึ่งมีหน้าที่ปฏิบัติราชการ ณ ชายแดนจนถึงฐานที่ปฏิบัติงานโดยมิได้ทรงหวั่นเกรงต่อความยากลำบากและภยันตรายใด ๆด้วยทรงมุ่งหวังตั้งพระหฤทัยที่จะให้เกิดประโยชน์สุขแก่ประชาชนส่วนรวมเป็นสำคัญในด้านการพระศาสนานั้น ก็ได้ ทรงสนับสนุนการศึกษาและปฏิบัติธรรมอย่างกว้างขวางและได้ทรงบริจาควัตถุปัจจัยเกื้อกูลกิจการต่าง ๆ ในพระบวรพุทธศาสนา และในศาสนาอื่นๆ อยู่เสมอ ในส่วนพระองค์เล่า ก็ทรงเป็นอุปการิณีมีคุณูปการยิ่งกว่าผู้ใด เบื้องต้นแต่ได้ทรงอภิบาลบำรุงและทรงอนุสาสน์สั่งสอนความดีงามตามขัตติยราชประเพณี ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์มาและยังมีพระหฤทัยสิเนหาห่วงใยอยู่มิได้ขาดทั้งได้ทรงรับพระราชภาระปฏิบัติราชการแผ่นดินในคราวที่เสด็จพระราชดำเนินไปต่างประเทศเป็นหลายครั้งบัดนี้ สมเด็จพระราชชนนีเสด็จเหลืออยู่พระองค์เดียว ที่ทรงเป็นเขตอันล้ำเลิศอันจะให้เกิดสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคลแด่พระองค์จึ่งมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ประกาศเฉลิมพระนามสมเด็จพระราชชนนีศรีสังวาลย์ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ขออำนาจแห่งคุณพระศรีรัตนตรัยอำนาจแห่งพระกตัญญูกตเวทิตาธรรม และเทพดาเจ้าผู้ศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายจงดลบันดาลอภิบาลรักษาพระองค์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ให้ทรงเจริญพระชนมายุพรรณ สุข พล ปฏิภาน ธนสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคล วิบุลศุภผลสกลเกียรติยศ ปรากฏมโหฬารตลอดจิรัฏฐิติกาลเทอญประกาศณ วันที่ ๙ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๕๑๓ เป็นปีที่ ๒๕ ในรัชกาลปัจจุบันผู้รับสนองพระบรมราชโองการจอมพล ถนอม กิตติขจรนายกรัฐมนตรีสุกัญญา/ผู้จัดทำ๒๐ตุลาคม ๒๕๕๒นฤดล/ตรวจ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๘๗/ตอนที่ ๕๒/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๑๒ มิถุนายน ๒๕๑๓