คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 463/2541หลักกฎหมาย: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421.ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142,246,247.พระราชบัญญัติ ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 6,18(3),21. โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 โดยหลังจากวันที่ 1 กันยายน 2533โจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือเป็นการเช่ารายเดือนต่อไป ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 และจำเลยที่ 1 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3)และได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริงเพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุที่ศาลต้องวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนส่วนนี้หรือไม่และไม่มีเหตุที่ศาลจะต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีก โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้น มีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โจทก์จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนและได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้น กรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้าย ค่าโอนสิทธิการเช่าเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์ผู้เช่าจ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน ซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้ว ดังนี้ เงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ ก่อนทำสัญญาเช่าอาคารและก่อนตกแต่งอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนโจทก์ผู้เช่าได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่เมื่อหนังสือของจำเลยที่ 1 ที่มีถึงโจทก์มีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่นี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืน การกระทำของจำเลยที่ 1 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2515 มีจำเลยที่ 2เป็นผู้ว่าการตั้งแต่ พ.ศ. 2522 จนถึงวันที่ 1 มิถุนายน 2536และจำเลยที่ 3 เป็นผู้ว่าการตั้งแต่วันที่ 15 มิถุนายน 2536จนถึงปัจจุบันจำเลยที่ 4 เป็นกระทรวงมีฐานะเป็นนิติบุคคลโดยมีจำเลยที่ 5 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวง จำเลยที่ 4 และที่ 5เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในกิจการและการกระทำของจำเลยที่ 1 ที่ 2และที่ 3 โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ตั้งแต่วันที่ 8 ธันวาคม 2530อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาท ด้วยมีการประกาศใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ปรากฏว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ภายในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ต่อมาจำเลยที่ 1และที่ 2 มอบหมายให้เจ้าหน้าที่เข้ามาทำการสำรวจอาคารที่โจทก์เช่าหลังจากนั้นเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 จำเลยที่ 1 มีหนังสือถึงโจทก์ให้ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญา ทั้งนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดค่าทดแทนโดยเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทและค่าทดแทนความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน 219,620.35 บาทแต่โจทก์ไม่ได้ไปทำสัญญา ต่อมาวันที่ 9 เมษายน 2536 จำเลยที่ 1และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทราบว่าได้นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางโดยเปิดบัญชีเงินฝากไว้กับธนาคารออมสิน สาขาถนนเพชรบุรีเพื่อชำระหนี้ตามกฎหมาย และโจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนได้แล้ว ต่อมาวันที่ 10 พฤษภาคม 2536 โจทก์อุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 5ว่า เงินค่าทดแทนที่กำหนดให้โจทก์นั้นต่ำกว่าความเป็นจริงแต่จำเลยที่ 5 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ให้เสร็จสิ้นภายใน60 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ความเป็นจริงแล้วโจทก์ได้รับความเสียหายทั้งสิ้น 34,530,000 บาท กล่าวคือ โจทก์ต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมเป็นเงิน6,000,000 บาท เนื่องจากบริษัทโจทก์ทำการค้าขายอัญมณีโจทก์จึงเสียค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่าอันเป็นสถานที่ประกอบการตลอดจนระบบไฟฟ้า ประปา โทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศเป็นเงิน 18,880,000 บาท นอกจากนี้ก่อนที่โจทก์จะทำสัญญาเช่ากับสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ หรือก่อนที่โจทก์จะเข้าตกแต่งสถานที่นั้นโจทก์มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าสถานที่ที่โจทก์จะเช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 มีหนังสือยืนยันกับโจทก์ว่าสถานที่ดังกล่าวจะไม่ถูกเวนคืนแต่อย่างใดการกระทำของจำเลยที่ 1 จึงเป็นการใช้สิทธิอันเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย อันเป็นการละเมิดต่อโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ต้องทำการก่อสร้างอาคารใหม่ให้มีสภาพเช่นเดียวกับอาคารเดิมเป็นเงิน 9,650,000 บาท ซึ่งจำเลยทั้งห้าต้องรับผิดต่อโจทก์ด้วยขอให้บังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน 34,530,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับตั้งแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การว่า ตามสัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์กำหนดไว้ว่าการดัดแปลงหรือการต่อเติมหรือปลูกสร้าง รวมทั้งสัมภาระในการดัดแปลงต่อเติมหรือปลูกสร้างใด ๆ ก็ดีที่ผู้เช่าได้ทำขึ้นโดยได้รับหรือไม่ได้รับอนุญาตจากผู้ให้เช่าก็ตาม ต้องตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ให้เช่าทันที อนึ่ง ผู้เช่าจะเรียกร้องเอาค่าชดเชย ค่าใช้จ่ายหรือค่าเสียหายในการที่ทำสถานที่เช่าให้ดีขึ้นไม่ได้เป็นอันขาด เมื่อโจทก์มิได้เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ได้ทำการต่อเติมหรือปลูกสร้างในสถานที่เช่าดังกล่าวโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่า ตลอดจนค่าติดตั้งระบบไฟฟ้า ประปาโทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศส่วนที่โจทก์อ้างว่าต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมโจทก์ก็มิได้จ่ายให้แก่ผู้ให้เช่าจึงมิใช่ค่าเสียหายโดยเหตุที่ต้องออกจากที่ดินหรือโรงเรือนก่อนสัญญาเช่าระงับ สัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์มีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 จึงสิ้นสุดลงตั้งแต่วันที่1 กันยายน 2533 จำเลยที่ 1 หรือเจ้าหน้าที่มิได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับค่าทดแทนแต่จำเลยได้พิจารณาช่วยเหลือค่าขนย้ายทรัพย์สินเป็นเงิน 13,920 บาท และค่าเสียหายเป็นค่ารื้อถอนทรัพย์สินเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าอีก 205,700.35 บาทรวมเป็นเงิน 219,620.35 บาท อันเป็นค่าทดแทนที่เป็นธรรมและชอบด้วยกฎหมายแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน2,268,379.65 บาท แก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ คำขอนอกจากนี้ให้ยกโจทก์และจำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้เป็นยุติในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์ประกอบกิจการค้าอัญมณี และเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม2530 โจทก์ได้ทำสัญญาเช่าที่ดินและอาคาร 3 ชั้น ที่พิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์มีกำหนดเวลา 3 ปีนับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาทต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2530 ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษาซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และวันที่ 31 ธันวาคม 2534ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษา ซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ในเขตที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ จึงได้ดำเนินการสำรวจที่ดินและอาคารพิพาทแล้วได้เชิญโจทก์ไปขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญาซึ่งคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาท กับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน219,620.35 บาท แต่โจทก์ไม่ไปทำสัญญา ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์จึงได้วางเงินค่าทดแทนและแจ้งให้โจทก์ไปขอรับเงินดังกล่าว และโจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว ต่อมาโจทก์อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี แต่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด โจทก์จึงฟ้องคดีนี้คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการแรกตามฎีกาของโจทก์ว่าฝ่ายจำเลยได้กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นธรรมหรือไม่โดยต้องวินิจฉัยเสียก่อนว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนหรือไม่โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้มีสัญญาเช่าอาคารเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 เพราะโจทก์ทำสัญญาเช่าเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 ทั้งการเช่ามีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 ถึงวันที่ 1 กันยายน 2533 ครั้นพ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วโจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือว่าเป็นการเช่ารายเดือนต่อไปตามข้อ 14 ของสัญญาเช่าอาคารพิพาท ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 อย่างไรก็ตามจำเลยที่ 1มีหนังสือลงวันที่ 3 ธันวาคม 2535 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3) และกำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริง เพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับจำนวน 13,920 บาท ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีกส่วนปัญหาที่ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 21 วรรคท้าย หรือไม่ เห็นว่า โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้นมีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืน และได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้นกรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้ายมีปัญหาต่อไปว่าโจทก์จะได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายหรือไม่เพียงใด สำหรับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าโอนสิทธิการเช่าให้แก่ผู้เช่าเดิม 6,000,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์จ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้วเงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวจึงมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน โจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ส่วนเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าปรับปรุงตกแต่งภายในอาคารที่เช่าเป็นเงิน 18,880,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าตกแต่งอาคารที่โจทก์อ้างนี้ บางรายการเป็นสังหาริมทรัพย์ที่ไม่ได้ถูกเวนคืนยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์เช่น โต๊ะทำงาน เก้าอี้พนักงานขาย โต๊ะพนักงานขาย เก้าอี้และโซฟาสำหรับลูกค้านั่ง รวม 17 รายการ เป็นเงิน 665,400 บาทตู้กระจกอะลูมิเนียมวางโทรทัศน์ 15,000 บาท ตู้สินค้ากระจกพร้อมถาดวางสินค้า 2 รายการ เป็นเงิน 400,000 บาทตู้เอกสาร 20,000 บาท ถังเก็บน้ำใช้สแตนเลส 50,000 บาทและทรัพย์สินที่รื้อถอนได้จำนวน 14 รายการ ที่จำเลยที่ 1ได้จ่ายค่าทดแทนความเสียหายอันเนื่องจากการรื้อถอนเป็นเงิน205,700.35 บาท ทรัพย์สินดังกล่าวมีราคาตามที่โจทก์อ้างรวมกันแล้วกว่า 1,000,000 บาท เช่นเครื่องปรับอากาศราคา 888,000 บาท ชุดโคมไฟระย้า เครื่องไฟแสงสว่างฉุกเฉิน เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าตู้ควบคุมระบบไฟฟ้า พัดลมติดเพดาน เครื่องวัดกระแสและแรงเคลื่อนไฟฟ้า เครื่องสูบน้ำ เครื่องอุปกรณ์ระบบโทรศัพท์อักษรโลหะชื่อร้าน ทรัพย์สินเหล่านี้ยังคงเป็นของโจทก์ซึ่งสามารถรื้อถอนและขนย้ายได้โดยไม่เสียหายหรือเสียหายไม่มากนอกจากนี้วัสดุที่ใช้ในการตกแต่งอาคารอีกหลายรายการที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่ เช่น พรมชนิดต่าง ๆ ที่โจทก์อ้างว่าเสียค่าใช้จ่ายไปทั้งสิ้นรวมกันทุกรายการเป็นเงิน 1,350,000 บาท วัสดุที่เหลือจากการรื้อถอนในส่วนที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่นี้มีราคาอยู่บ้างและได้ความจากพยานหลักฐานของโจทก์ว่า โจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากการตกแต่งอาคารนี้ตั้งแต่ประมาณปี 2528 หรือ 2529 ถึง 2536เป็นเวลา 8 ถึง 9 ปี แล้ว ความเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารเพื่อประกอบการค้าขายเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่เช่า ซึ่งถูกเวนคืนจึงน้อยกว่าจำนวนที่โจทก์กล่าวอ้าง แต่อย่างไรก็ตาม ได้ความว่า หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนทางสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จะไม่บอกเลิกสัญญาเช่ากับโจทก์ และตามปกติทั่วไปหากผู้เช่าไม่ผิดสัญญาเช่าก็จะไปรับอนุมัติให้เช่าต่อประกอบกับภายในของอาคารที่โจทก์ตกแต่งไว้ยังอยู่ในสภาพดี หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนแล้วโจทก์ยังสามารถใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารไปอีกหลายปี ที่ศาลชั้นต้นกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายให้แก่โจทก์ เนื่องจากการต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์จากต้นทุนที่ลงไปเป็นเวลาอีก 1 ปี คิดเป็นค่าเสียหาย 2,488,000 บาทจึงต่ำเกินไป ศาลฎีกาเห็นว่า เงินค่าทดแทนความสำหรับความเสียหายในส่วนนี้ของโจทก์ที่เป็นธรรมแก่โจทก์และสังคม คือเพิ่มขึ้นจากที่ฝ่ายจำเลยกำหนดอีก 5,000,000 บาทมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการที่สองต่อไปตามฎีกาของโจทก์ว่าจำเลยที่ 1 ได้กระทำละเมิดต่อโจทก์หรือไม่ หากกระทำละเมิดจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5 จะต้องร่วมรับผิดด้วยหรือไม่ และค่าเสียหายมีเพียงใดโจทก์ฎีกาว่าก่อนทำสัญญาเช่าอาคารพิพาท และก่อนตกแต่งอาคารที่เช่า โจทก์ได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 ยืนยันว่าไม่ถูกเวนคืน ตามหนังสือเอกสารหมาย จ.13 จึงเป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์อันเป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ พิจารณาหนังสือเอกสารหมาย จ.13 แล้ว ปรากฏว่ามีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่านี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ การกระทำของจำเลยที่ 1จึงไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ และจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5จึงไม่ต้องร่วมรับผิดด้วยส่วนเรื่องดอกเบี้ยนั้น เมื่อโจทก์เป็นผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นตามที่ศาลวินิจฉัยแล้ว จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยตามบทกฎหมายดังกล่าว แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปีตามขอ และโจทก์ขอดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องจึงให้ตามที่โจทก์ขอ เพราะเป็นวันเวลาภายหลังวันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนพิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนความเสียหายเพิ่ม 5,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทประจำของธนาคารออมสินแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 463/2541บริษัท เวิลด์เซนเตอร์แลปปิดารี่ จำกัดโจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทย กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 421 ป.วิ.พ. ม. 142, ม. 246, ม. 247 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 6, ม. 18 (3), ม. 21ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421.ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142,246,247.พระราชบัญญัติ ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 6,18(3),21. โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 โดยหลังจากวันที่ 1 กันยายน 2533โจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือเป็นการเช่ารายเดือนต่อไป ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 และจำเลยที่ 1 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3)และได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริงเพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุที่ศาลต้องวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนส่วนนี้หรือไม่และไม่มีเหตุที่ศาลจะต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีก โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้น มีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โจทก์จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนและได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้น กรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้าย ค่าโอนสิทธิการเช่าเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์ผู้เช่าจ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน ซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้ว ดังนี้ เงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ ก่อนทำสัญญาเช่าอาคารและก่อนตกแต่งอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนโจทก์ผู้เช่าได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่เมื่อหนังสือของจำเลยที่ 1 ที่มีถึงโจทก์มีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่นี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืน การกระทำของจำเลยที่ 1 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2515 มีจำเลยที่ 2เป็นผู้ว่าการตั้งแต่ พ.ศ. 2522 จนถึงวันที่ 1 มิถุนายน 2536และจำเลยที่ 3 เป็นผู้ว่าการตั้งแต่วันที่ 15 มิถุนายน 2536จนถึงปัจจุบันจำเลยที่ 4 เป็นกระทรวงมีฐานะเป็นนิติบุคคลโดยมีจำเลยที่ 5 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวง จำเลยที่ 4 และที่ 5เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในกิจการและการกระทำของจำเลยที่ 1 ที่ 2และที่ 3 โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ตั้งแต่วันที่ 8 ธันวาคม 2530อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาท ด้วยมีการประกาศใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ปรากฏว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ภายในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ต่อมาจำเลยที่ 1และที่ 2 มอบหมายให้เจ้าหน้าที่เข้ามาทำการสำรวจอาคารที่โจทก์เช่าหลังจากนั้นเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 จำเลยที่ 1 มีหนังสือถึงโจทก์ให้ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญา ทั้งนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดค่าทดแทนโดยเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทและค่าทดแทนความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน 219,620.35 บาทแต่โจทก์ไม่ได้ไปทำสัญญา ต่อมาวันที่ 9 เมษายน 2536 จำเลยที่ 1และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทราบว่าได้นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางโดยเปิดบัญชีเงินฝากไว้กับธนาคารออมสิน สาขาถนนเพชรบุรีเพื่อชำระหนี้ตามกฎหมาย และโจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนได้แล้ว ต่อมาวันที่ 10 พฤษภาคม 2536 โจทก์อุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 5ว่า เงินค่าทดแทนที่กำหนดให้โจทก์นั้นต่ำกว่าความเป็นจริงแต่จำเลยที่ 5 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ให้เสร็จสิ้นภายใน60 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ความเป็นจริงแล้วโจทก์ได้รับความเสียหายทั้งสิ้น 34,530,000 บาท กล่าวคือ โจทก์ต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมเป็นเงิน6,000,000 บาท เนื่องจากบริษัทโจทก์ทำการค้าขายอัญมณีโจทก์จึงเสียค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่าอันเป็นสถานที่ประกอบการตลอดจนระบบไฟฟ้า ประปา โทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศเป็นเงิน 18,880,000 บาท นอกจากนี้ก่อนที่โจทก์จะทำสัญญาเช่ากับสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ หรือก่อนที่โจทก์จะเข้าตกแต่งสถานที่นั้นโจทก์มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าสถานที่ที่โจทก์จะเช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 มีหนังสือยืนยันกับโจทก์ว่าสถานที่ดังกล่าวจะไม่ถูกเวนคืนแต่อย่างใดการกระทำของจำเลยที่ 1 จึงเป็นการใช้สิทธิอันเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย อันเป็นการละเมิดต่อโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ต้องทำการก่อสร้างอาคารใหม่ให้มีสภาพเช่นเดียวกับอาคารเดิมเป็นเงิน 9,650,000 บาท ซึ่งจำเลยทั้งห้าต้องรับผิดต่อโจทก์ด้วยขอให้บังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน 34,530,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับตั้งแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การว่า ตามสัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์กำหนดไว้ว่าการดัดแปลงหรือการต่อเติมหรือปลูกสร้าง รวมทั้งสัมภาระในการดัดแปลงต่อเติมหรือปลูกสร้างใด ๆ ก็ดีที่ผู้เช่าได้ทำขึ้นโดยได้รับหรือไม่ได้รับอนุญาตจากผู้ให้เช่าก็ตาม ต้องตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ให้เช่าทันที อนึ่ง ผู้เช่าจะเรียกร้องเอาค่าชดเชย ค่าใช้จ่ายหรือค่าเสียหายในการที่ทำสถานที่เช่าให้ดีขึ้นไม่ได้เป็นอันขาด เมื่อโจทก์มิได้เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ได้ทำการต่อเติมหรือปลูกสร้างในสถานที่เช่าดังกล่าวโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่า ตลอดจนค่าติดตั้งระบบไฟฟ้า ประปาโทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศส่วนที่โจทก์อ้างว่าต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมโจทก์ก็มิได้จ่ายให้แก่ผู้ให้เช่าจึงมิใช่ค่าเสียหายโดยเหตุที่ต้องออกจากที่ดินหรือโรงเรือนก่อนสัญญาเช่าระงับ สัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์มีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 จึงสิ้นสุดลงตั้งแต่วันที่1 กันยายน 2533 จำเลยที่ 1 หรือเจ้าหน้าที่มิได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับค่าทดแทนแต่จำเลยได้พิจารณาช่วยเหลือค่าขนย้ายทรัพย์สินเป็นเงิน 13,920 บาท และค่าเสียหายเป็นค่ารื้อถอนทรัพย์สินเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าอีก 205,700.35 บาทรวมเป็นเงิน 219,620.35 บาท อันเป็นค่าทดแทนที่เป็นธรรมและชอบด้วยกฎหมายแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน2,268,379.65 บาท แก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ คำขอนอกจากนี้ให้ยกโจทก์และจำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้เป็นยุติในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์ประกอบกิจการค้าอัญมณี และเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม2530 โจทก์ได้ทำสัญญาเช่าที่ดินและอาคาร 3 ชั้น ที่พิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์มีกำหนดเวลา 3 ปีนับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาทต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2530 ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษาซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และวันที่ 31 ธันวาคม 2534ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษา ซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ในเขตที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ จึงได้ดำเนินการสำรวจที่ดินและอาคารพิพาทแล้วได้เชิญโจทก์ไปขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญาซึ่งคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาท กับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน219,620.35 บาท แต่โจทก์ไม่ไปทำสัญญา ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์จึงได้วางเงินค่าทดแทนและแจ้งให้โจทก์ไปขอรับเงินดังกล่าว และโจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว ต่อมาโจทก์อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี แต่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด โจทก์จึงฟ้องคดีนี้คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการแรกตามฎีกาของโจทก์ว่าฝ่ายจำเลยได้กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นธรรมหรือไม่โดยต้องวินิจฉัยเสียก่อนว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนหรือไม่โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้มีสัญญาเช่าอาคารเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 เพราะโจทก์ทำสัญญาเช่าเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 ทั้งการเช่ามีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 ถึงวันที่ 1 กันยายน 2533 ครั้นพ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วโจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือว่าเป็นการเช่ารายเดือนต่อไปตามข้อ 14 ของสัญญาเช่าอาคารพิพาท ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 อย่างไรก็ตามจำเลยที่ 1มีหนังสือลงวันที่ 3 ธันวาคม 2535 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3) และกำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริง เพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับจำนวน 13,920 บาท ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีกส่วนปัญหาที่ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 21 วรรคท้าย หรือไม่ เห็นว่า โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้นมีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืน และได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้นกรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้ายมีปัญหาต่อไปว่าโจทก์จะได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายหรือไม่เพียงใด สำหรับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าโอนสิทธิการเช่าให้แก่ผู้เช่าเดิม 6,000,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์จ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้วเงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวจึงมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน โจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ส่วนเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าปรับปรุงตกแต่งภายในอาคารที่เช่าเป็นเงิน 18,880,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าตกแต่งอาคารที่โจทก์อ้างนี้ บางรายการเป็นสังหาริมทรัพย์ที่ไม่ได้ถูกเวนคืนยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์เช่น โต๊ะทำงาน เก้าอี้พนักงานขาย โต๊ะพนักงานขาย เก้าอี้และโซฟาสำหรับลูกค้านั่ง รวม 17 รายการ เป็นเงิน 665,400 บาทตู้กระจกอะลูมิเนียมวางโทรทัศน์ 15,000 บาท ตู้สินค้ากระจกพร้อมถาดวางสินค้า 2 รายการ เป็นเงิน 400,000 บาทตู้เอกสาร 20,000 บาท ถังเก็บน้ำใช้สแตนเลส 50,000 บาทและทรัพย์สินที่รื้อถอนได้จำนวน 14 รายการ ที่จำเลยที่ 1ได้จ่ายค่าทดแทนความเสียหายอันเนื่องจากการรื้อถอนเป็นเงิน205,700.35 บาท ทรัพย์สินดังกล่าวมีราคาตามที่โจทก์อ้างรวมกันแล้วกว่า 1,000,000 บาท เช่นเครื่องปรับอากาศราคา 888,000 บาท ชุดโคมไฟระย้า เครื่องไฟแสงสว่างฉุกเฉิน เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าตู้ควบคุมระบบไฟฟ้า พัดลมติดเพดาน เครื่องวัดกระแสและแรงเคลื่อนไฟฟ้า เครื่องสูบน้ำ เครื่องอุปกรณ์ระบบโทรศัพท์อักษรโลหะชื่อร้าน ทรัพย์สินเหล่านี้ยังคงเป็นของโจทก์ซึ่งสามารถรื้อถอนและขนย้ายได้โดยไม่เสียหายหรือเสียหายไม่มากนอกจากนี้วัสดุที่ใช้ในการตกแต่งอาคารอีกหลายรายการที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่ เช่น พรมชนิดต่าง ๆ ที่โจทก์อ้างว่าเสียค่าใช้จ่ายไปทั้งสิ้นรวมกันทุกรายการเป็นเงิน 1,350,000 บาท วัสดุที่เหลือจากการรื้อถอนในส่วนที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่นี้มีราคาอยู่บ้างและได้ความจากพยานหลักฐานของโจทก์ว่า โจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากการตกแต่งอาคารนี้ตั้งแต่ประมาณปี 2528 หรือ 2529 ถึง 2536เป็นเวลา 8 ถึง 9 ปี แล้ว ความเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารเพื่อประกอบการค้าขายเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่เช่า ซึ่งถูกเวนคืนจึงน้อยกว่าจำนวนที่โจทก์กล่าวอ้าง แต่อย่างไรก็ตาม ได้ความว่า หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนทางสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จะไม่บอกเลิกสัญญาเช่ากับโจทก์ และตามปกติทั่วไปหากผู้เช่าไม่ผิดสัญญาเช่าก็จะไปรับอนุมัติให้เช่าต่อประกอบกับภายในของอาคารที่โจทก์ตกแต่งไว้ยังอยู่ในสภาพดี หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนแล้วโจทก์ยังสามารถใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารไปอีกหลายปี ที่ศาลชั้นต้นกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายให้แก่โจทก์ เนื่องจากการต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์จากต้นทุนที่ลงไปเป็นเวลาอีก 1 ปี คิดเป็นค่าเสียหาย 2,488,000 บาทจึงต่ำเกินไป ศาลฎีกาเห็นว่า เงินค่าทดแทนความสำหรับความเสียหายในส่วนนี้ของโจทก์ที่เป็นธรรมแก่โจทก์และสังคม คือเพิ่มขึ้นจากที่ฝ่ายจำเลยกำหนดอีก 5,000,000 บาทมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการที่สองต่อไปตามฎีกาของโจทก์ว่าจำเลยที่ 1 ได้กระทำละเมิดต่อโจทก์หรือไม่ หากกระทำละเมิดจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5 จะต้องร่วมรับผิดด้วยหรือไม่ และค่าเสียหายมีเพียงใดโจทก์ฎีกาว่าก่อนทำสัญญาเช่าอาคารพิพาท และก่อนตกแต่งอาคารที่เช่า โจทก์ได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 ยืนยันว่าไม่ถูกเวนคืน ตามหนังสือเอกสารหมาย จ.13 จึงเป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์อันเป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ พิจารณาหนังสือเอกสารหมาย จ.13 แล้ว ปรากฏว่ามีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่านี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ การกระทำของจำเลยที่ 1จึงไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ และจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5จึงไม่ต้องร่วมรับผิดด้วยส่วนเรื่องดอกเบี้ยนั้น เมื่อโจทก์เป็นผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นตามที่ศาลวินิจฉัยแล้ว จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยตามบทกฎหมายดังกล่าว แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปีตามขอ และโจทก์ขอดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องจึงให้ตามที่โจทก์ขอ เพราะเป็นวันเวลาภายหลังวันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนพิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนความเสียหายเพิ่ม 5,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทประจำของธนาคารออมสินแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์(สมบัติ เดียวอิศเรศ-อุดม มั่งมีดี-สุรินทร์ นาควิเชียร)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2515 มีจำเลยที่ 2เป็นผู้ว่าการตั้งแต่ พ.ศ. 2522 จนถึงวันที่ 1 มิถุนายน 2536และจำเลยที่ 3 เป็นผู้ว่าการตั้งแต่วันที่ 15 มิถุนายน 2536จนถึงปัจจุบันจำเลยที่ 4 เป็นกระทรวงมีฐานะเป็นนิติบุคคลโดยมีจำเลยที่ 5 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวง จำเลยที่ 4 และที่ 5เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในกิจการและการกระทำของจำเลยที่ 1 ที่ 2และที่ 3 โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ตั้งแต่วันที่ 8 ธันวาคม 2530อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาท ด้วยมีการประกาศใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ปรากฏว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ภายในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ต่อมาจำเลยที่ 1และที่ 2 มอบหมายให้เจ้าหน้าที่เข้ามาทำการสำรวจอาคารที่โจทก์เช่าหลังจากนั้นเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 จำเลยที่ 1 มีหนังสือถึงโจทก์ให้ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญา ทั้งนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดค่าทดแทนโดยเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทและค่าทดแทนความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน 219,620.35 บาทแต่โจทก์ไม่ได้ไปทำสัญญา ต่อมาวันที่ 9 เมษายน 2536 จำเลยที่ 1และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทราบว่าได้นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางโดยเปิดบัญชีเงินฝากไว้กับธนาคารออมสิน สาขาถนนเพชรบุรีเพื่อชำระหนี้ตามกฎหมาย และโจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนได้แล้ว ต่อมาวันที่ 10 พฤษภาคม 2536 โจทก์อุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 5ว่า เงินค่าทดแทนที่กำหนดให้โจทก์นั้นต่ำกว่าความเป็นจริงแต่จำเลยที่ 5 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ให้เสร็จสิ้นภายใน60 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ความเป็นจริงแล้วโจทก์ได้รับความเสียหายทั้งสิ้น 34,530,000 บาท กล่าวคือ โจทก์ต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมเป็นเงิน6,000,000 บาท เนื่องจากบริษัทโจทก์ทำการค้าขายอัญมณีโจทก์จึงเสียค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่าอันเป็นสถานที่ประกอบการตลอดจนระบบไฟฟ้า ประปา โทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศเป็นเงิน 18,880,000 บาท นอกจากนี้ก่อนที่โจทก์จะทำสัญญาเช่ากับสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ หรือก่อนที่โจทก์จะเข้าตกแต่งสถานที่นั้นโจทก์มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าสถานที่ที่โจทก์จะเช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 มีหนังสือยืนยันกับโจทก์ว่าสถานที่ดังกล่าวจะไม่ถูกเวนคืนแต่อย่างใดการกระทำของจำเลยที่ 1 จึงเป็นการใช้สิทธิอันเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย อันเป็นการละเมิดต่อโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ต้องทำการก่อสร้างอาคารใหม่ให้มีสภาพเช่นเดียวกับอาคารเดิมเป็นเงิน 9,650,000 บาท ซึ่งจำเลยทั้งห้าต้องรับผิดต่อโจทก์ด้วยขอให้บังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน 34,530,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับตั้งแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การว่า ตามสัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์กำหนดไว้ว่าการดัดแปลงหรือการต่อเติมหรือปลูกสร้าง รวมทั้งสัมภาระในการดัดแปลงต่อเติมหรือปลูกสร้างใด ๆ ก็ดีที่ผู้เช่าได้ทำขึ้นโดยได้รับหรือไม่ได้รับอนุญาตจากผู้ให้เช่าก็ตาม ต้องตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ให้เช่าทันที อนึ่ง ผู้เช่าจะเรียกร้องเอาค่าชดเชย ค่าใช้จ่ายหรือค่าเสียหายในการที่ทำสถานที่เช่าให้ดีขึ้นไม่ได้เป็นอันขาด เมื่อโจทก์มิได้เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ได้ทำการต่อเติมหรือปลูกสร้างในสถานที่เช่าดังกล่าวโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่า ตลอดจนค่าติดตั้งระบบไฟฟ้า ประปาโทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศส่วนที่โจทก์อ้างว่าต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมโจทก์ก็มิได้จ่ายให้แก่ผู้ให้เช่าจึงมิใช่ค่าเสียหายโดยเหตุที่ต้องออกจากที่ดินหรือโรงเรือนก่อนสัญญาเช่าระงับ สัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์มีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 จึงสิ้นสุดลงตั้งแต่วันที่1 กันยายน 2533 จำเลยที่ 1 หรือเจ้าหน้าที่มิได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับค่าทดแทนแต่จำเลยได้พิจารณาช่วยเหลือค่าขนย้ายทรัพย์สินเป็นเงิน 13,920 บาท และค่าเสียหายเป็นค่ารื้อถอนทรัพย์สินเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าอีก 205,700.35 บาทรวมเป็นเงิน 219,620.35 บาท อันเป็นค่าทดแทนที่เป็นธรรมและชอบด้วยกฎหมายแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน2,268,379.65 บาท แก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ คำขอนอกจากนี้ให้ยกโจทก์และจำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้เป็นยุติในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์ประกอบกิจการค้าอัญมณี และเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม2530 โจทก์ได้ทำสัญญาเช่าที่ดินและอาคาร 3 ชั้น ที่พิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์มีกำหนดเวลา 3 ปีนับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาทต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2530 ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษาซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และวันที่ 31 ธันวาคม 2534ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษา ซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ในเขตที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ จึงได้ดำเนินการสำรวจที่ดินและอาคารพิพาทแล้วได้เชิญโจทก์ไปขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญาซึ่งคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาท กับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน219,620.35 บาท แต่โจทก์ไม่ไปทำสัญญา ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์จึงได้วางเงินค่าทดแทนและแจ้งให้โจทก์ไปขอรับเงินดังกล่าว และโจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว ต่อมาโจทก์อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี แต่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด โจทก์จึงฟ้องคดีนี้คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการแรกตามฎีกาของโจทก์ว่าฝ่ายจำเลยได้กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นธรรมหรือไม่โดยต้องวินิจฉัยเสียก่อนว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนหรือไม่โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้มีสัญญาเช่าอาคารเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 เพราะโจทก์ทำสัญญาเช่าเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 ทั้งการเช่ามีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 ถึงวันที่ 1 กันยายน 2533 ครั้นพ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วโจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือว่าเป็นการเช่ารายเดือนต่อไปตามข้อ 14 ของสัญญาเช่าอาคารพิพาท ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 อย่างไรก็ตามจำเลยที่ 1มีหนังสือลงวันที่ 3 ธันวาคม 2535 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3) และกำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริง เพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับจำนวน 13,920 บาท ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีกส่วนปัญหาที่ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 21 วรรคท้าย หรือไม่ เห็นว่า โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้นมีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืน และได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้นกรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้ายมีปัญหาต่อไปว่าโจทก์จะได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายหรือไม่เพียงใด สำหรับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าโอนสิทธิการเช่าให้แก่ผู้เช่าเดิม 6,000,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์จ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้วเงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวจึงมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน โจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ส่วนเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าปรับปรุงตกแต่งภายในอาคารที่เช่าเป็นเงิน 18,880,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าตกแต่งอาคารที่โจทก์อ้างนี้ บางรายการเป็นสังหาริมทรัพย์ที่ไม่ได้ถูกเวนคืนยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์เช่น โต๊ะทำงาน เก้าอี้พนักงานขาย โต๊ะพนักงานขาย เก้าอี้และโซฟาสำหรับลูกค้านั่ง รวม 17 รายการ เป็นเงิน 665,400 บาทตู้กระจกอะลูมิเนียมวางโทรทัศน์ 15,000 บาท ตู้สินค้ากระจกพร้อมถาดวางสินค้า 2 รายการ เป็นเงิน 400,000 บาทตู้เอกสาร 20,000 บาท ถังเก็บน้ำใช้สแตนเลส 50,000 บาทและทรัพย์สินที่รื้อถอนได้จำนวน 14 รายการ ที่จำเลยที่ 1ได้จ่ายค่าทดแทนความเสียหายอันเนื่องจากการรื้อถอนเป็นเงิน205,700.35 บาท ทรัพย์สินดังกล่าวมีราคาตามที่โจทก์อ้างรวมกันแล้วกว่า 1,000,000 บาท เช่นเครื่องปรับอากาศราคา 888,000 บาท ชุดโคมไฟระย้า เครื่องไฟแสงสว่างฉุกเฉิน เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าตู้ควบคุมระบบไฟฟ้า พัดลมติดเพดาน เครื่องวัดกระแสและแรงเคลื่อนไฟฟ้า เครื่องสูบน้ำ เครื่องอุปกรณ์ระบบโทรศัพท์อักษรโลหะชื่อร้าน ทรัพย์สินเหล่านี้ยังคงเป็นของโจทก์ซึ่งสามารถรื้อถอนและขนย้ายได้โดยไม่เสียหายหรือเสียหายไม่มากนอกจากนี้วัสดุที่ใช้ในการตกแต่งอาคารอีกหลายรายการที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่ เช่น พรมชนิดต่าง ๆ ที่โจทก์อ้างว่าเสียค่าใช้จ่ายไปทั้งสิ้นรวมกันทุกรายการเป็นเงิน 1,350,000 บาท วัสดุที่เหลือจากการรื้อถอนในส่วนที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่นี้มีราคาอยู่บ้างและได้ความจากพยานหลักฐานของโจทก์ว่า โจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากการตกแต่งอาคารนี้ตั้งแต่ประมาณปี 2528 หรือ 2529 ถึง 2536เป็นเวลา 8 ถึง 9 ปี แล้ว ความเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารเพื่อประกอบการค้าขายเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่เช่า ซึ่งถูกเวนคืนจึงน้อยกว่าจำนวนที่โจทก์กล่าวอ้าง แต่อย่างไรก็ตาม ได้ความว่า หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนทางสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จะไม่บอกเลิกสัญญาเช่ากับโจทก์ และตามปกติทั่วไปหากผู้เช่าไม่ผิดสัญญาเช่าก็จะไปรับอนุมัติให้เช่าต่อประกอบกับภายในของอาคารที่โจทก์ตกแต่งไว้ยังอยู่ในสภาพดี หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนแล้วโจทก์ยังสามารถใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารไปอีกหลายปี ที่ศาลชั้นต้นกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายให้แก่โจทก์ เนื่องจากการต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์จากต้นทุนที่ลงไปเป็นเวลาอีก 1 ปี คิดเป็นค่าเสียหาย 2,488,000 บาทจึงต่ำเกินไป ศาลฎีกาเห็นว่า เงินค่าทดแทนความสำหรับความเสียหายในส่วนนี้ของโจทก์ที่เป็นธรรมแก่โจทก์และสังคม คือเพิ่มขึ้นจากที่ฝ่ายจำเลยกำหนดอีก 5,000,000 บาทมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการที่สองต่อไปตามฎีกาของโจทก์ว่าจำเลยที่ 1 ได้กระทำละเมิดต่อโจทก์หรือไม่ หากกระทำละเมิดจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5 จะต้องร่วมรับผิดด้วยหรือไม่ และค่าเสียหายมีเพียงใดโจทก์ฎีกาว่าก่อนทำสัญญาเช่าอาคารพิพาท และก่อนตกแต่งอาคารที่เช่า โจทก์ได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 ยืนยันว่าไม่ถูกเวนคืน ตามหนังสือเอกสารหมาย จ.13 จึงเป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์อันเป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ พิจารณาหนังสือเอกสารหมาย จ.13 แล้ว ปรากฏว่ามีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่านี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ การกระทำของจำเลยที่ 1จึงไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ และจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5จึงไม่ต้องร่วมรับผิดด้วยส่วนเรื่องดอกเบี้ยนั้น เมื่อโจทก์เป็นผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นตามที่ศาลวินิจฉัยแล้ว จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยตามบทกฎหมายดังกล่าว แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปีตามขอ และโจทก์ขอดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องจึงให้ตามที่โจทก์ขอ เพราะเป็นวันเวลาภายหลังวันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนพิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนความเสียหายเพิ่ม 5,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทประจำของธนาคารออมสินแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 463/2541บริษัท เวิลด์เซนเตอร์แลปปิดารี่ จำกัดโจทก์การ ทาง พิเศษ แห่งประเทศ ไทย กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 421 ป.วิ.พ. ม. 142, ม. 246, ม. 247 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 6, ม. 18 (3), ม. 21ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 421.ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 142,246,247.พระราชบัญญัติ ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 6,18(3),21. โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 โดยหลังจากวันที่ 1 กันยายน 2533โจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือเป็นการเช่ารายเดือนต่อไป ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 และจำเลยที่ 1 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3)และได้กำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริงเพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุที่ศาลต้องวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนส่วนนี้หรือไม่และไม่มีเหตุที่ศาลจะต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีก โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้น มีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 โจทก์จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนและได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้น กรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้าย ค่าโอนสิทธิการเช่าเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์ผู้เช่าจ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน ซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้ว ดังนี้ เงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ ก่อนทำสัญญาเช่าอาคารและก่อนตกแต่งอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืนโจทก์ผู้เช่าได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่เมื่อหนังสือของจำเลยที่ 1 ที่มีถึงโจทก์มีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่นี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืน การกระทำของจำเลยที่ 1 จึงไม่เป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลตามประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 290 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน 2515 มีจำเลยที่ 2เป็นผู้ว่าการตั้งแต่ พ.ศ. 2522 จนถึงวันที่ 1 มิถุนายน 2536และจำเลยที่ 3 เป็นผู้ว่าการตั้งแต่วันที่ 15 มิถุนายน 2536จนถึงปัจจุบันจำเลยที่ 4 เป็นกระทรวงมีฐานะเป็นนิติบุคคลโดยมีจำเลยที่ 5 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวง จำเลยที่ 4 และที่ 5เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบในกิจการและการกระทำของจำเลยที่ 1 ที่ 2และที่ 3 โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารพิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ตั้งแต่วันที่ 8 ธันวาคม 2530อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาท ด้วยมีการประกาศใช้บังคับพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่ และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ ปรากฏว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ภายในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืน ต่อมาจำเลยที่ 1และที่ 2 มอบหมายให้เจ้าหน้าที่เข้ามาทำการสำรวจอาคารที่โจทก์เช่าหลังจากนั้นเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม 2535 จำเลยที่ 1 มีหนังสือถึงโจทก์ให้ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญา ทั้งนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดค่าทดแทนโดยเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทและค่าทดแทนความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน 219,620.35 บาทแต่โจทก์ไม่ได้ไปทำสัญญา ต่อมาวันที่ 9 เมษายน 2536 จำเลยที่ 1และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ทราบว่าได้นำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปวางโดยเปิดบัญชีเงินฝากไว้กับธนาคารออมสิน สาขาถนนเพชรบุรีเพื่อชำระหนี้ตามกฎหมาย และโจทก์ไปติดต่อขอรับเงินค่าทดแทนได้แล้ว ต่อมาวันที่ 10 พฤษภาคม 2536 โจทก์อุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 5ว่า เงินค่าทดแทนที่กำหนดให้โจทก์นั้นต่ำกว่าความเป็นจริงแต่จำเลยที่ 5 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ให้เสร็จสิ้นภายใน60 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ความเป็นจริงแล้วโจทก์ได้รับความเสียหายทั้งสิ้น 34,530,000 บาท กล่าวคือ โจทก์ต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมเป็นเงิน6,000,000 บาท เนื่องจากบริษัทโจทก์ทำการค้าขายอัญมณีโจทก์จึงเสียค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่าอันเป็นสถานที่ประกอบการตลอดจนระบบไฟฟ้า ประปา โทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศเป็นเงิน 18,880,000 บาท นอกจากนี้ก่อนที่โจทก์จะทำสัญญาเช่ากับสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ หรือก่อนที่โจทก์จะเข้าตกแต่งสถานที่นั้นโจทก์มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าสถานที่ที่โจทก์จะเช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 มีหนังสือยืนยันกับโจทก์ว่าสถานที่ดังกล่าวจะไม่ถูกเวนคืนแต่อย่างใดการกระทำของจำเลยที่ 1 จึงเป็นการใช้สิทธิอันเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหาย อันเป็นการละเมิดต่อโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ต้องทำการก่อสร้างอาคารใหม่ให้มีสภาพเช่นเดียวกับอาคารเดิมเป็นเงิน 9,650,000 บาท ซึ่งจำเลยทั้งห้าต้องรับผิดต่อโจทก์ด้วยขอให้บังคับจำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน 34,530,000 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับตั้งแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งห้าให้การว่า ตามสัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์กำหนดไว้ว่าการดัดแปลงหรือการต่อเติมหรือปลูกสร้าง รวมทั้งสัมภาระในการดัดแปลงต่อเติมหรือปลูกสร้างใด ๆ ก็ดีที่ผู้เช่าได้ทำขึ้นโดยได้รับหรือไม่ได้รับอนุญาตจากผู้ให้เช่าก็ตาม ต้องตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ให้เช่าทันที อนึ่ง ผู้เช่าจะเรียกร้องเอาค่าชดเชย ค่าใช้จ่ายหรือค่าเสียหายในการที่ทำสถานที่เช่าให้ดีขึ้นไม่ได้เป็นอันขาด เมื่อโจทก์มิได้เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่ได้ทำการต่อเติมหรือปลูกสร้างในสถานที่เช่าดังกล่าวโจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนค่าใช้จ่ายในการตกแต่งอาคารที่เช่า ตลอดจนค่าติดตั้งระบบไฟฟ้า ประปาโทรศัพท์ และเครื่องปรับอากาศส่วนที่โจทก์อ้างว่าต้องจ่ายค่ารับโอนสิทธิการเช่าที่ดินและอาคารแก่ผู้เช่าเดิมโจทก์ก็มิได้จ่ายให้แก่ผู้ให้เช่าจึงมิใช่ค่าเสียหายโดยเหตุที่ต้องออกจากที่ดินหรือโรงเรือนก่อนสัญญาเช่าระงับ สัญญาเช่าอาคารระหว่างสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์กับโจทก์มีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 จึงสิ้นสุดลงตั้งแต่วันที่1 กันยายน 2533 จำเลยที่ 1 หรือเจ้าหน้าที่มิได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับ ซึ่งโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับค่าทดแทนแต่จำเลยได้พิจารณาช่วยเหลือค่าขนย้ายทรัพย์สินเป็นเงิน 13,920 บาท และค่าเสียหายเป็นค่ารื้อถอนทรัพย์สินเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าอีก 205,700.35 บาทรวมเป็นเงิน 219,620.35 บาท อันเป็นค่าทดแทนที่เป็นธรรมและชอบด้วยกฎหมายแล้ว ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงิน2,268,379.65 บาท แก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ คำขอนอกจากนี้ให้ยกโจทก์และจำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาคณะคดีปกครองวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงรับฟังได้เป็นยุติในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์ประกอบกิจการค้าอัญมณี และเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม2530 โจทก์ได้ทำสัญญาเช่าที่ดินและอาคาร 3 ชั้น ที่พิพาทจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์มีกำหนดเวลา 3 ปีนับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 อัตราค่าเช่าเดือนละ 4,500 บาทต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2530 ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษาซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่อำเภอปากเกร็ด พ.ศ. 2530 และวันที่ 31 ธันวาคม 2534ได้มีประกาศราชกิจจานุเบกษา ซึ่งพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่เขตดุสิต พ.ศ. 2534 เพื่อสร้างทางพิเศษสายแจ้งวัฒนะ-บางโคล่และสายพญาไท-ศรีนครินทร์ที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าอยู่ในเขตที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกาดังกล่าว ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ จึงได้ดำเนินการสำรวจที่ดินและอาคารพิพาทแล้วได้เชิญโจทก์ไปขอรับเงินค่าทดแทนโดยการทำสัญญาซึ่งคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนเหตุที่โจทก์ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาท กับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์ต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์เป็นเงิน 205,700.35 บาท รวมเป็นเงิน219,620.35 บาท แต่โจทก์ไม่ไปทำสัญญา ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์จึงได้วางเงินค่าทดแทนและแจ้งให้โจทก์ไปขอรับเงินดังกล่าว และโจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนดังกล่าวแล้ว ต่อมาโจทก์อุทธรณ์ต่อรัฐมนตรี แต่รัฐมนตรีมิได้วินิจฉัยภายในเวลาที่กฎหมายกำหนด โจทก์จึงฟ้องคดีนี้คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการแรกตามฎีกาของโจทก์ว่าฝ่ายจำเลยได้กำหนดเงินค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นธรรมหรือไม่โดยต้องวินิจฉัยเสียก่อนว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนหรือไม่โจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารคดีนี้มีสัญญาเช่าอาคารเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นการเช่าที่มีหลักฐานเป็นหนังสือและทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 เพราะโจทก์ทำสัญญาเช่าเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม 2530 แต่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ที่จะเวนคืน พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2531 ทั้งการเช่ามีกำหนดเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ 1 กันยายน 2530 ถึงวันที่ 1 กันยายน 2533 ครั้นพ้นกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วโจทก์ยังคงอยู่ในสถานที่เช่าต่อไป ซึ่งถือว่าเป็นการเช่ารายเดือนต่อไปตามข้อ 14 ของสัญญาเช่าอาคารพิพาท ต่อมาโจทก์ออกจากสถานที่เช่าเมื่อปลายปี 2536 อย่างไรก็ตามจำเลยที่ 1มีหนังสือลงวันที่ 3 ธันวาคม 2535 แจ้งให้โจทก์ทราบว่าคณะกรรมการกำหนดเบื้องต้นได้กำหนดเงินค่าทดแทนโดยเหตุที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่าก่อนสัญญาเช่าระงับเป็นเงิน 13,920 บาทซึ่งเท่ากับฝ่ายจำเลยยอมรับว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 18(3) และกำหนดเงินค่าทดแทนที่โจทก์เสียหายจริง เพราะเหตุที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารก่อนสัญญาเช่าระงับจำนวน 13,920 บาท ซึ่งโจทก์ได้รับเงินจำนวนนี้ไปแล้วโดยมิได้เรียกร้องค่าทดแทนในส่วนนี้เพิ่ม จึงไม่มีเหตุต้องกำหนดเงินค่าทดแทนส่วนนี้อีกส่วนปัญหาที่ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 21 วรรคท้าย หรือไม่ เห็นว่า โจทก์เป็นผู้เช่าที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนโดยการเช่านั้นมีหลักฐานเป็นหนังสือซึ่งได้ทำไว้ก่อนวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6จึงเป็นบุคคลตามมาตรา 18(3) ทั้งโจทก์ได้เข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนตามสิทธิในฐานะผู้เช่าตามสัญญาเช่าโดยชอบจึงเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย เมื่อโจทก์ได้ประกอบการค้าขายอยู่ในที่ดินและอาคารที่เช่าที่ถูกเวนคืน และได้รับความเสียหายเนื่องจากการที่ต้องออกจากทรัพย์สินที่เช่านั้นกรณีจึงถือได้ว่าโจทก์เป็นบุคคลผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายตามมาตรา 21 วรรคท้ายมีปัญหาต่อไปว่าโจทก์จะได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายหรือไม่เพียงใด สำหรับเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าโอนสิทธิการเช่าให้แก่ผู้เช่าเดิม 6,000,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวเป็นเงินค่าตอบแทนที่โจทก์จ่ายให้แก่ผู้เช่าเดิมเพื่อโจทก์จะได้รับโอนสิทธิการเช่าและเข้าครอบครองที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืนซึ่งโจทก์ได้รับสิทธิตามสัญญาดังกล่าวไปแล้วเงินค่าตอบแทนการโอนสิทธิการเช่าดังกล่าวจึงมิใช่ความเสียหายโดยตรงเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่ถูกเวนคืน โจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนความเสียหายส่วนนี้ส่วนเงินค่าทดแทนความเสียหายที่โจทก์อ้างว่าต้องเสียค่าปรับปรุงตกแต่งภายในอาคารที่เช่าเป็นเงิน 18,880,000 บาทนั้น เห็นว่า ค่าตกแต่งอาคารที่โจทก์อ้างนี้ บางรายการเป็นสังหาริมทรัพย์ที่ไม่ได้ถูกเวนคืนยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์เช่น โต๊ะทำงาน เก้าอี้พนักงานขาย โต๊ะพนักงานขาย เก้าอี้และโซฟาสำหรับลูกค้านั่ง รวม 17 รายการ เป็นเงิน 665,400 บาทตู้กระจกอะลูมิเนียมวางโทรทัศน์ 15,000 บาท ตู้สินค้ากระจกพร้อมถาดวางสินค้า 2 รายการ เป็นเงิน 400,000 บาทตู้เอกสาร 20,000 บาท ถังเก็บน้ำใช้สแตนเลส 50,000 บาทและทรัพย์สินที่รื้อถอนได้จำนวน 14 รายการ ที่จำเลยที่ 1ได้จ่ายค่าทดแทนความเสียหายอันเนื่องจากการรื้อถอนเป็นเงิน205,700.35 บาท ทรัพย์สินดังกล่าวมีราคาตามที่โจทก์อ้างรวมกันแล้วกว่า 1,000,000 บาท เช่นเครื่องปรับอากาศราคา 888,000 บาท ชุดโคมไฟระย้า เครื่องไฟแสงสว่างฉุกเฉิน เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าตู้ควบคุมระบบไฟฟ้า พัดลมติดเพดาน เครื่องวัดกระแสและแรงเคลื่อนไฟฟ้า เครื่องสูบน้ำ เครื่องอุปกรณ์ระบบโทรศัพท์อักษรโลหะชื่อร้าน ทรัพย์สินเหล่านี้ยังคงเป็นของโจทก์ซึ่งสามารถรื้อถอนและขนย้ายได้โดยไม่เสียหายหรือเสียหายไม่มากนอกจากนี้วัสดุที่ใช้ในการตกแต่งอาคารอีกหลายรายการที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่ เช่น พรมชนิดต่าง ๆ ที่โจทก์อ้างว่าเสียค่าใช้จ่ายไปทั้งสิ้นรวมกันทุกรายการเป็นเงิน 1,350,000 บาท วัสดุที่เหลือจากการรื้อถอนในส่วนที่ยังคงเป็นของโจทก์อยู่นี้มีราคาอยู่บ้างและได้ความจากพยานหลักฐานของโจทก์ว่า โจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากการตกแต่งอาคารนี้ตั้งแต่ประมาณปี 2528 หรือ 2529 ถึง 2536เป็นเวลา 8 ถึง 9 ปี แล้ว ความเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารเพื่อประกอบการค้าขายเนื่องจากการที่ต้องออกจากที่ดินและอาคารที่เช่า ซึ่งถูกเวนคืนจึงน้อยกว่าจำนวนที่โจทก์กล่าวอ้าง แต่อย่างไรก็ตาม ได้ความว่า หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนทางสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์จะไม่บอกเลิกสัญญาเช่ากับโจทก์ และตามปกติทั่วไปหากผู้เช่าไม่ผิดสัญญาเช่าก็จะไปรับอนุมัติให้เช่าต่อประกอบกับภายในของอาคารที่โจทก์ตกแต่งไว้ยังอยู่ในสภาพดี หากที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนแล้วโจทก์ยังสามารถใช้ประโยชน์จากการที่ได้ลงทุนตกแต่งอาคารไปอีกหลายปี ที่ศาลชั้นต้นกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับความเสียหายให้แก่โจทก์ เนื่องจากการต้องออกจากอสังหาริมทรัพย์โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์จากต้นทุนที่ลงไปเป็นเวลาอีก 1 ปี คิดเป็นค่าเสียหาย 2,488,000 บาทจึงต่ำเกินไป ศาลฎีกาเห็นว่า เงินค่าทดแทนความสำหรับความเสียหายในส่วนนี้ของโจทก์ที่เป็นธรรมแก่โจทก์และสังคม คือเพิ่มขึ้นจากที่ฝ่ายจำเลยกำหนดอีก 5,000,000 บาทมีปัญหาต้องวินิจฉัยประการที่สองต่อไปตามฎีกาของโจทก์ว่าจำเลยที่ 1 ได้กระทำละเมิดต่อโจทก์หรือไม่ หากกระทำละเมิดจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5 จะต้องร่วมรับผิดด้วยหรือไม่ และค่าเสียหายมีเพียงใดโจทก์ฎีกาว่าก่อนทำสัญญาเช่าอาคารพิพาท และก่อนตกแต่งอาคารที่เช่า โจทก์ได้มีหนังสือสอบถามจำเลยที่ 1 แล้วว่าที่ดินและอาคารที่เช่าจะถูกเวนคืนหรือไม่ จำเลยที่ 1 ยืนยันว่าไม่ถูกเวนคืน ตามหนังสือเอกสารหมาย จ.13 จึงเป็นการใช้สิทธิที่มีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์อันเป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ พิจารณาหนังสือเอกสารหมาย จ.13 แล้ว ปรากฏว่ามีข้อความชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1 ยืนยันว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่านี้อยู่ในเขตพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนเพื่อสร้างทางพิเศษ หาได้แจ้งว่าที่ดินและอาคารที่โจทก์เช่าไม่ถูกเวนคืนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ การกระทำของจำเลยที่ 1จึงไม่เป็นการกระทำละเมิดต่อโจทก์ และจำเลยที่ 2 ถึงที่ 5จึงไม่ต้องร่วมรับผิดด้วยส่วนเรื่องดอกเบี้ยนั้น เมื่อโจทก์เป็นผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นตามที่ศาลวินิจฉัยแล้ว จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม โจทก์จึงมีสิทธิได้รับดอกเบี้ยตามบทกฎหมายดังกล่าว แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปีตามขอ และโจทก์ขอดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องจึงให้ตามที่โจทก์ขอ เพราะเป็นวันเวลาภายหลังวันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนพิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งห้าร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนความเสียหายเพิ่ม 5,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทประจำของธนาคารออมสินแต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์(สมบัติ เดียวอิศเรศ-อุดม มั่งมีดี-สุรินทร์ นาควิเชียร)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ