คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4156/2543หลักกฎหมาย: ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 196 วรรคสองประกอบมาตรา 193 วรรคหนึ่ง วรรคสอง วรรคสามและวรรคสี่เดิมกรณีที่จะถือว่าจำเลยในคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การ คือกรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การโดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใดแต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วย มิใช่กรณีที่จำเลยมาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดให้จำเลยแก้ข้อหาใหม่การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยจึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใดแม้การที่จำเลยยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การและศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตาม ก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันใช้เงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากและให้พิจารณาคดีอย่างคดีมโนสาเร่นัดจำเลยทั้งสองยื่นคำให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ ครั้นถึงวันนัดศาลให้เลื่อนไปสืบพยานโจทก์และมีคำสั่งในวันนั้นว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ต่อมาจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจ ไม่มีเหตุอันสมควร ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การให้ดำเนินคดีต่อไป ในวันเดียวกันนั้นจำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การ ตามรายงานกระบวนพิจารณาฉบับวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่าเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม2539 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก นัดจำเลยทั้งสองให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ครั้นถึงวันนัดทนายโจทก์และผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 มาศาล ทนายโจทก์แถลงว่า คดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ขอเลื่อนคดี ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอเลื่อนคดีอ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่นของศาลชั้นต้น ไม่สามารถมาทำหน้าที่ได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้าและมีคำสั่งในตอนท้ายว่า จำเลยที่ 2 ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2 ว่าศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ เห็นว่า คดีนี้จำเลยที่ 2ยื่นอุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ที่ยื่นเมื่อวันที่ 17ตุลาคม 2540 โดยมิได้อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การลงวันที่ 10 มีนาคม 2540 แต่อย่างใด การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่ว่าจำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณาพิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2ย่อมเป็นการไม่ชอบ ฎีกาจำเลยที่ 2 ข้อนี้ฟังขึ้น สำหรับปัญหาว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ที่สั่งให้จำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ และคำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ปัญหานี้ศาลอุทธรณ์ยังไม่ได้วินิจฉัย และจำเลยที่ 2 ก็ได้ฎีกาเป็นประเด็นไว้ในคำฟ้องฎีกาแล้ว ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปเลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวน เห็นว่า คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 196 วรรคสอง บัญญัติว่า "ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นปรากฏในเบื้องต้นว่าเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ไม่ว่าโจทก์จะได้ยื่นคำขอตามวรรคหนึ่งหรือไม่ ก็ให้ศาลมีคำสั่งพิจารณาคดีนั้นตามข้อบังคับที่บัญญัติไว้ในหมวดนี้ว่าด้วยคดีมโนสาเร่" และมาตรา 193 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า"ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีมโนสาเร่ ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลและให้จำเลยให้การในวันเดียวกันนั้น หรือในวันอื่นต่อมาตามแต่ศาลจะเห็นสมควร โดยมิให้เป็นการเสียหายแก่การต่อสู้คดี" วรรคสองบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดไว้ในหมายเรียก จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ ในกรณีหลังนี้ให้ศาลจดรายงานพิสดารแห่งคำให้การไว้อ่านให้จำเลยฟังแล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ"วรรคสามบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยมาศาลพร้อมด้วยโจทก์และศาลไม่เห็นสมควรเลื่อนเวลาให้จำเลยเตรียมตัวสู้คดี ศาลจะอ่านรายงานแห่งใจความที่โจทก์ฟ้องให้จำเลยฟังแล้วกำหนดให้จำเลยให้การแก้ฟ้องด้วยวาจาไปทีเดียวก็ได้" วรรคสี่บัญญัติว่า "ในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าจำเลยไม่ให้การ ให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" จากบทบัญญัติดังกล่าวกรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ คือ กรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด แต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยที่ 2 ได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วยมิใช่กรณีที่จำเลยที่ 2 มาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่สำหรับจำเลยที่ 2 การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยที่ 2จึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้การที่จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การฉบับลงวันที่ 10 มีนาคม2540 และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตามก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ อันจะเป็นการตัดสิทธิจำเลยที่ 2ที่จะยื่นคำให้การแต่อย่างใด ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงเป็นการไม่ชอบเช่นกันฎีกาจำเลยที่ 2 ในปัญหานี้ฟังขึ้น"พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยที่ 2 และบัญชีระบุพยานฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540แล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4156/2543นาง ประทินทิพย์ วุฒิเมธีโจทก์นางสาว พาวีร์ ทรัพย์ทวี กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 193, ม. 196ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 196 วรรคสองประกอบมาตรา 193 วรรคหนึ่ง วรรคสอง วรรคสามและวรรคสี่เดิมกรณีที่จะถือว่าจำเลยในคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การ คือกรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การโดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใดแต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วย มิใช่กรณีที่จำเลยมาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดให้จำเลยแก้ข้อหาใหม่การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยจึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใดแม้การที่จำเลยยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การและศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตาม ก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันใช้เงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากและให้พิจารณาคดีอย่างคดีมโนสาเร่นัดจำเลยทั้งสองยื่นคำให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ ครั้นถึงวันนัดศาลให้เลื่อนไปสืบพยานโจทก์และมีคำสั่งในวันนั้นว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ต่อมาจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจ ไม่มีเหตุอันสมควร ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การให้ดำเนินคดีต่อไป ในวันเดียวกันนั้นจำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การ ตามรายงานกระบวนพิจารณาฉบับวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่าเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม2539 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก นัดจำเลยทั้งสองให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ครั้นถึงวันนัดทนายโจทก์และผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 มาศาล ทนายโจทก์แถลงว่า คดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ขอเลื่อนคดี ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอเลื่อนคดีอ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่นของศาลชั้นต้น ไม่สามารถมาทำหน้าที่ได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้าและมีคำสั่งในตอนท้ายว่า จำเลยที่ 2 ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2 ว่าศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ เห็นว่า คดีนี้จำเลยที่ 2ยื่นอุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ที่ยื่นเมื่อวันที่ 17ตุลาคม 2540 โดยมิได้อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การลงวันที่ 10 มีนาคม 2540 แต่อย่างใด การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่ว่าจำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณาพิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2ย่อมเป็นการไม่ชอบ ฎีกาจำเลยที่ 2 ข้อนี้ฟังขึ้น สำหรับปัญหาว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ที่สั่งให้จำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ และคำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ปัญหานี้ศาลอุทธรณ์ยังไม่ได้วินิจฉัย และจำเลยที่ 2 ก็ได้ฎีกาเป็นประเด็นไว้ในคำฟ้องฎีกาแล้ว ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปเลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวน เห็นว่า คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 196 วรรคสอง บัญญัติว่า "ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นปรากฏในเบื้องต้นว่าเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ไม่ว่าโจทก์จะได้ยื่นคำขอตามวรรคหนึ่งหรือไม่ ก็ให้ศาลมีคำสั่งพิจารณาคดีนั้นตามข้อบังคับที่บัญญัติไว้ในหมวดนี้ว่าด้วยคดีมโนสาเร่" และมาตรา 193 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า"ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีมโนสาเร่ ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลและให้จำเลยให้การในวันเดียวกันนั้น หรือในวันอื่นต่อมาตามแต่ศาลจะเห็นสมควร โดยมิให้เป็นการเสียหายแก่การต่อสู้คดี" วรรคสองบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดไว้ในหมายเรียก จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ ในกรณีหลังนี้ให้ศาลจดรายงานพิสดารแห่งคำให้การไว้อ่านให้จำเลยฟังแล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ"วรรคสามบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยมาศาลพร้อมด้วยโจทก์และศาลไม่เห็นสมควรเลื่อนเวลาให้จำเลยเตรียมตัวสู้คดี ศาลจะอ่านรายงานแห่งใจความที่โจทก์ฟ้องให้จำเลยฟังแล้วกำหนดให้จำเลยให้การแก้ฟ้องด้วยวาจาไปทีเดียวก็ได้" วรรคสี่บัญญัติว่า "ในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าจำเลยไม่ให้การ ให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" จากบทบัญญัติดังกล่าวกรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ คือ กรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด แต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยที่ 2 ได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วยมิใช่กรณีที่จำเลยที่ 2 มาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่สำหรับจำเลยที่ 2 การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยที่ 2จึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้การที่จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การฉบับลงวันที่ 10 มีนาคม2540 และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตามก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ อันจะเป็นการตัดสิทธิจำเลยที่ 2ที่จะยื่นคำให้การแต่อย่างใด ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงเป็นการไม่ชอบเช่นกันฎีกาจำเลยที่ 2 ในปัญหานี้ฟังขึ้น"พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยที่ 2 และบัญชีระบุพยานฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540แล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป(ชวลิต ตุลยสิงห์-ระพินทร บรรจงศิลป-สมชาย จุลนิติ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญนั้น มาตรา 197 ได้บัญญัติวางหลักเกณฑ์เอาไว้ว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว จำเลยมิได้ยื่นคำให้การภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาล ให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" แต่หลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การคดีมโนสาเร่ ซึ่งตามมาตรา 196วรรคสอง ให้นำไปใช้บังคับแก่คดีไม่มีข้อยุ่งยากด้วยนั้น กฎหมายได้บัญญัติถึงกรณีที่จะให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การไว้ 2 กรณีด้วยกัน คือ (1) กรณีที่จำเลยมาศาลในวันนัดพิจารณา แต่ไม่ยอมให้การตามมาตรา 193 วรรคสี่ ซึ่งบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยไม่ให้การตามวรรคสามให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และดำเนินการพิจารณาคดีต่อไป โดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ"กรณีหนึ่ง และ (2) กรณีที่จำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณาตามมาตรา 193 ทวิวรรคสอง ซึ่งบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้มาศาลตามมาตรา 193แล้ว ไม่มาในวันนัดพิจารณา โดยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาลให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและให้บังคับตามมาตรา 202และถ้าจำเลยไม่ได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันดังกล่าว ให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การด้วย" อีกกรณีหนึ่ง หากเปรียบเทียบหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญตามมาตรา 197 กับการขาดนัดยื่นคำให้การคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากตามมาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสองดังกล่าวข้างต้นแล้ว จะเห็นได้ว่า กรณีการขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญตามมาตรา 197 กฎหมายให้ความสำคัญกับกำหนดเวลายื่นคำให้การตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาลไว้อย่างเคร่งครัดกล่าวคือ หากจำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว และจำเลยไม่ยื่นคำให้การภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาล กฎหมายก็กำหนดให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 ทันที แต่ในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น กฎหมายหาได้กำหนดระยะเวลาการยื่นคำให้การไว้แน่นอนตายตัวเหมือนดังคดีสามัญ ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 177 วรรคหนึ่ง ที่กำหนดให้จำเลยต้องทำคำให้การเป็นหนังสือยื่นต่อศาลภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้ส่งหมายเรียกและคำฟ้องให้จำเลยไม่ หากแต่ตามมาตรา 193 และ193 ทวิ กลับให้โอกาสแก่จำเลยที่จะยื่นคำให้การได้จนถึงวันนัดพิจารณาแม้กระทั่งเมื่อถึงวันนัดพิจารณาแล้วหากจำเลยที่มาศาลยังมิได้ยื่นคำให้การกฎหมายก็ยังมิได้บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ เพราะมาตรา 193 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า "ในคดีมโนสาเร่ให้ศาลกำหนดวันนัดพิจารณาโดยเร็ว และออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลเพื่อการไกล่เกลี่ยให้การและสืบพยานในวันเดียวกันและให้ศาลสั่งให้โจทก์มาศาลในวันนัดพิจารณานั้นด้วย" ส่วนวรรคสองและวรรคสามก็ได้บัญญัติถึงขั้นตอนการดำเนินกระบวนพิจารณาในกรณีที่โจทก์และจำเลยมาพร้อมกันในวันนัดพิจารณาว่า ให้ศาลไกล่เกลี่ยให้คู่ความได้ตกลงประนีประนอมยอมความกันก่อนถ้าไม่อาจตกลงกันได้และจำเลยยังไม่ยื่นคำให้การก็ให้ศาลสอบถามคำให้การของจำเลย และให้สิทธิแก่จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ หากจำเลยให้การด้วยวาจา ให้ศาลบันทึกคำให้การรวมทั้งเหตุแห่งการนั้นไว้ อ่านให้จำเลยฟัง แล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ ต่อเมื่อศาลถามคำให้การจำเลยตามมาตรา 193 วรรคสามดังกล่าวข้างต้นแล้ว จำเลยยังไม่ยอมให้การมาตรา 193 วรรคสี่ จึงบัญญัติให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และดำเนินการพิจารณาคดีต่อไป โดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ส่วนกรณีที่จำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณาอันจะเข้าเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสองได้อีกกรณีหนึ่งนั้นก็หาใช่มีหลักเกณฑ์เพียงว่า จำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาเท่านั้นไม่ หากแต่จะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ตอนต้นของมาตรา 193 ทวิ วรรคสองที่บัญญัติว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้มาศาลตามมาตรา 193 แล้ว ไม่มาในวันนัดพิจารณา โดยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาลให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและให้บังคับตามมาตรา 202" ด้วย ดังนั้น ลำพังเพียงจำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณา และจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันดังกล่าวจำเลยก็ยังไม่เข้าเกณฑ์ตามกฎหมายมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ที่บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ หากแต่จะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาล ซึ่งให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและศาลจะดำเนินการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีนั้นไปฝ่ายเดียวตามมาตรา 202 เดิม หรือมาตรา 204 ที่แก้ไขใหม่แล้วด้วย กล่าวคือ หลักเกณฑ์ที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสองนั้น นอกจากจะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาแล้วยังต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยต้องขาดนัดพิจารณาและศาลจะดำเนินการพิจารณาและตัดสินชี้ขาดคดีนั้นไปฝ่ายเดียวแล้วด้วย ดังนั้น หากตราบใดที่ยังมีเหตุต้องเลื่อนคดีอันไม่เข้าเกณฑ์ที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง และศาลยังมิได้ดำเนินการพิจารณาและตัดสินชี้ขาดคดีนั้นไปฝ่ายเดียว ก็ย่อมไม่อาจที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ได้ แม้ว่าในวันนัดพิจารณาจำเลยจะมิได้มาศาลและจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาดังกล่าวก็ตาม กล่าวโดยสรุปหลักเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติให้ถือว่าจำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ทั้งสองกรณีดังกล่าวข้างต้นนั้น นอกจากกฎหมายจะให้สิทธิแก่จำเลยมีโอกาสยื่นคำให้การได้จนถึงวันนัดพิจารณาแล้ว แม้ในวันนัดพิจารณาจำเลยจะยังมิได้ยื่นคำให้การ กฎหมายก็ยังมิได้บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ เพราะตามมาตรา 193 วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ได้กำหนดหลักเกณฑ์สำคัญต่อไปว่า จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ก็ต่อเมื่อเป็นกรณีที่ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปเท่านั้น ดังนั้น หากมีเหตุที่จะเลื่อนคดีออกไปไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ อันเป็นเหตุให้ไม่มีการดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปในวันนัดพิจารณานั้น กรณีย่อมไม่ต้องด้วยหลักเกณฑ์ตามมาตรา 193 วรรคสี่ หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การได้ เมื่อมีบทบัญญัติมาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสองกำหนดหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การสำหรับคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากไว้เป็นการเฉพาะเช่นนี้ การที่จะถือว่าจำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การก็จะต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายทั้งสองมาตราดังกล่าวข้างต้นจะนำหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 ที่ใช้สำหรับคดีสามัญมาใช้บังคับแก่คดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากไม่ได้ ดังนั้น แม้ตามมาตรา 193 วรรคหนึ่งและมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง จะพออนุมานได้ว่ากฎหมายได้กำหนดให้จำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากต้องยื่นคำให้การภายในวันนัดพิจารณาก็ตาม แต่หากในวันนัดพิจารณานั้น มีเหตุจำต้องเลื่อนคดีไปด้วยเหตุใด ๆ ก็ตาม ศาลก็ต้องเลื่อนกำหนดระยะเวลายื่นคำให้การไปจนถึงวันนัดพิจารณาคราวหน้าด้วย ศาลจะถือเอาว่าการที่จำเลยไม่ยื่นคำให้การภายในวันนัดพิจารณาครั้งแรกเท่ากับว่าจำเลยมิได้ยื่นคำให้การภายในกำหนดเป็นการขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 และมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การก่อนแล้วจึงอนุญาตให้เลื่อนคดีไปคราวหน้า ย่อมเป็นการไม่ชอบด้วยมาตรา 193วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณี เหตุผลสำคัญอีกประการหนึ่งที่จะสนับสนุนให้เห็นว่า การที่ศาลมีคำสั่งว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ แล้วจึงมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีเป็นการไม่ชอบนั้น เป็นเพราะว่าการขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น เป็นไปโดยผลของกฎหมายดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 193 วรรคสี่ 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณี โดยศาลหาจำต้องมีคำสั่งแสดงว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การไม่ ดังนั้น คำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้จึงได้วินิจฉัยวางหลักการของกฎหมายข้อนี้ไว้ในข้อความตอนต้นด้วยว่า "กรณีที่จะถือว่าจำเลยในคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การคือกรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด" ตามคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อคำสั่งศาลชั้นต้นที่มีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยจึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้จำเลยจะได้ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การ และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตาม ก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ ศาลฎีกาพิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยแล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 243(2) ประกอบมาตรา 247 แม้ว่าคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้ศาลฎีกาจะได้วินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายเรื่องจำเลยคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การตามกฎหมายเก่าก่อนที่พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 17) พ.ศ. 2542 จะมีผลใช้บังคับเพราะขณะโจทก์ยื่นฟ้องกฎหมายดังกล่าวยังไม่มีผลใช้บังคับก็ตาม แต่หลักการใหญ่ในเรื่องจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากตามกฎหมายเก่าและกฎหมายที่แก้ไขใหม่ดังกล่าวก็ยังคงมีสาระสำคัญตรงกัน ดังนั้น แนวคำพิพากษาฉบับนี้จึงน่าที่จะเป็นบรรทัดฐานสำหรับการปรับวินิจฉัยหลักกฎหมายเรื่องนี้มาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ที่แก้ไขใหม่ โดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 17) พ.ศ. 2542 ได้ด้วย(ธานิศเกศวพิทักษ์ เจ้าของหมายเหตุ) เพื่อทำความเข้าใจคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4156/2543 ได้ดีขึ้นผู้เขียนขอลำดับเหตุการณ์ ดังนี้ คดีนี้เป็นคดีฟ้องเรียกเงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2539 และนัดจำเลยทั้งสองให้การและสืบพยานโจทก์ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ทนายโจทก์ขอเลื่อนคดี อ้างว่าคดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1 และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ในวันนี้ ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ก็ขอเลื่อนคดีเหมือนกัน อ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่น ศาลชั้นต้นอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้า และมีคำสั่งต่อไปว่าจำเลยที่ 2ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ วันที่ 10 มีนาคม 2540 จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่า จำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจไม่อนุญาตให้ยื่นคำให้การ วันที่ 17 ตุลาคม 2540 วันเดียวกับที่ศาลสั่งไม่อนุญาต จำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ได้ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาต จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การ ศาลอุทธรณ์เห็นว่า จำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การและพิพากษายืน จำเลยฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ และเป็นที่มาของคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543นี้ที่ตัดสินเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2543 ศาลฎีกาเห็นว่า ฎีกาของจำเลยที่ 2ฟังขึ้น ทั้งนี้เป็นไปตามหลักกฎหมายที่บังคับให้ศาลต้องตัดสินตามข้อหาในฟ้องทุกข้อ (มาตรา 142) ห้ามศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ เมื่อจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ในประเด็นว่า ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การ ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลอุทธรณ์ก็ต้องวินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การของจำเลยที่ 2 นั้น ถูกต้องหรือไม่เท่านั้น จำเลยที่ 2 ไม่ได้อุทธรณ์ในประเด็นว่าจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การ และศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้องเพราะเห็นว่าจำเลยจงใจขาดนัดไม่อนุญาตให้จำเลยยื่นคำให้การแต่อย่างใดดังนั้น การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่จำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่ และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณานอกฟ้องอุทธรณ์ ส่วนประเด็นที่ศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัย เพราะไปวินิจฉัยในประเด็นซึ่งนอกฟ้องอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยเสียเอง ในศาลฎีกาใช้มาตรา 193 วรรคสี่ (ตัวบทเก่า) เป็นหลักในการวินิจฉัย มาตรานี้วางหลักว่า จำเลยมาศาลแต่ไม่ยอมให้การให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และให้ดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ แต่ตามข้อเท็จจริงนี้ไม่ตรงกับหลักกฎหมายดังกล่าวเพราะศาลชั้นต้นกลับอนุญาตให้เลื่อนคดีไปแล้ว ต่อมาศาลชั้นต้นถึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยที่ 2 ไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด (เพราะไม่ขาดนัดยื่นคำให้การ) จำเลยที่ 2 มีสิทธิยื่นคำให้การ โดยศาลชั้นต้นควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่ สำหรับจำเลยที่ 2 แต่เมื่อไม่ได้กำหนดเวลาไว้ก็ไม่ตัดสิทธิจำเลยที่ 2 ที่จะยืนคำให้การแต่อย่างใด การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การ (ซึ่งเป็นประเด็นที่จำเลยที่ 2 อุทธรณ์) จึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จากคำพิพากษาของศาลฎีกานี้ ผู้เขียนเห็นด้วยกับแนวคำตัดสินที่สรุปมานี้และขอตั้งข้อสังเกตเพิ่มดังนี้ 1. ศาลใช้กฎหมายเก่าในการวินิจฉัยคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากปัจจุบันต้องบังคับใช้ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 18) พ.ศ. 2542 ซึ่งเริ่มมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2542 คดีนี้เกิดก่อนวันที่ 1 กันยายน2542 จึงต้องใช้กฎหมายเดิมบังคับ 2. คดีนี้มีทุนทรัพย์ 317,691 บาท เกินกว่า 40,000 บาทจึงไม่ใช่คดีมโนสาเร่ (มาตรา 189) แต่เป็นคดีสามัญ ซึ่งโจทก์ฟ้องเพียงขอให้ชำระเงินจำนวนแน่นอนตามเช็ค จึงเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก(มาตรา 196 วรรคหนึ่ง) และศาลต้องนำบทบัญญัติว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่มาใช้บังคับ (มาตรา 196 วรรคสอง) เนื่องจากเป็นคดีสามัญโจทก์ต้องทำคำฟ้องเป็นหนังสือจะฟ้องด้วยวาจาอย่างคดีมโนสาเร่ไม่ได้ 3. คดีมโนสาเร่ไม่ได้กำหนดเวลา 15 วัน ในการยื่นคำให้การเหมือนอย่างคดีสามัญ (มาตรา 177) เพราะวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่มีบัญญัติไว้เองโดยเฉพาะ คือ หมายเรียกให้จำเลยมาศาลเพื่อการไกล่เกลี่ย ให้การและสืบพยานในวันเดียวกันการให้การนั้นทำด้วยวาจาก็ได้ จึงเอาหลักการขาดนัดตามหลักทั่วไป (มาตรา 197) มาใช้ไม่ได้ต้องใช้หลักขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่มาใช้ ได้แก่ มาตรา 193วรรคท้ายและวรรคสาม แต่ไม่เข้าหลักเกณฑ์ที่จะถือว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การได้ ดังนั้น จำเลยยังไม่ขาดนัดยื่นคำให้การ และจะถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาก็ไม่ได้ เพราะไม่เข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 193 ทวิวรรคท้าย เนื่องจากจำเลยได้มาศาลในวันนัดพิจารณาและร้องขอเลื่อนคดีทั้งนี้การไต่สวนในเรื่องขาดนัด ต้องใช้หลักเกณฑ์ทั่วไปในหมวด 2 เรื่อง ขาดนัด เพราะหลักเกณฑ์ในคดีมโนสาเร่ไม่ได้บัญญัติไว้ และมาตรา 193 ทวิเองก็ได้ให้เอามาตรา 202 เรื่องขาดนัดมาใช้ในคดีมโนสาเร่ด้วย 4. คดีนี้เป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ศาลต้องพิจารณาคดีโดยไม่ชักช้าแต่เท่าที่พิจารณาจากข้อเท็จจริง ศาลชั้นต้นรับฟ้องวันที่ 2 ธันวาคม2539 และนัดจำเลยให้การและสืบพยานในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540จะเรียกว่าเป็นการพิจารณาคดีแบบสามัญธรรมดาเสียมากกว่า ซึ่งตามกฎหมายเก่า มาตรา 196(2) ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยให้จำเลยมาศาลและให้การในวันใดวันหนึ่งตามที่ศาลเห็นสมควรกำหนดไม่เกิน5 วัน นับแต่วันส่งหมายตามกฎหมายใหม่เองแม้กฎหมายใหม่มาตรา 196(2) จะใช้คำว่า "ให้จำเลยมาศาลและให้การในวันใดวันหนึ่งตามที่ศาลเห็นสมควรกำหนด" ก็มิใช่ว่าจะได้ระยะเวลาที่ยาวนานเป็นเดือนไปได้ มิฉะนั้นจะเรียกคดีนี้ว่าคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ต้องพิจารณาคดีโดยรวบรัดได้อย่างไร (มาตรา 196 วรรคแรก) แม้เป็นคดีสามัญจำเลยต้องยื่นคำให้การใน 15 วัน นับแต่ได้รับหมายเรียก (มาตรา 177) จะกล่าวได้หรือไม่ว่าคดีสามัญกลับพิจารณาได้รวดเร็วกว่าคดีไม่มีข้อยุ่งยาก คดีนี้มีประเด็นขึ้นถึงศาลฎีกาแต่ยังไม่ใช่การวินิจฉัยประเด็นข้อพิพาทในเรื่องชำระหนี้ตามเช็คกันเลยแต่ใช้เวลาพิจารณาไปตั้งแต่วันที่ 2 ธันวาคม 2539 ถึงวันที่ 27 กรกฎาคม 2543 ศาลฎีกามีคำพิพากษาให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การของจำเลยที่ 2 คดีกลับไปที่ศาลชั้นต้นต่อไปกลายเป็นคดีพึ่งจะเริ่มต้น จำเลยจะต้องเสียดอกเบี้ยอีกเท่าไร จะเป็นธรรมกับจำเลยหรือไม่ มีหนทางใดที่ให้การพิจารณาคดีได้รวดเร็วขึ้นกว่านี้ 5. การร้องขอเลื่อนคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น ตามมาตรา 196 ถ้าจำเลยร้องขอเลื่อนคดี ศาลมักจะไม่ให้เลื่อนไม่ว่าจะเป็นการขอเลื่อนยื่นคำให้การหรือการสืบพยาน เว้นแต่คำร้องนั้นจะมีเหตุผลที่ดีและศาลจะต้องดูข้อต่อสู้ของจำเลยว่าสันนิษฐานในเบื้องต้นว่ามีข้อต่อสู้อันสมควรอีกด้วยโดยบอกหัวข้อต่อสู้ให้ศาลทราบ แต่ถ้าโจทก์ร้องขอเลื่อนคดี ศาลก็คงอนุญาตตามธรรมดา เพราะการพิจารณาคดีรวบรัดเช่นนี้เป็นประโยชน์แก่โจทก์ เมื่อโจทก์ขอเลื่อนก็แล้วแต่โจทก์ ตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกานี้ ศาลชั้นต้นน่าจะอนุญาตให้เลื่อนคดีตามคำขอของโจทก์ไม่ใช่ตามคำขอของจำเลยที่ขอด้วยเมื่อโจทก์ได้รับอนุญาตให้เลื่อนคดีก็เป็นประโยชน์แก่จำเลยด้วย ทำให้จำเลยมีโอกาสยื่นคำให้การได้ใหม่ตามกำหนดนัดพิจารณานัดหน้า 6. เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เลื่อนคดีไปแล้ว แต่ยังกลับมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ จึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบและเกินไปจากที่กฎหมายให้อำนาจไว้ในการพิจารณาคดี ศาลชั้นต้นเองมีอำนาจเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบได้ (มาตรา 27 วรรคหนึ่ง) โดยไม่ต้องรอให้จำเลยเป็นผู้ขอก่อน เพราะบางครั้งจำเลยอาจไม่ทราบและอาจเลยเวลา8 วันที่กำหนดให้จำเลยร้องข้อค้านเรื่องผิดระเบียบ (มาตรา 27 วรรคสอง)และตามข้อเท็จจริงเช่นนี้เพื่อความยุติธรรมแล้ว ศาลชั้นต้นควรจะมีคำสั่งเสียเองโดยไม่ถูกจำกัดเรื่องเวลาไม่เกิน 8 วัน เหมือนอย่างคู่ความขอซึ่งถ้าศาลชั้นต้นมีคำสั่งเพิกถอนการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบไปก่อนแล้ว ก็คงจะไม่มีคดีอุทธรณ์ฎีกาขึ้นสู่ศาลสูงทำให้ต้องเสียเวลาพิจารณาประเด็นข้อกฎหมายไปหลายปีโดยที่ประเด็นข้อพิพาทกันจริง ๆ ยังไม่มีการสืบพยานกันเลยเป็นการลดจำนวนคดีขึ้นสู่ศาลสูงและเป็นประโยชน์แก่คู่ความในการตัดสินข้อพิพาทกันได้รวดเร็วขึ้น(จักรพงษ์ เล็กสกุลไทย เจ้าของหมายเหตุ) ธานิศเกศวพิทักษ์,จักรพงษ์เล็กสกุลไชยคำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันใช้เงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากและให้พิจารณาคดีอย่างคดีมโนสาเร่นัดจำเลยทั้งสองยื่นคำให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ ครั้นถึงวันนัดศาลให้เลื่อนไปสืบพยานโจทก์และมีคำสั่งในวันนั้นว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ต่อมาจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจ ไม่มีเหตุอันสมควร ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การให้ดำเนินคดีต่อไป ในวันเดียวกันนั้นจำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การ ตามรายงานกระบวนพิจารณาฉบับวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่าเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม2539 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก นัดจำเลยทั้งสองให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ครั้นถึงวันนัดทนายโจทก์และผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 มาศาล ทนายโจทก์แถลงว่า คดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ขอเลื่อนคดี ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอเลื่อนคดีอ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่นของศาลชั้นต้น ไม่สามารถมาทำหน้าที่ได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้าและมีคำสั่งในตอนท้ายว่า จำเลยที่ 2 ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2 ว่าศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ เห็นว่า คดีนี้จำเลยที่ 2ยื่นอุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ที่ยื่นเมื่อวันที่ 17ตุลาคม 2540 โดยมิได้อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การลงวันที่ 10 มีนาคม 2540 แต่อย่างใด การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่ว่าจำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณาพิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2ย่อมเป็นการไม่ชอบ ฎีกาจำเลยที่ 2 ข้อนี้ฟังขึ้น สำหรับปัญหาว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ที่สั่งให้จำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ และคำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ปัญหานี้ศาลอุทธรณ์ยังไม่ได้วินิจฉัย และจำเลยที่ 2 ก็ได้ฎีกาเป็นประเด็นไว้ในคำฟ้องฎีกาแล้ว ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปเลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวน เห็นว่า คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 196 วรรคสอง บัญญัติว่า "ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นปรากฏในเบื้องต้นว่าเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ไม่ว่าโจทก์จะได้ยื่นคำขอตามวรรคหนึ่งหรือไม่ ก็ให้ศาลมีคำสั่งพิจารณาคดีนั้นตามข้อบังคับที่บัญญัติไว้ในหมวดนี้ว่าด้วยคดีมโนสาเร่" และมาตรา 193 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า"ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีมโนสาเร่ ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลและให้จำเลยให้การในวันเดียวกันนั้น หรือในวันอื่นต่อมาตามแต่ศาลจะเห็นสมควร โดยมิให้เป็นการเสียหายแก่การต่อสู้คดี" วรรคสองบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดไว้ในหมายเรียก จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ ในกรณีหลังนี้ให้ศาลจดรายงานพิสดารแห่งคำให้การไว้อ่านให้จำเลยฟังแล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ"วรรคสามบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยมาศาลพร้อมด้วยโจทก์และศาลไม่เห็นสมควรเลื่อนเวลาให้จำเลยเตรียมตัวสู้คดี ศาลจะอ่านรายงานแห่งใจความที่โจทก์ฟ้องให้จำเลยฟังแล้วกำหนดให้จำเลยให้การแก้ฟ้องด้วยวาจาไปทีเดียวก็ได้" วรรคสี่บัญญัติว่า "ในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าจำเลยไม่ให้การ ให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" จากบทบัญญัติดังกล่าวกรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ คือ กรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด แต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยที่ 2 ได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วยมิใช่กรณีที่จำเลยที่ 2 มาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่สำหรับจำเลยที่ 2 การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยที่ 2จึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้การที่จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การฉบับลงวันที่ 10 มีนาคม2540 และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตามก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ อันจะเป็นการตัดสิทธิจำเลยที่ 2ที่จะยื่นคำให้การแต่อย่างใด ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงเป็นการไม่ชอบเช่นกันฎีกาจำเลยที่ 2 ในปัญหานี้ฟังขึ้น"พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยที่ 2 และบัญชีระบุพยานฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540แล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4156/2543นาง ประทินทิพย์ วุฒิเมธีโจทก์นางสาว พาวีร์ ทรัพย์ทวี กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 193, ม. 196ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 196 วรรคสองประกอบมาตรา 193 วรรคหนึ่ง วรรคสอง วรรคสามและวรรคสี่เดิมกรณีที่จะถือว่าจำเลยในคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การ คือกรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การโดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใดแต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วย มิใช่กรณีที่จำเลยมาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดให้จำเลยแก้ข้อหาใหม่การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยจึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใดแม้การที่จำเลยยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การและศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตาม ก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันใช้เงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากและให้พิจารณาคดีอย่างคดีมโนสาเร่นัดจำเลยทั้งสองยื่นคำให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ ครั้นถึงวันนัดศาลให้เลื่อนไปสืบพยานโจทก์และมีคำสั่งในวันนั้นว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ต่อมาจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจ ไม่มีเหตุอันสมควร ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การให้ดำเนินคดีต่อไป ในวันเดียวกันนั้นจำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การ ตามรายงานกระบวนพิจารณาฉบับวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่าเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม2539 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก นัดจำเลยทั้งสองให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ครั้นถึงวันนัดทนายโจทก์และผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 มาศาล ทนายโจทก์แถลงว่า คดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ขอเลื่อนคดี ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขอเลื่อนคดีอ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่นของศาลชั้นต้น ไม่สามารถมาทำหน้าที่ได้ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้าและมีคำสั่งในตอนท้ายว่า จำเลยที่ 2 ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2 ว่าศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ เห็นว่า คดีนี้จำเลยที่ 2ยื่นอุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ที่ยื่นเมื่อวันที่ 17ตุลาคม 2540 โดยมิได้อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การลงวันที่ 10 มีนาคม 2540 แต่อย่างใด การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่ว่าจำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณาพิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ของจำเลยที่ 2ย่อมเป็นการไม่ชอบ ฎีกาจำเลยที่ 2 ข้อนี้ฟังขึ้น สำหรับปัญหาว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ที่สั่งให้จำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ และคำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การจำเลยฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ปัญหานี้ศาลอุทธรณ์ยังไม่ได้วินิจฉัย และจำเลยที่ 2 ก็ได้ฎีกาเป็นประเด็นไว้ในคำฟ้องฎีกาแล้ว ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปเลยโดยไม่ต้องย้อนสำนวน เห็นว่า คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ซึ่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 196 วรรคสอง บัญญัติว่า "ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นปรากฏในเบื้องต้นว่าเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ไม่ว่าโจทก์จะได้ยื่นคำขอตามวรรคหนึ่งหรือไม่ ก็ให้ศาลมีคำสั่งพิจารณาคดีนั้นตามข้อบังคับที่บัญญัติไว้ในหมวดนี้ว่าด้วยคดีมโนสาเร่" และมาตรา 193 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า"ถ้าศาลเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีมโนสาเร่ ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลและให้จำเลยให้การในวันเดียวกันนั้น หรือในวันอื่นต่อมาตามแต่ศาลจะเห็นสมควร โดยมิให้เป็นการเสียหายแก่การต่อสู้คดี" วรรคสองบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดไว้ในหมายเรียก จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ ในกรณีหลังนี้ให้ศาลจดรายงานพิสดารแห่งคำให้การไว้อ่านให้จำเลยฟังแล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ"วรรคสามบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยมาศาลพร้อมด้วยโจทก์และศาลไม่เห็นสมควรเลื่อนเวลาให้จำเลยเตรียมตัวสู้คดี ศาลจะอ่านรายงานแห่งใจความที่โจทก์ฟ้องให้จำเลยฟังแล้วกำหนดให้จำเลยให้การแก้ฟ้องด้วยวาจาไปทีเดียวก็ได้" วรรคสี่บัญญัติว่า "ในกรณีใดกรณีหนึ่งดังกล่าวมาแล้ว ถ้าจำเลยไม่ให้การ ให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" จากบทบัญญัติดังกล่าวกรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ คือ กรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด แต่คดีนี้ในวันนัดแก้ข้อหาและนัดสืบพยานโจทก์ดังกล่าว ทนายจำเลยที่ 2 ได้มอบฉันทะให้เสมียนทนายมายื่นคำร้องขอเลื่อนคดี และศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีแล้วถือได้ว่าเป็นการเลื่อนทั้งคดีซึ่งหมายถึงการให้การแก้ข้อหาและสืบพยานโจทก์ด้วยมิใช่กรณีที่จำเลยที่ 2 มาศาลแต่ไม่ยอมให้การ และศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจไม่ยอมให้เลื่อนเวลาให้จำเลยที่ 2 ยื่นคำให้การและดำเนินการพิจารณาต่อไปตามที่กฎหมายกำหนดแต่ประการใด ศาลชั้นต้นจึงควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่สำหรับจำเลยที่ 2 การที่ศาลชั้นต้นด่วนมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยที่ 2จึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้การที่จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การฉบับลงวันที่ 10 มีนาคม2540 และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตามก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การกลับเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ อันจะเป็นการตัดสิทธิจำเลยที่ 2ที่จะยื่นคำให้การแต่อย่างใด ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 ฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540 จึงเป็นการไม่ชอบเช่นกันฎีกาจำเลยที่ 2 ในปัญหานี้ฟังขึ้น"พิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยที่ 2 และบัญชีระบุพยานฉบับลงวันที่ 17 ตุลาคม 2540แล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป(ชวลิต ตุลยสิงห์-ระพินทร บรรจงศิลป-สมชาย จุลนิติ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญนั้น มาตรา 197 ได้บัญญัติวางหลักเกณฑ์เอาไว้ว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว จำเลยมิได้ยื่นคำให้การภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาล ให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ" แต่หลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การคดีมโนสาเร่ ซึ่งตามมาตรา 196วรรคสอง ให้นำไปใช้บังคับแก่คดีไม่มีข้อยุ่งยากด้วยนั้น กฎหมายได้บัญญัติถึงกรณีที่จะให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การไว้ 2 กรณีด้วยกัน คือ (1) กรณีที่จำเลยมาศาลในวันนัดพิจารณา แต่ไม่ยอมให้การตามมาตรา 193 วรรคสี่ ซึ่งบัญญัติว่า "ถ้าจำเลยไม่ให้การตามวรรคสามให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และดำเนินการพิจารณาคดีต่อไป โดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ"กรณีหนึ่ง และ (2) กรณีที่จำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณาตามมาตรา 193 ทวิวรรคสอง ซึ่งบัญญัติว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้มาศาลตามมาตรา 193แล้ว ไม่มาในวันนัดพิจารณา โดยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาลให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและให้บังคับตามมาตรา 202และถ้าจำเลยไม่ได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันดังกล่าว ให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การด้วย" อีกกรณีหนึ่ง หากเปรียบเทียบหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญตามมาตรา 197 กับการขาดนัดยื่นคำให้การคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากตามมาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสองดังกล่าวข้างต้นแล้ว จะเห็นได้ว่า กรณีการขาดนัดยื่นคำให้การในคดีสามัญตามมาตรา 197 กฎหมายให้ความสำคัญกับกำหนดเวลายื่นคำให้การตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาลไว้อย่างเคร่งครัดกล่าวคือ หากจำเลยได้รับหมายเรียกให้ยื่นคำให้การแล้ว และจำเลยไม่ยื่นคำให้การภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ตามกฎหมายหรือตามคำสั่งศาล กฎหมายก็กำหนดให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 ทันที แต่ในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น กฎหมายหาได้กำหนดระยะเวลาการยื่นคำให้การไว้แน่นอนตายตัวเหมือนดังคดีสามัญ ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 177 วรรคหนึ่ง ที่กำหนดให้จำเลยต้องทำคำให้การเป็นหนังสือยื่นต่อศาลภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้ส่งหมายเรียกและคำฟ้องให้จำเลยไม่ หากแต่ตามมาตรา 193 และ193 ทวิ กลับให้โอกาสแก่จำเลยที่จะยื่นคำให้การได้จนถึงวันนัดพิจารณาแม้กระทั่งเมื่อถึงวันนัดพิจารณาแล้วหากจำเลยที่มาศาลยังมิได้ยื่นคำให้การกฎหมายก็ยังมิได้บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ เพราะมาตรา 193 วรรคหนึ่งบัญญัติว่า "ในคดีมโนสาเร่ให้ศาลกำหนดวันนัดพิจารณาโดยเร็ว และออกหมายเรียกไปยังจำเลยในหมายนั้นให้จดแจ้งประเด็นแห่งคดีและจำนวนทุนทรัพย์หรือราคาที่เรียกร้อง และข้อความว่าให้จำเลยมาศาลเพื่อการไกล่เกลี่ยให้การและสืบพยานในวันเดียวกันและให้ศาลสั่งให้โจทก์มาศาลในวันนัดพิจารณานั้นด้วย" ส่วนวรรคสองและวรรคสามก็ได้บัญญัติถึงขั้นตอนการดำเนินกระบวนพิจารณาในกรณีที่โจทก์และจำเลยมาพร้อมกันในวันนัดพิจารณาว่า ให้ศาลไกล่เกลี่ยให้คู่ความได้ตกลงประนีประนอมยอมความกันก่อนถ้าไม่อาจตกลงกันได้และจำเลยยังไม่ยื่นคำให้การก็ให้ศาลสอบถามคำให้การของจำเลย และให้สิทธิแก่จำเลยจะยื่นคำให้การเป็นหนังสือหรือจะให้การด้วยวาจาก็ได้ หากจำเลยให้การด้วยวาจา ให้ศาลบันทึกคำให้การรวมทั้งเหตุแห่งการนั้นไว้ อ่านให้จำเลยฟัง แล้วให้จำเลยลงลายมือชื่อไว้เป็นสำคัญ ต่อเมื่อศาลถามคำให้การจำเลยตามมาตรา 193 วรรคสามดังกล่าวข้างต้นแล้ว จำเลยยังไม่ยอมให้การมาตรา 193 วรรคสี่ จึงบัญญัติให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และดำเนินการพิจารณาคดีต่อไป โดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ส่วนกรณีที่จำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณาอันจะเข้าเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสองได้อีกกรณีหนึ่งนั้นก็หาใช่มีหลักเกณฑ์เพียงว่า จำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาเท่านั้นไม่ หากแต่จะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ตอนต้นของมาตรา 193 ทวิ วรรคสองที่บัญญัติว่า "เมื่อจำเลยได้รับหมายเรียกให้มาศาลตามมาตรา 193 แล้ว ไม่มาในวันนัดพิจารณา โดยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาลให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและให้บังคับตามมาตรา 202" ด้วย ดังนั้น ลำพังเพียงจำเลยไม่มาศาลในวันนัดพิจารณา และจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันดังกล่าวจำเลยก็ยังไม่เข้าเกณฑ์ตามกฎหมายมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ที่บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ หากแต่จะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยมิได้ร้องขอเลื่อนคดีหรือแจ้งเหตุขัดข้องที่ไม่มาศาล ซึ่งให้ถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาและศาลจะดำเนินการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีนั้นไปฝ่ายเดียวตามมาตรา 202 เดิม หรือมาตรา 204 ที่แก้ไขใหม่แล้วด้วย กล่าวคือ หลักเกณฑ์ที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสองนั้น นอกจากจะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาแล้วยังต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ที่ว่าจำเลยต้องขาดนัดพิจารณาและศาลจะดำเนินการพิจารณาและตัดสินชี้ขาดคดีนั้นไปฝ่ายเดียวแล้วด้วย ดังนั้น หากตราบใดที่ยังมีเหตุต้องเลื่อนคดีอันไม่เข้าเกณฑ์ที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง และศาลยังมิได้ดำเนินการพิจารณาและตัดสินชี้ขาดคดีนั้นไปฝ่ายเดียว ก็ย่อมไม่อาจที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ได้ แม้ว่าในวันนัดพิจารณาจำเลยจะมิได้มาศาลและจำเลยมิได้ยื่นคำให้การก่อนหรือในวันนัดพิจารณาดังกล่าวก็ตาม กล่าวโดยสรุปหลักเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติให้ถือว่าจำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 193 วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ทั้งสองกรณีดังกล่าวข้างต้นนั้น นอกจากกฎหมายจะให้สิทธิแก่จำเลยมีโอกาสยื่นคำให้การได้จนถึงวันนัดพิจารณาแล้ว แม้ในวันนัดพิจารณาจำเลยจะยังมิได้ยื่นคำให้การ กฎหมายก็ยังมิได้บัญญัติให้ถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ เพราะตามมาตรา 193 วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ได้กำหนดหลักเกณฑ์สำคัญต่อไปว่า จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ก็ต่อเมื่อเป็นกรณีที่ศาลจะดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปเท่านั้น ดังนั้น หากมีเหตุที่จะเลื่อนคดีออกไปไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆ อันเป็นเหตุให้ไม่มีการดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปในวันนัดพิจารณานั้น กรณีย่อมไม่ต้องด้วยหลักเกณฑ์ตามมาตรา 193 วรรคสี่ หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณีที่จะถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การได้ เมื่อมีบทบัญญัติมาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสองกำหนดหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การสำหรับคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากไว้เป็นการเฉพาะเช่นนี้ การที่จะถือว่าจำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การก็จะต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายทั้งสองมาตราดังกล่าวข้างต้นจะนำหลักเกณฑ์การขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 ที่ใช้สำหรับคดีสามัญมาใช้บังคับแก่คดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากไม่ได้ ดังนั้น แม้ตามมาตรา 193 วรรคหนึ่งและมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง จะพออนุมานได้ว่ากฎหมายได้กำหนดให้จำเลยในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากต้องยื่นคำให้การภายในวันนัดพิจารณาก็ตาม แต่หากในวันนัดพิจารณานั้น มีเหตุจำต้องเลื่อนคดีไปด้วยเหตุใด ๆ ก็ตาม ศาลก็ต้องเลื่อนกำหนดระยะเวลายื่นคำให้การไปจนถึงวันนัดพิจารณาคราวหน้าด้วย ศาลจะถือเอาว่าการที่จำเลยไม่ยื่นคำให้การภายในวันนัดพิจารณาครั้งแรกเท่ากับว่าจำเลยมิได้ยื่นคำให้การภายในกำหนดเป็นการขาดนัดยื่นคำให้การตามมาตรา 197 และมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การก่อนแล้วจึงอนุญาตให้เลื่อนคดีไปคราวหน้า ย่อมเป็นการไม่ชอบด้วยมาตรา 193วรรคสี่หรือมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณี เหตุผลสำคัญอีกประการหนึ่งที่จะสนับสนุนให้เห็นว่า การที่ศาลมีคำสั่งว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ แล้วจึงมีคำสั่งอนุญาตให้เลื่อนคดีเป็นการไม่ชอบนั้น เป็นเพราะว่าการขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น เป็นไปโดยผลของกฎหมายดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 193 วรรคสี่ 193 ทวิ วรรคสอง แล้วแต่กรณี โดยศาลหาจำต้องมีคำสั่งแสดงว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การไม่ ดังนั้น คำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้จึงได้วินิจฉัยวางหลักการของกฎหมายข้อนี้ไว้ในข้อความตอนต้นด้วยว่า "กรณีที่จะถือว่าจำเลยในคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การคือกรณีที่จำเลยมาศาลตามวันที่กำหนดในหมายเรียกแต่ไม่ยอมให้การ โดยศาลไม่ต้องมีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การแต่ประการใด" ตามคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อคำสั่งศาลชั้นต้นที่มีคำสั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จำเลยจึงไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด แม้จำเลยจะได้ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การ และศาลชั้นต้นทำการไต่สวนและมีคำสั่งยกคำร้องก็ตาม ก็หามีผลให้คำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายไม่ ศาลฎีกาพิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้นที่สั่งว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ ให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การจำเลยแล้วดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 243(2) ประกอบมาตรา 247 แม้ว่าคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543 ที่หมายเหตุนี้ศาลฎีกาจะได้วินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายเรื่องจำเลยคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากขาดนัดยื่นคำให้การตามกฎหมายเก่าก่อนที่พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 17) พ.ศ. 2542 จะมีผลใช้บังคับเพราะขณะโจทก์ยื่นฟ้องกฎหมายดังกล่าวยังไม่มีผลใช้บังคับก็ตาม แต่หลักการใหญ่ในเรื่องจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากตามกฎหมายเก่าและกฎหมายที่แก้ไขใหม่ดังกล่าวก็ยังคงมีสาระสำคัญตรงกัน ดังนั้น แนวคำพิพากษาฉบับนี้จึงน่าที่จะเป็นบรรทัดฐานสำหรับการปรับวินิจฉัยหลักกฎหมายเรื่องนี้มาตรา 193 วรรคสี่และมาตรา 193 ทวิ วรรคสอง ที่แก้ไขใหม่ โดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 17) พ.ศ. 2542 ได้ด้วย(ธานิศเกศวพิทักษ์ เจ้าของหมายเหตุ) เพื่อทำความเข้าใจคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4156/2543 ได้ดีขึ้นผู้เขียนขอลำดับเหตุการณ์ ดังนี้ คดีนี้เป็นคดีฟ้องเรียกเงินตามเช็คพร้อมดอกเบี้ยเป็นเงิน 317,691 บาท ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฟ้องเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยากเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2539 และนัดจำเลยทั้งสองให้การและสืบพยานโจทก์ในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540 ทนายโจทก์ขอเลื่อนคดี อ้างว่าคดีอยู่ระหว่างส่งหมายเรียกและสำเนาคำฟ้องให้จำเลยที่ 1 และยังไม่ทราบผลการส่งหมาย ในวันนี้ ผู้รับมอบฉันทะทนายจำเลยที่ 2 ก็ขอเลื่อนคดีเหมือนกัน อ้างว่าทนายจำเลยที่ 2 เป็นพยานในคดีอื่น ศาลชั้นต้นอนุญาตให้เลื่อนคดีไปนัดสืบพยานโจทก์นัดหน้า และมีคำสั่งต่อไปว่าจำเลยที่ 2ไม่ยื่นคำให้การจึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ วันที่ 10 มีนาคม 2540 จำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2540 ว่า จำเลยที่ 2ขาดนัดยื่นคำให้การโดยจงใจไม่อนุญาตให้ยื่นคำให้การ วันที่ 17 ตุลาคม 2540 วันเดียวกับที่ศาลสั่งไม่อนุญาต จำเลยที่ 2ได้ยื่นคำให้การศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ได้ขออนุญาตยื่นคำให้การแต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาต จึงไม่รับคำให้การจำเลยที่ 2 อุทธรณ์คำสั่งศาลชั้นต้นที่ไม่รับคำให้การ ศาลอุทธรณ์เห็นว่า จำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การและพิพากษายืน จำเลยฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์หรือไม่ และเป็นที่มาของคำพิพากษาฎีกาที่ 4156/2543นี้ที่ตัดสินเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม 2543 ศาลฎีกาเห็นว่า ฎีกาของจำเลยที่ 2ฟังขึ้น ทั้งนี้เป็นไปตามหลักกฎหมายที่บังคับให้ศาลต้องตัดสินตามข้อหาในฟ้องทุกข้อ (มาตรา 142) ห้ามศาลอุทธรณ์พิพากษานอกฟ้องอุทธรณ์ เมื่อจำเลยที่ 2 อุทธรณ์ในประเด็นว่า ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การ ไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ศาลอุทธรณ์ก็ต้องวินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การของจำเลยที่ 2 นั้น ถูกต้องหรือไม่เท่านั้น จำเลยที่ 2 ไม่ได้อุทธรณ์ในประเด็นว่าจำเลยที่ 2 ยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การ และศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้องเพราะเห็นว่าจำเลยจงใจขาดนัดไม่อนุญาตให้จำเลยยื่นคำให้การแต่อย่างใดดังนั้น การที่ศาลอุทธรณ์ไปพิจารณาในเรื่องที่จำเลยที่ 2 จงใจขาดนัดยื่นคำให้การหรือไม่ และพิพากษายืน จึงเป็นการพิจารณานอกฟ้องอุทธรณ์ ส่วนประเด็นที่ศาลอุทธรณ์มิได้วินิจฉัย เพราะไปวินิจฉัยในประเด็นซึ่งนอกฟ้องอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยเสียเอง ในศาลฎีกาใช้มาตรา 193 วรรคสี่ (ตัวบทเก่า) เป็นหลักในการวินิจฉัย มาตรานี้วางหลักว่า จำเลยมาศาลแต่ไม่ยอมให้การให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจมีคำสั่งไม่ยอมเลื่อนเวลาให้จำเลยยื่นคำให้การ และให้ดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปโดยถือว่าจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ แต่ตามข้อเท็จจริงนี้ไม่ตรงกับหลักกฎหมายดังกล่าวเพราะศาลชั้นต้นกลับอนุญาตให้เลื่อนคดีไปแล้ว ต่อมาศาลชั้นต้นถึงมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การจึงเป็นคำสั่งไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยที่ 2 ไม่จำต้องยื่นคำร้องขออนุญาตยื่นคำให้การแต่อย่างใด (เพราะไม่ขาดนัดยื่นคำให้การ) จำเลยที่ 2 มีสิทธิยื่นคำให้การ โดยศาลชั้นต้นควรกำหนดวันนัดแก้ข้อหาใหม่ สำหรับจำเลยที่ 2 แต่เมื่อไม่ได้กำหนดเวลาไว้ก็ไม่ตัดสิทธิจำเลยที่ 2 ที่จะยืนคำให้การแต่อย่างใด การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับคำให้การ (ซึ่งเป็นประเด็นที่จำเลยที่ 2 อุทธรณ์) จึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบ จากคำพิพากษาของศาลฎีกานี้ ผู้เขียนเห็นด้วยกับแนวคำตัดสินที่สรุปมานี้และขอตั้งข้อสังเกตเพิ่มดังนี้ 1. ศาลใช้กฎหมายเก่าในการวินิจฉัยคดีมโนสาเร่และคดีไม่มีข้อยุ่งยากปัจจุบันต้องบังคับใช้ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 18) พ.ศ. 2542 ซึ่งเริ่มมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน 2542 คดีนี้เกิดก่อนวันที่ 1 กันยายน2542 จึงต้องใช้กฎหมายเดิมบังคับ 2. คดีนี้มีทุนทรัพย์ 317,691 บาท เกินกว่า 40,000 บาทจึงไม่ใช่คดีมโนสาเร่ (มาตรา 189) แต่เป็นคดีสามัญ ซึ่งโจทก์ฟ้องเพียงขอให้ชำระเงินจำนวนแน่นอนตามเช็ค จึงเป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก(มาตรา 196 วรรคหนึ่ง) และศาลต้องนำบทบัญญัติว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่มาใช้บังคับ (มาตรา 196 วรรคสอง) เนื่องจากเป็นคดีสามัญโจทก์ต้องทำคำฟ้องเป็นหนังสือจะฟ้องด้วยวาจาอย่างคดีมโนสาเร่ไม่ได้ 3. คดีมโนสาเร่ไม่ได้กำหนดเวลา 15 วัน ในการยื่นคำให้การเหมือนอย่างคดีสามัญ (มาตรา 177) เพราะวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่มีบัญญัติไว้เองโดยเฉพาะ คือ หมายเรียกให้จำเลยมาศาลเพื่อการไกล่เกลี่ย ให้การและสืบพยานในวันเดียวกันการให้การนั้นทำด้วยวาจาก็ได้ จึงเอาหลักการขาดนัดตามหลักทั่วไป (มาตรา 197) มาใช้ไม่ได้ต้องใช้หลักขาดนัดยื่นคำให้การในคดีมโนสาเร่มาใช้ ได้แก่ มาตรา 193วรรคท้ายและวรรคสาม แต่ไม่เข้าหลักเกณฑ์ที่จะถือว่า จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การได้ ดังนั้น จำเลยยังไม่ขาดนัดยื่นคำให้การ และจะถือว่าจำเลยขาดนัดพิจารณาก็ไม่ได้ เพราะไม่เข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา 193 ทวิวรรคท้าย เนื่องจากจำเลยได้มาศาลในวันนัดพิจารณาและร้องขอเลื่อนคดีทั้งนี้การไต่สวนในเรื่องขาดนัด ต้องใช้หลักเกณฑ์ทั่วไปในหมวด 2 เรื่อง ขาดนัด เพราะหลักเกณฑ์ในคดีมโนสาเร่ไม่ได้บัญญัติไว้ และมาตรา 193 ทวิเองก็ได้ให้เอามาตรา 202 เรื่องขาดนัดมาใช้ในคดีมโนสาเร่ด้วย 4. คดีนี้เป็นคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ศาลต้องพิจารณาคดีโดยไม่ชักช้าแต่เท่าที่พิจารณาจากข้อเท็จจริง ศาลชั้นต้นรับฟ้องวันที่ 2 ธันวาคม2539 และนัดจำเลยให้การและสืบพยานในวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2540จะเรียกว่าเป็นการพิจารณาคดีแบบสามัญธรรมดาเสียมากกว่า ซึ่งตามกฎหมายเก่า มาตรา 196(2) ให้ศาลออกหมายเรียกไปยังจำเลยให้จำเลยมาศาลและให้การในวันใดวันหนึ่งตามที่ศาลเห็นสมควรกำหนดไม่เกิน5 วัน นับแต่วันส่งหมายตามกฎหมายใหม่เองแม้กฎหมายใหม่มาตรา 196(2) จะใช้คำว่า "ให้จำเลยมาศาลและให้การในวันใดวันหนึ่งตามที่ศาลเห็นสมควรกำหนด" ก็มิใช่ว่าจะได้ระยะเวลาที่ยาวนานเป็นเดือนไปได้ มิฉะนั้นจะเรียกคดีนี้ว่าคดีไม่มีข้อยุ่งยาก ต้องพิจารณาคดีโดยรวบรัดได้อย่างไร (มาตรา 196 วรรคแรก) แม้เป็นคดีสามัญจำเลยต้องยื่นคำให้การใน 15 วัน นับแต่ได้รับหมายเรียก (มาตรา 177) จะกล่าวได้หรือไม่ว่าคดีสามัญกลับพิจารณาได้รวดเร็วกว่าคดีไม่มีข้อยุ่งยาก คดีนี้มีประเด็นขึ้นถึงศาลฎีกาแต่ยังไม่ใช่การวินิจฉัยประเด็นข้อพิพาทในเรื่องชำระหนี้ตามเช็คกันเลยแต่ใช้เวลาพิจารณาไปตั้งแต่วันที่ 2 ธันวาคม 2539 ถึงวันที่ 27 กรกฎาคม 2543 ศาลฎีกามีคำพิพากษาให้ศาลชั้นต้นรับคำให้การของจำเลยที่ 2 คดีกลับไปที่ศาลชั้นต้นต่อไปกลายเป็นคดีพึ่งจะเริ่มต้น จำเลยจะต้องเสียดอกเบี้ยอีกเท่าไร จะเป็นธรรมกับจำเลยหรือไม่ มีหนทางใดที่ให้การพิจารณาคดีได้รวดเร็วขึ้นกว่านี้ 5. การร้องขอเลื่อนคดีไม่มีข้อยุ่งยากนั้น ตามมาตรา 196 ถ้าจำเลยร้องขอเลื่อนคดี ศาลมักจะไม่ให้เลื่อนไม่ว่าจะเป็นการขอเลื่อนยื่นคำให้การหรือการสืบพยาน เว้นแต่คำร้องนั้นจะมีเหตุผลที่ดีและศาลจะต้องดูข้อต่อสู้ของจำเลยว่าสันนิษฐานในเบื้องต้นว่ามีข้อต่อสู้อันสมควรอีกด้วยโดยบอกหัวข้อต่อสู้ให้ศาลทราบ แต่ถ้าโจทก์ร้องขอเลื่อนคดี ศาลก็คงอนุญาตตามธรรมดา เพราะการพิจารณาคดีรวบรัดเช่นนี้เป็นประโยชน์แก่โจทก์ เมื่อโจทก์ขอเลื่อนก็แล้วแต่โจทก์ ตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกานี้ ศาลชั้นต้นน่าจะอนุญาตให้เลื่อนคดีตามคำขอของโจทก์ไม่ใช่ตามคำขอของจำเลยที่ขอด้วยเมื่อโจทก์ได้รับอนุญาตให้เลื่อนคดีก็เป็นประโยชน์แก่จำเลยด้วย ทำให้จำเลยมีโอกาสยื่นคำให้การได้ใหม่ตามกำหนดนัดพิจารณานัดหน้า 6. เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เลื่อนคดีไปแล้ว แต่ยังกลับมีคำสั่งว่าจำเลยที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การ จึงเป็นคำสั่งที่ไม่ชอบและเกินไปจากที่กฎหมายให้อำนาจไว้ในการพิจารณาคดี ศาลชั้นต้นเองมีอำนาจเพิกถอนการพิจารณาที่ผิดระเบียบได้ (มาตรา 27 วรรคหนึ่ง) โดยไม่ต้องรอให้จำเลยเป็นผู้ขอก่อน เพราะบางครั้งจำเลยอาจไม่ทราบและอาจเลยเวลา8 วันที่กำหนดให้จำเลยร้องข้อค้านเรื่องผิดระเบียบ (มาตรา 27 วรรคสอง)และตามข้อเท็จจริงเช่นนี้เพื่อความยุติธรรมแล้ว ศาลชั้นต้นควรจะมีคำสั่งเสียเองโดยไม่ถูกจำกัดเรื่องเวลาไม่เกิน 8 วัน เหมือนอย่างคู่ความขอซึ่งถ้าศาลชั้นต้นมีคำสั่งเพิกถอนการดำเนินกระบวนพิจารณาที่ผิดระเบียบไปก่อนแล้ว ก็คงจะไม่มีคดีอุทธรณ์ฎีกาขึ้นสู่ศาลสูงทำให้ต้องเสียเวลาพิจารณาประเด็นข้อกฎหมายไปหลายปีโดยที่ประเด็นข้อพิพาทกันจริง ๆ ยังไม่มีการสืบพยานกันเลยเป็นการลดจำนวนคดีขึ้นสู่ศาลสูงและเป็นประโยชน์แก่คู่ความในการตัดสินข้อพิพาทกันได้รวดเร็วขึ้น(จักรพงษ์ เล็กสกุลไทย เจ้าของหมายเหตุ) ธานิศเกศวพิทักษ์,จักรพงษ์เล็กสกุลไชย