คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349/2534หลักกฎหมาย: คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถา เมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคสี่ มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคห้า การขอขยายระยะเวลาชำระค่าธรรมเนียมนั้น แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตามถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา.คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยที่ 1 ชำระหนี้เงินกู้และดอกเบี้ยรวมจำนวน 3,502,578.93 บาท บังคับจำเลยที่ 2ที่ 3 ในฐานะผู้ค้ำประกันร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 1 ถ้าหากจำเลยทั้งสามไม่ชำระขอให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2ซึ่งได้จำนองไว้กับโจทก์ประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การต่อสู้คดีจำเลยที่ 3 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน3,502,578.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย หากไม่ชำระให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จำนองจำนวน 2,030,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยหากบังคับจำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จนครบจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ และยื่นคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งว่า จำเลยยังพอมีเงินเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ ให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขอใหม่เพื่ออนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2533ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ ให้ยกคำร้อง ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาต่อมาจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามที่ศาลชั้นต้นกำหนดไว้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งในวันเดียวกันนั้นเองว่า ไม่มีเหตุสมควร ไม่อนุญาต ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้ขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลศาลอุทธรณ์มีคำสั่ง เรื่องการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาว่าหากศาลมีคำสั่งให้ยกคำขอ จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าเป็นคนยากจน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156วรรคสี่ หรือจะเลือกใช้สิทธิยื่นอุทธรณ์คำสั่งนั้นตามมาตรา 156วรรคห้า เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง จำเลยที่ 1 ที่ 2 เลือกใช้สิทธิตามมาตรา 156 วรรคสี่แล้ว เมื่อศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้อง แม้กฎหมายมิได้บัญญัติว่าคำสั่งเช่นนั้นให้เป็นที่สุดก็ตาม จำเลยที่ 1 ที่ 2ไม่มีสิทธิย้อนมาเลือกใช้วิธีอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 156 วรรคห้าอีก ให้ยกคำร้อง และสั่งเรื่องขอขยายระยะเวลาการชำระค่าฤชาธรรมเนียมว่า ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วจึงไม่จำต้องมีคำสั่งในเรื่องนี้ ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ว่าเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอฟ้องอุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้ร้องขอศาลให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่โดยนำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าตนเป็นคนยากจน ศาลชั้นต้นได้ไต่สวนพยานหลักฐานเพิ่มเติมของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วยังคงเห็นว่าจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ใช่คนยากจนให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 เสียอีก ดังนี้จำเลยที่ 1ที่ 2 จะอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นต่อศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า ได้หรือไม่ เห็นว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาเมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคสี่มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า...ส่วนฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ในเรื่องขอขยายระยะเวลาในการชำระค่าธรรมเนียม นั้น เห็นว่า แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตาม ถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้ เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา..."พิพากษายกคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ให้ส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาพิพากษาตามรูปคดี. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349/2534ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์บริษัท โรตารี่ออยล์ ( ประเทศ ไทย ) จำกัด กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 156คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถา เมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคสี่ มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคห้า การขอขยายระยะเวลาชำระค่าธรรมเนียมนั้น แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตามถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา.คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยที่ 1 ชำระหนี้เงินกู้และดอกเบี้ยรวมจำนวน 3,502,578.93 บาท บังคับจำเลยที่ 2ที่ 3 ในฐานะผู้ค้ำประกันร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 1 ถ้าหากจำเลยทั้งสามไม่ชำระขอให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2ซึ่งได้จำนองไว้กับโจทก์ประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การต่อสู้คดีจำเลยที่ 3 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน3,502,578.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย หากไม่ชำระให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จำนองจำนวน 2,030,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยหากบังคับจำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จนครบจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ และยื่นคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งว่า จำเลยยังพอมีเงินเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ ให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขอใหม่เพื่ออนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2533ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ ให้ยกคำร้อง ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาต่อมาจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามที่ศาลชั้นต้นกำหนดไว้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งในวันเดียวกันนั้นเองว่า ไม่มีเหตุสมควร ไม่อนุญาต ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้ขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลศาลอุทธรณ์มีคำสั่ง เรื่องการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาว่าหากศาลมีคำสั่งให้ยกคำขอ จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าเป็นคนยากจน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156วรรคสี่ หรือจะเลือกใช้สิทธิยื่นอุทธรณ์คำสั่งนั้นตามมาตรา 156วรรคห้า เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง จำเลยที่ 1 ที่ 2 เลือกใช้สิทธิตามมาตรา 156 วรรคสี่แล้ว เมื่อศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้อง แม้กฎหมายมิได้บัญญัติว่าคำสั่งเช่นนั้นให้เป็นที่สุดก็ตาม จำเลยที่ 1 ที่ 2ไม่มีสิทธิย้อนมาเลือกใช้วิธีอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 156 วรรคห้าอีก ให้ยกคำร้อง และสั่งเรื่องขอขยายระยะเวลาการชำระค่าฤชาธรรมเนียมว่า ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วจึงไม่จำต้องมีคำสั่งในเรื่องนี้ ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ว่าเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอฟ้องอุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้ร้องขอศาลให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่โดยนำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าตนเป็นคนยากจน ศาลชั้นต้นได้ไต่สวนพยานหลักฐานเพิ่มเติมของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วยังคงเห็นว่าจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ใช่คนยากจนให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 เสียอีก ดังนี้จำเลยที่ 1ที่ 2 จะอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นต่อศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า ได้หรือไม่ เห็นว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาเมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคสี่มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า...ส่วนฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ในเรื่องขอขยายระยะเวลาในการชำระค่าธรรมเนียม นั้น เห็นว่า แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตาม ถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้ เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา..."พิพากษายกคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ให้ส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาพิพากษาตามรูปคดี.(ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-นาม ยิ้มแย้ม-โสภณ จันเทรมะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีเรื่องนี้เป็นเรื่องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถา เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกฟ้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถา เดิมศาลฎีกาได้เคยวางแนววินิจฉัยไว้ว่า ผู้ขอมีสิทธิที่จะเลือกยื่นคำขอให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่า เป็นคนยากจน ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคสี่ หรือจะใช้สิทธิอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายใน 7 วัน ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคห้าก็ได้ ทั้งนี้ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1503/2511(ประชุมใหญ่),532/2518,2346/2526 ถ้าผู้ขอเลือกใช้สิทธิอุทธรณ์คำสั่ง เมื่อศาลอุทธรณ์สั่งประการใดแล้วย่อมเป็นที่สุด ผู้ขอจะกลับมาขอให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่ายากจนอีกมิได้ คงมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่1227/2522 ฉบับเดียวเท่านั้นที่วางหลักไว้ว่า คำขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกเสียนั้น ผู้ขอเลือกในทางยื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ หรือร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขออนาถาใหม่ได้อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวเมื่อได้เลือกในทางยื่นอุทธรณ์คำสั่งแล้ว ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยืน จะขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาใหม่ไม่ได้ จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1227/2522 ที่วางหลักว่า ผู้ขอมีสิทธิเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวนี้เองทำให้เกิดความเข้าใจว่าถ้าผู้ขอเลือกใช้สิทธิขอให้พิจารณาคำขออนาถาใหม่แล้ว ผู้ขอจะมายื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ไม่ได้ ดูประหนึ่งว่าคำสั่งศาลชั้นต้นถือเป็นที่สุด กรณีนี้ถ้าพิจารณาบทบัญญัติ มาตรา 156 วรรคสี่และวรรคห้า แล้วจะเห็นว่าไม่มีข้อความตอนไหนเลยที่บัญญัติว่าให้เลือกใช้สิทธิได้แต่ทางเดียว หากแต่เป็นกรณีที่กฎหมายบัญญัติเป็นลำดับที่จะดำเนินกระบวนพิจารณามากกว่า เมื่อผ่านขั้นตอนกระบวนการตามวรรคสี่แล้ว ก็ดำเนินการต่อไปตามวรรคห้า กล่าวคือเมื่อไม่สามารถดำเนินการร้องขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ จะเลยไปอุทธรณ์ตามวรรคห้าก็ได้ เพราะข้อความตอนท้ายของวรรคสี่ใช้คำว่า"ก็ได้" แต่ถ้าอุทธรณ์ตามวรรคห้าแล้ว จะย้อนมาขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ คงไม่ได้ เพราะไม่เป็นการปฏิบัติตามขั้นตอน และวรรคห้าเองได้บัญญัติอย่างชัดเจนว่าคำสั่งของศาลอุทธรณ์นี้ให้เป็นที่สุดถ้าผู้ขอมีสิทธิเลือกได้เพียงอย่างเดียวเมื่อขอให้พิจารณาใหม่ตามวรรคสี่แล้ว คำขออนาถาก็จะไปถึงศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาไม่ได้เลยภายหลังที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1227/2522 ได้วางหลักไว้เช่นนี้ได้เกิดข้อสงสัยในปัญหานี้อยู่นานจนกระทั่งได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349-6350/2534 นี้ จึงได้แก้ข้อสงสัยในเรื่องนี้ให้หมดไป โดยคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้วางหลักไว้อย่างชัดเจนว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ นั้น มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด ผู้ขอยังมีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน ตามวรรคห้า เรื่องการขอวางเงินค่าธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกานั้น เมื่อมีการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถา ปกติจะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมศาล คู่ความผู้ขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดว่า เมื่อศาลชั้นต้นรับไต่สวนแล้ว ศาลคงอนุญาตให้มีการวางเงินค่าธรรมเนียมได้โดยปริยาย แม้ว่าจะล่วงเลยอายุความอุทธรณ์ฎีกาแล้วก็ตาม แต่จากแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ผ่านมาได้วางแนววินิจฉัยไว้ดังนี้ ถ้าผู้ขอชำระค่าธรรมเนียมในภายหลัง ซึ่งล่วงเลยอายุความอุทธรณ์ฎีกาแล้ว เช่นนี้ถือว่าอุทธรณ์หรือฎีกานั้นขาดอายุความ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 261/2486,527/2486 และ 1251/2493(ประชุมใหญ่) อย่างไรก็ดี ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาก็มีอำนาจกำหนดเวลาให้ชำระค่าธรรมเนียมและสั่งรับอุทธรณ์หรือฎีกาไว้พิจารณาได้ เช่นโจทก์ยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนดอายุอุทธรณ์พร้อมยื่นคำร้องขอว่าความอย่างคนอนาถา ภายหลังที่ครบกำหนดอายุอุทธรณ์แล้ว โจทก์มาขอเสียค่าธรรมเนียมและวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เช่นนี้ ศาลสั่งรับอุทธรณ์ไว้พิจารณาได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 679/2486,615-616/2488,684/2495,82-83/2505(ประชุมใหญ่),1361/2520) การที่ศาลมีอำนาจสั่งอนุญาตให้ผู้ขอนำค่าธรรมเนียมมาชำระภายหลังนี้ จะถือเป็นการขยายระยะเวลาโดยอาศัยบทบัญญัติของ ป.วิ.พ. มาตรา 23 หรือเป็นอำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลในการดำเนินกระบวนพิจารณาใดที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ถือว่าเป็นการขยายระยะเวลาตามมาตรา 23ได้แก่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 22/2493 วินิจฉัยว่า โจทก์ยื่นคำร้องขอฎีกาอย่างคนอนาถา และขอถอนคำร้องเสียโดยจะขอนำทรัพย์ไปขายเพื่อชำระค่าธรรมเนียม ศาลสั่งอนุญาตดังนี้ศาลย่อมมีอำนาจสั่งอนุญาตให้โจทก์นำค่าธรรมเนียมมาเสียในภายหลังได้ โดยอาศัย ป.วิ.พ.มาตรา 23 ฎีกาของโจทก์ย่อมใช้ได้ตามกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3470/2526 วินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ถ้าอนุญาตให้จำเลยที่ 3 ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมบางส่วน จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์สั่งยกคำร้องและกำหนดให้เสียค่าธรรมเนียมตามคำสั่งของศาลชั้นต้นภายใน 15 วัน นับแต่วันฟังคำสั่งศาลอุทธรณ์ การที่จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมอีก ย่อมต้องตามบทบัญญัติแห่ง ป.วิ.พ. มาตรา 23 ซึ่งศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์มีคำสั่งคำร้องโดยอาศัยบทบัญญัติดังกล่าว หาใช่อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปไม่ ส่วนกรณีที่ถือว่าเป็นอำนาจของศาลที่มีอยู่ทั่วไปนั้น ได้แก่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 649/2521 วินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นไม่อนุญาตให้จำเลยผัดนำตัวความมาสาบานเมื่อยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาจำเลยอุทธรณ์คำสั่งขอให้ศาลกำหนดเวลาชำระค่าธรรมเนียมอุทธรณ์อุทธรณ์นี้ต้องทำเป็นคำฟ้องอุทธรณ์คำสั่ง ไม่ใช่ทำเป็นคำร้องศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องอุทธรณ์คำสั่งนี้ จำเลยฎีกาได้และศาลวินิจฉัยมีคำสั่งกำหนดเวลาชำระค่าธรรมเนียมได้ตามอำนาจทั่ว ๆ ไปตามความยุติธรรมและเหมาะสม คำพิพากษาศาลฎีกาที่2118/2530 วินิจฉัยว่า การที่ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งไม่ให้อนาถาแต่มีคำสั่งกำหนดเวลาให้โจทก์นำเงินค่าธรรมเนียมมาชำระภายในกำหนด 30 วัน นับแต่วันทราบคำพิพากษา คำสั่งดังกล่าวเป็นการกำหนดเวลาโดยอาศัยอำนาจของศาลที่มีอยู่ทั่วไปในการที่จะดำเนินกระบวนพิจารณาใดที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะหรือห้ามได้ไปในทางที่เห็นว่ายุติธรรมและสมควรและการกำหนดระยะเวลาดังกล่าวมิใช่เป็นการขยายระยะเวลาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 อันจะทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และจะต้องทำก่อนสิ้นระยะเวลานั้น และรวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349-6350/2534 ฉบับนี้ด้วย กรณีที่จะถือว่าเป็นการอาศัยบทบัญญัติมาตรา 23 หรือเป็นการใช้อำนาจทั่วไปของศาลนั้น จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3470/2526คงพอจะแยกแยะให้เห็นได้ว่าการที่ศาลอุทธรณ์สั่งยกคำร้องและกำหนดให้เสียค่าธรรมเนียมภายใน 15 วัน นับแต่ฟังคำสั่งศาลอุทธรณ์นั้น การกำหนดระยะเวลาให้เสียค่าธรรมเนียมดังกล่าว ต้องถือเป็นการใช้อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลอุทธรณ์ในการดำเนินการพิจารณาเมื่อศาลกำหนดเวลาให้ผู้ขอเสียค่าธรรมเนียมแล้วจึงถือเป็นระยะเวลาที่ศาลได้กำหนดไว้ ซึ่งตามบทบัญญัติมาตรา 23 ให้สิทธิคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องจะขอให้ขยายระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้หรือตามที่ศาลได้กำหนดไว้ได้ การยื่นคำร้องขอขยายเวลาชำระเงินค่าธรรมเนียมที่ศาลกำหนดไว้ จึงเป็นการร้องขอตาม มาตรา 23และถ้าศาลมีคำสั่งตามคำร้องขอดังกล่าวก็ถือว่าใช้อำนาจตามมาตรา 23ส่วนกรณีที่ศาลกำหนดระยะเวลาให้ชำระค่าธรรมเนียมภายหลังที่มีคำสั่งยกคำร้องขอดำเนินคดีอนาถาแล้ว ดังคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 649/2521,2118/2530 และ 6349-6350/2534 ที่ถือว่าเป็นการใช้อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลนั้น เพราะเนื่องจากกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะแต่เป็นอำนาจที่มีอยู่ทั่วไปในการดำเนินการพิจารณาไปในทางที่เห็นว่ายุติธรรมและสมควรและจะถือเป็นกรณีตามมาตรา 23 ที่ว่า "เมื่อศาลเห็นสมควร" โดยคู่ความไม่ได้ร้องขอให้ขยายระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้ ก็คงจะไม่ได้ เพราะถ้าเป็นการใช้อำนาจดังกล่าว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2118/2530 วินิจฉัยไว้ชัดว่า จะกระทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษและจะต้องทำก่อนสิ้นระยะเวลานั้น ถ้าล่วงเลยไปแล้วต้องเป็นกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย. พฤตินัยทัศนัยพิทักษ์กุล.คำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยที่ 1 ชำระหนี้เงินกู้และดอกเบี้ยรวมจำนวน 3,502,578.93 บาท บังคับจำเลยที่ 2ที่ 3 ในฐานะผู้ค้ำประกันร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 1 ถ้าหากจำเลยทั้งสามไม่ชำระขอให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2ซึ่งได้จำนองไว้กับโจทก์ประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การต่อสู้คดีจำเลยที่ 3 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน3,502,578.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย หากไม่ชำระให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จำนองจำนวน 2,030,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยหากบังคับจำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จนครบจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ และยื่นคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งว่า จำเลยยังพอมีเงินเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ ให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขอใหม่เพื่ออนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2533ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ ให้ยกคำร้อง ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาต่อมาจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามที่ศาลชั้นต้นกำหนดไว้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งในวันเดียวกันนั้นเองว่า ไม่มีเหตุสมควร ไม่อนุญาต ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้ขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลศาลอุทธรณ์มีคำสั่ง เรื่องการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาว่าหากศาลมีคำสั่งให้ยกคำขอ จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าเป็นคนยากจน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156วรรคสี่ หรือจะเลือกใช้สิทธิยื่นอุทธรณ์คำสั่งนั้นตามมาตรา 156วรรคห้า เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง จำเลยที่ 1 ที่ 2 เลือกใช้สิทธิตามมาตรา 156 วรรคสี่แล้ว เมื่อศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้อง แม้กฎหมายมิได้บัญญัติว่าคำสั่งเช่นนั้นให้เป็นที่สุดก็ตาม จำเลยที่ 1 ที่ 2ไม่มีสิทธิย้อนมาเลือกใช้วิธีอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 156 วรรคห้าอีก ให้ยกคำร้อง และสั่งเรื่องขอขยายระยะเวลาการชำระค่าฤชาธรรมเนียมว่า ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วจึงไม่จำต้องมีคำสั่งในเรื่องนี้ ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ว่าเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอฟ้องอุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้ร้องขอศาลให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่โดยนำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าตนเป็นคนยากจน ศาลชั้นต้นได้ไต่สวนพยานหลักฐานเพิ่มเติมของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วยังคงเห็นว่าจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ใช่คนยากจนให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 เสียอีก ดังนี้จำเลยที่ 1ที่ 2 จะอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นต่อศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า ได้หรือไม่ เห็นว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาเมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคสี่มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า...ส่วนฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ในเรื่องขอขยายระยะเวลาในการชำระค่าธรรมเนียม นั้น เห็นว่า แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตาม ถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้ เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา..."พิพากษายกคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ให้ส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาพิพากษาตามรูปคดี. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349/2534ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์บริษัท โรตารี่ออยล์ ( ประเทศ ไทย ) จำกัด กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 156คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถา เมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคสี่ มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคห้า การขอขยายระยะเวลาชำระค่าธรรมเนียมนั้น แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตามถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วน หรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา.คดีสืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยที่ 1 ชำระหนี้เงินกู้และดอกเบี้ยรวมจำนวน 3,502,578.93 บาท บังคับจำเลยที่ 2ที่ 3 ในฐานะผู้ค้ำประกันร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 1 ถ้าหากจำเลยทั้งสามไม่ชำระขอให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2ซึ่งได้จำนองไว้กับโจทก์ประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้แทนจำเลยที่ 1 ที่ 2 ให้การต่อสู้คดีจำเลยที่ 3 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน3,502,578.93 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย หากไม่ชำระให้เอาที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จำนองจำนวน 2,030,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยหากบังคับจำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 2 ออกขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้จนครบจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ และยื่นคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งว่า จำเลยยังพอมีเงินเสียค่าธรรมเนียมศาลได้ ให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขอใหม่เพื่ออนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วมีคำสั่งเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2533ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีทรัพย์สินเพียงพอที่จะเสียค่าธรรมเนียมศาลในชั้นอุทธรณ์ได้ ให้ยกคำร้อง ถ้าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2ประสงค์จะดำเนินคดีต่อไปให้นำเงินค่าธรรมเนียมมาวางศาลภายใน15 วันจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาต่อมาจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลตามที่ศาลชั้นต้นกำหนดไว้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งในวันเดียวกันนั้นเองว่า ไม่มีเหตุสมควร ไม่อนุญาต ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นที่ไม่อนุญาตให้ขยายระยะเวลาในการวางเงินค่าธรรมเนียมศาลศาลอุทธรณ์มีคำสั่ง เรื่องการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาว่าหากศาลมีคำสั่งให้ยกคำขอ จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าเป็นคนยากจน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156วรรคสี่ หรือจะเลือกใช้สิทธิยื่นอุทธรณ์คำสั่งนั้นตามมาตรา 156วรรคห้า เพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง จำเลยที่ 1 ที่ 2 เลือกใช้สิทธิตามมาตรา 156 วรรคสี่แล้ว เมื่อศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้อง แม้กฎหมายมิได้บัญญัติว่าคำสั่งเช่นนั้นให้เป็นที่สุดก็ตาม จำเลยที่ 1 ที่ 2ไม่มีสิทธิย้อนมาเลือกใช้วิธีอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา 156 วรรคห้าอีก ให้ยกคำร้อง และสั่งเรื่องขอขยายระยะเวลาการชำระค่าฤชาธรรมเนียมว่า ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วจึงไม่จำต้องมีคำสั่งในเรื่องนี้ ให้ยกคำร้องจำเลยที่ 1 ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ว่าเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอฟ้องอุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 และจำเลยที่ 1 ที่ 2 ได้ร้องขอศาลให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่โดยนำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่าตนเป็นคนยากจน ศาลชั้นต้นได้ไต่สวนพยานหลักฐานเพิ่มเติมของจำเลยที่ 1 ที่ 2 แล้วยังคงเห็นว่าจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ใช่คนยากจนให้ยกคำร้องขอของจำเลยที่ 1 ที่ 2 เสียอีก ดังนี้จำเลยที่ 1ที่ 2 จะอุทธรณ์คำสั่งของศาลชั้นต้นต่อศาลอุทธรณ์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า ได้หรือไม่ เห็นว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้ยกคำร้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาเมื่อได้ไต่สวนพยานหลักฐานที่จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำมาแสดงเพิ่มเติมแล้วนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคสี่มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด จำเลยที่ 1 ที่ 2 มีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าวต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน นับตั้งแต่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 156 วรรคห้า...ส่วนฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 2 ในเรื่องขอขยายระยะเวลาในการชำระค่าธรรมเนียม นั้น เห็นว่า แม้จะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมตามคำสั่งศาลชั้นต้นมาแล้วก็ตาม ถ้าหากศาลอุทธรณ์มีคำสั่งอนุญาตให้ยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลให้แต่เฉพาะบางส่วนหรือมีคำสั่งให้ยกคำขอเสียทีเดียว ศาลอุทธรณ์มีอำนาจกำหนดเวลาให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 นำเงินค่าธรรมเนียมศาลมาชำระได้ เพราะเป็นอำนาจศาลทั่วไปที่มีอยู่ในการดำเนินการพิจารณา..."พิพากษายกคำสั่งของศาลอุทธรณ์ ให้ส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์เพื่อพิจารณาพิพากษาตามรูปคดี.(ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-นาม ยิ้มแย้ม-โสภณ จันเทรมะ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีเรื่องนี้เป็นเรื่องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถา เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกฟ้องขอฟ้องคดีชั้นอุทธรณ์อย่างคนอนาถา เดิมศาลฎีกาได้เคยวางแนววินิจฉัยไว้ว่า ผู้ขอมีสิทธิที่จะเลือกยื่นคำขอให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่า เป็นคนยากจน ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคสี่ หรือจะใช้สิทธิอุทธรณ์คำสั่งนั้นภายใน 7 วัน ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 156 วรรคห้าก็ได้ ทั้งนี้ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1503/2511(ประชุมใหญ่),532/2518,2346/2526 ถ้าผู้ขอเลือกใช้สิทธิอุทธรณ์คำสั่ง เมื่อศาลอุทธรณ์สั่งประการใดแล้วย่อมเป็นที่สุด ผู้ขอจะกลับมาขอให้พิจารณาคำขอนั้นใหม่เพื่ออนุญาตให้นำพยานหลักฐานมาแสดงเพิ่มเติมว่ายากจนอีกมิได้ คงมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่1227/2522 ฉบับเดียวเท่านั้นที่วางหลักไว้ว่า คำขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกเสียนั้น ผู้ขอเลือกในทางยื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ หรือร้องขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขออนาถาใหม่ได้อย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวเมื่อได้เลือกในทางยื่นอุทธรณ์คำสั่งแล้ว ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยืน จะขอให้ศาลชั้นต้นพิจารณาคำขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาใหม่ไม่ได้ จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1227/2522 ที่วางหลักว่า ผู้ขอมีสิทธิเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งเพียงอย่างเดียวนี้เองทำให้เกิดความเข้าใจว่าถ้าผู้ขอเลือกใช้สิทธิขอให้พิจารณาคำขออนาถาใหม่แล้ว ผู้ขอจะมายื่นอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ไม่ได้ ดูประหนึ่งว่าคำสั่งศาลชั้นต้นถือเป็นที่สุด กรณีนี้ถ้าพิจารณาบทบัญญัติ มาตรา 156 วรรคสี่และวรรคห้า แล้วจะเห็นว่าไม่มีข้อความตอนไหนเลยที่บัญญัติว่าให้เลือกใช้สิทธิได้แต่ทางเดียว หากแต่เป็นกรณีที่กฎหมายบัญญัติเป็นลำดับที่จะดำเนินกระบวนพิจารณามากกว่า เมื่อผ่านขั้นตอนกระบวนการตามวรรคสี่แล้ว ก็ดำเนินการต่อไปตามวรรคห้า กล่าวคือเมื่อไม่สามารถดำเนินการร้องขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ จะเลยไปอุทธรณ์ตามวรรคห้าก็ได้ เพราะข้อความตอนท้ายของวรรคสี่ใช้คำว่า"ก็ได้" แต่ถ้าอุทธรณ์ตามวรรคห้าแล้ว จะย้อนมาขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ คงไม่ได้ เพราะไม่เป็นการปฏิบัติตามขั้นตอน และวรรคห้าเองได้บัญญัติอย่างชัดเจนว่าคำสั่งของศาลอุทธรณ์นี้ให้เป็นที่สุดถ้าผู้ขอมีสิทธิเลือกได้เพียงอย่างเดียวเมื่อขอให้พิจารณาใหม่ตามวรรคสี่แล้ว คำขออนาถาก็จะไปถึงศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาไม่ได้เลยภายหลังที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1227/2522 ได้วางหลักไว้เช่นนี้ได้เกิดข้อสงสัยในปัญหานี้อยู่นานจนกระทั่งได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349-6350/2534 นี้ จึงได้แก้ข้อสงสัยในเรื่องนี้ให้หมดไป โดยคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้วางหลักไว้อย่างชัดเจนว่าคำสั่งศาลชั้นต้นที่ยกคำขอพิจารณาใหม่ตามวรรคสี่ นั้น มิได้บัญญัติว่าให้เป็นที่สุด ผู้ขอยังมีสิทธิอุทธรณ์คำสั่งต่อศาลอุทธรณ์ได้ภายใน 7 วัน ตามวรรคห้า เรื่องการขอวางเงินค่าธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกานั้น เมื่อมีการขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถา ปกติจะล่วงเลยกำหนดเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมศาล คู่ความผู้ขอดำเนินคดีอย่างคนอนาถาส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดว่า เมื่อศาลชั้นต้นรับไต่สวนแล้ว ศาลคงอนุญาตให้มีการวางเงินค่าธรรมเนียมได้โดยปริยาย แม้ว่าจะล่วงเลยอายุความอุทธรณ์ฎีกาแล้วก็ตาม แต่จากแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ผ่านมาได้วางแนววินิจฉัยไว้ดังนี้ ถ้าผู้ขอชำระค่าธรรมเนียมในภายหลัง ซึ่งล่วงเลยอายุความอุทธรณ์ฎีกาแล้ว เช่นนี้ถือว่าอุทธรณ์หรือฎีกานั้นขาดอายุความ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 261/2486,527/2486 และ 1251/2493(ประชุมใหญ่) อย่างไรก็ดี ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาก็มีอำนาจกำหนดเวลาให้ชำระค่าธรรมเนียมและสั่งรับอุทธรณ์หรือฎีกาไว้พิจารณาได้ เช่นโจทก์ยื่นอุทธรณ์ภายในกำหนดอายุอุทธรณ์พร้อมยื่นคำร้องขอว่าความอย่างคนอนาถา ภายหลังที่ครบกำหนดอายุอุทธรณ์แล้ว โจทก์มาขอเสียค่าธรรมเนียมและวางเงินค่าธรรมเนียมที่ต้องใช้ตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น เช่นนี้ ศาลสั่งรับอุทธรณ์ไว้พิจารณาได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 679/2486,615-616/2488,684/2495,82-83/2505(ประชุมใหญ่),1361/2520) การที่ศาลมีอำนาจสั่งอนุญาตให้ผู้ขอนำค่าธรรมเนียมมาชำระภายหลังนี้ จะถือเป็นการขยายระยะเวลาโดยอาศัยบทบัญญัติของ ป.วิ.พ. มาตรา 23 หรือเป็นอำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลในการดำเนินกระบวนพิจารณาใดที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ถือว่าเป็นการขยายระยะเวลาตามมาตรา 23ได้แก่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 22/2493 วินิจฉัยว่า โจทก์ยื่นคำร้องขอฎีกาอย่างคนอนาถา และขอถอนคำร้องเสียโดยจะขอนำทรัพย์ไปขายเพื่อชำระค่าธรรมเนียม ศาลสั่งอนุญาตดังนี้ศาลย่อมมีอำนาจสั่งอนุญาตให้โจทก์นำค่าธรรมเนียมมาเสียในภายหลังได้ โดยอาศัย ป.วิ.พ.มาตรา 23 ฎีกาของโจทก์ย่อมใช้ได้ตามกฎหมาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3470/2526 วินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นสั่งยกคำร้องขออุทธรณ์อย่างคนอนาถาของจำเลยที่ 1 ถ้าอนุญาตให้จำเลยที่ 3 ได้รับยกเว้นค่าธรรมเนียมบางส่วน จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์สั่งยกคำร้องและกำหนดให้เสียค่าธรรมเนียมตามคำสั่งของศาลชั้นต้นภายใน 15 วัน นับแต่วันฟังคำสั่งศาลอุทธรณ์ การที่จำเลยทั้งสองยื่นคำร้องขอขยายระยะเวลาวางเงินค่าธรรมเนียมอีก ย่อมต้องตามบทบัญญัติแห่ง ป.วิ.พ. มาตรา 23 ซึ่งศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์มีคำสั่งคำร้องโดยอาศัยบทบัญญัติดังกล่าว หาใช่อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปไม่ ส่วนกรณีที่ถือว่าเป็นอำนาจของศาลที่มีอยู่ทั่วไปนั้น ได้แก่คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 649/2521 วินิจฉัยว่า ศาลชั้นต้นไม่อนุญาตให้จำเลยผัดนำตัวความมาสาบานเมื่อยื่นอุทธรณ์อย่างคนอนาถาจำเลยอุทธรณ์คำสั่งขอให้ศาลกำหนดเวลาชำระค่าธรรมเนียมอุทธรณ์อุทธรณ์นี้ต้องทำเป็นคำฟ้องอุทธรณ์คำสั่ง ไม่ใช่ทำเป็นคำร้องศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกคำร้องอุทธรณ์คำสั่งนี้ จำเลยฎีกาได้และศาลวินิจฉัยมีคำสั่งกำหนดเวลาชำระค่าธรรมเนียมได้ตามอำนาจทั่ว ๆ ไปตามความยุติธรรมและเหมาะสม คำพิพากษาศาลฎีกาที่2118/2530 วินิจฉัยว่า การที่ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งไม่ให้อนาถาแต่มีคำสั่งกำหนดเวลาให้โจทก์นำเงินค่าธรรมเนียมมาชำระภายในกำหนด 30 วัน นับแต่วันทราบคำพิพากษา คำสั่งดังกล่าวเป็นการกำหนดเวลาโดยอาศัยอำนาจของศาลที่มีอยู่ทั่วไปในการที่จะดำเนินกระบวนพิจารณาใดที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะหรือห้ามได้ไปในทางที่เห็นว่ายุติธรรมและสมควรและการกำหนดระยะเวลาดังกล่าวมิใช่เป็นการขยายระยะเวลาตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23 อันจะทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ และจะต้องทำก่อนสิ้นระยะเวลานั้น และรวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6349-6350/2534 ฉบับนี้ด้วย กรณีที่จะถือว่าเป็นการอาศัยบทบัญญัติมาตรา 23 หรือเป็นการใช้อำนาจทั่วไปของศาลนั้น จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3470/2526คงพอจะแยกแยะให้เห็นได้ว่าการที่ศาลอุทธรณ์สั่งยกคำร้องและกำหนดให้เสียค่าธรรมเนียมภายใน 15 วัน นับแต่ฟังคำสั่งศาลอุทธรณ์นั้น การกำหนดระยะเวลาให้เสียค่าธรรมเนียมดังกล่าว ต้องถือเป็นการใช้อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลอุทธรณ์ในการดำเนินการพิจารณาเมื่อศาลกำหนดเวลาให้ผู้ขอเสียค่าธรรมเนียมแล้วจึงถือเป็นระยะเวลาที่ศาลได้กำหนดไว้ ซึ่งตามบทบัญญัติมาตรา 23 ให้สิทธิคู่ความฝ่ายที่เกี่ยวข้องจะขอให้ขยายระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้หรือตามที่ศาลได้กำหนดไว้ได้ การยื่นคำร้องขอขยายเวลาชำระเงินค่าธรรมเนียมที่ศาลกำหนดไว้ จึงเป็นการร้องขอตาม มาตรา 23และถ้าศาลมีคำสั่งตามคำร้องขอดังกล่าวก็ถือว่าใช้อำนาจตามมาตรา 23ส่วนกรณีที่ศาลกำหนดระยะเวลาให้ชำระค่าธรรมเนียมภายหลังที่มีคำสั่งยกคำร้องขอดำเนินคดีอนาถาแล้ว ดังคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 649/2521,2118/2530 และ 6349-6350/2534 ที่ถือว่าเป็นการใช้อำนาจที่มีอยู่ทั่วไปของศาลนั้น เพราะเนื่องจากกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยเฉพาะแต่เป็นอำนาจที่มีอยู่ทั่วไปในการดำเนินการพิจารณาไปในทางที่เห็นว่ายุติธรรมและสมควรและจะถือเป็นกรณีตามมาตรา 23 ที่ว่า "เมื่อศาลเห็นสมควร" โดยคู่ความไม่ได้ร้องขอให้ขยายระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในประมวลกฎหมายนี้ ก็คงจะไม่ได้ เพราะถ้าเป็นการใช้อำนาจดังกล่าว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2118/2530 วินิจฉัยไว้ชัดว่า จะกระทำได้ต่อเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษและจะต้องทำก่อนสิ้นระยะเวลานั้น ถ้าล่วงเลยไปแล้วต้องเป็นกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย. พฤตินัยทัศนัยพิทักษ์กุล.