คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 430/2532หลักกฎหมาย: จำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยาโดยทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลาม และมีบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาได้แยกกันอยู่ข้อเท็จจริงไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลามการที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่ามีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย จึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขังและข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป โดยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวผู้เสียหายอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงว่าการที่จำเลยเอาทรัพย์ดังกล่าวไป จำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตไม่จึงไม่เป็นความผิดฐานชิงทรัพย์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกับพวกร่วมกันพาผู้เสียหายซึ่งมิใช่ภริยาของจำเลยไปเพื่อการอนาจารโดยใช้กำลังประทุษร้าย หน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหายโดยใช้กำลังประทุษร้าย และชิงเอาแหวนทองคำ ตุ้มหูทองคำไปโดยทุจริตขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 91, 276, 284, 310, 339ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์แก่ผู้เสียหาย จำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามฟ้อง เรียงกระทงลงโทษทุกกรรม โดยลงโทษฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร จำคุก 1 ปีฐานหน่วงเหนี่ยวกักขัง จำคุก 1 ปี ฐานข่มขืนกระทำชำเรา จำคุก4 ปี ฐานชิงทรัพย์ จำคุก 5 ปี รวมจำคุก 11 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ 1,200 บาท แก่ผู้เสียหาย จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยมีว่า จำเลยได้กระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงได้ความเป็นยุติว่า ก่อนเกิดเหตุจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยากันมาก่อน และเกิดบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาจำเลยกับผู้เสียหายแยกกันอยู่โดยผู้เสียหายอยู่กับบิดามารดาของผู้เสียหาย ส่วนจำเลยอยู่ที่อื่น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า กรณีที่จำเลยพาผู้เสียหายไปและหน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายเพื่อให้ผู้เสียหายยอมอยู่กินเป็นสามีภริยากับจำเลยตามเดิมโดยจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินเป็นสามีภริยากันมาก่อน แต่แยกกันอยู่เพราะจำเลยทะเลาะกับผู้เสียหายก่อนเกิดเหตุประมาณ 4 เดือนเท่านั้น ตามข้อเท็จจริงยังไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลาม โดยนายหย่า มุหมีน บิดาผู้เสียหายเบิกความว่าจำเลยกับผู้เสียหายทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลามและนายหะยีตอหะกาจิ โต๊ะอิหม่ามประจำมัสยิดในหมู่บ้าน พยานจำเลยเบิกความรับรองว่า จำเลยกับผู้เสียหายยังไม่ขาดจากการเป็นสามีภริยากัน การที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน และบุตรก็ยังอยู่กับจำเลย อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขัง และข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย ส่วนข้อหาฐานชิงทรัพย์นั้นข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของผู้เสียหายว่า ตอนที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป จำเลยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงให้เห็นชัดว่า การที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายไปนั้นจำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตที่จะเอาทรัพย์สินของผู้เสียหายเป็นประโยชน์ส่วนตัวไม่ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน" ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 430/2532อัยการ สงขลาโจทก์นาย ดลเล๊าะ ปานดีนจำเลย ป.อ. ม. 59, ม. 62, ม. 276, ม. 284, ม. 310, ม. 339จำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยาโดยทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลาม และมีบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาได้แยกกันอยู่ข้อเท็จจริงไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลามการที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่ามีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย จึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขังและข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป โดยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวผู้เสียหายอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงว่าการที่จำเลยเอาทรัพย์ดังกล่าวไป จำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตไม่จึงไม่เป็นความผิดฐานชิงทรัพย์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกับพวกร่วมกันพาผู้เสียหายซึ่งมิใช่ภริยาของจำเลยไปเพื่อการอนาจารโดยใช้กำลังประทุษร้าย หน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหายโดยใช้กำลังประทุษร้าย และชิงเอาแหวนทองคำ ตุ้มหูทองคำไปโดยทุจริตขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 91, 276, 284, 310, 339ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์แก่ผู้เสียหาย จำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามฟ้อง เรียงกระทงลงโทษทุกกรรม โดยลงโทษฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร จำคุก 1 ปีฐานหน่วงเหนี่ยวกักขัง จำคุก 1 ปี ฐานข่มขืนกระทำชำเรา จำคุก4 ปี ฐานชิงทรัพย์ จำคุก 5 ปี รวมจำคุก 11 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ 1,200 บาท แก่ผู้เสียหาย จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยมีว่า จำเลยได้กระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงได้ความเป็นยุติว่า ก่อนเกิดเหตุจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยากันมาก่อน และเกิดบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาจำเลยกับผู้เสียหายแยกกันอยู่โดยผู้เสียหายอยู่กับบิดามารดาของผู้เสียหาย ส่วนจำเลยอยู่ที่อื่น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า กรณีที่จำเลยพาผู้เสียหายไปและหน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายเพื่อให้ผู้เสียหายยอมอยู่กินเป็นสามีภริยากับจำเลยตามเดิมโดยจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินเป็นสามีภริยากันมาก่อน แต่แยกกันอยู่เพราะจำเลยทะเลาะกับผู้เสียหายก่อนเกิดเหตุประมาณ 4 เดือนเท่านั้น ตามข้อเท็จจริงยังไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลาม โดยนายหย่า มุหมีน บิดาผู้เสียหายเบิกความว่าจำเลยกับผู้เสียหายทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลามและนายหะยีตอหะกาจิ โต๊ะอิหม่ามประจำมัสยิดในหมู่บ้าน พยานจำเลยเบิกความรับรองว่า จำเลยกับผู้เสียหายยังไม่ขาดจากการเป็นสามีภริยากัน การที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน และบุตรก็ยังอยู่กับจำเลย อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขัง และข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย ส่วนข้อหาฐานชิงทรัพย์นั้นข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของผู้เสียหายว่า ตอนที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป จำเลยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงให้เห็นชัดว่า การที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายไปนั้นจำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตที่จะเอาทรัพย์สินของผู้เสียหายเป็นประโยชน์ส่วนตัวไม่ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน"(สุพจน์ นาถะพินธุ-วิศิษฏ์ ลิมานนท์-ศิลปชัย มัทธุรศ)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1461 ที่ว่า"สามีภริยาต้องอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา" นั้น ไม่ได้ก่อให้เกิดอำนาจแก่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารและหน่วงเหนี่ยวกักขังภริยา หากสามีกระทำการดังกล่าวย่อมมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 284 และ 310 และการที่สามีใช้กำลังบังคับกอดปล้ำข่มขืนกระทำชำเราภริยา สามีย่อมมีความผิดต่อเสรีภาพตามมาตรา 309 หากมีการทำร้ายร่างกายก็มีความผิดตามมาตรา 295หรือ 391 ได้ แต่สามีไม่มีความผิดตามมาตรา 276 เพราะผู้ถูกกระทำตามมาตรา 276 จะต้องเป็น "หญิงซึ่งมิใช่ภริยา" สามีภริยาตามมาตรา 276 หมายถึงสามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย จำเลยในคำพิพากษาฎีกาเรื่องนี้ คงไม่ใช่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้เสียหาย ปัญหาที่ต้องพิจารณาคือ เพราะเหตุใดจำเลยจึงไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ตามที่โจทก์ฟ้อง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 วรรคแรก บัญญัติไว้ตอนหนึ่งว่า"ข้อเท็จจริงใด ถ้ามีอยู่จริงจะทำให้การกระทำไม่เป็นความผิดแม้ข้อเท็จจริงนั้นจะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่ามีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" มาตรา 62 นี้ คือเรื่องความสำคัญผิดในข้อเท็จจริงซึ่งมีความหมายกว้างขวาง การไม่รู้กฎหมายแพ่งและการสำคัญผิดในสิทธิตามกฎหมายแพ่งนั้น ถือเป็นการสำคัญผิดในข้อเท็จจริงได้ จำเลยในเรื่องนี้คงสำคัญผิด 2 ประการด้วยกัน คือ (1) สำคัญผิดว่าตนเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมาย และ (2) สำคัญผิดว่าการเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมายนั้น ก่อให้เกิดอำนาจที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารได้ และมีอำนาจที่จะหน่วงเหนี่ยวกักขังและบังคับร่วมประเวณีกับภริยาได้ ดังที่ศาลฎีกาได้กล่าวว่า "อาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน" ความสำคัญผิดดังกล่าวนี้เอง ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ซึ่งตรงกับมาตรา 62 ที่ว่า "แม้ข้อเท็จจริงนั้น (สิทธินั้น) จะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่า (สิทธินั้น) มีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" ขณะที่ใช้กฎหมายลักษณะอาญา ไม่มีบทบัญญัติดังเช่นประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 แต่ศาลฎีกาก็เคยตัดสินทำนองเดียวกันนี้ในฎีกาที่ 642/2489 ข้อเท็จจริงคือ จำเลยกับผู้เสียหายไม่ใช่สามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่เคยได้เสียกันมา ต่อมาผู้เสียหายแยกตัวไปอยู่ที่อื่น เมื่อจำเลยพบผู้เสียหาย จำเลยฉุดผู้เสียหายเพื่อจะให้มาอยู่กินด้วยกันตามเดิม ศาลฎีกายกฟ้องโจทก์ในความผิดฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง โดยให้เหตุผลว่าเพราะ "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" ซึ่งก็ตรงกับความเข้าใจผิดในข้อ (1) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532นี้นั่นเอง อย่างไรก็ตาม การให้เหตุผลแต่เพียงว่า "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" นั้นน่าจะยังไม่เพียงพอที่จะทำให้การกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดตามฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง เพราะแม้สามีที่ชอบด้วยกฎหมายก็กระทำความผิดสองฐานดังกล่าวต่อภริยาได้ จึงน่าจะต้องให้เหตุผลต่อไปด้วยในทำนองที่ว่า จำเลยก็เข้าใจโดยสุจริตว่าสามีมีสิทธิที่จะกระทำการดังกล่าว(ฉุดคร่า หน่วงเหนี่ยวกักขัง) ต่อภริยาได้ ซึ่งก็ตรงกับเหตุผลข้อ (2) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532 นี้ ตามที่กล่าวมาแล้วตอนต้น ความสำคัญผิด 2 ประการดังกล่าว ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284 และ 310 เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกับพวกร่วมกันพาผู้เสียหายซึ่งมิใช่ภริยาของจำเลยไปเพื่อการอนาจารโดยใช้กำลังประทุษร้าย หน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหายโดยใช้กำลังประทุษร้าย และชิงเอาแหวนทองคำ ตุ้มหูทองคำไปโดยทุจริตขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 91, 276, 284, 310, 339ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์แก่ผู้เสียหาย จำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามฟ้อง เรียงกระทงลงโทษทุกกรรม โดยลงโทษฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร จำคุก 1 ปีฐานหน่วงเหนี่ยวกักขัง จำคุก 1 ปี ฐานข่มขืนกระทำชำเรา จำคุก4 ปี ฐานชิงทรัพย์ จำคุก 5 ปี รวมจำคุก 11 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ 1,200 บาท แก่ผู้เสียหาย จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยมีว่า จำเลยได้กระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงได้ความเป็นยุติว่า ก่อนเกิดเหตุจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยากันมาก่อน และเกิดบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาจำเลยกับผู้เสียหายแยกกันอยู่โดยผู้เสียหายอยู่กับบิดามารดาของผู้เสียหาย ส่วนจำเลยอยู่ที่อื่น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า กรณีที่จำเลยพาผู้เสียหายไปและหน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายเพื่อให้ผู้เสียหายยอมอยู่กินเป็นสามีภริยากับจำเลยตามเดิมโดยจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินเป็นสามีภริยากันมาก่อน แต่แยกกันอยู่เพราะจำเลยทะเลาะกับผู้เสียหายก่อนเกิดเหตุประมาณ 4 เดือนเท่านั้น ตามข้อเท็จจริงยังไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลาม โดยนายหย่า มุหมีน บิดาผู้เสียหายเบิกความว่าจำเลยกับผู้เสียหายทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลามและนายหะยีตอหะกาจิ โต๊ะอิหม่ามประจำมัสยิดในหมู่บ้าน พยานจำเลยเบิกความรับรองว่า จำเลยกับผู้เสียหายยังไม่ขาดจากการเป็นสามีภริยากัน การที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน และบุตรก็ยังอยู่กับจำเลย อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขัง และข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย ส่วนข้อหาฐานชิงทรัพย์นั้นข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของผู้เสียหายว่า ตอนที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป จำเลยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงให้เห็นชัดว่า การที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายไปนั้นจำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตที่จะเอาทรัพย์สินของผู้เสียหายเป็นประโยชน์ส่วนตัวไม่ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน" ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 430/2532อัยการ สงขลาโจทก์นาย ดลเล๊าะ ปานดีนจำเลย ป.อ. ม. 59, ม. 62, ม. 276, ม. 284, ม. 310, ม. 339จำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยาโดยทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลาม และมีบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาได้แยกกันอยู่ข้อเท็จจริงไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลามการที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่ามีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย จึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขังและข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป โดยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวผู้เสียหายอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงว่าการที่จำเลยเอาทรัพย์ดังกล่าวไป จำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตไม่จึงไม่เป็นความผิดฐานชิงทรัพย์โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกับพวกร่วมกันพาผู้เสียหายซึ่งมิใช่ภริยาของจำเลยไปเพื่อการอนาจารโดยใช้กำลังประทุษร้าย หน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายให้ปราศจากเสรีภาพในร่างกาย ข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหายโดยใช้กำลังประทุษร้าย และชิงเอาแหวนทองคำ ตุ้มหูทองคำไปโดยทุจริตขอให้ลงโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83, 91, 276, 284, 310, 339ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์แก่ผู้เสียหาย จำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามฟ้อง เรียงกระทงลงโทษทุกกรรม โดยลงโทษฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร จำคุก 1 ปีฐานหน่วงเหนี่ยวกักขัง จำคุก 1 ปี ฐานข่มขืนกระทำชำเรา จำคุก4 ปี ฐานชิงทรัพย์ จำคุก 5 ปี รวมจำคุก 11 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาทรัพย์ 1,200 บาท แก่ผู้เสียหาย จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ยกฟ้องโจทก์ โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยมีว่า จำเลยได้กระทำผิดตามฟ้องหรือไม่ ข้อเท็จจริงได้ความเป็นยุติว่า ก่อนเกิดเหตุจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินฉันสามีภริยากันมาก่อน และเกิดบุตรด้วยกัน 1 คน ต่อมาจำเลยกับผู้เสียหายแยกกันอยู่โดยผู้เสียหายอยู่กับบิดามารดาของผู้เสียหาย ส่วนจำเลยอยู่ที่อื่น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า กรณีที่จำเลยพาผู้เสียหายไปและหน่วงเหนี่ยวกักขังผู้เสียหายเพื่อให้ผู้เสียหายยอมอยู่กินเป็นสามีภริยากับจำเลยตามเดิมโดยจำเลยกับผู้เสียหายเคยอยู่กินเป็นสามีภริยากันมาก่อน แต่แยกกันอยู่เพราะจำเลยทะเลาะกับผู้เสียหายก่อนเกิดเหตุประมาณ 4 เดือนเท่านั้น ตามข้อเท็จจริงยังไม่ปรากฏชัดว่าจำเลยหย่าขาดกับผู้เสียหายตามกฎหมายอิสลาม โดยนายหย่า มุหมีน บิดาผู้เสียหายเบิกความว่าจำเลยกับผู้เสียหายทำพิธีแต่งงานกันตามลัทธิศาสนาอิสลามและนายหะยีตอหะกาจิ โต๊ะอิหม่ามประจำมัสยิดในหมู่บ้าน พยานจำเลยเบิกความรับรองว่า จำเลยกับผู้เสียหายยังไม่ขาดจากการเป็นสามีภริยากัน การที่จำเลยพาผู้เสียหายไปเพื่อกระทำอนาจารและข่มขืนกระทำชำเราจึงอาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน และบุตรก็ยังอยู่กับจำเลย อันเสมือนกับทำโดยวิสาสะ ย่อมไม่เข้าลักษณะกระทำโดยมีเจตนาร้าย การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดฐานพาหญิงไปเพื่อการอนาจาร หน่วงเหนี่ยวกักขัง และข่มขืนกระทำชำเราผู้เสียหาย ส่วนข้อหาฐานชิงทรัพย์นั้นข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของผู้เสียหายว่า ตอนที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายซึ่งสวมใส่ไป จำเลยบอกกับผู้เสียหายว่าถ้ามีแหวนและตุ้มหูติดตัวอาจมีเงินหลบหนีได้ แสดงให้เห็นชัดว่า การที่จำเลยถอดเอาแหวนและตุ้มหูของผู้เสียหายไปนั้นจำเลยมีเจตนาเพียงที่จะป้องกันมิให้ผู้เสียหายหลบหนี หามีเจตนาทุจริตที่จะเอาทรัพย์สินของผู้เสียหายเป็นประโยชน์ส่วนตัวไม่ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน"(สุพจน์ นาถะพินธุ-วิศิษฏ์ ลิมานนท์-ศิลปชัย มัทธุรศ)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1461 ที่ว่า"สามีภริยาต้องอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา" นั้น ไม่ได้ก่อให้เกิดอำนาจแก่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารและหน่วงเหนี่ยวกักขังภริยา หากสามีกระทำการดังกล่าวย่อมมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 284 และ 310 และการที่สามีใช้กำลังบังคับกอดปล้ำข่มขืนกระทำชำเราภริยา สามีย่อมมีความผิดต่อเสรีภาพตามมาตรา 309 หากมีการทำร้ายร่างกายก็มีความผิดตามมาตรา 295หรือ 391 ได้ แต่สามีไม่มีความผิดตามมาตรา 276 เพราะผู้ถูกกระทำตามมาตรา 276 จะต้องเป็น "หญิงซึ่งมิใช่ภริยา" สามีภริยาตามมาตรา 276 หมายถึงสามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย จำเลยในคำพิพากษาฎีกาเรื่องนี้ คงไม่ใช่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้เสียหาย ปัญหาที่ต้องพิจารณาคือ เพราะเหตุใดจำเลยจึงไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ตามที่โจทก์ฟ้อง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 วรรคแรก บัญญัติไว้ตอนหนึ่งว่า"ข้อเท็จจริงใด ถ้ามีอยู่จริงจะทำให้การกระทำไม่เป็นความผิดแม้ข้อเท็จจริงนั้นจะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่ามีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" มาตรา 62 นี้ คือเรื่องความสำคัญผิดในข้อเท็จจริงซึ่งมีความหมายกว้างขวาง การไม่รู้กฎหมายแพ่งและการสำคัญผิดในสิทธิตามกฎหมายแพ่งนั้น ถือเป็นการสำคัญผิดในข้อเท็จจริงได้ จำเลยในเรื่องนี้คงสำคัญผิด 2 ประการด้วยกัน คือ (1) สำคัญผิดว่าตนเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมาย และ (2) สำคัญผิดว่าการเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมายนั้น ก่อให้เกิดอำนาจที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารได้ และมีอำนาจที่จะหน่วงเหนี่ยวกักขังและบังคับร่วมประเวณีกับภริยาได้ ดังที่ศาลฎีกาได้กล่าวว่า "อาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน" ความสำคัญผิดดังกล่าวนี้เอง ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ซึ่งตรงกับมาตรา 62 ที่ว่า "แม้ข้อเท็จจริงนั้น (สิทธินั้น) จะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่า (สิทธินั้น) มีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" ขณะที่ใช้กฎหมายลักษณะอาญา ไม่มีบทบัญญัติดังเช่นประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 แต่ศาลฎีกาก็เคยตัดสินทำนองเดียวกันนี้ในฎีกาที่ 642/2489 ข้อเท็จจริงคือ จำเลยกับผู้เสียหายไม่ใช่สามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่เคยได้เสียกันมา ต่อมาผู้เสียหายแยกตัวไปอยู่ที่อื่น เมื่อจำเลยพบผู้เสียหาย จำเลยฉุดผู้เสียหายเพื่อจะให้มาอยู่กินด้วยกันตามเดิม ศาลฎีกายกฟ้องโจทก์ในความผิดฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง โดยให้เหตุผลว่าเพราะ "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" ซึ่งก็ตรงกับความเข้าใจผิดในข้อ (1) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532นี้นั่นเอง อย่างไรก็ตาม การให้เหตุผลแต่เพียงว่า "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" นั้นน่าจะยังไม่เพียงพอที่จะทำให้การกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดตามฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง เพราะแม้สามีที่ชอบด้วยกฎหมายก็กระทำความผิดสองฐานดังกล่าวต่อภริยาได้ จึงน่าจะต้องให้เหตุผลต่อไปด้วยในทำนองที่ว่า จำเลยก็เข้าใจโดยสุจริตว่าสามีมีสิทธิที่จะกระทำการดังกล่าว(ฉุดคร่า หน่วงเหนี่ยวกักขัง) ต่อภริยาได้ ซึ่งก็ตรงกับเหตุผลข้อ (2) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532 นี้ ตามที่กล่าวมาแล้วตอนต้น ความสำคัญผิด 2 ประการดังกล่าว ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284 และ 310 เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์หมายเหตุ: บทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1461 ที่ว่า"สามีภริยาต้องอยู่กินด้วยกันฉันสามีภริยา" นั้น ไม่ได้ก่อให้เกิดอำนาจแก่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารและหน่วงเหนี่ยวกักขังภริยา หากสามีกระทำการดังกล่าวย่อมมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 284 และ 310 และการที่สามีใช้กำลังบังคับกอดปล้ำข่มขืนกระทำชำเราภริยา สามีย่อมมีความผิดต่อเสรีภาพตามมาตรา 309 หากมีการทำร้ายร่างกายก็มีความผิดตามมาตรา 295หรือ 391 ได้ แต่สามีไม่มีความผิดตามมาตรา 276 เพราะผู้ถูกกระทำตามมาตรา 276 จะต้องเป็น "หญิงซึ่งมิใช่ภริยา" สามีภริยาตามมาตรา 276 หมายถึงสามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย จำเลยในคำพิพากษาฎีกาเรื่องนี้ คงไม่ใช่สามีที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้เสียหาย ปัญหาที่ต้องพิจารณาคือ เพราะเหตุใดจำเลยจึงไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ตามที่โจทก์ฟ้อง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 วรรคแรก บัญญัติไว้ตอนหนึ่งว่า"ข้อเท็จจริงใด ถ้ามีอยู่จริงจะทำให้การกระทำไม่เป็นความผิดแม้ข้อเท็จจริงนั้นจะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่ามีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" มาตรา 62 นี้ คือเรื่องความสำคัญผิดในข้อเท็จจริงซึ่งมีความหมายกว้างขวาง การไม่รู้กฎหมายแพ่งและการสำคัญผิดในสิทธิตามกฎหมายแพ่งนั้น ถือเป็นการสำคัญผิดในข้อเท็จจริงได้ จำเลยในเรื่องนี้คงสำคัญผิด 2 ประการด้วยกัน คือ (1) สำคัญผิดว่าตนเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมาย และ (2) สำคัญผิดว่าการเป็นสามีที่ชอบด้วยกฎหมายนั้น ก่อให้เกิดอำนาจที่จะฉุดคร่าภริยาไปเพื่อการอนาจารได้ และมีอำนาจที่จะหน่วงเหนี่ยวกักขังและบังคับร่วมประเวณีกับภริยาได้ ดังที่ศาลฎีกาได้กล่าวว่า "อาจเป็นกรณีที่จำเลยกระทำไปโดยเข้าใจว่าจำเลยมีสิทธิกระทำได้กับภริยาซึ่งมีบุตรด้วยกัน" ความสำคัญผิดดังกล่าวนี้เอง ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284,310 และ 276 ซึ่งตรงกับมาตรา 62 ที่ว่า "แม้ข้อเท็จจริงนั้น (สิทธินั้น) จะไม่มีอยู่จริง แต่ผู้กระทำสำคัญผิดว่า (สิทธินั้น) มีอยู่จริง ผู้กระทำย่อมไม่มีความผิด" ขณะที่ใช้กฎหมายลักษณะอาญา ไม่มีบทบัญญัติดังเช่นประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 62 แต่ศาลฎีกาก็เคยตัดสินทำนองเดียวกันนี้ในฎีกาที่ 642/2489 ข้อเท็จจริงคือ จำเลยกับผู้เสียหายไม่ใช่สามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย แต่เคยได้เสียกันมา ต่อมาผู้เสียหายแยกตัวไปอยู่ที่อื่น เมื่อจำเลยพบผู้เสียหาย จำเลยฉุดผู้เสียหายเพื่อจะให้มาอยู่กินด้วยกันตามเดิม ศาลฎีกายกฟ้องโจทก์ในความผิดฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง โดยให้เหตุผลว่าเพราะ "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" ซึ่งก็ตรงกับความเข้าใจผิดในข้อ (1) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532นี้นั่นเอง อย่างไรก็ตาม การให้เหตุผลแต่เพียงว่า "จำเลยเข้าใจโดยสุจริตว่าผู้เสียหายเป็นภริยาจำเลย" นั้นน่าจะยังไม่เพียงพอที่จะทำให้การกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดตามฐานฉุดคร่าและหน่วงเหนี่ยวกักขัง เพราะแม้สามีที่ชอบด้วยกฎหมายก็กระทำความผิดสองฐานดังกล่าวต่อภริยาได้ จึงน่าจะต้องให้เหตุผลต่อไปด้วยในทำนองที่ว่า จำเลยก็เข้าใจโดยสุจริตว่าสามีมีสิทธิที่จะกระทำการดังกล่าว(ฉุดคร่า หน่วงเหนี่ยวกักขัง) ต่อภริยาได้ ซึ่งก็ตรงกับเหตุผลข้อ (2) ของจำเลยตามคำพิพากษาฎีกาที่ 430/2532 นี้ ตามที่กล่าวมาแล้วตอนต้น ความสำคัญผิด 2 ประการดังกล่าว ทำให้จำเลยไม่มีความผิดตามมาตรา 284 และ 310 เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์