ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนพ.ศ. ๒๕๔๕ อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๔ มาตรา ๒๓ วรรคสอง และวรรคสามมาตรา ๒๔ วรรคสอง มาตรา ๒๕ วรรคหนึ่ง มาตรา ๒๖ วรรคสองและวรรคสามแห่งพระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติจึงออกระเบียบไว้ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนพ.ศ. ๒๕๔๕ข้อ ๒[๑]ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปข้อ ๓ในระเบียบนี้คณะกรรมการ หมายความว่า คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติประธานกรรมการ หมายความว่าประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกรรมการ หมายความว่า กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติคณะอนุกรรมการ หมายความว่าคณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่สืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริงรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐานและจัดทำรายงานในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนเสนอต่อคณะกรรมการสำนักงาน หมายความว่าสำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเลขาธิการ หมายความว่าเลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติคำร้อง หมายความว่า เรื่องที่มีผู้ร้องเรียนและให้หมายความถึงเรื่องที่คณะกรรมการหยิบยกขึ้นพิจารณาด้วยผู้รับผิดชอบคำร้อง หมายความว่า เจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติและ/หรือคณะอนุกรรมการที่ได้รับมอบหมายให้เป็นเจ้าของคำร้องพนักงานเจ้าหน้าที่ หมายความว่าบุคคลภายนอกซึ่งคณะกรรมการแต่งตั้งขึ้นเพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนข้อ ๔ให้ประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติรักษาการตามระเบียบนี้ในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้ให้คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติเป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาดหมวด ๑การร้องเรียนด้วยวาจา ข้อ ๕ในกรณีที่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนไม่ประสงค์จะยื่นคำร้องเป็นหนังสือให้ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนมีสิทธิร้องเรียนด้วยวาจาได้ดังนี้(๑) การร้องเรียนทางโทรศัพท์ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องบันทึกการร้องเรียนตามแบบที่คณะกรรมการกำหนดแบบดังกล่าวอย่างน้อยจะต้องมีรายละเอียดเกี่ยวกับวันเดือนปีที่รับเรื่องชื่อที่อยู่และ/หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่ติดต่อได้โดยสะดวกของผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนข้อเท็จจริงหรือพฤติการณ์อันเป็นเหตุแห่งการกระทำหรือการละเลยการกระทำอันเป็นการละเมิด(๒) การร้องเรียนด้วยวาจา ณ สำนักงานให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องดำเนินการเช่นเดียวกับกรณีตาม (๑)และดำเนินการจัดให้ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนลงลายมือชื่อในแบบที่เจ้าหน้าที่ได้บันทึกการร้องเรียนเว้นแต่ผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนไม่ประสงค์จะลงลายมือชื่อก็ให้บันทึกเหตุดังกล่าวไว้ ทั้งนี้ ให้เจ้าหน้าที่ผู้รับคำร้องออกใบรับคำร้องให้แก่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนดังกล่าวด้วยข้อ ๖ในกรณีที่ไม่อาจบันทึกการร้องเรียนได้ตามแบบที่คณะกรรมการได้กำหนดหรือในกรณีที่ได้รับการร้องเรียนนอกสถานที่ตั้งสำนักงานหรือมีเหตุจะต้องดำเนินการเพื่อแก้ไขเยียวยาผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยเร่งด่วนให้ผู้รับคำร้องดำเนินการไปตามความเหมาะสมและจัดให้การบันทึกการร้องเรียนเรื่องที่มีการละเมิดสิทธิมนุษยชนนั้นในภายหลังข้อ ๗ในกรณีที่เจ้าหน้าที่ไม่สามารถติดต่อกับผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนที่ร้องเรียนด้วยวาจาหรือผู้ทำการแทนตามที่อยู่หรือหมายเลขโทรศัพท์ที่ได้ให้ไว้นั้นได้ให้เสนอคณะกรรมการเพื่อพิจารณายุติเรื่องที่ร้องเรียนนั้นเว้นแต่คณะกรรมการเห็นสมควรให้ทำการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไปข้อ ๘ในกรณีที่การร้องเรียนด้วยวาจา หากไม่ได้กระทำโดยผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนการปฏิบัติในกรณีดังกล่าวให้เป็นไปตามมาตรา ๒๕ วรรคแรกหมวด ๒การร้องเรียนด้วยวิธีการอื่นใด ข้อ ๙ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนอาจร้องเรียนต่อคณะกรรมการด้วยวิธีการอื่นนอกจากวิธีการที่กำหนดไว้ในมาตรา ๒๓ และมาตรา๒๔ ดังต่อไปนี้(๑) การยื่นคำร้องโดยส่งทางโทรสาร(๒) การยื่นคำร้องโดยส่งเป็นข้อความทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ (E- mail) หรือสื่ออื่น ๆ(๓) การยื่นคำร้องโดยส่งผ่านส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจหรือหน่วยงานของรัฐตามที่คณะกรรมการจะกำหนดและประกาศต่อไป(๔) การยื่นคำร้องโดยผ่านองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่เป็นเครือข่ายตามที่คณะกรรมการจะกำหนดและประกาศต่อไปข้อ ๑๐ให้นำความในข้อ ๘ มาใช้บังคับกับการร้องเรียนตามข้อ ๙และด้วยวิธีการอื่นใดด้วยโดยอนุโลมหมวด ๓การร้องเรียนต่อองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนและกรณีอื่นๆ ข้อ ๑๑องค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่สามารถรับเรื่องร้องเรียนและพิจารณาเบื้องต้นเพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการ ตามมาตรา ๒๔ ต้องมีคุณสมบัติ ดังต่อไปนี้(๑) มีวัตถุประสงค์ในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชน(๒) มีการดำเนินกิจกรรมที่หลากหลายและเป็นไปอย่างต่อเนื่อง(๓)ไม่มีวัตถุประสงค์ในทางการเมืองหรือมุ่งค้าหากำไรจากการดำเนินกิจการองค์การเอกชนที่มีคุณสมบัติตามวรรคหนึ่งจะรับเรื่องร้องเรียนและเสนอเรื่องดังกล่าวต่อคณะกรรมการได้โดยมีการแจ้งชื่อไว้กับคณะกรรมการแล้วทั้งนี้ คณะกรรมการอาจไม่รับการแจ้งชื่อก็ได้ ในกรณีที่เห็นว่าองค์การเอกชนนั้นไม่มีคุณสมบัติตามวรรคหนึ่งข้อ ๑๒หากองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่แจ้งชื่อไว้กับคณะกรรมการได้ดำเนินการที่ขัดแย้งกับคุณสมบัติตามข้อ๑๑ คณะกรรมการมีสิทธิเพิกถอนการแจ้งชื่อดังกล่าวได้ข้อ ๑๓ในกรณีที่คณะกรรมการเห็นสมควร อาจให้มีการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนอันเนื่องมาจากกรณีดังต่อไปนี้(๑) ผู้ร้องมิใช่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือผู้ทำการแทนผู้ถูกละเมิด หรือ(๒)ผู้ร้องเป็นผู้ทำการแทนองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชนที่มิได้เป็นนิติบุคคลตามกฎหมายหรือ(๓) ผู้ร้องเป็นผู้ทำการแทนองค์การเอกชนที่มิได้แจ้งชื่อต่อคณะกรรมการตามข้อ๑๑ วรรคสอง หรือ(๔) ในกรณีอื่น ๆ ที่คณะกรรมการหยิบยกขึ้นมาพิจารณาหมวด ๔การตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชน ส่วนที่ ๑ระยะเวลาในการชี้แจงข้อเท็จจริง ข้อ ๑๔เมื่อได้รับเรื่องร้องเรียน ให้ผู้รับผิดชอบคำร้องนำเรื่องเสนอคณะกรรมการโดยเร็วเมื่อคณะกรรมการเห็นว่ากรณีดังกล่าวอยู่ในอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการให้คณะกรรมการแจ้งไปยังบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกอ้างว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือบุคคลหรือหน่วยงานที่คณะกรรมการเห็นว่าเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนเพื่อให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นชี้แจงข้อเท็จจริงภายในสิบห้าวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับแจ้งจากคณะกรรมการกำหนดเวลาตามวรรคหนึ่งคณะกรรมการอาจกำหนดระยะเวลาให้สั้นลงหรืออาจขยายเวลาได้อีกตามความเหมาะสม ทั้งนี้ให้คณะกรรมการแจ้งให้บุคคลหรือหน่วยงานนั้นทราบด้วยว่าจะต้องชี้แจงภายในระยะเวลาที่กำหนดดังกล่าวข้อ ๑๕ในกรณีที่บุคคลหรือหน่วยงานไม่ชี้แจงข้อเท็จจริงภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในข้อ๑๔ ให้คณะกรรมการดำเนินการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนต่อไปตามมาตรา ๒๖ส่วนที่ ๒การสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริงการรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐาน ข้อ ๑๖ให้ผู้รับผิดชอบคำร้องรวบรวมข้อเท็จจริงเบื้องต้นต่าง ๆได้จากคำร้องและคำชี้แจงข้อเท็จจริงของบุคคลหรือหน่วยงานที่ถูกร้องว่าเป็นผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนและพยานหลักฐานต่าง ๆที่ได้จากผู้ร้องและหลักฐานต่าง ๆ ประกอบคำชี้แจงข้อเท็จจริงโดยทำบันทึกสรุปเบื้องต้นเสนอต่อคณะกรรมการบันทึกสรุปเบื้องต้นดังกล่าวอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดดังนี้(๑) สรุปข้อเท็จจริง(๒)ประเด็นที่มีการร้องเรียนและแก้ข้อกล่าวหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน(๓) เสนอความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลต่อคณะกรรมการข้อ ๑๗เมื่อได้รับบันทึกสรุปเบื้องต้นหากคณะกรรมการเห็นสมควรให้คู่กรณีบุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการตามมาตรา ๒๖ วรรคสอง จะต้องแจ้งให้คู่กรณีบุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนั้นทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า๗ วัน เว้นแต่กรณีจำเป็นเร่งด่วน อาจแจ้งกำหนดวันนัดตรวจสอบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า ๒วันข้อ ๑๘ในวันนัดตรวจสอบคู่กรณีสามารถชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษรหรือชี้แจงด้วยวาจาก็ได้แต่การชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษรดังกล่าวคณะกรรมการสามารถสอบถามข้อเท็จจริงเพิ่มเติมจากคู่กรณีได้ในการชี้แจงด้วยวาจาหากคู่กรณีฝ่ายใดไม่สามารถเข้าใจหรือให้ถ้อยคำได้ให้คู่กรณีแจ้งถึงเหตุดังกล่าวให้สำนักงานทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า๗ วัน เพื่อจะได้จัดหาล่ามหรือสื่อต่าง ๆ ให้แก่คู่กรณีหากไม่สามารถตรวจสอบให้เสร็จสิ้นได้ภายในวันเดียวให้กำหนดวันนัดอื่นต่อไปข้อ ๑๙ในการชี้แจงด้วยลายลักษณ์อักษร หรือชี้แจงด้วยวาจาให้ดำเนินการ ดังต่อไปนี้(๑)ให้ผู้ร้องหรือผู้ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนและพยานของผู้นั้นให้ถ้อยคำก่อนและให้ผู้ถูกร้องและพยานของผู้นั้นให้ถ้อยคำในลำดับต่อไปเว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่น(๒) ในการให้ถ้อยคำของคู่กรณีหรือพยานฝ่ายหนึ่งคู่กรณีอีกฝ่ายหนึ่งรวมทั้งทนายความและที่ปรึกษาของฝ่ายดังกล่าวจะเข้ารับฟังไม่ได้(๓) คณะกรรมการสามารถซักถามเพิ่มเติมจากคู่กรณีและพยานได้ข้อ ๒๐คณะกรรมการอาจขอให้ผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้เชี่ยวชาญมาให้ความเห็นเพื่อประกอบการตรวจสอบได้ข้อ ๒๑เพื่อประโยชน์ในการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนคณะกรรมการอาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการให้มีอำนาจสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริงรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐานในเรื่องดังกล่าวได้ข้อ ๒๒ในระหว่างการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนถ้าคณะกรรมการเห็นว่าเรื่องดังกล่าวสามารถไกล่เกลี่ยได้ให้คณะกรรมการดำเนินการไกล่เกลี่ยหากคู่กรณียินยอมตกลงประนีประนอมกันเพื่อแก้ไขปัญหาสิทธิมนุษยชนและการตกลงดังกล่าวอยู่ในกรอบของการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนให้คณะกรรมการจัดให้มีการจัดทำข้อตกลงระหว่างคู่กรณีเป็นหนังสือไว้และให้ยุติเรื่องในการดำเนินการไกล่เกลี่ยคณะกรรมการอาจมอบหมายให้คณะอนุกรรมการที่มีความรู้และประสบการณ์ในการไกล่เกลี่ยทำการแทนก็ได้โดยให้นำความในข้อ ๒๑ มาบังคับใช้โดยอนุโลมในกรณีที่ปรากฏแก่คณะกรรมการในภายหลังว่ามีการปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามข้อตกลงในหนังสือในวรรคแรกให้คณะกรรมการดำเนินการพิจารณาตรวจสอบตามอำนาจหน้าที่ต่อไปส่วนที่ ๓ทนายความหรือที่ปรึกษาคู่กรณี ข้อ ๒๓ในการพิจารณาตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนหากคู่กรณีต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าคณะกรรมการคู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาของตนเข้ามาในกระบวนการพิจารณาตรวจสอบได้ดังต่อไปนี้(๑)ให้คู่กรณีมีสิทธินำทนายความหรือที่ปรึกษาเข้ามาได้ไม่เกินสองคนเฉพาะทนายความหรือที่ปรึกษาที่ได้แจ้งรายชื่อไว้กับสำนักงานก่อนวันตรวจสอบครั้งแรกแต่ในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงทนายความหรือที่ปรึกษาในภายหลัง คู่กรณีต้องแจ้งให้สำนักงานทราบก่อนวันตรวจสอบแต่ละครั้งด้วย(๒) ในระหว่างการตรวจสอบ หากคณะกรรมการเห็นว่าทนายความหรือที่ปรึกษาของคู่กรณีที่มีพฤติการณ์หรือความประพฤติไม่เหมาะสมคณะกรรมการอาจไม่อนุญาตให้ทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมในกระบวนการตรวจสอบครั้งนั้นได้โดยให้มีการตรวจสอบในวันนั้นต่อไปแต่คู่กรณีอาจนำทนายความหรือที่ปรึกษาเข้าร่วมการตรวจสอบครั้งต่อไปได้โดยปฏิบัติตาม (๑)(๓)ห้ามมิให้ทนายความและที่ปรึกษาตอบคำถามแทนคู่กรณีหรือพยานฝ่ายตนเว้นแต่ได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการส่วนที่ ๔การจัดทำรายงาน ข้อ ๒๔ เมื่อการพิจารณาเสร็จสิ้นแล้วให้คณะกรรมการจัดทำรายงานผลการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนซึ่งอย่างน้อยต้องมีรายละเอียดดังต่อไปนี้(๑)ชื่อของผู้ร้องหรือผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนและผู้ถูกกล่าวหา(๒) เหตุแห่งการละเมิดสิทธิมนุษยชน(๓) รายละเอียดข้อเท็จจริงที่เกี่ยวกับพฤติการณ์แห่งการละเมิดสิทธิมนุษยชน(๔) ความเห็นพร้อมด้วยเหตุผลที่มีความเห็นดังกล่าว(๕) มาตรการในการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนซึ่งต้องกำหนดโดยชัดแจ้งว่าบุคคลหรือนิติบุคคลหรือหน่วยงานใดมีหน้าที่ต้องปฏิบัติในเรื่องใดและด้วยวิธีการอย่างไร(๖) ระยะเวลาในการดำเนินการตาม (๕)ส่วนที่ ๕การแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ ข้อ ๒๕เพื่อประโยชน์แก่ผู้ซึ่งถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือในกรณีที่คณะกรรมการเห็นสมควรคณะกรรมการอาจกำหนดให้คณะอนุกรรมการทำการตรวจสอบการละเมิดสิทธิมนุษยชนในเรื่องใดมีอำนาจทำการสืบสวนและสอบสวนข้อเท็จจริงและรับฟังคำชี้แจงและพยานหลักฐานตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในหมวดนี้ในข้อหนึ่งข้อใดก็ได้หรือตามที่คณะกรรมการกำหนดข้อ ๒๖ให้คณะกรรมการมีอำนาจสั่งให้คณะอนุกรรมการระงับหรือแก้ไขการกระทำใด ๆที่ปรากฏว่าขัดต่อกฎหมาย ระเบียบ หรือมติของคณะกรรมการข้อ ๒๗ในกรณีที่คณะอนุกรรมการไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของคณะกรรมการตามข้อ ๒๖หรือกระทำการใด ๆอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือไม่คุ้มครองหรือส่งเสริมสิทธิมนุษยชนคณะกรรมการจะสั่งให้อนุกรรมการคนหนึ่งคนใดหรือทั้งคณะพ้นจากตำแหน่งก็ได้ในกรณีเช่นนี้ให้คณะกรรมการแต่งตั้งบุคคลอื่นเป็นอนุกรรมการหรือคณะอนุกรรมการแทนผู้ที่พ้นจากตำแหน่งประกาศ ณ วันที่ ๒๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๕เสน่ห์ จามริกประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติคณิตา/ปรับปรุง๑๓ สิงหาคม ๒๕๕๖วิชพงษ์/ตรวจ๒๑ สิงหาคม ๒๕๕๖[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๑๙/ตอนพิเศษ ๘๑ ง/หน้า ๙๕/๒ กันยายน ๒๕๔๕