คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 378/2525หลักกฎหมาย: สัญญาซื้อขายที่ดินมือเปล่าที่ทำเป็นหนังสือโดยมิได้มีข้อความตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขายประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เช่นนี้ การที่จะนำสืบว่าผู้ขายจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) แล้วจะ จดทะเบียนโอนให้ผู้ขายนั้น เป็นการสืบเพิ่มเติมเอกสาร สัญญาซื้อขาย ต้องห้ามตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา94 สัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดที่ดิน เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา456 วรรคแรก และ มาตรา115โจทก์ฟ้องว่า นายเจิม พิสูจน์ ได้ทำหนังสือสัญญาซื้อขายที่ดิน 1 แปลง เนื้อที่ 50 ไร่ อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ให้แก่โจทก์ ในราคา 22,000 บาท และได้รับเงินไปแล้วพร้อมกับมอบที่ดินให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ โดยตกลงกับโจทก์ว่าจะไปยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงาน ขอให้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจะโอนให้แก่โจทก์ทันที ต่อมาทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินแปลงนี้ได้เพียง 17 ไร่ 3 งาน 50 ตารางวา โจทก์ขอให้นายเจิมโอนที่ดินให้แก่โจทก์ตามสัญญา แต่นายเจิมเพิกเฉยและถึงแก่ความตายในเวลาต่อมา จำเลยทั้งสองเป็นบุตรผู้รับมรดกของนายเจิมก็ไม่ยอมปฏิบัติตามเช่นกัน ขอให้พิพากษาบังคับจำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ และมอบที่ดินจำนวน 50 ไร่ให้โจทก์เข้าทำประโยชน์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยทั้งสองขาดนัดยื่นคำให้การ และจำเลยที่ 2 ขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่านายเจิม พิสูจน์ ได้ทำสัญญาขายที่ดินรายพิพาทให้แก่โจทก์ แล้ววินิจฉัยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายของจำเลยทั้งสองที่ว่า การซื้อขายเป็นโมฆะ เพราะไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ว่า สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิมพิสูจน์ มีใจความสำคัญว่า "ผู้ขายได้ขายที่ดินเลขที่ 119อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมือง (กาญจนบุรี) จังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่ 50 ไร่ (ที่ดิน ส.ค.1) ให้แก่ผู้ซื้อเป็นจำนวนเงิน 22,000 บาท (สองหมื่นสองพันบาทถ้วน)และยอมมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516 และผู้ขายได้รับราคาดังกล่าวแล้วไปจากผู้ซื้อเสร็จแล้วแต่วันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516" ในสัญญามิได้มีข้อความตอนหนึ่งตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขาย ประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ที่โจทก์นำสืบว่านายเจิมตกลงจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) แล้วจะจดทะเบียนโอนให้แก่โจทก์นั้นเป็นการนำสืบเพิ่มเติมเอกสารสัญญาซื้อขายต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 รับฟังไม่ได้ ดังนั้น สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิม จึงเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาด เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 456 วรรคแรก และมาตรา 115 แต่อย่างไรก็ดีการใดเป็นโมฆกรรมแต่เข้าแบบเป็นนิติกรรมอย่างอื่น โมฆกรรมนั้นย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยฐานเป็นนิติกรรมอย่างอื่นนั้น หากเป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมที่คู่กรณีได้รู้ว่าการตามจำนงนั้นไม่สมบูรณ์ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นอย่างหลัง ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 136 เห็นว่า ขณะที่มีการซื้อขายกันนั้น ที่ดินรายพิพาทเป็นที่ดินที่ยังไม่มีหนังสือสำคัญแสดงกรรมสิทธิ์ หรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ผู้ขายคงมีเพียงสิทธิครอบครองซึ่งได้แจ้งการครอบครองไว้ตามแบบ ส.ค.1 ที่ดินประเภทนี้ยังไม่อาจโอนให้แก่กันได้โดยทางทะเบียน จนกว่าจะได้รับคำรับรองจากนายอำเภอว่าได้ทำประโยชน์แล้ว ตามพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9 แต่การโอนการครอบครองย่อมทำได้โดยการส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378 กรณีนี้เป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมทีโจทก์กับนายเจิมได้รู้ว่าการซื้อขายที่ดินรายพิพาทไม่สมบูรณ์ เพราะไม่ได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทนดังจะเห็นเจตนาได้จากสัญญาซื้อขายซึ่งระบุไว้ว่า ผู้ขายมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อในวันทำสัญญา เมื่อสัญญาระหว่างโจทก์กับนายเจิมเป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทน โจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิมให้ส่งมอบการครอบครองที่ดินรายพิพาทเพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ตามสัญญาได้ แต่จะบังคับให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินแก่โจทก์ โดยทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาได้ไม่เพราะสัญญาซื้อขายเป็นโมฆะพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิม พิสูจน์ ส่งมอบการครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เล่ม 10 หน้า 108 สารบบ เล่ม 41 หน้า 119 เพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 378/2525นายฮุย ซึงพานิชโจทก์นายฉลวย พิสูจน์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 115, ม. 136, ม. 456, ม. 1378 ป.วิ.พ. ม. 94 พ.ร.บ.ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ.2497 สัญญาซื้อขายที่ดินมือเปล่าที่ทำเป็นหนังสือโดยมิได้มีข้อความตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขายประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เช่นนี้ การที่จะนำสืบว่าผู้ขายจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) แล้วจะ จดทะเบียนโอนให้ผู้ขายนั้น เป็นการสืบเพิ่มเติมเอกสาร สัญญาซื้อขาย ต้องห้ามตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา94 สัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดที่ดิน เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา456 วรรคแรก และ มาตรา115โจทก์ฟ้องว่า นายเจิม พิสูจน์ ได้ทำหนังสือสัญญาซื้อขายที่ดิน 1 แปลง เนื้อที่ 50 ไร่ อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ให้แก่โจทก์ ในราคา 22,000 บาท และได้รับเงินไปแล้วพร้อมกับมอบที่ดินให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ โดยตกลงกับโจทก์ว่าจะไปยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงาน ขอให้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจะโอนให้แก่โจทก์ทันที ต่อมาทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินแปลงนี้ได้เพียง 17 ไร่ 3 งาน 50 ตารางวา โจทก์ขอให้นายเจิมโอนที่ดินให้แก่โจทก์ตามสัญญา แต่นายเจิมเพิกเฉยและถึงแก่ความตายในเวลาต่อมา จำเลยทั้งสองเป็นบุตรผู้รับมรดกของนายเจิมก็ไม่ยอมปฏิบัติตามเช่นกัน ขอให้พิพากษาบังคับจำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ และมอบที่ดินจำนวน 50 ไร่ให้โจทก์เข้าทำประโยชน์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยทั้งสองขาดนัดยื่นคำให้การ และจำเลยที่ 2 ขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่านายเจิม พิสูจน์ ได้ทำสัญญาขายที่ดินรายพิพาทให้แก่โจทก์ แล้ววินิจฉัยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายของจำเลยทั้งสองที่ว่า การซื้อขายเป็นโมฆะ เพราะไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ว่า สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิมพิสูจน์ มีใจความสำคัญว่า "ผู้ขายได้ขายที่ดินเลขที่ 119อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมือง (กาญจนบุรี) จังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่ 50 ไร่ (ที่ดิน ส.ค.1) ให้แก่ผู้ซื้อเป็นจำนวนเงิน 22,000 บาท (สองหมื่นสองพันบาทถ้วน)และยอมมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516 และผู้ขายได้รับราคาดังกล่าวแล้วไปจากผู้ซื้อเสร็จแล้วแต่วันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516" ในสัญญามิได้มีข้อความตอนหนึ่งตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขาย ประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ที่โจทก์นำสืบว่านายเจิมตกลงจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) แล้วจะจดทะเบียนโอนให้แก่โจทก์นั้นเป็นการนำสืบเพิ่มเติมเอกสารสัญญาซื้อขายต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 รับฟังไม่ได้ ดังนั้น สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิม จึงเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาด เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 456 วรรคแรก และมาตรา 115 แต่อย่างไรก็ดีการใดเป็นโมฆกรรมแต่เข้าแบบเป็นนิติกรรมอย่างอื่น โมฆกรรมนั้นย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยฐานเป็นนิติกรรมอย่างอื่นนั้น หากเป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมที่คู่กรณีได้รู้ว่าการตามจำนงนั้นไม่สมบูรณ์ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นอย่างหลัง ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 136 เห็นว่า ขณะที่มีการซื้อขายกันนั้น ที่ดินรายพิพาทเป็นที่ดินที่ยังไม่มีหนังสือสำคัญแสดงกรรมสิทธิ์ หรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ผู้ขายคงมีเพียงสิทธิครอบครองซึ่งได้แจ้งการครอบครองไว้ตามแบบ ส.ค.1 ที่ดินประเภทนี้ยังไม่อาจโอนให้แก่กันได้โดยทางทะเบียน จนกว่าจะได้รับคำรับรองจากนายอำเภอว่าได้ทำประโยชน์แล้ว ตามพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9 แต่การโอนการครอบครองย่อมทำได้โดยการส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378 กรณีนี้เป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมทีโจทก์กับนายเจิมได้รู้ว่าการซื้อขายที่ดินรายพิพาทไม่สมบูรณ์ เพราะไม่ได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทนดังจะเห็นเจตนาได้จากสัญญาซื้อขายซึ่งระบุไว้ว่า ผู้ขายมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อในวันทำสัญญา เมื่อสัญญาระหว่างโจทก์กับนายเจิมเป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทน โจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิมให้ส่งมอบการครอบครองที่ดินรายพิพาทเพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ตามสัญญาได้ แต่จะบังคับให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินแก่โจทก์ โดยทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาได้ไม่เพราะสัญญาซื้อขายเป็นโมฆะพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิม พิสูจน์ ส่งมอบการครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เล่ม 10 หน้า 108 สารบบ เล่ม 41 หน้า 119 เพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์(ศักดิ์ สนองชาติ-เฟื่องขจิต รัศมิภูติ-สมศักดิ์ ปาลวัฒน์วิไชย)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า นายเจิม พิสูจน์ ได้ทำหนังสือสัญญาซื้อขายที่ดิน 1 แปลง เนื้อที่ 50 ไร่ อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ให้แก่โจทก์ ในราคา 22,000 บาท และได้รับเงินไปแล้วพร้อมกับมอบที่ดินให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ โดยตกลงกับโจทก์ว่าจะไปยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงาน ขอให้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจะโอนให้แก่โจทก์ทันที ต่อมาทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินแปลงนี้ได้เพียง 17 ไร่ 3 งาน 50 ตารางวา โจทก์ขอให้นายเจิมโอนที่ดินให้แก่โจทก์ตามสัญญา แต่นายเจิมเพิกเฉยและถึงแก่ความตายในเวลาต่อมา จำเลยทั้งสองเป็นบุตรผู้รับมรดกของนายเจิมก็ไม่ยอมปฏิบัติตามเช่นกัน ขอให้พิพากษาบังคับจำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ และมอบที่ดินจำนวน 50 ไร่ให้โจทก์เข้าทำประโยชน์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยทั้งสองขาดนัดยื่นคำให้การ และจำเลยที่ 2 ขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่านายเจิม พิสูจน์ ได้ทำสัญญาขายที่ดินรายพิพาทให้แก่โจทก์ แล้ววินิจฉัยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายของจำเลยทั้งสองที่ว่า การซื้อขายเป็นโมฆะ เพราะไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ว่า สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิมพิสูจน์ มีใจความสำคัญว่า "ผู้ขายได้ขายที่ดินเลขที่ 119อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมือง (กาญจนบุรี) จังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่ 50 ไร่ (ที่ดิน ส.ค.1) ให้แก่ผู้ซื้อเป็นจำนวนเงิน 22,000 บาท (สองหมื่นสองพันบาทถ้วน)และยอมมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516 และผู้ขายได้รับราคาดังกล่าวแล้วไปจากผู้ซื้อเสร็จแล้วแต่วันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516" ในสัญญามิได้มีข้อความตอนหนึ่งตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขาย ประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ที่โจทก์นำสืบว่านายเจิมตกลงจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) แล้วจะจดทะเบียนโอนให้แก่โจทก์นั้นเป็นการนำสืบเพิ่มเติมเอกสารสัญญาซื้อขายต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 รับฟังไม่ได้ ดังนั้น สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิม จึงเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาด เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 456 วรรคแรก และมาตรา 115 แต่อย่างไรก็ดีการใดเป็นโมฆกรรมแต่เข้าแบบเป็นนิติกรรมอย่างอื่น โมฆกรรมนั้นย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยฐานเป็นนิติกรรมอย่างอื่นนั้น หากเป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมที่คู่กรณีได้รู้ว่าการตามจำนงนั้นไม่สมบูรณ์ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นอย่างหลัง ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 136 เห็นว่า ขณะที่มีการซื้อขายกันนั้น ที่ดินรายพิพาทเป็นที่ดินที่ยังไม่มีหนังสือสำคัญแสดงกรรมสิทธิ์ หรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ผู้ขายคงมีเพียงสิทธิครอบครองซึ่งได้แจ้งการครอบครองไว้ตามแบบ ส.ค.1 ที่ดินประเภทนี้ยังไม่อาจโอนให้แก่กันได้โดยทางทะเบียน จนกว่าจะได้รับคำรับรองจากนายอำเภอว่าได้ทำประโยชน์แล้ว ตามพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9 แต่การโอนการครอบครองย่อมทำได้โดยการส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378 กรณีนี้เป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมทีโจทก์กับนายเจิมได้รู้ว่าการซื้อขายที่ดินรายพิพาทไม่สมบูรณ์ เพราะไม่ได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทนดังจะเห็นเจตนาได้จากสัญญาซื้อขายซึ่งระบุไว้ว่า ผู้ขายมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อในวันทำสัญญา เมื่อสัญญาระหว่างโจทก์กับนายเจิมเป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทน โจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิมให้ส่งมอบการครอบครองที่ดินรายพิพาทเพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ตามสัญญาได้ แต่จะบังคับให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินแก่โจทก์ โดยทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาได้ไม่เพราะสัญญาซื้อขายเป็นโมฆะพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิม พิสูจน์ ส่งมอบการครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เล่ม 10 หน้า 108 สารบบ เล่ม 41 หน้า 119 เพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 378/2525นายฮุย ซึงพานิชโจทก์นายฉลวย พิสูจน์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 115, ม. 136, ม. 456, ม. 1378 ป.วิ.พ. ม. 94 พ.ร.บ.ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ.2497 สัญญาซื้อขายที่ดินมือเปล่าที่ทำเป็นหนังสือโดยมิได้มีข้อความตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขายประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เช่นนี้ การที่จะนำสืบว่าผู้ขายจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) แล้วจะ จดทะเบียนโอนให้ผู้ขายนั้น เป็นการสืบเพิ่มเติมเอกสาร สัญญาซื้อขาย ต้องห้ามตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา94 สัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดที่ดิน เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา456 วรรคแรก และ มาตรา115โจทก์ฟ้องว่า นายเจิม พิสูจน์ ได้ทำหนังสือสัญญาซื้อขายที่ดิน 1 แปลง เนื้อที่ 50 ไร่ อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ให้แก่โจทก์ ในราคา 22,000 บาท และได้รับเงินไปแล้วพร้อมกับมอบที่ดินให้โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ โดยตกลงกับโจทก์ว่าจะไปยื่นคำขอต่อเจ้าพนักงาน ขอให้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจะโอนให้แก่โจทก์ทันที ต่อมาทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินแปลงนี้ได้เพียง 17 ไร่ 3 งาน 50 ตารางวา โจทก์ขอให้นายเจิมโอนที่ดินให้แก่โจทก์ตามสัญญา แต่นายเจิมเพิกเฉยและถึงแก่ความตายในเวลาต่อมา จำเลยทั้งสองเป็นบุตรผู้รับมรดกของนายเจิมก็ไม่ยอมปฏิบัติตามเช่นกัน ขอให้พิพากษาบังคับจำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ และมอบที่ดินจำนวน 50 ไร่ให้โจทก์เข้าทำประโยชน์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยทั้งสองขาดนัดยื่นคำให้การ และจำเลยที่ 2 ขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินตามหนังสือรับรองทำประโยชน์ให้แก่โจทก์ หากไม่ปฏิบัติให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่านายเจิม พิสูจน์ ได้ทำสัญญาขายที่ดินรายพิพาทให้แก่โจทก์ แล้ววินิจฉัยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมายของจำเลยทั้งสองที่ว่า การซื้อขายเป็นโมฆะ เพราะไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ว่า สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิมพิสูจน์ มีใจความสำคัญว่า "ผู้ขายได้ขายที่ดินเลขที่ 119อยู่หมู่ที่ 2 ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมือง (กาญจนบุรี) จังหวัดกาญจนบุรี มีเนื้อที่ 50 ไร่ (ที่ดิน ส.ค.1) ให้แก่ผู้ซื้อเป็นจำนวนเงิน 22,000 บาท (สองหมื่นสองพันบาทถ้วน)และยอมมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516 และผู้ขายได้รับราคาดังกล่าวแล้วไปจากผู้ซื้อเสร็จแล้วแต่วันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2516" ในสัญญามิได้มีข้อความตอนหนึ่งตอนใดแสดงให้เห็นว่าผู้ซื้อกับผู้ขาย ประสงค์จะให้สัญญาซื้อขายได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ที่โจทก์นำสืบว่านายเจิมตกลงจะไปยื่นคำขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3) แล้วจะจดทะเบียนโอนให้แก่โจทก์นั้นเป็นการนำสืบเพิ่มเติมเอกสารสัญญาซื้อขายต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 รับฟังไม่ได้ ดังนั้น สัญญาซื้อขายระหว่างโจทก์กับนายเจิม จึงเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาด เมื่อมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ย่อมตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 456 วรรคแรก และมาตรา 115 แต่อย่างไรก็ดีการใดเป็นโมฆกรรมแต่เข้าแบบเป็นนิติกรรมอย่างอื่น โมฆกรรมนั้นย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยฐานเป็นนิติกรรมอย่างอื่นนั้น หากเป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมที่คู่กรณีได้รู้ว่าการตามจำนงนั้นไม่สมบูรณ์ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นอย่างหลัง ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 136 เห็นว่า ขณะที่มีการซื้อขายกันนั้น ที่ดินรายพิพาทเป็นที่ดินที่ยังไม่มีหนังสือสำคัญแสดงกรรมสิทธิ์ หรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ผู้ขายคงมีเพียงสิทธิครอบครองซึ่งได้แจ้งการครอบครองไว้ตามแบบ ส.ค.1 ที่ดินประเภทนี้ยังไม่อาจโอนให้แก่กันได้โดยทางทะเบียน จนกว่าจะได้รับคำรับรองจากนายอำเภอว่าได้ทำประโยชน์แล้ว ตามพระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 มาตรา 9 แต่การโอนการครอบครองย่อมทำได้โดยการส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378 กรณีนี้เป็นที่พึงสันนิษฐานได้ว่า ถ้าเดิมทีโจทก์กับนายเจิมได้รู้ว่าการซื้อขายที่ดินรายพิพาทไม่สมบูรณ์ เพราะไม่ได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ก็คงจะได้ตั้งใจให้สมบูรณ์เป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทนดังจะเห็นเจตนาได้จากสัญญาซื้อขายซึ่งระบุไว้ว่า ผู้ขายมอบทรัพย์สินที่ขายให้แก่ผู้ซื้อในวันทำสัญญา เมื่อสัญญาระหว่างโจทก์กับนายเจิมเป็นสัญญาโอนการครอบครองโดยมีค่าตอบแทน โจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องบังคับจำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิมให้ส่งมอบการครอบครองที่ดินรายพิพาทเพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์ตามสัญญาได้ แต่จะบังคับให้จำเลยทั้งสองโอนที่ดินแก่โจทก์ โดยทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาได้ไม่เพราะสัญญาซื้อขายเป็นโมฆะพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสองในฐานะทายาทของนายเจิม พิสูจน์ ส่งมอบการครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เล่ม 10 หน้า 108 สารบบ เล่ม 41 หน้า 119 เพื่อโอนการครอบครองให้แก่โจทก์(ศักดิ์ สนองชาติ-เฟื่องขจิต รัศมิภูติ-สมศักดิ์ ปาลวัฒน์วิไชย)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ