คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5112/2538หลักกฎหมาย: ถนนพิพาทตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภททรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(2)ทันทีที่มีผู้แสดงเจตนาอุทิศให้แม้ไม่มีประชาชนใช้ถนนพิพาทอีกหรือแม้ผู้อุทิศให้จะได้แสดงเจตนาโดยมีเงื่อนไขว่าหากทางราชการได้ตัดถนนสายใหม่ให้ยกเลิกถนนพิพาทก็หาทำให้ถนนพิพาทสิ้นสภาพความเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไปไม่หรือแม้จะได้ครอบครองถนนพิพาทเป็นเวลานานเท่าใดก็ไม่มีสิทธิยึดถือเอาถนนพิพาทกลับมาเป็นกรรมสิทธิ์ของตนได้อีกตามมาตรา1306โจทก์ ฟ้อง ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ แสดง ว่า เป็น ถนน หรือ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิออกจาก ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ของ โจทก์ หาก จำเลย ทั้ง สาม ไม่ยอม รื้อถอน ก็ ให้ โจทก์ เป็น ผู้ รื้อถอน โดย กำหนด ให้ จำเลย ทั้ง สามร่วมกัน รับผิด เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ รื้อถอน ทั้งสิ้น แทน โจทก์ ให้ จำเลยทั้ง สาม ร่วมกัน ชำระ เงิน จำนวน 658,062.42 บาท พร้อม ดอกเบี้ยอัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี ใน ต้นเงิน จำนวน 583,324.04 บาท ตั้งแต่วันฟ้อง เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง สาม ให้การ ว่า ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ไม่เคย มี สภาพ เป็น ทางหลวง มา ก่อน ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิ ออกจาก ถนน หนองแขม- บางบอน (สายเดิม) และ ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ใช้ ค่าเสียหาย แก่ โจทก์ 300,000 บาท พร้อม ดอกเบี้ย อัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี นับ ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2530 เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ คำขอ อื่นนอกจาก นี้ ให้ยกโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ประเด็น ข้อ แรก ที่ จำเลยทั้ง สาม ฎีกา ว่า ถนน สาย พิพาท ไม่ได้ เป็น ถนน สาธารณะ ที่อยู่ ใน ความ ดูแลรักษา คุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ขอให้ บังคับเอา แก่ จำเลย ทั้ง สาม นั้น ถนน สาย พิพาท ตัด ผ่าน ที่ดิน หลาย เจ้าของเจ้าของ ที่ดิน ที่ อุทิศ ที่ดิน ให้ แต่ละ แปลง ต่าง ประสงค์ จะ ให้ ถนน สายพิพาท เป็น ทางสาธารณะ ถนน สาย พิพาท เดิม กว้าง ประมาณ 10 เมตร เมื่อสร้าง เสร็จ ก็ มี ประชาชน ใช้ สัญจร ไป มา ทางราชการ เคย ใช้ งบประมาณของ ทางราชการ ซื้อ ท่อ มา ฝัง ให้ น้ำไหล ผ่าน ลอด ใต้ ถนน และ ซื้อ ดิน ลูกรังมา ถม เพื่อ ซ่อม บำรุง ประมาณ 4-5 ครั้ง ทั้ง ได้ ลาดยาง ถนน นั้น บางส่วนแล้ว ศาลฎีกา เห็นว่า แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ นำสืบ โต้แย้ง ว่า ถนน สาย พิพาทไม่ได้ เป็น ทางสาธารณะ ที่ ประชาชน ใช้ ร่วมกัน เพราะ ประชาชน มิได้ ใช้สัญจร ไป มา ตลอด สาย ประชาชน คง ใช้ ร่วมกัน เฉพาะ ช่วง ตัด ถนน คือ ช่วง ที่เป็น ที่ดิน จัดสรร ของ นาย เสงี่ยม ถาวรรัตน์ ซึ่ง อยู่ ไม่ถึง ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท และ ทางราชการ ไม่เคย ออก เงิน สมทบ ตัด ถนน สาย พิพาทหรือ ทำการ ซ่อม บำรุง รักษา แต่อย่างใด ทั้ง เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนนสาย ใหม่ คือ ถนน บาง บอน สาย 5 แล้ว ถนน สาย พิพาท เฉพาะ ส่วน ที่ ตัดผ่าน ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม ประชาชน ได้ เลิก ใช้ โดย สิ้นเชิง สภาพ ของถนน บริเวณ ที่ เป็น ที่พิพาท คง เป็น ที่รกร้าง ไม่มี คน ใช้ สัญจร ไป มา อีกต่อไป ดัง ภาพถ่าย หมาย ล. 3 และ ล. 4 ก็ ตาม แต่เมื่อ ได้ พิจารณา ข้อ นำสืบของ โจทก์ ประกอบ พยานเอกสาร หมาย ล. 5 ซึ่ง เป็น พยานเอกสาร ที่ จำเลยทั้ง สาม อ้างอิง อัน ได้ แก่ หนังสือ ชี้แจง ของ อำเภอ หนองแขม ที่ มี ถึง นาย เสงี่ยม ผู้ อุทิศ ที่ดิน ข้างเคียง กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม เพื่อ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท ว่า ทางราชการ และ ประชาชน มี ความ ประสงค์ที่ จะ ใช้ ถนน สาย พิพาท เป็น ทาง สาธารณประโยชน์ ต่อไป แล้ว ข้อเท็จจริงเชื่อ ได้ว่า ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย ซึ่ง รวม ถึง ส่วน ที่ ตัด ผ่าน ที่ดินของ จำเลย ทั้ง สาม หรือ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ด้วย ได้ ตกเป็น สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2) แล้ว ทันที ที่ จำเลย ที่ 1และ นาย ต่วน ใน ฐานะ ผู้แทนโดยชอบธรรม ของ จำเลย ที่ 2 และ ที่ 3 แสดง เจตนา อุทิศ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท แม้ จะ ได้ความ ดัง ที่ จำเลย ทั้ง สามนำสืบ ว่า เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5ซึ่ง อยู่ ใกล้ กับ ถนน สาย พิพาท ไม่มี ประชาชน ใช้ ถนน เฉพาะ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท อีก หรือ แม้ นาย ต่วน จะ ได้ อุทิศ ที่พิพาท ให้ ตัด ถนน สาย พิพาท โดย มี เงื่อนไข ต่อ ผู้ มา เจรจา ขอให้ อุทิศ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทไว้ ว่า หาก ทางราชการ ได้ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5 แล้ว ให้ยก เลิก ถนน สาย พิพาท ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เสีย ก็ ตาม ข้อเท็จจริงดังกล่าว หา ได้ ทำให้ ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย รวม ถึง ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทสิ้นสภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไป ไม่ เมื่อ ถนน สาย พิพาทเป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ถนน ดังกล่าว ก็ อยู่ ใน ความ ดูแล รักษาคุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง มีอำนาจ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาของ จำเลย ทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้นประเด็น ต่อมา ที่ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกา ว่า จำเลย ทั้ง สาม ไม่ได้ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ เพราะ โจทก์ มิได้ เป็น ผู้ ตัด ถนน สาย พิพาท หรือ มิได้เป็น ผู้ดูแล รักษา ถนน สาย ดังกล่าว ขณะ เกิดเหตุ ถนน บริเวณ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แล้ว เพราะ มี ต้น ไม้ และ หญ้า ขึ้น ปกคลุมโดย ทั่วไป ประชาชน ไม่สามารถ ใช้ เป็น ทาง สัญจร ไป มา ได้ จำเลย ทั้ง สามเป็น ผู้ครอบครอง ที่ดิน บริเวณ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท มา โดย ตลอด จำเลยทั้ง สาม จึง มีสิทธิ ที่ จะ เข้า ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทนั้น เห็นว่า แม้ ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ประชาชน จะ มิได้ ใช้ ประโยชน์ใน การ สัญจร ไป มา แล้ว ก็ ตาม แต่เมื่อ ถนน ส่วน ดังกล่าว ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกันแล้ว สภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หา ได้ สูญ สิ้นไป เพราะ การไม่ได้ ใช้ แต่อย่างใด ไม่ ดังนั้น แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ ได้ ครอบครอง ถนนบริเวณ ส่่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เป็น เวลา นาน เท่าใด ก็ ตาม จำเลย ทั้ง สามก็ ไม่มี สิทธิ ที่ จะ ยึดถือ เอา ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท กลับคืน มาเป็น กรรมสิทธิ์ ของ จำเลย ทั้ง สาม ได้ อีก ตาม นัย แห่ง ประมวล กฎหมาย แพ่งและ พาณิชย์ มาตรา 1306 ฉะนั้น การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ขุด ไถทำลาย ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท รวมทั้ง การ ร่วมกัน นำ เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ จำนวน หลาย ต้น ไป ปัก ลง ใน ส่วน ของ ถนน ที่ ถูก ขุดไถ ทำลาย และ การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน นำ เสา ไป ปัก ติด ป้าย บอก ข้อความว่า ถนน ดังกล่าว เป็น ทาง ส่วนบุคคล ที่ จำเลย ทั้ง สาม สงวนสิทธิ ดังภาพถ่าย หมาย จ. 1 จ. 20 และ จ. 21 ย่อม เป็น การ ทำให้ สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ที่อยู่ ใน ความ ครอบครอง ดูแล รักษา ของ โจทก์ เสียหายการกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม จึง เป็น การ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกัน "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5112/2538กรุงเทพมหานครโจทก์นาง บุญล้อม ชูประดิษฐ์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1304, ม. 1306ถนนพิพาทตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภททรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(2)ทันทีที่มีผู้แสดงเจตนาอุทิศให้แม้ไม่มีประชาชนใช้ถนนพิพาทอีกหรือแม้ผู้อุทิศให้จะได้แสดงเจตนาโดยมีเงื่อนไขว่าหากทางราชการได้ตัดถนนสายใหม่ให้ยกเลิกถนนพิพาทก็หาทำให้ถนนพิพาทสิ้นสภาพความเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไปไม่หรือแม้จะได้ครอบครองถนนพิพาทเป็นเวลานานเท่าใดก็ไม่มีสิทธิยึดถือเอาถนนพิพาทกลับมาเป็นกรรมสิทธิ์ของตนได้อีกตามมาตรา1306โจทก์ ฟ้อง ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ แสดง ว่า เป็น ถนน หรือ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิออกจาก ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ของ โจทก์ หาก จำเลย ทั้ง สาม ไม่ยอม รื้อถอน ก็ ให้ โจทก์ เป็น ผู้ รื้อถอน โดย กำหนด ให้ จำเลย ทั้ง สามร่วมกัน รับผิด เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ รื้อถอน ทั้งสิ้น แทน โจทก์ ให้ จำเลยทั้ง สาม ร่วมกัน ชำระ เงิน จำนวน 658,062.42 บาท พร้อม ดอกเบี้ยอัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี ใน ต้นเงิน จำนวน 583,324.04 บาท ตั้งแต่วันฟ้อง เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง สาม ให้การ ว่า ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ไม่เคย มี สภาพ เป็น ทางหลวง มา ก่อน ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิ ออกจาก ถนน หนองแขม- บางบอน (สายเดิม) และ ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ใช้ ค่าเสียหาย แก่ โจทก์ 300,000 บาท พร้อม ดอกเบี้ย อัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี นับ ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2530 เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ คำขอ อื่นนอกจาก นี้ ให้ยกโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ประเด็น ข้อ แรก ที่ จำเลยทั้ง สาม ฎีกา ว่า ถนน สาย พิพาท ไม่ได้ เป็น ถนน สาธารณะ ที่อยู่ ใน ความ ดูแลรักษา คุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ขอให้ บังคับเอา แก่ จำเลย ทั้ง สาม นั้น ถนน สาย พิพาท ตัด ผ่าน ที่ดิน หลาย เจ้าของเจ้าของ ที่ดิน ที่ อุทิศ ที่ดิน ให้ แต่ละ แปลง ต่าง ประสงค์ จะ ให้ ถนน สายพิพาท เป็น ทางสาธารณะ ถนน สาย พิพาท เดิม กว้าง ประมาณ 10 เมตร เมื่อสร้าง เสร็จ ก็ มี ประชาชน ใช้ สัญจร ไป มา ทางราชการ เคย ใช้ งบประมาณของ ทางราชการ ซื้อ ท่อ มา ฝัง ให้ น้ำไหล ผ่าน ลอด ใต้ ถนน และ ซื้อ ดิน ลูกรังมา ถม เพื่อ ซ่อม บำรุง ประมาณ 4-5 ครั้ง ทั้ง ได้ ลาดยาง ถนน นั้น บางส่วนแล้ว ศาลฎีกา เห็นว่า แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ นำสืบ โต้แย้ง ว่า ถนน สาย พิพาทไม่ได้ เป็น ทางสาธารณะ ที่ ประชาชน ใช้ ร่วมกัน เพราะ ประชาชน มิได้ ใช้สัญจร ไป มา ตลอด สาย ประชาชน คง ใช้ ร่วมกัน เฉพาะ ช่วง ตัด ถนน คือ ช่วง ที่เป็น ที่ดิน จัดสรร ของ นาย เสงี่ยม ถาวรรัตน์ ซึ่ง อยู่ ไม่ถึง ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท และ ทางราชการ ไม่เคย ออก เงิน สมทบ ตัด ถนน สาย พิพาทหรือ ทำการ ซ่อม บำรุง รักษา แต่อย่างใด ทั้ง เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนนสาย ใหม่ คือ ถนน บาง บอน สาย 5 แล้ว ถนน สาย พิพาท เฉพาะ ส่วน ที่ ตัดผ่าน ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม ประชาชน ได้ เลิก ใช้ โดย สิ้นเชิง สภาพ ของถนน บริเวณ ที่ เป็น ที่พิพาท คง เป็น ที่รกร้าง ไม่มี คน ใช้ สัญจร ไป มา อีกต่อไป ดัง ภาพถ่าย หมาย ล. 3 และ ล. 4 ก็ ตาม แต่เมื่อ ได้ พิจารณา ข้อ นำสืบของ โจทก์ ประกอบ พยานเอกสาร หมาย ล. 5 ซึ่ง เป็น พยานเอกสาร ที่ จำเลยทั้ง สาม อ้างอิง อัน ได้ แก่ หนังสือ ชี้แจง ของ อำเภอ หนองแขม ที่ มี ถึง นาย เสงี่ยม ผู้ อุทิศ ที่ดิน ข้างเคียง กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม เพื่อ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท ว่า ทางราชการ และ ประชาชน มี ความ ประสงค์ที่ จะ ใช้ ถนน สาย พิพาท เป็น ทาง สาธารณประโยชน์ ต่อไป แล้ว ข้อเท็จจริงเชื่อ ได้ว่า ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย ซึ่ง รวม ถึง ส่วน ที่ ตัด ผ่าน ที่ดินของ จำเลย ทั้ง สาม หรือ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ด้วย ได้ ตกเป็น สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2) แล้ว ทันที ที่ จำเลย ที่ 1และ นาย ต่วน ใน ฐานะ ผู้แทนโดยชอบธรรม ของ จำเลย ที่ 2 และ ที่ 3 แสดง เจตนา อุทิศ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท แม้ จะ ได้ความ ดัง ที่ จำเลย ทั้ง สามนำสืบ ว่า เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5ซึ่ง อยู่ ใกล้ กับ ถนน สาย พิพาท ไม่มี ประชาชน ใช้ ถนน เฉพาะ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท อีก หรือ แม้ นาย ต่วน จะ ได้ อุทิศ ที่พิพาท ให้ ตัด ถนน สาย พิพาท โดย มี เงื่อนไข ต่อ ผู้ มา เจรจา ขอให้ อุทิศ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทไว้ ว่า หาก ทางราชการ ได้ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5 แล้ว ให้ยก เลิก ถนน สาย พิพาท ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เสีย ก็ ตาม ข้อเท็จจริงดังกล่าว หา ได้ ทำให้ ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย รวม ถึง ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทสิ้นสภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไป ไม่ เมื่อ ถนน สาย พิพาทเป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ถนน ดังกล่าว ก็ อยู่ ใน ความ ดูแล รักษาคุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง มีอำนาจ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาของ จำเลย ทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้นประเด็น ต่อมา ที่ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกา ว่า จำเลย ทั้ง สาม ไม่ได้ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ เพราะ โจทก์ มิได้ เป็น ผู้ ตัด ถนน สาย พิพาท หรือ มิได้เป็น ผู้ดูแล รักษา ถนน สาย ดังกล่าว ขณะ เกิดเหตุ ถนน บริเวณ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แล้ว เพราะ มี ต้น ไม้ และ หญ้า ขึ้น ปกคลุมโดย ทั่วไป ประชาชน ไม่สามารถ ใช้ เป็น ทาง สัญจร ไป มา ได้ จำเลย ทั้ง สามเป็น ผู้ครอบครอง ที่ดิน บริเวณ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท มา โดย ตลอด จำเลยทั้ง สาม จึง มีสิทธิ ที่ จะ เข้า ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทนั้น เห็นว่า แม้ ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ประชาชน จะ มิได้ ใช้ ประโยชน์ใน การ สัญจร ไป มา แล้ว ก็ ตาม แต่เมื่อ ถนน ส่วน ดังกล่าว ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกันแล้ว สภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หา ได้ สูญ สิ้นไป เพราะ การไม่ได้ ใช้ แต่อย่างใด ไม่ ดังนั้น แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ ได้ ครอบครอง ถนนบริเวณ ส่่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เป็น เวลา นาน เท่าใด ก็ ตาม จำเลย ทั้ง สามก็ ไม่มี สิทธิ ที่ จะ ยึดถือ เอา ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท กลับคืน มาเป็น กรรมสิทธิ์ ของ จำเลย ทั้ง สาม ได้ อีก ตาม นัย แห่ง ประมวล กฎหมาย แพ่งและ พาณิชย์ มาตรา 1306 ฉะนั้น การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ขุด ไถทำลาย ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท รวมทั้ง การ ร่วมกัน นำ เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ จำนวน หลาย ต้น ไป ปัก ลง ใน ส่วน ของ ถนน ที่ ถูก ขุดไถ ทำลาย และ การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน นำ เสา ไป ปัก ติด ป้าย บอก ข้อความว่า ถนน ดังกล่าว เป็น ทาง ส่วนบุคคล ที่ จำเลย ทั้ง สาม สงวนสิทธิ ดังภาพถ่าย หมาย จ. 1 จ. 20 และ จ. 21 ย่อม เป็น การ ทำให้ สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ที่อยู่ ใน ความ ครอบครอง ดูแล รักษา ของ โจทก์ เสียหายการกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม จึง เป็น การ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกัน "พิพากษายืน(สุรินทร์ นาควิเชียร-นาม ยิ้มแย้ม-จรัญ หัตถกรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1)มีคำพิพากษาศาลฎีกาเป็นจำนวนมากที่วินิจฉัยว่าพออุทิศให้เป็นทางหรือที่สาธารณะก็ตกเป็นทางหรือที่สาธารณะทันทีซึ่งเป็นปัญหาข้อเท็จจริงการอุทิศเป็นการสละกรรมสิทธิ์(มาตรา1336ในข้อที่เป็นการจำหน่ายถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ดูมาตรา1319)ไม่ใช่เพียงสละการครอบครอง(มาตรา1377)หรือโอนการครอบครอง(มาตรา1378)เว้นแต่ข้อเท็จจริงได้ความว่าไม่ยึดถือโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตนต่อไปก็เป็นการสละหรือโอนการครอบครองแล้วแต่กรณีด้วยนอกจากนี้ในขณะเดียวกันการอุทิศก็เป็นการแสดงเจตนายกให้เป็นที่ทางสาธารณะการอุทิศให้เป็นที่ทางสาธารณะไม่ใช่เป็นเรื่องเพียงยินยอมให้ประชาชนทั่วไปใช้ซึ่งไม่เป็นละเมิดเท่านั้นมิใช่สัญญาให้โดยเสน่หาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์การอุทิศอาจทำเป็นหนังสือหรือด้วยกิริยาวาจาอาการอย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้การแสดงเจตนาคงต้องนำบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาใช้บังคับจึงจะมีผลตามกฎหมายซึ่งก็ต้องตีความการแสดงเจตนาโดยเพ่งเล็งถึงเจตนาอันแท้จริงยิ่งกว่าถ้อยคำสำนวนหรือตัวอักษร(มาตรา171)การอุทิศไม่ใช่เป็นเพียงการแสดงเจตนาเท่านั้นแต่เป็นนิติกรรมด้วย(มาตรา149)เพราะเป็นการผูกพันผู้แสดงเจตนาอุทิศให้ทำนองเดียวกันคำมั่นว่าจะซื้อขายหรือคำมั่นว่าจะให้ฯลฯเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่ไม่ต้องมีผู้รับการแสดงเจตนาประชาชนทั่วไปที่ใช้ที่ทางสาธารณะจะรู้ว่ามีผู้อุทิศให้หรือไม่ไม่สำคัญการแสดงเจตนาอุทิศเป็นนิติกรรมไม่มีแบบหรือต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือแต่อย่างใดอาจเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่เป็นโมฆียะเมื่อบอกล้างแล้วย่อมพ้นวิสัยที่จะให้กลับคืนก็ได้ (2)เมื่ออุทิศให้เป็นที่ทางสาธารณะก็ตกเป็นที่ทางสาธารณะแล้วจะมาเพิกถอนการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมในภายหลังย่อมไม่ได้หรือแม้จะมีการเพิกถอนก็ย่อมไม่มีผลอะไรเท่ากับไม่มีการเพิกถอนหรือถ้าให้เพิกถอนกันได้ก็เท่ากับให้เพิกถอนจากการเป็นที่ทางสาธารณะซึ่งโดยหลักจะทำได้ก็โดยบัญญัติกฎหมายเฉพาะหรือพระราชกฤษฎีกาเท่านั้น(มาตรา1305)ถ้าหากให้กระทำกันได้ก็เท่ากับอุทิศใหญ่กว่ากฎหมายเสียอีกนอกจากนี้จะมีเงื่อนไขในการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมไว้เป็นเงื่อนไขบังคับหลังก็ไม่มีผลอะไรแต่ถ้าเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนแล้วการแสดงเจตนาอุทิศหรือสละอันเป็นนิติกรรมไว้เป็นเงื่อนไขบังคับก่อนก็ย่อมจะทำให้นิติกรรมมีผลก็ต่อเมื่อมีเหตุการณ์อันไม่แน่นอนนั้นเกิดขึ้นในอนาคตกรณีที่เป็นเงื่อนไขบังคับก่อนขอให้ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่1064/2501ดังจะกล่าวต่อไปในข้อ(11) (3)ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้จำเลยทั้งสามผู้อุทิศให้ได้แสดงเจตนาโดยมีเงื่อนไขไว้แต่แรกว่าหากทางราชการได้ตัดถนนสายใหม่ให้ยกเลิกถนนพิพาทเท่ากับเป็นการแสดงเจตนาว่าให้ถนนพิพาทกลับมาเป็นของผู้อุทิศคือให้สิ้นสภาพความเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั่นเองอาจถือได้ว่าเป็นนิติกรรมที่มีเงื่อนไขบังคับหลังและเงื่อนไขนั้นเป็นการพ้นวิสัยถือได้ว่าไม่มีเงื่อนไขเพราะการที่จะให้ถนนพิพาทกลับมาเป็นของตนอีกย่อมเป็นการพ้นวิสัย(มาตรา189)ส่วนการที่จะให้กลับคืนมาเป็นของผู้อุทิศอีกโดยชอบด้วยกฎหมายนั้นคงต้องอาศัยอำนาจกฎหมายเฉพาะออกมาใช้บังคับ(มาตรา1305)ซึ่งโดยลำพังสำหรับผู้อุทิศให้ไม่มีทางทำได้ (4)ดังกล่าวมาข้างต้น(ข้อ1ถึง3)เป็นบันทึกเกี่ยวกับคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้นอกจากนี้ข้าพเจ้าขอกล่าวถึงความคิดเห็นของบุคคลอื่นอีกบ้างตามสมควร มีผู้เข้าใจผิดโดยทำบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538ว่าการอุทิศหรือสละที่ดินให้เป็นที่สาธารณะเป็นเรื่องการยกให้ต้องบังคับกันตามลักษณะสัญญาให้ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525ถึงกลับอ้างว่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525มิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นความคลาดเคลื่อนอย่างร้ายแรง ข้าพเจ้าเห็นว่าตามมาตรา525เป็นการให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่สัญญาให้ทรัพย์สินดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่จึงเป็นแบบของนิติกรรมเป็นแบบของสัญญาให้เพียงแต่กฎหมายบัญญัติว่าถ้าไม่ทำก็เพียงแต่ทำให้สัญญาให้ไม่สมบูรณ์เท่านั้นกฎหมายได้ผ่อนปรนลงมาไม่ถึงต้องตกเป็นโมฆะตามมาตรา152เมื่อเป็นแบบของสัญญาให้ทำไมเราจึงไม่คิดกันบ้างว่าสัญญาให้เป็นนิติกรรมสองฝ่ายเป็นสัญญาไม่ต่างตอบแทนเป็นนิติกรรมสัญญาที่ไม่มีค่าตอบแทนสัญญาให้จะต้องมีคู่สัญญามีผู้ให้ผู้รับการให้ผู้รับต้องยอมรับเอาทรัพย์สินที่ให้นั้น(มาตรา521)ถ้าไม่มีผู้ให้ผู้รับการให้ก็ไม่เรียกว่าสัญญาให้ถ้าไม่ยอมรับก็ไม่เป็นสัญญาให้สัญญาให้ไม่เกิดขึ้นแต่การอุทิศหรือสละที่ให้เป็นที่สาธารณะนั้นไม่ใช่สัญญาไม่ใช่นิติกรรม2ฝ่ายแต่เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่ไม่ต้องมีผู้รับการแสดงเจตนาถ้าไปถือว่าเป็นสัญญาให้แล้วผู้ใดเป็นผู้รับการให้รับทรัพย์สินนั้นไม่ทราบจะถือได้อย่างไรว่าประชาชนผู้ใช้ทางสาธารณะเป็นคู่สัญญากับผู้อุทิศผู้สละที่ดินนั้นหรือเป็นผู้รับการให้ (5)หลักการก็คงเป็นไปตามบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาของข้าพเจ้าฉบับนี้ดังกล่าวข้างต้นฉะนั้นเราจะมากล่าวว่า"ตามมาตรา525มิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้อย่างไรเพราะการอุทิศสละดังกล่าวไม่ใช่การให้ไม่เป็นสัญญาให้ไม่ได้เกิดจากสัญญาให้เป็นคนละเรื่องกันไม่ใช่ข้อยกเว้นหรือที่จะกล่าวว่าเป็นข้อยกเว้นแต่ประการใด (6)ที่กล่าวว่า"แต่คำพิพากษาศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐานตลอดมารวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538)ด้วยว่าหากเป็นการอุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วแม้จะมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก็มีผลให้ที่ดินนั้นตกเป็นกรรมสิทธิ์ของทางราชการ"นั้นก็เห็นได้ชัดว่าศาลฎีกาไม่เห็นว่าเป็นสัญญาให้ต่างหากจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ศาลฎีกามิได้กล่าวว่าการอุทิศหรือสละดังกล่าวเป็นข้อยกเว้นการให้ที่ดินเป็นที่สาธารณะจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนอย่างที่เข้าใจกันเพราะจะกล่าวดังนี้ไม่ได้ (7)อนึ่งที่ว่าอุทิศหรือสละให้หรือยกให้แม้จะมีคำว่า"ให้"ก็หาเป็นสัญญาให้ตามมาตรา521ไม่เป็นถ้อยคำที่บุคคลทั่วไปพูดคำว่าให้อย่างธรรมดาเท่านั้นการตีความแสดงเจตนานั้นต้องถือตามเจตนาที่แท้จริงยิ่งกว่าถ้อยคำสำนวนหรือตามตัวอักษร(มาตรา171)เมื่อไม่เป็นสัญญาให้ตามกฎหมายลักษณะให้ก็จะบังคับกันตามลักษณะสัญญาให้ไม่ได้ (8)การสละหรืออุทิศหรือยกที่ให้เป็นที่สาธารณะไม่ว่ากรณีใดก็ไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนทั้งสิ้น(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1259/2501,2086/2526,3808/2535,3859/2535)ส่วนตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522ที่ผู้บันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538อ้างถึงนั้นเป็นการยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้สุขาภิบาลเพื่อหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่สุขาภิบาลเป็นนิติบุคคลเป็นผู้รับการให้เป็นสัญญาให้จึงต้องบังคับกันตามมาตรา525ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนไม่ใช่เรื่องสละหรืออุทิศหรือยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้เป็นที่สาธารณะเมื่อไม่ได้จดทะเบียนการให้ตามมาตรา525จึงไม่สมบูรณ์ตามสัญญาเมื่อยกให้แล้วสุขาภิบาลผู้รับการให้ตามสัญญาให้จะเอาที่ดินตลาดสดและผลไม้ไปทำอะไรไปหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่ก็เป็นเรื่องของสุขาภิบาลผู้ให้ไม่เกี่ยวข้องแล้วส่วนกรณีสัญญาให้ไม่สมบูรณ์นั้นจะเรียกที่ดินคืนกันได้หรือไม่เป็นอีกปัญหาหนึ่ง(คดีนี้ศาลฎีกาว่าเรียกคืนได้แต่ตามตัวบทมาตรา525ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนเป็นเพียงไม่สมบูรณ์เท่านั้นไม่ถึงกับเป็นโมฆะจะบังคับกันตามลักษณะลาภมิควรได้ตามมาตรา406วรรค2ไม่ได้)อนึ่งการซื้อขายกับการทำนิติกรรมสละหรืออุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะนั้นเป็นคนละเรื่องกันถ้าซื้อขายกันเป็นนิติกรรม2ฝ่ายแล้วต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนแม้จะซื้อไปเพื่อทำหรืออุทิศหรือสละเป็นที่สาธารณะก็ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนการทำเป็นที่สาธารณะเป็นประโยชน์สุดท้าย(ultimatebenefit)อันเป็นวัตถุประสงค์ของนิติกรรมสัญญาซื้อขายถ้าอุทิศหรือสละให้เป็นที่สาธารณะซึ่งเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวเป็นการแสดงเจตนาฝ่ายเดียวก็ใช้ได้ก็ไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียน (9)คำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526วินิจฉัยว่าการซื้อขายที่ดินพิพาทมีโฉนดเป็นที่ทราบกันทั้งสองฝ่ายว่ากองทัพบกจำเลยซื้อไปเพื่อประโยชน์ในทางราชการทหารซึ่งเป็นผลให้ที่พิพาทกลายเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)การที่ ข.ตกลงขายที่พิพาทให้แก่จำเลยจึงเป็นการแสดงเจตนาสละที่พิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาโดยไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใด ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ถ้าคู่กรณีมีเจตนาที่จะซื้อขายกันซึ่งเป็นสัญญาและเป็นนิติกรรม2ฝ่ายเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดไม่ใช่สัญญาจะซื้อขายแต่ไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนสัญญาซื้อขายย่อมเป็นโมฆะ(มาตรา456วรรคแรก)แต่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าการที่ พ.ตกลงขายที่พิพาทอันเป็นนิติกรรม2ฝ่ายให้แก่จำเลยในขณะเดียวกันเป็นการแสดงเจตนาสละที่ดินพิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาด้วยทั้งโดยพฤติการณ์แห่งกรณีสันนิษฐานได้แน่ว่า พ.ผู้ขายกองทัพบกผู้ซื้อซึ่งเป็นคู่กรณีได้รู้ว่าการซื้อขายเป็นโมฆะก็ได้ตั้งใจมาแต่แรกขณะทำสัญญาซื้อขายว่า พ.มีเจตนาสละที่พิพาทให้แก่กองทัพบกอันเป็นนิติกรรมอีกอันหนึ่งซึ่งเพียงแต่ พ. ผู้ขายทำนิติกรรมฝ่ายเดียว(ไม่ต้องถึงกับทำเป็นสัญญาซื้อขายหรือนิติกรรม2ฝ่ายอย่างในคดีนี้)ที่ดินก็ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินแล้วฉะนั้นแม้สัญญาซื้อขายเป็นโมฆะแต่ก็เข้าแบบนิติกรรมอย่างอื่น(เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียว)ซึ่งไม่เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา136เดิมและมาตรา174ปัจจุบันดังนั้นการสละที่ดินอันเป็นการยกให้หรืออุทิศให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใดอย่างศาลฎีกาว่านั้นชอบแล้วจึงไม่ใช่เรื่องที่จะมาถือกันว่าคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526วินิจฉัยขัดแย้งกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522แต่ประการใดเพราะคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522เป็นเรื่องยกที่ให้สุขาภิบาลซึ่งเป็นนิติบุคคลต่างหากส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526เป็นเรื่องอุทิศสละที่พิพาทให้เป็นที่สาธารณะแม้จะมีการทำสัญญาซื้อขายเข้ามาเกี่ยวข้องแต่แรกแต่ก็ตกเป็นโมฆะไปแล้วรูปคดีหาเหมือนกันไม่ไม่ใช่เรื่องคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526กลับหลักคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522 (10)คำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528วินิจฉัยว่าเมื่อ พ.ยกที่พิพาทให้แก่เทศบาลจำเลยเพื่อใช้ทำถนนโดยไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือได้ว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีก(หมายความว่าไม่มีเงื่อนไขบังคับก่อนในนิติกรรมยกให้)ย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304การที่จำเลยยังไม่ตัดถนนผ่านที่พิพาทหรือตัดถนนผ่านที่พิพาทไม่หมดทั้งแปลงและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินมีโฉนดของ พ. แล้วเข้าครอบครองที่พิพาทต่อจาก พ. ก็หาทำให้โจทก์มีสิทธิใดๆในที่พิพาทในอันที่จะเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลยไม่ โดยหลักการยกที่ให้แม้จะเป็นการให้แก่นิติบุคคลก็จะต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนแน่แต่คดีนี้ไม่มีประเด็นว่าสัญญาให้แก่จำเลยซึ่งเป็นเทศบาลและเป็นนิติบุคคลจะสมบูรณ์หรือไม่เพราะไม่ได้ความว่าการยกให้แก่จำเลยได้ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนหรือไม่ไม่มีข้อเท็จจริงในฎีกาแต่ก็เห็นได้ว่าถ้าการยกให้ไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนการให้ไม่สมบูรณ์แต่แม้จะไม่สมบูรณ์การยกที่พิพาทให้ทำเป็นถนนสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันก็เป็นการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวแม้จะไม่ถึงกับเป็นโมฆะเพียงไม่สมบูรณ์แต่การแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวนั้นก็มีผลทำให้ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา1304เพราะการยกให้ดังกล่าวนั้นไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีกย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินเมื่อไม่มีเงื่อนไขก็ย่อมตกเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินและเป็นทันทีอย่างที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ฉะนั้นการที่จำเลยยังไม่ตัดถนนฯลฯและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินของพ. แล้วเข้าครอบครองต่อจาก พ. โจทก์ก็ไม่มีสิทธิเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลย (11)ได้กล่าวไว้แล้วในข้อ(1)ว่าการอุทิศหรือสละมิใช่เป็นเพียงการแสดงเจตนาเท่านั้นแต่เป็นนิติกรรมด้วย(มาตรา149)เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวเมื่อเป็นนิติกรรมแล้วจึงอาจมีเงื่อนไขอยู่ในนิติกรรมได้(ดูข้อ2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501วินิจฉัยว่าการที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ทำถนนหรือทางสาธารณะโดยมีเงื่อนไขเมื่อจะทำถนนผ่านที่ของโจทก์จะต้องทำสะพานระหว่างที่ลำลาดให้น้ำไหลไปได้และการจะทำสะพานอย่างไรต้องปรึกษากันก่อนเมื่อถนนสาธารณะตามที่โจทก์อุทิศที่ดินยังไม่ได้ทำขึ้นจำเลยเข้าทำทำนบปิดกั้นน้ำในลำลาดในที่นาของโจทก์เสียอันเป็นการกระทำซึ่งผิดวัตถุประสงค์ที่โจทก์อุทิศดังนี้ยังถือไม่ได้ว่าการอุทิศที่ดินของโจทก์เป็นการเสร็จเด็ดขาดอย่างมากถือได้เพียงว่าเจตนาจะอุทิศเท่านั้นโจทก์ยังไม่ขาดสิทธิครอบครองในที่รายนี้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501นี้เป็นการแสดงเจตนาอุทิศหรือสละอันเป็นนิติกรรมที่มีเงื่อนไขบังคับก่อนเมื่อถนนพิพาทตามที่โจทก์อุทิศที่ดินยังไม่ได้ทำขึ้นนิติกรรมยังไม่เป็นผล(มาตรา183)ศาลฎีกาจึงว่าอย่างมากถือได้แต่เพียงว่ามีเจตนาจะอุทิศที่พิพาทเท่านั้นโจทก์ยังมีสิทธิครอบครอง (12)ส่วนตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่4290/2530เป็นเรื่องเจ้าของที่ดินยกที่พิพาทให้กรมอนามัยซึ่งเป็นนิติบุคคลเพื่อปลูกสร้างสำนักงานผดุงครรภ์จึงต้องบังคับกันมาตามลักษณะสัญญาให้แม้จะมีเงื่อนไขว่าจะนำไปซื้อขายหักโอนหรือแลกเปลี่ยนกับผู้อื่นหรือหน่วยราชการอื่นไม่ได้เมื่อหมดความประสงค์จะใช้ให้ส่งมอบที่พิพาทคืนทันทีก็เป็นข้อตกลงในสัญญาให้เท่านั้นเมื่อเป็นสัญญาให้ศาลฎีกาจึงเห็นว่าเมื่อการยกให้มิได้จดทะเบียนจึงไม่มีผลสมบูรณ์ย่อมไม่ผูกพันผู้ให้หรือโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับโอนที่พิพาทต่อมาในภายหลังตามมาตรา525,1299ไม่ใช่เรื่องเจตนาผู้ให้อุทิศที่พิพาทเพื่อให้เป็นสาธารณประโยชน์แต่ประการใด อนึ่งการยกให้หรืออุทิศให้เป็นที่สาธารณะนั้นพอยกหรืออุทิศสละให้ก็เป็นที่สาธารณะแล้ว(ถ้าหากไม่มีเงื่อนไขบังคับก่อน)จึงไม่ใช่เรื่องที่จะมาถือว่าเจตนาของผู้อุทิศให้จะเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตลอดไปหรือไม่ตลอดไปไม่ใช่ว่าพอเป็นแล้วจะเอากลับมาได้กลายเป็นไม่ได้หาเป็นเช่นนั้นไม่จะเอากลับมาได้ก็ต้องมีกฎหมายออกมาใช้บังคับ (13)ในการพิจารณาปัญหาหรือประเด็นเรื่องใดนั้นบางครั้งตามข้อเท็จจริงที่ได้ความมีความจำเป็นต้องนำหลักกฎหมายหรือตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องมาพิจารณาประกอบกันด้วยเช่นมีปัญหาทางกฎหมายลักษณะทรัพย์สินอาจต้องพิจารณาถึงลักษณะบุคคลนิติกรรมสัญญาเงื่อนไขเงื่อนเวลาโมฆะโมฆียะฯลฯพร้อมกันไปด้วยอย่างถี่ถ้วนละเอียดรอบคอบมิฉะนั้นจะไม่ได้คำตอบหรือข้อวินิจฉัยที่แน่นอนถูกต้องหรือคำตอบหรือข้อวินิจฉัยอาจคลาดเคลื่อนไปได้ ?ไพจิตรปุญญพันธุ์?คำพิพากษา: โจทก์ ฟ้อง ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ แสดง ว่า เป็น ถนน หรือ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิออกจาก ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ของ โจทก์ หาก จำเลย ทั้ง สาม ไม่ยอม รื้อถอน ก็ ให้ โจทก์ เป็น ผู้ รื้อถอน โดย กำหนด ให้ จำเลย ทั้ง สามร่วมกัน รับผิด เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ รื้อถอน ทั้งสิ้น แทน โจทก์ ให้ จำเลยทั้ง สาม ร่วมกัน ชำระ เงิน จำนวน 658,062.42 บาท พร้อม ดอกเบี้ยอัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี ใน ต้นเงิน จำนวน 583,324.04 บาท ตั้งแต่วันฟ้อง เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง สาม ให้การ ว่า ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ไม่เคย มี สภาพ เป็น ทางหลวง มา ก่อน ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิ ออกจาก ถนน หนองแขม- บางบอน (สายเดิม) และ ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ใช้ ค่าเสียหาย แก่ โจทก์ 300,000 บาท พร้อม ดอกเบี้ย อัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี นับ ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2530 เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ คำขอ อื่นนอกจาก นี้ ให้ยกโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ประเด็น ข้อ แรก ที่ จำเลยทั้ง สาม ฎีกา ว่า ถนน สาย พิพาท ไม่ได้ เป็น ถนน สาธารณะ ที่อยู่ ใน ความ ดูแลรักษา คุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ขอให้ บังคับเอา แก่ จำเลย ทั้ง สาม นั้น ถนน สาย พิพาท ตัด ผ่าน ที่ดิน หลาย เจ้าของเจ้าของ ที่ดิน ที่ อุทิศ ที่ดิน ให้ แต่ละ แปลง ต่าง ประสงค์ จะ ให้ ถนน สายพิพาท เป็น ทางสาธารณะ ถนน สาย พิพาท เดิม กว้าง ประมาณ 10 เมตร เมื่อสร้าง เสร็จ ก็ มี ประชาชน ใช้ สัญจร ไป มา ทางราชการ เคย ใช้ งบประมาณของ ทางราชการ ซื้อ ท่อ มา ฝัง ให้ น้ำไหล ผ่าน ลอด ใต้ ถนน และ ซื้อ ดิน ลูกรังมา ถม เพื่อ ซ่อม บำรุง ประมาณ 4-5 ครั้ง ทั้ง ได้ ลาดยาง ถนน นั้น บางส่วนแล้ว ศาลฎีกา เห็นว่า แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ นำสืบ โต้แย้ง ว่า ถนน สาย พิพาทไม่ได้ เป็น ทางสาธารณะ ที่ ประชาชน ใช้ ร่วมกัน เพราะ ประชาชน มิได้ ใช้สัญจร ไป มา ตลอด สาย ประชาชน คง ใช้ ร่วมกัน เฉพาะ ช่วง ตัด ถนน คือ ช่วง ที่เป็น ที่ดิน จัดสรร ของ นาย เสงี่ยม ถาวรรัตน์ ซึ่ง อยู่ ไม่ถึง ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท และ ทางราชการ ไม่เคย ออก เงิน สมทบ ตัด ถนน สาย พิพาทหรือ ทำการ ซ่อม บำรุง รักษา แต่อย่างใด ทั้ง เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนนสาย ใหม่ คือ ถนน บาง บอน สาย 5 แล้ว ถนน สาย พิพาท เฉพาะ ส่วน ที่ ตัดผ่าน ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม ประชาชน ได้ เลิก ใช้ โดย สิ้นเชิง สภาพ ของถนน บริเวณ ที่ เป็น ที่พิพาท คง เป็น ที่รกร้าง ไม่มี คน ใช้ สัญจร ไป มา อีกต่อไป ดัง ภาพถ่าย หมาย ล. 3 และ ล. 4 ก็ ตาม แต่เมื่อ ได้ พิจารณา ข้อ นำสืบของ โจทก์ ประกอบ พยานเอกสาร หมาย ล. 5 ซึ่ง เป็น พยานเอกสาร ที่ จำเลยทั้ง สาม อ้างอิง อัน ได้ แก่ หนังสือ ชี้แจง ของ อำเภอ หนองแขม ที่ มี ถึง นาย เสงี่ยม ผู้ อุทิศ ที่ดิน ข้างเคียง กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม เพื่อ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท ว่า ทางราชการ และ ประชาชน มี ความ ประสงค์ที่ จะ ใช้ ถนน สาย พิพาท เป็น ทาง สาธารณประโยชน์ ต่อไป แล้ว ข้อเท็จจริงเชื่อ ได้ว่า ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย ซึ่ง รวม ถึง ส่วน ที่ ตัด ผ่าน ที่ดินของ จำเลย ทั้ง สาม หรือ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ด้วย ได้ ตกเป็น สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2) แล้ว ทันที ที่ จำเลย ที่ 1และ นาย ต่วน ใน ฐานะ ผู้แทนโดยชอบธรรม ของ จำเลย ที่ 2 และ ที่ 3 แสดง เจตนา อุทิศ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท แม้ จะ ได้ความ ดัง ที่ จำเลย ทั้ง สามนำสืบ ว่า เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5ซึ่ง อยู่ ใกล้ กับ ถนน สาย พิพาท ไม่มี ประชาชน ใช้ ถนน เฉพาะ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท อีก หรือ แม้ นาย ต่วน จะ ได้ อุทิศ ที่พิพาท ให้ ตัด ถนน สาย พิพาท โดย มี เงื่อนไข ต่อ ผู้ มา เจรจา ขอให้ อุทิศ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทไว้ ว่า หาก ทางราชการ ได้ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5 แล้ว ให้ยก เลิก ถนน สาย พิพาท ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เสีย ก็ ตาม ข้อเท็จจริงดังกล่าว หา ได้ ทำให้ ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย รวม ถึง ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทสิ้นสภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไป ไม่ เมื่อ ถนน สาย พิพาทเป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ถนน ดังกล่าว ก็ อยู่ ใน ความ ดูแล รักษาคุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง มีอำนาจ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาของ จำเลย ทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้นประเด็น ต่อมา ที่ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกา ว่า จำเลย ทั้ง สาม ไม่ได้ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ เพราะ โจทก์ มิได้ เป็น ผู้ ตัด ถนน สาย พิพาท หรือ มิได้เป็น ผู้ดูแล รักษา ถนน สาย ดังกล่าว ขณะ เกิดเหตุ ถนน บริเวณ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แล้ว เพราะ มี ต้น ไม้ และ หญ้า ขึ้น ปกคลุมโดย ทั่วไป ประชาชน ไม่สามารถ ใช้ เป็น ทาง สัญจร ไป มา ได้ จำเลย ทั้ง สามเป็น ผู้ครอบครอง ที่ดิน บริเวณ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท มา โดย ตลอด จำเลยทั้ง สาม จึง มีสิทธิ ที่ จะ เข้า ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทนั้น เห็นว่า แม้ ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ประชาชน จะ มิได้ ใช้ ประโยชน์ใน การ สัญจร ไป มา แล้ว ก็ ตาม แต่เมื่อ ถนน ส่วน ดังกล่าว ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกันแล้ว สภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หา ได้ สูญ สิ้นไป เพราะ การไม่ได้ ใช้ แต่อย่างใด ไม่ ดังนั้น แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ ได้ ครอบครอง ถนนบริเวณ ส่่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เป็น เวลา นาน เท่าใด ก็ ตาม จำเลย ทั้ง สามก็ ไม่มี สิทธิ ที่ จะ ยึดถือ เอา ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท กลับคืน มาเป็น กรรมสิทธิ์ ของ จำเลย ทั้ง สาม ได้ อีก ตาม นัย แห่ง ประมวล กฎหมาย แพ่งและ พาณิชย์ มาตรา 1306 ฉะนั้น การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ขุด ไถทำลาย ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท รวมทั้ง การ ร่วมกัน นำ เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ จำนวน หลาย ต้น ไป ปัก ลง ใน ส่วน ของ ถนน ที่ ถูก ขุดไถ ทำลาย และ การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน นำ เสา ไป ปัก ติด ป้าย บอก ข้อความว่า ถนน ดังกล่าว เป็น ทาง ส่วนบุคคล ที่ จำเลย ทั้ง สาม สงวนสิทธิ ดังภาพถ่าย หมาย จ. 1 จ. 20 และ จ. 21 ย่อม เป็น การ ทำให้ สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ที่อยู่ ใน ความ ครอบครอง ดูแล รักษา ของ โจทก์ เสียหายการกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม จึง เป็น การ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกัน "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5112/2538กรุงเทพมหานครโจทก์นาง บุญล้อม ชูประดิษฐ์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1304, ม. 1306ถนนพิพาทตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภททรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(2)ทันทีที่มีผู้แสดงเจตนาอุทิศให้แม้ไม่มีประชาชนใช้ถนนพิพาทอีกหรือแม้ผู้อุทิศให้จะได้แสดงเจตนาโดยมีเงื่อนไขว่าหากทางราชการได้ตัดถนนสายใหม่ให้ยกเลิกถนนพิพาทก็หาทำให้ถนนพิพาทสิ้นสภาพความเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไปไม่หรือแม้จะได้ครอบครองถนนพิพาทเป็นเวลานานเท่าใดก็ไม่มีสิทธิยึดถือเอาถนนพิพาทกลับมาเป็นกรรมสิทธิ์ของตนได้อีกตามมาตรา1306โจทก์ ฟ้อง ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ แสดง ว่า เป็น ถนน หรือ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิออกจาก ถนน หนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ของ โจทก์ หาก จำเลย ทั้ง สาม ไม่ยอม รื้อถอน ก็ ให้ โจทก์ เป็น ผู้ รื้อถอน โดย กำหนด ให้ จำเลย ทั้ง สามร่วมกัน รับผิด เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ รื้อถอน ทั้งสิ้น แทน โจทก์ ให้ จำเลยทั้ง สาม ร่วมกัน ชำระ เงิน จำนวน 658,062.42 บาท พร้อม ดอกเบี้ยอัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี ใน ต้นเงิน จำนวน 583,324.04 บาท ตั้งแต่วันฟ้อง เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง สาม ให้การ ว่า ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) ไม่เคย มี สภาพ เป็น ทางหลวง มา ก่อน ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน รื้อถอน เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ ซึ่ง สร้าง กีดขวาง ถนนหนองแขม-บางบอน (สายเดิม) และ รื้อถอน เสา ป้าย ชื่อ ทาง ส่วนบุคคล สงวนสิทธิ ออกจาก ถนน หนองแขม- บางบอน (สายเดิม) และ ให้ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ใช้ ค่าเสียหาย แก่ โจทก์ 300,000 บาท พร้อม ดอกเบี้ย อัตรา ร้อยละ เจ็ด ครึ่ง ต่อ ปี นับ ตั้งแต่วันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2530 เป็นต้น ไป จนกว่า จะ ชำระ เสร็จ คำขอ อื่นนอกจาก นี้ ให้ยกโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ประเด็น ข้อ แรก ที่ จำเลยทั้ง สาม ฎีกา ว่า ถนน สาย พิพาท ไม่ได้ เป็น ถนน สาธารณะ ที่อยู่ ใน ความ ดูแลรักษา คุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ขอให้ บังคับเอา แก่ จำเลย ทั้ง สาม นั้น ถนน สาย พิพาท ตัด ผ่าน ที่ดิน หลาย เจ้าของเจ้าของ ที่ดิน ที่ อุทิศ ที่ดิน ให้ แต่ละ แปลง ต่าง ประสงค์ จะ ให้ ถนน สายพิพาท เป็น ทางสาธารณะ ถนน สาย พิพาท เดิม กว้าง ประมาณ 10 เมตร เมื่อสร้าง เสร็จ ก็ มี ประชาชน ใช้ สัญจร ไป มา ทางราชการ เคย ใช้ งบประมาณของ ทางราชการ ซื้อ ท่อ มา ฝัง ให้ น้ำไหล ผ่าน ลอด ใต้ ถนน และ ซื้อ ดิน ลูกรังมา ถม เพื่อ ซ่อม บำรุง ประมาณ 4-5 ครั้ง ทั้ง ได้ ลาดยาง ถนน นั้น บางส่วนแล้ว ศาลฎีกา เห็นว่า แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ นำสืบ โต้แย้ง ว่า ถนน สาย พิพาทไม่ได้ เป็น ทางสาธารณะ ที่ ประชาชน ใช้ ร่วมกัน เพราะ ประชาชน มิได้ ใช้สัญจร ไป มา ตลอด สาย ประชาชน คง ใช้ ร่วมกัน เฉพาะ ช่วง ตัด ถนน คือ ช่วง ที่เป็น ที่ดิน จัดสรร ของ นาย เสงี่ยม ถาวรรัตน์ ซึ่ง อยู่ ไม่ถึง ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท และ ทางราชการ ไม่เคย ออก เงิน สมทบ ตัด ถนน สาย พิพาทหรือ ทำการ ซ่อม บำรุง รักษา แต่อย่างใด ทั้ง เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนนสาย ใหม่ คือ ถนน บาง บอน สาย 5 แล้ว ถนน สาย พิพาท เฉพาะ ส่วน ที่ ตัดผ่าน ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม ประชาชน ได้ เลิก ใช้ โดย สิ้นเชิง สภาพ ของถนน บริเวณ ที่ เป็น ที่พิพาท คง เป็น ที่รกร้าง ไม่มี คน ใช้ สัญจร ไป มา อีกต่อไป ดัง ภาพถ่าย หมาย ล. 3 และ ล. 4 ก็ ตาม แต่เมื่อ ได้ พิจารณา ข้อ นำสืบของ โจทก์ ประกอบ พยานเอกสาร หมาย ล. 5 ซึ่ง เป็น พยานเอกสาร ที่ จำเลยทั้ง สาม อ้างอิง อัน ได้ แก่ หนังสือ ชี้แจง ของ อำเภอ หนองแขม ที่ มี ถึง นาย เสงี่ยม ผู้ อุทิศ ที่ดิน ข้างเคียง กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สาม เพื่อ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท ว่า ทางราชการ และ ประชาชน มี ความ ประสงค์ที่ จะ ใช้ ถนน สาย พิพาท เป็น ทาง สาธารณประโยชน์ ต่อไป แล้ว ข้อเท็จจริงเชื่อ ได้ว่า ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย ซึ่ง รวม ถึง ส่วน ที่ ตัด ผ่าน ที่ดินของ จำเลย ทั้ง สาม หรือ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ด้วย ได้ ตกเป็น สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(2) แล้ว ทันที ที่ จำเลย ที่ 1และ นาย ต่วน ใน ฐานะ ผู้แทนโดยชอบธรรม ของ จำเลย ที่ 2 และ ที่ 3 แสดง เจตนา อุทิศ ให้ ใช้ ตัด ถนน สาย พิพาท แม้ จะ ได้ความ ดัง ที่ จำเลย ทั้ง สามนำสืบ ว่า เมื่อ ทางราชการ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5ซึ่ง อยู่ ใกล้ กับ ถนน สาย พิพาท ไม่มี ประชาชน ใช้ ถนน เฉพาะ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท อีก หรือ แม้ นาย ต่วน จะ ได้ อุทิศ ที่พิพาท ให้ ตัด ถนน สาย พิพาท โดย มี เงื่อนไข ต่อ ผู้ มา เจรจา ขอให้ อุทิศ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทไว้ ว่า หาก ทางราชการ ได้ ตัด ถนน สาย ใหม่ คือ ถนน บางบอน สาย 5 แล้ว ให้ยก เลิก ถนน สาย พิพาท ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เสีย ก็ ตาม ข้อเท็จจริงดังกล่าว หา ได้ ทำให้ ถนน สาย พิพาท ตลอด สาย รวม ถึง ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทสิ้นสภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไป ไม่ เมื่อ ถนน สาย พิพาทเป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน ถนน ดังกล่าว ก็ อยู่ ใน ความ ดูแล รักษาคุ้มครอง ป้องกัน ของ โจทก์ โจทก์ จึง มีอำนาจ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สาม ฎีกาของ จำเลย ทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้นประเด็น ต่อมา ที่ จำเลย ทั้ง สาม ฎีกา ว่า จำเลย ทั้ง สาม ไม่ได้ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ เพราะ โจทก์ มิได้ เป็น ผู้ ตัด ถนน สาย พิพาท หรือ มิได้เป็น ผู้ดูแล รักษา ถนน สาย ดังกล่าว ขณะ เกิดเหตุ ถนน บริเวณ ส่วน ที่ เป็นที่พิพาท ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แล้ว เพราะ มี ต้น ไม้ และ หญ้า ขึ้น ปกคลุมโดย ทั่วไป ประชาชน ไม่สามารถ ใช้ เป็น ทาง สัญจร ไป มา ได้ จำเลย ทั้ง สามเป็น ผู้ครอบครอง ที่ดิน บริเวณ ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท มา โดย ตลอด จำเลยทั้ง สาม จึง มีสิทธิ ที่ จะ เข้า ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาทนั้น เห็นว่า แม้ ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท ประชาชน จะ มิได้ ใช้ ประโยชน์ใน การ สัญจร ไป มา แล้ว ก็ ตาม แต่เมื่อ ถนน ส่วน ดังกล่าว ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ประเภท ทรัพย์สิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกันแล้ว สภาพ ความ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน หา ได้ สูญ สิ้นไป เพราะ การไม่ได้ ใช้ แต่อย่างใด ไม่ ดังนั้น แม้ จำเลย ทั้ง สาม จะ ได้ ครอบครอง ถนนบริเวณ ส่่วน ที่ เป็น ที่พิพาท เป็น เวลา นาน เท่าใด ก็ ตาม จำเลย ทั้ง สามก็ ไม่มี สิทธิ ที่ จะ ยึดถือ เอา ที่ดิน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท กลับคืน มาเป็น กรรมสิทธิ์ ของ จำเลย ทั้ง สาม ได้ อีก ตาม นัย แห่ง ประมวล กฎหมาย แพ่งและ พาณิชย์ มาตรา 1306 ฉะนั้น การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน ขุด ไถทำลาย ถนน ส่วน ที่ เป็น ที่พิพาท รวมทั้ง การ ร่วมกัน นำ เสา คอนกรีตเสริม เหล็ก และ เสา ไม้ จำนวน หลาย ต้น ไป ปัก ลง ใน ส่วน ของ ถนน ที่ ถูก ขุดไถ ทำลาย และ การ ที่ จำเลย ทั้ง สาม ร่วมกัน นำ เสา ไป ปัก ติด ป้าย บอก ข้อความว่า ถนน ดังกล่าว เป็น ทาง ส่วนบุคคล ที่ จำเลย ทั้ง สาม สงวนสิทธิ ดังภาพถ่าย หมาย จ. 1 จ. 20 และ จ. 21 ย่อม เป็น การ ทำให้ สาธารณสมบัติของ แผ่นดิน ที่อยู่ ใน ความ ครอบครอง ดูแล รักษา ของ โจทก์ เสียหายการกระทำ ของ จำเลย ทั้ง สาม จึง เป็น การ ทำละเมิด ต่อ โจทก์ ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สาม ประเด็น นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกัน "พิพากษายืน(สุรินทร์ นาควิเชียร-นาม ยิ้มแย้ม-จรัญ หัตถกรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1)มีคำพิพากษาศาลฎีกาเป็นจำนวนมากที่วินิจฉัยว่าพออุทิศให้เป็นทางหรือที่สาธารณะก็ตกเป็นทางหรือที่สาธารณะทันทีซึ่งเป็นปัญหาข้อเท็จจริงการอุทิศเป็นการสละกรรมสิทธิ์(มาตรา1336ในข้อที่เป็นการจำหน่ายถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ดูมาตรา1319)ไม่ใช่เพียงสละการครอบครอง(มาตรา1377)หรือโอนการครอบครอง(มาตรา1378)เว้นแต่ข้อเท็จจริงได้ความว่าไม่ยึดถือโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตนต่อไปก็เป็นการสละหรือโอนการครอบครองแล้วแต่กรณีด้วยนอกจากนี้ในขณะเดียวกันการอุทิศก็เป็นการแสดงเจตนายกให้เป็นที่ทางสาธารณะการอุทิศให้เป็นที่ทางสาธารณะไม่ใช่เป็นเรื่องเพียงยินยอมให้ประชาชนทั่วไปใช้ซึ่งไม่เป็นละเมิดเท่านั้นมิใช่สัญญาให้โดยเสน่หาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์การอุทิศอาจทำเป็นหนังสือหรือด้วยกิริยาวาจาอาการอย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้การแสดงเจตนาคงต้องนำบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาใช้บังคับจึงจะมีผลตามกฎหมายซึ่งก็ต้องตีความการแสดงเจตนาโดยเพ่งเล็งถึงเจตนาอันแท้จริงยิ่งกว่าถ้อยคำสำนวนหรือตัวอักษร(มาตรา171)การอุทิศไม่ใช่เป็นเพียงการแสดงเจตนาเท่านั้นแต่เป็นนิติกรรมด้วย(มาตรา149)เพราะเป็นการผูกพันผู้แสดงเจตนาอุทิศให้ทำนองเดียวกันคำมั่นว่าจะซื้อขายหรือคำมั่นว่าจะให้ฯลฯเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่ไม่ต้องมีผู้รับการแสดงเจตนาประชาชนทั่วไปที่ใช้ที่ทางสาธารณะจะรู้ว่ามีผู้อุทิศให้หรือไม่ไม่สำคัญการแสดงเจตนาอุทิศเป็นนิติกรรมไม่มีแบบหรือต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือแต่อย่างใดอาจเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่เป็นโมฆียะเมื่อบอกล้างแล้วย่อมพ้นวิสัยที่จะให้กลับคืนก็ได้ (2)เมื่ออุทิศให้เป็นที่ทางสาธารณะก็ตกเป็นที่ทางสาธารณะแล้วจะมาเพิกถอนการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมในภายหลังย่อมไม่ได้หรือแม้จะมีการเพิกถอนก็ย่อมไม่มีผลอะไรเท่ากับไม่มีการเพิกถอนหรือถ้าให้เพิกถอนกันได้ก็เท่ากับให้เพิกถอนจากการเป็นที่ทางสาธารณะซึ่งโดยหลักจะทำได้ก็โดยบัญญัติกฎหมายเฉพาะหรือพระราชกฤษฎีกาเท่านั้น(มาตรา1305)ถ้าหากให้กระทำกันได้ก็เท่ากับอุทิศใหญ่กว่ากฎหมายเสียอีกนอกจากนี้จะมีเงื่อนไขในการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมไว้เป็นเงื่อนไขบังคับหลังก็ไม่มีผลอะไรแต่ถ้าเป็นเงื่อนไขบังคับก่อนแล้วการแสดงเจตนาอุทิศหรือสละอันเป็นนิติกรรมไว้เป็นเงื่อนไขบังคับก่อนก็ย่อมจะทำให้นิติกรรมมีผลก็ต่อเมื่อมีเหตุการณ์อันไม่แน่นอนนั้นเกิดขึ้นในอนาคตกรณีที่เป็นเงื่อนไขบังคับก่อนขอให้ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่1064/2501ดังจะกล่าวต่อไปในข้อ(11) (3)ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้จำเลยทั้งสามผู้อุทิศให้ได้แสดงเจตนาโดยมีเงื่อนไขไว้แต่แรกว่าหากทางราชการได้ตัดถนนสายใหม่ให้ยกเลิกถนนพิพาทเท่ากับเป็นการแสดงเจตนาว่าให้ถนนพิพาทกลับมาเป็นของผู้อุทิศคือให้สิ้นสภาพความเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินนั่นเองอาจถือได้ว่าเป็นนิติกรรมที่มีเงื่อนไขบังคับหลังและเงื่อนไขนั้นเป็นการพ้นวิสัยถือได้ว่าไม่มีเงื่อนไขเพราะการที่จะให้ถนนพิพาทกลับมาเป็นของตนอีกย่อมเป็นการพ้นวิสัย(มาตรา189)ส่วนการที่จะให้กลับคืนมาเป็นของผู้อุทิศอีกโดยชอบด้วยกฎหมายนั้นคงต้องอาศัยอำนาจกฎหมายเฉพาะออกมาใช้บังคับ(มาตรา1305)ซึ่งโดยลำพังสำหรับผู้อุทิศให้ไม่มีทางทำได้ (4)ดังกล่าวมาข้างต้น(ข้อ1ถึง3)เป็นบันทึกเกี่ยวกับคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้นอกจากนี้ข้าพเจ้าขอกล่าวถึงความคิดเห็นของบุคคลอื่นอีกบ้างตามสมควร มีผู้เข้าใจผิดโดยทำบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538ว่าการอุทิศหรือสละที่ดินให้เป็นที่สาธารณะเป็นเรื่องการยกให้ต้องบังคับกันตามลักษณะสัญญาให้ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525ถึงกลับอ้างว่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525มิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นความคลาดเคลื่อนอย่างร้ายแรง ข้าพเจ้าเห็นว่าตามมาตรา525เป็นการให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่สัญญาให้ทรัพย์สินดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่จึงเป็นแบบของนิติกรรมเป็นแบบของสัญญาให้เพียงแต่กฎหมายบัญญัติว่าถ้าไม่ทำก็เพียงแต่ทำให้สัญญาให้ไม่สมบูรณ์เท่านั้นกฎหมายได้ผ่อนปรนลงมาไม่ถึงต้องตกเป็นโมฆะตามมาตรา152เมื่อเป็นแบบของสัญญาให้ทำไมเราจึงไม่คิดกันบ้างว่าสัญญาให้เป็นนิติกรรมสองฝ่ายเป็นสัญญาไม่ต่างตอบแทนเป็นนิติกรรมสัญญาที่ไม่มีค่าตอบแทนสัญญาให้จะต้องมีคู่สัญญามีผู้ให้ผู้รับการให้ผู้รับต้องยอมรับเอาทรัพย์สินที่ให้นั้น(มาตรา521)ถ้าไม่มีผู้ให้ผู้รับการให้ก็ไม่เรียกว่าสัญญาให้ถ้าไม่ยอมรับก็ไม่เป็นสัญญาให้สัญญาให้ไม่เกิดขึ้นแต่การอุทิศหรือสละที่ให้เป็นที่สาธารณะนั้นไม่ใช่สัญญาไม่ใช่นิติกรรม2ฝ่ายแต่เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวที่ไม่ต้องมีผู้รับการแสดงเจตนาถ้าไปถือว่าเป็นสัญญาให้แล้วผู้ใดเป็นผู้รับการให้รับทรัพย์สินนั้นไม่ทราบจะถือได้อย่างไรว่าประชาชนผู้ใช้ทางสาธารณะเป็นคู่สัญญากับผู้อุทิศผู้สละที่ดินนั้นหรือเป็นผู้รับการให้ (5)หลักการก็คงเป็นไปตามบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาของข้าพเจ้าฉบับนี้ดังกล่าวข้างต้นฉะนั้นเราจะมากล่าวว่า"ตามมาตรา525มิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ได้อย่างไรเพราะการอุทิศสละดังกล่าวไม่ใช่การให้ไม่เป็นสัญญาให้ไม่ได้เกิดจากสัญญาให้เป็นคนละเรื่องกันไม่ใช่ข้อยกเว้นหรือที่จะกล่าวว่าเป็นข้อยกเว้นแต่ประการใด (6)ที่กล่าวว่า"แต่คำพิพากษาศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐานตลอดมารวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538)ด้วยว่าหากเป็นการอุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วแม้จะมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก็มีผลให้ที่ดินนั้นตกเป็นกรรมสิทธิ์ของทางราชการ"นั้นก็เห็นได้ชัดว่าศาลฎีกาไม่เห็นว่าเป็นสัญญาให้ต่างหากจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ศาลฎีกามิได้กล่าวว่าการอุทิศหรือสละดังกล่าวเป็นข้อยกเว้นการให้ที่ดินเป็นที่สาธารณะจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนอย่างที่เข้าใจกันเพราะจะกล่าวดังนี้ไม่ได้ (7)อนึ่งที่ว่าอุทิศหรือสละให้หรือยกให้แม้จะมีคำว่า"ให้"ก็หาเป็นสัญญาให้ตามมาตรา521ไม่เป็นถ้อยคำที่บุคคลทั่วไปพูดคำว่าให้อย่างธรรมดาเท่านั้นการตีความแสดงเจตนานั้นต้องถือตามเจตนาที่แท้จริงยิ่งกว่าถ้อยคำสำนวนหรือตามตัวอักษร(มาตรา171)เมื่อไม่เป็นสัญญาให้ตามกฎหมายลักษณะให้ก็จะบังคับกันตามลักษณะสัญญาให้ไม่ได้ (8)การสละหรืออุทิศหรือยกที่ให้เป็นที่สาธารณะไม่ว่ากรณีใดก็ไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนทั้งสิ้น(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1259/2501,2086/2526,3808/2535,3859/2535)ส่วนตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522ที่ผู้บันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่9/2538อ้างถึงนั้นเป็นการยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้สุขาภิบาลเพื่อหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่สุขาภิบาลเป็นนิติบุคคลเป็นผู้รับการให้เป็นสัญญาให้จึงต้องบังคับกันตามมาตรา525ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนไม่ใช่เรื่องสละหรืออุทิศหรือยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้เป็นที่สาธารณะเมื่อไม่ได้จดทะเบียนการให้ตามมาตรา525จึงไม่สมบูรณ์ตามสัญญาเมื่อยกให้แล้วสุขาภิบาลผู้รับการให้ตามสัญญาให้จะเอาที่ดินตลาดสดและผลไม้ไปทำอะไรไปหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่ก็เป็นเรื่องของสุขาภิบาลผู้ให้ไม่เกี่ยวข้องแล้วส่วนกรณีสัญญาให้ไม่สมบูรณ์นั้นจะเรียกที่ดินคืนกันได้หรือไม่เป็นอีกปัญหาหนึ่ง(คดีนี้ศาลฎีกาว่าเรียกคืนได้แต่ตามตัวบทมาตรา525ถ้าไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนเป็นเพียงไม่สมบูรณ์เท่านั้นไม่ถึงกับเป็นโมฆะจะบังคับกันตามลักษณะลาภมิควรได้ตามมาตรา406วรรค2ไม่ได้)อนึ่งการซื้อขายกับการทำนิติกรรมสละหรืออุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะนั้นเป็นคนละเรื่องกันถ้าซื้อขายกันเป็นนิติกรรม2ฝ่ายแล้วต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนแม้จะซื้อไปเพื่อทำหรืออุทิศหรือสละเป็นที่สาธารณะก็ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนการทำเป็นที่สาธารณะเป็นประโยชน์สุดท้าย(ultimatebenefit)อันเป็นวัตถุประสงค์ของนิติกรรมสัญญาซื้อขายถ้าอุทิศหรือสละให้เป็นที่สาธารณะซึ่งเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวเป็นการแสดงเจตนาฝ่ายเดียวก็ใช้ได้ก็ไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียน (9)คำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526วินิจฉัยว่าการซื้อขายที่ดินพิพาทมีโฉนดเป็นที่ทราบกันทั้งสองฝ่ายว่ากองทัพบกจำเลยซื้อไปเพื่อประโยชน์ในทางราชการทหารซึ่งเป็นผลให้ที่พิพาทกลายเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)การที่ ข.ตกลงขายที่พิพาทให้แก่จำเลยจึงเป็นการแสดงเจตนาสละที่พิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาโดยไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใด ตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ถ้าคู่กรณีมีเจตนาที่จะซื้อขายกันซึ่งเป็นสัญญาและเป็นนิติกรรม2ฝ่ายเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดไม่ใช่สัญญาจะซื้อขายแต่ไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนสัญญาซื้อขายย่อมเป็นโมฆะ(มาตรา456วรรคแรก)แต่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าการที่ พ.ตกลงขายที่พิพาทอันเป็นนิติกรรม2ฝ่ายให้แก่จำเลยในขณะเดียวกันเป็นการแสดงเจตนาสละที่ดินพิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาด้วยทั้งโดยพฤติการณ์แห่งกรณีสันนิษฐานได้แน่ว่า พ.ผู้ขายกองทัพบกผู้ซื้อซึ่งเป็นคู่กรณีได้รู้ว่าการซื้อขายเป็นโมฆะก็ได้ตั้งใจมาแต่แรกขณะทำสัญญาซื้อขายว่า พ.มีเจตนาสละที่พิพาทให้แก่กองทัพบกอันเป็นนิติกรรมอีกอันหนึ่งซึ่งเพียงแต่ พ. ผู้ขายทำนิติกรรมฝ่ายเดียว(ไม่ต้องถึงกับทำเป็นสัญญาซื้อขายหรือนิติกรรม2ฝ่ายอย่างในคดีนี้)ที่ดินก็ตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินแล้วฉะนั้นแม้สัญญาซื้อขายเป็นโมฆะแต่ก็เข้าแบบนิติกรรมอย่างอื่น(เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียว)ซึ่งไม่เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา136เดิมและมาตรา174ปัจจุบันดังนั้นการสละที่ดินอันเป็นการยกให้หรืออุทิศให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินจึงไม่ต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใดอย่างศาลฎีกาว่านั้นชอบแล้วจึงไม่ใช่เรื่องที่จะมาถือกันว่าคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526วินิจฉัยขัดแย้งกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522แต่ประการใดเพราะคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522เป็นเรื่องยกที่ให้สุขาภิบาลซึ่งเป็นนิติบุคคลต่างหากส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526เป็นเรื่องอุทิศสละที่พิพาทให้เป็นที่สาธารณะแม้จะมีการทำสัญญาซื้อขายเข้ามาเกี่ยวข้องแต่แรกแต่ก็ตกเป็นโมฆะไปแล้วรูปคดีหาเหมือนกันไม่ไม่ใช่เรื่องคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526กลับหลักคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522 (10)คำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528วินิจฉัยว่าเมื่อ พ.ยกที่พิพาทให้แก่เทศบาลจำเลยเพื่อใช้ทำถนนโดยไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือได้ว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีก(หมายความว่าไม่มีเงื่อนไขบังคับก่อนในนิติกรรมยกให้)ย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304การที่จำเลยยังไม่ตัดถนนผ่านที่พิพาทหรือตัดถนนผ่านที่พิพาทไม่หมดทั้งแปลงและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินมีโฉนดของ พ. แล้วเข้าครอบครองที่พิพาทต่อจาก พ. ก็หาทำให้โจทก์มีสิทธิใดๆในที่พิพาทในอันที่จะเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลยไม่ โดยหลักการยกที่ให้แม้จะเป็นการให้แก่นิติบุคคลก็จะต้องทำเป็นหนังสือจดทะเบียนแน่แต่คดีนี้ไม่มีประเด็นว่าสัญญาให้แก่จำเลยซึ่งเป็นเทศบาลและเป็นนิติบุคคลจะสมบูรณ์หรือไม่เพราะไม่ได้ความว่าการยกให้แก่จำเลยได้ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนหรือไม่ไม่มีข้อเท็จจริงในฎีกาแต่ก็เห็นได้ว่าถ้าการยกให้ไม่ทำเป็นหนังสือจดทะเบียนการให้ไม่สมบูรณ์แต่แม้จะไม่สมบูรณ์การยกที่พิพาทให้ทำเป็นถนนสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันก็เป็นการแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวแม้จะไม่ถึงกับเป็นโมฆะเพียงไม่สมบูรณ์แต่การแสดงเจตนาอันเป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวนั้นก็มีผลทำให้ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา1304เพราะการยกให้ดังกล่าวนั้นไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีกย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินเมื่อไม่มีเงื่อนไขก็ย่อมตกเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินและเป็นทันทีอย่างที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ฉะนั้นการที่จำเลยยังไม่ตัดถนนฯลฯและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินของพ. แล้วเข้าครอบครองต่อจาก พ. โจทก์ก็ไม่มีสิทธิเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลย (11)ได้กล่าวไว้แล้วในข้อ(1)ว่าการอุทิศหรือสละมิใช่เป็นเพียงการแสดงเจตนาเท่านั้นแต่เป็นนิติกรรมด้วย(มาตรา149)เป็นนิติกรรมฝ่ายเดียวเมื่อเป็นนิติกรรมแล้วจึงอาจมีเงื่อนไขอยู่ในนิติกรรมได้(ดูข้อ2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501วินิจฉัยว่าการที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ทำถนนหรือทางสาธารณะโดยมีเงื่อนไขเมื่อจะทำถนนผ่านที่ของโจทก์จะต้องทำสะพานระหว่างที่ลำลาดให้น้ำไหลไปได้และการจะทำสะพานอย่างไรต้องปรึกษากันก่อนเมื่อถนนสาธารณะตามที่โจทก์อุทิศที่ดินยังไม่ได้ทำขึ้นจำเลยเข้าทำทำนบปิดกั้นน้ำในลำลาดในที่นาของโจทก์เสียอันเป็นการกระทำซึ่งผิดวัตถุประสงค์ที่โจทก์อุทิศดังนี้ยังถือไม่ได้ว่าการอุทิศที่ดินของโจทก์เป็นการเสร็จเด็ดขาดอย่างมากถือได้เพียงว่าเจตนาจะอุทิศเท่านั้นโจทก์ยังไม่ขาดสิทธิครอบครองในที่รายนี้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501นี้เป็นการแสดงเจตนาอุทิศหรือสละอันเป็นนิติกรรมที่มีเงื่อนไขบังคับก่อนเมื่อถนนพิพาทตามที่โจทก์อุทิศที่ดินยังไม่ได้ทำขึ้นนิติกรรมยังไม่เป็นผล(มาตรา183)ศาลฎีกาจึงว่าอย่างมากถือได้แต่เพียงว่ามีเจตนาจะอุทิศที่พิพาทเท่านั้นโจทก์ยังมีสิทธิครอบครอง (12)ส่วนตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่4290/2530เป็นเรื่องเจ้าของที่ดินยกที่พิพาทให้กรมอนามัยซึ่งเป็นนิติบุคคลเพื่อปลูกสร้างสำนักงานผดุงครรภ์จึงต้องบังคับกันมาตามลักษณะสัญญาให้แม้จะมีเงื่อนไขว่าจะนำไปซื้อขายหักโอนหรือแลกเปลี่ยนกับผู้อื่นหรือหน่วยราชการอื่นไม่ได้เมื่อหมดความประสงค์จะใช้ให้ส่งมอบที่พิพาทคืนทันทีก็เป็นข้อตกลงในสัญญาให้เท่านั้นเมื่อเป็นสัญญาให้ศาลฎีกาจึงเห็นว่าเมื่อการยกให้มิได้จดทะเบียนจึงไม่มีผลสมบูรณ์ย่อมไม่ผูกพันผู้ให้หรือโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับโอนที่พิพาทต่อมาในภายหลังตามมาตรา525,1299ไม่ใช่เรื่องเจตนาผู้ให้อุทิศที่พิพาทเพื่อให้เป็นสาธารณประโยชน์แต่ประการใด อนึ่งการยกให้หรืออุทิศให้เป็นที่สาธารณะนั้นพอยกหรืออุทิศสละให้ก็เป็นที่สาธารณะแล้ว(ถ้าหากไม่มีเงื่อนไขบังคับก่อน)จึงไม่ใช่เรื่องที่จะมาถือว่าเจตนาของผู้อุทิศให้จะเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตลอดไปหรือไม่ตลอดไปไม่ใช่ว่าพอเป็นแล้วจะเอากลับมาได้กลายเป็นไม่ได้หาเป็นเช่นนั้นไม่จะเอากลับมาได้ก็ต้องมีกฎหมายออกมาใช้บังคับ (13)ในการพิจารณาปัญหาหรือประเด็นเรื่องใดนั้นบางครั้งตามข้อเท็จจริงที่ได้ความมีความจำเป็นต้องนำหลักกฎหมายหรือตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องมาพิจารณาประกอบกันด้วยเช่นมีปัญหาทางกฎหมายลักษณะทรัพย์สินอาจต้องพิจารณาถึงลักษณะบุคคลนิติกรรมสัญญาเงื่อนไขเงื่อนเวลาโมฆะโมฆียะฯลฯพร้อมกันไปด้วยอย่างถี่ถ้วนละเอียดรอบคอบมิฉะนั้นจะไม่ได้คำตอบหรือข้อวินิจฉัยที่แน่นอนถูกต้องหรือคำตอบหรือข้อวินิจฉัยอาจคลาดเคลื่อนไปได้ ?ไพจิตรปุญญพันธุ์?