ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวปฏิบัติในการออกหมายจับและหมายค้นในคดีอาญาพ.ศ. ๒๕๔๕[๑] โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๓๗ และมาตรา ๒๓๘ บัญญัติให้การจับบุคคลหรือการค้นหาบุคคลหรือสิ่งของในที่รโหฐาน จะต้องมีคำสั่งหรือหมายของศาลเว้นแต่จะมีเหตุตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญหรือตามที่กฎหมายบัญญัติอันเป็นการเปลี่ยนแปลงผู้มีอำนาจในการออกหมายจับและหมายค้นจากเดิมที่มีศาลพนักงานฝ่ายปกครองและตำรวจชั้นผู้ใหญ่ เป็นศาลเพียงองค์กรเดียวประกอบกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๕๙ วรรคสองบัญญัติให้ศาลต้องสอบผู้ร้องขอออกหมายให้ปรากฏเหตุผลสมควรในการออกหมายเสียก่อนซึ่งแสดงว่ารัฐธรรมนูญและกฎหมายดังกล่าวมีวัตถุประสงค์ให้การออกหมายจับและหมายค้นจะต้องได้รับการพิจารณากลั่นกรองด้วยความรอบคอบเพื่อเป็นหลักประกันการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลเพื่อให้เกิดดุลยภาพระหว่างการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญกับการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมอย่างมีประสิทธิภาพสมควรวางแนวปฏิบัติในการออกหมายจับและหมายค้นและเกณฑ์มาตรฐานในการพิจารณาพยานหลักฐานของศาลก่อนออกหมาย อาศัยอำนาจตามความในมาตรา๕ แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวปฏิบัติในการออกหมายจับและหมายค้นในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๕ข้อ๒ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๑๑ ตุลาคม ๒๕๔๕ เป็นต้นไปข้อ๓ ในกรณีที่มีระเบียบ ประกาศหรือคำสั่งอื่นใด ซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ ให้ปฏิบัติตามระเบียบนี้แทนข้อ๔ การร้องขอให้ศาลออกหมายจับให้ร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจชำระคดีหรือศาลที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่ที่จะทำการจับ ส่วนการร้องขอหมายค้นให้ร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่ที่จะทำการค้นการร้องขอให้ออกหมายจับหรือหมายค้นที่เกี่ยวกับคดีอาญาที่อยู่ในอำนาจของศาลเยาวชนและครอบครัวให้ร้องขอต่อศาลอาญา ศาลอาญากรุงเทพใต้ ศาลอาญาธนบุรี ศาลจังหวัดหรือศาลแขวงที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่นั้น แต่หากศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่แห่งใดมีความพร้อมที่จะออกหมายจับหรือหมายค้นตามระเบียบนี้และได้มีการกำหนดแนวทางปฏิบัติเพื่อการนั้นแล้วก็ให้ร้องขอหมายจับหรือหมายค้นต่อศาลเยาวชนและครอบครัวแห่งนั้นได้ด้วยการร้องขอให้ออกหมายจับหรือหมายค้นที่เกี่ยวกับคดีอาญาที่อยู่ในอำนาจของศาลชำนัญพิเศษให้ร้องขอต่อศาลชำนัญพิเศษที่มีเขตอำนาจชำระคดีนั้นแต่ถ้าจะทำการจับหรือค้นในจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานครให้ร้องขอต่อศาลจังหวัดที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่นั้นได้ด้วยเจ้าพนักงานซึ่งจะทำการจับหรือค้นนอกเขตศาลอาญาจะร้องขอต่อศาลอาญาก็ได้หากเป็นกรณีเร่งด่วนและการร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่นั้นจะเกิดความล่าช้าเสียหายต่อการปฏิบัติหน้าที่ข้อ๕ พนักงานฝ่ายปกครอง หรือตำรวจหรือเจ้าพนักงานอื่นซึ่งร้องขอให้ศาลออกหมายจับหรือหมายค้นจะต้องเป็นผู้มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวข้องกับการสืบสวนหรือสอบสวนคดีที่ร้องขอออกหมายนั้นและต้องพร้อมที่จะมาให้ศาลสอบถามก่อนออกหมายได้ทันทีในกรณีพนักงานฝ่ายปกครองหรือเจ้าพนักงานอื่นเป็นผู้ร้องขอผู้นั้นต้องดำรงตำแหน่งตั้งแต่ระดับสามขึ้นไป ในกรณีที่เป็นตำรวจผู้นั้นต้องมียศตั้งแต่ชั้นร้อยตำรวจตรีขึ้นไปข้อ๖ในการร้องขอให้ศาลออกหมายจับหรือหมายค้นต้องมีคำร้องที่มีรายละเอียดและเอกสารประกอบ ดังต่อไปนี้๖.๑คำร้องขอให้ศาลออกหมายจับ(๑)ต้องระบุชื่อ รูปพรรณ อายุ อาชีพของบุคคลที่จะถูกจับเท่าที่ทราบตามแบบพิมพ์ท้ายระเบียบนี้ รวมทั้งข้อมูลหรือพยานหลักฐานที่สนับสนุนเหตุแห่งการออกหมายจับเช่น ข้อมูลตามข้อ ๑๔(๒)แนบหมายจับพร้อมสำเนาตามแบบพิมพ์ท้ายระเบียบนี้ รวมทั้งเอกสารอื่น เช่นบันทึกคำร้องทุกข์ หนังสือมอบอำนาจให้ร้องทุกข์ เป็นต้น มาท้ายคำร้อง๖.๒คำร้องขอให้ศาลออกหมายค้น(๑)ต้องระบุลักษณะสิ่งของที่ต้องการหาและยึด หรือชื่อ รูปพรรณอายุของบุคคลที่ต้องการหา และสถานที่ที่จะค้น ระบุบ้านเลขที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองเท่าที่ทราบ หากไม่สามารถระบุบ้านเลขที่ที่จะค้นได้ให้ทำแผนที่ของสถานที่ที่จะค้นและบริเวณใกล้เคียงแทน ตามแบบพิมพ์ท้ายระเบียบนี้รวมทั้งข้อมูลหรือพยานหลักฐานที่สนับสนุนเหตุแห่งการออกหมายค้น เช่น ข้อมูลตามข้อ๑๔(๒)แนบหมายค้นพร้อมสำเนาตามแบบพิมพ์ท้ายระเบียบนี้ รวมทั้งเอกสารอื่น เช่นบันทึกคำร้องทุกข์ หนังสือมอบอำนาจให้ร้องทุกข์ เป็นต้น มาท้ายคำร้องข้อ๗ให้ผู้ร้องขอหรือเจ้าพนักงานผู้รับมอบหมายจากผู้ร้องขอนำคำร้องพร้อมเอกสารประกอบตามข้อ๖ ใส่ซองปิดผนึกประทับตรา ลับ ยื่นต่อศาลที่ประสงค์จะขอให้ออกหมายนั้นเมื่อได้รับซองคำร้องให้เจ้าหน้าที่ศาลลงเลขรับไว้บนซองและลงสารบบไว้โดยต้องไม่เปิดซองแล้วนำซองคำร้องเสนอต่อผู้พิพากษาเพื่อพิจารณาสั่งโดยเร็วข้อ๘ เมื่อศาลอนุญาตให้ออกหมายให้ศาลมอบต้นฉบับหมาย พยานหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ ใส่ซองปิดผนึกคืนให้แก่ผู้ร้องขอส่วนคำร้อง คำสั่งอนุญาต และสำเนาหมายให้ใส่ซองปิดผนึกเก็บไว้ที่ศาลเพื่อรอรับรายงานการจับหรือค้นจากผู้ร้องขอต่อไปหากศาลเห็นสมควรศาลอาจสั่งให้ผู้ร้องขอทำสำเนาพยานหลักฐานสำคัญที่สนับสนุนเหตุแห่งการออกหมายจับหรือหมายค้นนั้นมาเก็บรวบรวมไว้กับคำร้องและสำเนาหมายก็ได้ข้อ๙ ในกรณีขอออกหมายนอกเวลาทำการปกติให้ดำเนินการเช่นเดียวกับการร้องขอในเวลาปกติตามข้อ ๖ ถึงข้อ ๘โดยให้ผู้พิพากษาซึ่งได้รับมอบหมายจากอธิบดีผู้พิพากษาศาลชั้นต้นหรือผู้พิพากษาหัวหน้าศาล แล้วแต่กรณีเป็นผู้รับผิดชอบในการพิจารณาสั่งและผู้พิพากษาจะมาอยู่ประจำที่ศาลหรือไม่ก็ได้แต่ต้องอยู่ในพื้นที่ที่สามารถติดต่อเพื่อเสนอคำร้องได้โดยสะดวก ทั้งนี้ผู้ร้องขออาจนำคำร้องไปยื่นต่อผู้พิพากษาที่ได้รับมอบหมายนั้นโดยตรงก็ได้โดยติดต่อประสานงานกับเจ้าหน้าที่ศาลที่ประจำอยู่ที่ศาลนั้นเพื่อทราบถึงสถานที่ที่จะนำคำร้องไปยื่นและให้เจ้าหน้าที่ศาลนั้นแจ้งผู้พิพากษาทราบโดยเร็วเมื่อศาลอนุญาตให้ออกหมายให้ศาลมอบต้นฉบับหมาย พยานหลักฐานและเอกสารต่าง ๆ ใส่ซองปิดผนึกคืนให้แก่ผู้ร้องขอส่วนคำร้อง คำสั่งอนุญาต และสำเนาหมายให้ใส่ซองปิดผนึกเก็บไว้เองแล้วนำไปเก็บไว้ที่ศาลในวันแรกที่ศาลเปิดทำการเพื่อรอรับรายงานการจับหรือค้นจากผู้ร้องขอต่อไปข้อ๑๐ ในการร้องขอให้ออกหมายจับผู้ร้องขอต้องเสนอพยานหลักฐานให้เพียงพอที่ทำให้เชื่อได้ว่า๑๐.๑ผู้จะถูกออกหมายจับน่าจะได้กระทำความผิดอาญาร้ายแรงตามที่กฎหมายบัญญัติแต่ในระหว่างที่ยังมิได้มีกฎหมายดังกล่าวก็ควรถือแนวปฏิบัติในการใช้ดุลยพินิจของศาลว่าหมายถึงความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสามปีหรือ๑๐.๒ผู้จะถูกออกหมายจับน่าจะได้กระทำความผิดอาญาและมีเหตุอันควรเชื่อว่าผู้นั้นน่าจะหลบหนี หรือจะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐานหรือก่อเหตุอันตรายประการอื่นข้อ๑๑ ในการร้องขอให้ออกหมายค้นผู้ร้องขอต้องเสนอพยานหลักฐานให้เพียงพอที่ทำให้เชื่อได้ว่าบุคคลหรือสิ่งของที่ค้นหาน่าจะอยู่ในสถานที่ที่จะค้น และ๑๑.๑ในกรณีค้นหาสิ่งของ(๑)สิ่งของนั้นจะเป็นพยานหลักฐานประกอบการสอบสวน ไต่สวนมูลฟ้องหรือพิจารณา(๒)สิ่งของนั้นมีไว้เป็นความผิด หรือได้มาจากการกระทำความผิดหรือมีเหตุอันควรสงสัยว่าได้ใช้หรือตั้งใจจะใช้ในการกระทำความผิด หรือ(๓)เป็นสิ่งของซึ่งต้องยึดหรือริบตามคำพิพากษาหรือตามคำสั่งศาลในกรณีที่จะพบหรือยึดโดยวิธีอื่นไม่ได้แล้ว๑๑.๒ในกรณีค้นหาบุคคล(๑)บุคคลนั้นถูกหน่วงเหนี่ยวหรือกักขังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย หรือ(๒)บุคคลนั้นถูกออกหมายจับข้อ๑๒ ในการเสนอพยานหลักฐานต่อศาลให้ผู้ร้องขอสาบานหรือปฏิญาณตนและแถลงด้วยตนเองรวมทั้งตอบคำถามศาลเกี่ยวกับข้อมูลที่ได้จากการสืบสวนสอบสวนหรือพยานหลักฐานที่สนับสนุนถึงเหตุแห่งการออกหมายนั้นข้อ๑๓ ในการรับฟังพยานหลักฐานศาลไม่จำต้องถือเคร่งครัดเช่นเดียวกับการรับฟังพยานหลักฐานที่ใช้พิสูจน์ความผิดของจำเลยผู้รู้เห็นเหตุการณ์หรือทราบข้อมูลอันเป็นเหตุแห่งการออกหมายจับหรือหมายค้นไม่จำต้องมาเบิกความต่อศาลด้วยตนเองแต่อาจใช้บันทึกถ้อยคำของบุคคลดังกล่าวซึ่งได้สาบานตัวแล้วเสนอเป็นพยานหลักฐานประกอบคำเบิกความของผู้ร้องขอก็ได้ข้อ๑๔ พยานหลักฐานที่อาจพิสูจน์ว่ามีเหตุสมควรในการออกหมายจับหรือหมายค้นให้รวมถึง๑๔.๑ข้อมูลที่ได้จากการสืบสวนสอบสวน เช่น บันทึกการสอบสวน บันทึกถ้อยคำของสายลับหรือของเจ้าพนักงานที่ได้จากการแฝงตัวเข้าไปในองค์กรอาชญากรรมข้อมูลที่ได้จากแหล่งข่าวของเจ้าพนักงานหรือการหาข่าวจากผู้กระทำความผิด และข้อมูลที่ได้จากการเฝ้าสังเกตการณ์ของเจ้าพนักงานเป็นต้น๑๔.๒ข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ทางนิติวิทยาศาสตร์หรือที่ได้จากการใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์หรือเทคโนโลยี เช่นเครื่องมือตรวจพิสูจน์ลายพิมพ์นิ้วมือ เครื่องมือตรวจพิสูจน์ของกลาง เครื่องจับเท็จเครื่องมือตรวจโลหะ และเครื่องมือตรวจพิสูจน์ทางพันธุกรรม เป็นต้นข้อ๑๕คำสั่งของศาลในการอนุญาตให้ออกหมายหรือยกคำร้องจะต้องระบุเหตุผลให้ครบถ้วนและชัดแจ้งข้อ๑๖หมายค้นต้องระบุชื่อและตำแหน่งของเจ้าพนักงานผู้จะทำการค้นและอาจระบุชื่อผู้ที่จะทำการค้นไว้หลายคนตามคำร้องขอก็ได้หากมีเหตุสมควรหมายค้นต้องระบุนั้นระยะเวลาที่จะทำการค้นให้ชัดเจน หากไม่อาจระบุเวลาลิ้นสุดได้ให้ระบุว่าค้นได้ติดต่อกันไปจนเสร็จสิ้น การขอหมายค้นโดยกำหนดช่วงเวลาไว้หลาย ๆวัน เพื่อเลือกทำการค้นในวันใดวันหนึ่งจะกระทำไม่ได้ ในกรณีที่สถานที่ที่จะค้นอยู่ห่างไกลอาจขอให้ศาลออกหมายค้นล่วงหน้าได้ตามสมควรแก่พฤติการณ์แห่งคดีข้อ๑๗เมื่อเจ้าพนักงานจับบุคคลตามหมายจับได้แล้วหรือเมื่อมีเหตุที่จะเพิกถอนหมายจับให้เจ้าพนักงานที่เกี่ยวข้องรายงานให้ศาลที่ออกหมายทราบโดยเร็วเมื่อเจ้าพนักงานได้จัดการตามหมายค้นแล้วให้บันทึกรายละเอียดในการจัดการนั้นว่าจัดการตามหมายได้หรือไม่แล้วให้ส่งบันทึกนั้นไปยังศาลที่ออกหมายภายในระยะเวลาที่ศาลกำหนดข้อ๑๘ในกรณีที่การจับหรือการค้นมิอาจกระทำได้เพราะมีบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอื่นให้เอกสิทธิ์หรือความคุ้มกันแก่บุคคลหรือสถานที่ใดไว้ให้ปฏิบัติตามกฎหมายและระเบียบว่าด้วยการนั้นข้อ๑๙เพื่อให้การปฏิบัติตามระเบียบนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยศาลอาจกำหนดแนวทางปฏิบัติของแต่ละศาลได้เท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ เช่นการจัดให้มีระบบการรับคำร้อง การลงหลักฐานในสารบบ การเก็บรักษาความลับการแจ้งการปฏิบัติตามหมาย และการเพิกถอนหมาย เป็นต้นข้อ๒๐ในกรณีที่ต้องมีวิธีการใดในทางธุรการเพื่อให้การปฏิบัติตามระเบียบนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยเช่น การจัดตั้งศูนย์ข้อมูลกลางเพื่อรวบรวมรายละเอียดของหมายจับและหมายค้น การเพิกถอนหมายดังกล่าวของศาลทั่วประเทศและการประสานงานกับหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง เป็นต้นให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้กำหนดวิธีการนั้นประกาศ ณ วันที่ ๓ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕อรรถนิติ ดิษฐอำนาจประธานศาลฎีกา[เอกสารแนบท้าย]๑.(คำร้อง) ขอหมายจับ๒.รายงานกระบวนพิจารณา๓.หมายจับ๔.(คำร้อง) ขอหมายค้น๕.รายงานกระบวนพิจารณา๖.หมายค้น(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)วิภา/ผู้จัดทำ๒๗ ตุลาคม ๒๕๕๓พัสสน/ผู้ตรวจ๑๑ มกราคม ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๙/ตอนที่ ๑๐๔ ก/หน้า ๑๐/๑๐ ตุลาคม ๒๕๔๕