คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534หลักกฎหมาย: เมื่อโจทก์มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้า สิทธิเรียกร้องของโจทก์ย่อมเป็นอันสิ้นไปตามพ.ร.บ. ศุลกากรฯ พ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า แต่กรมศุลกากรจำเลยโดยหัวหน้าฝ่ายกลาง กองพิธีการและประเมินอากร ปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมาย มีหนังสือถึงโจทก์ภายหลังจากครบกำหนดอายุความว่าจำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้นั้นปรากฏว่าภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้เกิน จึงให้โจทก์ไปติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบ เพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้อง และขอคืนเงินที่ชำระไว้เกิน ที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออก ดังนี้เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกิน และให้โจทก์ไปขอรับเงินคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตาม ป.พ.พ. มาตรา 192 โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืนจากจำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์ได้นำ Catalystเข้ามาในราชอาณาจักรเพื่อใช้ในการกำจัดกลิ่นในการอบแผ่นเหล็กหรืออะลูมิเนี่ยมเคลือบสารเคมีหรือสีเพื่อนำมาใช้ในการผลิตฝาจีบได้ชำระค่าภาษีอากรตามพิกัดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยแจ้งซึ่งโจทก์ไม่เห็นด้วยจึงโต้แย้งสงวนสิทธิไว้ ต่อมาวันที่ 18 สิงหาคม2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือถึงโจทก์ ให้โจทก์ไปติดต่อขอคืนเงินที่ชำระเกิน โจทก์ไปดำเนินการตามหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2530 แต่จำเลยแจ้งต่อโจทก์เมื่อวันที่ 4กุมภาพันธ์ 2531 ว่าโจทก์ขอคืนเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี จึงหมดสิทธิโจทก์เห็นว่าเป็นความผิดของจำเลยที่พิจารณาเกี่ยวกับพิกัดล่าช้าและแจ้งให้โจทก์ทราบเมื่อพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว ทั้งการที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยได้มีหนังสือฉบับลงวันที่ 18 สิงหาคม 2530แจ้งมายังโจทก์นั้น ถือว่าจำเลยได้สละประโยชน์แห่งอายุความแล้วจึงไม่อาจยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ขอให้จำเลยคืนเงินอากรพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินค่าอากรต่อจำเลย พ้นกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด และการที่มีหนังสือถึงโจทก์เป็นเพียงแจ้งให้โจทก์ทราบถึงสิทธิของโจทก์ว่ามีอยู่อย่างไรไม่มีข้อความว่าจำเลยได้สละสิทธิแห่งอายุความ ขอให้ยกฟ้องศาลภาษีอากรกลางพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากรวินิจฉัยว่า "ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของโจทก์มีว่า จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความแล้วหรือไม่ เห็นว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าสิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไปตามที่พระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า บัญญัติไว้ แต่จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากร ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมายได้มีหนังสือตามเอกสารหมาย จ.1 แผ่นที่ 9 ถึงโจทก์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2530 หลังครบกำหนดอายุความเรียกร้องขอคืนเงินอากรดังกล่าวแล้วว่า จำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 อัตราอากรร้อยละ 80 หรือกิโลกรัมละ 10 บาทนั้นแล้ว เห็นว่า สินค้าของโจทก์จัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.08 อัตราอากรร้อยละ 35 ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออกต่อไป "เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย" ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์แล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินรวม 261,239.78 บาทคืนจากจำเลยได้...ที่จำเลยแก้อุทธรณ์ของโจทก์ว่า นายเสถียรไม่ใช่ตัวแทนของจำเลยจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเป็นประเด็นที่จำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การ จึงเป็นข้อเท็จจริงที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและมิใช่ปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงไม่รับวินิจฉัย"พิพากษากลับให้จำเลยคืนเงินแก่โจทก์ 261,239.78 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระเงินเสร็จ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534บริษัท ฝา จีบ จำกัดโจทก์กรมศุลกากรจำเลย ป.พ.พ. ม. 192 พ.ร.บ.ศุลกากร พ.ศ.2469 ม. 10เมื่อโจทก์มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้า สิทธิเรียกร้องของโจทก์ย่อมเป็นอันสิ้นไปตามพ.ร.บ. ศุลกากรฯ พ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า แต่กรมศุลกากรจำเลยโดยหัวหน้าฝ่ายกลาง กองพิธีการและประเมินอากร ปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมาย มีหนังสือถึงโจทก์ภายหลังจากครบกำหนดอายุความว่าจำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้นั้นปรากฏว่าภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้เกิน จึงให้โจทก์ไปติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบ เพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้อง และขอคืนเงินที่ชำระไว้เกิน ที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออก ดังนี้เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกิน และให้โจทก์ไปขอรับเงินคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตาม ป.พ.พ. มาตรา 192 โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืนจากจำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์ได้นำ Catalystเข้ามาในราชอาณาจักรเพื่อใช้ในการกำจัดกลิ่นในการอบแผ่นเหล็กหรืออะลูมิเนี่ยมเคลือบสารเคมีหรือสีเพื่อนำมาใช้ในการผลิตฝาจีบได้ชำระค่าภาษีอากรตามพิกัดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยแจ้งซึ่งโจทก์ไม่เห็นด้วยจึงโต้แย้งสงวนสิทธิไว้ ต่อมาวันที่ 18 สิงหาคม2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือถึงโจทก์ ให้โจทก์ไปติดต่อขอคืนเงินที่ชำระเกิน โจทก์ไปดำเนินการตามหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2530 แต่จำเลยแจ้งต่อโจทก์เมื่อวันที่ 4กุมภาพันธ์ 2531 ว่าโจทก์ขอคืนเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี จึงหมดสิทธิโจทก์เห็นว่าเป็นความผิดของจำเลยที่พิจารณาเกี่ยวกับพิกัดล่าช้าและแจ้งให้โจทก์ทราบเมื่อพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว ทั้งการที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยได้มีหนังสือฉบับลงวันที่ 18 สิงหาคม 2530แจ้งมายังโจทก์นั้น ถือว่าจำเลยได้สละประโยชน์แห่งอายุความแล้วจึงไม่อาจยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ขอให้จำเลยคืนเงินอากรพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินค่าอากรต่อจำเลย พ้นกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด และการที่มีหนังสือถึงโจทก์เป็นเพียงแจ้งให้โจทก์ทราบถึงสิทธิของโจทก์ว่ามีอยู่อย่างไรไม่มีข้อความว่าจำเลยได้สละสิทธิแห่งอายุความ ขอให้ยกฟ้องศาลภาษีอากรกลางพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากรวินิจฉัยว่า "ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของโจทก์มีว่า จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความแล้วหรือไม่ เห็นว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าสิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไปตามที่พระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า บัญญัติไว้ แต่จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากร ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมายได้มีหนังสือตามเอกสารหมาย จ.1 แผ่นที่ 9 ถึงโจทก์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2530 หลังครบกำหนดอายุความเรียกร้องขอคืนเงินอากรดังกล่าวแล้วว่า จำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 อัตราอากรร้อยละ 80 หรือกิโลกรัมละ 10 บาทนั้นแล้ว เห็นว่า สินค้าของโจทก์จัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.08 อัตราอากรร้อยละ 35 ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออกต่อไป "เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย" ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์แล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินรวม 261,239.78 บาทคืนจากจำเลยได้...ที่จำเลยแก้อุทธรณ์ของโจทก์ว่า นายเสถียรไม่ใช่ตัวแทนของจำเลยจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเป็นประเด็นที่จำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การ จึงเป็นข้อเท็จจริงที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและมิใช่ปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงไม่รับวินิจฉัย"พิพากษากลับให้จำเลยคืนเงินแก่โจทก์ 261,239.78 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระเงินเสร็จ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท.(สุนพ กีรติยุติ-ก้าน อันนานนท์-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุข้อพิจารณาประการแรก เป็นเรื่องสิทธิเรียกร้องอากรที่เสียไว้เกินคืนตามความในพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469 มาตรา10 วรรคห้า ซึ่งมิได้เป็นประเด็นข้อพิพาทโดยตรงในคดีนี้ หากแต่เป็นกรณีต่อเนื่องกัน แต่โดยที่บทบัญญัติดังกล่าวมีปัญหาในทางปฏิบัติแก่ผู้ประกอบการมาก เนื่องจากข้อกฎหมายนี้เปิดช่องให้ตีความไปได้หลายอย่างแตกต่างกันออกไปสมควรนำมาพิจารณาประกอบท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 บทบัญญัติมาตรา 10 วรรคห้า แห่งพระราชบัญญัติศุลกากรพุทธศักราช 2469 มีความมุ่งหมายเพื่อที่จะให้โอกาสแก่ผู้ต้องเสียภาษีอันได้แก่ผู้ประกอบการ ซึ่งเป็นผู้นำเข้าหรือส่งออกแล้วแต่กรณีที่จะขอคืนซึ่งภาษีอากรซึ่งชำระไว้เกินได้ ปัญหาว่ากำหนดเวลาที่จะขอคืนมีอย่างไร หลักเกณฑ์หรือเงื่อนไขในการที่จะขอคืนมีว่าอย่างไร ต้องพิจารณาจากบทบัญญัติมาตรา 10 วรรคห้า แห่งบทกฎหมายดังกล่าวที่ว่า "สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากร เพราะเหตุที่เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริง เป็นอันสิ้นไปเมื่อครบกำหนดสองปีนับจากวันที่นำของเข้าหรือส่งออกแล้วแต่กรณี แต่คำเรียกร้องเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนักหรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใด ๆ นั้น มิให้รับพิจารณาหลังจากที่เสียอากรและของนั้น ๆ ได้ส่งมอบหรือส่งออกไปแล้ว เว้นแต่ในกรณีที่ได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องดังกล่าว หรือในกรณีที่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก" สาระสำคัญของบทบัญญัติดังกล่าวอาจพิจารณาได้ดังนี้ (1) ต้องมีการเสียเงินค่าภาษีอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสีย (2) ต้องเรียกร้องและฟ้องขอคืนภายในสอบปีนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก (3) ถ้ากรณีที่เรียกร้องหรือฟ้องขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิดคุณภาพ หรืออื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด จะต้องเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายวางไว้ ดังการที่นำเข้าหรือส่งออกจะได้รับคืนซึ่งเงินค่าภาษีอากรซึ่งตนชำระไว้เกินได้ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายวางไว้นี้ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่าย ๆ แม้ว่าตนจะมีสิทธิเรียกร้องก็ตาม เพราะหากมิได้ปฏิบัติตามขั้นตอนที่มาตรา 10 วรรคห้า กำหนดไว้แล้วก็เป็นอันหมดสิทธิที่จะได้เงินคืน นับว่าเป็นข้อยุ่งยากทางปฏิบัติสำหรับผู้ประกอบการที่ไม่ทราบขั้นตอนดังกล่าว ที่ว่า ต้องมีการเสียเงินค่าภาษีอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสีย หมายความว่า ค่าภาษีอากรที่พึงต้องเสียตามกฎหมายจริง ๆจำนวนหนึ่ง แต่ผู้ต้องเสียภาษีอากรได้เสียอีกจำนวนหนึ่งซึ่งมากกว่าจำนวนที่ตนจะพึงต้องเสีย เช่น ผู้นำาเข้ารายหนึ่งจะต้องเสียอากรขาเข้าสำหรับของหรือสินค้าที่ตนนำเข้าเป็นเงิน 100,000 บาทแต่ได้เสียหรือชำระเงินค่าอากรขาเข้าต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภาษีศุลกากรไปจำนวน 200,000 บาท ดังนี้ ย่อมถือว่าเป็นการเสียอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริงแล้ว มีข้อพึงสังเกตว่าถ้อยคำในตัวบททีว่า "สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินอากร เพราะเหตุที่ได้เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียไว้จริง"นั้น จะต้องเป็นการเสียหรือชำระค่าภาษีอากรจริงไม่ใช่เป็นการวางประกัน ซึ่งการวางประกันนั้นมีมาตรา 40 และมาตรา 112 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากรฯ วางหลักไว้ว่า อาจจะทำได้ 2 วิธี คือวางเวินไว้เป็นประกันวิธีหนึ่งหรือีกวิธีหนึ่งคือการนำหนังสือค้ำประกันของกระทรวงการคลังหรือธนาคารมาวางประกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 379/2530) ดังนั้น กรณีวางประกันการเสียภาษีอากรไม่ว่าจะวางประกันไว้เป็นตัวเงินหนังสือค้ำประกัน ย่อมไม่ถือว่าเป็นการชำระค่าภาษีโดยผู้ต้องเสียภาษีตามความในมาตรา 10 วรรคห้าแห่งพระราชบัญญัติศุลกากรฯ เพียงแต่ในกรณีที่วางเงินเป็นประกันนั้นถ้าผู้ต้องเสียภาษีไม่ชำระค่าภาษีภายในกำหนดตามที่เจ้าพนักงานประเมินแจ้งการประเมินและให้ชำระค่าภาษีอากรเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจเก็บเงินประกันดังกล่าวเป็นค่าอากรตามที่ประเมินได้ทันทีตามความในพระราชบัญญัติศุลกากรฯ มาตรา 112 ทวิ วรรคสอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 379/2530) ดังนั้น กรณีเรียกร้องเงินที่วางไว้เป็นประกันค่าภาษีอากรคืนหรือเรียกส่วนที่คงเหลือจากถูกเก็บเป็นภาษีคืนมูลหนี้ คือ วางเงินประกันตามข้อตกลง เมื่อไม่มีกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยตรงก็ควรใช้อายุความทั่วไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 164 คือ อายุความ 10 ปี ไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้โดยตรง แต่พอเทียบเคียงกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 709/2520 ซึ่งผู้นำเข้าฟ้องกรมศุลกากรเป็นจำเลย ขอให้คืนเงินอากรขาเข้าของโจทก์ที่วางเป็นประกันไว้แล้วเหลืออยู่จากจำเลย จำเลยต่อสู้ว่าขาดอายุความ ศาลฎีกามีคำวินิจฉัยว่า โจทก์วางเงินประกันค่าอากรไว้แก่กรมศุลกากรจำเลยโจทก์ฟ้องเรียกเงินที่เหลือจากการเสียค่าอากรคืน ไม่ได้ค่าเสียหายฐานละเมิด นำอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 มาใช้ไม่ได้ ที่ว่า "ต้องเรียกร้องและฟ้องขอคืนภายในสองปีนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก" นั้นหมายความว่า การขอคืนค่าภาษีอากรนี้ จะต้องขอคืนและรวมทั้งฟ้องคดีด้วยภายในกำหนดสองปีนับจากวันที่นำเข้าหรือส่งออก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2758/2531) กล่าวคือ เมื่อผู้ต้องเสียภาษีใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนค่าภาษีอากรที่ชำระไว้เกินจากกรมศุลกากรแล้ว แม้จะเรียกร้องภายใน 2 ปี หากแต่มาฟ้องคดีเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่นำเข้าหรือส่งออก คดีย่อมขาดอายุความ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1401/2530 และ 2758/2531) มิได้หมายความว่าเมื่อเรียกร้องทวงถามภายใน 2 ปีแล้ว จะมีสิทธิฟ้องเรียกคืนภายใน10 ปี กรณีที่มีปัญหา ถ้าหากเจ้าพนักงานประเมินทำการประเมินช้าหรือยังไม่ประเมินเลย ผู้ต้องเสียภาษียังต้องฟ้องคดีไม่ได้ ดังเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 509/2532 วินิจฉัยว่าเมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรยังมิได้ประเมินอากรและแจ้งให้โจทก์ชำระตามพระราชบัญญัติศุลกากรฯ มาตรา 112 ทวิ วรรคหนึ่ง กรณียังไม่อาจถือได้ว่ากรมศุลกากรจำเลยโต้แย้งสิทธิหรือหน้าที่ของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ปัญหาที่ติดตามมาคือ เมื่อผู้ต้องเสียภาษีเรียกร้องค่าภาษีอากรที่ชำระไว้เกินหรือฟ้องขอให้คืนก็เกิน 2 ปีเสียแล้ว เมื่อนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก เมื่อเป็นเช่นนี้ผู้ต้องเสียภาษีก็ย่อมหมดสิทธิเรียกร้องดังกล่าว กรณีเช่นว่านี้เป็นเรื่องน่าคิดมากว่าจะเป็นธรรมแก่ผู้ต้องเสียภาษีหรือไม่โดยน่าจะต้องแปลว่ากำหนดเวลา 2 ปี ควรนับตั้งแต่มีการประเมินและแจ้งการประเมินให้ผู้ต้องเสียภาษีทราบ ปัญหานี้ยังไม่มีคำพิพากษาฎีกาวินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐาน อย่างไรก็ดี ทางแก้ข้อขัดข้องอาจแก้ได้โดยทางปฏิบัติ คือการดำเนินการประเมินหรือแจ้งการประเมิน จะต้องดำเนินการให้ผู้ต้องเสียทราบก่อน 2 ปี นับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก ส่วนทางแก้ที่ถาวรคือการพิจารณาว่าบทกฎหมายนี้เอื้ออำนวยต่อทางปฏิบัติหรือไม่ควรปรับปรุงแก้ไขใหม่เพียงใด หรือมิฉะนั้นอายุความที่กำหนดไว้นี้สั้นไปหรือไม่เชื่อเทียบเคียงกันกำหนดอายุความสิทธิเรียกร้องทั่วไป ตัวอย่างกรณีที่ผู้ต้องเสียเรียกร้องขอค่าภาษีอากรไว้เกินคืนซึ่งขอเมื่อล่วงเลย 2 ปี นับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก เช่น ตัวอย่างตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2758/2531 โจทก์นำสินค้าเข้ามาในราชอาณาจักรรวม 5 ครั้ง เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2524 วันที่5 เมษายน 2524 วันที่ 1 พฤษภาคม 2524 วันที่ 16 ตุลาคม 2524 และวันที่ 11 มกราคม 2524 แต่โจทก์ฟ้องขอคืนเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืน เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2530 เป็นเวลาเกินสองปีนับแต่วันที่นำสินค้าเข้าทุกรายการคดีของโจทก์จึงขาดอายุความทั้งนี้ แม้โจทก์จะได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนอากรก็ตาม คดีนี้ โจทก์นำสินค้าน้ำมันปาลม์เข้ามาจากประเทศมาเลเซียโดยสำแดงประเภทพิกัดไว้ในใบขนสินค้าขาเข้าว่าเป็นพิกัดประเภทที่15.12 ค. แต่พนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากร จำเลยให้โจทก์เสียภาษีในพิกัดประเภทที่ 15.13 ให้เสียภาษีเพิ่มขึ้นและวางประกันโจทก์ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่ได้บันทึกโต้แย้งไว้ก่อนรับมอบสินค้าว่าสินค้าพิพาทจัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 15.12 ค.และขอสงวนสิทธิขอคืนภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืน ซึ่งได้กระทำไว้ตั้งแต่แรกก่อนรับสินค้าพิพาทไป อันเป็นการดำเนินตามข้อกำหนดในมาตรา 10 วรรคห้า ตอนท้าย นั้นเอง ซึ่งอยู่ภายในกำหนดเวลา 2 ปีนับแต่วันนำเข้าซึ่งสินค้าพิพาท แต่มาฟ้องคดีเมื่อพ้น 2 ปี นับแต่วันนำเข้า ก็เป็นขาดอายุความฟ้องร้อง กำหนดอายุความ 2 ปี นี้ น่าจะบังคับเฉพาะแต่การขอคืนเฉพาะภาษีศุลกากร คืออากรขาเข้าและส่งออกเท่านั้น ส่วนภาษีสรรพากรได้แก่ภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาล ที่กรมศุลกากรเรียกเก็บแทนนั้นไม่อยู่ในบังคับดังกล่าว แต่ทั้งนี้ ต้องระมัดระวังด้วยว่า เมื่อเจ้าพนักงานประเมินได้ประเมินให้ผู้ต้องเสียภาษี ชำระค่าภาษีซึ่งจะให้ชำระพร้อมกันคือ อากรขาเข้า ภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลในส่วนเกี่ยวกับภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาล นั้น หากผู้ต้องเสียภาษีไม่เห็นด้วย จะต้องอุทธรณ์การประเมินต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ตามประมวลรัษฎากรด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่(3748/2529(ประชุมใหญ่),3798/2530,4286/2530,4494/2531 และ3429/2532 และ 2227/2534) ที่ว่า "ถ้ากรณีที่เรียกร้องหรือฟ้องขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ หรืออื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด จะต้องเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายวางไว้" หมายความว่า เงื่อนไขการขอคืนดังที่กล่าวมาแล้วนั้น หากเป็นการขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ และอื่น ๆแล้ว ยังจะต้องเข้าเงื่อนไขประการอื่น ๆ ที่กำหนดไว้อีกด้วยจึงจะขอคืนได้ ทั้งนี้ ตามความในมาตรา 10 วรรคห้า ตอนท้าย ดังนี้ "...ฯลฯ...แต่คำเรียกร้องขอคืนอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิดคุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก หรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใดนั้น มิให้รับพิจารณาหลังจากที่ได้เสียอากรและของนั้น ๆได้ส่งมอบหรือส่งออกไปแล้ว เว้นแต่ในกรณีที่ได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่า จะยื่นคำเรียกร้องดังกล่าว หรือในกรณีที่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก" มีสาระสำคัญต้องพิจารณา2 ประการ ดังนี้ ประการที่ 1 การขอคืนเพราะเหตุกรณีต่อไปนี้ กล่าวคือเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก ราคาของ หรืออัตราอากรสำหรับของนั้นจะต้องเข้าเหตุในประการที่ 2 จึงจะขอคืนได้ ประการที่ 2 จะต้องเข้าเงื่อนไขดังต่อไปนี้ด้วยคือ (1) ผู้นำเข้าหรือส่งออกได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่า จะยื่นคำเรียกร้องขอคืน โปรดสังเกตว่า การแจ้งความดังกล่าวต้องกระทำก่อนส่งมอบหรือส่งออกด้วย อย่างไรก็ตามในที่สุดก็จะต้องยื่นคำร้องขอคืนหรือฟ้องภายใน 2 ปี ดังที่กล่าวมาแล้ว เท่าที่พบกรณีคดีมาสู่ศาลมักจะเป็นการพิพาทกันในเรื่องราวราคาสินค้าหรือประเภทพิกัด ซึ่งกรณีพิพาทมักเป็นเรื่องนำเข้าผู้นำเข้าจะบันทึกโต้แย้งไว้ด้านหลังไปขนสินค้าขาเข้าพร้อมกับระบุว่าสงวนสิทธิที่จะเรียกร้องอากรที่เสียไว้เกินคืน (2) พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสีย กรณีนี้เป็นการพิจารณาจากพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจหน้าที่ ข้อที่ยุ่งยากมีว่าแค่ไหนเพียงใดที่ถือ "พึงต้องรู้" คงต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ปัญหาที่พิพาทมาสู่ศาลนั้นเท่าที่ปรากฏจะเป็นกรณีตามข้อ (1)คือมีการแจ้งความไว้ว่าจะขอคืน เรื่องนี้ ผู้นำเข้าหรือส่งออกพึงทำความเข้าใจไว้หากไม่เห็นด้วยก็ชอบที่ดำเนินการตาม (1) ไว้จะเป็นการดีที่สุด สำหรับคดีพิพาทตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์นำ Catalyst เข้ามาพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรจำเลยประเมินว่าอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.19 ให้โจทก์ชำระค่าภาษีอากรตามที่ประเมิน โจทก์ยอมชำระตามนั้นแต่บันทึกโต้แย้งว่าเป็นของที่จัดอยู่พิกัดประเภทที่ 84.18หรือ 69.09 กับทำหนังสือชี้แจงไปยังผู้อำนวยการ กองวิเคราะห์สินค้าต่อมา วันที่ 18 สิงหาคม 2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือโจทก์ แจ้งว่าสินค้าพิพาทจัดอยู่ในประเภทพิกัดที่ 69.09ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปจัดทำไปขนให้ถูกต้องและขอคืน โจทก์ไปดำเนินการเมื่อวันที่ 10 กันยาย 2530แต่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยไม่คืน อ้างว่าขอคืนเกิน 2 ปีนับแต่วันนำเข้า สิทธิในการขอคืนเป็นอันสิ้น เมื่อพิจารณานับแต่วันที่โจทก์นำเข้าก็จะครบ 2 ปีในวันที่14 กรกฎาคม 2530 ดังนั้น หากข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่มีหนังสือแจ้งในวันที่ 18 สิงหาคม 2530 ให้โจทก์ไปขอคืนเงินแล้วสิทธิเรียกร้องของโจทก์ย่อมเป็นอันไม่มีตามความในมาตรา 10 วรรคห้า และแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่นำมาพิจารณาประกอบดังที่กล่าวแล้ว แต่กลับปรากฎว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยเป็นผู้แจ้งให้โจทก์ไปจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินคืน โดยแจ้งไปเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี แล้วนับแต่โจทก์นำสินค้าพิพาทเข้า ปัญหาจึงมีต่อไปว่าการกระทำดังกล่าวของพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรจำเลยดังกล่าว ถือได้หรือไม่ว่าเป็นการที่จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตามหลักทั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จึงเป็นข้อพิจารณาประการที่สองต่อไป ศาลฎีกาได้วินิจฉัยถึงสิทธิเรียกร้องจากมูลหนี้เดิมว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้า สิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไป ซึ่งก็เป็นการวินิจฉัยตามหลักเดิมที่ศาลฎีกาได้เคยวินิจฉัยไว้แล้ว เรื่องนี้หากฝ่ายจำเลยมิได้โต้แย้งให้โจทก์ไปขอคืนแล้วเรื่องก็คงจะยุติเพียงเท่านี้ แต่เมื่อฝ่ายจำเลยแจ้งไป จึงมีกรณีพิพาทเพราะเมื่อแจ้งให้โจทก์ไปขอคืน เมื่อโจทก์ก็ขอคืนจำเลยกลับไม่คืนเงินให้ มีจำนวนถึง 260,000 บาท ซึ่งจำนวนไม่ใช่น้อย การแจ้งให้ไปรับเงินคืนนั้นจะถือว่าเป็นละประโยชน์แห่งอายุความหรือไม่และผลแห่งการละประโยชน์แห่งอายุความเป็นอย่างไร เป็นกรณีที่ต้องพิจารณาต่อไป ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 บัญญัติว่า "ประโยชน์แห่งอายุความนั้น จะอาจละเสียได้ต่อเมื่ออายุความครบบริบูรณ์แล้ว แต่การที่ละเสียเช่นนี้ย่อมไม่ลบล้างสิทธิของบุคคลภายนอก อนึ่ง การที่ลูกหนี้ชั้นต้นละเสียซึ่งอายุความนั้นย่อมไม่ลบล้างสิทธิของผู้ค้ำประกัน" ตามบทบัญญัติดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าลูกหนี้ผู้ซึ่งได้ประโยชน์จากอายุความอันเป็นคุณแก่ตนนั้น อาจละประโยชน์แห่งอายุความอันเป็นคุณแก่ตนก็ย่อมได้ แต่ประการสำคัญ จะกระทำได้ก็ต่อเมื่ออายุความครบบริบูรณ์แล้ว หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งเมื่อพ้นอายุความแห่งสิทธิเรียกร้องนั้นแล้ว ลูกหนี้อาจจะละเสียซึ่งอายุความนั้นได้ การละประโยชน์แห่งอายุความหมายถึงการที่ลูกหนี้แสดงเจตนาต่อเจ้าหนี้ โดยได้กระทำภายหลังจากอายุความแห่งสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้มีต่อลูกหนี้ได้ครบบริบูรณ์หรือสิ้นสุดลงแล้วว่าตนไม่ประสงค์จะถือเอาประโยชน์จากอายุความนั้น เช่น จำเลยเป็นหนี้โจทก์แล้วทำหนังสือยอมรับใช้หนี้ให้โจทก์ไว้ โดยได้กระทำภายหลังหนี้ขาดอายุความแล้วย่อมเป็นการละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความจึงผูกพันจำเลยให้ต้องชำระหนี้ตามหนังสือยินยอมนั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1675/2517 และ 2048/2525) ภายหลังจากหนี้ขาดอายุความแล้วจำเลยมีหนังสือรับรองหนี้สินที่ค้างชำระส่งไปยังผู้อำนวยการกองตรวจเงินรัฐวิสาหกิจและเงินทุน สำนักตรวจเงินแผ่นดิน ระบุว่าจำเลยเป็นลูกหนี้องค์การอุตสาหกรรมห้องเย็นโจทก์และจำเลยได้ชำระหนี้แก่โจทก์บางส่วน ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความจำเลยย่อมไม่มีสิทธิยกอายุความขึ้นต่อสู้ และต้องรับผิดชำระหนี้ที่ค้างให้แก่โจทก์ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2823/2528) การละประโยชน์แห่งอายุความนี้ลูกหนี้อาจแสดงโดยแจ้งชัดหรือโดยปริยายก็ได้ ผลเมื่อลูกหนี้ละประโยชน์แห่งอายุความ ลูกหนี้ไม่อาจยกอายุความขึ้นมาต่อสู้เจ้าหนี้ได้ โดยต้องผูกพันตามหนี้ซึ่งตนได้ละเสียซึ่งประโยชน์นั้น โดยต้องเริ่มนับอายุความต่อไปใหม่เสมือนไม่เคยมีการนับอายุความมาก่อน กำหนดอายุความที่เริ่มนับใหม่ ย่อมถืออายุความตามมูลหนี้เดิมหรืออายุความเดิม กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 ตามหัวข้อหมายเหตุนี้ปรากฏว่า จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลาง กองพิธีและประเมินอากรซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมาย มีหนังสือถึงโจทก์ว่าจำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 แล้ว เห็นว่าสินค้าของโจทก์จัดอยู่ในประเภทที่ 69.09ภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลาง กองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออก ข้อเท็จจริงดังกล่าวนี้ ศาลฎีกามีคำวินิจฉัยว่า เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับเงินจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืนจากจำเลยได้ พฤติการณ์แห่งคดีดังกล่าวจึงเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่ถือว่าเป็นการละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192. พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์ได้นำ Catalystเข้ามาในราชอาณาจักรเพื่อใช้ในการกำจัดกลิ่นในการอบแผ่นเหล็กหรืออะลูมิเนี่ยมเคลือบสารเคมีหรือสีเพื่อนำมาใช้ในการผลิตฝาจีบได้ชำระค่าภาษีอากรตามพิกัดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยแจ้งซึ่งโจทก์ไม่เห็นด้วยจึงโต้แย้งสงวนสิทธิไว้ ต่อมาวันที่ 18 สิงหาคม2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือถึงโจทก์ ให้โจทก์ไปติดต่อขอคืนเงินที่ชำระเกิน โจทก์ไปดำเนินการตามหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2530 แต่จำเลยแจ้งต่อโจทก์เมื่อวันที่ 4กุมภาพันธ์ 2531 ว่าโจทก์ขอคืนเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี จึงหมดสิทธิโจทก์เห็นว่าเป็นความผิดของจำเลยที่พิจารณาเกี่ยวกับพิกัดล่าช้าและแจ้งให้โจทก์ทราบเมื่อพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว ทั้งการที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยได้มีหนังสือฉบับลงวันที่ 18 สิงหาคม 2530แจ้งมายังโจทก์นั้น ถือว่าจำเลยได้สละประโยชน์แห่งอายุความแล้วจึงไม่อาจยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ขอให้จำเลยคืนเงินอากรพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินค่าอากรต่อจำเลย พ้นกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด และการที่มีหนังสือถึงโจทก์เป็นเพียงแจ้งให้โจทก์ทราบถึงสิทธิของโจทก์ว่ามีอยู่อย่างไรไม่มีข้อความว่าจำเลยได้สละสิทธิแห่งอายุความ ขอให้ยกฟ้องศาลภาษีอากรกลางพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากรวินิจฉัยว่า "ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของโจทก์มีว่า จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความแล้วหรือไม่ เห็นว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าสิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไปตามที่พระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า บัญญัติไว้ แต่จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากร ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมายได้มีหนังสือตามเอกสารหมาย จ.1 แผ่นที่ 9 ถึงโจทก์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2530 หลังครบกำหนดอายุความเรียกร้องขอคืนเงินอากรดังกล่าวแล้วว่า จำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 อัตราอากรร้อยละ 80 หรือกิโลกรัมละ 10 บาทนั้นแล้ว เห็นว่า สินค้าของโจทก์จัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.08 อัตราอากรร้อยละ 35 ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออกต่อไป "เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย" ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์แล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินรวม 261,239.78 บาทคืนจากจำเลยได้...ที่จำเลยแก้อุทธรณ์ของโจทก์ว่า นายเสถียรไม่ใช่ตัวแทนของจำเลยจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเป็นประเด็นที่จำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การ จึงเป็นข้อเท็จจริงที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและมิใช่ปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงไม่รับวินิจฉัย"พิพากษากลับให้จำเลยคืนเงินแก่โจทก์ 261,239.78 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระเงินเสร็จ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534บริษัท ฝา จีบ จำกัดโจทก์กรมศุลกากรจำเลย ป.พ.พ. ม. 192 พ.ร.บ.ศุลกากร พ.ศ.2469 ม. 10เมื่อโจทก์มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้า สิทธิเรียกร้องของโจทก์ย่อมเป็นอันสิ้นไปตามพ.ร.บ. ศุลกากรฯ พ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า แต่กรมศุลกากรจำเลยโดยหัวหน้าฝ่ายกลาง กองพิธีการและประเมินอากร ปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมาย มีหนังสือถึงโจทก์ภายหลังจากครบกำหนดอายุความว่าจำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้นั้นปรากฏว่าภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้เกิน จึงให้โจทก์ไปติดต่อกับพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบ เพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้อง และขอคืนเงินที่ชำระไว้เกิน ที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออก ดังนี้เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกิน และให้โจทก์ไปขอรับเงินคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตาม ป.พ.พ. มาตรา 192 โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืนจากจำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์ได้นำ Catalystเข้ามาในราชอาณาจักรเพื่อใช้ในการกำจัดกลิ่นในการอบแผ่นเหล็กหรืออะลูมิเนี่ยมเคลือบสารเคมีหรือสีเพื่อนำมาใช้ในการผลิตฝาจีบได้ชำระค่าภาษีอากรตามพิกัดที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยแจ้งซึ่งโจทก์ไม่เห็นด้วยจึงโต้แย้งสงวนสิทธิไว้ ต่อมาวันที่ 18 สิงหาคม2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือถึงโจทก์ ให้โจทก์ไปติดต่อขอคืนเงินที่ชำระเกิน โจทก์ไปดำเนินการตามหนังสือดังกล่าวเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2530 แต่จำเลยแจ้งต่อโจทก์เมื่อวันที่ 4กุมภาพันธ์ 2531 ว่าโจทก์ขอคืนเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี จึงหมดสิทธิโจทก์เห็นว่าเป็นความผิดของจำเลยที่พิจารณาเกี่ยวกับพิกัดล่าช้าและแจ้งให้โจทก์ทราบเมื่อพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว ทั้งการที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยได้มีหนังสือฉบับลงวันที่ 18 สิงหาคม 2530แจ้งมายังโจทก์นั้น ถือว่าจำเลยได้สละประโยชน์แห่งอายุความแล้วจึงไม่อาจยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ขอให้จำเลยคืนเงินอากรพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า โจทก์ใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินค่าอากรต่อจำเลย พ้นกำหนดเวลาที่กฎหมายกำหนด และการที่มีหนังสือถึงโจทก์เป็นเพียงแจ้งให้โจทก์ทราบถึงสิทธิของโจทก์ว่ามีอยู่อย่างไรไม่มีข้อความว่าจำเลยได้สละสิทธิแห่งอายุความ ขอให้ยกฟ้องศาลภาษีอากรกลางพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากรวินิจฉัยว่า "ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของโจทก์มีว่า จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความแล้วหรือไม่ เห็นว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าสิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไปตามที่พระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ. 2469 มาตรา 10 วรรคห้า บัญญัติไว้ แต่จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากร ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมายได้มีหนังสือตามเอกสารหมาย จ.1 แผ่นที่ 9 ถึงโจทก์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2530 หลังครบกำหนดอายุความเรียกร้องขอคืนเงินอากรดังกล่าวแล้วว่า จำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 อัตราอากรร้อยละ 80 หรือกิโลกรัมละ 10 บาทนั้นแล้ว เห็นว่า สินค้าของโจทก์จัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.08 อัตราอากรร้อยละ 35 ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลางกองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออกต่อไป "เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับคืนจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย" ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์แล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินรวม 261,239.78 บาทคืนจากจำเลยได้...ที่จำเลยแก้อุทธรณ์ของโจทก์ว่า นายเสถียรไม่ใช่ตัวแทนของจำเลยจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยละประโยชน์แห่งอายุความนั้นเป็นประเด็นที่จำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การ จึงเป็นข้อเท็จจริงที่มิได้ยกขึ้นว่ากันมาแล้วในศาลชั้นต้นและมิใช่ปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกาจึงไม่รับวินิจฉัย"พิพากษากลับให้จำเลยคืนเงินแก่โจทก์ 261,239.78 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระเงินเสร็จ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสองศาลแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความรวม 8,000 บาท.(สุนพ กีรติยุติ-ก้าน อันนานนท์-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุข้อพิจารณาประการแรก เป็นเรื่องสิทธิเรียกร้องอากรที่เสียไว้เกินคืนตามความในพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469 มาตรา10 วรรคห้า ซึ่งมิได้เป็นประเด็นข้อพิพาทโดยตรงในคดีนี้ หากแต่เป็นกรณีต่อเนื่องกัน แต่โดยที่บทบัญญัติดังกล่าวมีปัญหาในทางปฏิบัติแก่ผู้ประกอบการมาก เนื่องจากข้อกฎหมายนี้เปิดช่องให้ตีความไปได้หลายอย่างแตกต่างกันออกไปสมควรนำมาพิจารณาประกอบท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 บทบัญญัติมาตรา 10 วรรคห้า แห่งพระราชบัญญัติศุลกากรพุทธศักราช 2469 มีความมุ่งหมายเพื่อที่จะให้โอกาสแก่ผู้ต้องเสียภาษีอันได้แก่ผู้ประกอบการ ซึ่งเป็นผู้นำเข้าหรือส่งออกแล้วแต่กรณีที่จะขอคืนซึ่งภาษีอากรซึ่งชำระไว้เกินได้ ปัญหาว่ากำหนดเวลาที่จะขอคืนมีอย่างไร หลักเกณฑ์หรือเงื่อนไขในการที่จะขอคืนมีว่าอย่างไร ต้องพิจารณาจากบทบัญญัติมาตรา 10 วรรคห้า แห่งบทกฎหมายดังกล่าวที่ว่า "สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากร เพราะเหตุที่เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริง เป็นอันสิ้นไปเมื่อครบกำหนดสองปีนับจากวันที่นำของเข้าหรือส่งออกแล้วแต่กรณี แต่คำเรียกร้องเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนักหรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใด ๆ นั้น มิให้รับพิจารณาหลังจากที่เสียอากรและของนั้น ๆ ได้ส่งมอบหรือส่งออกไปแล้ว เว้นแต่ในกรณีที่ได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องดังกล่าว หรือในกรณีที่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก" สาระสำคัญของบทบัญญัติดังกล่าวอาจพิจารณาได้ดังนี้ (1) ต้องมีการเสียเงินค่าภาษีอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสีย (2) ต้องเรียกร้องและฟ้องขอคืนภายในสอบปีนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก (3) ถ้ากรณีที่เรียกร้องหรือฟ้องขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิดคุณภาพ หรืออื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด จะต้องเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายวางไว้ ดังการที่นำเข้าหรือส่งออกจะได้รับคืนซึ่งเงินค่าภาษีอากรซึ่งตนชำระไว้เกินได้ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายวางไว้นี้ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่าย ๆ แม้ว่าตนจะมีสิทธิเรียกร้องก็ตาม เพราะหากมิได้ปฏิบัติตามขั้นตอนที่มาตรา 10 วรรคห้า กำหนดไว้แล้วก็เป็นอันหมดสิทธิที่จะได้เงินคืน นับว่าเป็นข้อยุ่งยากทางปฏิบัติสำหรับผู้ประกอบการที่ไม่ทราบขั้นตอนดังกล่าว ที่ว่า ต้องมีการเสียเงินค่าภาษีอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสีย หมายความว่า ค่าภาษีอากรที่พึงต้องเสียตามกฎหมายจริง ๆจำนวนหนึ่ง แต่ผู้ต้องเสียภาษีอากรได้เสียอีกจำนวนหนึ่งซึ่งมากกว่าจำนวนที่ตนจะพึงต้องเสีย เช่น ผู้นำาเข้ารายหนึ่งจะต้องเสียอากรขาเข้าสำหรับของหรือสินค้าที่ตนนำเข้าเป็นเงิน 100,000 บาทแต่ได้เสียหรือชำระเงินค่าอากรขาเข้าต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภาษีศุลกากรไปจำนวน 200,000 บาท ดังนี้ ย่อมถือว่าเป็นการเสียอากรไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริงแล้ว มีข้อพึงสังเกตว่าถ้อยคำในตัวบททีว่า "สิทธิเรียกร้องขอคืนเงินอากร เพราะเหตุที่ได้เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียไว้จริง"นั้น จะต้องเป็นการเสียหรือชำระค่าภาษีอากรจริงไม่ใช่เป็นการวางประกัน ซึ่งการวางประกันนั้นมีมาตรา 40 และมาตรา 112 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากรฯ วางหลักไว้ว่า อาจจะทำได้ 2 วิธี คือวางเวินไว้เป็นประกันวิธีหนึ่งหรือีกวิธีหนึ่งคือการนำหนังสือค้ำประกันของกระทรวงการคลังหรือธนาคารมาวางประกัน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 379/2530) ดังนั้น กรณีวางประกันการเสียภาษีอากรไม่ว่าจะวางประกันไว้เป็นตัวเงินหนังสือค้ำประกัน ย่อมไม่ถือว่าเป็นการชำระค่าภาษีโดยผู้ต้องเสียภาษีตามความในมาตรา 10 วรรคห้าแห่งพระราชบัญญัติศุลกากรฯ เพียงแต่ในกรณีที่วางเงินเป็นประกันนั้นถ้าผู้ต้องเสียภาษีไม่ชำระค่าภาษีภายในกำหนดตามที่เจ้าพนักงานประเมินแจ้งการประเมินและให้ชำระค่าภาษีอากรเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจเก็บเงินประกันดังกล่าวเป็นค่าอากรตามที่ประเมินได้ทันทีตามความในพระราชบัญญัติศุลกากรฯ มาตรา 112 ทวิ วรรคสอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 379/2530) ดังนั้น กรณีเรียกร้องเงินที่วางไว้เป็นประกันค่าภาษีอากรคืนหรือเรียกส่วนที่คงเหลือจากถูกเก็บเป็นภาษีคืนมูลหนี้ คือ วางเงินประกันตามข้อตกลง เมื่อไม่มีกฎหมายกำหนดอายุความไว้โดยตรงก็ควรใช้อายุความทั่วไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 164 คือ อายุความ 10 ปี ไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้โดยตรง แต่พอเทียบเคียงกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 709/2520 ซึ่งผู้นำเข้าฟ้องกรมศุลกากรเป็นจำเลย ขอให้คืนเงินอากรขาเข้าของโจทก์ที่วางเป็นประกันไว้แล้วเหลืออยู่จากจำเลย จำเลยต่อสู้ว่าขาดอายุความ ศาลฎีกามีคำวินิจฉัยว่า โจทก์วางเงินประกันค่าอากรไว้แก่กรมศุลกากรจำเลยโจทก์ฟ้องเรียกเงินที่เหลือจากการเสียค่าอากรคืน ไม่ได้ค่าเสียหายฐานละเมิด นำอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 มาใช้ไม่ได้ ที่ว่า "ต้องเรียกร้องและฟ้องขอคืนภายในสองปีนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก" นั้นหมายความว่า การขอคืนค่าภาษีอากรนี้ จะต้องขอคืนและรวมทั้งฟ้องคดีด้วยภายในกำหนดสองปีนับจากวันที่นำเข้าหรือส่งออก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2758/2531) กล่าวคือ เมื่อผู้ต้องเสียภาษีใช้สิทธิเรียกร้องขอคืนค่าภาษีอากรที่ชำระไว้เกินจากกรมศุลกากรแล้ว แม้จะเรียกร้องภายใน 2 ปี หากแต่มาฟ้องคดีเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่นำเข้าหรือส่งออก คดีย่อมขาดอายุความ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1401/2530 และ 2758/2531) มิได้หมายความว่าเมื่อเรียกร้องทวงถามภายใน 2 ปีแล้ว จะมีสิทธิฟ้องเรียกคืนภายใน10 ปี กรณีที่มีปัญหา ถ้าหากเจ้าพนักงานประเมินทำการประเมินช้าหรือยังไม่ประเมินเลย ผู้ต้องเสียภาษียังต้องฟ้องคดีไม่ได้ ดังเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 509/2532 วินิจฉัยว่าเมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรยังมิได้ประเมินอากรและแจ้งให้โจทก์ชำระตามพระราชบัญญัติศุลกากรฯ มาตรา 112 ทวิ วรรคหนึ่ง กรณียังไม่อาจถือได้ว่ากรมศุลกากรจำเลยโต้แย้งสิทธิหรือหน้าที่ของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง ปัญหาที่ติดตามมาคือ เมื่อผู้ต้องเสียภาษีเรียกร้องค่าภาษีอากรที่ชำระไว้เกินหรือฟ้องขอให้คืนก็เกิน 2 ปีเสียแล้ว เมื่อนับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก เมื่อเป็นเช่นนี้ผู้ต้องเสียภาษีก็ย่อมหมดสิทธิเรียกร้องดังกล่าว กรณีเช่นว่านี้เป็นเรื่องน่าคิดมากว่าจะเป็นธรรมแก่ผู้ต้องเสียภาษีหรือไม่โดยน่าจะต้องแปลว่ากำหนดเวลา 2 ปี ควรนับตั้งแต่มีการประเมินและแจ้งการประเมินให้ผู้ต้องเสียภาษีทราบ ปัญหานี้ยังไม่มีคำพิพากษาฎีกาวินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐาน อย่างไรก็ดี ทางแก้ข้อขัดข้องอาจแก้ได้โดยทางปฏิบัติ คือการดำเนินการประเมินหรือแจ้งการประเมิน จะต้องดำเนินการให้ผู้ต้องเสียทราบก่อน 2 ปี นับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก ส่วนทางแก้ที่ถาวรคือการพิจารณาว่าบทกฎหมายนี้เอื้ออำนวยต่อทางปฏิบัติหรือไม่ควรปรับปรุงแก้ไขใหม่เพียงใด หรือมิฉะนั้นอายุความที่กำหนดไว้นี้สั้นไปหรือไม่เชื่อเทียบเคียงกันกำหนดอายุความสิทธิเรียกร้องทั่วไป ตัวอย่างกรณีที่ผู้ต้องเสียเรียกร้องขอค่าภาษีอากรไว้เกินคืนซึ่งขอเมื่อล่วงเลย 2 ปี นับแต่วันนำเข้าหรือส่งออก เช่น ตัวอย่างตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2758/2531 โจทก์นำสินค้าเข้ามาในราชอาณาจักรรวม 5 ครั้ง เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2524 วันที่5 เมษายน 2524 วันที่ 1 พฤษภาคม 2524 วันที่ 16 ตุลาคม 2524 และวันที่ 11 มกราคม 2524 แต่โจทก์ฟ้องขอคืนเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืน เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2530 เป็นเวลาเกินสองปีนับแต่วันที่นำสินค้าเข้าทุกรายการคดีของโจทก์จึงขาดอายุความทั้งนี้ แม้โจทก์จะได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนอากรก็ตาม คดีนี้ โจทก์นำสินค้าน้ำมันปาลม์เข้ามาจากประเทศมาเลเซียโดยสำแดงประเภทพิกัดไว้ในใบขนสินค้าขาเข้าว่าเป็นพิกัดประเภทที่15.12 ค. แต่พนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากร จำเลยให้โจทก์เสียภาษีในพิกัดประเภทที่ 15.13 ให้เสียภาษีเพิ่มขึ้นและวางประกันโจทก์ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่ได้บันทึกโต้แย้งไว้ก่อนรับมอบสินค้าว่าสินค้าพิพาทจัดอยู่ในพิกัดประเภทที่ 15.12 ค.และขอสงวนสิทธิขอคืนภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืน ซึ่งได้กระทำไว้ตั้งแต่แรกก่อนรับสินค้าพิพาทไป อันเป็นการดำเนินตามข้อกำหนดในมาตรา 10 วรรคห้า ตอนท้าย นั้นเอง ซึ่งอยู่ภายในกำหนดเวลา 2 ปีนับแต่วันนำเข้าซึ่งสินค้าพิพาท แต่มาฟ้องคดีเมื่อพ้น 2 ปี นับแต่วันนำเข้า ก็เป็นขาดอายุความฟ้องร้อง กำหนดอายุความ 2 ปี นี้ น่าจะบังคับเฉพาะแต่การขอคืนเฉพาะภาษีศุลกากร คืออากรขาเข้าและส่งออกเท่านั้น ส่วนภาษีสรรพากรได้แก่ภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาล ที่กรมศุลกากรเรียกเก็บแทนนั้นไม่อยู่ในบังคับดังกล่าว แต่ทั้งนี้ ต้องระมัดระวังด้วยว่า เมื่อเจ้าพนักงานประเมินได้ประเมินให้ผู้ต้องเสียภาษี ชำระค่าภาษีซึ่งจะให้ชำระพร้อมกันคือ อากรขาเข้า ภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลในส่วนเกี่ยวกับภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาล นั้น หากผู้ต้องเสียภาษีไม่เห็นด้วย จะต้องอุทธรณ์การประเมินต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ตามประมวลรัษฎากรด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่(3748/2529(ประชุมใหญ่),3798/2530,4286/2530,4494/2531 และ3429/2532 และ 2227/2534) ที่ว่า "ถ้ากรณีที่เรียกร้องหรือฟ้องขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ หรืออื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด จะต้องเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายวางไว้" หมายความว่า เงื่อนไขการขอคืนดังที่กล่าวมาแล้วนั้น หากเป็นการขอคืนเพราะเหตุเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ และอื่น ๆแล้ว ยังจะต้องเข้าเงื่อนไขประการอื่น ๆ ที่กำหนดไว้อีกด้วยจึงจะขอคืนได้ ทั้งนี้ ตามความในมาตรา 10 วรรคห้า ตอนท้าย ดังนี้ "...ฯลฯ...แต่คำเรียกร้องขอคืนอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิดคุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก หรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใดนั้น มิให้รับพิจารณาหลังจากที่ได้เสียอากรและของนั้น ๆได้ส่งมอบหรือส่งออกไปแล้ว เว้นแต่ในกรณีที่ได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่า จะยื่นคำเรียกร้องดังกล่าว หรือในกรณีที่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก" มีสาระสำคัญต้องพิจารณา2 ประการ ดังนี้ ประการที่ 1 การขอคืนเพราะเหตุกรณีต่อไปนี้ กล่าวคือเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก ราคาของ หรืออัตราอากรสำหรับของนั้นจะต้องเข้าเหตุในประการที่ 2 จึงจะขอคืนได้ ประการที่ 2 จะต้องเข้าเงื่อนไขดังต่อไปนี้ด้วยคือ (1) ผู้นำเข้าหรือส่งออกได้แจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่า จะยื่นคำเรียกร้องขอคืน โปรดสังเกตว่า การแจ้งความดังกล่าวต้องกระทำก่อนส่งมอบหรือส่งออกด้วย อย่างไรก็ตามในที่สุดก็จะต้องยื่นคำร้องขอคืนหรือฟ้องภายใน 2 ปี ดังที่กล่าวมาแล้ว เท่าที่พบกรณีคดีมาสู่ศาลมักจะเป็นการพิพาทกันในเรื่องราวราคาสินค้าหรือประเภทพิกัด ซึ่งกรณีพิพาทมักเป็นเรื่องนำเข้าผู้นำเข้าจะบันทึกโต้แย้งไว้ด้านหลังไปขนสินค้าขาเข้าพร้อมกับระบุว่าสงวนสิทธิที่จะเรียกร้องอากรที่เสียไว้เกินคืน (2) พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสีย กรณีนี้เป็นการพิจารณาจากพนักงานเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจหน้าที่ ข้อที่ยุ่งยากมีว่าแค่ไหนเพียงใดที่ถือ "พึงต้องรู้" คงต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ปัญหาที่พิพาทมาสู่ศาลนั้นเท่าที่ปรากฏจะเป็นกรณีตามข้อ (1)คือมีการแจ้งความไว้ว่าจะขอคืน เรื่องนี้ ผู้นำเข้าหรือส่งออกพึงทำความเข้าใจไว้หากไม่เห็นด้วยก็ชอบที่ดำเนินการตาม (1) ไว้จะเป็นการดีที่สุด สำหรับคดีพิพาทตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 โจทก์นำ Catalyst เข้ามาพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรจำเลยประเมินว่าอยู่ในพิกัดประเภทที่ 69.19 ให้โจทก์ชำระค่าภาษีอากรตามที่ประเมิน โจทก์ยอมชำระตามนั้นแต่บันทึกโต้แย้งว่าเป็นของที่จัดอยู่พิกัดประเภทที่ 84.18หรือ 69.09 กับทำหนังสือชี้แจงไปยังผู้อำนวยการ กองวิเคราะห์สินค้าต่อมา วันที่ 18 สิงหาคม 2530 พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยมีหนังสือโจทก์ แจ้งว่าสินค้าพิพาทจัดอยู่ในประเภทพิกัดที่ 69.09ดังนั้นภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปจัดทำไปขนให้ถูกต้องและขอคืน โจทก์ไปดำเนินการเมื่อวันที่ 10 กันยาย 2530แต่พนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยไม่คืน อ้างว่าขอคืนเกิน 2 ปีนับแต่วันนำเข้า สิทธิในการขอคืนเป็นอันสิ้น เมื่อพิจารณานับแต่วันที่โจทก์นำเข้าก็จะครบ 2 ปีในวันที่14 กรกฎาคม 2530 ดังนั้น หากข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่มีหนังสือแจ้งในวันที่ 18 สิงหาคม 2530 ให้โจทก์ไปขอคืนเงินแล้วสิทธิเรียกร้องของโจทก์ย่อมเป็นอันไม่มีตามความในมาตรา 10 วรรคห้า และแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่นำมาพิจารณาประกอบดังที่กล่าวแล้ว แต่กลับปรากฎว่าพนักงานเจ้าหน้าที่ของจำเลยเป็นผู้แจ้งให้โจทก์ไปจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินคืน โดยแจ้งไปเมื่อพ้นกำหนด 2 ปี แล้วนับแต่โจทก์นำสินค้าพิพาทเข้า ปัญหาจึงมีต่อไปว่าการกระทำดังกล่าวของพนักงานเจ้าหน้าที่ของกรมศุลกากรจำเลยดังกล่าว ถือได้หรือไม่ว่าเป็นการที่จำเลยได้ละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตามหลักทั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จึงเป็นข้อพิจารณาประการที่สองต่อไป ศาลฎีกาได้วินิจฉัยถึงสิทธิเรียกร้องจากมูลหนี้เดิมว่าโจทก์นำของเข้าเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2528 แต่มิได้ใช้สิทธิในการเรียกร้องขอคืนเงินอากรเพราะเหตุอันเกี่ยวกับอัตราอากรที่ได้เสียไว้เกินภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้า สิทธิเรียกร้องของโจทก์เป็นอันสิ้นไป ซึ่งก็เป็นการวินิจฉัยตามหลักเดิมที่ศาลฎีกาได้เคยวินิจฉัยไว้แล้ว เรื่องนี้หากฝ่ายจำเลยมิได้โต้แย้งให้โจทก์ไปขอคืนแล้วเรื่องก็คงจะยุติเพียงเท่านี้ แต่เมื่อฝ่ายจำเลยแจ้งไป จึงมีกรณีพิพาทเพราะเมื่อแจ้งให้โจทก์ไปขอคืน เมื่อโจทก์ก็ขอคืนจำเลยกลับไม่คืนเงินให้ มีจำนวนถึง 260,000 บาท ซึ่งจำนวนไม่ใช่น้อย การแจ้งให้ไปรับเงินคืนนั้นจะถือว่าเป็นละประโยชน์แห่งอายุความหรือไม่และผลแห่งการละประโยชน์แห่งอายุความเป็นอย่างไร เป็นกรณีที่ต้องพิจารณาต่อไป ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192 บัญญัติว่า "ประโยชน์แห่งอายุความนั้น จะอาจละเสียได้ต่อเมื่ออายุความครบบริบูรณ์แล้ว แต่การที่ละเสียเช่นนี้ย่อมไม่ลบล้างสิทธิของบุคคลภายนอก อนึ่ง การที่ลูกหนี้ชั้นต้นละเสียซึ่งอายุความนั้นย่อมไม่ลบล้างสิทธิของผู้ค้ำประกัน" ตามบทบัญญัติดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าลูกหนี้ผู้ซึ่งได้ประโยชน์จากอายุความอันเป็นคุณแก่ตนนั้น อาจละประโยชน์แห่งอายุความอันเป็นคุณแก่ตนก็ย่อมได้ แต่ประการสำคัญ จะกระทำได้ก็ต่อเมื่ออายุความครบบริบูรณ์แล้ว หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งเมื่อพ้นอายุความแห่งสิทธิเรียกร้องนั้นแล้ว ลูกหนี้อาจจะละเสียซึ่งอายุความนั้นได้ การละประโยชน์แห่งอายุความหมายถึงการที่ลูกหนี้แสดงเจตนาต่อเจ้าหนี้ โดยได้กระทำภายหลังจากอายุความแห่งสิทธิเรียกร้องของเจ้าหนี้มีต่อลูกหนี้ได้ครบบริบูรณ์หรือสิ้นสุดลงแล้วว่าตนไม่ประสงค์จะถือเอาประโยชน์จากอายุความนั้น เช่น จำเลยเป็นหนี้โจทก์แล้วทำหนังสือยอมรับใช้หนี้ให้โจทก์ไว้ โดยได้กระทำภายหลังหนี้ขาดอายุความแล้วย่อมเป็นการละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความจึงผูกพันจำเลยให้ต้องชำระหนี้ตามหนังสือยินยอมนั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1675/2517 และ 2048/2525) ภายหลังจากหนี้ขาดอายุความแล้วจำเลยมีหนังสือรับรองหนี้สินที่ค้างชำระส่งไปยังผู้อำนวยการกองตรวจเงินรัฐวิสาหกิจและเงินทุน สำนักตรวจเงินแผ่นดิน ระบุว่าจำเลยเป็นลูกหนี้องค์การอุตสาหกรรมห้องเย็นโจทก์และจำเลยได้ชำระหนี้แก่โจทก์บางส่วน ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความจำเลยย่อมไม่มีสิทธิยกอายุความขึ้นต่อสู้ และต้องรับผิดชำระหนี้ที่ค้างให้แก่โจทก์ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2823/2528) การละประโยชน์แห่งอายุความนี้ลูกหนี้อาจแสดงโดยแจ้งชัดหรือโดยปริยายก็ได้ ผลเมื่อลูกหนี้ละประโยชน์แห่งอายุความ ลูกหนี้ไม่อาจยกอายุความขึ้นมาต่อสู้เจ้าหนี้ได้ โดยต้องผูกพันตามหนี้ซึ่งตนได้ละเสียซึ่งประโยชน์นั้น โดยต้องเริ่มนับอายุความต่อไปใหม่เสมือนไม่เคยมีการนับอายุความมาก่อน กำหนดอายุความที่เริ่มนับใหม่ ย่อมถืออายุความตามมูลหนี้เดิมหรืออายุความเดิม กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 220/2534 ตามหัวข้อหมายเหตุนี้ปรากฏว่า จำเลยโดยนายเสถียรหัวหน้าฝ่ายกลาง กองพิธีและประเมินอากรซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามที่จำเลยมอบหมาย มีหนังสือถึงโจทก์ว่าจำเลยได้พิจารณาสินค้าที่โจทก์นำเข้าและเสียอากรไว้ตามพิกัดประเภทที่ 69.14 แล้ว เห็นว่าสินค้าของโจทก์จัดอยู่ในประเภทที่ 69.09ภาษีอากรที่โจทก์ชำระไว้จึงเกิน ให้โจทก์ไปติดต่อกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายกลาง กองพิธีการและประเมินอากรเพื่อจัดทำใบขนให้ถูกต้องและขอคืนเงินที่ชำระไว้เกินที่กองคืนอากรและส่งเสริมการส่งออก ข้อเท็จจริงดังกล่าวนี้ ศาลฎีกามีคำวินิจฉัยว่า เป็นการที่จำเลยยอมรับว่าโจทก์ชำระค่าภาษีอากรไว้เกินและให้โจทก์ไปขอรับเงินจากเจ้าหน้าที่ของจำเลย ถือได้ว่าจำเลยละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความอันครบสมบูรณ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 192 จำเลยจึงยกอายุความขึ้นต่อสู้โจทก์หาได้ไม่ โจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกเงินภาษีอากรที่ชำระไว้เกินคืนจากจำเลยได้ พฤติการณ์แห่งคดีดังกล่าวจึงเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่ถือว่าเป็นการละเสียซึ่งประโยชน์แห่งอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 192. พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา.