คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6181/2533หลักกฎหมาย: คำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการี แม้ผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามาก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง ดังนั้น คดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม ผู้คัดค้านแสดงเจตนายกที่ดินพิพาทให้ผู้ร้องและผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินนับแต่ที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปีดังนี้ ผู้ร้องได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382.ผู้ร้องยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งว่า ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง และให้มีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินสำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานครไปทำการรังวัดแบ่งแยกที่ดินและจดทะเบียนใส่ชื่อผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นบิดาของผู้ร้องคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์เป็นคดีอุทลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ที่ดินโฉนดเลขที่ 127 ตำบลลาดยาวอำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร (กรุงเทพมหานคร) เฉพาะส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเนื้อที่ประมาณ 32 ตารางวา ตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ร.5เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1382ผู้คัดค้านอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายนำสืบมานั้นได้ความเป็นยุติว่าผู้ร้องเป็นบุตรผู้คัดค้าน ที่ดินโฉนดเลขที่127 เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้ร้องได้ขออนุญาตปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2513 และปลูกสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2514 ผู้คัดค้านได้ทำบันทึกเกี่ยวกับที่ดินที่ปลูกสร้างบ้านให้ผู้ร้องไว้ตามบันทึกเอกสารหมาย ร.2 ส่วนของที่ดินที่พิพาทโฉนดเลขที่ 127 ที่ผู้ร้องปลูกสร้างบ้านและทำรั้วไว้ปรากฏตามเอกสารหมาย ร.5 ปัญหาวินิจฉัยคงมีว่า คดีของผู้ร้องเป็นอุทลุมหรือไม่และผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ปัญหาแรกนั้น คดีนี้ผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ อันเป็นกรณีที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55ตามคำร้องของผู้ร้องนั้น เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้ มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการีและถึงแม้ว่าผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามา ก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง และการที่ผู้คัดค้านเข้ามานั้น ก็มีผลเพียงทำให้คดีของผู้ร้องเดิมนั้นกลายเป็นคดีมีข้อพิพาทขึ้นเท่านั้น แต่ผลของคดีตามคำขอของผู้ร้องก็คงเดิมคือไม่มีผลในทางที่จะบังคับเอากับตัวผู้คัดค้านเป็นบุพการีของผู้ร้องแต่ประการใด อันจะอยู่ในความหมายที่จะเรียกได้ว่าเป็นการฟ้องบุพการีของตนตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ซึ่งเป็นบทกฎหมายที่จำกัดสิทธิ์ ต้องตีความโดยเคร่งครัด ดังนั้นคดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม..."ปัญหาประการที่สองนั้น ข้อที่จะชี้ให้เห็นว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่นั้น คงมีข้อโต้เถียงในชั้นฎีกา เพียงว่า ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนายกที่ดินที่พิพาทให้ผู้ร้อง เมื่อผู้ร้องเข้าไปบุกรุกสร้างบ้านในปี 2513 หรือไม่ พิเคราะห์ปัญหาข้อนี้แล้ว เห็นว่า...ผู้คัดค้านได้สละกรรมสิทธิ์ในที่ดินส่วนที่พิพาทนั้นให้เป็นของผู้ร้องแล้ว นับแต่วันที่ได้แสดงเจตนานั้นออกมาการที่ผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินส่วนนี้ นับแต่วันที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น ดังนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปี ผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6181/2533นางสาว สุรีย์ เหวียนระวีผู้ร้องพันตำรวจเอก ประสงค์ เหวียนระวีผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1382, ม. 1562คำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการี แม้ผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามาก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง ดังนั้น คดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม ผู้คัดค้านแสดงเจตนายกที่ดินพิพาทให้ผู้ร้องและผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินนับแต่ที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปีดังนี้ ผู้ร้องได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382.ผู้ร้องยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งว่า ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง และให้มีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินสำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานครไปทำการรังวัดแบ่งแยกที่ดินและจดทะเบียนใส่ชื่อผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นบิดาของผู้ร้องคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์เป็นคดีอุทลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ที่ดินโฉนดเลขที่ 127 ตำบลลาดยาวอำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร (กรุงเทพมหานคร) เฉพาะส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเนื้อที่ประมาณ 32 ตารางวา ตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ร.5เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1382ผู้คัดค้านอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายนำสืบมานั้นได้ความเป็นยุติว่าผู้ร้องเป็นบุตรผู้คัดค้าน ที่ดินโฉนดเลขที่127 เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้ร้องได้ขออนุญาตปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2513 และปลูกสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2514 ผู้คัดค้านได้ทำบันทึกเกี่ยวกับที่ดินที่ปลูกสร้างบ้านให้ผู้ร้องไว้ตามบันทึกเอกสารหมาย ร.2 ส่วนของที่ดินที่พิพาทโฉนดเลขที่ 127 ที่ผู้ร้องปลูกสร้างบ้านและทำรั้วไว้ปรากฏตามเอกสารหมาย ร.5 ปัญหาวินิจฉัยคงมีว่า คดีของผู้ร้องเป็นอุทลุมหรือไม่และผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ปัญหาแรกนั้น คดีนี้ผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ อันเป็นกรณีที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55ตามคำร้องของผู้ร้องนั้น เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้ มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการีและถึงแม้ว่าผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามา ก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง และการที่ผู้คัดค้านเข้ามานั้น ก็มีผลเพียงทำให้คดีของผู้ร้องเดิมนั้นกลายเป็นคดีมีข้อพิพาทขึ้นเท่านั้น แต่ผลของคดีตามคำขอของผู้ร้องก็คงเดิมคือไม่มีผลในทางที่จะบังคับเอากับตัวผู้คัดค้านเป็นบุพการีของผู้ร้องแต่ประการใด อันจะอยู่ในความหมายที่จะเรียกได้ว่าเป็นการฟ้องบุพการีของตนตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ซึ่งเป็นบทกฎหมายที่จำกัดสิทธิ์ ต้องตีความโดยเคร่งครัด ดังนั้นคดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม..."ปัญหาประการที่สองนั้น ข้อที่จะชี้ให้เห็นว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่นั้น คงมีข้อโต้เถียงในชั้นฎีกา เพียงว่า ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนายกที่ดินที่พิพาทให้ผู้ร้อง เมื่อผู้ร้องเข้าไปบุกรุกสร้างบ้านในปี 2513 หรือไม่ พิเคราะห์ปัญหาข้อนี้แล้ว เห็นว่า...ผู้คัดค้านได้สละกรรมสิทธิ์ในที่ดินส่วนที่พิพาทนั้นให้เป็นของผู้ร้องแล้ว นับแต่วันที่ได้แสดงเจตนานั้นออกมาการที่ผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินส่วนนี้ นับแต่วันที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น ดังนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปี ผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382..."พิพากษายืน.(อุดม เฟื่องฟุ้ง-พัลลภ พิสิษฐ์สังฆการ-อากาศ บำรุงชีพ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุความจริงแล้วคำว่า "อุทลุม" ที่ศาลฎีกากล่าวไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ หาได้มีบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มาตรา 1562 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ก็บัญญัติไว้เพียงว่า"ผู้ใดจะฟ้องบุพการีของตนเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญามิได้ แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทของผู้นั้นร้องขออัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้" เหตุที่ศาลฎีกากล่าวไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ว่า"อุทลุม" เข้าใจว่าศาลฎีกาเห็นว่าคำ ๆ นี้เป็นคำที่ใช้กันมานานแล้วตั้งแต่กฎหมายเดิมคือกฎหมมยลักษณะรับฟ้องบทที่ 25 มาตรา 4ที่บัญญัติว่า "ผู้ใดเป็นอุทลุมมิได้รู้จัดคุณบิดามารดา...และมันมฟ้องร้องให้เรียกบิดามารดามัน ท่านให้มีโทษ...แล้วอย่าบังคับบัญชาว่ากล่าวคดีของมันนั้นเลย" ซึ่งก็เป็นที่เข้าใจกันทั่วไปว่าคดีอุทลุมนั้นหมายถึงคดีที่บุตรหลานมายื่นฟ้องร้องบุพการีต่อศาลไม่ว่าจะฟ้องร้องเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาก็ตาม และศาลฎีกาก็ยังคงใช้เรียกคดีเช่นนี้ว่าเป็นคดีอุทลุมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 334/2482,1445/2482,1854/2493,1393/2495,255/2496,1391/2497,1320/2506,832/2511,2505/2515,2604/2516,1992/2519 รวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ในประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่น มาตรา 919 ก็บัญญัติในทำนองเดียวกันกับมาตรา 1562 ของไทย เข้าใจว่าแนวความคิดเรื่อง "อุทลุม"นี้อาศัยความคิดเรื่องกตัญญูเป็นสำคัญ กล่าวคือ ผู้ร่างกฎหมายไม่ประสงค์จะสนับสนุนให้บุตรหลายก่อบาปกรรมด้วยการยื่นฟ้องบุพการีของตน เพราะการยื่นฟ้องคดีต่อศาลเท่ากับเป็นผู้ขาดความเคารพไม่มีความกตัญญูรู้คุณบุพการี แต่ก็ต้องยอมรับว่าอาจมีบุพการีบางคนขาดความละอายคิดคดโกงแม้กระทั่งทรัพย์สินของบุตรหลานตนเองซึ่งหากไม่มีหนทางแก้ไขไว้ บุตรหลานก็อาจต้องรับเคราะห์ไม่มีทางเรียกร้องขอความเป็นธรรมจากศาลได้ ดังนั้น กฎหมายจึงต้องกำหนดแนวทางเยียวยาไว้โดยให้บุตรหลานร้องขอให้พนักงานอัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวได้ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1562 ตอนท้าย บทบัญญัติมาตรา 1562 นี้เป็นบทบัญญัติตัดสิทธิการฟ้องคดีโดยเฉพาะจำเป็นต้องแปลความโดยเคร่งครัด (ฎีกาที่ 161/2483(ประชุมใหญ่),1707/2515,961/2509(ประเทศไทย) คดีนี้ปรากฏว่าผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แม้จะถือว่าคำร้องขอของผู้ร้องเป็นคำฟ้อง หากมีผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านเข้ามา ศาลจะต้องดำเนินคดีไปอย่างคดีมีข้อพิพาทตามมาตรา 188(4) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งก็ตาม แต่การที่ผู้คัดค้านซึ่งเป็นบิดามารดาของผู้ร้องยื่นคำคัดค้านเข้ามาในคดีดังกล่าวก็หาใช่เป็นการกระทำของผู้ร้องไม่ หากแต่เป็นความสมัครใจของผู้คัดค้านที่จะเข้ามาในคดีเอง อันจะถือว่าบุตรหลานฟ้องบังคับหรือเรียกร้องเอากับบุพการีและขาดความกตัญญูได้อย่างไร เพราะขณะที่ผู้ร้องยื่นคำร้องขอนั้น ผู้ร้องเองก็ไม่อาจทราบได้แน่ชัดว่าผู้คัดค้านซึ่งเป็นบิดาจะเข้ามาในคดีหรือไม่ ดังนั้น ผู้ร้องจึงสามารถดำเนินคดีนี้ได้ ไม่เป็นอุทลุมในเรื่องทำนองนี้ หากจะเทียบกับการร้องสอดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 57 แล้ว ก็มีผลทำนองเดียวกันซึ่งศาลฎีกาก็เคยวินิจฉัยว่าการที่โจทก์ฟ้องขับไล่จำเเลยออกจากที่ดิน จำเลยต่อสู้ว่าได้ซื้อที่พิพาทมาจากมารดาโจทก์มารดาโจทก์ร้องสอดเข้ามาเป็นจำเลยร่วม ดังนี้ไม่ทำให้คดีนี้เป็นอุทลุม (ฎีกาที่ 734/2482) หรือแม้แต่ศาลจะหมายเรียกบิดาโจทก์เข้ามาเป็นจำเลยร่วมกับผู้มีชื่อในคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 57(3) ข. ก็ยังเรียกไม่ได้ว่าโจทก์ฟ้องบุพการีของตน จึงไม่ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1532(ฎีกาที่ 961/2509ประชุมใหญ่) และเหตุที่ศาลฎีกาเห็นว่าไม่เป็นอุทลุมคงเป็นเพราะเห็นว่าโจทก์หาได้ประสงค์ที่จะยื่นฟ้องบุพการีของตนมาตั้งแต่ต้นไม่ แต่ที่บุพการีของโจทก์เข้ามาในคดีก็เพราะความสมัครใจของตนเอง หรือโดยถกศาลหมายเรียกเข้ามา ดังนั้นคำพิพากษาฎีกาที่หมายเหตุอยู่นี้จึงชอบด้วยเหตุผล สอดคล้องกับแนวคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวข้างต้นและชอบด้วยหลักกฎหมายแล้ว. วรวิทย์ฤทธิทิศ.คำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งว่า ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง และให้มีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินสำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานครไปทำการรังวัดแบ่งแยกที่ดินและจดทะเบียนใส่ชื่อผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นบิดาของผู้ร้องคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์เป็นคดีอุทลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ที่ดินโฉนดเลขที่ 127 ตำบลลาดยาวอำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร (กรุงเทพมหานคร) เฉพาะส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเนื้อที่ประมาณ 32 ตารางวา ตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ร.5เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1382ผู้คัดค้านอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายนำสืบมานั้นได้ความเป็นยุติว่าผู้ร้องเป็นบุตรผู้คัดค้าน ที่ดินโฉนดเลขที่127 เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้ร้องได้ขออนุญาตปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2513 และปลูกสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2514 ผู้คัดค้านได้ทำบันทึกเกี่ยวกับที่ดินที่ปลูกสร้างบ้านให้ผู้ร้องไว้ตามบันทึกเอกสารหมาย ร.2 ส่วนของที่ดินที่พิพาทโฉนดเลขที่ 127 ที่ผู้ร้องปลูกสร้างบ้านและทำรั้วไว้ปรากฏตามเอกสารหมาย ร.5 ปัญหาวินิจฉัยคงมีว่า คดีของผู้ร้องเป็นอุทลุมหรือไม่และผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ปัญหาแรกนั้น คดีนี้ผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ อันเป็นกรณีที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55ตามคำร้องของผู้ร้องนั้น เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้ มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการีและถึงแม้ว่าผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามา ก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง และการที่ผู้คัดค้านเข้ามานั้น ก็มีผลเพียงทำให้คดีของผู้ร้องเดิมนั้นกลายเป็นคดีมีข้อพิพาทขึ้นเท่านั้น แต่ผลของคดีตามคำขอของผู้ร้องก็คงเดิมคือไม่มีผลในทางที่จะบังคับเอากับตัวผู้คัดค้านเป็นบุพการีของผู้ร้องแต่ประการใด อันจะอยู่ในความหมายที่จะเรียกได้ว่าเป็นการฟ้องบุพการีของตนตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ซึ่งเป็นบทกฎหมายที่จำกัดสิทธิ์ ต้องตีความโดยเคร่งครัด ดังนั้นคดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม..."ปัญหาประการที่สองนั้น ข้อที่จะชี้ให้เห็นว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่นั้น คงมีข้อโต้เถียงในชั้นฎีกา เพียงว่า ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนายกที่ดินที่พิพาทให้ผู้ร้อง เมื่อผู้ร้องเข้าไปบุกรุกสร้างบ้านในปี 2513 หรือไม่ พิเคราะห์ปัญหาข้อนี้แล้ว เห็นว่า...ผู้คัดค้านได้สละกรรมสิทธิ์ในที่ดินส่วนที่พิพาทนั้นให้เป็นของผู้ร้องแล้ว นับแต่วันที่ได้แสดงเจตนานั้นออกมาการที่ผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินส่วนนี้ นับแต่วันที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น ดังนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปี ผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6181/2533นางสาว สุรีย์ เหวียนระวีผู้ร้องพันตำรวจเอก ประสงค์ เหวียนระวีผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1382, ม. 1562คำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการี แม้ผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามาก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง ดังนั้น คดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม ผู้คัดค้านแสดงเจตนายกที่ดินพิพาทให้ผู้ร้องและผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินนับแต่ที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปีดังนี้ ผู้ร้องได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1382.ผู้ร้องยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งว่า ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง และให้มีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินสำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานครไปทำการรังวัดแบ่งแยกที่ดินและจดทะเบียนใส่ชื่อผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นบิดาของผู้ร้องคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์เป็นคดีอุทลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่า ที่ดินโฉนดเลขที่ 127 ตำบลลาดยาวอำเภอพระนคร จังหวัดพระนคร (กรุงเทพมหานคร) เฉพาะส่วนที่ผู้ร้องครอบครองเนื้อที่ประมาณ 32 ตารางวา ตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ร.5เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1382ผู้คัดค้านอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายนำสืบมานั้นได้ความเป็นยุติว่าผู้ร้องเป็นบุตรผู้คัดค้าน ที่ดินโฉนดเลขที่127 เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้ร้องได้ขออนุญาตปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2513 และปลูกสร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2514 ผู้คัดค้านได้ทำบันทึกเกี่ยวกับที่ดินที่ปลูกสร้างบ้านให้ผู้ร้องไว้ตามบันทึกเอกสารหมาย ร.2 ส่วนของที่ดินที่พิพาทโฉนดเลขที่ 127 ที่ผู้ร้องปลูกสร้างบ้านและทำรั้วไว้ปรากฏตามเอกสารหมาย ร.5 ปัญหาวินิจฉัยคงมีว่า คดีของผู้ร้องเป็นอุทลุมหรือไม่และผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ปัญหาแรกนั้น คดีนี้ผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ อันเป็นกรณีที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55ตามคำร้องของผู้ร้องนั้น เป็นการร้องขอเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิของตนตามที่กฎหมายกำหนดไว้ มิใช่กรณีที่ผู้ร้องมีคำขออย่างใดอย่างหนึ่งในทางที่จะเป็นการบังคับเอากับผู้คัดค้านซึ่งเป็นบุพการีและถึงแม้ว่าผู้คัดค้านจะยื่นคำคัดค้านเข้ามา ก็เป็นการกระทำของผู้คัดค้านเอง มิใช่การกระทำของผู้ร้อง และการที่ผู้คัดค้านเข้ามานั้น ก็มีผลเพียงทำให้คดีของผู้ร้องเดิมนั้นกลายเป็นคดีมีข้อพิพาทขึ้นเท่านั้น แต่ผลของคดีตามคำขอของผู้ร้องก็คงเดิมคือไม่มีผลในทางที่จะบังคับเอากับตัวผู้คัดค้านเป็นบุพการีของผู้ร้องแต่ประการใด อันจะอยู่ในความหมายที่จะเรียกได้ว่าเป็นการฟ้องบุพการีของตนตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1562 ซึ่งเป็นบทกฎหมายที่จำกัดสิทธิ์ ต้องตีความโดยเคร่งครัด ดังนั้นคดีของผู้ร้องจึงไม่เป็นอุทลุม..."ปัญหาประการที่สองนั้น ข้อที่จะชี้ให้เห็นว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินที่พิพาทโดยความสงบและเปิดเผย ด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่นั้น คงมีข้อโต้เถียงในชั้นฎีกา เพียงว่า ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนายกที่ดินที่พิพาทให้ผู้ร้อง เมื่อผู้ร้องเข้าไปบุกรุกสร้างบ้านในปี 2513 หรือไม่ พิเคราะห์ปัญหาข้อนี้แล้ว เห็นว่า...ผู้คัดค้านได้สละกรรมสิทธิ์ในที่ดินส่วนที่พิพาทนั้นให้เป็นของผู้ร้องแล้ว นับแต่วันที่ได้แสดงเจตนานั้นออกมาการที่ผู้ร้องได้เข้าครอบครองที่ดินส่วนนี้ นับแต่วันที่ผู้คัดค้านได้แสดงเจตนาสละกรรมสิทธิ์ให้จึงเป็นการเข้าครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของนับแต่วันนั้น ดังนั้น เมื่อผู้ร้องได้ครอบครองมาโดยสงบและเปิดเผยเป็นเวลาเกินกว่า 10 ปี ผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382..."พิพากษายืน.(อุดม เฟื่องฟุ้ง-พัลลภ พิสิษฐ์สังฆการ-อากาศ บำรุงชีพ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุความจริงแล้วคำว่า "อุทลุม" ที่ศาลฎีกากล่าวไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ หาได้มีบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่มาตรา 1562 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ก็บัญญัติไว้เพียงว่า"ผู้ใดจะฟ้องบุพการีของตนเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญามิได้ แต่เมื่อผู้นั้นหรือญาติสนิทของผู้นั้นร้องขออัยการจะยกคดีขึ้นว่ากล่าวก็ได้" เหตุที่ศาลฎีกากล่าวไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ว่า"อุทลุม" เข้าใจว่าศาลฎีกาเห็นว่าคำ ๆ นี้เป็นคำที่ใช้กันมานานแล้วตั้งแต่กฎหมายเดิมคือกฎหมมยลักษณะรับฟ้องบทที่ 25 มาตรา 4ที่บัญญัติว่า "ผู้ใดเป็นอุทลุมมิได้รู้จัดคุณบิดามารดา...และมันมฟ้องร้องให้เรียกบิดามารดามัน ท่านให้มีโทษ...แล้วอย่าบังคับบัญชาว่ากล่าวคดีของมันนั้นเลย" ซึ่งก็เป็นที่เข้าใจกันทั่วไปว่าคดีอุทลุมนั้นหมายถึงคดีที่บุตรหลานมายื่นฟ้องร้องบุพการีต่อศาลไม่ว่าจะฟ้องร้องเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาก็ตาม และศาลฎีกาก็ยังคงใช้เรียกคดีเช่นนี้ว่าเป็นคดีอุทลุมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 334/2482,1445/2482,1854/2493,1393/2495,255/2496,1391/2497,1320/2506,832/2511,2505/2515,2604/2516,1992/2519 รวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ในประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่น มาตรา 919 ก็บัญญัติในทำนองเดียวกันกับมาตรา 1562 ของไทย เข้าใจว่าแนวความคิดเรื่อง "อุทลุม"นี้อาศัยความคิดเรื่องกตัญญูเป็นสำคัญ กล่าวคือ ผู้ร่างกฎหมายไม่ประสงค์จะสนับสนุนให้บุตรหลายก่อบาปกรรมด้วยการยื่นฟ้องบุพการีของตน เพราะการยื่นฟ้องคดีต่อศาลเท่ากับเป็นผู้ขาดความเคารพไม่มีความกตัญญูรู้คุณบุพการี แต่ก็ต้องยอมรับว่าอาจมีบุพการีบางคนขาดความละอายคิดคดโกงแม้กระทั่งทรัพย์สินของบุตรหลานตนเองซึ่งหากไม่มีหนทางแก้ไขไว้ บุตรหลานก็อาจต้องรับเคราะห์ไม่มีทางเรียกร้องขอความเป็นธรรมจากศาลได้ ดังนั้น กฎหมายจึงต้องกำหนดแนวทางเยียวยาไว้โดยให้บุตรหลานร้องขอให้พนักงานอัยการยกคดีขึ้นว่ากล่าวได้ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1562 ตอนท้าย บทบัญญัติมาตรา 1562 นี้เป็นบทบัญญัติตัดสิทธิการฟ้องคดีโดยเฉพาะจำเป็นต้องแปลความโดยเคร่งครัด (ฎีกาที่ 161/2483(ประชุมใหญ่),1707/2515,961/2509(ประเทศไทย) คดีนี้ปรากฏว่าผู้ร้องยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แม้จะถือว่าคำร้องขอของผู้ร้องเป็นคำฟ้อง หากมีผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านเข้ามา ศาลจะต้องดำเนินคดีไปอย่างคดีมีข้อพิพาทตามมาตรา 188(4) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งก็ตาม แต่การที่ผู้คัดค้านซึ่งเป็นบิดามารดาของผู้ร้องยื่นคำคัดค้านเข้ามาในคดีดังกล่าวก็หาใช่เป็นการกระทำของผู้ร้องไม่ หากแต่เป็นความสมัครใจของผู้คัดค้านที่จะเข้ามาในคดีเอง อันจะถือว่าบุตรหลานฟ้องบังคับหรือเรียกร้องเอากับบุพการีและขาดความกตัญญูได้อย่างไร เพราะขณะที่ผู้ร้องยื่นคำร้องขอนั้น ผู้ร้องเองก็ไม่อาจทราบได้แน่ชัดว่าผู้คัดค้านซึ่งเป็นบิดาจะเข้ามาในคดีหรือไม่ ดังนั้น ผู้ร้องจึงสามารถดำเนินคดีนี้ได้ ไม่เป็นอุทลุมในเรื่องทำนองนี้ หากจะเทียบกับการร้องสอดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 57 แล้ว ก็มีผลทำนองเดียวกันซึ่งศาลฎีกาก็เคยวินิจฉัยว่าการที่โจทก์ฟ้องขับไล่จำเเลยออกจากที่ดิน จำเลยต่อสู้ว่าได้ซื้อที่พิพาทมาจากมารดาโจทก์มารดาโจทก์ร้องสอดเข้ามาเป็นจำเลยร่วม ดังนี้ไม่ทำให้คดีนี้เป็นอุทลุม (ฎีกาที่ 734/2482) หรือแม้แต่ศาลจะหมายเรียกบิดาโจทก์เข้ามาเป็นจำเลยร่วมกับผู้มีชื่อในคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 57(3) ข. ก็ยังเรียกไม่ได้ว่าโจทก์ฟ้องบุพการีของตน จึงไม่ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1532(ฎีกาที่ 961/2509ประชุมใหญ่) และเหตุที่ศาลฎีกาเห็นว่าไม่เป็นอุทลุมคงเป็นเพราะเห็นว่าโจทก์หาได้ประสงค์ที่จะยื่นฟ้องบุพการีของตนมาตั้งแต่ต้นไม่ แต่ที่บุพการีของโจทก์เข้ามาในคดีก็เพราะความสมัครใจของตนเอง หรือโดยถกศาลหมายเรียกเข้ามา ดังนั้นคำพิพากษาฎีกาที่หมายเหตุอยู่นี้จึงชอบด้วยเหตุผล สอดคล้องกับแนวคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวข้างต้นและชอบด้วยหลักกฎหมายแล้ว. วรวิทย์ฤทธิทิศ.