คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 420/2538หลักกฎหมาย: โจทก์ฟ้องห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่1โดยมีจำเลยที่2เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่1ซึ่งต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างโดยไม่จำกัดจำนวนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1070,1077(2),1080ดังนั้นเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่1เด็ดขาดคดีถึงที่สุดจำเลยที่2ซึ่งต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่1ต่อโจทก์จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัด จำเลยที่ 1เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัด โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2527 โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยทั้งสองต่อศาลชั้นต้นและศาลชั้นต้นได้มีคำพิพากษาตามยอมเมื่อวันที่ 18 มกราคม2527 ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาทพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี ของต้นเงิน 477,000 บาทนับแต่วันถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยจำเลยทั้งสองจะผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า 10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527 และงวดต่อ ๆ ไป ภายในวันที่10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบจำนวนหนี้ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าจำเลยทั้งสองผิดนัดทุกงวด จำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้ในงวดแรก นับแต่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้แก่โจทก์ โจทก์จึงขอออกหมายบังคับคดีและติดตามทรัพย์สินของจำเลยทั้งสอง ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดจะพึงยึดมาชำระหนี้ได้นอกจากนี้จำเลยทั้งสองยังมีพฤติการณ์ประวิงการชำระหนี้ โดยปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าและย้ายไปจากเคหสถานที่เคยอยู่อาศัยเพราะจะจำเลยทั้งสองมีหนี้สินล้นพ้นตัว หนี้ที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามคำพิพากษารวมต้นเงินและดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทซึ่งเป็นหนี้ที่กำหนดจำนวนได้แน่นอน ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสองเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความไม่ได้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการปรากฏตามหนังสือรับรองเอกสารหมาย จ.2 จำเลยทั้งสองเป็นลูกหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยจำเลยทั้งสองตกลงจะชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 19 ต่อปีของต้นเงิน 477,000 บาท นับแต่วันถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527และงวดต่อไปภายในวันที่ 10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าผิดนัดทุกงวด ยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมส่วนที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้งวดแรก หลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ โจทก์จึงขอศาลชั้นต้นออกหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี ปรากฏตามสัญญาประนีประนอมยอมความ คำพิพากษาตามยอม และหมายบังคับคดีเอกสารหมาย จ.3 ถึง จ.5 เฉพาะดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน625,222.84 บาท เมื่อรวมกับต้นเงินแล้วเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทและจำเลยที่ 1 ปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าขาย จำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวจำเลยที่ 2 ฎีกาว่าโจทก์นำสืบเรื่องทรัพย์สินของจำเลยที่ 2ยังคลุมเครือ จำเลยที่ 2 มีรายได้จากเงินเดือน ๆ ละ 30,000 บาทสามารถผ่อนชำระหนี้แก่โจทก์ได้ นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ยังมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในมรดกของภรรยาจำเลยที่ 2 จากที่ดินตามภาพถ่ายโฉนดท้ายฎีกาจำเลยที่ 2 จึงยังมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวพิเคราะห์แล้วเห็นว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 จึงต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างจำเลยที่ 1 โดยไม่จำกัดจำนวน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1070, 1077(2), 1080 ดังนั้น เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 เด็ดขาด คดีถึงที่สุดแล้วตามคำสั่งของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ซึ่งต้องร่วมรับผิดในหนี้ตามฟ้องกับจำเลยที่ 1 ต่อโจทก์ด้วย จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนเองมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวได้ เมื่อหนี้ที่จำเลยที่ 2 จะต้องร่วมรับผิดต่อโจทก์มีจำนวนไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และจำเลยที่ 2เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ทั้งกรณีไม่มีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยที่ 2ล้มละลาย คดีย่อมมีเหตุที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2เด็ดขาดได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 420/2538ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด พี.พี.พาต้า กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1077 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 14โจทก์ฟ้องห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่1โดยมีจำเลยที่2เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่1ซึ่งต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างโดยไม่จำกัดจำนวนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1070,1077(2),1080ดังนั้นเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่1เด็ดขาดคดีถึงที่สุดจำเลยที่2ซึ่งต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่1ต่อโจทก์จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัด จำเลยที่ 1เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัด โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2527 โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยทั้งสองต่อศาลชั้นต้นและศาลชั้นต้นได้มีคำพิพากษาตามยอมเมื่อวันที่ 18 มกราคม2527 ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาทพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี ของต้นเงิน 477,000 บาทนับแต่วันถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยจำเลยทั้งสองจะผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า 10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527 และงวดต่อ ๆ ไป ภายในวันที่10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบจำนวนหนี้ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าจำเลยทั้งสองผิดนัดทุกงวด จำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้ในงวดแรก นับแต่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้แก่โจทก์ โจทก์จึงขอออกหมายบังคับคดีและติดตามทรัพย์สินของจำเลยทั้งสอง ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดจะพึงยึดมาชำระหนี้ได้นอกจากนี้จำเลยทั้งสองยังมีพฤติการณ์ประวิงการชำระหนี้ โดยปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าและย้ายไปจากเคหสถานที่เคยอยู่อาศัยเพราะจะจำเลยทั้งสองมีหนี้สินล้นพ้นตัว หนี้ที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามคำพิพากษารวมต้นเงินและดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทซึ่งเป็นหนี้ที่กำหนดจำนวนได้แน่นอน ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสองเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความไม่ได้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการปรากฏตามหนังสือรับรองเอกสารหมาย จ.2 จำเลยทั้งสองเป็นลูกหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยจำเลยทั้งสองตกลงจะชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 19 ต่อปีของต้นเงิน 477,000 บาท นับแต่วันถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527และงวดต่อไปภายในวันที่ 10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าผิดนัดทุกงวด ยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมส่วนที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้งวดแรก หลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ โจทก์จึงขอศาลชั้นต้นออกหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี ปรากฏตามสัญญาประนีประนอมยอมความ คำพิพากษาตามยอม และหมายบังคับคดีเอกสารหมาย จ.3 ถึง จ.5 เฉพาะดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน625,222.84 บาท เมื่อรวมกับต้นเงินแล้วเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทและจำเลยที่ 1 ปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าขาย จำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวจำเลยที่ 2 ฎีกาว่าโจทก์นำสืบเรื่องทรัพย์สินของจำเลยที่ 2ยังคลุมเครือ จำเลยที่ 2 มีรายได้จากเงินเดือน ๆ ละ 30,000 บาทสามารถผ่อนชำระหนี้แก่โจทก์ได้ นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ยังมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในมรดกของภรรยาจำเลยที่ 2 จากที่ดินตามภาพถ่ายโฉนดท้ายฎีกาจำเลยที่ 2 จึงยังมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวพิเคราะห์แล้วเห็นว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 จึงต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างจำเลยที่ 1 โดยไม่จำกัดจำนวน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1070, 1077(2), 1080 ดังนั้น เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 เด็ดขาด คดีถึงที่สุดแล้วตามคำสั่งของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ซึ่งต้องร่วมรับผิดในหนี้ตามฟ้องกับจำเลยที่ 1 ต่อโจทก์ด้วย จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนเองมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวได้ เมื่อหนี้ที่จำเลยที่ 2 จะต้องร่วมรับผิดต่อโจทก์มีจำนวนไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และจำเลยที่ 2เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ทั้งกรณีไม่มีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยที่ 2ล้มละลาย คดีย่อมมีเหตุที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2เด็ดขาดได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน(จิระ บุญพจนสุนทร-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-สมิทธิ์ วราอุบล)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามปกติการฟ้องขอให้ลูกหนี้ล้มละลายไม่ว่าบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลมีหลักเกณฑ์บัญญัติไว้ในมาตรา 9 หรือมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 เฉพาะอย่างยิ่ง หลักเกณฑ์ที่ว่าลูกหนี้ต้องเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวในกรณีจำเลยหลายคนเป็นลูกหนี้ร่วม การที่ลูกหนี้ร่วมคนใดเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวหรือไม่เป็นเรื่องเฉพาะตัวของลูกหนี้แต่ละคนไม่เกี่ยวกับลูกหนี้ร่วมคนอื่น(คำพิพากษาฎีกาที่ 2875/2536) เหตุนี้ในชั้นพิจารณาคดี เมื่อโจทก์ฟ้องจำเลยหลายคนซึ่งเป็นลูกหนี้ร่วมขอให้ล้มละลาย โจทก์ย่อมมีภาระการพิสูจน์ว่า จำเลยแต่ละคนเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวศาลจึงจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทุกคนเด็ดขาดได้ จะนำสืบแต่เพียงว่าจำเลยคนใดคนหนึ่งเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว เพื่อให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยอื่นเด็ดขาดด้วยไม่ได้ ขณะเดียวกันจำเลยแต่ละคนก็ต้องนำสืบหักล้างว่าตนเองไม่ใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ศาลจึงจะพิพากษายกฟ้องตนได้ ทั้งนี้เพราะต่างฝ่ายต่างมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำฟ้องหรือคำให้การของตน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84ประกอบพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 นอกจากนั้นพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ยังมีบทบัญญัติพิเศษที่ให้อำนาจแก่ผู้ชำระบัญชีร้องขอให้นิติบุคคลนั้นล้มละลายหรือให้อำนาจแก่เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ร้องขอให้หุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างหุ้นส่วนนั้นล้มละลายตามห้างตามมาตรา 88 และมาตรา 89 และกรณีการร้องขอให้หุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดล้มละลายตามห้างตามมาตรา 89นั้น เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีหน้าที่นำสืบแต่เพียงว่าบุคคลนั้นเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดอยู่ในเวลาที่ร้องขอให้ล้มละลายตามห้างนั้นก็เพียงพอที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ได้แล้ว โดยไม่จำต้องนำสืบว่าบุคคลนั้นมีหนี้สินล้นพ้นตัวตามหลักเกณฑ์ของมาตรา 9 อีก และในขณะเดียวกันบุคคลผู้เป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดก็ไม่มีสิทธิต่อสู้หรือนำสืบว่าตนมีทรัพย์สินพอที่จะชำระหนี้ของห้างหรือมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ตามมาตรา 7 (คำพิพากษาฎีกาที่ 1172/2521และคำพิพากษาฎีกาที่ 3013/2524) คดีที่หมายเหตุนี้ โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ให้ล้มละลายพร้อมกับห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการย่อมต้องเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดและต้องรับผิดในบรรดาหนี้ทั้งหลายของห้างโดยไม่จำกัดจำนวนอันเป็นการชำระหนี้ที่ไม่อาจแบ่งกันชำระได้ ซึ่งมีลักษณะเป็นลูกหนี้ร่วม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 291, 1070,1077(2), 1080 และมาตรา 1087 เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ คดีสำหรับห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่มีฝ่ายใดอุทธรณ์ จึงเป็นอันถึงที่สุด หากพิจารณาในแง่ภาวะหนี้สินล้นพ้นตัวก็เป็นเรื่องแต่ละคนชั้นอุทธรณ์ฎีกา ศาลสูงต้องพิจารณาตามประเด็นที่จำเลยที่ 2อุทธรณ์ฎีกาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 240,247 ประกอบพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 แต่คดีนี้เมื่อจำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งคดีถึงที่สุดตามคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดโดยฟังว่าจำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว การที่ศาลสูงจะพิจารณาอุทธรณ์หรือฎีกาของจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ในปัญหาที่ว่า จำเลยที่ 2มิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ย่อมไม่มีประโยชน์แก่คดีของจำเลยที่ 2 เสียแล้ว เพราะถืออย่างไรเจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ร้องขอให้จำเลยที่ 2 ล้มละลายตามห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 89 ได้อยู่แล้ว โดยจำเลยที่ 2 ไม่อาจต่อสู้หรือนำสืบว่า ตนมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเพียงแต่กระบวนพิจารณาที่ทำให้จำเลยที่ 2 ล้มละลายแตกต่างกันเท่านั้น อนึ่ง ก่อนหน้านี้มีคำพิพากษาฎีกาที่ 3479/2529 วินิจฉัยว่า"โจทก์ฟ้องทั้งห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 5ผู้เป็นหุ้นส่วนร่วมกับหุ้นส่วนอื่น ๆ ให้ล้มละลาย ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ 1 เด็ดขาดแล้วเช่นนี้ โจทก์ก็ไม่จำต้องนำสืบว่าจำเลยที่ 5 ผู้เป็นหุ้นส่วนมีหนี้สินล้นพ้นตัวด้วยกรณีนี้มีเหตุที่จำเลยที่ 5 จะต้องล้มละลายตามห้างจำเลยที่ 1โจทก์ไม่จำเป็นต้องมีคำขอให้จำเลยที่ 5 ล้มละลายตามห้างจำเลยที่ 1โดยอาศัยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 89 อีก" คดีที่หมายเหตุนี้จึงสอดคล้องกับแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ ผลที่ตามมาจากแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาฎีกาที่3479/2529 และที่หมายเหตุ หากพิจารณาในแง่ภาระการพิสูจน์ย่อมแตกต่างจากการฟ้องขอให้ลูกหนี้ร่วมหลายคนล้มละลายในกรณีอื่นที่ไม่อาจบังคับใช้บทบัญญัติของมาตรา 89 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 ซึ่งภาระการพิสูจน์ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ตามที่กล่าวในข้างต้น กล่าวคือ การฟ้องขอให้จำเลยหลายคนซึ่งเป็นลูกหนี้ร่วมล้มละลายในกรณีที่อาจบังคับใช้บทบัญญัติของมาตรา 89หากโจทก์นำสืบได้ว่าห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัวซึ่งศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดได้แล้ว โจทก์ก็หาจำต้องนำสืบถึงหนี้สินล้นพ้นตัวของจำเลย ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดอีก แต่ในด้านจำเลยซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดต้องมีภาระการพิสูจน์ด้วยว่าห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้นไม่ใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว และในการอุทธรณ์ฎีกาก็ทำนองเดียวกัน หากศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์พิทักษ์ทรัพย์ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลเด็ดขาด จำเลยอื่นซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างนั้นก็ต้องอุทธรณ์ฎีกาสำหรับห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้นด้วย มิเช่นนั้นผลคดีสำหรับจำเลย ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างก็จะเป็นไปตามคดีที่หมายเหตุนี้ สมชัย ฑีฆาอุตมากรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัด จำเลยที่ 1เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัด โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2527 โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยทั้งสองต่อศาลชั้นต้นและศาลชั้นต้นได้มีคำพิพากษาตามยอมเมื่อวันที่ 18 มกราคม2527 ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาทพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี ของต้นเงิน 477,000 บาทนับแต่วันถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยจำเลยทั้งสองจะผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า 10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527 และงวดต่อ ๆ ไป ภายในวันที่10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบจำนวนหนี้ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าจำเลยทั้งสองผิดนัดทุกงวด จำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้ในงวดแรก นับแต่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้แก่โจทก์ โจทก์จึงขอออกหมายบังคับคดีและติดตามทรัพย์สินของจำเลยทั้งสอง ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดจะพึงยึดมาชำระหนี้ได้นอกจากนี้จำเลยทั้งสองยังมีพฤติการณ์ประวิงการชำระหนี้ โดยปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าและย้ายไปจากเคหสถานที่เคยอยู่อาศัยเพราะจะจำเลยทั้งสองมีหนี้สินล้นพ้นตัว หนี้ที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามคำพิพากษารวมต้นเงินและดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทซึ่งเป็นหนี้ที่กำหนดจำนวนได้แน่นอน ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสองเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความไม่ได้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการปรากฏตามหนังสือรับรองเอกสารหมาย จ.2 จำเลยทั้งสองเป็นลูกหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยจำเลยทั้งสองตกลงจะชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 19 ต่อปีของต้นเงิน 477,000 บาท นับแต่วันถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527และงวดต่อไปภายในวันที่ 10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าผิดนัดทุกงวด ยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมส่วนที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้งวดแรก หลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ โจทก์จึงขอศาลชั้นต้นออกหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี ปรากฏตามสัญญาประนีประนอมยอมความ คำพิพากษาตามยอม และหมายบังคับคดีเอกสารหมาย จ.3 ถึง จ.5 เฉพาะดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน625,222.84 บาท เมื่อรวมกับต้นเงินแล้วเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทและจำเลยที่ 1 ปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าขาย จำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวจำเลยที่ 2 ฎีกาว่าโจทก์นำสืบเรื่องทรัพย์สินของจำเลยที่ 2ยังคลุมเครือ จำเลยที่ 2 มีรายได้จากเงินเดือน ๆ ละ 30,000 บาทสามารถผ่อนชำระหนี้แก่โจทก์ได้ นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ยังมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในมรดกของภรรยาจำเลยที่ 2 จากที่ดินตามภาพถ่ายโฉนดท้ายฎีกาจำเลยที่ 2 จึงยังมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวพิเคราะห์แล้วเห็นว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 จึงต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างจำเลยที่ 1 โดยไม่จำกัดจำนวน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1070, 1077(2), 1080 ดังนั้น เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 เด็ดขาด คดีถึงที่สุดแล้วตามคำสั่งของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ซึ่งต้องร่วมรับผิดในหนี้ตามฟ้องกับจำเลยที่ 1 ต่อโจทก์ด้วย จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนเองมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวได้ เมื่อหนี้ที่จำเลยที่ 2 จะต้องร่วมรับผิดต่อโจทก์มีจำนวนไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และจำเลยที่ 2เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ทั้งกรณีไม่มีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยที่ 2ล้มละลาย คดีย่อมมีเหตุที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2เด็ดขาดได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 420/2538ธนาคาร กรุงเทพ จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด พี.พี.พาต้า กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1077 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 14โจทก์ฟ้องห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่1โดยมีจำเลยที่2เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่1ซึ่งต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างโดยไม่จำกัดจำนวนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1070,1077(2),1080ดังนั้นเมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่1เด็ดขาดคดีถึงที่สุดจำเลยที่2ซึ่งต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่1ต่อโจทก์จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัด จำเลยที่ 1เป็นนิติบุคคลประเภทห้างหุ้นส่วนจำกัด โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ เมื่อวันที่ 6 มกราคม 2527 โจทก์ยื่นฟ้องจำเลยทั้งสองต่อศาลชั้นต้นและศาลชั้นต้นได้มีคำพิพากษาตามยอมเมื่อวันที่ 18 มกราคม2527 ให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาทพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี ของต้นเงิน 477,000 บาทนับแต่วันถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยจำเลยทั้งสองจะผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า 10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527 และงวดต่อ ๆ ไป ภายในวันที่10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบจำนวนหนี้ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าจำเลยทั้งสองผิดนัดทุกงวด จำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้ในงวดแรก นับแต่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้แก่โจทก์ โจทก์จึงขอออกหมายบังคับคดีและติดตามทรัพย์สินของจำเลยทั้งสอง ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดจะพึงยึดมาชำระหนี้ได้นอกจากนี้จำเลยทั้งสองยังมีพฤติการณ์ประวิงการชำระหนี้ โดยปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าและย้ายไปจากเคหสถานที่เคยอยู่อาศัยเพราะจะจำเลยทั้งสองมีหนี้สินล้นพ้นตัว หนี้ที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามคำพิพากษารวมต้นเงินและดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทซึ่งเป็นหนี้ที่กำหนดจำนวนได้แน่นอน ขอให้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด และพิพากษาให้จำเลยทั้งสองเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14 จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความไม่ได้แย้งกันในชั้นฎีการับฟังได้ว่า จำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด มีจำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการปรากฏตามหนังสือรับรองเอกสารหมาย จ.2 จำเลยทั้งสองเป็นลูกหนี้โจทก์ตามคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยจำเลยทั้งสองตกลงจะชำระเงินให้โจทก์ 646,066.66 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 19 ต่อปีของต้นเงิน 477,000 บาท นับแต่วันถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ โดยผ่อนชำระหนี้ให้โจทก์เดือนละไม่น้อยกว่า10,000 บาท เริ่มชำระงวดแรกภายในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2527และงวดต่อไปภายในวันที่ 10 ของทุกเดือนจนกว่าจะครบ หากจำเลยทั้งสองผิดนัดงวดใดงวดหนึ่งถือว่าผิดนัดทุกงวด ยอมให้โจทก์บังคับคดีได้ทันที และจำเลยทั้งสองยอมชำระค่าฤชาธรรมเนียมส่วนที่ศาลชั้นต้นไม่สั่งคืนให้โจทก์พร้อมกับการชำระหนี้งวดแรก หลังจากศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามยอมแล้ว จำเลยทั้งสองไม่ชำระหนี้ โจทก์จึงขอศาลชั้นต้นออกหมายตั้งเจ้าพนักงานบังคับคดี ปรากฏตามสัญญาประนีประนอมยอมความ คำพิพากษาตามยอม และหมายบังคับคดีเอกสารหมาย จ.3 ถึง จ.5 เฉพาะดอกเบี้ยคำนวณถึงวันฟ้องเป็นเงิน625,222.84 บาท เมื่อรวมกับต้นเงินแล้วเป็นเงิน 1,271,289.44 บาทและจำเลยที่ 1 ปิดสถานที่ประกอบกิจการค้าขาย จำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวจำเลยที่ 2 ฎีกาว่าโจทก์นำสืบเรื่องทรัพย์สินของจำเลยที่ 2ยังคลุมเครือ จำเลยที่ 2 มีรายได้จากเงินเดือน ๆ ละ 30,000 บาทสามารถผ่อนชำระหนี้แก่โจทก์ได้ นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ยังมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งในมรดกของภรรยาจำเลยที่ 2 จากที่ดินตามภาพถ่ายโฉนดท้ายฎีกาจำเลยที่ 2 จึงยังมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวพิเคราะห์แล้วเห็นว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด และจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการของห้างจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 จึงต้องร่วมรับผิดในบรรดาหนี้สินของห้างจำเลยที่ 1 โดยไม่จำกัดจำนวน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1070, 1077(2), 1080 ดังนั้น เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 1 เด็ดขาด คดีถึงที่สุดแล้วตามคำสั่งของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ซึ่งต้องร่วมรับผิดในหนี้ตามฟ้องกับจำเลยที่ 1 ต่อโจทก์ด้วย จึงไม่มีสิทธิอุทธรณ์ฎีกาโต้เถียงว่าตนเองมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวได้ เมื่อหนี้ที่จำเลยที่ 2 จะต้องร่วมรับผิดต่อโจทก์มีจำนวนไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และจำเลยที่ 2เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ทั้งกรณีไม่มีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยที่ 2ล้มละลาย คดีย่อมมีเหตุที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ 2เด็ดขาดได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน(จิระ บุญพจนสุนทร-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-สมิทธิ์ วราอุบล)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามปกติการฟ้องขอให้ลูกหนี้ล้มละลายไม่ว่าบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลมีหลักเกณฑ์บัญญัติไว้ในมาตรา 9 หรือมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 เฉพาะอย่างยิ่ง หลักเกณฑ์ที่ว่าลูกหนี้ต้องเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวในกรณีจำเลยหลายคนเป็นลูกหนี้ร่วม การที่ลูกหนี้ร่วมคนใดเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวหรือไม่เป็นเรื่องเฉพาะตัวของลูกหนี้แต่ละคนไม่เกี่ยวกับลูกหนี้ร่วมคนอื่น(คำพิพากษาฎีกาที่ 2875/2536) เหตุนี้ในชั้นพิจารณาคดี เมื่อโจทก์ฟ้องจำเลยหลายคนซึ่งเป็นลูกหนี้ร่วมขอให้ล้มละลาย โจทก์ย่อมมีภาระการพิสูจน์ว่า จำเลยแต่ละคนเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวศาลจึงจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทุกคนเด็ดขาดได้ จะนำสืบแต่เพียงว่าจำเลยคนใดคนหนึ่งเป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว เพื่อให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยอื่นเด็ดขาดด้วยไม่ได้ ขณะเดียวกันจำเลยแต่ละคนก็ต้องนำสืบหักล้างว่าตนเองไม่ใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ศาลจึงจะพิพากษายกฟ้องตนได้ ทั้งนี้เพราะต่างฝ่ายต่างมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนคำฟ้องหรือคำให้การของตน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84ประกอบพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 นอกจากนั้นพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ยังมีบทบัญญัติพิเศษที่ให้อำนาจแก่ผู้ชำระบัญชีร้องขอให้นิติบุคคลนั้นล้มละลายหรือให้อำนาจแก่เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ร้องขอให้หุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างหุ้นส่วนนั้นล้มละลายตามห้างตามมาตรา 88 และมาตรา 89 และกรณีการร้องขอให้หุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดล้มละลายตามห้างตามมาตรา 89นั้น เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีหน้าที่นำสืบแต่เพียงว่าบุคคลนั้นเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดอยู่ในเวลาที่ร้องขอให้ล้มละลายตามห้างนั้นก็เพียงพอที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ได้แล้ว โดยไม่จำต้องนำสืบว่าบุคคลนั้นมีหนี้สินล้นพ้นตัวตามหลักเกณฑ์ของมาตรา 9 อีก และในขณะเดียวกันบุคคลผู้เป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดก็ไม่มีสิทธิต่อสู้หรือนำสืบว่าตนมีทรัพย์สินพอที่จะชำระหนี้ของห้างหรือมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ตามมาตรา 7 (คำพิพากษาฎีกาที่ 1172/2521และคำพิพากษาฎีกาที่ 3013/2524) คดีที่หมายเหตุนี้ โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ให้ล้มละลายพร้อมกับห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการย่อมต้องเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดและต้องรับผิดในบรรดาหนี้ทั้งหลายของห้างโดยไม่จำกัดจำนวนอันเป็นการชำระหนี้ที่ไม่อาจแบ่งกันชำระได้ ซึ่งมีลักษณะเป็นลูกหนี้ร่วม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 291, 1070,1077(2), 1080 และมาตรา 1087 เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสองเด็ดขาด จำเลยที่ 2 อุทธรณ์ คดีสำหรับห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ไม่มีฝ่ายใดอุทธรณ์ จึงเป็นอันถึงที่สุด หากพิจารณาในแง่ภาวะหนี้สินล้นพ้นตัวก็เป็นเรื่องแต่ละคนชั้นอุทธรณ์ฎีกา ศาลสูงต้องพิจารณาตามประเด็นที่จำเลยที่ 2อุทธรณ์ฎีกาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 240,247 ประกอบพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 แต่คดีนี้เมื่อจำเลยที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งคดีถึงที่สุดตามคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดโดยฟังว่าจำเลยที่ 1เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว การที่ศาลสูงจะพิจารณาอุทธรณ์หรือฎีกาของจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ในปัญหาที่ว่า จำเลยที่ 2มิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ย่อมไม่มีประโยชน์แก่คดีของจำเลยที่ 2 เสียแล้ว เพราะถืออย่างไรเจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์หรือเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ก็ร้องขอให้จำเลยที่ 2 ล้มละลายตามห้างหุ้นส่วนจำกัดจำเลยที่ 1 ตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 89 ได้อยู่แล้ว โดยจำเลยที่ 2 ไม่อาจต่อสู้หรือนำสืบว่า ตนมิใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวเพียงแต่กระบวนพิจารณาที่ทำให้จำเลยที่ 2 ล้มละลายแตกต่างกันเท่านั้น อนึ่ง ก่อนหน้านี้มีคำพิพากษาฎีกาที่ 3479/2529 วินิจฉัยว่า"โจทก์ฟ้องทั้งห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 5ผู้เป็นหุ้นส่วนร่วมกับหุ้นส่วนอื่น ๆ ให้ล้มละลาย ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ 1 เด็ดขาดแล้วเช่นนี้ โจทก์ก็ไม่จำต้องนำสืบว่าจำเลยที่ 5 ผู้เป็นหุ้นส่วนมีหนี้สินล้นพ้นตัวด้วยกรณีนี้มีเหตุที่จำเลยที่ 5 จะต้องล้มละลายตามห้างจำเลยที่ 1โจทก์ไม่จำเป็นต้องมีคำขอให้จำเลยที่ 5 ล้มละลายตามห้างจำเลยที่ 1โดยอาศัยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 89 อีก" คดีที่หมายเหตุนี้จึงสอดคล้องกับแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ ผลที่ตามมาจากแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาฎีกาที่3479/2529 และที่หมายเหตุ หากพิจารณาในแง่ภาระการพิสูจน์ย่อมแตกต่างจากการฟ้องขอให้ลูกหนี้ร่วมหลายคนล้มละลายในกรณีอื่นที่ไม่อาจบังคับใช้บทบัญญัติของมาตรา 89 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 ซึ่งภาระการพิสูจน์ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ตามที่กล่าวในข้างต้น กล่าวคือ การฟ้องขอให้จำเลยหลายคนซึ่งเป็นลูกหนี้ร่วมล้มละลายในกรณีที่อาจบังคับใช้บทบัญญัติของมาตรา 89หากโจทก์นำสืบได้ว่าห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัวซึ่งศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดได้แล้ว โจทก์ก็หาจำต้องนำสืบถึงหนี้สินล้นพ้นตัวของจำเลย ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดอีก แต่ในด้านจำเลยซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดต้องมีภาระการพิสูจน์ด้วยว่าห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้นไม่ใช่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว และในการอุทธรณ์ฎีกาก็ทำนองเดียวกัน หากศาลชั้นต้นหรือศาลอุทธรณ์พิทักษ์ทรัพย์ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลเด็ดขาด จำเลยอื่นซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างนั้นก็ต้องอุทธรณ์ฎีกาสำหรับห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้นด้วย มิเช่นนั้นผลคดีสำหรับจำเลย ซึ่งเป็นหุ้นส่วนจำพวกไม่จำกัดความรับผิดในห้างก็จะเป็นไปตามคดีที่หมายเหตุนี้ สมชัย ฑีฆาอุตมากร