คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2602/2543หลักกฎหมาย: โจทก์บรรยายฟ้องว่าจำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัท บ. เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแก่โจทก์แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินเนื่องจากจำเลยออกเช็คโดยมีเจตนาจะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คนั้น เป็นคำฟ้องที่ได้บรรยายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำของจำเลยครบถ้วนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158(5)เพียงพอที่จำเลยจะเข้าใจข้อหาและต่อสู้คดีได้แล้ว ปัญหาที่ว่าเป็นหนี้ค่าอะไรเป็นเพียงรายละเอียดที่จะต้องนำสืบในชั้นพิจารณาโจทก์ไม่จำต้องบรรยายมาในฟ้องโจทก์ฟ้องว่า จำเลยออกเช็คธนาคารกรุงไทย จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด ให้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนด โจทก์ได้นำเช็คเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงิน การกระทำของจำเลยเป็นการออกเช็คโดยมีเจตนาที่จะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คเหตุเกิดที่ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็คพ.ศ. 2534 มาตรา 4ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4 จำคุก 8 เดือนจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามที่มีอยู่ตามกฎหมาย เป็นช่องทางให้โจทก์ได้รับประโยชน์แต่เพียงฝ่ายเดียวโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายที่คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งจะได้รับ เช่นนี้ ย่อมเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2602/2543พันเอก มิตร ฟูกิจกาญจน์โจทก์นาย ศรายุทธ รัตนพันธ์จำเลย ป.วิ.อ. ม. 158 พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ.2497 โจทก์บรรยายฟ้องว่าจำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัท บ. เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแก่โจทก์แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินเนื่องจากจำเลยออกเช็คโดยมีเจตนาจะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คนั้น เป็นคำฟ้องที่ได้บรรยายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำของจำเลยครบถ้วนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158(5)เพียงพอที่จำเลยจะเข้าใจข้อหาและต่อสู้คดีได้แล้ว ปัญหาที่ว่าเป็นหนี้ค่าอะไรเป็นเพียงรายละเอียดที่จะต้องนำสืบในชั้นพิจารณาโจทก์ไม่จำต้องบรรยายมาในฟ้องโจทก์ฟ้องว่า จำเลยออกเช็คธนาคารกรุงไทย จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด ให้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนด โจทก์ได้นำเช็คเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงิน การกระทำของจำเลยเป็นการออกเช็คโดยมีเจตนาที่จะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คเหตุเกิดที่ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็คพ.ศ. 2534 มาตรา 4ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4 จำคุก 8 เดือนจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามที่มีอยู่ตามกฎหมาย เป็นช่องทางให้โจทก์ได้รับประโยชน์แต่เพียงฝ่ายเดียวโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายที่คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งจะได้รับ เช่นนี้ ย่อมเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วิชา มหาคุณ-พูนศักดิ์ จงกลนี-ปัญญา สุทธิบดี)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหลักความสุจริตตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 5 หรือที่กฎหมายเยอรมันเรียกว่า TreuundGlauben นี้มีที่มาจากประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน มาตรา 242 และประมวลกฎหมายแพ่งสวิส มาตรา 2 ศาลเยอรมันใช้หลักกฎหมายนี้อุดช่องโหว่ของกฎหมายและใช้ตีความกฎหมายให้เกิดความเป็นธรรมและทันสมัยอยู่ตลอดเวลา ศาลฎีกาได้ใช้หลักกฎหมายนี้ตัดสินคดีให้เกิดความเป็นธรรมได้มากมาย แต่มักจะใช้ในทางคุ้มครองจำเลยยิ่งกว่าโจทก์ ทั้งนี้เพราะศาลไทยเราคุ้นเคยกับสุภาษิตกฎหมายของหลักอิควิตี้ที่ว่า โจทก์ต้องมาศาลด้วยมือสะอาด (Hewhocomestoequitymustcomewithcleanhands) โดยใช้หลักกฎหมายนี้ในทางที่เป็นคุณแก่จำเลยด้วยการยกฟ้องโจทก์ไม่ค่อยได้ใช้ในทางเป็นคุณแก่โจทก์หรือบังคับเอากับจำเลย อย่างที่นักกฎหมายอังกฤษเรียกว่า เป็นการใช้เป็นโล่ยิ่งกว่าเป็นดาบ ทั้งที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 5 มุ่งหมายจะปกป้องทั้งเจ้าหนี้หรือโจทก์ และลูกหนี้หรือจำเลย ดังจะเห็นได้ว่ามาตรานี้กล่าวถึง "การใช้สิทธิ" และ "การชำระหนี้" คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้คงไม่ถือว่าเป็นการวางหลักบรรทัดฐานเป็นการทั่วไปว่า การที่เจ้าหนี้มีสิทธิบังคับชำระหนี้เอากับทรัพย์สินของลูกหนี้เมื่อลูกหนี้ผิดนัด แต่ไม่บังคับชำระหนี้ปล่อยให้หนี้เพิ่มขึ้นมากมายแล้วจึงมาบังคับชำระหนี้ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต เพราะการบังคับชำระหนี้เมื่อใดนั้นโดยปกติเป็นสิทธิโดยชอบของเจ้าหนี้ ที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าธนาคารโจทก์ใช้สิทธิโดยไม่สุจริต คงเห็นว่ามีการเอาเปรียบหรือไม่ เป็นธรรมแก่จำเลยนั่นเอง การใช้สิทธิของโจทก์เป็นการสุจริตหรือไม่ ย่อมขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงแต่ละคดี โสภณรัตนากรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยออกเช็คธนาคารกรุงไทย จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด ให้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนด โจทก์ได้นำเช็คเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงิน การกระทำของจำเลยเป็นการออกเช็คโดยมีเจตนาที่จะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คเหตุเกิดที่ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็คพ.ศ. 2534 มาตรา 4ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4 จำคุก 8 เดือนจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามที่มีอยู่ตามกฎหมาย เป็นช่องทางให้โจทก์ได้รับประโยชน์แต่เพียงฝ่ายเดียวโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายที่คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งจะได้รับ เช่นนี้ ย่อมเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2602/2543พันเอก มิตร ฟูกิจกาญจน์โจทก์นาย ศรายุทธ รัตนพันธ์จำเลย ป.วิ.อ. ม. 158 พ.ร.บ.ว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ.2497 โจทก์บรรยายฟ้องว่าจำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัท บ. เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแก่โจทก์แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินเนื่องจากจำเลยออกเช็คโดยมีเจตนาจะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คนั้น เป็นคำฟ้องที่ได้บรรยายข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำของจำเลยครบถ้วนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 158(5)เพียงพอที่จำเลยจะเข้าใจข้อหาและต่อสู้คดีได้แล้ว ปัญหาที่ว่าเป็นหนี้ค่าอะไรเป็นเพียงรายละเอียดที่จะต้องนำสืบในชั้นพิจารณาโจทก์ไม่จำต้องบรรยายมาในฟ้องโจทก์ฟ้องว่า จำเลยออกเช็คธนาคารกรุงไทย จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามกฎหมายแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด ให้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนด โจทก์ได้นำเช็คเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน แต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงิน การกระทำของจำเลยเป็นการออกเช็คโดยมีเจตนาที่จะไม่ให้มีการใช้เงินตามเช็คเหตุเกิดที่ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็คพ.ศ. 2534 มาตรา 4ศาลชั้นต้นไต่สวนมูลฟ้องแล้ว เห็นว่าคดีมีมูล ให้ประทับฟ้องจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดอันเกิดจากการใช้เช็ค พ.ศ. 2534 มาตรา 4 จำคุก 8 เดือนจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์บรรยายฟ้องว่า จำเลยสั่งจ่ายเช็คแทนบริษัทบางกอกพร็อพเพอร์ตี้เพอร์เฟค จำกัด เพื่อชำระหนี้ที่มีอยู่จริงและบังคับได้ตามที่มีอยู่ตามกฎหมาย เป็นช่องทางให้โจทก์ได้รับประโยชน์แต่เพียงฝ่ายเดียวโดยไม่คำนึงถึงความเสียหายที่คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งจะได้รับ เช่นนี้ ย่อมเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 5 ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วิชา มหาคุณ-พูนศักดิ์ จงกลนี-ปัญญา สุทธิบดี)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหลักความสุจริตตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 5 หรือที่กฎหมายเยอรมันเรียกว่า TreuundGlauben นี้มีที่มาจากประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน มาตรา 242 และประมวลกฎหมายแพ่งสวิส มาตรา 2 ศาลเยอรมันใช้หลักกฎหมายนี้อุดช่องโหว่ของกฎหมายและใช้ตีความกฎหมายให้เกิดความเป็นธรรมและทันสมัยอยู่ตลอดเวลา ศาลฎีกาได้ใช้หลักกฎหมายนี้ตัดสินคดีให้เกิดความเป็นธรรมได้มากมาย แต่มักจะใช้ในทางคุ้มครองจำเลยยิ่งกว่าโจทก์ ทั้งนี้เพราะศาลไทยเราคุ้นเคยกับสุภาษิตกฎหมายของหลักอิควิตี้ที่ว่า โจทก์ต้องมาศาลด้วยมือสะอาด (Hewhocomestoequitymustcomewithcleanhands) โดยใช้หลักกฎหมายนี้ในทางที่เป็นคุณแก่จำเลยด้วยการยกฟ้องโจทก์ไม่ค่อยได้ใช้ในทางเป็นคุณแก่โจทก์หรือบังคับเอากับจำเลย อย่างที่นักกฎหมายอังกฤษเรียกว่า เป็นการใช้เป็นโล่ยิ่งกว่าเป็นดาบ ทั้งที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 5 มุ่งหมายจะปกป้องทั้งเจ้าหนี้หรือโจทก์ และลูกหนี้หรือจำเลย ดังจะเห็นได้ว่ามาตรานี้กล่าวถึง "การใช้สิทธิ" และ "การชำระหนี้" คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้คงไม่ถือว่าเป็นการวางหลักบรรทัดฐานเป็นการทั่วไปว่า การที่เจ้าหนี้มีสิทธิบังคับชำระหนี้เอากับทรัพย์สินของลูกหนี้เมื่อลูกหนี้ผิดนัด แต่ไม่บังคับชำระหนี้ปล่อยให้หนี้เพิ่มขึ้นมากมายแล้วจึงมาบังคับชำระหนี้ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต เพราะการบังคับชำระหนี้เมื่อใดนั้นโดยปกติเป็นสิทธิโดยชอบของเจ้าหนี้ ที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าธนาคารโจทก์ใช้สิทธิโดยไม่สุจริต คงเห็นว่ามีการเอาเปรียบหรือไม่ เป็นธรรมแก่จำเลยนั่นเอง การใช้สิทธิของโจทก์เป็นการสุจริตหรือไม่ ย่อมขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงแต่ละคดี โสภณรัตนากร