คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2484/2536หลักกฎหมาย: ที่ดินพิพาทเดิมเป็นของมารดาโจทก์และบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลยต่อมาโจทก์ได้ฟ้องผู้จัดการมรดกของบิดาจำเลยขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันโดยแบ่งที่ดินกันฝ่ายละครึ่ง เมื่อมีการรังวัดที่ดินเพื่อแบ่งแยกโฉนดปรากฏว่าบ้านของจำเลยที่ปลูกสร้างมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา เช่นนี้ กรณีไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้บังคับ โดยอาศัยเทียบกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งคือมาตรา 1312วรรคหนึ่ง เมื่อบ้านของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินของโจทก์ โดยเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้าง มิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านอีกทอดหนึ่ง ถือได้ว่าการรุกล้ำเป็นมาโดยสุจริต โจทก์จึงไม่มีสิทธิบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านรุกล้ำ คงมีสิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้นโจทก์ฟ้องว่าเดิมโจทก์ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 8088ตำบลบางเลน อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ร่วมกับนางเผือด อ่อนละมูล ผู้จัดการมรดกของนายเปียก มีมุ้ย บิดาจำเลย โจทก์และทายาทของนายเปียกได้ปลูกบ้านเรือนอาศัยร่วมกันอยู่ในที่ดังกล่าว ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดในฐานะผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอให้แบ่งแยกที่ดินและได้ทำสัญญายอมแบ่งกรรมสิทธิ์ร่วมกันออกคนละครึ่ง เจ้าพนักงานที่ดินรังวัดแบ่งแยกเป็นโฉนดที่ดินเลขที่ 158315 ของโจทก์เนื้อที่ 1 งาน 91 ตารางวาส่วนของนางเผือดผู้จัดการมรดกของนายเปียกได้โฉนดเดิมเนื้อที่เท่ากัน หลังจากแบ่งแยกแล้วปรากฏว่าบ้านจำเลยอยู่ในเขตที่ดินโฉนดของโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา โจทก์จึงแจ้งให้จำเลยรื้อถอน จำเลยไม่รื้อ ขอบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยออกจากที่พิพาท และใช้ค่าเสียหายเดือนละ 1,000 บาทจำเลยให้การว่า บ้านนายเปียกปลูกมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าของจำเลยเป็นมรดกตกทอดมายังจำเลย จำเลยจึงอาศัยอยู่ต่อมา ในการทำสัญญายอมแบ่งแยกกรรมสิทธิ์รวมโจทก์ได้รังวัดไว้โดยมิได้แก้ปัญหาบ้านที่อยู่อาศัยซึ่งมีมาแต่เดิม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบตรงกันและไม่โต้เถียงกันว่า เดิมที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 8088 ตำบลบางเลนอำเภอเมืองนนทบุรี (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ซึ่งนางเจิมมารดาโจทก์และนายเปียกบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลย ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดซึ่งเป็นน้องสาวจำเลยและเป็นผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความแบ่งที่ดินแปลงดังกล่าวฝ่ายละครึ่ง โจทก์ได้ที่ดินด้านทิศเหนือ นางเผือดได้ที่ดินด้านทิศใต้ โจทก์นำเจ้าพนักงานที่ดินแบ่งแยกโฉนด ที่ดินที่โจทก์ได้รับแบ่งตามโฉนดเลขที่ 158314 อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ตามสำเนาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.1 ปรากฏว่าบ้านของจำเลยซึ่งปลูกมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินของโจทก์เนื้อที่ประมาณ 18 ตารางวา คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าการรังวัดแบ่งแยกที่พิพาทระหว่างโจทก์กับนางเผือดเป็นไปโดยสุจริต โจทก์จึงได้กรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 158315 โดยชอบ และมีสิทธิฟ้องขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยส่วนที่รุกล้ำออกจากที่ดินของโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีตามข้อเท็จจริงแห่งคดีนี้ไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ เมื่อเป็นช่องว่างแห่งกฎหมาย ดังนี้จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้ คือเมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง สำหรับกรณีนี้ก็ไม่มีจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นที่จะยกมาปรับคดีได้ ฉะนั้นจึงต้องอาศัยเทียบกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งสำหรับคดีนี้ก็คือมาตรา 1312 วรรคแรก แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การที่บ้านเลขที่ 3 หมู่ที่ 3 ของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินโฉนดเลขที่ 158315ของโจทก์ นายเปียกเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้างมิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านมาอีกทอดหนึ่งถือได้ว่าการรุกล้ำดังกล่าวเป็นมาโดยสุจริต จะให้จำเลยรื้อถอนไปหาชอบด้วยความยุติธรรมไม่ เพราะแม้แต่จำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปโดยสุจริต โจทก์ก็ไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยรื้อถอนคงมีแต่สิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้น แต่โจทก์มิได้ฟ้องขอให้บังคับเช่นนั้น คงฟ้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เดือนละ1,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะรื้อถอนบ้านออกไป ซึ่งศาลไม่อาจบังคับให้ได้ ส่วนที่โจทก์ฎีกาว่า กรณีของโจทก์และจำเลยคดีนี้ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1310 นั้น เห็นว่ามาตรา 1310 เป็นกรณีที่ปลูกสร้างโรงเรือนลงในที่ดินของผู้อื่นทั้งหลัง ส่วนกรณีนี้เป็นการปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นเพียงบางส่วน จึงต้องปรับบทมาตรา 1312 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่โจทก์อ้างมานั้นข้อเท็จจริงไม่ตรงกับคดีนี้ เมื่อได้วินิจฉัยดังกล่าวมาแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่น ๆ ของโจทก์อีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์มานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2484/2536นางสาว วิเชียร กราบ กรานโจทก์นาย ผ่อง มีมุ้ยจำเลย ป.พ.พ. ม. 4, ม. 1312ที่ดินพิพาทเดิมเป็นของมารดาโจทก์และบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลยต่อมาโจทก์ได้ฟ้องผู้จัดการมรดกของบิดาจำเลยขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันโดยแบ่งที่ดินกันฝ่ายละครึ่ง เมื่อมีการรังวัดที่ดินเพื่อแบ่งแยกโฉนดปรากฏว่าบ้านของจำเลยที่ปลูกสร้างมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา เช่นนี้ กรณีไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้บังคับ โดยอาศัยเทียบกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งคือมาตรา 1312วรรคหนึ่ง เมื่อบ้านของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินของโจทก์ โดยเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้าง มิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านอีกทอดหนึ่ง ถือได้ว่าการรุกล้ำเป็นมาโดยสุจริต โจทก์จึงไม่มีสิทธิบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านรุกล้ำ คงมีสิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้นโจทก์ฟ้องว่าเดิมโจทก์ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 8088ตำบลบางเลน อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ร่วมกับนางเผือด อ่อนละมูล ผู้จัดการมรดกของนายเปียก มีมุ้ย บิดาจำเลย โจทก์และทายาทของนายเปียกได้ปลูกบ้านเรือนอาศัยร่วมกันอยู่ในที่ดังกล่าว ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดในฐานะผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอให้แบ่งแยกที่ดินและได้ทำสัญญายอมแบ่งกรรมสิทธิ์ร่วมกันออกคนละครึ่ง เจ้าพนักงานที่ดินรังวัดแบ่งแยกเป็นโฉนดที่ดินเลขที่ 158315 ของโจทก์เนื้อที่ 1 งาน 91 ตารางวาส่วนของนางเผือดผู้จัดการมรดกของนายเปียกได้โฉนดเดิมเนื้อที่เท่ากัน หลังจากแบ่งแยกแล้วปรากฏว่าบ้านจำเลยอยู่ในเขตที่ดินโฉนดของโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา โจทก์จึงแจ้งให้จำเลยรื้อถอน จำเลยไม่รื้อ ขอบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยออกจากที่พิพาท และใช้ค่าเสียหายเดือนละ 1,000 บาทจำเลยให้การว่า บ้านนายเปียกปลูกมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าของจำเลยเป็นมรดกตกทอดมายังจำเลย จำเลยจึงอาศัยอยู่ต่อมา ในการทำสัญญายอมแบ่งแยกกรรมสิทธิ์รวมโจทก์ได้รังวัดไว้โดยมิได้แก้ปัญหาบ้านที่อยู่อาศัยซึ่งมีมาแต่เดิม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบตรงกันและไม่โต้เถียงกันว่า เดิมที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 8088 ตำบลบางเลนอำเภอเมืองนนทบุรี (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ซึ่งนางเจิมมารดาโจทก์และนายเปียกบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลย ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดซึ่งเป็นน้องสาวจำเลยและเป็นผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความแบ่งที่ดินแปลงดังกล่าวฝ่ายละครึ่ง โจทก์ได้ที่ดินด้านทิศเหนือ นางเผือดได้ที่ดินด้านทิศใต้ โจทก์นำเจ้าพนักงานที่ดินแบ่งแยกโฉนด ที่ดินที่โจทก์ได้รับแบ่งตามโฉนดเลขที่ 158314 อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ตามสำเนาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.1 ปรากฏว่าบ้านของจำเลยซึ่งปลูกมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินของโจทก์เนื้อที่ประมาณ 18 ตารางวา คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าการรังวัดแบ่งแยกที่พิพาทระหว่างโจทก์กับนางเผือดเป็นไปโดยสุจริต โจทก์จึงได้กรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 158315 โดยชอบ และมีสิทธิฟ้องขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยส่วนที่รุกล้ำออกจากที่ดินของโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีตามข้อเท็จจริงแห่งคดีนี้ไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ เมื่อเป็นช่องว่างแห่งกฎหมาย ดังนี้จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้ คือเมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง สำหรับกรณีนี้ก็ไม่มีจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นที่จะยกมาปรับคดีได้ ฉะนั้นจึงต้องอาศัยเทียบกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งสำหรับคดีนี้ก็คือมาตรา 1312 วรรคแรก แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การที่บ้านเลขที่ 3 หมู่ที่ 3 ของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินโฉนดเลขที่ 158315ของโจทก์ นายเปียกเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้างมิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านมาอีกทอดหนึ่งถือได้ว่าการรุกล้ำดังกล่าวเป็นมาโดยสุจริต จะให้จำเลยรื้อถอนไปหาชอบด้วยความยุติธรรมไม่ เพราะแม้แต่จำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปโดยสุจริต โจทก์ก็ไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยรื้อถอนคงมีแต่สิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้น แต่โจทก์มิได้ฟ้องขอให้บังคับเช่นนั้น คงฟ้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เดือนละ1,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะรื้อถอนบ้านออกไป ซึ่งศาลไม่อาจบังคับให้ได้ ส่วนที่โจทก์ฎีกาว่า กรณีของโจทก์และจำเลยคดีนี้ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1310 นั้น เห็นว่ามาตรา 1310 เป็นกรณีที่ปลูกสร้างโรงเรือนลงในที่ดินของผู้อื่นทั้งหลัง ส่วนกรณีนี้เป็นการปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นเพียงบางส่วน จึงต้องปรับบทมาตรา 1312 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่โจทก์อ้างมานั้นข้อเท็จจริงไม่ตรงกับคดีนี้ เมื่อได้วินิจฉัยดังกล่าวมาแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่น ๆ ของโจทก์อีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์มานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประยูร มูลศาสตร์-ก้าน อันนานนท์-ณรงค์ ตันติเตมิท)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีข้อเท็จจริงตามฎีกานี้ เป็นเรื่องบ้านของจำเลยซึ่งรับโอนมาปลูกสร้างรุกล้ำในที่ดินของโจทก์ ซึ่งโจทก์ก็รับโอนมาเช่นเดียวกัน ทราบว่ามีการรุกล้ำเมื่อมีการรังวัดที่ดิน จึงมิใช่เป็นกรณีที่จำเลยปลูกสร้างโรงเรือนรุกล้ำในที่ดินของผู้อื่นเป็นกรณีที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยตรง จึงต้องนำมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาปรับใช้โดยใช้กฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง คือ มาตรา 1312 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาใช้บังคับ ดังนั้นจำเลยจึงเป็นเจ้าของโรงเรือนที่รุกล้ำ แต่ต้องชดใช้เงินให้แก่เจ้าของที่ดินเป็นค่าใช้ที่ดินและมีสิทธิจดทะเบียนสิทธิเป็นภารจำยอมเหนือที่ดินส่วนที่ถูกรุกล้ำ กรณีที่เจ้าของโรงเรือนยอมใช้เงินให้แก่เจ้าของที่ดิน แต่เจ้าของที่ดินไม่ยอมจดทะเบียนสิทธิภารจำยอมให้ เจ้าของโรงเรือนย่อมมีสิทธิฟ้องร้องบังคับได้ ในทำนองเดียวกัน หากเจ้าของโรงเรือนที่รุกล้ำไม่ยอมเสียเงินค่าใช้ที่ดินให้แก่เจ้าของที่ดินชอบที่จะฟ้องร้องให้รื้อถอนโรงเรือนส่วนที่รุกล้ำไปได้ ตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาเรื่องนี้ เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวางแนวไว้ 2 เรื่องคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1411/2518 เจ้าของรวมปลูกโรงเรือนลงในที่ดิน ต่อมาได้แบ่งแยกที่ดินแล้วโอนขายต่อ ๆ มา ทั้ง 2 แปลงเมื่อได้รังวัดสอบเขตจึงปรากฏว่าเรือนรุกล้ำอยู่ในเขตที่ดินที่แบ่งออกเป็นอีกแปลงหนึ่ง 16 ถึง 20 เซนติเมตร ดังนี้ เจ้าของเดิมปลูกเรือนโดยสุจริตตามที่มีสิทธิปลูกได้ตามกฎหมาย แม้ผู้รับโอนทราบก่อนรับโอนว่าเรือนรุกล้ำก็ไม่อาจถูกบังคับให้รื้อถอนอาคารส่วนที่รุกล้ำได้ ต้องใช้มาตรา 4 วินิจฉัยเทียบมาตรา 1312ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งเป็นบทใกล้เคียง ให้เจ้าของได้รับค่าใช้ที่ดินที่รุกล้ำเท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 778/2523 ตึกแถวปลูกสร้างตั้งแต่เจ้าของที่เดิมคนเดียวกันยังไม่แยกโฉนด เมื่อแยกโฉนด ปั้นลม และชายคารุกล้ำในที่ดินของโจทก์ตั้งแต่เจ้าของเดิม จำเลยรับโอนตึกแถวมากว่า10 ปี ต้องใช้บทใกล้เคียงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4คือใช้ มาตรา 1312 จำเลยมีสิทธิใช้ที่ดินของโจทก์เฉพาะส่วนที่รุกล้ำ โจทก์บังคับให้รื้อถอนไม่ได้ แต่จำเลยต้องเสียค่าใช้จ่ายที่ดินส่วนนั้นโดยจดทะเบียนเป็นภารจำยอม ส่วนท่อน้ำทิ้ง และเครื่องปรับอากาศซึ่งจำเลยติดตั้งไม่เกิน 10 ปี ไม่มีภารจำยอมและไม่อยู่ในบังคับมาตรา 1312 วรรคหนึ่ง จำเลยจึงต้องรื้อไป ขวัญชนกสุขโขคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าเดิมโจทก์ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 8088ตำบลบางเลน อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ร่วมกับนางเผือด อ่อนละมูล ผู้จัดการมรดกของนายเปียก มีมุ้ย บิดาจำเลย โจทก์และทายาทของนายเปียกได้ปลูกบ้านเรือนอาศัยร่วมกันอยู่ในที่ดังกล่าว ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดในฐานะผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอให้แบ่งแยกที่ดินและได้ทำสัญญายอมแบ่งกรรมสิทธิ์ร่วมกันออกคนละครึ่ง เจ้าพนักงานที่ดินรังวัดแบ่งแยกเป็นโฉนดที่ดินเลขที่ 158315 ของโจทก์เนื้อที่ 1 งาน 91 ตารางวาส่วนของนางเผือดผู้จัดการมรดกของนายเปียกได้โฉนดเดิมเนื้อที่เท่ากัน หลังจากแบ่งแยกแล้วปรากฏว่าบ้านจำเลยอยู่ในเขตที่ดินโฉนดของโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา โจทก์จึงแจ้งให้จำเลยรื้อถอน จำเลยไม่รื้อ ขอบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยออกจากที่พิพาท และใช้ค่าเสียหายเดือนละ 1,000 บาทจำเลยให้การว่า บ้านนายเปียกปลูกมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าของจำเลยเป็นมรดกตกทอดมายังจำเลย จำเลยจึงอาศัยอยู่ต่อมา ในการทำสัญญายอมแบ่งแยกกรรมสิทธิ์รวมโจทก์ได้รังวัดไว้โดยมิได้แก้ปัญหาบ้านที่อยู่อาศัยซึ่งมีมาแต่เดิม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบตรงกันและไม่โต้เถียงกันว่า เดิมที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 8088 ตำบลบางเลนอำเภอเมืองนนทบุรี (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ซึ่งนางเจิมมารดาโจทก์และนายเปียกบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลย ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดซึ่งเป็นน้องสาวจำเลยและเป็นผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความแบ่งที่ดินแปลงดังกล่าวฝ่ายละครึ่ง โจทก์ได้ที่ดินด้านทิศเหนือ นางเผือดได้ที่ดินด้านทิศใต้ โจทก์นำเจ้าพนักงานที่ดินแบ่งแยกโฉนด ที่ดินที่โจทก์ได้รับแบ่งตามโฉนดเลขที่ 158314 อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ตามสำเนาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.1 ปรากฏว่าบ้านของจำเลยซึ่งปลูกมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินของโจทก์เนื้อที่ประมาณ 18 ตารางวา คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าการรังวัดแบ่งแยกที่พิพาทระหว่างโจทก์กับนางเผือดเป็นไปโดยสุจริต โจทก์จึงได้กรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 158315 โดยชอบ และมีสิทธิฟ้องขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยส่วนที่รุกล้ำออกจากที่ดินของโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีตามข้อเท็จจริงแห่งคดีนี้ไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ เมื่อเป็นช่องว่างแห่งกฎหมาย ดังนี้จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้ คือเมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง สำหรับกรณีนี้ก็ไม่มีจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นที่จะยกมาปรับคดีได้ ฉะนั้นจึงต้องอาศัยเทียบกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งสำหรับคดีนี้ก็คือมาตรา 1312 วรรคแรก แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การที่บ้านเลขที่ 3 หมู่ที่ 3 ของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินโฉนดเลขที่ 158315ของโจทก์ นายเปียกเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้างมิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านมาอีกทอดหนึ่งถือได้ว่าการรุกล้ำดังกล่าวเป็นมาโดยสุจริต จะให้จำเลยรื้อถอนไปหาชอบด้วยความยุติธรรมไม่ เพราะแม้แต่จำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปโดยสุจริต โจทก์ก็ไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยรื้อถอนคงมีแต่สิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้น แต่โจทก์มิได้ฟ้องขอให้บังคับเช่นนั้น คงฟ้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เดือนละ1,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะรื้อถอนบ้านออกไป ซึ่งศาลไม่อาจบังคับให้ได้ ส่วนที่โจทก์ฎีกาว่า กรณีของโจทก์และจำเลยคดีนี้ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1310 นั้น เห็นว่ามาตรา 1310 เป็นกรณีที่ปลูกสร้างโรงเรือนลงในที่ดินของผู้อื่นทั้งหลัง ส่วนกรณีนี้เป็นการปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นเพียงบางส่วน จึงต้องปรับบทมาตรา 1312 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่โจทก์อ้างมานั้นข้อเท็จจริงไม่ตรงกับคดีนี้ เมื่อได้วินิจฉัยดังกล่าวมาแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่น ๆ ของโจทก์อีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์มานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2484/2536นางสาว วิเชียร กราบ กรานโจทก์นาย ผ่อง มีมุ้ยจำเลย ป.พ.พ. ม. 4, ม. 1312ที่ดินพิพาทเดิมเป็นของมารดาโจทก์และบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลยต่อมาโจทก์ได้ฟ้องผู้จัดการมรดกของบิดาจำเลยขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันโดยแบ่งที่ดินกันฝ่ายละครึ่ง เมื่อมีการรังวัดที่ดินเพื่อแบ่งแยกโฉนดปรากฏว่าบ้านของจำเลยที่ปลูกสร้างมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา เช่นนี้ กรณีไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้บังคับ โดยอาศัยเทียบกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งคือมาตรา 1312วรรคหนึ่ง เมื่อบ้านของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินของโจทก์ โดยเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้าง มิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านอีกทอดหนึ่ง ถือได้ว่าการรุกล้ำเป็นมาโดยสุจริต โจทก์จึงไม่มีสิทธิบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านรุกล้ำ คงมีสิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้นโจทก์ฟ้องว่าเดิมโจทก์ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 8088ตำบลบางเลน อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ร่วมกับนางเผือด อ่อนละมูล ผู้จัดการมรดกของนายเปียก มีมุ้ย บิดาจำเลย โจทก์และทายาทของนายเปียกได้ปลูกบ้านเรือนอาศัยร่วมกันอยู่ในที่ดังกล่าว ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดในฐานะผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอให้แบ่งแยกที่ดินและได้ทำสัญญายอมแบ่งกรรมสิทธิ์ร่วมกันออกคนละครึ่ง เจ้าพนักงานที่ดินรังวัดแบ่งแยกเป็นโฉนดที่ดินเลขที่ 158315 ของโจทก์เนื้อที่ 1 งาน 91 ตารางวาส่วนของนางเผือดผู้จัดการมรดกของนายเปียกได้โฉนดเดิมเนื้อที่เท่ากัน หลังจากแบ่งแยกแล้วปรากฏว่าบ้านจำเลยอยู่ในเขตที่ดินโฉนดของโจทก์ประมาณ 18 ตารางวา โจทก์จึงแจ้งให้จำเลยรื้อถอน จำเลยไม่รื้อ ขอบังคับให้จำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยออกจากที่พิพาท และใช้ค่าเสียหายเดือนละ 1,000 บาทจำเลยให้การว่า บ้านนายเปียกปลูกมาตั้งแต่สมัยปู่ย่าของจำเลยเป็นมรดกตกทอดมายังจำเลย จำเลยจึงอาศัยอยู่ต่อมา ในการทำสัญญายอมแบ่งแยกกรรมสิทธิ์รวมโจทก์ได้รังวัดไว้โดยมิได้แก้ปัญหาบ้านที่อยู่อาศัยซึ่งมีมาแต่เดิม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบตรงกันและไม่โต้เถียงกันว่า เดิมที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 8088 ตำบลบางเลนอำเภอเมืองนนทบุรี (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ซึ่งนางเจิมมารดาโจทก์และนายเปียกบิดาจำเลยถือกรรมสิทธิ์ร่วมกัน มีบ้านปลูกอยู่ 6 หลัง รวมทั้งบ้านโจทก์และบ้านจำเลย ต่อมาโจทก์ได้ฟ้องนางเผือดซึ่งเป็นน้องสาวจำเลยและเป็นผู้จัดการมรดกของนายเปียกขอแบ่งแยกที่ดินแปลงดังกล่าว แล้วตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความแบ่งที่ดินแปลงดังกล่าวฝ่ายละครึ่ง โจทก์ได้ที่ดินด้านทิศเหนือ นางเผือดได้ที่ดินด้านทิศใต้ โจทก์นำเจ้าพนักงานที่ดินแบ่งแยกโฉนด ที่ดินที่โจทก์ได้รับแบ่งตามโฉนดเลขที่ 158314 อำเภอบางใหญ่ (ตลาดขวัญ) จังหวัดนนทบุรี ตามสำเนาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.1 ปรากฏว่าบ้านของจำเลยซึ่งปลูกมากว่า 50 ปีแล้ว อยู่ในเขตที่ดินของโจทก์เนื้อที่ประมาณ 18 ตารางวา คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าการรังวัดแบ่งแยกที่พิพาทระหว่างโจทก์กับนางเผือดเป็นไปโดยสุจริต โจทก์จึงได้กรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 158315 โดยชอบ และมีสิทธิฟ้องขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนบ้านของจำเลยส่วนที่รุกล้ำออกจากที่ดินของโจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีตามข้อเท็จจริงแห่งคดีนี้ไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับแก่คดีได้ เมื่อเป็นช่องว่างแห่งกฎหมาย ดังนี้จึงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 มาใช้ คือเมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง สำหรับกรณีนี้ก็ไม่มีจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่นที่จะยกมาปรับคดีได้ ฉะนั้นจึงต้องอาศัยเทียบกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งสำหรับคดีนี้ก็คือมาตรา 1312 วรรคแรก แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ การที่บ้านเลขที่ 3 หมู่ที่ 3 ของจำเลยปลูกล้ำอยู่ในที่ดินโฉนดเลขที่ 158315ของโจทก์ นายเปียกเจ้าของเดิมเป็นผู้ปลูกสร้างมิใช่จำเลยปลูกสร้าง ทั้งโจทก์และจำเลยต่างรับโอนที่ดินและบ้านมาอีกทอดหนึ่งถือได้ว่าการรุกล้ำดังกล่าวเป็นมาโดยสุจริต จะให้จำเลยรื้อถอนไปหาชอบด้วยความยุติธรรมไม่ เพราะแม้แต่จำเลยเป็นผู้ปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปโดยสุจริต โจทก์ก็ไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยรื้อถอนคงมีแต่สิทธิเรียกค่าใช้ที่ดินเท่านั้น แต่โจทก์มิได้ฟ้องขอให้บังคับเช่นนั้น คงฟ้องขอให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เดือนละ1,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยจะรื้อถอนบ้านออกไป ซึ่งศาลไม่อาจบังคับให้ได้ ส่วนที่โจทก์ฎีกาว่า กรณีของโจทก์และจำเลยคดีนี้ต้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1310 นั้น เห็นว่ามาตรา 1310 เป็นกรณีที่ปลูกสร้างโรงเรือนลงในที่ดินของผู้อื่นทั้งหลัง ส่วนกรณีนี้เป็นการปลูกสร้างรุกล้ำเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นเพียงบางส่วน จึงต้องปรับบทมาตรา 1312 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่โจทก์อ้างมานั้นข้อเท็จจริงไม่ตรงกับคดีนี้ เมื่อได้วินิจฉัยดังกล่าวมาแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่น ๆ ของโจทก์อีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์มานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ประยูร มูลศาสตร์-ก้าน อันนานนท์-ณรงค์ ตันติเตมิท)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกรณีข้อเท็จจริงตามฎีกานี้ เป็นเรื่องบ้านของจำเลยซึ่งรับโอนมาปลูกสร้างรุกล้ำในที่ดินของโจทก์ ซึ่งโจทก์ก็รับโอนมาเช่นเดียวกัน ทราบว่ามีการรุกล้ำเมื่อมีการรังวัดที่ดิน จึงมิใช่เป็นกรณีที่จำเลยปลูกสร้างโรงเรือนรุกล้ำในที่ดินของผู้อื่นเป็นกรณีที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยตรง จึงต้องนำมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาปรับใช้โดยใช้กฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง คือ มาตรา 1312 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาใช้บังคับ ดังนั้นจำเลยจึงเป็นเจ้าของโรงเรือนที่รุกล้ำ แต่ต้องชดใช้เงินให้แก่เจ้าของที่ดินเป็นค่าใช้ที่ดินและมีสิทธิจดทะเบียนสิทธิเป็นภารจำยอมเหนือที่ดินส่วนที่ถูกรุกล้ำ กรณีที่เจ้าของโรงเรือนยอมใช้เงินให้แก่เจ้าของที่ดิน แต่เจ้าของที่ดินไม่ยอมจดทะเบียนสิทธิภารจำยอมให้ เจ้าของโรงเรือนย่อมมีสิทธิฟ้องร้องบังคับได้ ในทำนองเดียวกัน หากเจ้าของโรงเรือนที่รุกล้ำไม่ยอมเสียเงินค่าใช้ที่ดินให้แก่เจ้าของที่ดินชอบที่จะฟ้องร้องให้รื้อถอนโรงเรือนส่วนที่รุกล้ำไปได้ ตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาเรื่องนี้ เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวางแนวไว้ 2 เรื่องคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1411/2518 เจ้าของรวมปลูกโรงเรือนลงในที่ดิน ต่อมาได้แบ่งแยกที่ดินแล้วโอนขายต่อ ๆ มา ทั้ง 2 แปลงเมื่อได้รังวัดสอบเขตจึงปรากฏว่าเรือนรุกล้ำอยู่ในเขตที่ดินที่แบ่งออกเป็นอีกแปลงหนึ่ง 16 ถึง 20 เซนติเมตร ดังนี้ เจ้าของเดิมปลูกเรือนโดยสุจริตตามที่มีสิทธิปลูกได้ตามกฎหมาย แม้ผู้รับโอนทราบก่อนรับโอนว่าเรือนรุกล้ำก็ไม่อาจถูกบังคับให้รื้อถอนอาคารส่วนที่รุกล้ำได้ ต้องใช้มาตรา 4 วินิจฉัยเทียบมาตรา 1312ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งเป็นบทใกล้เคียง ให้เจ้าของได้รับค่าใช้ที่ดินที่รุกล้ำเท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 778/2523 ตึกแถวปลูกสร้างตั้งแต่เจ้าของที่เดิมคนเดียวกันยังไม่แยกโฉนด เมื่อแยกโฉนด ปั้นลม และชายคารุกล้ำในที่ดินของโจทก์ตั้งแต่เจ้าของเดิม จำเลยรับโอนตึกแถวมากว่า10 ปี ต้องใช้บทใกล้เคียงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4คือใช้ มาตรา 1312 จำเลยมีสิทธิใช้ที่ดินของโจทก์เฉพาะส่วนที่รุกล้ำ โจทก์บังคับให้รื้อถอนไม่ได้ แต่จำเลยต้องเสียค่าใช้จ่ายที่ดินส่วนนั้นโดยจดทะเบียนเป็นภารจำยอม ส่วนท่อน้ำทิ้ง และเครื่องปรับอากาศซึ่งจำเลยติดตั้งไม่เกิน 10 ปี ไม่มีภารจำยอมและไม่อยู่ในบังคับมาตรา 1312 วรรคหนึ่ง จำเลยจึงต้องรื้อไป ขวัญชนกสุขโข