คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536หลักกฎหมาย: จำเลยทำสัญญาซื้อรถยนต์จากโจทก์โดยมีเงื่อนไข เมื่อจำเลยผิดนัดชำระเงินโจทก์ได้ใช้สิทธิตามสัญญาเข้ายึดรถคืนมาโดยมิได้มีกบอกเลิกสัญญาก่อน หลังจากนั้นโจทก์ขายรถดังกล่าวไป ซึ่งจำเลยมิได้โต้แย้ง ถือว่าคู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว ทำให้คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรกโจทก์มีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับไปแล้วแก่จำเลย และจำเลยต้องชดใช้เงินค่าใช้ทรัพย์นั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดประโยชน์ในการใช้รถตามฟ้อง แต่ถือได้ว่าราคารถยนต์ที่โจทก์ได้รับไปแล้วเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งแล้วโจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการได้ทำสัญญาซื้อรถยนต์โดยมีเงื่อนไข เป็นรถยนต์ยี่ห้ออีซูซุไปจากโจทก์รวม 4 คัน ชำระราคารถยนต์บางส่วนในวันทำสัญญาส่วนที่เหลือผ่อนชำระเดือนละงวดรวม 36 งวด มีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกัน โดยยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คันแก่โจทก์ไม่ครบ คงค้างชำระจำนวน 1,699,920บาท โจทก์จึงยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไป การกระทำของจำเลยทั้งสามทำให้โจทก์เสียหายจากการขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ โจทก์ขอเรียกค่าเสียหายดังกล่าวเพียง 500,000 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว แต่จำเลยทั้งสามเพิกเฉย ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าเสียหายจำนวนดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีจำเลยที่ 1 ที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 ค้ำประกันจำเลยที่ 1เกี่ยวกับการไม่ชำระราคารถยนต์ตามสัญญาเท่านั้น จำเลยที่ 3ไม่ได้ค้ำประกันแก่กรณีที่โจทก์ขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ที่ซื้อขาย โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เกี่ยวกับค่าขาดผลประโยชน์ รถยนต์ที่โจทก์ยึดคืนไปอยู่ในสภาพดี หากจะมีชำรุดเสียหายก็เป็นไปตามสภาพการใช้งานตามปกติ สภาพรถยนต์เมื่อตีราคาแล้วจึงมีราคาสูงกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระอยู่มาก โจทก์ได้รับผลประโยชน์มากกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน100,000 บาท แก่โจทก์โจทก์และจำเลยที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน 220,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่25 กันยายน 2530 เป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จสิ้นแก่โจทก์ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการ ทำสัญญาซื้อรถยนต์ โดยมีเงื่อนไขจากโจทก์รวม 4 คัน เป็นรถยนต์บรรทุกยี่ห้ออีซูซุคันที่ 1 และที่ 2 ราคาคันละ 838,400 บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญาคันละ 50,000 บาท คันที่ 3 ราคา 732,640 บาท จำเลยที่ 1ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 130,000 บาท คันที่ 4 ราคา 715,400บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 170,000 บาทจำเลยที่ 3 ได้ค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 ไว้ต่อโจทก์สำหรับราคารถยนต์ส่วนที่เหลือทั้งหมดของรถยนต์ทั้ง 4 คันแบ่งชำระเป็น 36 งวด คันที่ 1 และคันที่ 2 งวดละ 21,900 บาทคันที่ 3 งวดละ 16,740 บาท คันที่ 4 งวดละ 15,150 บาท สำหรับรถยนต์คันที่ 1 และที่ 2 นั้นจำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 7 งวด คงค้างชำระคันละ 630,000 บาทเศษ คันที่ 3 และที่ 4จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 5 งวด คงค้างชำระเป็นเงิน 217,000 บาทเศษ และ 212,000 บาทเศษ ตามลำดับรวมค้างชำระจำนวน 1,699,920 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว จำเลยทั้งสามไม่ชำระการที่จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญา ทำให้โจทก์มีสิทธิเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน ได้ทันที ทั้งไม่ทำให้จำเลยที่ 1 หลุดพ้นไปจากหน้าที่อันจะต้องชำระราคารถยนต์ที่ค้างชำระแก่โจทก์ โจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้วปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 มีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าเสียหายหรือไม่เพียงใด...ที่จำเลยที่ 3 ฎีกาต่อไปว่า โจทก์นำสืบไม่ได้ว่า โจทก์ได้รับความเสียหายเพียงใดนั้น เห็นว่า จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญาโจทก์จึงใช้สิทธิเข้ายึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนตามข้อ 6 ของสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7 โดยที่ยังไม่มีการเลิกสัญญาแต่อย่างใด แต่ข้อเท็จจริงได้ความจากนางวีนัส นพคุณ ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ว่า โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันมาแล้ว ได้ขายเหมารวมกันไปขาดทุน 1,000,000 บาทเศษ ซึ่งจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ได้นำสืบถึงพฤติการณ์ว่าได้มีการโต้แย้งคัดค้านในข้อที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4คันไปแล้วนำไปขายในภายหลังแต่อย่างใด ถือได้ว่า คู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว กรณีต้องบังคับตามความในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรก คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมโจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้ว แต่โจทก์ยังคงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับชำระไปแล้วแก่จำเลยที่ 1 ได้พิจารณาจากคำพยานโจทก์และตามหนังสือสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7แล้ว โจทก์ได้รับชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น866,050 บาท โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์จำนวนดังกล่าวแก่จำเลยที่ 1 สำหรับการที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คันไว้ใช้ประโยชน์นับแต่วันทำสัญญาซื้อรถยนต์จนถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไปถือว่า เป็นการที่โจทก์ยอมให้จำเลยที่ 1 ใช้ทรัพย์นั้น ฉะนั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391วรรคสาม จำเลยที่ 1 ต้องชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ตามฟ้องส่วนข้อที่ว่าโจทก์รับความเสียหายเพียงใดนั้น โจทก์นำสืบว่า จำเลยที่ 1ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน นับแต่วันทำสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4ถึง จ.7 ถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปตามคำฟ้อง คือวันที่ 24 เมษายน 2530 วันที่ 26 กันยายน 2529 วันที่ 20 พฤศจิกายน2527 วันที่ 11 มกราคม 2528 ซึ่งเป็นเวลานาน 4 ปีเศษ 3 ปีเศษ1 ปีเศษ และ 1 ปีเศษ ตามลำดับและรถยนต์ทั้ง 4 คัน หากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าคันละ 1,500 บาท ถึง 2,000 บาท ต่อวัน ศาลฎีกาเห็นว่ารถยนต์ทั้ง 4 คัน ไม่ใช่รถยนต์ขนาดใหญ่ เป็นการไม่แน่ว่าโจทก์จะสามารถให้เช่าได้ทุกวัน อัตราค่าเช่าไม่ควรเกินคันละ 500 บาท ต่อวันเมื่อพิจารณาประกอบกับระยะเวลาที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4คันอยู่ดังกล่าวมาแล้วกับราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน ที่โจทก์ได้รับไปจากจำเลยที่ 1 โดยถือเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งจำนวน 866,050 บาทแล้วที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยที่ 3 ผู้ค้ำประกันร่วมกับจำเลยที่ 1ที่ 2 ใช้ค่าเสียหายจำนวน 220,000 บาท แก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536บริษัท ยิบอิน ซอย จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด พรหม เดช โยธา การ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 386, ม. 391, ม. 459จำเลยทำสัญญาซื้อรถยนต์จากโจทก์โดยมีเงื่อนไข เมื่อจำเลยผิดนัดชำระเงินโจทก์ได้ใช้สิทธิตามสัญญาเข้ายึดรถคืนมาโดยมิได้มีกบอกเลิกสัญญาก่อน หลังจากนั้นโจทก์ขายรถดังกล่าวไป ซึ่งจำเลยมิได้โต้แย้ง ถือว่าคู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว ทำให้คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรกโจทก์มีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับไปแล้วแก่จำเลย และจำเลยต้องชดใช้เงินค่าใช้ทรัพย์นั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดประโยชน์ในการใช้รถตามฟ้อง แต่ถือได้ว่าราคารถยนต์ที่โจทก์ได้รับไปแล้วเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งแล้วโจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการได้ทำสัญญาซื้อรถยนต์โดยมีเงื่อนไข เป็นรถยนต์ยี่ห้ออีซูซุไปจากโจทก์รวม 4 คัน ชำระราคารถยนต์บางส่วนในวันทำสัญญาส่วนที่เหลือผ่อนชำระเดือนละงวดรวม 36 งวด มีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกัน โดยยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คันแก่โจทก์ไม่ครบ คงค้างชำระจำนวน 1,699,920บาท โจทก์จึงยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไป การกระทำของจำเลยทั้งสามทำให้โจทก์เสียหายจากการขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ โจทก์ขอเรียกค่าเสียหายดังกล่าวเพียง 500,000 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว แต่จำเลยทั้งสามเพิกเฉย ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าเสียหายจำนวนดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีจำเลยที่ 1 ที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 ค้ำประกันจำเลยที่ 1เกี่ยวกับการไม่ชำระราคารถยนต์ตามสัญญาเท่านั้น จำเลยที่ 3ไม่ได้ค้ำประกันแก่กรณีที่โจทก์ขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ที่ซื้อขาย โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เกี่ยวกับค่าขาดผลประโยชน์ รถยนต์ที่โจทก์ยึดคืนไปอยู่ในสภาพดี หากจะมีชำรุดเสียหายก็เป็นไปตามสภาพการใช้งานตามปกติ สภาพรถยนต์เมื่อตีราคาแล้วจึงมีราคาสูงกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระอยู่มาก โจทก์ได้รับผลประโยชน์มากกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน100,000 บาท แก่โจทก์โจทก์และจำเลยที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน 220,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่25 กันยายน 2530 เป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จสิ้นแก่โจทก์ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการ ทำสัญญาซื้อรถยนต์ โดยมีเงื่อนไขจากโจทก์รวม 4 คัน เป็นรถยนต์บรรทุกยี่ห้ออีซูซุคันที่ 1 และที่ 2 ราคาคันละ 838,400 บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญาคันละ 50,000 บาท คันที่ 3 ราคา 732,640 บาท จำเลยที่ 1ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 130,000 บาท คันที่ 4 ราคา 715,400บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 170,000 บาทจำเลยที่ 3 ได้ค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 ไว้ต่อโจทก์สำหรับราคารถยนต์ส่วนที่เหลือทั้งหมดของรถยนต์ทั้ง 4 คันแบ่งชำระเป็น 36 งวด คันที่ 1 และคันที่ 2 งวดละ 21,900 บาทคันที่ 3 งวดละ 16,740 บาท คันที่ 4 งวดละ 15,150 บาท สำหรับรถยนต์คันที่ 1 และที่ 2 นั้นจำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 7 งวด คงค้างชำระคันละ 630,000 บาทเศษ คันที่ 3 และที่ 4จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 5 งวด คงค้างชำระเป็นเงิน 217,000 บาทเศษ และ 212,000 บาทเศษ ตามลำดับรวมค้างชำระจำนวน 1,699,920 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว จำเลยทั้งสามไม่ชำระการที่จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญา ทำให้โจทก์มีสิทธิเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน ได้ทันที ทั้งไม่ทำให้จำเลยที่ 1 หลุดพ้นไปจากหน้าที่อันจะต้องชำระราคารถยนต์ที่ค้างชำระแก่โจทก์ โจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้วปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 มีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าเสียหายหรือไม่เพียงใด...ที่จำเลยที่ 3 ฎีกาต่อไปว่า โจทก์นำสืบไม่ได้ว่า โจทก์ได้รับความเสียหายเพียงใดนั้น เห็นว่า จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญาโจทก์จึงใช้สิทธิเข้ายึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนตามข้อ 6 ของสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7 โดยที่ยังไม่มีการเลิกสัญญาแต่อย่างใด แต่ข้อเท็จจริงได้ความจากนางวีนัส นพคุณ ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ว่า โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันมาแล้ว ได้ขายเหมารวมกันไปขาดทุน 1,000,000 บาทเศษ ซึ่งจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ได้นำสืบถึงพฤติการณ์ว่าได้มีการโต้แย้งคัดค้านในข้อที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4คันไปแล้วนำไปขายในภายหลังแต่อย่างใด ถือได้ว่า คู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว กรณีต้องบังคับตามความในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรก คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมโจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้ว แต่โจทก์ยังคงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับชำระไปแล้วแก่จำเลยที่ 1 ได้พิจารณาจากคำพยานโจทก์และตามหนังสือสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7แล้ว โจทก์ได้รับชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น866,050 บาท โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์จำนวนดังกล่าวแก่จำเลยที่ 1 สำหรับการที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คันไว้ใช้ประโยชน์นับแต่วันทำสัญญาซื้อรถยนต์จนถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไปถือว่า เป็นการที่โจทก์ยอมให้จำเลยที่ 1 ใช้ทรัพย์นั้น ฉะนั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391วรรคสาม จำเลยที่ 1 ต้องชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ตามฟ้องส่วนข้อที่ว่าโจทก์รับความเสียหายเพียงใดนั้น โจทก์นำสืบว่า จำเลยที่ 1ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน นับแต่วันทำสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4ถึง จ.7 ถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปตามคำฟ้อง คือวันที่ 24 เมษายน 2530 วันที่ 26 กันยายน 2529 วันที่ 20 พฤศจิกายน2527 วันที่ 11 มกราคม 2528 ซึ่งเป็นเวลานาน 4 ปีเศษ 3 ปีเศษ1 ปีเศษ และ 1 ปีเศษ ตามลำดับและรถยนต์ทั้ง 4 คัน หากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าคันละ 1,500 บาท ถึง 2,000 บาท ต่อวัน ศาลฎีกาเห็นว่ารถยนต์ทั้ง 4 คัน ไม่ใช่รถยนต์ขนาดใหญ่ เป็นการไม่แน่ว่าโจทก์จะสามารถให้เช่าได้ทุกวัน อัตราค่าเช่าไม่ควรเกินคันละ 500 บาท ต่อวันเมื่อพิจารณาประกอบกับระยะเวลาที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4คันอยู่ดังกล่าวมาแล้วกับราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน ที่โจทก์ได้รับไปจากจำเลยที่ 1 โดยถือเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งจำนวน 866,050 บาทแล้วที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยที่ 3 ผู้ค้ำประกันร่วมกับจำเลยที่ 1ที่ 2 ใช้ค่าเสียหายจำนวน 220,000 บาท แก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน(อากาศ บำรุงชีพ-ชลิต ประไพศาล-ดำรุพงศ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 982/2513(ประชุมใหญ่) วินิจฉัยว่า "ในกรณีผิดสัญญา สิทธิของคู่สัญญาที่จะบังคับเอาแก่คู่สัญญาฝ่ายที่ผิดสัญญาย่อมมีอยู่สองประการ คือ บังคับให้คู่สัญญาปฏิบัติการชำระหนี้ตามมูลหนี้ประการหนึ่งกับการบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าเสียหายอีกประการหนึ่ง เมื่อจำเลยใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าเสียหายแล้ว ก็ย่อมจะบังคับให้โจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาไม่ได้" ดังนั้น จึงเป็นเรื่องที่คู่สัญญาโดยทั่วไปจะต้องพิจารณาเองว่าหากคู่สัญญาผิดสัญญา คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งควรจะเลือกวิธีการใดจึงจะเป็นประโยชน์กับตนเอง สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536 นี้เมื่อพิจารณาตามคำฟ้องของโจทก์มิใช่เป็นเรื่องโจทก์บังคับให้คู่สัญญาปฏิบัติการชำระหนี้ตามมูลหนี้ แต่ในขณะเดียวกันก็มิได้ปรากฏว่าโจทก์ได้บอกเลิกสัญญาซื้อขายที่มีเงื่อนไข แต่ศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่าตามพฤติการณ์ของโจทก์ จำเลย ถือว่าเป็นการเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว 2. ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้บัญญัติเกี่ยวกับสิทธิการเลิกสัญญาในมาตรา 386 เพียง 2 วิธี เท่านั้น คือ โดยอาศัยข้อสัญญา กับโดยอาศัยบทบัญญัติของกฎหมาย อย่างไรก็ตาม เนื่องจากสัญญาเกิดขึ้นโดยการแสดงเจตนาต้องตรงกันของบุคคลสองฝ่าย ดังนั้นหากสัญญาเกิดขึ้นแล้ว คู่สัญญาได้มาแสดงเจตนาร่วมกันจะขอยกเลิกข้อสัญญานั้นก็ย่อมจะทำได้โดยถือว่าเป็นเรื่องนอกเหนือจากมาตรา 386เพราะเป็นเรื่องการแสดงเจตนาเพื่อเลิกสัญญานั่นเอง แต่การแสดงเจตนาเช่นนี้อาจจะกระทำโดยชัดแจ้ง หรือโดยปริยายก็ได้ดังจะเห็นได้จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536 ฉบับนี้ 3. แนวคำวินิจฉัยศาลฎีกาเกี่ยวกับการเลิกสัญญาโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 814/2490 ทำสัญญาขายที่ดินที่จำนองคนอื่นไว้โดยตกลงให้ผู้ซื้อชำระราคาเป็นงวด ๆ เป็นรายเดือน ผู้ซื้องดชำระ2 เดือนแล้ว แต่ก็ยังไปหอทะเบียนเพื่อทำการโอนต่อกัน แต่ทำการโอนไม่ได้เพราะเจ้าพนักงานขัดข้องทางฝ่ายผู้ซื้อ ผู้ซื้อก็เลยงดชำระราคาที่ดินให้ผู้ขายตลอดมาเป็นเวลาอีก 4 เดือนเศษผู้ขายจึงโอนที่ดินหลุดเป็นสิทธิแก่ผู้รับจำนองผู้ซื้อก็มิได้ว่ากล่าวอย่างใดจนกว่าล่วงเลยมาราวอีก 4 เดือน จึงฟ้องมาดังนี้ ถือได้ว่าคู่กรณีได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 136/2509 จำเลยทำสัญญาจะขายที่ดินให้บิดาโจทก์และได้รับเงินมัดจำไปแล้ว โดยตกลงกันว่าจะไปทำสัญญาซื้อขายกันที่อำเภอภายใน 120 วัน ถ้าจำเลยผิดสัญญา จำเลยยอมคืนเงินมัดจำและยอมให้ปรับด้วยนั้น การที่มิได้ปฏิบัติการซื้อขายภายในกำหนดเวลาดังกล่าว เพราะบิดาโจทก์อพยพย้ายภูมิลำเนาไปอยู่ที่อื่นโดยมิได้แจ้งให้จำเลยทราบ ทั้งไม่ได้มาขอปฏิบัติการชำระหนี้ภายในเวลากำหนดซ้ำยังปล่อยเวลาให้ล่วงพ้นไปถึง 6 ปีเศษนั้น ตามพฤติการณ์ถือได้ว่าคู่สัญญาตกลงเลิกสัญญาจะซื้อขายโดยไม่ติดใจเรียกร้องอะไรแก่กันแล้ว จำเลยจึงมีสิทธิที่จะริบเงินมัดจำและไม่ต้องเสียเบี้ยปรับให้โจทก์ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 869/2509 การที่โจทก์ตกลงซื้อที่ดินที่พิพาทจากจำเลย และปลูกเรือนให้ภรรยาของตนอยู่ในที่พิพาท แล้วก็ทอดทิ้งไปไม่นำพาในเรื่องซื้อขายกับจำเลยอีก เมื่อภรรยาโจทก์ไม่ชำระราคาที่ค้าง ยอมให้เอาที่ดินไปขายให้แก่คนอื่นได้ ทั้งให้ขายเรือนให้ด้วย และเมื่อจำเลยฟ้องคดี ภรรยาโจทก์ก็ถอนการคัดค้านในการที่จำเลยจะทำนิติกรรมให้กับคนอื่น พฤติการณ์เช่นนี้ถือได้ว่าคู่กรณีตกลงเลิกสัญญาจะซื้อขายกันแล้วโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 853/2522 ข้อตกลงในสัญญาจะซื้อขายนาว่าถ้าจำเลยผู้ซื้อชำระราคาไม่ครบ โจทก์เรียกนาและคืนเงินได้ฉะนั้นเมื่อจำเลยชำระราคาไม่ครบ โจทก์ขอคืนเงินที่จำเลยชำระแล้วและเรียกคืนที่ดิน ถือได้ว่าโจทก์ได้แสดงเจตนาเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว สัญญาทำเป็นหนังสือ การแสดงเจตนาเลิกสัญญาไม่ต้องทำเป็นหนังสือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2513/2522 โจทก์ส่งมอบเรือซึ่งตกลงซื้อขายแก่จำเลยไปก่อน ต่อมาโจทก์รับเงินตามเช็คไม่ได้ จึงไปยึดเรือกลับคืน จำเลยปฏิเสธว่าไม่มีหน้าที่ใช้เงินและมิได้ฟ้องเรียกเรือคืนเท่ากับทั้งสองฝ่ายเจตนาเลิกสัญญาจะซื้อจะขายเรือกันโดยปริยายจึงไม่มีหนี้ผูกพันตามเช็คที่โจทก์นำมาฟ้องเรียกร้องเป็นราคาเรือตามสัญญาจะซื้อจะขายกันต่อไปอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2865/2522 จำเลยขายเรือยนต์แก่โจทก์โจทก์ชำระราคาเป็นงวด ๆ จำเลยยึดเรือคืนจากโจทก์ โจทก์ปฏิเสธว่าไม่มีหน้าที่ชำระราคาและไม่เรียกเรือกลับคืน เป็นเจตนาเลิกสัญญากันแล้ว จำเลยต้องคืนราคาที่รับไปแก่โจทก์โดยหักเงินเป็นค่าที่โจทก์ได้ใช้เรือของจำเลยมาแล้วออก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2240/2523 ในขณะที่โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินกัน ทั้งสองฝ่ายไม่ทราบว่ามีผู้ยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ที่ดินแปลงที่จะซื้อขายกันนี้ และตามสัญญาดังกล่าวโจทก์จะต้องชำระเงินงวดสุดท้ายในวันที่ 30 เมษายน 2517 แล้วจำเลยจะต้องโอนกรรมสิทธิ์ให้โจทก์ทันที แต่ในระหว่างนั้นปรากฏว่าจำเลยกำลังเป็นความอยู่กับผู้ร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินแปลงนี้จำเลยจึงไม่มีทางที่จะโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้โจทก์ได้ไม่ว่าโจทก์จะชำระหนี้ตามกำหนดหรือไม่ ทั้งต่อมาเมื่อพ้นกำหนดเวลาที่จะต้องชำระเงินงวดสุดท้ายแล้วต่างฝ่ายต่างก็เพิกเฉยต่อกัน โดยโจทก์ไม่ได้ขอชำระหนี้และให้จำเลยโอนที่ดินให้ส่วนจำเลยก็ไม่ได้บอกกล่าวให้โจทก์ชำระหนี้ตามกำหนด ต่างฝ่ายต่างปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปนับแต่วันครบกำหนดตามสัญญาเป็นเวลา 3 ปีเศษ โจทก์จึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาและให้จำเลยคืนเงินมัดจำแก่โจทก์ พฤติการณ์ดังกล่าวนี้แสดงให้เห็นเจตนาของโจทก์จำเลยว่าต่างฝ่ายต่างสมัครใจเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว สัญญาจะซื้อขายที่ดินที่โจทก์จำเลยทำกันไว้จึงไม่มีผลผูกพันต่อไป โจทก์จำเลยต่างต้องคืนสู่ฐานะที่เป็นอยู่เดิมจำเลยจึงต้องคืนเงินมัดจำแก่โจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2920/2523 โจทก์ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินจากจำเลยโดยชำระราคาในวันทำสัญญาครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งที่เหลือให้จำเลยหักชำระเอาเป็นรายเดือนจากค่าเช่าทรัพย์ที่จำเลยเช่าโจทก์ การที่จำเลยไม่เคยเรียกร้องขอบังคับเอาจากโจทก์เมื่อจำเลยได้รับเงินที่ค้างชำระเพียงครั้งเดียว และการที่จำเลยกลับบอกปัดชัดแจ้งไม่ยอมรับความผูกพันตามสัญญา ทั้งยังอ้างว่าไม่เคยมีการชำระค่าที่ดินกันตามสัญญาเลย เมื่อโจทก์เลิกสัญญาโดยฟ้องให้จำเลยคืนเงินราคาที่ดินที่ได้รับไว้ทั้งหมด ย่อมถือได้ว่าเป็นการแสดงเจตนาต่อโจทก์แล้วว่าไม่ประสงค์จะปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อจะขายนั้นต่อไปเช่นเดียวกับโจทก์ เท่ากับสนองรับตกลงด้วยโดยปริยายในการที่โจทก์เลิกสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 287/2524 จำเลยจ้างเหมาช่วงให้โจทก์ทำการก่อสร้างอาคารที่จำเลยประมูลได้ ต่อมาจำเลยไม่ยอมให้โจทก์เข้าดำเนินการก่อสร้างและเข้าดำเนินการเสียเอง ถือได้ว่าโจทก์จำเลยเลิกสัญญากันโดยปริยายคู่สัญญาจึงต่างกลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิม สำหรับการงานที่โจทก์ได้กระทำไปแล้ว โจทก์ย่อมมีสิทธิได้รับชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการงานนั้น ๆ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 391 แต่สิทธิเรียกร้องของโจทก์ดังกล่าวต้องตกอยู่ในอายุความ 2 ปี ตามมาตรา 165(7) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2475/2525 จำเลยแบ่งขายที่ดิน ส.ค.1ให้แก่โจทก์โดยโจทก์ชำระเงินให้ในวันทำสัญญาจำนวนหนึ่ง ส่วนที่เหลือผ่อนชำระเป็น 10 งวด โดยออกเป็นเช็ค 10 ฉบับมอบให้จำเลยไว้มีข้อตกลงว่า หากโจทก์ไม่ไปจดทะเบียนรับซื้อตามกำหนดก็ยอมให้จำเลยริบเงินมัดจำ ถ้าจำเลยผิดสัญญายอมให้โจทก์ฟ้องบังคับและยอมใช้ค่าเสียหาย ต่อมานายอำเภอมีหนังสือถึงโจทก์แจ้งว่าที่ดินที่โจทก์รับซื้อไว้เป็นที่สาธารณประโยชน์ ให้โจทก์ระงับการปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวโจทก์จึงระงับการก่อสร้างและสั่งอายัดเช็คค่าที่ดินที่ค้างรวม 8 ฉบับ หลังจากนั้นโจทก์และจำเลยก็มิได้ฟ้องร้องว่ากล่าวให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายแต่อย่างใด การที่โจทก์สั่งอายัดเช็คเป็นการงดชำระราคาค่าที่พิพาทที่ยังเหลือรวม 8 ฉบับ มิได้เรียกร้องหรือว่ากล่าวให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายหรือเรียกเงินมัดจำและเงินค่าที่ดินที่จำเลยได้รับตามเช็ค 2 ฉบับคืนจากจำเลย คงปล่อยเวลาให้ล่วงไปถึง 6 ปี ฝ่ายจำเลยก็มิได้เรียกร้องหรือว่ากล่าวให้โจทก์ปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายเช่นกันตามพฤติการณ์ดังกล่าวถือได้ว่าโจทก์และจำเลยตกลงเลิกสัญญากันแล้วโดยปริยายและไม่ติดใจเรียกร้องอะไรแก่กันแล้ว โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องร้องว่ากล่าวจำเลยว่ากระทำผิดสัญญา (อ้างคำพิพากษาศาลฎีกาประชุมใหญ่ที่ 136/2509) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2739/2525 โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยส่งไม้ที่ยังอยู่ให้ครบตามสัญญา แต่ได้ความว่าโจทก์ไม่ยอมรับไม้ซึ่งจำเลยพร้อมจะส่งมอบให้โจทก์ตามสัญญา ถือได้ว่าการซื้อขายเป็นอันเลิกกันโดยปริยายโจทก์ไม่มีสิทธิฟ้องเรียกค่าเสียหาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 55/2526 สัญญามัดจำเพื่อจะขายที่ดินระบุว่า คู่สัญญาตกลงกันจะทำพิธีโอนภายในกำหนด 3 เดือน นับแต่วันทำสัญญาแต่จะกำหนดวันเดือนใดคู่สัญญาต้องบอกกล่าวความตกลงเห็นพร้อมกันเมื่อในระหว่างกำหนดเวลาโจทก์ไม่ได้ขอชำระเงินที่ค้างและให้จำเลยโอนที่ดินให้ จำเลยก็ไม่ได้บอกกล่าวให้โจทก์ชำระหนี้ จนกำหนดเวลาตามสัญญาสิ้นสุดลง ฝ่ายใดจะอ้างว่าอีกฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ผิดสัญญาหาได้ไม่ต่อมาอีกหลายเดือนจึงได้ขอให้ทางอำเภอเปรียบเทียบ แต่ก็ไม่อาจตกลงกันได้ จากนั้นก็มิได้มีฝ่ายใดเรียกร้องให้อีกฝ่ายหนึ่งปฏิบัติตามสัญญาพฤติการณ์ดังนี้แสดงว่าต่างฝ่ายต่างสมัครใจเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว จึงต่างต้องคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 จำเลยต้องคืนเงินมัดจำแก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยและโจทก์ไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายและค่าปรับ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 137/2528 โจทก์ไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าตึกแถวให้จำเลยภายในกำหนดตามบันทึกข้อตกลงการโอนสิทธิการเช่าจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต่อมาบริษัท ช. ตกลงซื้อที่ดินพร้อมตึกแถวที่โจทก์ไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าให้จำเลยได้เป็นกรรมสิทธิ์เสียเองเป็นข้อที่แสดงว่าฝ่ายจำเลยมิได้ใส่ใจที่จะเรียกร้องให้โจทก์ชำระหนี้ตามบันทึกข้อตกลงดังกล่าวไม่ว่าด้วยการโอนสิทธิการเช่า หรือชำระค่าเสียหายส่วนทางโจทก์เมื่อไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าได้และถูกบอกเลิกสัญญาเช่าแล้วก็เงียบหายไปมิได้ติดต่อกับจำเลยอีกพฤติการณ์ที่เป็นดังนี้ ถือได้ว่าบันทึกข้อตกลงการโอนสิทธิการเช่าเป็นอันยกเลิกโดยปริยาย โจทก์จะอาศัยสิทธิตามบันทึกข้อตกลงดังกล่าวมาเป็นมูลฟ้องจำเลยหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 615/2531 สัญญาเช่าซื้อระบุว่า ถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดต่อกัน หรือผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อตั้งแต่สองงวดขึ้นไปให้สัญญาเช่าซื้อเป็นอันยกเลิกเพิกถอนทันทีโดยไม่ต้องบอกกล่าวให้ผู้เช่าซื้อทราบล่วงหน้าแต่การที่จำเลยค้างชำระค่าเช่าซื้อ 2 งวดติดต่อกันแล้ว โจทก์ยังยอมรับชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระโดยมิได้ทักท้วง ย่อมแสดงว่า ในทางปฏิบัติโจทก์จำเลยมิได้ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญต่อไป เมื่อจำเลยมิได้ชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนดเวลาในสัญญาจะถือว่าจำเลยผิดนัดและสัญญาเช่าซื้อยกเลิกเพิกถอนไปไม่ได้ หากโจทก์ประสงค์จะเลิกสัญญา โจทก์จะต้องบอกกล่าวให้จำเลยชำระค่าเช่าซื้อภายในกำหนดเวลาที่สมควร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 387 เสียก่อน การที่โจทก์ยึดรถคันเช่าซื้อคืนเพราะเหตุที่จำเลยไม่ชำระค่าเช่าซื้องวดต่อมาและจำเลยยินยอมให้ยึดโดยไม่ได้โต้แย้ง ถือได้ว่าโจทก์จำเลยต่างสมัครใจที่จะเลิกสัญญากันโดยปริยายนับแต่วันที่โจทก์ยึดรถคันเช่าซื้อคืน คู่สัญญาจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3671/2531 เหตุที่โจทก์ตัดฟันไม้และแผ้วถางป่าไม่เสร็จภายในกำหนดตามสัญญาทำไม้และแผ้วถางป่าเพราะจำเลยได้รับอนุญาตทำไม้และแผ้วถางป่าล่าช้า นอกจากนั้นกองทัพภาคยังมีคำสั่งปิดป่าในบริเวณพื้นที่ตามสัญญาด้วย โจทก์เข้าไปตัดไม้และแผ้วถางป่าไม่ได้ แสดงว่าโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยจึงไม่มีสิทธิบอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ได้ขอให้คงมีสัญญากันต่อไป ดังนี้ ตามพฤติการณ์แสดงให้เห็นเจตนาของคู่กรณีว่าสมัครใจที่จะเลิกสัญญาต่อกันโดยปริยาย ตามสัญญาโจทก์มีสิทธิได้ไม้ที่ตัดฟันเป็นค่าตอบแทน เมื่อโจทก์จำเลยสมัครใจที่จะเลิกสัญญาต่อกันโดยปริยาย โจทก์จำเลยต้องกลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมเสมือนดังว่ามิได้มีสัญญาต่อกันเลยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะได้ไม้ที่ทำไว้ก่อนเลิกสัญญา ส่วนที่เป็นการงานอันได้กระทำให้ก็ทำได้ด้วยการใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้น ซึ่งศาลมีอำนาจกำหนดให้ตามสมควร หรือถ้าในสัญญามีกำหนดให้ใช้เงินตอบแทนก็ให้ใช้ตามนั้น เมื่อโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญาและสัญญาเป็นอันเลิกกันโดยปริยายโดยจำเลยเป็นฝ่ายใช้สิทธิเลิกสัญญา ดังนี้ โจทก์จำเลยต่างไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายที่เกิดขึ้นเนื่องจากการเลิกสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6034/2533 ตามสัญญาเช่าซื้อระบุว่า"ถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้องวดหนึ่งงวดใด โดยมิต้องบอกกล่าวให้ถือว่าสัญญานี้เป็นอันเลิกกัน" แต่ปรากฏว่าในการชำระค่าเช่าซื้อ 9 งวดที่ผ่านมา แม้จำเลยจะชำระไม่ตรงตามกำหนดเวลาโจทก์ผู้ให้เช่าซื้อก็ยอมรับชำระ พฤติการณ์จึงแสดงว่า โจทก์และจำเลยไม่ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อตามสัญญาเป็นสำคัญดังนั้น หากโจทก์จะเลิกสัญญาจะต้องบอกกล่าวให้จำเลยชำระค่าเช่าซื้อเสียก่อนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 แต่เมื่อจำเลยไม่ชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนด และโจทก์ไปยึดรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนจำเลยไม่โต้แย้ง ถือได้ว่าโจทก์กับจำเลยต่างสมัครใจเลิกสัญญาเช่าซื้อต่อกันแล้วนับแต่วันที่โจทก์ยึดรถยนต์ที่เช่าซื้อคืน ข้อสังเกต อย่างไรก็ตามมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 931/2534วินิจฉัยข้อเท็จจริงในคดีว่าสัญญาเช่าซื้อยังไม่เลิกกันว่า2..."โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อเมื่อพ้นกำหนดเวลา จำเลยที่ 1 ก็ยอมรับทุกครั้งเพียงแต่ปรับโจทก์เท่านั้น แสดงว่าในทางปฏิบัติโจทก์และจำเลยที่ 1 มิได้ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อตามสัญญาเป็นสาระสำคัญ หากจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเลิกสัญญาก็จะต้องบอกเลิกสัญญาภายหลังจากที่ได้บอกกล่าวให้โจทก์นำค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระภายในเวลาอันสมควรก่อน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387การที่จำเลยที่ 1 ให้เจ้าหน้าที่ออกติดตามยึดรถยนต์คืนมาและให้โอกาสโจทก์นำเงินค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระภายในกำหนด แสดงว่าการยึดรถยนต์คืนมาก็เพื่อเร่งรัดให้โจทก์รีบนำค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระเท่านั้น มิได้ต้องการเลิกสัญญาเช่าซื้อกับโจทก์ดังนั้นสัญญาเช่าซื้อระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 จึงยังไม่เลิกกัน" จึงขอให้เปรียบเทียบกันด้วย ทวีประจวบลาภคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการได้ทำสัญญาซื้อรถยนต์โดยมีเงื่อนไข เป็นรถยนต์ยี่ห้ออีซูซุไปจากโจทก์รวม 4 คัน ชำระราคารถยนต์บางส่วนในวันทำสัญญาส่วนที่เหลือผ่อนชำระเดือนละงวดรวม 36 งวด มีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกัน โดยยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คันแก่โจทก์ไม่ครบ คงค้างชำระจำนวน 1,699,920บาท โจทก์จึงยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไป การกระทำของจำเลยทั้งสามทำให้โจทก์เสียหายจากการขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ โจทก์ขอเรียกค่าเสียหายดังกล่าวเพียง 500,000 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว แต่จำเลยทั้งสามเพิกเฉย ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าเสียหายจำนวนดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีจำเลยที่ 1 ที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 ค้ำประกันจำเลยที่ 1เกี่ยวกับการไม่ชำระราคารถยนต์ตามสัญญาเท่านั้น จำเลยที่ 3ไม่ได้ค้ำประกันแก่กรณีที่โจทก์ขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ที่ซื้อขาย โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เกี่ยวกับค่าขาดผลประโยชน์ รถยนต์ที่โจทก์ยึดคืนไปอยู่ในสภาพดี หากจะมีชำรุดเสียหายก็เป็นไปตามสภาพการใช้งานตามปกติ สภาพรถยนต์เมื่อตีราคาแล้วจึงมีราคาสูงกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระอยู่มาก โจทก์ได้รับผลประโยชน์มากกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน100,000 บาท แก่โจทก์โจทก์และจำเลยที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน 220,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่25 กันยายน 2530 เป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จสิ้นแก่โจทก์ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการ ทำสัญญาซื้อรถยนต์ โดยมีเงื่อนไขจากโจทก์รวม 4 คัน เป็นรถยนต์บรรทุกยี่ห้ออีซูซุคันที่ 1 และที่ 2 ราคาคันละ 838,400 บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญาคันละ 50,000 บาท คันที่ 3 ราคา 732,640 บาท จำเลยที่ 1ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 130,000 บาท คันที่ 4 ราคา 715,400บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 170,000 บาทจำเลยที่ 3 ได้ค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 ไว้ต่อโจทก์สำหรับราคารถยนต์ส่วนที่เหลือทั้งหมดของรถยนต์ทั้ง 4 คันแบ่งชำระเป็น 36 งวด คันที่ 1 และคันที่ 2 งวดละ 21,900 บาทคันที่ 3 งวดละ 16,740 บาท คันที่ 4 งวดละ 15,150 บาท สำหรับรถยนต์คันที่ 1 และที่ 2 นั้นจำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 7 งวด คงค้างชำระคันละ 630,000 บาทเศษ คันที่ 3 และที่ 4จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 5 งวด คงค้างชำระเป็นเงิน 217,000 บาทเศษ และ 212,000 บาทเศษ ตามลำดับรวมค้างชำระจำนวน 1,699,920 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว จำเลยทั้งสามไม่ชำระการที่จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญา ทำให้โจทก์มีสิทธิเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน ได้ทันที ทั้งไม่ทำให้จำเลยที่ 1 หลุดพ้นไปจากหน้าที่อันจะต้องชำระราคารถยนต์ที่ค้างชำระแก่โจทก์ โจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้วปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 มีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าเสียหายหรือไม่เพียงใด...ที่จำเลยที่ 3 ฎีกาต่อไปว่า โจทก์นำสืบไม่ได้ว่า โจทก์ได้รับความเสียหายเพียงใดนั้น เห็นว่า จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญาโจทก์จึงใช้สิทธิเข้ายึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนตามข้อ 6 ของสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7 โดยที่ยังไม่มีการเลิกสัญญาแต่อย่างใด แต่ข้อเท็จจริงได้ความจากนางวีนัส นพคุณ ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ว่า โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันมาแล้ว ได้ขายเหมารวมกันไปขาดทุน 1,000,000 บาทเศษ ซึ่งจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ได้นำสืบถึงพฤติการณ์ว่าได้มีการโต้แย้งคัดค้านในข้อที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4คันไปแล้วนำไปขายในภายหลังแต่อย่างใด ถือได้ว่า คู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว กรณีต้องบังคับตามความในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรก คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมโจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้ว แต่โจทก์ยังคงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับชำระไปแล้วแก่จำเลยที่ 1 ได้พิจารณาจากคำพยานโจทก์และตามหนังสือสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7แล้ว โจทก์ได้รับชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น866,050 บาท โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์จำนวนดังกล่าวแก่จำเลยที่ 1 สำหรับการที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คันไว้ใช้ประโยชน์นับแต่วันทำสัญญาซื้อรถยนต์จนถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไปถือว่า เป็นการที่โจทก์ยอมให้จำเลยที่ 1 ใช้ทรัพย์นั้น ฉะนั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391วรรคสาม จำเลยที่ 1 ต้องชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ตามฟ้องส่วนข้อที่ว่าโจทก์รับความเสียหายเพียงใดนั้น โจทก์นำสืบว่า จำเลยที่ 1ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน นับแต่วันทำสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4ถึง จ.7 ถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปตามคำฟ้อง คือวันที่ 24 เมษายน 2530 วันที่ 26 กันยายน 2529 วันที่ 20 พฤศจิกายน2527 วันที่ 11 มกราคม 2528 ซึ่งเป็นเวลานาน 4 ปีเศษ 3 ปีเศษ1 ปีเศษ และ 1 ปีเศษ ตามลำดับและรถยนต์ทั้ง 4 คัน หากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าคันละ 1,500 บาท ถึง 2,000 บาท ต่อวัน ศาลฎีกาเห็นว่ารถยนต์ทั้ง 4 คัน ไม่ใช่รถยนต์ขนาดใหญ่ เป็นการไม่แน่ว่าโจทก์จะสามารถให้เช่าได้ทุกวัน อัตราค่าเช่าไม่ควรเกินคันละ 500 บาท ต่อวันเมื่อพิจารณาประกอบกับระยะเวลาที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4คันอยู่ดังกล่าวมาแล้วกับราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน ที่โจทก์ได้รับไปจากจำเลยที่ 1 โดยถือเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งจำนวน 866,050 บาทแล้วที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยที่ 3 ผู้ค้ำประกันร่วมกับจำเลยที่ 1ที่ 2 ใช้ค่าเสียหายจำนวน 220,000 บาท แก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536บริษัท ยิบอิน ซอย จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัด พรหม เดช โยธา การ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 386, ม. 391, ม. 459จำเลยทำสัญญาซื้อรถยนต์จากโจทก์โดยมีเงื่อนไข เมื่อจำเลยผิดนัดชำระเงินโจทก์ได้ใช้สิทธิตามสัญญาเข้ายึดรถคืนมาโดยมิได้มีกบอกเลิกสัญญาก่อน หลังจากนั้นโจทก์ขายรถดังกล่าวไป ซึ่งจำเลยมิได้โต้แย้ง ถือว่าคู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว ทำให้คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรกโจทก์มีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับไปแล้วแก่จำเลย และจำเลยต้องชดใช้เงินค่าใช้ทรัพย์นั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดประโยชน์ในการใช้รถตามฟ้อง แต่ถือได้ว่าราคารถยนต์ที่โจทก์ได้รับไปแล้วเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งแล้วโจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการได้ทำสัญญาซื้อรถยนต์โดยมีเงื่อนไข เป็นรถยนต์ยี่ห้ออีซูซุไปจากโจทก์รวม 4 คัน ชำระราคารถยนต์บางส่วนในวันทำสัญญาส่วนที่เหลือผ่อนชำระเดือนละงวดรวม 36 งวด มีจำเลยที่ 3 เป็นผู้ค้ำประกัน โดยยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วม จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คันแก่โจทก์ไม่ครบ คงค้างชำระจำนวน 1,699,920บาท โจทก์จึงยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไป การกระทำของจำเลยทั้งสามทำให้โจทก์เสียหายจากการขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ โจทก์ขอเรียกค่าเสียหายดังกล่าวเพียง 500,000 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว แต่จำเลยทั้งสามเพิกเฉย ขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าเสียหายจำนวนดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปีจำเลยที่ 1 ที่ 2 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 ค้ำประกันจำเลยที่ 1เกี่ยวกับการไม่ชำระราคารถยนต์ตามสัญญาเท่านั้น จำเลยที่ 3ไม่ได้ค้ำประกันแก่กรณีที่โจทก์ขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ที่ซื้อขาย โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เกี่ยวกับค่าขาดผลประโยชน์ รถยนต์ที่โจทก์ยึดคืนไปอยู่ในสภาพดี หากจะมีชำรุดเสียหายก็เป็นไปตามสภาพการใช้งานตามปกติ สภาพรถยนต์เมื่อตีราคาแล้วจึงมีราคาสูงกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระอยู่มาก โจทก์ได้รับผลประโยชน์มากกว่าราคารถยนต์ที่จำเลยที่ 1 ค้างชำระ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน100,000 บาท แก่โจทก์โจทก์และจำเลยที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินจำนวน 220,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันที่25 กันยายน 2530 เป็นต้นไปจนกว่าชำระเสร็จสิ้นแก่โจทก์ นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 หุ้นส่วนผู้จัดการ ทำสัญญาซื้อรถยนต์ โดยมีเงื่อนไขจากโจทก์รวม 4 คัน เป็นรถยนต์บรรทุกยี่ห้ออีซูซุคันที่ 1 และที่ 2 ราคาคันละ 838,400 บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญาคันละ 50,000 บาท คันที่ 3 ราคา 732,640 บาท จำเลยที่ 1ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 130,000 บาท คันที่ 4 ราคา 715,400บาท จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์ในวันทำสัญญา 170,000 บาทจำเลยที่ 3 ได้ค้ำประกันการชำระหนี้ของจำเลยที่ 1 ไว้ต่อโจทก์สำหรับราคารถยนต์ส่วนที่เหลือทั้งหมดของรถยนต์ทั้ง 4 คันแบ่งชำระเป็น 36 งวด คันที่ 1 และคันที่ 2 งวดละ 21,900 บาทคันที่ 3 งวดละ 16,740 บาท คันที่ 4 งวดละ 15,150 บาท สำหรับรถยนต์คันที่ 1 และที่ 2 นั้นจำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 7 งวด คงค้างชำระคันละ 630,000 บาทเศษ คันที่ 3 และที่ 4จำเลยที่ 1 ชำระราคารถยนต์แก่โจทก์เพียง 5 งวด คงค้างชำระเป็นเงิน 217,000 บาทเศษ และ 212,000 บาทเศษ ตามลำดับรวมค้างชำระจำนวน 1,699,920 บาท โจทก์ทวงถามแล้ว จำเลยทั้งสามไม่ชำระการที่จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญา ทำให้โจทก์มีสิทธิเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน ได้ทันที ทั้งไม่ทำให้จำเลยที่ 1 หลุดพ้นไปจากหน้าที่อันจะต้องชำระราคารถยนต์ที่ค้างชำระแก่โจทก์ โจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้วปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 มีว่า โจทก์มีสิทธิได้รับค่าเสียหายหรือไม่เพียงใด...ที่จำเลยที่ 3 ฎีกาต่อไปว่า โจทก์นำสืบไม่ได้ว่า โจทก์ได้รับความเสียหายเพียงใดนั้น เห็นว่า จำเลยที่ 1 ผิดนัดชำระเงินตามสัญญาโจทก์จึงใช้สิทธิเข้ายึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนตามข้อ 6 ของสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7 โดยที่ยังไม่มีการเลิกสัญญาแต่อย่างใด แต่ข้อเท็จจริงได้ความจากนางวีนัส นพคุณ ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ว่า โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันมาแล้ว ได้ขายเหมารวมกันไปขาดทุน 1,000,000 บาทเศษ ซึ่งจำเลยที่ 1 ที่ 2 ไม่ได้นำสืบถึงพฤติการณ์ว่าได้มีการโต้แย้งคัดค้านในข้อที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4คันไปแล้วนำไปขายในภายหลังแต่อย่างใด ถือได้ว่า คู่สัญญาได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว กรณีต้องบังคับตามความในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 วรรคแรก คู่สัญญาแต่ละฝ่ายจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมโจทก์ได้ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปแล้ว แต่โจทก์ยังคงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์ที่รับชำระไปแล้วแก่จำเลยที่ 1 ได้พิจารณาจากคำพยานโจทก์และตามหนังสือสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4 ถึง จ.7แล้ว โจทก์ได้รับชำระราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น866,050 บาท โจทก์จึงมีหน้าที่ต้องคืนราคารถยนต์จำนวนดังกล่าวแก่จำเลยที่ 1 สำหรับการที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คันไว้ใช้ประโยชน์นับแต่วันทำสัญญาซื้อรถยนต์จนถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คันคืนไปถือว่า เป็นการที่โจทก์ยอมให้จำเลยที่ 1 ใช้ทรัพย์นั้น ฉะนั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391วรรคสาม จำเลยที่ 1 ต้องชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้นแก่โจทก์ด้วยโดยถือเป็นค่าขาดผลประโยชน์ในการใช้รถยนต์ตามฟ้องส่วนข้อที่ว่าโจทก์รับความเสียหายเพียงใดนั้น โจทก์นำสืบว่า จำเลยที่ 1ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4 คัน นับแต่วันทำสัญญาซื้อขายเอกสารหมาย จ.4ถึง จ.7 ถึงวันที่โจทก์ยึดรถยนต์ทั้ง 4 คัน คืนไปตามคำฟ้อง คือวันที่ 24 เมษายน 2530 วันที่ 26 กันยายน 2529 วันที่ 20 พฤศจิกายน2527 วันที่ 11 มกราคม 2528 ซึ่งเป็นเวลานาน 4 ปีเศษ 3 ปีเศษ1 ปีเศษ และ 1 ปีเศษ ตามลำดับและรถยนต์ทั้ง 4 คัน หากนำออกให้เช่าจะได้ค่าเช่าคันละ 1,500 บาท ถึง 2,000 บาท ต่อวัน ศาลฎีกาเห็นว่ารถยนต์ทั้ง 4 คัน ไม่ใช่รถยนต์ขนาดใหญ่ เป็นการไม่แน่ว่าโจทก์จะสามารถให้เช่าได้ทุกวัน อัตราค่าเช่าไม่ควรเกินคันละ 500 บาท ต่อวันเมื่อพิจารณาประกอบกับระยะเวลาที่จำเลยที่ 1 ครอบครองรถยนต์ทั้ง 4คันอยู่ดังกล่าวมาแล้วกับราคารถยนต์ทั้ง 4 คัน ที่โจทก์ได้รับไปจากจำเลยที่ 1 โดยถือเป็นค่าใช้ทรัพย์ส่วนหนึ่งจำนวน 866,050 บาทแล้วที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยที่ 3 ผู้ค้ำประกันร่วมกับจำเลยที่ 1ที่ 2 ใช้ค่าเสียหายจำนวน 220,000 บาท แก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล"พิพากษายืน(อากาศ บำรุงชีพ-ชลิต ประไพศาล-ดำรุพงศ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 982/2513(ประชุมใหญ่) วินิจฉัยว่า "ในกรณีผิดสัญญา สิทธิของคู่สัญญาที่จะบังคับเอาแก่คู่สัญญาฝ่ายที่ผิดสัญญาย่อมมีอยู่สองประการ คือ บังคับให้คู่สัญญาปฏิบัติการชำระหนี้ตามมูลหนี้ประการหนึ่งกับการบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าเสียหายอีกประการหนึ่ง เมื่อจำเลยใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาและเรียกค่าเสียหายแล้ว ก็ย่อมจะบังคับให้โจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาไม่ได้" ดังนั้น จึงเป็นเรื่องที่คู่สัญญาโดยทั่วไปจะต้องพิจารณาเองว่าหากคู่สัญญาผิดสัญญา คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งควรจะเลือกวิธีการใดจึงจะเป็นประโยชน์กับตนเอง สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536 นี้เมื่อพิจารณาตามคำฟ้องของโจทก์มิใช่เป็นเรื่องโจทก์บังคับให้คู่สัญญาปฏิบัติการชำระหนี้ตามมูลหนี้ แต่ในขณะเดียวกันก็มิได้ปรากฏว่าโจทก์ได้บอกเลิกสัญญาซื้อขายที่มีเงื่อนไข แต่ศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่าตามพฤติการณ์ของโจทก์ จำเลย ถือว่าเป็นการเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว 2. ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้บัญญัติเกี่ยวกับสิทธิการเลิกสัญญาในมาตรา 386 เพียง 2 วิธี เท่านั้น คือ โดยอาศัยข้อสัญญา กับโดยอาศัยบทบัญญัติของกฎหมาย อย่างไรก็ตาม เนื่องจากสัญญาเกิดขึ้นโดยการแสดงเจตนาต้องตรงกันของบุคคลสองฝ่าย ดังนั้นหากสัญญาเกิดขึ้นแล้ว คู่สัญญาได้มาแสดงเจตนาร่วมกันจะขอยกเลิกข้อสัญญานั้นก็ย่อมจะทำได้โดยถือว่าเป็นเรื่องนอกเหนือจากมาตรา 386เพราะเป็นเรื่องการแสดงเจตนาเพื่อเลิกสัญญานั่นเอง แต่การแสดงเจตนาเช่นนี้อาจจะกระทำโดยชัดแจ้ง หรือโดยปริยายก็ได้ดังจะเห็นได้จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 988/2536 ฉบับนี้ 3. แนวคำวินิจฉัยศาลฎีกาเกี่ยวกับการเลิกสัญญาโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 814/2490 ทำสัญญาขายที่ดินที่จำนองคนอื่นไว้โดยตกลงให้ผู้ซื้อชำระราคาเป็นงวด ๆ เป็นรายเดือน ผู้ซื้องดชำระ2 เดือนแล้ว แต่ก็ยังไปหอทะเบียนเพื่อทำการโอนต่อกัน แต่ทำการโอนไม่ได้เพราะเจ้าพนักงานขัดข้องทางฝ่ายผู้ซื้อ ผู้ซื้อก็เลยงดชำระราคาที่ดินให้ผู้ขายตลอดมาเป็นเวลาอีก 4 เดือนเศษผู้ขายจึงโอนที่ดินหลุดเป็นสิทธิแก่ผู้รับจำนองผู้ซื้อก็มิได้ว่ากล่าวอย่างใดจนกว่าล่วงเลยมาราวอีก 4 เดือน จึงฟ้องมาดังนี้ ถือได้ว่าคู่กรณีได้ตกลงเลิกสัญญากันโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 136/2509 จำเลยทำสัญญาจะขายที่ดินให้บิดาโจทก์และได้รับเงินมัดจำไปแล้ว โดยตกลงกันว่าจะไปทำสัญญาซื้อขายกันที่อำเภอภายใน 120 วัน ถ้าจำเลยผิดสัญญา จำเลยยอมคืนเงินมัดจำและยอมให้ปรับด้วยนั้น การที่มิได้ปฏิบัติการซื้อขายภายในกำหนดเวลาดังกล่าว เพราะบิดาโจทก์อพยพย้ายภูมิลำเนาไปอยู่ที่อื่นโดยมิได้แจ้งให้จำเลยทราบ ทั้งไม่ได้มาขอปฏิบัติการชำระหนี้ภายในเวลากำหนดซ้ำยังปล่อยเวลาให้ล่วงพ้นไปถึง 6 ปีเศษนั้น ตามพฤติการณ์ถือได้ว่าคู่สัญญาตกลงเลิกสัญญาจะซื้อขายโดยไม่ติดใจเรียกร้องอะไรแก่กันแล้ว จำเลยจึงมีสิทธิที่จะริบเงินมัดจำและไม่ต้องเสียเบี้ยปรับให้โจทก์ด้วย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 869/2509 การที่โจทก์ตกลงซื้อที่ดินที่พิพาทจากจำเลย และปลูกเรือนให้ภรรยาของตนอยู่ในที่พิพาท แล้วก็ทอดทิ้งไปไม่นำพาในเรื่องซื้อขายกับจำเลยอีก เมื่อภรรยาโจทก์ไม่ชำระราคาที่ค้าง ยอมให้เอาที่ดินไปขายให้แก่คนอื่นได้ ทั้งให้ขายเรือนให้ด้วย และเมื่อจำเลยฟ้องคดี ภรรยาโจทก์ก็ถอนการคัดค้านในการที่จำเลยจะทำนิติกรรมให้กับคนอื่น พฤติการณ์เช่นนี้ถือได้ว่าคู่กรณีตกลงเลิกสัญญาจะซื้อขายกันแล้วโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 853/2522 ข้อตกลงในสัญญาจะซื้อขายนาว่าถ้าจำเลยผู้ซื้อชำระราคาไม่ครบ โจทก์เรียกนาและคืนเงินได้ฉะนั้นเมื่อจำเลยชำระราคาไม่ครบ โจทก์ขอคืนเงินที่จำเลยชำระแล้วและเรียกคืนที่ดิน ถือได้ว่าโจทก์ได้แสดงเจตนาเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว สัญญาทำเป็นหนังสือ การแสดงเจตนาเลิกสัญญาไม่ต้องทำเป็นหนังสือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2513/2522 โจทก์ส่งมอบเรือซึ่งตกลงซื้อขายแก่จำเลยไปก่อน ต่อมาโจทก์รับเงินตามเช็คไม่ได้ จึงไปยึดเรือกลับคืน จำเลยปฏิเสธว่าไม่มีหน้าที่ใช้เงินและมิได้ฟ้องเรียกเรือคืนเท่ากับทั้งสองฝ่ายเจตนาเลิกสัญญาจะซื้อจะขายเรือกันโดยปริยายจึงไม่มีหนี้ผูกพันตามเช็คที่โจทก์นำมาฟ้องเรียกร้องเป็นราคาเรือตามสัญญาจะซื้อจะขายกันต่อไปอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2865/2522 จำเลยขายเรือยนต์แก่โจทก์โจทก์ชำระราคาเป็นงวด ๆ จำเลยยึดเรือคืนจากโจทก์ โจทก์ปฏิเสธว่าไม่มีหน้าที่ชำระราคาและไม่เรียกเรือกลับคืน เป็นเจตนาเลิกสัญญากันแล้ว จำเลยต้องคืนราคาที่รับไปแก่โจทก์โดยหักเงินเป็นค่าที่โจทก์ได้ใช้เรือของจำเลยมาแล้วออก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2240/2523 ในขณะที่โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินกัน ทั้งสองฝ่ายไม่ทราบว่ามีผู้ยื่นคำร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ที่ดินแปลงที่จะซื้อขายกันนี้ และตามสัญญาดังกล่าวโจทก์จะต้องชำระเงินงวดสุดท้ายในวันที่ 30 เมษายน 2517 แล้วจำเลยจะต้องโอนกรรมสิทธิ์ให้โจทก์ทันที แต่ในระหว่างนั้นปรากฏว่าจำเลยกำลังเป็นความอยู่กับผู้ร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินแปลงนี้จำเลยจึงไม่มีทางที่จะโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้โจทก์ได้ไม่ว่าโจทก์จะชำระหนี้ตามกำหนดหรือไม่ ทั้งต่อมาเมื่อพ้นกำหนดเวลาที่จะต้องชำระเงินงวดสุดท้ายแล้วต่างฝ่ายต่างก็เพิกเฉยต่อกัน โดยโจทก์ไม่ได้ขอชำระหนี้และให้จำเลยโอนที่ดินให้ส่วนจำเลยก็ไม่ได้บอกกล่าวให้โจทก์ชำระหนี้ตามกำหนด ต่างฝ่ายต่างปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปนับแต่วันครบกำหนดตามสัญญาเป็นเวลา 3 ปีเศษ โจทก์จึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาและให้จำเลยคืนเงินมัดจำแก่โจทก์ พฤติการณ์ดังกล่าวนี้แสดงให้เห็นเจตนาของโจทก์จำเลยว่าต่างฝ่ายต่างสมัครใจเลิกสัญญากันโดยปริยายแล้ว สัญญาจะซื้อขายที่ดินที่โจทก์จำเลยทำกันไว้จึงไม่มีผลผูกพันต่อไป โจทก์จำเลยต่างต้องคืนสู่ฐานะที่เป็นอยู่เดิมจำเลยจึงต้องคืนเงินมัดจำแก่โจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2920/2523 โจทก์ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินจากจำเลยโดยชำระราคาในวันทำสัญญาครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่งที่เหลือให้จำเลยหักชำระเอาเป็นรายเดือนจากค่าเช่าทรัพย์ที่จำเลยเช่าโจทก์ การที่จำเลยไม่เคยเรียกร้องขอบังคับเอาจากโจทก์เมื่อจำเลยได้รับเงินที่ค้างชำระเพียงครั้งเดียว และการที่จำเลยกลับบอกปัดชัดแจ้งไม่ยอมรับความผูกพันตามสัญญา ทั้งยังอ้างว่าไม่เคยมีการชำระค่าที่ดินกันตามสัญญาเลย เมื่อโจทก์เลิกสัญญาโดยฟ้องให้จำเลยคืนเงินราคาที่ดินที่ได้รับไว้ทั้งหมด ย่อมถือได้ว่าเป็นการแสดงเจตนาต่อโจทก์แล้วว่าไม่ประสงค์จะปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อจะขายนั้นต่อไปเช่นเดียวกับโจทก์ เท่ากับสนองรับตกลงด้วยโดยปริยายในการที่โจทก์เลิกสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 287/2524 จำเลยจ้างเหมาช่วงให้โจทก์ทำการก่อสร้างอาคารที่จำเลยประมูลได้ ต่อมาจำเลยไม่ยอมให้โจทก์เข้าดำเนินการก่อสร้างและเข้าดำเนินการเสียเอง ถือได้ว่าโจทก์จำเลยเลิกสัญญากันโดยปริยายคู่สัญญาจึงต่างกลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิม สำหรับการงานที่โจทก์ได้กระทำไปแล้ว โจทก์ย่อมมีสิทธิได้รับชดใช้เงินตามควรค่าแห่งการงานนั้น ๆ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 391 แต่สิทธิเรียกร้องของโจทก์ดังกล่าวต้องตกอยู่ในอายุความ 2 ปี ตามมาตรา 165(7) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2475/2525 จำเลยแบ่งขายที่ดิน ส.ค.1ให้แก่โจทก์โดยโจทก์ชำระเงินให้ในวันทำสัญญาจำนวนหนึ่ง ส่วนที่เหลือผ่อนชำระเป็น 10 งวด โดยออกเป็นเช็ค 10 ฉบับมอบให้จำเลยไว้มีข้อตกลงว่า หากโจทก์ไม่ไปจดทะเบียนรับซื้อตามกำหนดก็ยอมให้จำเลยริบเงินมัดจำ ถ้าจำเลยผิดสัญญายอมให้โจทก์ฟ้องบังคับและยอมใช้ค่าเสียหาย ต่อมานายอำเภอมีหนังสือถึงโจทก์แจ้งว่าที่ดินที่โจทก์รับซื้อไว้เป็นที่สาธารณประโยชน์ ให้โจทก์ระงับการปลูกสร้างบ้านในที่ดินดังกล่าวโจทก์จึงระงับการก่อสร้างและสั่งอายัดเช็คค่าที่ดินที่ค้างรวม 8 ฉบับ หลังจากนั้นโจทก์และจำเลยก็มิได้ฟ้องร้องว่ากล่าวให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายแต่อย่างใด การที่โจทก์สั่งอายัดเช็คเป็นการงดชำระราคาค่าที่พิพาทที่ยังเหลือรวม 8 ฉบับ มิได้เรียกร้องหรือว่ากล่าวให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายหรือเรียกเงินมัดจำและเงินค่าที่ดินที่จำเลยได้รับตามเช็ค 2 ฉบับคืนจากจำเลย คงปล่อยเวลาให้ล่วงไปถึง 6 ปี ฝ่ายจำเลยก็มิได้เรียกร้องหรือว่ากล่าวให้โจทก์ปฏิบัติตามสัญญาจะซื้อขายเช่นกันตามพฤติการณ์ดังกล่าวถือได้ว่าโจทก์และจำเลยตกลงเลิกสัญญากันแล้วโดยปริยายและไม่ติดใจเรียกร้องอะไรแก่กันแล้ว โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องร้องว่ากล่าวจำเลยว่ากระทำผิดสัญญา (อ้างคำพิพากษาศาลฎีกาประชุมใหญ่ที่ 136/2509) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2739/2525 โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยส่งไม้ที่ยังอยู่ให้ครบตามสัญญา แต่ได้ความว่าโจทก์ไม่ยอมรับไม้ซึ่งจำเลยพร้อมจะส่งมอบให้โจทก์ตามสัญญา ถือได้ว่าการซื้อขายเป็นอันเลิกกันโดยปริยายโจทก์ไม่มีสิทธิฟ้องเรียกค่าเสียหาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 55/2526 สัญญามัดจำเพื่อจะขายที่ดินระบุว่า คู่สัญญาตกลงกันจะทำพิธีโอนภายในกำหนด 3 เดือน นับแต่วันทำสัญญาแต่จะกำหนดวันเดือนใดคู่สัญญาต้องบอกกล่าวความตกลงเห็นพร้อมกันเมื่อในระหว่างกำหนดเวลาโจทก์ไม่ได้ขอชำระเงินที่ค้างและให้จำเลยโอนที่ดินให้ จำเลยก็ไม่ได้บอกกล่าวให้โจทก์ชำระหนี้ จนกำหนดเวลาตามสัญญาสิ้นสุดลง ฝ่ายใดจะอ้างว่าอีกฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ผิดสัญญาหาได้ไม่ต่อมาอีกหลายเดือนจึงได้ขอให้ทางอำเภอเปรียบเทียบ แต่ก็ไม่อาจตกลงกันได้ จากนั้นก็มิได้มีฝ่ายใดเรียกร้องให้อีกฝ่ายหนึ่งปฏิบัติตามสัญญาพฤติการณ์ดังนี้แสดงว่าต่างฝ่ายต่างสมัครใจเลิกสัญญาโดยปริยายแล้ว จึงต่างต้องคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 จำเลยต้องคืนเงินมัดจำแก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยและโจทก์ไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายและค่าปรับ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 137/2528 โจทก์ไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าตึกแถวให้จำเลยภายในกำหนดตามบันทึกข้อตกลงการโอนสิทธิการเช่าจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต่อมาบริษัท ช. ตกลงซื้อที่ดินพร้อมตึกแถวที่โจทก์ไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าให้จำเลยได้เป็นกรรมสิทธิ์เสียเองเป็นข้อที่แสดงว่าฝ่ายจำเลยมิได้ใส่ใจที่จะเรียกร้องให้โจทก์ชำระหนี้ตามบันทึกข้อตกลงดังกล่าวไม่ว่าด้วยการโอนสิทธิการเช่า หรือชำระค่าเสียหายส่วนทางโจทก์เมื่อไม่สามารถโอนสิทธิการเช่าได้และถูกบอกเลิกสัญญาเช่าแล้วก็เงียบหายไปมิได้ติดต่อกับจำเลยอีกพฤติการณ์ที่เป็นดังนี้ ถือได้ว่าบันทึกข้อตกลงการโอนสิทธิการเช่าเป็นอันยกเลิกโดยปริยาย โจทก์จะอาศัยสิทธิตามบันทึกข้อตกลงดังกล่าวมาเป็นมูลฟ้องจำเลยหาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 615/2531 สัญญาเช่าซื้อระบุว่า ถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดต่อกัน หรือผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อตั้งแต่สองงวดขึ้นไปให้สัญญาเช่าซื้อเป็นอันยกเลิกเพิกถอนทันทีโดยไม่ต้องบอกกล่าวให้ผู้เช่าซื้อทราบล่วงหน้าแต่การที่จำเลยค้างชำระค่าเช่าซื้อ 2 งวดติดต่อกันแล้ว โจทก์ยังยอมรับชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระโดยมิได้ทักท้วง ย่อมแสดงว่า ในทางปฏิบัติโจทก์จำเลยมิได้ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญต่อไป เมื่อจำเลยมิได้ชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนดเวลาในสัญญาจะถือว่าจำเลยผิดนัดและสัญญาเช่าซื้อยกเลิกเพิกถอนไปไม่ได้ หากโจทก์ประสงค์จะเลิกสัญญา โจทก์จะต้องบอกกล่าวให้จำเลยชำระค่าเช่าซื้อภายในกำหนดเวลาที่สมควร ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 387 เสียก่อน การที่โจทก์ยึดรถคันเช่าซื้อคืนเพราะเหตุที่จำเลยไม่ชำระค่าเช่าซื้องวดต่อมาและจำเลยยินยอมให้ยึดโดยไม่ได้โต้แย้ง ถือได้ว่าโจทก์จำเลยต่างสมัครใจที่จะเลิกสัญญากันโดยปริยายนับแต่วันที่โจทก์ยึดรถคันเช่าซื้อคืน คู่สัญญาจำต้องให้อีกฝ่ายหนึ่งได้กลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3671/2531 เหตุที่โจทก์ตัดฟันไม้และแผ้วถางป่าไม่เสร็จภายในกำหนดตามสัญญาทำไม้และแผ้วถางป่าเพราะจำเลยได้รับอนุญาตทำไม้และแผ้วถางป่าล่าช้า นอกจากนั้นกองทัพภาคยังมีคำสั่งปิดป่าในบริเวณพื้นที่ตามสัญญาด้วย โจทก์เข้าไปตัดไม้และแผ้วถางป่าไม่ได้ แสดงว่าโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยจึงไม่มีสิทธิบอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ได้ขอให้คงมีสัญญากันต่อไป ดังนี้ ตามพฤติการณ์แสดงให้เห็นเจตนาของคู่กรณีว่าสมัครใจที่จะเลิกสัญญาต่อกันโดยปริยาย ตามสัญญาโจทก์มีสิทธิได้ไม้ที่ตัดฟันเป็นค่าตอบแทน เมื่อโจทก์จำเลยสมัครใจที่จะเลิกสัญญาต่อกันโดยปริยาย โจทก์จำเลยต้องกลับคืนสู่ฐานะดังที่เป็นอยู่เดิมเสมือนดังว่ามิได้มีสัญญาต่อกันเลยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะได้ไม้ที่ทำไว้ก่อนเลิกสัญญา ส่วนที่เป็นการงานอันได้กระทำให้ก็ทำได้ด้วยการใช้เงินตามควรค่าแห่งการนั้น ซึ่งศาลมีอำนาจกำหนดให้ตามสมควร หรือถ้าในสัญญามีกำหนดให้ใช้เงินตอบแทนก็ให้ใช้ตามนั้น เมื่อโจทก์มิได้เป็นฝ่ายผิดสัญญาและสัญญาเป็นอันเลิกกันโดยปริยายโดยจำเลยเป็นฝ่ายใช้สิทธิเลิกสัญญา ดังนี้ โจทก์จำเลยต่างไม่มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายที่เกิดขึ้นเนื่องจากการเลิกสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6034/2533 ตามสัญญาเช่าซื้อระบุว่า"ถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้องวดหนึ่งงวดใด โดยมิต้องบอกกล่าวให้ถือว่าสัญญานี้เป็นอันเลิกกัน" แต่ปรากฏว่าในการชำระค่าเช่าซื้อ 9 งวดที่ผ่านมา แม้จำเลยจะชำระไม่ตรงตามกำหนดเวลาโจทก์ผู้ให้เช่าซื้อก็ยอมรับชำระ พฤติการณ์จึงแสดงว่า โจทก์และจำเลยไม่ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อตามสัญญาเป็นสำคัญดังนั้น หากโจทก์จะเลิกสัญญาจะต้องบอกกล่าวให้จำเลยชำระค่าเช่าซื้อเสียก่อนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 แต่เมื่อจำเลยไม่ชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนด และโจทก์ไปยึดรถยนต์ที่เช่าซื้อคืนจำเลยไม่โต้แย้ง ถือได้ว่าโจทก์กับจำเลยต่างสมัครใจเลิกสัญญาเช่าซื้อต่อกันแล้วนับแต่วันที่โจทก์ยึดรถยนต์ที่เช่าซื้อคืน ข้อสังเกต อย่างไรก็ตามมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 931/2534วินิจฉัยข้อเท็จจริงในคดีว่าสัญญาเช่าซื้อยังไม่เลิกกันว่า2..."โจทก์ชำระค่าเช่าซื้อเมื่อพ้นกำหนดเวลา จำเลยที่ 1 ก็ยอมรับทุกครั้งเพียงแต่ปรับโจทก์เท่านั้น แสดงว่าในทางปฏิบัติโจทก์และจำเลยที่ 1 มิได้ถือเอากำหนดเวลาชำระค่าเช่าซื้อตามสัญญาเป็นสาระสำคัญ หากจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเลิกสัญญาก็จะต้องบอกเลิกสัญญาภายหลังจากที่ได้บอกกล่าวให้โจทก์นำค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระภายในเวลาอันสมควรก่อน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387การที่จำเลยที่ 1 ให้เจ้าหน้าที่ออกติดตามยึดรถยนต์คืนมาและให้โอกาสโจทก์นำเงินค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระภายในกำหนด แสดงว่าการยึดรถยนต์คืนมาก็เพื่อเร่งรัดให้โจทก์รีบนำค่าเช่าซื้อที่ค้างมาชำระเท่านั้น มิได้ต้องการเลิกสัญญาเช่าซื้อกับโจทก์ดังนั้นสัญญาเช่าซื้อระหว่างโจทก์กับจำเลยที่ 1 จึงยังไม่เลิกกัน" จึงขอให้เปรียบเทียบกันด้วย ทวีประจวบลาภ