ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขการตรวจสอบหลักฐานแสดงสิทธิในที่ดินของผู้ครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม[๑] อาศัยอำนาจตามความในข้อ๒ และข้อ ๓ วรรคหนึ่ง ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๓๖/๒๕๕๙ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงออกประกาศหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการตรวจสอบหลักฐานแสดงสิทธิในที่ดินของผู้ครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมไว้ดังต่อไปนี้ข้อ๑ ในประกาศนี้พื้นที่เป้าหมาย หมายความว่าที่ดินที่ยังไม่เข้าสู่กระบวนการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมที่มีเนื้อที่ตั้งแต่๕๐๐ ไร่ ขึ้นไป ตามข้อ ๑ (๑) ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๓๖/๒๕๕๙ที่สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมได้มีประกาศกำหนดพื้นที่และปิดประกาศไว้ ณสถานที่ตามข้อ ๒ ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๓๖/๒๕๕๙ส.ป.ก. หมายความว่าสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมส.ป.ก. จังหวัด หมายความว่าสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดคำร้อง หมายความว่าคำขอแสดงสิทธิในที่ดินของผู้ครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหลักฐาน หมายความว่า หลักฐานแสดงสิทธิของผู้ครอบครองที่ดินที่ยื่นพร้อมคำร้องไม่ว่าจะเป็นหลักฐานตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือกฎหมายอื่นหรือหลักฐานอื่นใดที่แสดงว่าผู้ครอบครองที่ดินเป็นผู้ถือครองที่ดินเดิมข้อ๒ ภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ ส.ป.ก.จังหวัด ได้รับประกาศพื้นที่เป้าหมายจาก ส.ป.ก. ให้ ส.ป.ก. จังหวัด ปิดประกาศนั้นณ ที่ว่าการอำเภอ ที่ทำการกำนัน ที่ทำการผู้ใหญ่บ้านและที่ทำการองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งท้องที่ซึ่งพื้นที่เป้าหมายตั้งอยู่เป็นเวลาไม่น้อยกว่าสิบห้าวันให้นายอำเภอกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งท้องที่ที่ปิดประกาศนั้นมีหน้าที่รักษาความมีอยู่หรือความสมบูรณ์ของประกาศด้วยข้อ๓ ให้ผู้ครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินในพื้นที่เป้าหมายตามประกาศในข้อ๒ ยื่นคำร้องพร้อมหลักฐานที่ ส.ป.ก. จังหวัด แห่งท้องที่นั้นเพื่อแสดงสิทธิของผู้ครอบครองที่ดินในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมได้ดังต่อไปนี้๓.๑หลักฐานที่แสดงสิทธิในที่ดินตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือกฎหมายอื่น๓.๑.๑โฉนดที่ดิน โฉนดตราจอง หรือตราจองที่ตราว่า ได้ทำประโยชน์แล้ว๓.๑.๒หนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.๓ น.ส.๓ ก. น.ส.๓ ข. หรือแบบหมายเลข ๓)๓.๑.๓หลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)๓.๑.๔ใบแจ้งความประสงค์จะได้สิทธิในที่ดินตามมาตรา ๒๗ ตรี (ส.ค.๒)๓.๑.๕ใบจอง (น.ส.๒)๓.๑.๖ใบเหยียบย่ำ๓.๑.๗หนังสือแสดงการทำประโยชน์ตามกฎหมายว่าด้วยการจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ ได้แก่หนังสือแสดงการทำประโยชน์ในเขตนิคมสร้างตนเอง (น.ค.๓)หรือหนังสือแสดงการทำประโยชน์ในเขตนิคมสหกรณ์ (ก.ส.น. ๕)๓.๑.๘หนังสือแสดงสิทธิอื่นที่ออกโดยหน่วยงานของรัฐโดยชอบด้วยกฎหมาย๓.๒หลักฐานที่แสดงว่าผู้ครอบครองที่ดินเป็นผู้ถือครองที่ดินเดิม เช่น ภ.บ.ท.๕ ใบเสร็จการเสียภาษีบำรุงท้องที่สัญญาซื้อขาย เป็นต้นและต้องเป็นผู้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินก่อนวันที่คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ ๓๖/๒๕๕๙ มีผลบังคับใช้ข้อ๔ ให้ ส.ป.ก. จังหวัดตรวจสอบคำร้องและหลักฐานของผู้ครอบครองที่ดินที่ยื่นภายในกำหนดเวลาตามข้อ ๓ให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้องพร้อมหลักฐานโดยให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งที่ดินตามหลักฐานที่ยื่นกับที่ตั้งที่ดินในพื้นที่เป้าหมายเป็นสำคัญตามหลักเกณฑ์วิธีการ และเงื่อนไข ดังต่อไปนี้๔.๑กรณีหลักฐานที่ยื่นสามารถตรวจสอบพิกัดตำแหน่งได้ ได้แก่ โฉนดที่ดิน น.ส.๓ ก.ให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงของหลักฐานกับฉบับสำนักงานที่ดินและตำแหน่งที่ตั้งของที่ดินตามหลักฐานกับระวางแผนที่รูปถ่ายทางอากาศ มาตราส่วน ๑ :๔,๐๐๐ หรือระวางรูปถ่ายทางอากาศมาตราส่วน ๑ : ๕,๐๐๐ของสำนักงานที่ดินท้องที่๔.๒กรณีหลักฐานที่ยื่นไม่สามารถตรวจสอบพิกัดตำแหน่งได้ ได้แก่ โฉนดตราจอง หรือตราจองที่ตราว่าได้ทำประโยชน์แล้ว น.ส.๓ น.ส.๓ ข. หรือแบบหมายเลข ๓ให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงของหลักฐานกับฉบับสำนักงานที่ดินและตำแหน่งที่ตั้งกับสำนักงานที่ดินท้องที่เพียงเท่าที่สามารถตรวจสอบได้และเขตการปกครองที่ปรากฏในหลักฐานว่าตรงกันหรือสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่อย่างไร สำหรับแบบหมายเลข ๓ ให้ตรวจสอบเพิ่มเติมดังนี้๔.๒.๑แบบหมายเลข ๓ ที่ออกก่อนวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๔๙๗ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. ๒๔๙๗ มีผลใช้บังคับผู้ครอบครองที่ดินต้องนำหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑) มายื่นประกอบกันให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งกับกรณีการแจ้งการครอบครองที่ดิน(ส.ค.๑)๔.๒.๒แบบหมายเลข ๓ ที่ออกภายหลังวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๔๙๗ ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดินพ.ศ. ๒๔๙๗ มีผลใช้บังคับ ไม่ต้องนำหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)มายื่นประกอบและให้ตรวจสอบตำแหน่งที่ตั้งของเขตการปกครองที่ปรากฏในหลักฐานดังกล่าวว่าตรงกันหรือมีการเปลี่ยนสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่อย่างไร๔.๓กรณีหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)ให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงของหลักฐานกับสำนักงานที่ดินท้องที่และตำแหน่งที่ตั้งของหลักฐานดังนี้๔.๓.๑ให้ตรวจสอบเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินที่ปรากฏในหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)ต้องตรงกันหรือมีการเปลี่ยนแปลงสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่อย่างไร๔.๓.๒กรณีหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)มีด้านหนึ่งด้านใดหรือหลายด้านจดป่าหรือที่รกร้างว่างเปล่าให้คำนวณเนื้อที่โดยประมาณโดยยึดถือระยะที่ปรากฏในหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน(ส.ค.๑) เป็นหลัก๔.๔กรณีใบแจ้งความประสงค์จะได้สิทธิในที่ดินตามมาตรา ๒๗ ตรี (ส.ค.๒) ให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งกับสำนักงานที่ดินท้องที่และเขตการปกครองที่ปรากฏในหลักฐานดังกล่าวว่าตรงกันหรือมีการเปลี่ยนสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่ อย่างไรหลักฐานนั้นต้องมีการแจ้งความประสงค์จะได้สิทธิในที่ดินตามมาตรา ๒๗ ตรี แห่งประมวลกฎหมายที่ดินไว้ก่อนมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในท้องที่ดังกล่าว๔.๕กรณีใบจอง (น.ส.๒) ผู้ครอบครองที่ดินต้องเป็นผู้มีชื่อในใบจองหรือเป็นทายาทโดยธรรมของผู้มีชื่อในใบจองเท่านั้นและให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งกับสำนักงานที่ดินท้องที่และเขตการปกครองที่ปรากฏในหลักฐานดังกล่าวว่าตรงกันหรือมีการเปลี่ยนสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่อย่างไร๔.๖กรณีหลักฐานใบเหยียบย่ำผู้ครอบครองที่ดินต้องเป็นผู้มีชื่อในใบเหยียบย่ำหรือเป็นทายาทโดยธรรมของผู้มีชื่อในใบเหยียบย่ำเท่านั้นและให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งดังนี้๔.๖.๑ใบเหยียบย่ำที่ออกก่อนวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๔๙๗ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. ๒๔๙๗มีผลใช้บังคับผู้ครอบครองที่ดินต้องนำหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑)มายื่นประกอบกันให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งเช่นเดียวกับกรณีการแจ้งการครอบครองที่ดิน(ส.ค.๑)๔.๖.๒ใบเหยียบย่ำที่ออกภายหลังวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๔๙๗ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. ๒๔๙๗ มีผลใช้บังคับไม่ต้องนำหลักฐานการแจ้งการครอบครองที่ดิน (ส.ค.๑) มายื่นประกอบกันเขตให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งกับเขตการปกครองที่ปรากฏในหลักฐานดังกล่าวว่าตรงกันหรือมีการเปลี่ยนสัมพันธ์กับเขตการปกครองที่ตั้งที่ดินในบริเวณพื้นที่เป้าหมายหรือไม่อย่างไร๔.๗กรณีหนังสือแสดงการทำประโยชน์ตามกฎหมายว่าด้วยการจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ หนังสือแสดงการทำประโยชน์ในเขตนิคมสร้างตนเอง(น.ค.๓) หรือหนังสือแสดงการทำประโยชน์ในเขตนิคมสหกรณ์ (ก.ส.น. ๕)ต้องออกโดยอาศัยอำนาจตามกฎหมายที่มีผลใช้บังคับไว้ก่อนมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในท้องที่ดังกล่าวให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงกับหน่วยงานของรัฐผู้ออกหนังสือและตำแหน่งที่ตั้งกับแผนที่แนบท้ายกฎหมายนั้นๆ๔.๘กรณีหนังสือแสดงสิทธิอื่นที่ออกโดยหน่วยงานของรัฐโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น น.ค.๑น.ค.๒ หนังสืออนุญาตให้เข้าทำประโยชน์ในที่ดินของรัฐ ใบสัมปทาน เป็นต้นต้องเป็นการออกโดยชอบด้วยกฎหมายโดยหน่วยงานของรัฐไม่ว่าก่อนหรือหลังมีการกำหนดเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมในท้องที่ดังกล่าวให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงกับหน่วยงานของรัฐผู้ออกหนังสือและตำแหน่งที่ตั้งกับแผนที่แนบท้ายกฎหมายนั้นๆ๔.๙กรณีหลักฐานที่แสดงว่าผู้ครอบครองที่ดินเป็นผู้ถือครองที่ดินเดิม เช่น กรณี ภ.บ.ท.๕หรือใบเสร็จการเสียภาษีบำรุงท้องที่ให้ตรวจสอบความมีอยู่จริงกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ออกหลักฐานนั้นและให้สอบสวนสภาพการทำประโยชน์ในที่ดินของผู้ยื่นคำร้องข้อเท็จจริงจากผู้ถือครองที่ดินข้างเคียง คำรับรองผู้ปกครองท้องที่ข้อ๕ กรณี ส.ป.ก. จังหวัด ตรวจสอบแล้วเห็นว่าหลักฐานแสดงสิทธิในที่ดินของผู้ครอบครองที่ดินน่าเชื่อได้ว่ามีอยู่จริงและตำแหน่งที่ตั้งที่ดินตามหลักฐานแสดงสิทธิในที่ดินที่ยื่นตรงกับที่ดินบริเวณพื้นที่เป้าหมายและเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในข้อ ๔.๑ ถึงข้อ ๔.๘ ให้รายงาน ส.ป.ก. เพื่อขอยุติเรื่องโดยด่วนเมื่อได้รับเรื่องจากส.ป.ก. จังหวัด แล้ว ให้ ส.ป.ก. เร่งดำเนินการตรวจสอบและแจ้งผลให้ ส.ป.ก. จังหวัดทราบ กรณี ส.ป.ก. เห็นพ้องด้วย ให้สั่งยุติการดำเนินการในพื้นที่เป้าหมายนั้น หากไม่เห็นพ้องด้วยให้ดำเนินการตามข้อ ๔ ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๓๖/๒๕๕๙ ต่อไปในการตรวจสอบตามวรรคหนึ่งหากปรากฏข้อเท็จจริงเป็นที่ประจักษ์ว่าหลักฐานที่ยื่นน่าเชื่อได้ว่าออกโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายเช่นเคยมีการยื่นออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินแต่ไม่อยู่ในหลักเกณฑ์ของกฎหมายที่สำนักงานที่ดินจะออกโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินได้ เป็นต้นให้ส่งเรื่องให้ ส.ป.ก. พิจารณาโดยด่วน หาก ส.ป.ก.พิจารณาเห็นพ้องด้วยกับผลการตรวจสอบของ ส.ป.ก. จังหวัดให้ส่งกรมที่ดินตรวจสอบเป็นรายกรณี ๆ ไปข้อ๖ กรณีผลการตรวจสอบหลักฐานแสดงสิทธิในที่ดินตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือกฎหมายอื่นของผู้ครอบครองที่ดินตามข้อ ๓.๑ปรากฏว่าเป็นหลักฐานที่ไม่มีอยู่จริงหรือตำแหน่งที่ตั้งที่ดินตามหลักฐานไม่ตรงตามตำแหน่งของที่ดินบริเวณพื้นที่เป้าหมายตามประกาศและไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ข้อ ๔ หรือมิได้เป็นผู้ถือครองที่เดิมให้ปฏิรูปที่ดินจังหวัดมีหนังสือแจ้งผู้ครอบครองที่ดินให้ทราบผลการตรวจสอบว่าส.ป.ก. จังหวัด ไม่เห็นชอบกับคำร้อง และให้ดำเนินการตามข้อ ๔ ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ ๓๖/๒๕๕๙ ต่อไปข้อ๗ กรณีผลการตรวจสอบหลักฐานที่แสดงว่าผู้ครอบครองที่ดินเป็นผู้ถือครองที่ดินเดิมตามข้อ ๓.๒ปรากฏว่าผู้ยื่นคำร้องเป็นผู้ถือครองที่ดินเดิมในพื้นที่พื้นที่เป้าหมายนั้น ให้ส.ป.ก. จังหวัด ส่งเรื่องให้ ส.ป.ก. พิจารณาโดยด่วน หาก ส.ป.ก.พิจารณาเห็นพ้องด้วยกับผลการตรวจสอบของ ส.ป.ก. จังหวัด ให้ดำเนินการตามข้อ ๙ (๒)ของคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ ๓๖/๒๕๕๙ ต่อไปข้อ๘ กรณีมีปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติงานตามประกาศนี้ให้เสนอเลขาธิการ ส.ป.ก. เป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาดประกาศ ณ วันที่ ๑๔กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๙พลเอก ฉัตรชัย สาริกัลยะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ชวัลพร/ปริยานุช/จัดทำ๒๒ กรกฎาคม๒๕๕๙[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๓/ตอนพิเศษ ๑๕๙ ง/หน้า ๙/๑๕ กรกฎาคม ๒๕๕๙