คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4577/2539หลักกฎหมาย: การกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ในส่วนที่ 3การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงถูกยกเลิกแล้ว และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับ การกำหนดค่าทดแทนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทน17,272,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันชำระเงิน3,458,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้อง(ฟ้องวันที่ 2 พฤษภาคม 2533) ไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความ 50,000 บาทและยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 1จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 3 ชำระเงินแก่โจทก์2,816,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้ยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 2นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้โดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 7684, 7685 และ 7686 ตำบลบางแค (หลักสอง) อำเภอภาษีเจริญกรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างเลขที่ 146/1-2 ถนนเพชรเกษมแขวงบางแคเหนือ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 2กรกฎาคม 2523 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 มีผลใช้บังคับนับถัดจากวันดังกล่าวตามพระราชกฤษฎีกาจำเลยที่ 3 เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ดำเนินการ จำเลยที่ 2 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกา ที่ดินของโจทก์ดังกล่าวถูกเวนคืนหมดทั้งสามแปลง เนื้อที่รวม 321 ตารางวาจำเลยที่ 3 กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์เป็นเงิน 393,900 บาทและกำหนดค่าทดแทนสำหรับสิ่งปลูกสร้างเฉพาะเลขที่ 146/2 ให้โจทก์เป็นเงิน 1,434,000 บาท โจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนไปจากจำเลยที่ 3แล้ว และได้อุทธรณ์การกำหนดค่าทดแทนของจำเลยที่ 3 ต่อจำเลยที่ 2แต่จำเลยที่ 2 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 เป็นประการแรกว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โดยจำเลยที่ 3 ฎีกาว่า จำเลยที่ 3 มิได้กำหนดราคาที่ดินโดยพลการ แต่ได้กระทำตามขั้นตอนของกฎหมาย มีการกลั่นกรองและพิจารณาในรูปของคณะกรรมการปรองดองเพื่อพิจารณาค่าทดแทนให้แก่เจ้าของทรัพย์สินเนื่องในการสร้างทางหลวงพิเศษดังกล่าว และคณะกรรมการดังกล่าวได้กำหนดหลักเกณฑ์การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนโดยมีหลักเกณฑ์และรายละเอียดที่เหมาะสมและเป็นธรรมแล้วเห็นว่า ในการวินิจฉัยฎีกาของจำเลยที่ 3 ดังกล่าว จำต้องวินิจฉัยก่อนว่าการกำหนดค่าทดแทนในการเวนคืนของโจทก์จะกำหนดโดยใช้ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยหรือพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย ในข้อนี้พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 ออกโดยอาศัยอำนาจของประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงถูกเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงดังกล่าว ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2523 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295 บัญญัติเรื่องค่าทดแทนไว้ตามข้อ 76 ว่า "เงินค่าทดแทนนั้นถ้าไม่มีบทบัญญัติเป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งออกตามข้อ 63 แล้ว ให้กำหนดเท่าราคาของทรัพย์สินตามราคาธรรมดาที่ซื้อขายในท้องตลาดในวันดังต่อไปนี้ ฯลฯ (2) ในวันที่พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงใช้บังคับ ในกรณีที่ได้ตราพระราชกฤษฎีกาเช่นว่านั้น" และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง (1) ราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6" แสดงว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ทั้งสองฉบับดังกล่าวบัญญัติตรงกันว่า ถ้าพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์มิได้บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้ ก็ต้องกำหนดตามราคาในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกา เมื่อการเวนคืนที่ดินของโจทก์มิได้มีพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้โดยเฉพาะจึงต้องใช้หลักเกณฑ์กำหนดค่าทดแทนในวันใช้บังคับพระกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทอง ตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2523 และในการกำหนดค่าทดแทนนี้เนื่องจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมได้มีประกาศกระทรวงคมนาคมลงวันที่ 23 กันยายน 22525 กำหนดให้ทางหลวงพิเศษดังกล่าวเป็นทางหลวงที่มีความจำเป็นต้องสร้างโดยเร่งด่วน ซึ่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 67 กำหนดว่าในการเข้าครอบครองอสังหาริมทรัพย์ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ชำระค่าทดแทนตามความเป็นธรรมในส่วนที่ได้เข้าครอบครอง ถ้าไม่เป็นที่ตกลงกันได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน เจ้าของอสังหาริมทรัพย์หรือผู้ครอบครองจะรับชำระหรือไม่ก็ได้ แสดงว่าขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะต้องมีการตกลงกัน หากตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนไม่ได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน ดังนั้นขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะเสร็จสิ้นก็ต่อเมื่อโจทก์ได้ทราบกำหนดราคาค่าทดแทนแล้ว ซึ่งโจทก์และจำเลยที่ 2 และที่ 3 นำสืบรับกันว่าจำเลยที่ 3 กำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินทั้งสามแปลงของโจทก์ แต่โจทก์และจำเลยที่ 3 ตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงไม่ได้ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2532 ตามเอกสารหมาย จ.25 ถึง จ.27แสดงว่าการตกลงราคาและการกำหนดค่าทดแทนได้กระทำกันเมื่อวันที่ 24กรกฎาคม 2532 อันเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295ในส่วนที่ 3 การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงข้อ 63 ถึง ข้อ 80 ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ลงวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2530 แล้วและพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับอยู่ ดังนั้นการกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ซึ่งยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ทั้งนี้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 36 วรรคสอง ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยให้กำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 จึงถูกต้องแล้วเมื่อวินิจฉัยแล้วว่าการกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ซึ่งบัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้นถ้ามิได้บัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึ่งถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"จึงมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 ว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลง ที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายดังกล่าวหรือไม่ อนึ่งที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันใช้ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีซึ่งเป็นอัตราคงที่นั้น ไม่ต้องด้วยพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม ศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นแต่สำหรับดอกเบี้ยให้โจทก์ได้รับเท่ากับอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ทั้งนี้ไม่เกินอัตราร้อยละ 7.5 ของจำนวนเงินที่เพิ่ม ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4577/2539นาง ฟูจิตร เรือง ทรัพย์ เอนกโจทก์กระทรวงคมนาคม กับพวกจำเลย พ.ร.บ.เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ม. 21, ม. 36 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 63, ข้อ 63, ข้อ 64, ข้อ 65, ข้อ 66, ข้อ 67, ข้อ 68, ข้อ 69, ข้อ 70, ข้อ 71, ข้อ 72, ข้อ 73, ข้อ 74, ข้อ 75, ข้อ 76, ข้อ 77, ข้อ 78, ข้อ 79, ข้อ 80การกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ในส่วนที่ 3การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงถูกยกเลิกแล้ว และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับ การกำหนดค่าทดแทนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทน17,272,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันชำระเงิน3,458,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้อง(ฟ้องวันที่ 2 พฤษภาคม 2533) ไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความ 50,000 บาทและยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 1จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 3 ชำระเงินแก่โจทก์2,816,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้ยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 2นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้โดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 7684, 7685 และ 7686 ตำบลบางแค (หลักสอง) อำเภอภาษีเจริญกรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างเลขที่ 146/1-2 ถนนเพชรเกษมแขวงบางแคเหนือ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 2กรกฎาคม 2523 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 มีผลใช้บังคับนับถัดจากวันดังกล่าวตามพระราชกฤษฎีกาจำเลยที่ 3 เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ดำเนินการ จำเลยที่ 2 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกา ที่ดินของโจทก์ดังกล่าวถูกเวนคืนหมดทั้งสามแปลง เนื้อที่รวม 321 ตารางวาจำเลยที่ 3 กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์เป็นเงิน 393,900 บาทและกำหนดค่าทดแทนสำหรับสิ่งปลูกสร้างเฉพาะเลขที่ 146/2 ให้โจทก์เป็นเงิน 1,434,000 บาท โจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนไปจากจำเลยที่ 3แล้ว และได้อุทธรณ์การกำหนดค่าทดแทนของจำเลยที่ 3 ต่อจำเลยที่ 2แต่จำเลยที่ 2 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 เป็นประการแรกว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โดยจำเลยที่ 3 ฎีกาว่า จำเลยที่ 3 มิได้กำหนดราคาที่ดินโดยพลการ แต่ได้กระทำตามขั้นตอนของกฎหมาย มีการกลั่นกรองและพิจารณาในรูปของคณะกรรมการปรองดองเพื่อพิจารณาค่าทดแทนให้แก่เจ้าของทรัพย์สินเนื่องในการสร้างทางหลวงพิเศษดังกล่าว และคณะกรรมการดังกล่าวได้กำหนดหลักเกณฑ์การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนโดยมีหลักเกณฑ์และรายละเอียดที่เหมาะสมและเป็นธรรมแล้วเห็นว่า ในการวินิจฉัยฎีกาของจำเลยที่ 3 ดังกล่าว จำต้องวินิจฉัยก่อนว่าการกำหนดค่าทดแทนในการเวนคืนของโจทก์จะกำหนดโดยใช้ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยหรือพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย ในข้อนี้พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 ออกโดยอาศัยอำนาจของประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงถูกเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงดังกล่าว ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2523 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295 บัญญัติเรื่องค่าทดแทนไว้ตามข้อ 76 ว่า "เงินค่าทดแทนนั้นถ้าไม่มีบทบัญญัติเป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งออกตามข้อ 63 แล้ว ให้กำหนดเท่าราคาของทรัพย์สินตามราคาธรรมดาที่ซื้อขายในท้องตลาดในวันดังต่อไปนี้ ฯลฯ (2) ในวันที่พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงใช้บังคับ ในกรณีที่ได้ตราพระราชกฤษฎีกาเช่นว่านั้น" และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง (1) ราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6" แสดงว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ทั้งสองฉบับดังกล่าวบัญญัติตรงกันว่า ถ้าพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์มิได้บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้ ก็ต้องกำหนดตามราคาในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกา เมื่อการเวนคืนที่ดินของโจทก์มิได้มีพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้โดยเฉพาะจึงต้องใช้หลักเกณฑ์กำหนดค่าทดแทนในวันใช้บังคับพระกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทอง ตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2523 และในการกำหนดค่าทดแทนนี้เนื่องจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมได้มีประกาศกระทรวงคมนาคมลงวันที่ 23 กันยายน 22525 กำหนดให้ทางหลวงพิเศษดังกล่าวเป็นทางหลวงที่มีความจำเป็นต้องสร้างโดยเร่งด่วน ซึ่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 67 กำหนดว่าในการเข้าครอบครองอสังหาริมทรัพย์ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ชำระค่าทดแทนตามความเป็นธรรมในส่วนที่ได้เข้าครอบครอง ถ้าไม่เป็นที่ตกลงกันได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน เจ้าของอสังหาริมทรัพย์หรือผู้ครอบครองจะรับชำระหรือไม่ก็ได้ แสดงว่าขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะต้องมีการตกลงกัน หากตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนไม่ได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน ดังนั้นขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะเสร็จสิ้นก็ต่อเมื่อโจทก์ได้ทราบกำหนดราคาค่าทดแทนแล้ว ซึ่งโจทก์และจำเลยที่ 2 และที่ 3 นำสืบรับกันว่าจำเลยที่ 3 กำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินทั้งสามแปลงของโจทก์ แต่โจทก์และจำเลยที่ 3 ตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงไม่ได้ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2532 ตามเอกสารหมาย จ.25 ถึง จ.27แสดงว่าการตกลงราคาและการกำหนดค่าทดแทนได้กระทำกันเมื่อวันที่ 24กรกฎาคม 2532 อันเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295ในส่วนที่ 3 การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงข้อ 63 ถึง ข้อ 80 ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ลงวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2530 แล้วและพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับอยู่ ดังนั้นการกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ซึ่งยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ทั้งนี้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 36 วรรคสอง ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยให้กำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 จึงถูกต้องแล้วเมื่อวินิจฉัยแล้วว่าการกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ซึ่งบัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้นถ้ามิได้บัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึ่งถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"จึงมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 ว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลง ที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายดังกล่าวหรือไม่ อนึ่งที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันใช้ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีซึ่งเป็นอัตราคงที่นั้น ไม่ต้องด้วยพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม ศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นแต่สำหรับดอกเบี้ยให้โจทก์ได้รับเท่ากับอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ทั้งนี้ไม่เกินอัตราร้อยละ 7.5 ของจำนวนเงินที่เพิ่ม(อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ-สุทธิ นิชโรจน์-จำลอง สุขศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทน17,272,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันชำระเงิน3,458,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้อง(ฟ้องวันที่ 2 พฤษภาคม 2533) ไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความ 50,000 บาทและยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 1จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 3 ชำระเงินแก่โจทก์2,816,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้ยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 2นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้โดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 7684, 7685 และ 7686 ตำบลบางแค (หลักสอง) อำเภอภาษีเจริญกรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างเลขที่ 146/1-2 ถนนเพชรเกษมแขวงบางแคเหนือ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 2กรกฎาคม 2523 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 มีผลใช้บังคับนับถัดจากวันดังกล่าวตามพระราชกฤษฎีกาจำเลยที่ 3 เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ดำเนินการ จำเลยที่ 2 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกา ที่ดินของโจทก์ดังกล่าวถูกเวนคืนหมดทั้งสามแปลง เนื้อที่รวม 321 ตารางวาจำเลยที่ 3 กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์เป็นเงิน 393,900 บาทและกำหนดค่าทดแทนสำหรับสิ่งปลูกสร้างเฉพาะเลขที่ 146/2 ให้โจทก์เป็นเงิน 1,434,000 บาท โจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนไปจากจำเลยที่ 3แล้ว และได้อุทธรณ์การกำหนดค่าทดแทนของจำเลยที่ 3 ต่อจำเลยที่ 2แต่จำเลยที่ 2 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 เป็นประการแรกว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โดยจำเลยที่ 3 ฎีกาว่า จำเลยที่ 3 มิได้กำหนดราคาที่ดินโดยพลการ แต่ได้กระทำตามขั้นตอนของกฎหมาย มีการกลั่นกรองและพิจารณาในรูปของคณะกรรมการปรองดองเพื่อพิจารณาค่าทดแทนให้แก่เจ้าของทรัพย์สินเนื่องในการสร้างทางหลวงพิเศษดังกล่าว และคณะกรรมการดังกล่าวได้กำหนดหลักเกณฑ์การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนโดยมีหลักเกณฑ์และรายละเอียดที่เหมาะสมและเป็นธรรมแล้วเห็นว่า ในการวินิจฉัยฎีกาของจำเลยที่ 3 ดังกล่าว จำต้องวินิจฉัยก่อนว่าการกำหนดค่าทดแทนในการเวนคืนของโจทก์จะกำหนดโดยใช้ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยหรือพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย ในข้อนี้พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 ออกโดยอาศัยอำนาจของประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงถูกเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงดังกล่าว ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2523 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295 บัญญัติเรื่องค่าทดแทนไว้ตามข้อ 76 ว่า "เงินค่าทดแทนนั้นถ้าไม่มีบทบัญญัติเป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งออกตามข้อ 63 แล้ว ให้กำหนดเท่าราคาของทรัพย์สินตามราคาธรรมดาที่ซื้อขายในท้องตลาดในวันดังต่อไปนี้ ฯลฯ (2) ในวันที่พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงใช้บังคับ ในกรณีที่ได้ตราพระราชกฤษฎีกาเช่นว่านั้น" และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง (1) ราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6" แสดงว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ทั้งสองฉบับดังกล่าวบัญญัติตรงกันว่า ถ้าพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์มิได้บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้ ก็ต้องกำหนดตามราคาในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกา เมื่อการเวนคืนที่ดินของโจทก์มิได้มีพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้โดยเฉพาะจึงต้องใช้หลักเกณฑ์กำหนดค่าทดแทนในวันใช้บังคับพระกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทอง ตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2523 และในการกำหนดค่าทดแทนนี้เนื่องจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมได้มีประกาศกระทรวงคมนาคมลงวันที่ 23 กันยายน 22525 กำหนดให้ทางหลวงพิเศษดังกล่าวเป็นทางหลวงที่มีความจำเป็นต้องสร้างโดยเร่งด่วน ซึ่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 67 กำหนดว่าในการเข้าครอบครองอสังหาริมทรัพย์ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ชำระค่าทดแทนตามความเป็นธรรมในส่วนที่ได้เข้าครอบครอง ถ้าไม่เป็นที่ตกลงกันได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน เจ้าของอสังหาริมทรัพย์หรือผู้ครอบครองจะรับชำระหรือไม่ก็ได้ แสดงว่าขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะต้องมีการตกลงกัน หากตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนไม่ได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน ดังนั้นขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะเสร็จสิ้นก็ต่อเมื่อโจทก์ได้ทราบกำหนดราคาค่าทดแทนแล้ว ซึ่งโจทก์และจำเลยที่ 2 และที่ 3 นำสืบรับกันว่าจำเลยที่ 3 กำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินทั้งสามแปลงของโจทก์ แต่โจทก์และจำเลยที่ 3 ตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงไม่ได้ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2532 ตามเอกสารหมาย จ.25 ถึง จ.27แสดงว่าการตกลงราคาและการกำหนดค่าทดแทนได้กระทำกันเมื่อวันที่ 24กรกฎาคม 2532 อันเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295ในส่วนที่ 3 การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงข้อ 63 ถึง ข้อ 80 ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ลงวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2530 แล้วและพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับอยู่ ดังนั้นการกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ซึ่งยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ทั้งนี้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 36 วรรคสอง ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยให้กำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 จึงถูกต้องแล้วเมื่อวินิจฉัยแล้วว่าการกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ซึ่งบัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้นถ้ามิได้บัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึ่งถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"จึงมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 ว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลง ที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายดังกล่าวหรือไม่ อนึ่งที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันใช้ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีซึ่งเป็นอัตราคงที่นั้น ไม่ต้องด้วยพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม ศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นแต่สำหรับดอกเบี้ยให้โจทก์ได้รับเท่ากับอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ทั้งนี้ไม่เกินอัตราร้อยละ 7.5 ของจำนวนเงินที่เพิ่ม ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4577/2539นาง ฟูจิตร เรือง ทรัพย์ เอนกโจทก์กระทรวงคมนาคม กับพวกจำเลย พ.ร.บ.เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ ม. 21, ม. 36 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 63, ข้อ 63, ข้อ 64, ข้อ 65, ข้อ 66, ข้อ 67, ข้อ 68, ข้อ 69, ข้อ 70, ข้อ 71, ข้อ 72, ข้อ 73, ข้อ 74, ข้อ 75, ข้อ 76, ข้อ 77, ข้อ 78, ข้อ 79, ข้อ 80การกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ในส่วนที่ 3การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงถูกยกเลิกแล้ว และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับ การกำหนดค่าทดแทนจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทน17,272,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันชำระเงิน3,458,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้อง(ฟ้องวันที่ 2 พฤษภาคม 2533) ไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์โดยกำหนดค่าทนายความ 50,000 บาทและยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 1จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 3 ชำระเงินแก่โจทก์2,816,100 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้ยกฟ้องโจทก์เกี่ยวกับจำเลยที่ 2นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์และจำเลยที่ 3 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้โดยคู่ความมิได้โต้แย้งกันว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 7684, 7685 และ 7686 ตำบลบางแค (หลักสอง) อำเภอภาษีเจริญกรุงเทพมหานคร พร้อมสิ่งปลูกสร้างเลขที่ 146/1-2 ถนนเพชรเกษมแขวงบางแคเหนือ เขตภาษีเจริญ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 2กรกฎาคม 2523 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 มีผลใช้บังคับนับถัดจากวันดังกล่าวตามพระราชกฤษฎีกาจำเลยที่ 3 เป็นเจ้าหน้าที่ผู้ดำเนินการ จำเลยที่ 2 เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกา ที่ดินของโจทก์ดังกล่าวถูกเวนคืนหมดทั้งสามแปลง เนื้อที่รวม 321 ตารางวาจำเลยที่ 3 กำหนดเงินค่าทดแทนที่ดินให้โจทก์เป็นเงิน 393,900 บาทและกำหนดค่าทดแทนสำหรับสิ่งปลูกสร้างเฉพาะเลขที่ 146/2 ให้โจทก์เป็นเงิน 1,434,000 บาท โจทก์ได้รับเงินค่าทดแทนไปจากจำเลยที่ 3แล้ว และได้อุทธรณ์การกำหนดค่าทดแทนของจำเลยที่ 3 ต่อจำเลยที่ 2แต่จำเลยที่ 2 มิได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 เป็นประการแรกว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โดยจำเลยที่ 3 ฎีกาว่า จำเลยที่ 3 มิได้กำหนดราคาที่ดินโดยพลการ แต่ได้กระทำตามขั้นตอนของกฎหมาย มีการกลั่นกรองและพิจารณาในรูปของคณะกรรมการปรองดองเพื่อพิจารณาค่าทดแทนให้แก่เจ้าของทรัพย์สินเนื่องในการสร้างทางหลวงพิเศษดังกล่าว และคณะกรรมการดังกล่าวได้กำหนดหลักเกณฑ์การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนโดยมีหลักเกณฑ์และรายละเอียดที่เหมาะสมและเป็นธรรมแล้วเห็นว่า ในการวินิจฉัยฎีกาของจำเลยที่ 3 ดังกล่าว จำต้องวินิจฉัยก่อนว่าการกำหนดค่าทดแทนในการเวนคืนของโจทก์จะกำหนดโดยใช้ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยหรือพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย ในข้อนี้พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทองตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 ออกโดยอาศัยอำนาจของประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงถูกเวนคืนตามพระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงดังกล่าว ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 3 กรกฎาคม 2523 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295 บัญญัติเรื่องค่าทดแทนไว้ตามข้อ 76 ว่า "เงินค่าทดแทนนั้นถ้าไม่มีบทบัญญัติเป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ซึ่งออกตามข้อ 63 แล้ว ให้กำหนดเท่าราคาของทรัพย์สินตามราคาธรรมดาที่ซื้อขายในท้องตลาดในวันดังต่อไปนี้ ฯลฯ (2) ในวันที่พระราชกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงใช้บังคับ ในกรณีที่ได้ตราพระราชกฤษฎีกาเช่นว่านั้น" และพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 บัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้น ถ้ามิได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษในพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึงถึง (1) ราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6" แสดงว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ทั้งสองฉบับดังกล่าวบัญญัติตรงกันว่า ถ้าพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์มิได้บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้ ก็ต้องกำหนดตามราคาในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกา เมื่อการเวนคืนที่ดินของโจทก์มิได้มีพระราชบัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์บัญญัติเรื่องเงินค่าทดแทนไว้โดยเฉพาะจึงต้องใช้หลักเกณฑ์กำหนดค่าทดแทนในวันใช้บังคับพระกฤษฎีกากำหนดแนวทางหลวงที่จะสร้างทางหลวงพิเศษสายพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน - บางบัวทอง ตอนพระประแดง - บางแค - ตลิ่งชัน พ.ศ. 2523 คือวันที่ 3 กรกฎาคม 2523 และในการกำหนดค่าทดแทนนี้เนื่องจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมได้มีประกาศกระทรวงคมนาคมลงวันที่ 23 กันยายน 22525 กำหนดให้ทางหลวงพิเศษดังกล่าวเป็นทางหลวงที่มีความจำเป็นต้องสร้างโดยเร่งด่วน ซึ่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ข้อ 67 กำหนดว่าในการเข้าครอบครองอสังหาริมทรัพย์ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์ชำระค่าทดแทนตามความเป็นธรรมในส่วนที่ได้เข้าครอบครอง ถ้าไม่เป็นที่ตกลงกันได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน เจ้าของอสังหาริมทรัพย์หรือผู้ครอบครองจะรับชำระหรือไม่ก็ได้ แสดงว่าขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะต้องมีการตกลงกัน หากตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนไม่ได้ให้เจ้าหน้าที่เวนคืนอสังหาริมทรัพย์กำหนดค่าทดแทน ดังนั้นขั้นตอนในการกำหนดค่าทดแทนจะเสร็จสิ้นก็ต่อเมื่อโจทก์ได้ทราบกำหนดราคาค่าทดแทนแล้ว ซึ่งโจทก์และจำเลยที่ 2 และที่ 3 นำสืบรับกันว่าจำเลยที่ 3 กำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินทั้งสามแปลงของโจทก์ แต่โจทก์และจำเลยที่ 3 ตกลงกันในจำนวนค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงไม่ได้ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2532 ตามเอกสารหมาย จ.25 ถึง จ.27แสดงว่าการตกลงราคาและการกำหนดค่าทดแทนได้กระทำกันเมื่อวันที่ 24กรกฎาคม 2532 อันเป็นวันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 295ในส่วนที่ 3 การเวนคืนอสังหาริมทรัพย์เพื่อสร้างหรือขยายทางหลวงข้อ 63 ถึง ข้อ 80 ถูกยกเลิกโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 295 ลงวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525(ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2530 แล้วและพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลใช้บังคับอยู่ ดังนั้นการกำหนดค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ซึ่งยังไม่เสร็จสิ้นในขณะที่พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มีผลบังคับจึงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ทั้งนี้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 36 วรรคสอง ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยให้กำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 จึงถูกต้องแล้วเมื่อวินิจฉัยแล้วว่าการกำหนดค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลงต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 21 ซึ่งบัญญัติว่า "เงินค่าทดแทนที่จะให้แก่ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนตามมาตรา 18 นั้นถ้ามิได้บัญญัติเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ฉบับใดโดยเฉพาะแล้วให้กำหนดโดยคำนึ่งถึง(1) ราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่จะต้องเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6(2) ราคาของอสังหาริมทรัพย์ที่มีการตีราคาไว้เพื่อประโยชน์แก่การเสียภาษีบำรุงท้องที่(3) ราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม(4) สภาพและที่ตั้งของอสังหาริมทรัพย์นั้น และ(5) เหตุและวัตถุประสงค์ของการเวนคืนทั้งนี้ เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้ถูกเวนคืนและสังคม"จึงมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 3 ว่าการกำหนดเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินของโจทก์ทั้งสามแปลง ที่จำเลยที่ 3 กำหนดให้โจทก์ชอบด้วยกฎหมายดังกล่าวหรือไม่ อนึ่งที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 2 และที่ 3 ร่วมกันใช้ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีซึ่งเป็นอัตราคงที่นั้น ไม่ต้องด้วยพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสาม ศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้บังคับคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นแต่สำหรับดอกเบี้ยให้โจทก์ได้รับเท่ากับอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน ทั้งนี้ไม่เกินอัตราร้อยละ 7.5 ของจำนวนเงินที่เพิ่ม(อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ-สุทธิ นิชโรจน์-จำลอง สุขศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ