คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 173/2539หลักกฎหมาย: แม้ผู้ร้องเป็นเพียงผู้เช่าซื้อรถยนต์ของกลางขณะจำเลยใช้รถดังกล่าวกระทำความผิดแต่เมื่อผู้ร้องได้ผ่อนชำระค่าเช่าซื้อครบก่อนที่ศาลจะสั่งริบผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์ย่อมมีสิทธิยื่นคำร้องขอคืนรถนั้นได้และเมื่อผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็ต้องคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องคดี นี้ สืบเนื่อง มาจาก โจทก์ ฟ้อง ขอให้ ลงโทษ จำเลย ตาม พระราชบัญญัติยาสูบ พ.ศ. 2509 มาตรา 24, 50 และ พระราชบัญญัติ ศุลกากร พ.ศ. 2469มาตรา 27 ทวิ ศาลชั้นต้น พิพากษา ลงโทษ จำเลย และ สั่ง ริบ รถยนต์กระบะหมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร ของกลางผู้ร้อง ยื่น คำร้อง ขอให้ สั่ง คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้องโจทก์ ยื่น คำร้องคัดค้าน ว่า ผู้ร้อง ไม่ใช่ เจ้าของ รถยนต์ ของกลางที่ แท้จริง ผู้ร้อง รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ขอให้ ยกคำร้องศาลชั้นต้น มี คำสั่ง ยกคำร้องผู้ร้อง อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนผู้ร้อง ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ผู้ร้อง เช่าซื้อ รถยนต์กระบะ หมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร จาก บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เมื่อ วันที่ 3 กันยายน 2534เจ้าพนักงาน สรรพสามิต จับกุม จำเลย ได้ พร้อม บุหรี่ ต่างประเทศ ซึ่งมิได้ ปิดอากรแสตมป์ และ ยึด รถยนต์ ดังกล่าว ซึ่ง ใช้ บรรทุก บุหรี่ เป็นของกลาง ผู้ร้อง คง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง ต่อไป จน ครบกำหนดราคา ตาม สัญญาเช่าซื้อ เมื่อ วันที่ 16 มีนาคม 2535 ตาม ใบเสร็จรับ เงิน เอกสาร หมาย ร.1 ศาลชั้นต้น มี คำพิพากษา ให้ริบ รถยนต์ดังกล่าว วันที่ 6 กรกฎาคม 2535 คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ ผู้ร้องประการ แรก ว่า ผู้ร้อง มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง หรือไม่เห็นว่า แม้ ขณะ จำเลย ใช้ รถยนต์ ของกลาง กระทำ ความผิด ผู้ร้องเป็น ผู้เช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง มิใช่ เจ้าของ ก็ ตาม แต่ก่อน ที่ศาลชั้นต้น จะ สั่ง ริบ รถยนต์ ของกลาง ผู้ร้อง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ครบผู้ร้อง จึง ได้ กรรมสิทธิ์ ใน รถยนต์ ของกลาง ก่อน ที่ ศาลชั้นต้นจะ มี คำสั่ง ริบ ดังนี้ ผู้ร้อง ย่อม มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ของกลาง ได้ ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 ฎีกา ของ ผู้ร้อง ข้อ นี้ฟังขึ้นคดี มี ปัญหา ต่อไป ว่า ผู้ร้อง และ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด หรือไม่ สำหรับ ปัญหา นี้ ศาลล่าง ทั้ง สอง ยัง ไม่ได้ วินิจฉัย แต่ ศาลฎีกา เห็นสมควรวินิจฉัย ไป เลย โดย ไม่จำต้อง ย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลล่าง ทั้ง สองวินิจฉัย ก่อน เห็นว่า แม้ ผู้ร้อง และ จำเลย จะ เป็น พี่น้อง ร่วม บิดา มารดาเดียว กัน แต่ ก็ มิได้ อาศัย อยู่ บ้าน เดียว กัน อัน อาจจะ แสดง ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด เมื่อ รถยนต์ ของกลาง ถูก ยึดบริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด ขอรับ รถยนต์ ของกลาง จาก พนักงานสอบสวน มา เก็บรักษา ใน เดือน เดียว กัน นั่นเอง และเดือน ถัด มา ผู้ร้อง ก็ ชำระ ค่าใช้จ่าย ใน การ ติดต่อ ขอรับ รถยนต์ของกลาง มา เก็บรักษา ไว้ แก่ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เป็น เงิน 700 บาท ตาม ใบรับเงิน ชั่วคราว เอกสาร หมาย ร.4 ทั้ง ผู้ร้องยัง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ต่อไป ใน ลักษณะ ที่ เคย ปฏิบัติ อีก 3 ครั้งรวม 7 งวด พฤติการณ์ ดังกล่าว แสดง ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด และ ผู้ร้อง เตรียม การ เพื่อ ขอรับ รถยนต์ ของกลาง คืน แล้ว การ มิได้ ร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง ใน ชั้นสอบสวน จึง มิใช่ ข้อ พิรุธแต่อย่างใด ทั้ง ไม่ ปรากฎ ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ผู้ร้องและ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด มิได้ รู้เห็นเป็นใจ ด้วย ใน การกระทำ ความผิด ฎีกา ของ ผู้ร้อง ฟังขึ้น "พิพากษากลับ ให้ คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 173/2539พนักงานอัยการสำนักงานอัยการสูงสุดโจทก์นาย สุชิน จงสมกิจผู้ร้องนาย สุพจน์ กิตติโภคิรัตน์จำเลย ป.อ. ม. 36แม้ผู้ร้องเป็นเพียงผู้เช่าซื้อรถยนต์ของกลางขณะจำเลยใช้รถดังกล่าวกระทำความผิดแต่เมื่อผู้ร้องได้ผ่อนชำระค่าเช่าซื้อครบก่อนที่ศาลจะสั่งริบผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์ย่อมมีสิทธิยื่นคำร้องขอคืนรถนั้นได้และเมื่อผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็ต้องคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องคดี นี้ สืบเนื่อง มาจาก โจทก์ ฟ้อง ขอให้ ลงโทษ จำเลย ตาม พระราชบัญญัติยาสูบ พ.ศ. 2509 มาตรา 24, 50 และ พระราชบัญญัติ ศุลกากร พ.ศ. 2469มาตรา 27 ทวิ ศาลชั้นต้น พิพากษา ลงโทษ จำเลย และ สั่ง ริบ รถยนต์กระบะหมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร ของกลางผู้ร้อง ยื่น คำร้อง ขอให้ สั่ง คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้องโจทก์ ยื่น คำร้องคัดค้าน ว่า ผู้ร้อง ไม่ใช่ เจ้าของ รถยนต์ ของกลางที่ แท้จริง ผู้ร้อง รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ขอให้ ยกคำร้องศาลชั้นต้น มี คำสั่ง ยกคำร้องผู้ร้อง อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนผู้ร้อง ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ผู้ร้อง เช่าซื้อ รถยนต์กระบะ หมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร จาก บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เมื่อ วันที่ 3 กันยายน 2534เจ้าพนักงาน สรรพสามิต จับกุม จำเลย ได้ พร้อม บุหรี่ ต่างประเทศ ซึ่งมิได้ ปิดอากรแสตมป์ และ ยึด รถยนต์ ดังกล่าว ซึ่ง ใช้ บรรทุก บุหรี่ เป็นของกลาง ผู้ร้อง คง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง ต่อไป จน ครบกำหนดราคา ตาม สัญญาเช่าซื้อ เมื่อ วันที่ 16 มีนาคม 2535 ตาม ใบเสร็จรับ เงิน เอกสาร หมาย ร.1 ศาลชั้นต้น มี คำพิพากษา ให้ริบ รถยนต์ดังกล่าว วันที่ 6 กรกฎาคม 2535 คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ ผู้ร้องประการ แรก ว่า ผู้ร้อง มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง หรือไม่เห็นว่า แม้ ขณะ จำเลย ใช้ รถยนต์ ของกลาง กระทำ ความผิด ผู้ร้องเป็น ผู้เช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง มิใช่ เจ้าของ ก็ ตาม แต่ก่อน ที่ศาลชั้นต้น จะ สั่ง ริบ รถยนต์ ของกลาง ผู้ร้อง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ครบผู้ร้อง จึง ได้ กรรมสิทธิ์ ใน รถยนต์ ของกลาง ก่อน ที่ ศาลชั้นต้นจะ มี คำสั่ง ริบ ดังนี้ ผู้ร้อง ย่อม มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ของกลาง ได้ ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 ฎีกา ของ ผู้ร้อง ข้อ นี้ฟังขึ้นคดี มี ปัญหา ต่อไป ว่า ผู้ร้อง และ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด หรือไม่ สำหรับ ปัญหา นี้ ศาลล่าง ทั้ง สอง ยัง ไม่ได้ วินิจฉัย แต่ ศาลฎีกา เห็นสมควรวินิจฉัย ไป เลย โดย ไม่จำต้อง ย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลล่าง ทั้ง สองวินิจฉัย ก่อน เห็นว่า แม้ ผู้ร้อง และ จำเลย จะ เป็น พี่น้อง ร่วม บิดา มารดาเดียว กัน แต่ ก็ มิได้ อาศัย อยู่ บ้าน เดียว กัน อัน อาจจะ แสดง ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด เมื่อ รถยนต์ ของกลาง ถูก ยึดบริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด ขอรับ รถยนต์ ของกลาง จาก พนักงานสอบสวน มา เก็บรักษา ใน เดือน เดียว กัน นั่นเอง และเดือน ถัด มา ผู้ร้อง ก็ ชำระ ค่าใช้จ่าย ใน การ ติดต่อ ขอรับ รถยนต์ของกลาง มา เก็บรักษา ไว้ แก่ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เป็น เงิน 700 บาท ตาม ใบรับเงิน ชั่วคราว เอกสาร หมาย ร.4 ทั้ง ผู้ร้องยัง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ต่อไป ใน ลักษณะ ที่ เคย ปฏิบัติ อีก 3 ครั้งรวม 7 งวด พฤติการณ์ ดังกล่าว แสดง ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด และ ผู้ร้อง เตรียม การ เพื่อ ขอรับ รถยนต์ ของกลาง คืน แล้ว การ มิได้ ร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง ใน ชั้นสอบสวน จึง มิใช่ ข้อ พิรุธแต่อย่างใด ทั้ง ไม่ ปรากฎ ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ผู้ร้องและ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด มิได้ รู้เห็นเป็นใจ ด้วย ใน การกระทำ ความผิด ฎีกา ของ ผู้ร้อง ฟังขึ้น "พิพากษากลับ ให้ คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้อง(สมพล สัตยาอภิธาน-ไพศาล รางชางกูร-อร่าม หุตางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินเป็นโทษที่ลงแก่ผู้กระทำผิดทางอาญาอย่างหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา18(5)ซึ่งโดยหลักการลงโทษทางอาญาจะเป็นการลงโทษต่อผู้กระทำผิดเท่านั้นจะไปลงโทษผู้ที่ไม่ได้กระทำหาได้ไม่คงมีบัญญัติยกเว้นไว้เฉพาะการริบทรัพย์สินซึ่งบางกรณีทรัพย์นั้นอาจเป็นของบุคคลอื่นศาลก็อาจริบได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายอาญามาตรา32,33และ34และที่มีบัญญัติไว้ตามกฎหมายเฉพาะเช่นพระราชบัญญัติป่าไม้พ.ศ.2484มาตรา74ทวิพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ.2522มาตรา102พระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทพ.ศ.2518มาตรา116เป็นต้นแต่กฎหมายใดที่บัญญัติให้ริบทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดโดยไม่คำนึงว่าจะเป็นของบุคคลใดและเจ้าของจะรู้เห็นด้วยในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ศาลเคยวินิจฉัยว่ากฎหมายนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญและประเพณีการปกครองประเทศไทยนำมาใช้บังคับไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่562/2508,1602-1603/2509) ดังที่กล่าวมาแล้วว่าการริบทรัพย์บุคคลอื่นที่ไม่ใช่เจ้าของเป็นกรณียกเว้นดังนั้นประมวลกฎหมายอาญามาตรา36จึงบัญญัติเพื่อเปิดช่องให้มีการขอคืนทรัพย์สินที่ศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา36หรือ34หากผู้ที่ขอคืนเป็นเจ้าของแท้จริงและมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดศาลก็จะสั่งคืนทรัพย์สินให้ถ้าทรัพย์สินนั้นยังคงมีอยู่ในความครอบครองของเจ้าพนักงาน มีปัญหาที่น่าคิดว่าความเป็นเจ้าของที่แท้จริงนี้จะพิจารณาขณะไหนเพราะความเป็นเจ้าของแท้จริงระหว่างขณะกระทำผิดกับขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินอาจเป็นคนละคนเพราะทรัพย์สินนั้นอาจมีการเปลี่ยนมือไปในระหว่างศาลพิจารณาก่อนศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ค่อนข้างชัดเจนว่าผู้ร้องซึ่งขณะที่มีการกระทำความผิดคือวันที่3กันยายน2534ผู้ที่เป็นเจ้าของ(กรรมสิทธิ์)ในรถยนต์แท้จริงคือบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัดซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อแต่ขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบรถยนต์คือวันที่6กรกฎาคม2535เจ้าของที่แท้จริงคือผู้ร้องซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อเพราะผู้ร้องได้ผ่อนชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนแล้วศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของที่สามารถร้องขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบตามมาตรา36ได้คดีนี้ศาลชั้นต้นยกคำร้องผู้ร้องศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้บันทึกเห็นว่าหากพิจารณาถ้อยคำในมาตรา36ประมวลกฎหมายอาญาแล้วทำให้น่าคิดว่าความเป็นเจ้าของที่แท้จริงน่าจะพิจารณาในขณะกระทำความผิดเพราะว่าองค์ประกอบอีกประการหนึ่งที่จะขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบคือต้องมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดซึ่งองค์ประกอบทั้งสองประการนี้ต้องต่อเนื่องเชื่อมโยงกันมิฉะนั้นอาจก่อให้เกิดปัญหาในการพิจารณาการรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดย่อมเป็นไปได้ยากเพราะกรณีอาจมีปัญหาว่าเจ้าของแท้จริงขณะที่มีการกระทำผิดกับขณะศาลพิพากษาให้ริบทรัพย์สินเป็นคนละคนซึ่งเป็นไปได้ว่าเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดรู้เห็นในการกระทำแต่เจ้าของแท้จริงขณะศาลพิพากษาให้ริบมิรู้เห็นในการกระทำผิดหรือกรณีกลับกันเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดมิได้รู้เห็นแต่เจ้าของแท้จริงขณะศาลพิพากษาให้กลับรู้เห็นในการกระทำผิดกรณีทั้งสองนี้ศาลจะพิจารณาสั่งคืนทรัพย์สินได้หรือไม่และอีกประการหนึ่งถ้าหากถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะศาลมีคำพิพากษาก็อาจมีการโอนทรัพย์สินให้บุคคลอื่นเพื่อใช้สิทธิในการขอคืนก็เป็นได้ซึ่งเป็นช่องทางให้มีการโอนทรัพย์สินเพื่อขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบเป็นผลให้การริบทรัพย์สินกรณีดังกล่าวไม่เป็นบทลงโทษผู้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตามในเรื่องนี้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้เป็น2แนว 1.ถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่169/2506วินิจฉัยว่า บ. นำกระบือเข้ามาในราชอาณาจักรหลีกเลี่ยงศุลกากรศาลพิพากษาลงโทษและริบกระบือตามพระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ.2469มาตรา27ผู้ร้องขอคืนกระบือโดยอ้างว่าซื้อจากจำเลยตามตั๋วพิมพ์รูปพรรณที่ออกภายหลังวันเกิดเหตุ1วันศาลฟังข้อเท็จจริงว่าผู้ร้องซื้อโดยสุจริตแต่วันที่จำเลยนำกระบือเข้ามาผู้ร้องยังไม่เป็นเจ้าของจึงจะถือว่าเป็นเจ้าของซึ่งมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา33,34ไม่ได้ถ้ายอมให้จำเลยโอนขายทรัพย์สินเช่นนี้ย่อมเป็นช่องทางให้ผู้กระทำผิดใช้วิธีโอนกรรมสิทธิ์ไปก่อนถูกฟ้องให้ริบทรัพย์นั้นได้ยกคำร้อง 2.ถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงก่อนศาลพิพากษาคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่119/2506วินิจฉัยว่ารถยนต์ที่จำเลยใช้หนีภาษีและถูกลงโทษศาลพิพากษาริบรถยนต์นั้นจำเลยโอนขายรถแก่ผู้อื่นไประหว่างพิจารณาคดีก่อนศาลมีคำพิพากษาผู้ซื้อซื้อโดยสุจริตศาลสั่งคืนรถแก่ผู้ซื้อได้ สำหรับเหตุผลของผู้ที่เห็นด้วยกับความเห็นในแนวที่2ให้เหตุผลในทำนองที่คุ้มครองบุคคลภายนอกเพราะถ้าเป็นกรณีที่ผู้ซื้อรับซื้อทรัพย์สินไว้โดยสุจริตหากตีความว่าไม่มีสิทธิขอคืนย่อมกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยถือความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบรถยนต์ของกลางแต่เมื่อวินิจฉัยถึงองค์ประกอบข้อที่ว่ารู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดหรือไม่ศาลฎีกากลับหยิบยกการรู้เห็นของทั้งผู้ร้องและผู้ให้เช่าซื้อซึ่งเป็นเจ้าของที่แท้จริงขณะมีการกระทำผิดทั้งผู้ร้องและผู้ให้เช่าซื้อต่างไม่รู้เห็นเป็นใจจึงไม่มีปัญหาเกิดขึ้นหากคนใดคนหนึ่งรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดแล้วละก็อาจจะมีปัญหาในการสั่งคืนของกลางเกิดขึ้นได้ซึ่งผู้บันทึกก็เห็นว่าถ้าหากเป็นกรณีเช่นนั้นศาลก็คงสั่งไม่คืนทรัพย์สินให้ผู้ร้องเป็นแน่ในปัญหานี้ยังไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้จึงต้องรอดูคำวินิจฉัยของศาลฎีกาต่อไปแต่โดยผลของคำพิพากษาศาลฎีกานี้ผู้บันทึกเห็นว่าศาลฎีกาท่านวินิจฉัยโดยมองความเป็นธรรมเพราะกรณีเป็นเรื่องที่ผู้เช่าซื้อทำสัญญาเช่าซื้อแล้วผ่อนชำระค่าเช่าซื้อมาตลอดจนครบก่อนศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินที่เช่าซื้อตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องถ้าจะวินิจฉัยเคร่งครัดว่าผู้ร้องไม่ได้เป็นเจ้าของขณะกระทำผิดก็จะกลายเป็นว่าผู้ที่จะขอคืนทรัพย์สินคือผู้ให้เช่าซื้อซึ่งไม่ใช่เจ้าของที่แท้จริงแล้วยิ่งจะเป็นการสับสนและไม่เป็นธรรมกับผู้ร้องอย่างมาก เกี่ยวกับการขอคืนของกลางนอกจากองค์ประกอบที่บัญญัติไว้ในมาตรา36แล้วศาลฎีกายังได้วางหลักไว้อีกหลายกรณีที่น่าสนใจเช่น 1.การร้องขอคืนของกลางเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างหนึ่งหากศาลวินิจฉัยชี้ขาดในประเด็นใดแล้วหากมายื่นคำร้องซึ่งในเรื่องเดิมก็เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2082/2521ผู้ร้องร้องขอให้คืนของกลางที่ศาลพิพากษาให้ริบศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วสั่งว่าพยานหลักฐานยังไม่พอฟังว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของให้ยกคำร้องเท่ากับฟ้องว่าผู้ร้องไม่เป็นเจ้าของแท้จริงนั่นเองผู้ร้องมายื่นคำร้องขอคืนของกลางอีกเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลอันเกี่ยวกับคดีหรือประเด็นที่ได้วินิจฉัยไว้แล้วต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา144จะอ้างว่าคำร้องฉบับก่อนยังไม่ได้วินิจฉัยชี้ขาดว่าผู้ร้องไม่ได้เป็นเจ้าของแท้จริงหาได้ไม่ 2.การร้องขอคืนของกลางเป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่งถ้าศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าผู้ร้องใช้สิทธิโดยไม่สุจริตศาลยกคำร้องได้เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่182/2537จำเลยที่1นำพาของกลางไปกระทำผิดมาครั้งหนึ่งแล้วซึ่งผู้ร้องเคยติดต่อขอรถยนต์ของกลางคืนจากพนักงานสอบสวนแสดงว่าผู้ร้องทราบเรื่องแล้วแต่หาได้บอกเลิกสัญญาและติดตามยึดรถคืนทันทีไม่กลับปล่อยให้จำเลยที่1เป็นผู้รับรถยนต์กลับไปครอบครองใช้สอยและรับเงินค่าเช่าซื้อจากจำเลยที่1ต่อมาจำเลยที่1นำรถยนต์มากระทำผิดอีกซึ่งความข้อนี้อาจเป็นเพราะว่าตามสัญญาเช่าซื้อมีข้อกำหนดให้จำเลยที่1ต้องรับผิดต่อผู้ร้องในทุกกรณีอยู่แล้วผู้ร้องจึงมิได้รับความเสียหายจากการกระทำผิดของจำเลยที่1พฤติการณ์แสดงว่าแม้จำเลยที่1จะนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดผู้ร้องก็ไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเช่าซื้อการที่ผู้ร้องขอคืนของกลางเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยที่1เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตไม่มีอำนาจที่จะร้องขอคืนของกลาง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่269/2537,1343/2537,4117/2532,365/2534,3224/2534) 3.เจ้าของรวมในทรัพย์สินที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบก็ขอคืนของกลางได้เพราะประมวลกฎหมายอาญามาตรา36มิได้จำกัดสิทธิของผู้เป็นเจ้าของรวมไว้หากเจ้าของรวมมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำขอให้ศาลสั่งคืนทรัพย์สินกึ่งหนึ่งได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่200/2537,1303/2510) ?สมกุมชาด?คำพิพากษา: คดี นี้ สืบเนื่อง มาจาก โจทก์ ฟ้อง ขอให้ ลงโทษ จำเลย ตาม พระราชบัญญัติยาสูบ พ.ศ. 2509 มาตรา 24, 50 และ พระราชบัญญัติ ศุลกากร พ.ศ. 2469มาตรา 27 ทวิ ศาลชั้นต้น พิพากษา ลงโทษ จำเลย และ สั่ง ริบ รถยนต์กระบะหมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร ของกลางผู้ร้อง ยื่น คำร้อง ขอให้ สั่ง คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้องโจทก์ ยื่น คำร้องคัดค้าน ว่า ผู้ร้อง ไม่ใช่ เจ้าของ รถยนต์ ของกลางที่ แท้จริง ผู้ร้อง รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ขอให้ ยกคำร้องศาลชั้นต้น มี คำสั่ง ยกคำร้องผู้ร้อง อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนผู้ร้อง ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ผู้ร้อง เช่าซื้อ รถยนต์กระบะ หมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร จาก บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เมื่อ วันที่ 3 กันยายน 2534เจ้าพนักงาน สรรพสามิต จับกุม จำเลย ได้ พร้อม บุหรี่ ต่างประเทศ ซึ่งมิได้ ปิดอากรแสตมป์ และ ยึด รถยนต์ ดังกล่าว ซึ่ง ใช้ บรรทุก บุหรี่ เป็นของกลาง ผู้ร้อง คง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง ต่อไป จน ครบกำหนดราคา ตาม สัญญาเช่าซื้อ เมื่อ วันที่ 16 มีนาคม 2535 ตาม ใบเสร็จรับ เงิน เอกสาร หมาย ร.1 ศาลชั้นต้น มี คำพิพากษา ให้ริบ รถยนต์ดังกล่าว วันที่ 6 กรกฎาคม 2535 คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ ผู้ร้องประการ แรก ว่า ผู้ร้อง มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง หรือไม่เห็นว่า แม้ ขณะ จำเลย ใช้ รถยนต์ ของกลาง กระทำ ความผิด ผู้ร้องเป็น ผู้เช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง มิใช่ เจ้าของ ก็ ตาม แต่ก่อน ที่ศาลชั้นต้น จะ สั่ง ริบ รถยนต์ ของกลาง ผู้ร้อง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ครบผู้ร้อง จึง ได้ กรรมสิทธิ์ ใน รถยนต์ ของกลาง ก่อน ที่ ศาลชั้นต้นจะ มี คำสั่ง ริบ ดังนี้ ผู้ร้อง ย่อม มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ของกลาง ได้ ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 ฎีกา ของ ผู้ร้อง ข้อ นี้ฟังขึ้นคดี มี ปัญหา ต่อไป ว่า ผู้ร้อง และ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด หรือไม่ สำหรับ ปัญหา นี้ ศาลล่าง ทั้ง สอง ยัง ไม่ได้ วินิจฉัย แต่ ศาลฎีกา เห็นสมควรวินิจฉัย ไป เลย โดย ไม่จำต้อง ย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลล่าง ทั้ง สองวินิจฉัย ก่อน เห็นว่า แม้ ผู้ร้อง และ จำเลย จะ เป็น พี่น้อง ร่วม บิดา มารดาเดียว กัน แต่ ก็ มิได้ อาศัย อยู่ บ้าน เดียว กัน อัน อาจจะ แสดง ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด เมื่อ รถยนต์ ของกลาง ถูก ยึดบริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด ขอรับ รถยนต์ ของกลาง จาก พนักงานสอบสวน มา เก็บรักษา ใน เดือน เดียว กัน นั่นเอง และเดือน ถัด มา ผู้ร้อง ก็ ชำระ ค่าใช้จ่าย ใน การ ติดต่อ ขอรับ รถยนต์ของกลาง มา เก็บรักษา ไว้ แก่ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เป็น เงิน 700 บาท ตาม ใบรับเงิน ชั่วคราว เอกสาร หมาย ร.4 ทั้ง ผู้ร้องยัง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ต่อไป ใน ลักษณะ ที่ เคย ปฏิบัติ อีก 3 ครั้งรวม 7 งวด พฤติการณ์ ดังกล่าว แสดง ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด และ ผู้ร้อง เตรียม การ เพื่อ ขอรับ รถยนต์ ของกลาง คืน แล้ว การ มิได้ ร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง ใน ชั้นสอบสวน จึง มิใช่ ข้อ พิรุธแต่อย่างใด ทั้ง ไม่ ปรากฎ ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ผู้ร้องและ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด มิได้ รู้เห็นเป็นใจ ด้วย ใน การกระทำ ความผิด ฎีกา ของ ผู้ร้อง ฟังขึ้น "พิพากษากลับ ให้ คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 173/2539พนักงานอัยการสำนักงานอัยการสูงสุดโจทก์นาย สุชิน จงสมกิจผู้ร้องนาย สุพจน์ กิตติโภคิรัตน์จำเลย ป.อ. ม. 36แม้ผู้ร้องเป็นเพียงผู้เช่าซื้อรถยนต์ของกลางขณะจำเลยใช้รถดังกล่าวกระทำความผิดแต่เมื่อผู้ร้องได้ผ่อนชำระค่าเช่าซื้อครบก่อนที่ศาลจะสั่งริบผู้ร้องจึงได้กรรมสิทธิ์ย่อมมีสิทธิยื่นคำร้องขอคืนรถนั้นได้และเมื่อผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็ต้องคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องคดี นี้ สืบเนื่อง มาจาก โจทก์ ฟ้อง ขอให้ ลงโทษ จำเลย ตาม พระราชบัญญัติยาสูบ พ.ศ. 2509 มาตรา 24, 50 และ พระราชบัญญัติ ศุลกากร พ.ศ. 2469มาตรา 27 ทวิ ศาลชั้นต้น พิพากษา ลงโทษ จำเลย และ สั่ง ริบ รถยนต์กระบะหมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร ของกลางผู้ร้อง ยื่น คำร้อง ขอให้ สั่ง คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้องโจทก์ ยื่น คำร้องคัดค้าน ว่า ผู้ร้อง ไม่ใช่ เจ้าของ รถยนต์ ของกลางที่ แท้จริง ผู้ร้อง รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ขอให้ ยกคำร้องศาลชั้นต้น มี คำสั่ง ยกคำร้องผู้ร้อง อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนผู้ร้อง ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "พิเคราะห์ แล้ว ผู้ร้อง เช่าซื้อ รถยนต์กระบะ หมายเลข ทะเบียน 3ย-0062 กรุงเทพมหานคร จาก บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เมื่อ วันที่ 3 กันยายน 2534เจ้าพนักงาน สรรพสามิต จับกุม จำเลย ได้ พร้อม บุหรี่ ต่างประเทศ ซึ่งมิได้ ปิดอากรแสตมป์ และ ยึด รถยนต์ ดังกล่าว ซึ่ง ใช้ บรรทุก บุหรี่ เป็นของกลาง ผู้ร้อง คง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง ต่อไป จน ครบกำหนดราคา ตาม สัญญาเช่าซื้อ เมื่อ วันที่ 16 มีนาคม 2535 ตาม ใบเสร็จรับ เงิน เอกสาร หมาย ร.1 ศาลชั้นต้น มี คำพิพากษา ให้ริบ รถยนต์ดังกล่าว วันที่ 6 กรกฎาคม 2535 คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ ผู้ร้องประการ แรก ว่า ผู้ร้อง มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง หรือไม่เห็นว่า แม้ ขณะ จำเลย ใช้ รถยนต์ ของกลาง กระทำ ความผิด ผู้ร้องเป็น ผู้เช่าซื้อ รถยนต์ ของกลาง มิใช่ เจ้าของ ก็ ตาม แต่ก่อน ที่ศาลชั้นต้น จะ สั่ง ริบ รถยนต์ ของกลาง ผู้ร้อง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ครบผู้ร้อง จึง ได้ กรรมสิทธิ์ ใน รถยนต์ ของกลาง ก่อน ที่ ศาลชั้นต้นจะ มี คำสั่ง ริบ ดังนี้ ผู้ร้อง ย่อม มีสิทธิ ยื่น คำร้องขอ คืน รถยนต์ของกลาง ได้ ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 ฎีกา ของ ผู้ร้อง ข้อ นี้ฟังขึ้นคดี มี ปัญหา ต่อไป ว่า ผู้ร้อง และ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด หรือไม่ สำหรับ ปัญหา นี้ ศาลล่าง ทั้ง สอง ยัง ไม่ได้ วินิจฉัย แต่ ศาลฎีกา เห็นสมควรวินิจฉัย ไป เลย โดย ไม่จำต้อง ย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลล่าง ทั้ง สองวินิจฉัย ก่อน เห็นว่า แม้ ผู้ร้อง และ จำเลย จะ เป็น พี่น้อง ร่วม บิดา มารดาเดียว กัน แต่ ก็ มิได้ อาศัย อยู่ บ้าน เดียว กัน อัน อาจจะ แสดง ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด เมื่อ รถยนต์ ของกลาง ถูก ยึดบริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด ขอรับ รถยนต์ ของกลาง จาก พนักงานสอบสวน มา เก็บรักษา ใน เดือน เดียว กัน นั่นเอง และเดือน ถัด มา ผู้ร้อง ก็ ชำระ ค่าใช้จ่าย ใน การ ติดต่อ ขอรับ รถยนต์ของกลาง มา เก็บรักษา ไว้ แก่ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด เป็น เงิน 700 บาท ตาม ใบรับเงิน ชั่วคราว เอกสาร หมาย ร.4 ทั้ง ผู้ร้องยัง ผ่อนชำระ ค่าเช่าซื้อ ต่อไป ใน ลักษณะ ที่ เคย ปฏิบัติ อีก 3 ครั้งรวม 7 งวด พฤติการณ์ ดังกล่าว แสดง ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด และ ผู้ร้อง เตรียม การ เพื่อ ขอรับ รถยนต์ ของกลาง คืน แล้ว การ มิได้ ร้องขอ คืน รถยนต์ ของกลาง ใน ชั้นสอบสวน จึง มิใช่ ข้อ พิรุธแต่อย่างใด ทั้ง ไม่ ปรากฎ ว่า บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด รู้เห็นเป็นใจ ใน การกระทำ ความผิด ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ผู้ร้องและ บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัด มิได้ รู้เห็นเป็นใจ ด้วย ใน การกระทำ ความผิด ฎีกา ของ ผู้ร้อง ฟังขึ้น "พิพากษากลับ ให้ คืน รถยนต์ ของกลาง แก่ ผู้ร้อง(สมพล สัตยาอภิธาน-ไพศาล รางชางกูร-อร่าม หุตางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินเป็นโทษที่ลงแก่ผู้กระทำผิดทางอาญาอย่างหนึ่งตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา18(5)ซึ่งโดยหลักการลงโทษทางอาญาจะเป็นการลงโทษต่อผู้กระทำผิดเท่านั้นจะไปลงโทษผู้ที่ไม่ได้กระทำหาได้ไม่คงมีบัญญัติยกเว้นไว้เฉพาะการริบทรัพย์สินซึ่งบางกรณีทรัพย์นั้นอาจเป็นของบุคคลอื่นศาลก็อาจริบได้ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายอาญามาตรา32,33และ34และที่มีบัญญัติไว้ตามกฎหมายเฉพาะเช่นพระราชบัญญัติป่าไม้พ.ศ.2484มาตรา74ทวิพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ.2522มาตรา102พระราชบัญญัติวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาทพ.ศ.2518มาตรา116เป็นต้นแต่กฎหมายใดที่บัญญัติให้ริบทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดโดยไม่คำนึงว่าจะเป็นของบุคคลใดและเจ้าของจะรู้เห็นด้วยในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ศาลเคยวินิจฉัยว่ากฎหมายนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญและประเพณีการปกครองประเทศไทยนำมาใช้บังคับไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่562/2508,1602-1603/2509) ดังที่กล่าวมาแล้วว่าการริบทรัพย์บุคคลอื่นที่ไม่ใช่เจ้าของเป็นกรณียกเว้นดังนั้นประมวลกฎหมายอาญามาตรา36จึงบัญญัติเพื่อเปิดช่องให้มีการขอคืนทรัพย์สินที่ศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา36หรือ34หากผู้ที่ขอคืนเป็นเจ้าของแท้จริงและมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดศาลก็จะสั่งคืนทรัพย์สินให้ถ้าทรัพย์สินนั้นยังคงมีอยู่ในความครอบครองของเจ้าพนักงาน มีปัญหาที่น่าคิดว่าความเป็นเจ้าของที่แท้จริงนี้จะพิจารณาขณะไหนเพราะความเป็นเจ้าของแท้จริงระหว่างขณะกระทำผิดกับขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินอาจเป็นคนละคนเพราะทรัพย์สินนั้นอาจมีการเปลี่ยนมือไปในระหว่างศาลพิจารณาก่อนศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ค่อนข้างชัดเจนว่าผู้ร้องซึ่งขณะที่มีการกระทำความผิดคือวันที่3กันยายน2534ผู้ที่เป็นเจ้าของ(กรรมสิทธิ์)ในรถยนต์แท้จริงคือบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ ธนานันต์ จำกัดซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อแต่ขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบรถยนต์คือวันที่6กรกฎาคม2535เจ้าของที่แท้จริงคือผู้ร้องซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อเพราะผู้ร้องได้ผ่อนชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนแล้วศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของที่สามารถร้องขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบตามมาตรา36ได้คดีนี้ศาลชั้นต้นยกคำร้องผู้ร้องศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้บันทึกเห็นว่าหากพิจารณาถ้อยคำในมาตรา36ประมวลกฎหมายอาญาแล้วทำให้น่าคิดว่าความเป็นเจ้าของที่แท้จริงน่าจะพิจารณาในขณะกระทำความผิดเพราะว่าองค์ประกอบอีกประการหนึ่งที่จะขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบคือต้องมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดซึ่งองค์ประกอบทั้งสองประการนี้ต้องต่อเนื่องเชื่อมโยงกันมิฉะนั้นอาจก่อให้เกิดปัญหาในการพิจารณาการรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดย่อมเป็นไปได้ยากเพราะกรณีอาจมีปัญหาว่าเจ้าของแท้จริงขณะที่มีการกระทำผิดกับขณะศาลพิพากษาให้ริบทรัพย์สินเป็นคนละคนซึ่งเป็นไปได้ว่าเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดรู้เห็นในการกระทำแต่เจ้าของแท้จริงขณะศาลพิพากษาให้ริบมิรู้เห็นในการกระทำผิดหรือกรณีกลับกันเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดมิได้รู้เห็นแต่เจ้าของแท้จริงขณะศาลพิพากษาให้กลับรู้เห็นในการกระทำผิดกรณีทั้งสองนี้ศาลจะพิจารณาสั่งคืนทรัพย์สินได้หรือไม่และอีกประการหนึ่งถ้าหากถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะศาลมีคำพิพากษาก็อาจมีการโอนทรัพย์สินให้บุคคลอื่นเพื่อใช้สิทธิในการขอคืนก็เป็นได้ซึ่งเป็นช่องทางให้มีการโอนทรัพย์สินเพื่อขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบเป็นผลให้การริบทรัพย์สินกรณีดังกล่าวไม่เป็นบทลงโทษผู้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตามในเรื่องนี้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้เป็น2แนว 1.ถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะกระทำผิดคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่169/2506วินิจฉัยว่า บ. นำกระบือเข้ามาในราชอาณาจักรหลีกเลี่ยงศุลกากรศาลพิพากษาลงโทษและริบกระบือตามพระราชบัญญัติศุลกากรพ.ศ.2469มาตรา27ผู้ร้องขอคืนกระบือโดยอ้างว่าซื้อจากจำเลยตามตั๋วพิมพ์รูปพรรณที่ออกภายหลังวันเกิดเหตุ1วันศาลฟังข้อเท็จจริงว่าผู้ร้องซื้อโดยสุจริตแต่วันที่จำเลยนำกระบือเข้ามาผู้ร้องยังไม่เป็นเจ้าของจึงจะถือว่าเป็นเจ้าของซึ่งมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา33,34ไม่ได้ถ้ายอมให้จำเลยโอนขายทรัพย์สินเช่นนี้ย่อมเป็นช่องทางให้ผู้กระทำผิดใช้วิธีโอนกรรมสิทธิ์ไปก่อนถูกฟ้องให้ริบทรัพย์นั้นได้ยกคำร้อง 2.ถือเอาความเป็นเจ้าของแท้จริงก่อนศาลพิพากษาคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่119/2506วินิจฉัยว่ารถยนต์ที่จำเลยใช้หนีภาษีและถูกลงโทษศาลพิพากษาริบรถยนต์นั้นจำเลยโอนขายรถแก่ผู้อื่นไประหว่างพิจารณาคดีก่อนศาลมีคำพิพากษาผู้ซื้อซื้อโดยสุจริตศาลสั่งคืนรถแก่ผู้ซื้อได้ สำหรับเหตุผลของผู้ที่เห็นด้วยกับความเห็นในแนวที่2ให้เหตุผลในทำนองที่คุ้มครองบุคคลภายนอกเพราะถ้าเป็นกรณีที่ผู้ซื้อรับซื้อทรัพย์สินไว้โดยสุจริตหากตีความว่าไม่มีสิทธิขอคืนย่อมกระทบต่อสิทธิของบุคคลภายนอก คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยถือความเป็นเจ้าของแท้จริงขณะที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบรถยนต์ของกลางแต่เมื่อวินิจฉัยถึงองค์ประกอบข้อที่ว่ารู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดหรือไม่ศาลฎีกากลับหยิบยกการรู้เห็นของทั้งผู้ร้องและผู้ให้เช่าซื้อซึ่งเป็นเจ้าของที่แท้จริงขณะมีการกระทำผิดทั้งผู้ร้องและผู้ให้เช่าซื้อต่างไม่รู้เห็นเป็นใจจึงไม่มีปัญหาเกิดขึ้นหากคนใดคนหนึ่งรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดแล้วละก็อาจจะมีปัญหาในการสั่งคืนของกลางเกิดขึ้นได้ซึ่งผู้บันทึกก็เห็นว่าถ้าหากเป็นกรณีเช่นนั้นศาลก็คงสั่งไม่คืนทรัพย์สินให้ผู้ร้องเป็นแน่ในปัญหานี้ยังไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้จึงต้องรอดูคำวินิจฉัยของศาลฎีกาต่อไปแต่โดยผลของคำพิพากษาศาลฎีกานี้ผู้บันทึกเห็นว่าศาลฎีกาท่านวินิจฉัยโดยมองความเป็นธรรมเพราะกรณีเป็นเรื่องที่ผู้เช่าซื้อทำสัญญาเช่าซื้อแล้วผ่อนชำระค่าเช่าซื้อมาตลอดจนครบก่อนศาลมีคำพิพากษาให้ริบทรัพย์สินที่เช่าซื้อตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องถ้าจะวินิจฉัยเคร่งครัดว่าผู้ร้องไม่ได้เป็นเจ้าของขณะกระทำผิดก็จะกลายเป็นว่าผู้ที่จะขอคืนทรัพย์สินคือผู้ให้เช่าซื้อซึ่งไม่ใช่เจ้าของที่แท้จริงแล้วยิ่งจะเป็นการสับสนและไม่เป็นธรรมกับผู้ร้องอย่างมาก เกี่ยวกับการขอคืนของกลางนอกจากองค์ประกอบที่บัญญัติไว้ในมาตรา36แล้วศาลฎีกายังได้วางหลักไว้อีกหลายกรณีที่น่าสนใจเช่น 1.การร้องขอคืนของกลางเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาอย่างหนึ่งหากศาลวินิจฉัยชี้ขาดในประเด็นใดแล้วหากมายื่นคำร้องซึ่งในเรื่องเดิมก็เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2082/2521ผู้ร้องร้องขอให้คืนของกลางที่ศาลพิพากษาให้ริบศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วสั่งว่าพยานหลักฐานยังไม่พอฟังว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของให้ยกคำร้องเท่ากับฟ้องว่าผู้ร้องไม่เป็นเจ้าของแท้จริงนั่นเองผู้ร้องมายื่นคำร้องขอคืนของกลางอีกเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลอันเกี่ยวกับคดีหรือประเด็นที่ได้วินิจฉัยไว้แล้วต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา144จะอ้างว่าคำร้องฉบับก่อนยังไม่ได้วินิจฉัยชี้ขาดว่าผู้ร้องไม่ได้เป็นเจ้าของแท้จริงหาได้ไม่ 2.การร้องขอคืนของกลางเป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่งถ้าศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าผู้ร้องใช้สิทธิโดยไม่สุจริตศาลยกคำร้องได้เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่182/2537จำเลยที่1นำพาของกลางไปกระทำผิดมาครั้งหนึ่งแล้วซึ่งผู้ร้องเคยติดต่อขอรถยนต์ของกลางคืนจากพนักงานสอบสวนแสดงว่าผู้ร้องทราบเรื่องแล้วแต่หาได้บอกเลิกสัญญาและติดตามยึดรถคืนทันทีไม่กลับปล่อยให้จำเลยที่1เป็นผู้รับรถยนต์กลับไปครอบครองใช้สอยและรับเงินค่าเช่าซื้อจากจำเลยที่1ต่อมาจำเลยที่1นำรถยนต์มากระทำผิดอีกซึ่งความข้อนี้อาจเป็นเพราะว่าตามสัญญาเช่าซื้อมีข้อกำหนดให้จำเลยที่1ต้องรับผิดต่อผู้ร้องในทุกกรณีอยู่แล้วผู้ร้องจึงมิได้รับความเสียหายจากการกระทำผิดของจำเลยที่1พฤติการณ์แสดงว่าแม้จำเลยที่1จะนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดผู้ร้องก็ไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเช่าซื้อการที่ผู้ร้องขอคืนของกลางเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยที่1เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตไม่มีอำนาจที่จะร้องขอคืนของกลาง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่269/2537,1343/2537,4117/2532,365/2534,3224/2534) 3.เจ้าของรวมในทรัพย์สินที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบก็ขอคืนของกลางได้เพราะประมวลกฎหมายอาญามาตรา36มิได้จำกัดสิทธิของผู้เป็นเจ้าของรวมไว้หากเจ้าของรวมมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำขอให้ศาลสั่งคืนทรัพย์สินกึ่งหนึ่งได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่200/2537,1303/2510) ?สมกุมชาด?