คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5515/2538หลักกฎหมาย: ผลของมาตรา 441 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หากว่าได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่าผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตาม เมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับ ส.ย่อมมีผลบังคับได้แม้ส. จะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตามและผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้สละแล้วนั้นระงับสิ้นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้โจทก์ฟ้องว่าจำเลยขับรถด้วยความประมาทชนรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ได้รับความเสียหาย โจทก์ได้ทำการซ่อมแซมรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้เป็นเงินจำนวน 70,382 บาท โจทก์จึงรับช่วงสิทธิมา โจทก์ทวงถามให้จำเลยชำระค่าเสียหายแต่จำเลยไม่ชำระขอให้บังคับจำเลยชำระเงินดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า เหตุเกิดขึ้นเพราะความประมาทของนายสมเกียรติผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันภัย หลังเกิดเหตุแล้วนายสมเกียรติกับจำเลยตกลงกันได้ โดยต่างฝ่ายต่างไม่เรียกร้องค่าเสียหายต่อกันและเจ้าพนักงานตำรวจลงบันทึกประจำวันเกี่ยวกับคดีทั้งสองฝ่ายต่างได้ลงลายมือชื่อต่อหน้าพนักงานสอบสวน สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายของนายสมเกียรติที่มีต่อจำเลยจึงระงับไป โจทก์ไม่มีสิทธิรับช่วงสิทธิใด ๆ อีก ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาว่านายสมเกียรติเป็นเพียงผู้ขับรถยนต์เท่านั้นไม่ใช่เจ้าของรถยนต์จึงไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความได้ คดีนี้โจทก์ฎีกาได้แต่เฉพาะข้อกฎหมายศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากพยานหลักฐานในสำนวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238ประกอบมาตรา 247 ซึ่งศาลอุทธรณ์ฟังข้อเท็จจริงว่า นายสมเกียรติเป็นผู้ขับรถยนต์คันที่โจทก์เป็นผู้รับประกันภัยในขณะเฉี่ยวชนกันรถยนต์คันที่จำเลยขับ นายสมเกียรติจึงเป็นผู้ครอบครองและขับรถยนต์ซึ่งเป็นสังหาริมทรัพย์ในขณะเกิดเหตุ หากจำเลยรับผิดและใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่นายสมเกียรติ จำเลยย่อมหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น แม้บุคคลภายนอกจะเป็นเจ้าของทรัพย์ เว้นแต่สิทธิของบุคคลภายนอกเช่นนั้นจะเป็นที่รู้อยู่แก่ตนหรือมิได้รู้เพราะความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 441 และผลของมาตรา 441 ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนหากว่าได้ใช้ค่าสินไหมให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่า ผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตามเมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับนายสมเกียรติย่อมมีผลบังคับได้แม้นายสมเกียรติจะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตาม และผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละแล้วนั้นระงับสิ้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5515/2538บริษัท วิริยะ ประกันภัย จำกัดโจทก์นาย เลี่ยง เส็ง แซ่ลี้จำเลย ป.พ.พ. ม. 441, ม. 852ผลของมาตรา 441 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หากว่าได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่าผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตาม เมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับ ส.ย่อมมีผลบังคับได้แม้ส. จะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตามและผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้สละแล้วนั้นระงับสิ้นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้โจทก์ฟ้องว่าจำเลยขับรถด้วยความประมาทชนรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ได้รับความเสียหาย โจทก์ได้ทำการซ่อมแซมรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้เป็นเงินจำนวน 70,382 บาท โจทก์จึงรับช่วงสิทธิมา โจทก์ทวงถามให้จำเลยชำระค่าเสียหายแต่จำเลยไม่ชำระขอให้บังคับจำเลยชำระเงินดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า เหตุเกิดขึ้นเพราะความประมาทของนายสมเกียรติผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันภัย หลังเกิดเหตุแล้วนายสมเกียรติกับจำเลยตกลงกันได้ โดยต่างฝ่ายต่างไม่เรียกร้องค่าเสียหายต่อกันและเจ้าพนักงานตำรวจลงบันทึกประจำวันเกี่ยวกับคดีทั้งสองฝ่ายต่างได้ลงลายมือชื่อต่อหน้าพนักงานสอบสวน สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายของนายสมเกียรติที่มีต่อจำเลยจึงระงับไป โจทก์ไม่มีสิทธิรับช่วงสิทธิใด ๆ อีก ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาว่านายสมเกียรติเป็นเพียงผู้ขับรถยนต์เท่านั้นไม่ใช่เจ้าของรถยนต์จึงไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความได้ คดีนี้โจทก์ฎีกาได้แต่เฉพาะข้อกฎหมายศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากพยานหลักฐานในสำนวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238ประกอบมาตรา 247 ซึ่งศาลอุทธรณ์ฟังข้อเท็จจริงว่า นายสมเกียรติเป็นผู้ขับรถยนต์คันที่โจทก์เป็นผู้รับประกันภัยในขณะเฉี่ยวชนกันรถยนต์คันที่จำเลยขับ นายสมเกียรติจึงเป็นผู้ครอบครองและขับรถยนต์ซึ่งเป็นสังหาริมทรัพย์ในขณะเกิดเหตุ หากจำเลยรับผิดและใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่นายสมเกียรติ จำเลยย่อมหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น แม้บุคคลภายนอกจะเป็นเจ้าของทรัพย์ เว้นแต่สิทธิของบุคคลภายนอกเช่นนั้นจะเป็นที่รู้อยู่แก่ตนหรือมิได้รู้เพราะความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 441 และผลของมาตรา 441 ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนหากว่าได้ใช้ค่าสินไหมให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่า ผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตามเมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับนายสมเกียรติย่อมมีผลบังคับได้แม้นายสมเกียรติจะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตาม และผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละแล้วนั้นระงับสิ้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สถิตย์ ไพเราะ-นิเวศน์ คำผอง-สมคิด ไตรโสรัส)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีละเมิดรถชนกันเสียหายอย่างคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ผู้ต้องเสียหายทางแพ่งที่แท้จริงคือเจ้าของรถคันที่โจทก์รับประกันไม่ใช่ ส. ส่วน ส. จะเป็นลูกจ้าง ตัวแทนหรือมีฐานะเกี่ยวพันกับเจ้าของรถอย่างไรก็แล้วแต่ข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ไป แต่ไม่ว่าจะอยู่ในฐานะอย่างไร ส. จะมีสิทธิทำนิติกรรมใด ๆผูกพันเจ้าของรถหรือไม่ก็ยังต้องพิจารณาถึงอำนาจของ ส. ในการนี้ด้วยว่ามีอยู่หรือไม่ ปกติในกรณีเช่นนี้ การทำสัญญาประนีประนอมยอมความ หากเจ้าของรถมิได้ทำเองก็จะต้องมีการมอบอำนาจหรือมีพฤติการณ์ที่เห็นได้ว่าผู้อื่นทำแทนได้ (เทียบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1091/2515 และ 553/2502)สัญญานั้นจึงจะมีผลผูกพันเจ้าของรถ คดีนี้โจทก์ต่อสู้เป็นประเด็นในชั้นฎีกาด้วยว่า ส. ไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความ แต่ข้อเท็จจริงที่ศาลฎีกาฟังยุติตามศาลอุทธรณ์มีเพียงว่าส. เป็นผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันในขณะชนกับรถคันที่จำเลยขับ โดยไม่ปรากฏว่า ส. มีฐานะเกี่ยวพันอย่างไรกับเจ้าของรถและมีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความให้มีผลผูกพันถึงเจ้าของรถหรือไม่ ศาลฎีกาให้เหตุผลในการวินิจฉัยประเด็นดังกล่าวว่า ส. มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความกับจำเลยเพราะโดยผลของมาตรา 441 แม้ ส. จะเป็นเพียงผู้ครอง (ขับ) รถคันที่โจทก์รับประกันในขณะเกิดเหตุละเมิด ก็ยังมีสิทธิรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้ ส.จะไม่ใช่เจ้าของรถก็ตาม ดังนั้นส. จึงย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน โดยที่มาตรา 441 เป็นบทบัญญัติทำนองเดียวกับมาตรา 316 ในหมวด 5 ว่าด้วยความระงับแห่งหนี้ ส่วนที่ 1 ว่าด้วยการชำระหนี้คือเป็นการชำระหนี้แก่ผู้ครองตามปรากฏแห่งสิทธิ ซึ่งมีจุดประสงค์ที่กฎหมายต้องการผ่อนผันแก่ผู้ชำระหนี้ให้ได้รับความสะดวกไม่ต้องเสียเวลาสืบสวนเพื่อหยั่งรู้ให้แน่ชัดว่าใครเป็นผู้มีสิทธิรับชำระหนี้โดยแท้จริง (มรว.เสนีย์ปราโมช, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้เล่ม 2(ภาคจบบริบูรณ์) แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2505(จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช 2527),หน้า 1018) อันเป็นบทบัญญัติพิเศษต่างจากหลักทั่วไปของการชำระหนี้ตามมาตรา 315 ที่จะต้องทำแก่ตัวเจ้าหนี้หรือแก่บุคคลผู้มีผู้มีอำนาจรับชำระหนี้แทนเจ้าหนี้ ทั้งมาตรา 441 ก็บัญญัติว่า"เมื่อใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองทรัพย์นั้นอยู่ในขณะเอาไป หรือขณะที่ทำให้บุบสลายนั้นแล้ว ท่านว่าเป็นอันหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น" แสดงว่าจะต้องมีการใช้เงินค่าสินไหมทดแทนให้ตามจำนวนที่ผู้ครองทรัพย์อยู่ในขณะนั้นเรียกร้องก่อนปรากฏตัวเจ้าของ มาตรา 441 นี้จึงน่าจะไม่ใช้บังคับแก่กรณีมีการตกลงกันเป็นอย่างอื่นโดยมิได้มีการชำระค่าสินไหมทดแทนกันจริง ๆ ในขณะนั้น (พจน์ปุษปาคม, คำอธิบายประมวลกฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา 2530, หน้า 623) อย่างคดีที่บันทึกอยู่นี้ก็เป็นที่เห็นได้ว่าจำเลยมิได้มีการชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่ส. ในขณะนั้น หากแต่กลับตกลงประนีประนอมยอมความไม่ติดใจเรียกร้องค่าเสียหายต่อกัน ซึ่งในกรณีเช่นนี้ข้อพิจารณาที่แท้จริงจึงน่าจะต้องอยู่ที่บทบัญญัติลักษณะตัวแทนว่า ส. มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความดังกล่าวหรือไม่ สอนชัย สิราริยกุลคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าจำเลยขับรถด้วยความประมาทชนรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ได้รับความเสียหาย โจทก์ได้ทำการซ่อมแซมรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้เป็นเงินจำนวน 70,382 บาท โจทก์จึงรับช่วงสิทธิมา โจทก์ทวงถามให้จำเลยชำระค่าเสียหายแต่จำเลยไม่ชำระขอให้บังคับจำเลยชำระเงินดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า เหตุเกิดขึ้นเพราะความประมาทของนายสมเกียรติผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันภัย หลังเกิดเหตุแล้วนายสมเกียรติกับจำเลยตกลงกันได้ โดยต่างฝ่ายต่างไม่เรียกร้องค่าเสียหายต่อกันและเจ้าพนักงานตำรวจลงบันทึกประจำวันเกี่ยวกับคดีทั้งสองฝ่ายต่างได้ลงลายมือชื่อต่อหน้าพนักงานสอบสวน สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายของนายสมเกียรติที่มีต่อจำเลยจึงระงับไป โจทก์ไม่มีสิทธิรับช่วงสิทธิใด ๆ อีก ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาว่านายสมเกียรติเป็นเพียงผู้ขับรถยนต์เท่านั้นไม่ใช่เจ้าของรถยนต์จึงไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความได้ คดีนี้โจทก์ฎีกาได้แต่เฉพาะข้อกฎหมายศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากพยานหลักฐานในสำนวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238ประกอบมาตรา 247 ซึ่งศาลอุทธรณ์ฟังข้อเท็จจริงว่า นายสมเกียรติเป็นผู้ขับรถยนต์คันที่โจทก์เป็นผู้รับประกันภัยในขณะเฉี่ยวชนกันรถยนต์คันที่จำเลยขับ นายสมเกียรติจึงเป็นผู้ครอบครองและขับรถยนต์ซึ่งเป็นสังหาริมทรัพย์ในขณะเกิดเหตุ หากจำเลยรับผิดและใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่นายสมเกียรติ จำเลยย่อมหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น แม้บุคคลภายนอกจะเป็นเจ้าของทรัพย์ เว้นแต่สิทธิของบุคคลภายนอกเช่นนั้นจะเป็นที่รู้อยู่แก่ตนหรือมิได้รู้เพราะความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 441 และผลของมาตรา 441 ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนหากว่าได้ใช้ค่าสินไหมให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่า ผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตามเมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับนายสมเกียรติย่อมมีผลบังคับได้แม้นายสมเกียรติจะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตาม และผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละแล้วนั้นระงับสิ้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5515/2538บริษัท วิริยะ ประกันภัย จำกัดโจทก์นาย เลี่ยง เส็ง แซ่ลี้จำเลย ป.พ.พ. ม. 441, ม. 852ผลของมาตรา 441 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน หากว่าได้ใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่าผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตาม เมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับ ส.ย่อมมีผลบังคับได้แม้ส. จะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตามและผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้สละแล้วนั้นระงับสิ้นไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้โจทก์ฟ้องว่าจำเลยขับรถด้วยความประมาทชนรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้ได้รับความเสียหาย โจทก์ได้ทำการซ่อมแซมรถคันที่โจทก์รับประกันภัยไว้เป็นเงินจำนวน 70,382 บาท โจทก์จึงรับช่วงสิทธิมา โจทก์ทวงถามให้จำเลยชำระค่าเสียหายแต่จำเลยไม่ชำระขอให้บังคับจำเลยชำระเงินดังกล่าวพร้อมดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า เหตุเกิดขึ้นเพราะความประมาทของนายสมเกียรติผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันภัย หลังเกิดเหตุแล้วนายสมเกียรติกับจำเลยตกลงกันได้ โดยต่างฝ่ายต่างไม่เรียกร้องค่าเสียหายต่อกันและเจ้าพนักงานตำรวจลงบันทึกประจำวันเกี่ยวกับคดีทั้งสองฝ่ายต่างได้ลงลายมือชื่อต่อหน้าพนักงานสอบสวน สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายของนายสมเกียรติที่มีต่อจำเลยจึงระงับไป โจทก์ไม่มีสิทธิรับช่วงสิทธิใด ๆ อีก ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์ฎีกาว่านายสมเกียรติเป็นเพียงผู้ขับรถยนต์เท่านั้นไม่ใช่เจ้าของรถยนต์จึงไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความได้ คดีนี้โจทก์ฎีกาได้แต่เฉพาะข้อกฎหมายศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยจากพยานหลักฐานในสำนวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238ประกอบมาตรา 247 ซึ่งศาลอุทธรณ์ฟังข้อเท็จจริงว่า นายสมเกียรติเป็นผู้ขับรถยนต์คันที่โจทก์เป็นผู้รับประกันภัยในขณะเฉี่ยวชนกันรถยนต์คันที่จำเลยขับ นายสมเกียรติจึงเป็นผู้ครอบครองและขับรถยนต์ซึ่งเป็นสังหาริมทรัพย์ในขณะเกิดเหตุ หากจำเลยรับผิดและใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่นายสมเกียรติ จำเลยย่อมหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น แม้บุคคลภายนอกจะเป็นเจ้าของทรัพย์ เว้นแต่สิทธิของบุคคลภายนอกเช่นนั้นจะเป็นที่รู้อยู่แก่ตนหรือมิได้รู้เพราะความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของตนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 441 และผลของมาตรา 441 ที่บัญญัติให้ผู้ทำละเมิดเป็นอันหลุดพ้นจากหนี้ที่ต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนหากว่าได้ใช้ค่าสินไหมให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดนี้เอง ย่อมแสดงให้เห็นว่า ผู้ครองสังหาริมทรัพย์อยู่ในขณะถูกทำละเมิดมีสิทธิรับชำระค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้กระทั่งผู้ครองสังหาริมทรัพย์นั้นจะไม่ใช่เจ้าของทรัพย์ก็ตามเมื่อมีสิทธิที่จะรับชำระหนี้ได้ก็ย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน ดังนั้น สัญญาประนีประนอมยอมความระหว่างจำเลยกับนายสมเกียรติย่อมมีผลบังคับได้แม้นายสมเกียรติจะไม่ใช่เจ้าของรถยนต์คันที่ขับก็ตาม และผลแห่งสัญญาประนีประนอมยอมความย่อมทำให้สิทธิเรียกร้องซึ่งแต่ละฝ่ายได้ยอมสละแล้วนั้นระงับสิ้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 852 โจทก์จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะรับช่วงสิทธิได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สถิตย์ ไพเราะ-นิเวศน์ คำผอง-สมคิด ไตรโสรัส)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคดีละเมิดรถชนกันเสียหายอย่างคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ผู้ต้องเสียหายทางแพ่งที่แท้จริงคือเจ้าของรถคันที่โจทก์รับประกันไม่ใช่ ส. ส่วน ส. จะเป็นลูกจ้าง ตัวแทนหรือมีฐานะเกี่ยวพันกับเจ้าของรถอย่างไรก็แล้วแต่ข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ไป แต่ไม่ว่าจะอยู่ในฐานะอย่างไร ส. จะมีสิทธิทำนิติกรรมใด ๆผูกพันเจ้าของรถหรือไม่ก็ยังต้องพิจารณาถึงอำนาจของ ส. ในการนี้ด้วยว่ามีอยู่หรือไม่ ปกติในกรณีเช่นนี้ การทำสัญญาประนีประนอมยอมความ หากเจ้าของรถมิได้ทำเองก็จะต้องมีการมอบอำนาจหรือมีพฤติการณ์ที่เห็นได้ว่าผู้อื่นทำแทนได้ (เทียบคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1091/2515 และ 553/2502)สัญญานั้นจึงจะมีผลผูกพันเจ้าของรถ คดีนี้โจทก์ต่อสู้เป็นประเด็นในชั้นฎีกาด้วยว่า ส. ไม่มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความ แต่ข้อเท็จจริงที่ศาลฎีกาฟังยุติตามศาลอุทธรณ์มีเพียงว่าส. เป็นผู้ขับรถคันที่โจทก์รับประกันในขณะชนกับรถคันที่จำเลยขับ โดยไม่ปรากฏว่า ส. มีฐานะเกี่ยวพันอย่างไรกับเจ้าของรถและมีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความให้มีผลผูกพันถึงเจ้าของรถหรือไม่ ศาลฎีกาให้เหตุผลในการวินิจฉัยประเด็นดังกล่าวว่า ส. มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความกับจำเลยเพราะโดยผลของมาตรา 441 แม้ ส. จะเป็นเพียงผู้ครอง (ขับ) รถคันที่โจทก์รับประกันในขณะเกิดเหตุละเมิด ก็ยังมีสิทธิรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนจากผู้ทำละเมิดได้แม้ ส.จะไม่ใช่เจ้าของรถก็ตาม ดังนั้นส. จึงย่อมมีสิทธิที่จะทำสัญญาประนีประนอมยอมความเกี่ยวกับการรับชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนในกรณีเช่นนี้ได้เช่นกัน โดยที่มาตรา 441 เป็นบทบัญญัติทำนองเดียวกับมาตรา 316 ในหมวด 5 ว่าด้วยความระงับแห่งหนี้ ส่วนที่ 1 ว่าด้วยการชำระหนี้คือเป็นการชำระหนี้แก่ผู้ครองตามปรากฏแห่งสิทธิ ซึ่งมีจุดประสงค์ที่กฎหมายต้องการผ่อนผันแก่ผู้ชำระหนี้ให้ได้รับความสะดวกไม่ต้องเสียเวลาสืบสวนเพื่อหยั่งรู้ให้แน่ชัดว่าใครเป็นผู้มีสิทธิรับชำระหนี้โดยแท้จริง (มรว.เสนีย์ปราโมช, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้เล่ม 2(ภาคจบบริบูรณ์) แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2505(จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช 2527),หน้า 1018) อันเป็นบทบัญญัติพิเศษต่างจากหลักทั่วไปของการชำระหนี้ตามมาตรา 315 ที่จะต้องทำแก่ตัวเจ้าหนี้หรือแก่บุคคลผู้มีผู้มีอำนาจรับชำระหนี้แทนเจ้าหนี้ ทั้งมาตรา 441 ก็บัญญัติว่า"เมื่อใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่บุคคลซึ่งเป็นผู้ครองทรัพย์นั้นอยู่ในขณะเอาไป หรือขณะที่ทำให้บุบสลายนั้นแล้ว ท่านว่าเป็นอันหลุดพ้นไปเพราะการที่ได้ใช้ให้เช่นนั้น" แสดงว่าจะต้องมีการใช้เงินค่าสินไหมทดแทนให้ตามจำนวนที่ผู้ครองทรัพย์อยู่ในขณะนั้นเรียกร้องก่อนปรากฏตัวเจ้าของ มาตรา 441 นี้จึงน่าจะไม่ใช้บังคับแก่กรณีมีการตกลงกันเป็นอย่างอื่นโดยมิได้มีการชำระค่าสินไหมทดแทนกันจริง ๆ ในขณะนั้น (พจน์ปุษปาคม, คำอธิบายประมวลกฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา 2530, หน้า 623) อย่างคดีที่บันทึกอยู่นี้ก็เป็นที่เห็นได้ว่าจำเลยมิได้มีการชำระหนี้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่ส. ในขณะนั้น หากแต่กลับตกลงประนีประนอมยอมความไม่ติดใจเรียกร้องค่าเสียหายต่อกัน ซึ่งในกรณีเช่นนี้ข้อพิจารณาที่แท้จริงจึงน่าจะต้องอยู่ที่บทบัญญัติลักษณะตัวแทนว่า ส. มีอำนาจทำสัญญาประนีประนอมยอมความดังกล่าวหรือไม่ สอนชัย สิราริยกุล