คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1486/2529หลักกฎหมาย: จำเลยซึ่งเป็น นายทะเบียนคนต่างด้าว มีหน้าที่พิจารณาและออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในกรณีที่คำขอของโจทก์เข้าหลักเกณฑ์ตามกฎหมายเมื่อมิได้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวดังกล่าวทั้งที่โจทก์ได้ยื่นคำร้องขอต่อจำเลยนับถึงวันฟ้องเป็นเวลา2ปีเศษถือว่าจำเลยปฏิเสธไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้เป็นการ โต้แย้งสิทธิของโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้วจำเลยจะอ้างว่ากองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรยังไม่แจ้งให้จำเลยออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่โจทก์จึงออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวไม่ได้เพื่อที่จะไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหาได้ไม่เพราะกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรมิใช่นายทะเบียนผู้มีอำนาจหน้าที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว พระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวฯ มาตรา8,21บังคับให้คน สัญชาติไทย ผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยกลายเป็น คนต่างด้าวต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ตนได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยมิฉะนั้นย่อมเป็นความผิดมิใช่เป็นบทบัญญัติจำกัดสิทธิของบุคคลดังกล่าวว่าหากไม่ไปยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วจะไม่มีสิทธิขอให้ออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโจทก์ ห้า สำนวน ฟ้อง ขอให้ บังคับ ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว ให้ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ให้การ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าวให้ แก่ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 4 และ ที่ 6 ทั้งนี้ เมื่อ โจทก์ ดังกล่าว ได้ยื่น คำขอ ถูกต้อง ครบถ้วน ตาม ที่ กำหนด ไว้ ใน กฎกระทรวง ให้ยก ฟ้องโจทก์ที่ 5จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน อุทธรณ์ (คดี เกี่ยวกับ โจทก์ ที่ 5 ถึงที่สุดโดย คู่ความ มิได้ อุทธรณ์ )ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ข้อเท็จจริง ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า และ จำเลย มิได้โต้แย้ง กัน ใน ชั้นฎีกา ฟังได้ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า เกิด ใน ราชอาณาจักรไทยเป็น บุตร คนญวน อพยพ โจทก์ ทั้ง ห้า ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศ ของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 โจทก์ ทั้ง ห้า มีภูมิลำเนา อยู่ ใน เขต อำเภอ เมือง อุบลราชธานี เมื่อ เดือน มีนาคม 2530โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลยหลังจาก นั้น จำเลย ได้ ส่ง คำร้องของโจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร เพื่อ พิจารณา ตาม ระเบียบ ของ กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร แต่ ขณะ โจทก์ ทั้ง ห้า ยื่นฟ้อง คดี ยัง ไม่ได้รับ แจ้ง ผล การ พิจารณาพิเคราะห์ แล้ว คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ แรก ว่าจำเลย ไม่เคย ปฏิเสธ ที่ จะ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าเพียงแต่ ต้อง ส่ง เรื่อง ให้ กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ตรวจสอบก่อน ตาม ระเบียบ ของ กรมตำรวจ เมื่อ ผู้บังคับการ กองทะเบียน คนต่างด้าวและ ภาษีอากร เห็นว่า ผู้ขอ ยื่น คำขอ ถูกต้อง และ ไม่มี พฤติการณ์ เป็น ภัยต่อ ประเทศชาติ จึง จะ แจ้ง ให้ จำเลย ใน ฐานะ นายทะเบียน คนต่างด้าวออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ แก่ ผู้ขอ อีก ชั้น หนึ่ง จำเลย ส่ง คำขอของ โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร แล้ว จำเลยจึง ยัง มิได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เห็นว่า จำเลย เป็นนายทะเบียน คนต่างด้าว ใน ท้องที่ ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า มี ภูมิลำเนา อยู่ เมื่อโจทก์ ทั้ง ห้า ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จึง มีหน้าที่ พิจารณา และ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าใน กรณี ที่ คำขอ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เข้า หลักเกณฑ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ ทั้ง ห้ายื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลย นับ ถึง วันฟ้องเป็น เวลา 2 ปี เศษ แล้ว จำเลย ก็ ยัง มิได้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ดังนี้ ถือได้ว่า จำเลย ปฏิเสธ ไม่ออกใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า อันเป็น การ โต้แย้ง สิทธิของ โจทก์ ทั้ง ห้า ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วที่ จำเลย อ้างว่า กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ยัง ไม่แจ้ง ให้ จำเลยออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่ได้ นั้น เห็นว่า ใน กรณี นี้ ผู้บังคับการกองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร มิใช่ นายทะเบียน ผู้มีอำนาจหน้าที่ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จะ อ้าง ระเบียบ ราชการ เพื่อที่ จะ ไม่ปฏิบัติ ตาม กฎหมาย หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้นคดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ สุดท้าย ว่า การ ที่ โจทก์ทั้ง ห้า ไม่ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่รู้ หรือ ควร รู้ ว่า ตน เสีย สัญชาติ ไทย โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ไม่มี สิทธิ ขอให้จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ เห็นว่า พระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ. 2493 มาตรา 8 บัญญัติ ว่า คน สัญชาติ ไทยผู้ เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย ไม่ว่า ด้วย เหตุใด ให้ ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวจาก นายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย และ มาตรา 21 บัญญัติ ว่า ผู้ใดละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ความใน มาตรา 8 มี ความผิด ต้อง ระวางโทษ ปรับไม่เกิน 500 บาท แสดง ว่า กฎหมาย บังคับ ให้ คน สัญชาติ ไทย ผู้ เสีย ไปซึ่ง สัญชาติ ไทย กลาย เป็น คนต่างด้าว ต้อง ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวนายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย หาก ละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ย่อมเป็น ความผิด มิใช่ เป็น บทบัญญัติ ที่ จำกัดสิทธิ ของ บุคคล ดังกล่าว ว่า หากไม่ไป ยื่น คำขอ ภายใน กำหนด เวลา ดังกล่าว แล้ว จะ ไม่มี สิทธิขอให้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ดังนี้ แม้ โจทก์ ทั้ง ห้า จะ รู้ ว่าตน เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย เกินกว่า 30 วัน แล้ว โจทก์ ทั้ง ห้า ก็ ยัง มีสิทธิ ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จาก จำเลย ผู้ซึ่ง เป็น นายทะเบียนจำเลย จะ ปฏิเสธ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่มี สิทธิ ขอให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญประจำตัว ให้ หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้น อีก เช่นกัน "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1559 - 1563/2538นาย พุกน้อย เหงียนโจทก์สารวัตรใหญ่สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองอุบลราชธานีจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.การทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ.2493 ม. 8, ม. 21จำเลยซึ่งเป็น นายทะเบียนคนต่างด้าว มีหน้าที่พิจารณาและออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในกรณีที่คำขอของโจทก์เข้าหลักเกณฑ์ตามกฎหมายเมื่อมิได้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวดังกล่าวทั้งที่โจทก์ได้ยื่นคำร้องขอต่อจำเลยนับถึงวันฟ้องเป็นเวลา2ปีเศษถือว่าจำเลยปฏิเสธไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้เป็นการ โต้แย้งสิทธิของโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้วจำเลยจะอ้างว่ากองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรยังไม่แจ้งให้จำเลยออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่โจทก์จึงออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวไม่ได้เพื่อที่จะไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหาได้ไม่เพราะกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรมิใช่นายทะเบียนผู้มีอำนาจหน้าที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว พระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวฯ มาตรา8,21บังคับให้คน สัญชาติไทย ผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยกลายเป็น คนต่างด้าวต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ตนได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยมิฉะนั้นย่อมเป็นความผิดมิใช่เป็นบทบัญญัติจำกัดสิทธิของบุคคลดังกล่าวว่าหากไม่ไปยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วจะไม่มีสิทธิขอให้ออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโจทก์ ห้า สำนวน ฟ้อง ขอให้ บังคับ ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว ให้ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ให้การ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าวให้ แก่ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 4 และ ที่ 6 ทั้งนี้ เมื่อ โจทก์ ดังกล่าว ได้ยื่น คำขอ ถูกต้อง ครบถ้วน ตาม ที่ กำหนด ไว้ ใน กฎกระทรวง ให้ยก ฟ้องโจทก์ที่ 5จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน อุทธรณ์ (คดี เกี่ยวกับ โจทก์ ที่ 5 ถึงที่สุดโดย คู่ความ มิได้ อุทธรณ์ )ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ข้อเท็จจริง ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า และ จำเลย มิได้โต้แย้ง กัน ใน ชั้นฎีกา ฟังได้ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า เกิด ใน ราชอาณาจักรไทยเป็น บุตร คนญวน อพยพ โจทก์ ทั้ง ห้า ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศ ของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 โจทก์ ทั้ง ห้า มีภูมิลำเนา อยู่ ใน เขต อำเภอ เมือง อุบลราชธานี เมื่อ เดือน มีนาคม 2530โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลยหลังจาก นั้น จำเลย ได้ ส่ง คำร้องของโจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร เพื่อ พิจารณา ตาม ระเบียบ ของ กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร แต่ ขณะ โจทก์ ทั้ง ห้า ยื่นฟ้อง คดี ยัง ไม่ได้รับ แจ้ง ผล การ พิจารณาพิเคราะห์ แล้ว คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ แรก ว่าจำเลย ไม่เคย ปฏิเสธ ที่ จะ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าเพียงแต่ ต้อง ส่ง เรื่อง ให้ กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ตรวจสอบก่อน ตาม ระเบียบ ของ กรมตำรวจ เมื่อ ผู้บังคับการ กองทะเบียน คนต่างด้าวและ ภาษีอากร เห็นว่า ผู้ขอ ยื่น คำขอ ถูกต้อง และ ไม่มี พฤติการณ์ เป็น ภัยต่อ ประเทศชาติ จึง จะ แจ้ง ให้ จำเลย ใน ฐานะ นายทะเบียน คนต่างด้าวออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ แก่ ผู้ขอ อีก ชั้น หนึ่ง จำเลย ส่ง คำขอของ โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร แล้ว จำเลยจึง ยัง มิได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เห็นว่า จำเลย เป็นนายทะเบียน คนต่างด้าว ใน ท้องที่ ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า มี ภูมิลำเนา อยู่ เมื่อโจทก์ ทั้ง ห้า ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จึง มีหน้าที่ พิจารณา และ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าใน กรณี ที่ คำขอ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เข้า หลักเกณฑ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ ทั้ง ห้ายื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลย นับ ถึง วันฟ้องเป็น เวลา 2 ปี เศษ แล้ว จำเลย ก็ ยัง มิได้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ดังนี้ ถือได้ว่า จำเลย ปฏิเสธ ไม่ออกใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า อันเป็น การ โต้แย้ง สิทธิของ โจทก์ ทั้ง ห้า ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วที่ จำเลย อ้างว่า กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ยัง ไม่แจ้ง ให้ จำเลยออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่ได้ นั้น เห็นว่า ใน กรณี นี้ ผู้บังคับการกองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร มิใช่ นายทะเบียน ผู้มีอำนาจหน้าที่ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จะ อ้าง ระเบียบ ราชการ เพื่อที่ จะ ไม่ปฏิบัติ ตาม กฎหมาย หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้นคดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ สุดท้าย ว่า การ ที่ โจทก์ทั้ง ห้า ไม่ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่รู้ หรือ ควร รู้ ว่า ตน เสีย สัญชาติ ไทย โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ไม่มี สิทธิ ขอให้จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ เห็นว่า พระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ. 2493 มาตรา 8 บัญญัติ ว่า คน สัญชาติ ไทยผู้ เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย ไม่ว่า ด้วย เหตุใด ให้ ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวจาก นายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย และ มาตรา 21 บัญญัติ ว่า ผู้ใดละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ความใน มาตรา 8 มี ความผิด ต้อง ระวางโทษ ปรับไม่เกิน 500 บาท แสดง ว่า กฎหมาย บังคับ ให้ คน สัญชาติ ไทย ผู้ เสีย ไปซึ่ง สัญชาติ ไทย กลาย เป็น คนต่างด้าว ต้อง ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวนายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย หาก ละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ย่อมเป็น ความผิด มิใช่ เป็น บทบัญญัติ ที่ จำกัดสิทธิ ของ บุคคล ดังกล่าว ว่า หากไม่ไป ยื่น คำขอ ภายใน กำหนด เวลา ดังกล่าว แล้ว จะ ไม่มี สิทธิขอให้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ดังนี้ แม้ โจทก์ ทั้ง ห้า จะ รู้ ว่าตน เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย เกินกว่า 30 วัน แล้ว โจทก์ ทั้ง ห้า ก็ ยัง มีสิทธิ ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จาก จำเลย ผู้ซึ่ง เป็น นายทะเบียนจำเลย จะ ปฏิเสธ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่มี สิทธิ ขอให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญประจำตัว ให้ หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้น อีก เช่นกัน "พิพากษายืน(สมพล สัตยาอภิธาน-ไพศาล รางชางกูร-อร่าม หุตางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ศาลฎีกาได้มีโอกาสยืนยันแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยอีกครั้งหนึ่งจะเห็นว่ากฎหมายไทยที่เป็นลายลักษณ์อักษรในเรื่องที่เกี่ยวกับคนต่างด้าวมีความกระจัดกระจายอยู่มากทั้งยังมีความคลุมเครือในหลายประเด็นแต่ในเรื่องของการทะเบียนสำหรับคนต่างด้าวที่มีภูมิลำเนาในประเทศไทยนั้นศาลฎีกาได้มีโอกาสวางหลักกฎหมายและตีความกฎหมายที่ไม่ชัดเจนหลายครั้งเมื่อคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538ได้ทำให้เกิดความชัดเจนที่มากขึ้นในหลักกฎหมายในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยจึงเป็นโอกาสที่เราควรจะมาทบทวนและตั้งข้อสังเกตต่อแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้ ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นเอกสารประจำตัวคนต่างด้าวที่รัฐออกให้แก่คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองและอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรกล่าวคือได้รับอนุญาตให้เข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรไทยตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองโดยหลักสิทธิในการอยู่อาศัยในประเทศไทยของบุคคลดังกล่าวจะไม่สิ้นสุดลงเว้นแต่จะมีข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุทำให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอาจเพิกถอนสิทธิในการเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรของคนต่างด้าวนั้นได้ และนอกจากนั้นการได้ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของบุคคลใดจะทำให้บุตรที่เกิดในประเทศไทยของบุคคลนั้นได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนเพราะทั้งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337และมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติ สัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ต่างก็ปฏิเสธที่จะให้สัญชาติไทยแก่บุตรที่เกิดในประเทศไทยของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรกล่าวคือไม่มีสิทธิเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรของคนต่างด้าวตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง คนต่างด้าวที่ปรารถนาจะตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยจึงต้องการจะได้รับสิทธิเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองนี้เพื่อจะได้มีสิทธิเข้าเมืองไทยและอาศัยอยู่ในประเทศไทยในลักษณะถาวร เงื่อนไขในการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวปรากฏในพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กฎหมายนี้กำหนดให้คนต่างด้าว3ประเภทต้องยื่นคำร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกล่าวคือ ในกรณีแรกมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนต่างด้าวที่มีอายุ12ปีบริบูรณ์ที่ได้รับอนุญาตให้เป็นคนเข้าเมืองตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแล้วไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ภายใน7วันผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา7มีความผิดต้องระวางโทษปรับเป็นรายปีปีละไม่เกิน500บาทตลอดเวลาที่ไม่ปฏิบัติดังกล่าวแล้วเศษของปีให้นับเป็น1ปี(มาตรา20แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ในกรณีที่สองมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้เป็นคนเข้าเมืองตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองไปแล้วขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ภายใน7วันผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา7มีความผิดต้องระวางโทษปรับเป็นรายปีปีละไม่เกิน500บาทตลอดเวลาที่ไม่ปฏิบัติดังกล่าวแล้วเศษของปีให้นับเป็น1ปี(มาตรา20แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ในกรณีที่สามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนสัญชาติไทยผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยไม่ว่าด้วยเหตุใดไปขอใบสำคัญประจำตัวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา8มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน500บาท(มาตรา21แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ขอให้สังเกตต่อไปอีกว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ยอมรับสิทธิที่จะอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรของผู้เสียสัญชาติไทยทุกประเภทไม่เฉพาะแต่ของผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนเท่านั้นยังรวมถึงของผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักสืบสายโลหิตหรือผู้เคยมีสัญชาติไทยภายหลังการเกิดกล่าวคือผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยการสมรสหรือการแปลงสัญชาติเป็นไทยอีกด้วย แต่อย่างไรก็ตามการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวก็อาจก่อให้เกิดผลร้ายแก่บุคคลที่มีหลายสัญชาติโดยที่สัญชาติหนึ่งเป็นสัญชาติไทยกล่าวคือมาตรา21แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2และ3)พ.ศ.2535กำหนดให้คนไทยซึ่งเกิดจากบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายซึ่งเป็นคนต่างด้าวเสียสัญชาติไทยหากได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวและนอกจากนั้นการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวอาจทำให้คนไทยโดยการแปลงสัญชาติถูกสันนิษฐานว่าฝักใฝ่ในสัญชาติอื่นอันอาจเป็นเหตุให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยใช้อำนาจตามมาตรา19แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ถอนสัญชาติไทยที่ได้รับเพราะเหตุที่มีการกระทำอันถือได้ว่าละเลยสัญชาติไทย ศาลฎีกามีโอกาสได้ชี้ขาดข้อกฎหมายเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหลายครั้งประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวที่มาถึงศาลฎีกาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันมีอยู่4ปัญหาใหญ่ๆกล่าวคือ ประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มแรกนั้นเป็นกรณีพิพาทที่เอกชนฟ้องเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองของรัฐเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ดังกล่าวปฏิเสธความเป็นไทยของตนเพราะเหตุที่ได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ข้อพิพาทกลุ่มที่สองที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาก็คือกรณีที่เอกชนที่เสียสัญชาติไทยฟ้องเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองของรัฐเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ดังกล่าวปฏิเสธที่จะออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่ตน ส่วนประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มที่สามนั้นเป็นกรณีพิพาทที่รัฐเป็นโจทก์ฟ้องเอกชนต่างด้าวเนื่องจากไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่ต่ออายุใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่ปฏิบัติการตามข้อกำหนดของกฎหมายในเรื่องใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ส่วนประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มสุดท้ายก็คือกรณีเกี่ยวกับผลของการไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของคนต่างด้าวที่อยู่ในประเทศไทย ประเด็นที่พิพาทในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538นี้เป็นกรณีที่ผู้เสียสัญชาติไทยฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ของรัฐดังกล่าวไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้หลังจากยื่นคำร้องขอไปแล้ว2ปีจึงจัดเป็นส่วนหนึ่งของแนวคำพิพากษาศาลฎีกาไทยในกรณีพิพาทประเภทที่สองซึ่งศาลฎีกามีโอกาสอธิบายหลักกฎหมายที่ปรากฏตัวอย่างคลุมเครือในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ให้มีความชัดเจนในขั้นตอนการปรับใช้ต่อข้อเท็จจริงต่อคดีที่เกิดขึ้น ดังที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นว่าใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นเอกสารยืนยันความเป็นคนต่างด้าวที่ประเทศไทยรับรองสิทธิเข้าเมืองไทยและอาศัยอยู่ในประเทศนี้ในลักษณะถาวรดังนั้นคนต่างด้าวที่ประสงค์จะตั้งรกรากในประเทศไทยจึงประสงค์ที่จะมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของกฎหมายบุคคลเหล่านี้กลายเป็นต่างด้าวเพราะมีข้อเท็จจริงต้องตามข้อกำหนดของกฎหมายที่ทำให้เสียสัญชาติไทยเมื่อความเป็นต่างด้าวมิได้เกิดจากเจตนาของบุคคลบุคคลจึงยังมีความสัมพันธ์ในทางข้อเท็จจริงกับประเทศไทยดังนั้นมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493จึงกำหนดให้บุคคลดังกล่าวร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียสัญชาติไป การเสียสัญชาติไทยที่ทำให้ต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวนี้อาจจะเกิดขึ้นในกรณีใดๆก็ได้การเสียสัญชาติไทยนั้นอาจจะเกิดจากเจตนาของบุคคลนั้นเองก็ได้หรืออาจจะเกิดจากเจตนาของรัฐก็ได้ดังนั้นทั้งบุคคลผู้สละสัญชาติไทยหรือบุคคลผู้ถูกถอนสัญชาติไทยและยังมีภูมิลำเนาในประเทศไทยก็จะต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามข้อกำหนดของมาตรา8นี้ ในประวัติศาสตร์ของกฎหมายสัญชาติไทยการเสียสัญชาติไทยของบุคคลธรรมดาอย่างมากมายที่สุดเกิดขึ้นโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ลงวันที่13ธันวาคมพ.ศ.2515 บุคคลธรรมดาที่เกิดในประเทศไทยและได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนไม่ว่าจะโดยผลของพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2456หรือโดยผลของพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495หรือโดยผลของพระราชบัญญัติ สัญชาติพ.ศ.2508ฉบับดั้งเดิมย่อมเสียสัญชาติไทยนี้ในวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515อันเป็นวันที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีผลใช้บังคับหากมีข้อเท็จจริง3ประการดังต่อไปนี้ในขณะที่เกิดกล่าวคือ 1.เกิดในประเทศไทย 2.มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นต่างด้าวหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าว 3.บิดาหรือมารดานั้นเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร การเสียสัญชาติไทยย่อมส่งผลทำให้บุคคลดังต่อไปนี้ถูกจำกัดสิทธิในการประกอบอาชีพอย่างเสรีในประเทศไทยและโดยหลักบุคคลดังกล่าวย่อมมิอาจถือครองอสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทยและยังทำให้สิทธิที่จะอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรตกอยู่ในความไม่แน่นอนทั้งนี้เพราะว่าฝ่ายปกครองในปัจจุบันถือว่าบุคคลผู้เสียสัญชาติไทยมีสถานะเป็นคนเข้าเมืองในลักษณะที่ผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแม้เกิดในประเทศไทยศาลฎีกาได้มีโอกาสพิจารณาประเด็นปัญหานี้หลายครั้งด้วยกันที่จะต้องชี้ว่า"บุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายหรือมารดาซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรมีสถานภาพในทางกฎหมายในลักษณะเช่นใด" เป็นที่แน่นอนว่าพวกเขามิใช่คนชาติเพราะไม่มีสัญชาติไทย แต่พวกเขาจะมีสถานภาพเป็นคนเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรเช่นบิดาหรือมารดาหรือไม่คำว่า"ในลักษณะไม่ถาวร"นี้ก็คือข้อเท็จจริงที่กฎหมายสัญชาติไทยเรียกว่า"เข้าเมืองในลักษณะพิเศษเฉพาะรายหรือชั่วคราวหรือผิดกฎหมายว่าด้วยการเข้าเมือง"นั่นย่อมหมายความว่าบุคคลดังกล่าวย่อมจะต้องถูกส่งกลับออกจากประเทศไทยเมื่อเหตุพิเศษที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองหมดไปหรือช่วงเวลาที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองชั่วคราวสิ้นสุดลงหรือในกรณีที่บุคคลหลบหนีเข้าเมืองเขาจะถูกส่งกลับออกจากประเทศไทยเมื่อถูกจับได้ ดังนั้นจะเห็นว่าการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจะทำให้บุคคลที่ตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีสถานะเป็นผู้มีสิทธิอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรและบุตรของตนที่เกิดในประเทศไทยก็อาจได้รับสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนบุคคลที่ตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จึงพยายามทุกวิถีทางที่จะให้ได้มาซึ่งใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ศาลฎีกาจึงได้มีโอกาสชี้หลักกฎหมายในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ในหลายคำพิพากษากล่าวคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529,5996-5999/2534,2162/2536และ1559-1563/2538จนอาจสรุปแนวคำพิพากษาศาลฎีกาบรรทัดฐานในเรื่องนี้ได้ดังต่อไปนี้ ผู้ทรงสิทธิที่จะร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ในประการแรกศาลฎีกาได้ยืนยันในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวจะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยในทุกกรณีไม่เฉพาะแต่กรณีที่เสียสัญชาติไทยภายใต้พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508เท่านั้นยังรวมไปถึงกรณีที่เสียสัญชาติไทยโดยผลของกฎหมายพิเศษด้วย ดังนั้นจึงอาจสรุปเป็นหลักได้ว่าบุคคลที่มีสิทธิร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8จะต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ 1.เคยมีสัญชาติไทย 2.ได้เสียสัญชาติไทยแล้ว ดังนั้นไม่เฉพาะแต่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เท่านั้นที่อาจร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ตามมาตรา8นี้ยังรวมถึงผู้ที่ไม่มีสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ที่อาจร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ตามมาตรา8ทั้งนี้เพราะผู้ที่เกิดในประเทศไทยโดยมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ก่อนวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515ย่อมมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนอยู่แล้วเมื่อประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีผลทำให้เสียสัญชาติไทยบุคคลดังกล่าวจึงมีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8แต่บุคคลที่เกิดในประเทศไทยตั้งแต่วันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515และมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ย่อมไม่มีสัญชาติไทยมาแต่เกิดจึงมิใช่ผู้เสียสัญชาติไทยจึงไม่มีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8 จึงอาจกล่าวต่อไปได้ว่าบุคคลที่มีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535และเสียสัญชาติไทยโดยผลของมาตรา11แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เมื่อวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จึงมีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8ที่จะร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในขณะที่บุคคลที่เกิดในประเทศไทยและไม่ได้สัญชาติไทยโดยผลของมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535จึงไม่มีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8ได้เลย หน้าที่ของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 นอกจากมาตรา8นี้จะรับรองสิทธิของผู้เสียสัญชาติไทยที่จะร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแล้วมาตรานี้ยังกำหนดให้บุคคลดังกล่าวขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทย ปัญหาที่เกิดขึ้นก็คือหากเอกชนผู้ขอยื่นคำขอเกินไปจาก30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยผลจะเป็นอย่างไรเอกชนหมดสิทธิหรือเสียสิทธิที่จะขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่นายทะเบียนท้องที่ยังจะมีหน้าที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้อีกหรือไม่ ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่2162/2536ตอบว่าการกำหนดเวลาในมาตรา8นี้มีวัตถุประสงค์บ่งให้เห็นชัดว่าให้ผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามที่กฎหมายบัญญัติไว้กล่าวคือให้ไปทำการร้องขอต่อนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ให้ออกใบสำคัญประจำตัวให้เพื่อแสดงว่าตนเป็นคนต่างด้าวมิใช่เป็นคนสัญชาติไทยกฎหมายกำหนดให้ต้องไปร้องขอภายในเวลา30วันทั้งนี้เพื่อมิให้ผู้เสียสัญชาติไทยเพิกเฉยหรือละเลยไม่ไปปฏิบัติตามหน้าที่ดังกล่าวถ้าหากบุคคลดังกล่าวละเลยไม่ปฏิบัติหน้าที่ตามเวลาที่กำหนดไว้ก็จะมีความผิดและถูกลงโทษดังที่มาตรา21แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดกล่าวคือ"ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา8มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน500บาท"ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าการกำหนดเวลาไว้ในมาตรา8เป็นเรื่องการกำหนดหน้าที่โดยมีเวลาบังคับให้ปฏิบัติตามถ้าผู้เสียสัญชาติไทยดังกล่าวฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติหรือปฏิบัติล่าช้าเกินกว่าเวลาที่กำหนดไว้ถือได้ว่ามีความผิดและต้องถูกลงโทษการกำหนดเวลาไว้ในมาตรา8จึงมิใช่การกำหนดอายุความเสียสิทธิหรือหมดสิทธิศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538ได้อธิบายเพิ่มเติมว่ามาตรา8มิใช่บทบัญญัติที่จำกัดสิทธิของบุคคลผู้เสียสัญชาติไทยในการร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวดังนั้นหากบุคคลดังกล่าวไม่ไปยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาที่กำหนดไว้ก็ไม่ทำให้บุคคลดังกล่าวเสียสิทธิที่จะขอให้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวนายทะเบียนคนต่างด้าวจึงยังมีหน้าที่จะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่เอกชนผู้ขอแม้คำขอนั้นจะยื่นมาภายหลัง30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยจะปฏิเสธสิทธิดังกล่าวมิได้เลย แบบคำร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 มาตรา9แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวได้เมื่อนายทะเบียนคนต่างด้าวได้ตรวจเรื่องราวขอใบสำคัญประจำตัวเห็นเป็นการถูกต้องแล้วเท่านั้นแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้อาศัยอำนาจตามความในมาตรา25แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้ผู้ขอรับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวต้องยื่นคำร้องตามแบบท้ายกฎกระทรวงนี้ต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ตนมีภูมิลำเนาอยู่ ปัญหาจึงเกิดว่าถ้าบุคคลที่เสียสัญชาติไทยยื่นคำร้องตามมาตรา8ไม่ถูกต้องตามแบบคำร้องที่กำหนดไว้ท้ายกฎกระทรวงพ.ศ.2493ซึ่งออกตามความในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493คำร้องนั้นจะมีสถานะเป็นคำร้องที่ถูกต้องและกล่าวอ้างต่อรัฐได้หรือไม่ ศาลฎีกาได้มีโอกาสตอบปัญหานี้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529 จะเห็นว่าแม้ในกรณีที่บุคคลที่เสียสัญชาติไทยยื่นคำร้องตามมาตรา8ไม่ถูกต้องตามแบบคำร้องที่กำหนดไว้ท้ายกฎกระทรวงพ.ศ.2493ซึ่งออกตามความในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ไม่ลังเลที่จะรับรองว่าเอกชนดังกล่าวได้ยื่นคำร้องอย่างถูกต้องตามมาตรา8เมื่อปรากฏข้อเท็จจริงชัดเจนว่าการที่เอกชนไม่ทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดเพราะความไม่รู้ข้อกำหนดของกฎกระทรวงมิใช่เกิดจากเจตนาที่จะขัดขืนไม่ปฏิบัติตามกฎกระทรวงดังกล่าว ดังนั้นศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงไม่ลังเลที่จะชี้ว่าแม้นางสาว ทาวตรั่นถิ ได้ทำหนังสือคำร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยไม่ได้ส่งรูปถ่ายและยื่นเรื่องราวตามแบบท.ด.1ตามข้อกำหนดของกฎกระทรวงดังกล่าวสำหรับการร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวสำหรับตนเองการร้องขอของนางสาว ทาวตรั่นถิ นั้นก็ชอบตามข้อกำหนดของมาตรา8แล้วดังนั้นการที่นายทะเบียนคนต่างด้าวปฏิเสธไม่ยอมออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวทันทีแก่นางสาว ทาวตรั่นถิ โดยไม่บอกกล่าวให้นางสาว ทาวตรั่นถิ กระทำตามแบบที่กฎกระทรวงกำหนดจึงเป็นการไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนดหน้าที่ของนายทะเบียนคนต่างด้าวตามมาตรา8แล้วและเป็นการโต้แย้งสิทธิของนางสาว ทาวตรั่นถิตามมาตรา8แล้วอันทำให้นางสาว ทาวตรั่นถิ มีอำนาจฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ต่อศาลได้ โดยหลักกฎหมายทั่วไปแบบที่กฎหมายกำหนดเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างไม่อาจจะละเลยได้นิติกรรมจึงไม่อาจสมบูรณ์และกล่าวอ้างได้เลยหากไม่ทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดจึงเป็นที่น่าสงสัยว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ปฏิเสธหลักกฎหมายทั่วไปนี้หรืออย่างไร เมื่อพิจารณาอย่างลึกซึ้งแล้วจะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ก็มิได้ปฏิเสธหลักนี้ขอให้สังเกตว่าแม้ศาลฎีกาในคดีนี้จะรับรองว่าการที่นายทะเบียนคนต่างด้าวปฏิเสธคำร้องขอของนางสาว ทาวตรั่นถิ เป็นการโต้แย้งสิทธิของนางสาว ทาวตามมาตรา8แล้วก็ตามแต่ศาลฎีกาก็มิได้ก้าวล่วงไปถึงกับบังคับให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีให้แก่นางสาว ทาวตรั่นถิ จะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงมีคำพิพากษาให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีให้แก่นางสาว ทาวตรั่นถิเมื่อบุคคลนี้ได้ยื่นคำขอใหม่ตามแบบท.ด.1แล้ว ขอให้สังเกตเป็นอย่างยิ่งว่าอาจจะเพราะศาลต้องการผดุงไว้ซึ่งสิทธิของปัจเจกชนโดยไม่ทำลายหลักกฎหมายทั่วไปกระมังคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงรับรองสิทธิของบุคคลที่เสียสัญชาติไทยที่จะได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493แม้บุคคลนั้นจะร้องขอไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนดและในขณะเดียวกันศาลฎีกาในคดีนี้ก็ไม่บังคับให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่บุคคลที่ร้องขอไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด อำนาจหน้าที่ของนายทะเบียนคนต่างด้าวภายใต้มาตรา8แห่งพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ศาลฎีกาได้ยืนยันอย่างชัดเจนในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529และ1559-1563/2538ว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าว"มีหน้า"ที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่บุคคลที่เสียสัญชาติไทย และศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ก็ยืนยันอย่างชัดเจนว่าเมื่อผู้ร้องเป็นบุคคลที่เสียสัญชาติไทยนายทะเบียนคนต่างด้าวจะใช้ดุลยพินิจเป็นอย่างอื่นอีกไม่ได้นายทะเบียนคนต่างด้าวจะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่บุคคลที่ร้องขออย่างถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด ดังนั้นจึงสรุปได้ว่านายทะเบียนคนต่างด้าวไม่มีอำนาจดุลยพินิจที่จะไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเลยหากปรากฏว่าเอกชนที่ร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวนั้นมีคุณสมบัติตามข้อกำหนดของมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ผลในทางกฎหมายของหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528 แต่ได้มีหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528เรื่องคนญวนอพยพที่ถูกถอนสัญชาติตามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ยื่นขอรับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวทุกแห่งทราบและถือปฏิบัติดังนี้ 1.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวรับคำร้องพร้อมรูปถ่ายและหลักฐานประกอบเรื่องไว้ 2.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ที่รับคำร้องรวบรวมเรื่องส่งให้กองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรพิจารณา 3.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่แจ้งให้ผู้ยื่นคำร้องทราบด้วยว่าเมื่อกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรพิจารณาสิ้นสุดผลเป็นประการใดจะได้แจ้งให้ผู้ร้องทราบ ดังนั้นนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ต่างๆจึงไม่อาจออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จนกว่าจะได้รับแจ้งจากกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรให้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยเสียก่อน จะเห็นว่าหนังสือดังกล่าวของกระทรวงมหาดไทยมีผลทำให้การชี้ขาดว่าจะออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่เอกชนหรือไม่ตกอยู่ในอำนาจหน้าที่ของกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรกรมตำรวจมิใช่อำนาจหน้าที่ของตำรวจท้องที่เจ้าหน้าที่หลังนี้มีอำนาจหน้าที่เพียงรับคำขอและออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเมื่อมีความเห็นชอบให้ทำได้โดยกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรเท่านั้น โดยผลของทางปฏิบัติดังกล่าวของทางราชการผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ซึ่งไม่ได้รับคำตอบใดๆจากทางราชการภายในเวลาอันสมควรหรือถูกปฏิเสธสิทธิที่จะมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจึงได้ยื่นฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวต่อศาล ขอให้สังเกตว่าวิธีการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของนายทะเบียนคนต่างด้าวเป็นไปตามมาตรา9แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ซึ่งบัญญัติเพียงแต่ว่า "เมื่อนายทะเบียนได้ตรวจเรื่องราวขอใบสำคัญประจำตัวเห็นเป็นการถูกต้องแล้วให้นายทะเบียนออกใบสำคัญประจำตัวได้" ใบสำคัญประจำตัวให้มีลักษณะขนาดและรายการตามที่กำหนดในกฎกระทรวงซึ่งอย่างน้อยให้มีรายการแสดงชื่อวันเดือนปีเกิดอาชีพสัญชาติและที่อยู่พร้อมด้วยรูปถ่ายของคนต่างด้าวนั้นและลงลายมือชื่อนายทะเบียนไว้ด้วย" จะเห็นว่ากฎหมายแม่บทในเรื่องนี้ไม่ได้ให้อำนาจนายทะเบียนที่จะออกกฎกระทรวงมากำหนดขั้นตอนอื่นใดในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือให้นายทะเบียนมีอำนาจดุลยพินิจแต่อย่างใดในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในทางตรงกันข้ามขอให้สังเกตว่าบทบัญญัติแห่งมาตรา9ให้อำนาจที่จะออกกฎกระทรวงเพียงในเรื่องลักษณะขนาดและรายการที่จะต้องปรากฏมีในใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเท่านั้นจึงเป็นสิ่งที่ชัดเจนว่าหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528ไม่อาจจะอ้างความชอบด้วยกฎหมายจากพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ได้เลยเพราะมาตรา8แห่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้อำนาจหน้าที่ในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นของนายทะเบียนท้องที่มิใช่กองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรและนอกจากนั้นมาตรา9แห่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้นายทะเบียนต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีที่ผู้ยื่นคำขอมีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนดมิได้รับรองให้นายทะเบียนมีอำนาจดุลยพินิจแต่อย่างใด เคยมีตัวอย่างที่กระทรวงมหาดไทยมีหนังสือเวียนภายในกำหนดอำนาจหน้าที่และขั้นตอนในการปฏิบัติหน้าที่ในลักษณะที่ขัดกับกฎหมายแม่บทในเรื่องนั้นๆมาแล้วอาทิกฎข้อบังคับและคำสั่งว่าด้วยการจดทะเบียนสมรสตามหนังสือเวียนของกระทรวงมหาดไทยถึงผู้ว่าราชการจังหวัดทุกจังหวัดที่11369/2501ลงวันที่30กรกฎาคมพ.ศ.2501และหนังสือที่20695/2501ลงวันที่23ธันวาคมพ.ศ.2501กฎข้อบังคับและคำสั่งดังกล่าวเป็นกฎหมายลูกบทที่ออกมาโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติป้องกันการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์เพื่อกำหนดห้ามมิให้นายทะเบียนครอบครัวรับจดทะเบียนสมรสแก่คนต่างด้าวที่ไม่มีลักษณะเข้าเมืองแบบถาวรกล่าวคือไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแต่กฎหมายแม่บทที่มีผลกำหนดจากการจดทะเบียนสมรสก็คือพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478เท่านั้นและจนกระทั่งปัจจุบันรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยก็ยังไม่เคยออกกฎกระทรวงหรือระเบียบใดโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478นี้มาจำกัดสิทธิของคนต่างด้าวที่จะสมรสในประเทศไทยแต่อย่างใด ดังนั้นเมื่อกฎหมายลูกบทนี้มิได้ออกมาโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติ จดทะเบียนครอบครัวนี้จึงเกิดปัญหาว่ากฏข้อบังคับและคำสั่งนี้อาจมีผลจำกัดสิทธิในการสมรสในประเทศไทยของคนต่างด้าวซึ่งไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้หรือไม่ ในแนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสิทธิในการสมรสของคนต่างด้าวในประเทศไทยซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่720/2505โดยมีคำพิพากษาฎีกาเดิมตามมาอีกจำนวนหนึ่งกล่าวคือ1501/2522,3057/2526,580/2527,1832/2527,4302/2528และ1950/2529ศาลฎีกาก็ได้ยืนยันอย่างชัดเจนว่ากฎหมายลูกบทที่จะมีผลในเรื่องนี้จะต้องมาจากกฎหมายหลักกล่าวคือพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478เท่านั้นมาตรา25แห่งพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศมีหน้าที่รักษาการเท่าที่เกี่ยวกับกระทรวงนั้นๆให้การเป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้และให้มีอำนาคำพิพากษา: โจทก์ ห้า สำนวน ฟ้อง ขอให้ บังคับ ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว ให้ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ให้การ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าวให้ แก่ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 4 และ ที่ 6 ทั้งนี้ เมื่อ โจทก์ ดังกล่าว ได้ยื่น คำขอ ถูกต้อง ครบถ้วน ตาม ที่ กำหนด ไว้ ใน กฎกระทรวง ให้ยก ฟ้องโจทก์ที่ 5จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน อุทธรณ์ (คดี เกี่ยวกับ โจทก์ ที่ 5 ถึงที่สุดโดย คู่ความ มิได้ อุทธรณ์ )ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ข้อเท็จจริง ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า และ จำเลย มิได้โต้แย้ง กัน ใน ชั้นฎีกา ฟังได้ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า เกิด ใน ราชอาณาจักรไทยเป็น บุตร คนญวน อพยพ โจทก์ ทั้ง ห้า ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศ ของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 โจทก์ ทั้ง ห้า มีภูมิลำเนา อยู่ ใน เขต อำเภอ เมือง อุบลราชธานี เมื่อ เดือน มีนาคม 2530โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลยหลังจาก นั้น จำเลย ได้ ส่ง คำร้องของโจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร เพื่อ พิจารณา ตาม ระเบียบ ของ กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร แต่ ขณะ โจทก์ ทั้ง ห้า ยื่นฟ้อง คดี ยัง ไม่ได้รับ แจ้ง ผล การ พิจารณาพิเคราะห์ แล้ว คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ แรก ว่าจำเลย ไม่เคย ปฏิเสธ ที่ จะ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าเพียงแต่ ต้อง ส่ง เรื่อง ให้ กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ตรวจสอบก่อน ตาม ระเบียบ ของ กรมตำรวจ เมื่อ ผู้บังคับการ กองทะเบียน คนต่างด้าวและ ภาษีอากร เห็นว่า ผู้ขอ ยื่น คำขอ ถูกต้อง และ ไม่มี พฤติการณ์ เป็น ภัยต่อ ประเทศชาติ จึง จะ แจ้ง ให้ จำเลย ใน ฐานะ นายทะเบียน คนต่างด้าวออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ แก่ ผู้ขอ อีก ชั้น หนึ่ง จำเลย ส่ง คำขอของ โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร แล้ว จำเลยจึง ยัง มิได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เห็นว่า จำเลย เป็นนายทะเบียน คนต่างด้าว ใน ท้องที่ ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า มี ภูมิลำเนา อยู่ เมื่อโจทก์ ทั้ง ห้า ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จึง มีหน้าที่ พิจารณา และ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าใน กรณี ที่ คำขอ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เข้า หลักเกณฑ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ ทั้ง ห้ายื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลย นับ ถึง วันฟ้องเป็น เวลา 2 ปี เศษ แล้ว จำเลย ก็ ยัง มิได้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ดังนี้ ถือได้ว่า จำเลย ปฏิเสธ ไม่ออกใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า อันเป็น การ โต้แย้ง สิทธิของ โจทก์ ทั้ง ห้า ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วที่ จำเลย อ้างว่า กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ยัง ไม่แจ้ง ให้ จำเลยออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่ได้ นั้น เห็นว่า ใน กรณี นี้ ผู้บังคับการกองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร มิใช่ นายทะเบียน ผู้มีอำนาจหน้าที่ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จะ อ้าง ระเบียบ ราชการ เพื่อที่ จะ ไม่ปฏิบัติ ตาม กฎหมาย หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้นคดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ สุดท้าย ว่า การ ที่ โจทก์ทั้ง ห้า ไม่ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่รู้ หรือ ควร รู้ ว่า ตน เสีย สัญชาติ ไทย โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ไม่มี สิทธิ ขอให้จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ เห็นว่า พระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ. 2493 มาตรา 8 บัญญัติ ว่า คน สัญชาติ ไทยผู้ เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย ไม่ว่า ด้วย เหตุใด ให้ ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวจาก นายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย และ มาตรา 21 บัญญัติ ว่า ผู้ใดละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ความใน มาตรา 8 มี ความผิด ต้อง ระวางโทษ ปรับไม่เกิน 500 บาท แสดง ว่า กฎหมาย บังคับ ให้ คน สัญชาติ ไทย ผู้ เสีย ไปซึ่ง สัญชาติ ไทย กลาย เป็น คนต่างด้าว ต้อง ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวนายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย หาก ละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ย่อมเป็น ความผิด มิใช่ เป็น บทบัญญัติ ที่ จำกัดสิทธิ ของ บุคคล ดังกล่าว ว่า หากไม่ไป ยื่น คำขอ ภายใน กำหนด เวลา ดังกล่าว แล้ว จะ ไม่มี สิทธิขอให้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ดังนี้ แม้ โจทก์ ทั้ง ห้า จะ รู้ ว่าตน เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย เกินกว่า 30 วัน แล้ว โจทก์ ทั้ง ห้า ก็ ยัง มีสิทธิ ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จาก จำเลย ผู้ซึ่ง เป็น นายทะเบียนจำเลย จะ ปฏิเสธ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่มี สิทธิ ขอให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญประจำตัว ให้ หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้น อีก เช่นกัน "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1559 - 1563/2538นาย พุกน้อย เหงียนโจทก์สารวัตรใหญ่สถานีตำรวจภูธรอำเภอเมืองอุบลราชธานีจำเลย ป.วิ.พ. ม. 55 พ.ร.บ.การทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ.2493 ม. 8, ม. 21จำเลยซึ่งเป็น นายทะเบียนคนต่างด้าว มีหน้าที่พิจารณาและออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในกรณีที่คำขอของโจทก์เข้าหลักเกณฑ์ตามกฎหมายเมื่อมิได้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวดังกล่าวทั้งที่โจทก์ได้ยื่นคำร้องขอต่อจำเลยนับถึงวันฟ้องเป็นเวลา2ปีเศษถือว่าจำเลยปฏิเสธไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้เป็นการ โต้แย้งสิทธิของโจทก์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้วจำเลยจะอ้างว่ากองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรยังไม่แจ้งให้จำเลยออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่โจทก์จึงออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวไม่ได้เพื่อที่จะไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหาได้ไม่เพราะกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรมิใช่นายทะเบียนผู้มีอำนาจหน้าที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว พระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวฯ มาตรา8,21บังคับให้คน สัญชาติไทย ผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยกลายเป็น คนต่างด้าวต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ตนได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยมิฉะนั้นย่อมเป็นความผิดมิใช่เป็นบทบัญญัติจำกัดสิทธิของบุคคลดังกล่าวว่าหากไม่ไปยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาดังกล่าวแล้วจะไม่มีสิทธิขอให้ออก ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโจทก์ ห้า สำนวน ฟ้อง ขอให้ บังคับ ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว ให้ แก่ โจทก์จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ให้การ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าวให้ แก่ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 4 และ ที่ 6 ทั้งนี้ เมื่อ โจทก์ ดังกล่าว ได้ยื่น คำขอ ถูกต้อง ครบถ้วน ตาม ที่ กำหนด ไว้ ใน กฎกระทรวง ให้ยก ฟ้องโจทก์ที่ 5จำเลย ทั้ง ห้า สำนวน อุทธรณ์ (คดี เกี่ยวกับ โจทก์ ที่ 5 ถึงที่สุดโดย คู่ความ มิได้ อุทธรณ์ )ศาลอุทธรณ์ ภาค 1 พิพากษายืนจำเลย ทั้ง ห้า สำนวน ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ข้อเท็จจริง ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า และ จำเลย มิได้โต้แย้ง กัน ใน ชั้นฎีกา ฟังได้ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า เกิด ใน ราชอาณาจักรไทยเป็น บุตร คนญวน อพยพ โจทก์ ทั้ง ห้า ถูก ถอน สัญชาติ ไทย ตาม ประกาศ ของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 337 ลงวันที่ 13 ธันวาคม 2515 โจทก์ ทั้ง ห้า มีภูมิลำเนา อยู่ ใน เขต อำเภอ เมือง อุบลราชธานี เมื่อ เดือน มีนาคม 2530โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลยหลังจาก นั้น จำเลย ได้ ส่ง คำร้องของโจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร เพื่อ พิจารณา ตาม ระเบียบ ของ กองทะเบียนคนต่างด้าว และ ภาษีอากร แต่ ขณะ โจทก์ ทั้ง ห้า ยื่นฟ้อง คดี ยัง ไม่ได้รับ แจ้ง ผล การ พิจารณาพิเคราะห์ แล้ว คดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ แรก ว่าจำเลย ไม่เคย ปฏิเสธ ที่ จะ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าเพียงแต่ ต้อง ส่ง เรื่อง ให้ กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ตรวจสอบก่อน ตาม ระเบียบ ของ กรมตำรวจ เมื่อ ผู้บังคับการ กองทะเบียน คนต่างด้าวและ ภาษีอากร เห็นว่า ผู้ขอ ยื่น คำขอ ถูกต้อง และ ไม่มี พฤติการณ์ เป็น ภัยต่อ ประเทศชาติ จึง จะ แจ้ง ให้ จำเลย ใน ฐานะ นายทะเบียน คนต่างด้าวออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ แก่ ผู้ขอ อีก ชั้น หนึ่ง จำเลย ส่ง คำขอของ โจทก์ ทั้ง ห้า ไป ยัง กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร แล้ว จำเลยจึง ยัง มิได้ โต้แย้ง สิทธิ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เห็นว่า จำเลย เป็นนายทะเบียน คนต่างด้าว ใน ท้องที่ ที่ โจทก์ ทั้ง ห้า มี ภูมิลำเนา อยู่ เมื่อโจทก์ ทั้ง ห้า ยื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จึง มีหน้าที่ พิจารณา และ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้าใน กรณี ที่ คำขอ ของ โจทก์ ทั้ง ห้า เข้า หลักเกณฑ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ ทั้ง ห้ายื่น คำร้องขอ มี ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ต่อ จำเลย นับ ถึง วันฟ้องเป็น เวลา 2 ปี เศษ แล้ว จำเลย ก็ ยัง มิได้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ดังนี้ ถือได้ว่า จำเลย ปฏิเสธ ไม่ออกใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า อันเป็น การ โต้แย้ง สิทธิของ โจทก์ ทั้ง ห้า ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วที่ จำเลย อ้างว่า กองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร ยัง ไม่แจ้ง ให้ จำเลยออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ออก ใบ สำคัญ ประจำตัวคนต่างด้าว แก่ โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่ได้ นั้น เห็นว่า ใน กรณี นี้ ผู้บังคับการกองทะเบียน คนต่างด้าว และ ภาษีอากร มิใช่ นายทะเบียน ผู้มีอำนาจหน้าที่ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จำเลย จะ อ้าง ระเบียบ ราชการ เพื่อที่ จะ ไม่ปฏิบัติ ตาม กฎหมาย หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้นคดี มี ปัญหา ตาม ฎีกา ของ จำเลย ประการ สุดท้าย ว่า การ ที่ โจทก์ทั้ง ห้า ไม่ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่รู้ หรือ ควร รู้ ว่า ตน เสีย สัญชาติ ไทย โจทก์ ทั้ง ห้า จึง ไม่มี สิทธิ ขอให้จำเลย ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ให้ เห็นว่า พระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าว พ.ศ. 2493 มาตรา 8 บัญญัติ ว่า คน สัญชาติ ไทยผู้ เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย ไม่ว่า ด้วย เหตุใด ให้ ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวจาก นายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย และ มาตรา 21 บัญญัติ ว่า ผู้ใดละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ความใน มาตรา 8 มี ความผิด ต้อง ระวางโทษ ปรับไม่เกิน 500 บาท แสดง ว่า กฎหมาย บังคับ ให้ คน สัญชาติ ไทย ผู้ เสีย ไปซึ่ง สัญชาติ ไทย กลาย เป็น คนต่างด้าว ต้อง ไป ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัวนายทะเบียน ใน ท้องที่ ที่ ตน อยู่ ภายใน 30 วัน นับแต่ วันที่ ได้ รู้ หรือควร รู้ ว่า ตน ได้เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย หาก ละเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ย่อมเป็น ความผิด มิใช่ เป็น บทบัญญัติ ที่ จำกัดสิทธิ ของ บุคคล ดังกล่าว ว่า หากไม่ไป ยื่น คำขอ ภายใน กำหนด เวลา ดังกล่าว แล้ว จะ ไม่มี สิทธิขอให้ ออก ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว ดังนี้ แม้ โจทก์ ทั้ง ห้า จะ รู้ ว่าตน เสีย ไป ซึ่ง สัญชาติ ไทย เกินกว่า 30 วัน แล้ว โจทก์ ทั้ง ห้า ก็ ยัง มีสิทธิ ขอ ใบ สำคัญ ประจำตัว คนต่างด้าว จาก จำเลย ผู้ซึ่ง เป็น นายทะเบียนจำเลย จะ ปฏิเสธ ว่า โจทก์ ทั้ง ห้า ไม่มี สิทธิ ขอให้ จำเลย ออก ใบ สำคัญประจำตัว ให้ หาได้ไม่ ฎีกา ข้อ นี้ ของ จำเลย ฟังไม่ขึ้น อีก เช่นกัน "พิพากษายืน(สมพล สัตยาอภิธาน-ไพศาล รางชางกูร-อร่าม หุตางกูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ศาลฎีกาได้มีโอกาสยืนยันแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยอีกครั้งหนึ่งจะเห็นว่ากฎหมายไทยที่เป็นลายลักษณ์อักษรในเรื่องที่เกี่ยวกับคนต่างด้าวมีความกระจัดกระจายอยู่มากทั้งยังมีความคลุมเครือในหลายประเด็นแต่ในเรื่องของการทะเบียนสำหรับคนต่างด้าวที่มีภูมิลำเนาในประเทศไทยนั้นศาลฎีกาได้มีโอกาสวางหลักกฎหมายและตีความกฎหมายที่ไม่ชัดเจนหลายครั้งเมื่อคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538ได้ทำให้เกิดความชัดเจนที่มากขึ้นในหลักกฎหมายในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยจึงเป็นโอกาสที่เราควรจะมาทบทวนและตั้งข้อสังเกตต่อแนวคำพิพากษาศาลฎีกาในเรื่องนี้ ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นเอกสารประจำตัวคนต่างด้าวที่รัฐออกให้แก่คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองและอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรกล่าวคือได้รับอนุญาตให้เข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรไทยตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองโดยหลักสิทธิในการอยู่อาศัยในประเทศไทยของบุคคลดังกล่าวจะไม่สิ้นสุดลงเว้นแต่จะมีข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุทำให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยอาจเพิกถอนสิทธิในการเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรของคนต่างด้าวนั้นได้ และนอกจากนั้นการได้ใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของบุคคลใดจะทำให้บุตรที่เกิดในประเทศไทยของบุคคลนั้นได้สัญชาติไทยโดยหลักดินแดนเพราะทั้งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337และมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติ สัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535ต่างก็ปฏิเสธที่จะให้สัญชาติไทยแก่บุตรที่เกิดในประเทศไทยของคนต่างด้าวที่เข้าเมืองมาในลักษณะไม่ถาวรกล่าวคือไม่มีสิทธิเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรของคนต่างด้าวตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง คนต่างด้าวที่ปรารถนาจะตั้งถิ่นฐานในประเทศไทยจึงต้องการจะได้รับสิทธิเข้ามามีถิ่นที่อยู่ในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองนี้เพื่อจะได้มีสิทธิเข้าเมืองไทยและอาศัยอยู่ในประเทศไทยในลักษณะถาวร เงื่อนไขในการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวปรากฏในพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กฎหมายนี้กำหนดให้คนต่างด้าว3ประเภทต้องยื่นคำร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกล่าวคือ ในกรณีแรกมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนต่างด้าวที่มีอายุ12ปีบริบูรณ์ที่ได้รับอนุญาตให้เป็นคนเข้าเมืองตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแล้วไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ภายใน7วันผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา7มีความผิดต้องระวางโทษปรับเป็นรายปีปีละไม่เกิน500บาทตลอดเวลาที่ไม่ปฏิบัติดังกล่าวแล้วเศษของปีให้นับเป็น1ปี(มาตรา20แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ในกรณีที่สองมาตรา7แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตให้เป็นคนเข้าเมืองตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองไปแล้วขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ภายใน7วันผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา7มีความผิดต้องระวางโทษปรับเป็นรายปีปีละไม่เกิน500บาทตลอดเวลาที่ไม่ปฏิบัติดังกล่าวแล้วเศษของปีให้นับเป็น1ปี(มาตรา20แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ในกรณีที่สามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้คนสัญชาติไทยผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยไม่ว่าด้วยเหตุใดไปขอใบสำคัญประจำตัวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา8มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน500บาท(มาตรา21แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493) ขอให้สังเกตต่อไปอีกว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ยอมรับสิทธิที่จะอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรของผู้เสียสัญชาติไทยทุกประเภทไม่เฉพาะแต่ของผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนเท่านั้นยังรวมถึงของผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักสืบสายโลหิตหรือผู้เคยมีสัญชาติไทยภายหลังการเกิดกล่าวคือผู้เคยมีสัญชาติไทยโดยการสมรสหรือการแปลงสัญชาติเป็นไทยอีกด้วย แต่อย่างไรก็ตามการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวก็อาจก่อให้เกิดผลร้ายแก่บุคคลที่มีหลายสัญชาติโดยที่สัญชาติหนึ่งเป็นสัญชาติไทยกล่าวคือมาตรา21แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2และ3)พ.ศ.2535กำหนดให้คนไทยซึ่งเกิดจากบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายซึ่งเป็นคนต่างด้าวเสียสัญชาติไทยหากได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวและนอกจากนั้นการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวอาจทำให้คนไทยโดยการแปลงสัญชาติถูกสันนิษฐานว่าฝักใฝ่ในสัญชาติอื่นอันอาจเป็นเหตุให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยใช้อำนาจตามมาตรา19แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ถอนสัญชาติไทยที่ได้รับเพราะเหตุที่มีการกระทำอันถือได้ว่าละเลยสัญชาติไทย ศาลฎีกามีโอกาสได้ชี้ขาดข้อกฎหมายเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหลายครั้งประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวที่มาถึงศาลฎีกาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันมีอยู่4ปัญหาใหญ่ๆกล่าวคือ ประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มแรกนั้นเป็นกรณีพิพาทที่เอกชนฟ้องเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองของรัฐเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ดังกล่าวปฏิเสธความเป็นไทยของตนเพราะเหตุที่ได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ข้อพิพาทกลุ่มที่สองที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาก็คือกรณีที่เอกชนที่เสียสัญชาติไทยฟ้องเจ้าหน้าที่ฝ่ายปกครองของรัฐเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ดังกล่าวปฏิเสธที่จะออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่ตน ส่วนประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มที่สามนั้นเป็นกรณีพิพาทที่รัฐเป็นโจทก์ฟ้องเอกชนต่างด้าวเนื่องจากไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่ต่ออายุใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่ปฏิบัติการตามข้อกำหนดของกฎหมายในเรื่องใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ส่วนประเด็นพิพาทเกี่ยวกับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกลุ่มสุดท้ายก็คือกรณีเกี่ยวกับผลของการไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของคนต่างด้าวที่อยู่ในประเทศไทย ประเด็นที่พิพาทในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538นี้เป็นกรณีที่ผู้เสียสัญชาติไทยฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวเป็นจำเลยเนื่องจากเจ้าหน้าที่ของรัฐดังกล่าวไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้หลังจากยื่นคำร้องขอไปแล้ว2ปีจึงจัดเป็นส่วนหนึ่งของแนวคำพิพากษาศาลฎีกาไทยในกรณีพิพาทประเภทที่สองซึ่งศาลฎีกามีโอกาสอธิบายหลักกฎหมายที่ปรากฏตัวอย่างคลุมเครือในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ให้มีความชัดเจนในขั้นตอนการปรับใช้ต่อข้อเท็จจริงต่อคดีที่เกิดขึ้น ดังที่กล่าวแล้วในเบื้องต้นว่าใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นเอกสารยืนยันความเป็นคนต่างด้าวที่ประเทศไทยรับรองสิทธิเข้าเมืองไทยและอาศัยอยู่ในประเทศนี้ในลักษณะถาวรดังนั้นคนต่างด้าวที่ประสงค์จะตั้งรกรากในประเทศไทยจึงประสงค์ที่จะมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของกฎหมายบุคคลเหล่านี้กลายเป็นต่างด้าวเพราะมีข้อเท็จจริงต้องตามข้อกำหนดของกฎหมายที่ทำให้เสียสัญชาติไทยเมื่อความเป็นต่างด้าวมิได้เกิดจากเจตนาของบุคคลบุคคลจึงยังมีความสัมพันธ์ในทางข้อเท็จจริงกับประเทศไทยดังนั้นมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493จึงกำหนดให้บุคคลดังกล่าวร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียสัญชาติไป การเสียสัญชาติไทยที่ทำให้ต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวนี้อาจจะเกิดขึ้นในกรณีใดๆก็ได้การเสียสัญชาติไทยนั้นอาจจะเกิดจากเจตนาของบุคคลนั้นเองก็ได้หรืออาจจะเกิดจากเจตนาของรัฐก็ได้ดังนั้นทั้งบุคคลผู้สละสัญชาติไทยหรือบุคคลผู้ถูกถอนสัญชาติไทยและยังมีภูมิลำเนาในประเทศไทยก็จะต้องไปขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามข้อกำหนดของมาตรา8นี้ ในประวัติศาสตร์ของกฎหมายสัญชาติไทยการเสียสัญชาติไทยของบุคคลธรรมดาอย่างมากมายที่สุดเกิดขึ้นโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ลงวันที่13ธันวาคมพ.ศ.2515 บุคคลธรรมดาที่เกิดในประเทศไทยและได้สัญชาติไทยโดยการเกิดโดยหลักดินแดนไม่ว่าจะโดยผลของพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2456หรือโดยผลของพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2495หรือโดยผลของพระราชบัญญัติ สัญชาติพ.ศ.2508ฉบับดั้งเดิมย่อมเสียสัญชาติไทยนี้ในวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515อันเป็นวันที่ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีผลใช้บังคับหากมีข้อเท็จจริง3ประการดังต่อไปนี้ในขณะที่เกิดกล่าวคือ 1.เกิดในประเทศไทย 2.มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายเป็นต่างด้าวหรือในกรณีที่ไม่มีบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายมารดาเป็นต่างด้าว 3.บิดาหรือมารดานั้นเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวร การเสียสัญชาติไทยย่อมส่งผลทำให้บุคคลดังต่อไปนี้ถูกจำกัดสิทธิในการประกอบอาชีพอย่างเสรีในประเทศไทยและโดยหลักบุคคลดังกล่าวย่อมมิอาจถือครองอสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทยและยังทำให้สิทธิที่จะอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรตกอยู่ในความไม่แน่นอนทั้งนี้เพราะว่าฝ่ายปกครองในปัจจุบันถือว่าบุคคลผู้เสียสัญชาติไทยมีสถานะเป็นคนเข้าเมืองในลักษณะที่ผิดกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมืองแม้เกิดในประเทศไทยศาลฎีกาได้มีโอกาสพิจารณาประเด็นปัญหานี้หลายครั้งด้วยกันที่จะต้องชี้ว่า"บุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายหรือมารดาซึ่งเป็นคนต่างด้าวที่เข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรมีสถานภาพในทางกฎหมายในลักษณะเช่นใด" เป็นที่แน่นอนว่าพวกเขามิใช่คนชาติเพราะไม่มีสัญชาติไทย แต่พวกเขาจะมีสถานภาพเป็นคนเข้าเมืองในลักษณะไม่ถาวรเช่นบิดาหรือมารดาหรือไม่คำว่า"ในลักษณะไม่ถาวร"นี้ก็คือข้อเท็จจริงที่กฎหมายสัญชาติไทยเรียกว่า"เข้าเมืองในลักษณะพิเศษเฉพาะรายหรือชั่วคราวหรือผิดกฎหมายว่าด้วยการเข้าเมือง"นั่นย่อมหมายความว่าบุคคลดังกล่าวย่อมจะต้องถูกส่งกลับออกจากประเทศไทยเมื่อเหตุพิเศษที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองหมดไปหรือช่วงเวลาที่ได้รับอนุญาตให้เข้าเมืองชั่วคราวสิ้นสุดลงหรือในกรณีที่บุคคลหลบหนีเข้าเมืองเขาจะถูกส่งกลับออกจากประเทศไทยเมื่อถูกจับได้ ดังนั้นจะเห็นว่าการได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจะทำให้บุคคลที่ตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีสถานะเป็นผู้มีสิทธิอยู่อาศัยในประเทศไทยในลักษณะถาวรและบุตรของตนที่เกิดในประเทศไทยก็อาจได้รับสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนบุคคลที่ตกอยู่ภายใต้ประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จึงพยายามทุกวิถีทางที่จะให้ได้มาซึ่งใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าว ศาลฎีกาจึงได้มีโอกาสชี้หลักกฎหมายในเรื่องการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ในหลายคำพิพากษากล่าวคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529,5996-5999/2534,2162/2536และ1559-1563/2538จนอาจสรุปแนวคำพิพากษาศาลฎีกาบรรทัดฐานในเรื่องนี้ได้ดังต่อไปนี้ ผู้ทรงสิทธิที่จะร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ในประการแรกศาลฎีกาได้ยืนยันในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวจะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยในทุกกรณีไม่เฉพาะแต่กรณีที่เสียสัญชาติไทยภายใต้พระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508เท่านั้นยังรวมไปถึงกรณีที่เสียสัญชาติไทยโดยผลของกฎหมายพิเศษด้วย ดังนั้นจึงอาจสรุปเป็นหลักได้ว่าบุคคลที่มีสิทธิร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8จะต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้ 1.เคยมีสัญชาติไทย 2.ได้เสียสัญชาติไทยแล้ว ดังนั้นไม่เฉพาะแต่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337เท่านั้นที่อาจร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ตามมาตรา8นี้ยังรวมถึงผู้ที่ไม่มีสัญชาติไทยโดยผลของข้อ1แห่งประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ที่อาจร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้ตามมาตรา8ทั้งนี้เพราะผู้ที่เกิดในประเทศไทยโดยมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ก่อนวันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515ย่อมมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนอยู่แล้วเมื่อประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337มีผลทำให้เสียสัญชาติไทยบุคคลดังกล่าวจึงมีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8แต่บุคคลที่เกิดในประเทศไทยตั้งแต่วันที่14ธันวาคมพ.ศ.2515และมีข้อเท็จจริงตามข้อกำหนดของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ย่อมไม่มีสัญชาติไทยมาแต่เกิดจึงมิใช่ผู้เสียสัญชาติไทยจึงไม่มีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8 จึงอาจกล่าวต่อไปได้ว่าบุคคลที่มีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดนก่อนวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535และเสียสัญชาติไทยโดยผลของมาตรา11แห่งพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535เมื่อวันที่26กุมภาพันธ์พ.ศ.2535จึงมีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8ที่จะร้องขอมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในขณะที่บุคคลที่เกิดในประเทศไทยและไม่ได้สัญชาติไทยโดยผลของมาตรา7ทวิแห่งพระราชบัญญัติสัญชาติพ.ศ.2508ซึ่งถูกแก้ไขและเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติสัญชาติ(ฉบับที่2)พ.ศ.2535จึงไม่มีคุณสมบัติของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8ได้เลย หน้าที่ของผู้ทรงสิทธิตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 นอกจากมาตรา8นี้จะรับรองสิทธิของผู้เสียสัญชาติไทยที่จะร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแล้วมาตรานี้ยังกำหนดให้บุคคลดังกล่าวขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจากนายทะเบียนในท้องที่ที่ตนอยู่ภายใน30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทย ปัญหาที่เกิดขึ้นก็คือหากเอกชนผู้ขอยื่นคำขอเกินไปจาก30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยผลจะเป็นอย่างไรเอกชนหมดสิทธิหรือเสียสิทธิที่จะขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือไม่นายทะเบียนท้องที่ยังจะมีหน้าที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้อีกหรือไม่ ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่2162/2536ตอบว่าการกำหนดเวลาในมาตรา8นี้มีวัตถุประสงค์บ่งให้เห็นชัดว่าให้ผู้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามที่กฎหมายบัญญัติไว้กล่าวคือให้ไปทำการร้องขอต่อนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ให้ออกใบสำคัญประจำตัวให้เพื่อแสดงว่าตนเป็นคนต่างด้าวมิใช่เป็นคนสัญชาติไทยกฎหมายกำหนดให้ต้องไปร้องขอภายในเวลา30วันทั้งนี้เพื่อมิให้ผู้เสียสัญชาติไทยเพิกเฉยหรือละเลยไม่ไปปฏิบัติตามหน้าที่ดังกล่าวถ้าหากบุคคลดังกล่าวละเลยไม่ปฏิบัติหน้าที่ตามเวลาที่กำหนดไว้ก็จะมีความผิดและถูกลงโทษดังที่มาตรา21แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดกล่าวคือ"ผู้ใดละเลยไม่ปฏิบัติตามความในมาตรา8มีความผิดต้องระวางโทษปรับไม่เกิน500บาท"ดังนั้นจึงสรุปได้ว่าการกำหนดเวลาไว้ในมาตรา8เป็นเรื่องการกำหนดหน้าที่โดยมีเวลาบังคับให้ปฏิบัติตามถ้าผู้เสียสัญชาติไทยดังกล่าวฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติหรือปฏิบัติล่าช้าเกินกว่าเวลาที่กำหนดไว้ถือได้ว่ามีความผิดและต้องถูกลงโทษการกำหนดเวลาไว้ในมาตรา8จึงมิใช่การกำหนดอายุความเสียสิทธิหรือหมดสิทธิศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1559-1563/2538ได้อธิบายเพิ่มเติมว่ามาตรา8มิใช่บทบัญญัติที่จำกัดสิทธิของบุคคลผู้เสียสัญชาติไทยในการร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวดังนั้นหากบุคคลดังกล่าวไม่ไปยื่นคำขอภายในกำหนดเวลาที่กำหนดไว้ก็ไม่ทำให้บุคคลดังกล่าวเสียสิทธิที่จะขอให้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวนายทะเบียนคนต่างด้าวจึงยังมีหน้าที่จะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่เอกชนผู้ขอแม้คำขอนั้นจะยื่นมาภายหลัง30วันนับแต่วันที่ได้รู้หรือควรรู้ว่าตนได้เสียไปซึ่งสัญชาติไทยจะปฏิเสธสิทธิดังกล่าวมิได้เลย แบบคำร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 มาตรา9แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวได้เมื่อนายทะเบียนคนต่างด้าวได้ตรวจเรื่องราวขอใบสำคัญประจำตัวเห็นเป็นการถูกต้องแล้วเท่านั้นแต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้อาศัยอำนาจตามความในมาตรา25แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้ผู้ขอรับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวต้องยื่นคำร้องตามแบบท้ายกฎกระทรวงนี้ต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ตนมีภูมิลำเนาอยู่ ปัญหาจึงเกิดว่าถ้าบุคคลที่เสียสัญชาติไทยยื่นคำร้องตามมาตรา8ไม่ถูกต้องตามแบบคำร้องที่กำหนดไว้ท้ายกฎกระทรวงพ.ศ.2493ซึ่งออกตามความในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493คำร้องนั้นจะมีสถานะเป็นคำร้องที่ถูกต้องและกล่าวอ้างต่อรัฐได้หรือไม่ ศาลฎีกาได้มีโอกาสตอบปัญหานี้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529 จะเห็นว่าแม้ในกรณีที่บุคคลที่เสียสัญชาติไทยยื่นคำร้องตามมาตรา8ไม่ถูกต้องตามแบบคำร้องที่กำหนดไว้ท้ายกฎกระทรวงพ.ศ.2493ซึ่งออกตามความในพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ไม่ลังเลที่จะรับรองว่าเอกชนดังกล่าวได้ยื่นคำร้องอย่างถูกต้องตามมาตรา8เมื่อปรากฏข้อเท็จจริงชัดเจนว่าการที่เอกชนไม่ทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดเพราะความไม่รู้ข้อกำหนดของกฎกระทรวงมิใช่เกิดจากเจตนาที่จะขัดขืนไม่ปฏิบัติตามกฎกระทรวงดังกล่าว ดังนั้นศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงไม่ลังเลที่จะชี้ว่าแม้นางสาว ทาวตรั่นถิ ได้ทำหนังสือคำร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยไม่ได้ส่งรูปถ่ายและยื่นเรื่องราวตามแบบท.ด.1ตามข้อกำหนดของกฎกระทรวงดังกล่าวสำหรับการร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวสำหรับตนเองการร้องขอของนางสาว ทาวตรั่นถิ นั้นก็ชอบตามข้อกำหนดของมาตรา8แล้วดังนั้นการที่นายทะเบียนคนต่างด้าวปฏิเสธไม่ยอมออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวทันทีแก่นางสาว ทาวตรั่นถิ โดยไม่บอกกล่าวให้นางสาว ทาวตรั่นถิ กระทำตามแบบที่กฎกระทรวงกำหนดจึงเป็นการไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนดหน้าที่ของนายทะเบียนคนต่างด้าวตามมาตรา8แล้วและเป็นการโต้แย้งสิทธิของนางสาว ทาวตรั่นถิตามมาตรา8แล้วอันทำให้นางสาว ทาวตรั่นถิ มีอำนาจฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ต่อศาลได้ โดยหลักกฎหมายทั่วไปแบบที่กฎหมายกำหนดเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างไม่อาจจะละเลยได้นิติกรรมจึงไม่อาจสมบูรณ์และกล่าวอ้างได้เลยหากไม่ทำตามแบบที่กฎหมายกำหนดจึงเป็นที่น่าสงสัยว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ปฏิเสธหลักกฎหมายทั่วไปนี้หรืออย่างไร เมื่อพิจารณาอย่างลึกซึ้งแล้วจะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ก็มิได้ปฏิเสธหลักนี้ขอให้สังเกตว่าแม้ศาลฎีกาในคดีนี้จะรับรองว่าการที่นายทะเบียนคนต่างด้าวปฏิเสธคำร้องขอของนางสาว ทาวตรั่นถิ เป็นการโต้แย้งสิทธิของนางสาว ทาวตามมาตรา8แล้วก็ตามแต่ศาลฎีกาก็มิได้ก้าวล่วงไปถึงกับบังคับให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีให้แก่นางสาว ทาวตรั่นถิ จะเห็นว่าศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงมีคำพิพากษาให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีให้แก่นางสาว ทาวตรั่นถิเมื่อบุคคลนี้ได้ยื่นคำขอใหม่ตามแบบท.ด.1แล้ว ขอให้สังเกตเป็นอย่างยิ่งว่าอาจจะเพราะศาลต้องการผดุงไว้ซึ่งสิทธิของปัจเจกชนโดยไม่ทำลายหลักกฎหมายทั่วไปกระมังคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529จึงรับรองสิทธิของบุคคลที่เสียสัญชาติไทยที่จะได้รับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวตามมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493แม้บุคคลนั้นจะร้องขอไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนดและในขณะเดียวกันศาลฎีกาในคดีนี้ก็ไม่บังคับให้นายทะเบียนคนต่างด้าวออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่บุคคลที่ร้องขอไม่ถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด อำนาจหน้าที่ของนายทะเบียนคนต่างด้าวภายใต้มาตรา8แห่งพระราชบัญญัติ การทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ศาลฎีกาได้ยืนยันอย่างชัดเจนในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529และ1559-1563/2538ว่ามาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493กำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าว"มีหน้า"ที่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวให้แก่บุคคลที่เสียสัญชาติไทย และศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1486/2529ก็ยืนยันอย่างชัดเจนว่าเมื่อผู้ร้องเป็นบุคคลที่เสียสัญชาติไทยนายทะเบียนคนต่างด้าวจะใช้ดุลยพินิจเป็นอย่างอื่นอีกไม่ได้นายทะเบียนคนต่างด้าวจะต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่บุคคลที่ร้องขออย่างถูกต้องตามแบบที่กฎหมายกำหนด ดังนั้นจึงสรุปได้ว่านายทะเบียนคนต่างด้าวไม่มีอำนาจดุลยพินิจที่จะไม่ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเลยหากปรากฏว่าเอกชนที่ร้องขอใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวนั้นมีคุณสมบัติตามข้อกำหนดของมาตรา8แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493 ผลในทางกฎหมายของหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528 แต่ได้มีหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528เรื่องคนญวนอพยพที่ถูกถอนสัญชาติตามประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ยื่นขอรับใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวกำหนดให้นายทะเบียนคนต่างด้าวทุกแห่งทราบและถือปฏิบัติดังนี้ 1.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวรับคำร้องพร้อมรูปถ่ายและหลักฐานประกอบเรื่องไว้ 2.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ที่รับคำร้องรวบรวมเรื่องส่งให้กองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรพิจารณา 3.ให้เจ้าหน้าที่ทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่แจ้งให้ผู้ยื่นคำร้องทราบด้วยว่าเมื่อกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรพิจารณาสิ้นสุดผลเป็นประการใดจะได้แจ้งให้ผู้ร้องทราบ ดังนั้นนายทะเบียนคนต่างด้าวท้องที่ต่างๆจึงไม่อาจออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337จนกว่าจะได้รับแจ้งจากกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรให้ออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่ผู้เสียสัญชาติไทยเสียก่อน จะเห็นว่าหนังสือดังกล่าวของกระทรวงมหาดไทยมีผลทำให้การชี้ขาดว่าจะออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแก่เอกชนหรือไม่ตกอยู่ในอำนาจหน้าที่ของกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรกรมตำรวจมิใช่อำนาจหน้าที่ของตำรวจท้องที่เจ้าหน้าที่หลังนี้มีอำนาจหน้าที่เพียงรับคำขอและออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเมื่อมีความเห็นชอบให้ทำได้โดยกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรเท่านั้น โดยผลของทางปฏิบัติดังกล่าวของทางราชการผู้เสียสัญชาติไทยโดยผลของประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่337ซึ่งไม่ได้รับคำตอบใดๆจากทางราชการภายในเวลาอันสมควรหรือถูกปฏิเสธสิทธิที่จะมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวจึงได้ยื่นฟ้องนายทะเบียนคนต่างด้าวต่อศาล ขอให้สังเกตว่าวิธีการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวของนายทะเบียนคนต่างด้าวเป็นไปตามมาตรา9แห่งพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ซึ่งบัญญัติเพียงแต่ว่า "เมื่อนายทะเบียนได้ตรวจเรื่องราวขอใบสำคัญประจำตัวเห็นเป็นการถูกต้องแล้วให้นายทะเบียนออกใบสำคัญประจำตัวได้" ใบสำคัญประจำตัวให้มีลักษณะขนาดและรายการตามที่กำหนดในกฎกระทรวงซึ่งอย่างน้อยให้มีรายการแสดงชื่อวันเดือนปีเกิดอาชีพสัญชาติและที่อยู่พร้อมด้วยรูปถ่ายของคนต่างด้าวนั้นและลงลายมือชื่อนายทะเบียนไว้ด้วย" จะเห็นว่ากฎหมายแม่บทในเรื่องนี้ไม่ได้ให้อำนาจนายทะเบียนที่จะออกกฎกระทรวงมากำหนดขั้นตอนอื่นใดในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวหรือให้นายทะเบียนมีอำนาจดุลยพินิจแต่อย่างใดในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวในทางตรงกันข้ามขอให้สังเกตว่าบทบัญญัติแห่งมาตรา9ให้อำนาจที่จะออกกฎกระทรวงเพียงในเรื่องลักษณะขนาดและรายการที่จะต้องปรากฏมีในใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเท่านั้นจึงเป็นสิ่งที่ชัดเจนว่าหนังสือกองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรที่มท.0613.01/2792ลงวันที่10กันยายนพ.ศ.2528ไม่อาจจะอ้างความชอบด้วยกฎหมายจากพระราชบัญญัติการทะเบียนคนต่างด้าวพ.ศ.2493ได้เลยเพราะมาตรา8แห่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้อำนาจหน้าที่ในการออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวเป็นของนายทะเบียนท้องที่มิใช่กองทะเบียนคนต่างด้าวและภาษีอากรและนอกจากนั้นมาตรา9แห่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้นายทะเบียนต้องออกใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวโดยทันทีที่ผู้ยื่นคำขอมีคุณสมบัติตามที่กฎหมายกำหนดมิได้รับรองให้นายทะเบียนมีอำนาจดุลยพินิจแต่อย่างใด เคยมีตัวอย่างที่กระทรวงมหาดไทยมีหนังสือเวียนภายในกำหนดอำนาจหน้าที่และขั้นตอนในการปฏิบัติหน้าที่ในลักษณะที่ขัดกับกฎหมายแม่บทในเรื่องนั้นๆมาแล้วอาทิกฎข้อบังคับและคำสั่งว่าด้วยการจดทะเบียนสมรสตามหนังสือเวียนของกระทรวงมหาดไทยถึงผู้ว่าราชการจังหวัดทุกจังหวัดที่11369/2501ลงวันที่30กรกฎาคมพ.ศ.2501และหนังสือที่20695/2501ลงวันที่23ธันวาคมพ.ศ.2501กฎข้อบังคับและคำสั่งดังกล่าวเป็นกฎหมายลูกบทที่ออกมาโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติป้องกันการกระทำอันเป็นคอมมิวนิสต์เพื่อกำหนดห้ามมิให้นายทะเบียนครอบครัวรับจดทะเบียนสมรสแก่คนต่างด้าวที่ไม่มีลักษณะเข้าเมืองแบบถาวรกล่าวคือไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวแต่กฎหมายแม่บทที่มีผลกำหนดจากการจดทะเบียนสมรสก็คือพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478เท่านั้นและจนกระทั่งปัจจุบันรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยก็ยังไม่เคยออกกฎกระทรวงหรือระเบียบใดโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478นี้มาจำกัดสิทธิของคนต่างด้าวที่จะสมรสในประเทศไทยแต่อย่างใด ดังนั้นเมื่อกฎหมายลูกบทนี้มิได้ออกมาโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติ จดทะเบียนครอบครัวนี้จึงเกิดปัญหาว่ากฏข้อบังคับและคำสั่งนี้อาจมีผลจำกัดสิทธิในการสมรสในประเทศไทยของคนต่างด้าวซึ่งไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวได้หรือไม่ ในแนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับสิทธิในการสมรสของคนต่างด้าวในประเทศไทยซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่720/2505โดยมีคำพิพากษาฎีกาเดิมตามมาอีกจำนวนหนึ่งกล่าวคือ1501/2522,3057/2526,580/2527,1832/2527,4302/2528และ1950/2529ศาลฎีกาก็ได้ยืนยันอย่างชัดเจนว่ากฎหมายลูกบทที่จะมีผลในเรื่องนี้จะต้องมาจากกฎหมายหลักกล่าวคือพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478เท่านั้นมาตรา25แห่งพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัวพ.ศ.2478ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศมีหน้าที่รักษาการเท่าที่เกี่ยวกับกระทรวงนั้นๆให้การเป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้และให้มีอำนา