คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2971/2540หลักกฎหมาย: เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ มรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629 เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้ว จำเลยที่ 1 ในฐานะเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสองต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำพระราชบัญญัติมาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกและแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754,1755ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปี ไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลงดังนี้คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้นและแม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3 ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นบุตรของนายจิบ ฤทธิสาร กับจำเลยที่ 1 โจทก์เป็นทายาทมีสิทธิรับมรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 2102ตำบลบ้านนา (โพลาว) อำเภอมหาราช (นครใหญ่) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา(กรุงเก่า) จำเลยที่ 1 และที่ 3 เป็นน้องร่วมบิดามารดากับโจทก์และจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของนายจิบ วันที่ 10 มกราคม 2527จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกสมคบกับจำเลยที่ 2 โอนที่ดินแปลงดังกล่าวทั้งแปลงให้แก่จำเลยที่ 2 โดยไม่แบ่งให้แก่โจทก์และทายาทอื่น วันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 สมคบกับจำเลยที่ 3โอนขายที่ดินแปลงดังกล่าวแก่จำเลยที่ 3 เพื่อมิให้โจทก์และทายาทอื่นขอแบ่งมรดกที่ดินแปลงดังกล่าวโดยจำเลยที่ 2 และที่ 3 ก็รู้อยู่แล้วว่าจะเป็นทางให้โจทก์และทายาทอื่นเสียเปรียบ ขอให้บังคับจำเลยที่ 3แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ดังกล่าวให้แก่โจทก์ เนื้อที่ 1 ไร่25 ตารางวา หากจำเลยที่ 3 ไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 3 หากจำเลยที่ 3 ไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ได้ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์500,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 จะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 2 ให้การว่า นายจีบมีที่ดิน 2 แปลง คือที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 และโฉนดเลขที่ 2027 โดยโฉนดเลขที่ 2102ติดภาระหนี้สินที่มีต่อสหกรณ์การเกษตรมหาราช จำกัด โจทก์และทายาทอื่นไม่ยอมไถ่ถอนอ้างว่าไม่มีเงิน โจทก์และทายาทอื่นไม่ได้คัดค้านจำเลยที่ 1 จึงโอนที่ดินแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยที่ 2 เป็นผู้ไถ่ถอนเอง ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 นั้น จำเลยที่ 1ได้ขายและแบ่งปันเงินที่ขายได้แก่บรรดาทายาทแล้ว จำเลยที่ 2 มีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะขายที่ดินแปลงดังกล่าวได้ เพราะเป็นของจำเลยที่ 2โดยถูกต้องตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 จดทะเบียนรับซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ไว้จากจำเลยที่ 2 ในราคา 500,000 บาท โดยเสียค่าตอบแทนและโดยสุจริต ขณะที่จดทะเบียนซื้อขาย ที่ดินแปลงดังกล่าวพ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกของนายจิบแล้ว ฟ้องโจทก์ขาดอายุความเพราะโจทก์ฟ้องเกินระยะเวลา 1 ปี หลังจากจำเลยที่ 1 จัดการมรดกเสร็จสิ้นแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพื่อขอแบ่งมรดกหรือเรียกค่าเสียหายจากจำเลยที่ 3 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 3 แบ่งที่ดินโฉนดที่ 2102สารบาญเล่มที่ 22 หน้าที่ 2 ที่ดินระวาง 2 น1ฎ เลข 43 ตำบลโพลาวอำเภอนครใหญ่ แขวงเมืองกรุงเก่า แก่โจทก์ 2 ส่วนใน 21 ส่วน หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลย หากไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ก็ให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ร่วมชำระเงิน 43,619.04 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์ จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงในเบื้องต้นรับฟังได้ว่านายจิบเจ้ามรดกกับจำเลยที่ 1 เป็นสามีภริยากันก่อนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 เจ้ามรดกมีทายาทคือคู่สมรสและบุตรผู้สืบสันดานที่ยังมีชีวิตอยู่รวม 7 คน ได้แก่จำเลยที่ 1โจทก์ จำเลยที่ 3 นายก้านทอง ฤทธิสาร นายแป้งร่ำ ฤทธิสารนายแสวง ฤทธิสาร และจำเลยที่ 2 เจ้ามรดกถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2526 โดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ ขณะถึงแก่ความตายเจ้ามรดกมีชื่อถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินมีโฉนด 2 แปลงเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เนื้อที่ 10 ไร่ 1 งาน 31 ตารางวาและโฉนดพิพาทเลขที่ 2102 เนื้อที่ 7 ไร่ 1 งาน 80 ตารางวาตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.4 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกเมื่อวันที่16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งเอกสารหมาย จ.3 ต่อมาวันที่10 มกราคม 2527 จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ตนเองและโฉนดที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกในวันเดียวกันครั้นวันที่ 2 มีนาคม 2530จำเลยที่ 1 โอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ผู้อื่น ตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.3 โดยนำเงินมาทอดกฐินทำบุญให้แก่เจ้ามรดก และต่อมาวันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 จึงโอนขายที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 3 ซึ่งที่ดินทั้ง 2 แปลงเป็นมรดกของเจ้ามรดกมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์ฟ้องขอแบ่งมรดกหรือฟ้องขอให้เพิกถอนนิติกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300และขอแบ่งกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดพิพาทกับฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลฎีกาเห็นว่า คดีนี้เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ดังนั้นมรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้วตั้งแต่วันที่ 16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งศาลเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 ในฐานเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด ดังนั้น เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสามต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เมื่อปรากฎว่าเจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1 ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2 นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754, 1755 ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536 เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปีไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลง คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้น แม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2971/2540นาย สำราญ ฤทธิ สารโจทก์นาย น้อย ฤทธิ สาร กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1300, ม. 1620, ม. 1629, ม. 1748, ม. 1754, ม. 1755 ป.วิ.พ. ม. 59 (1), ม. 245 (1), ม. 247เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ มรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629 เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้ว จำเลยที่ 1 ในฐานะเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสองต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำพระราชบัญญัติมาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกและแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754,1755ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปี ไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลงดังนี้คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้นและแม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3 ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นบุตรของนายจิบ ฤทธิสาร กับจำเลยที่ 1 โจทก์เป็นทายาทมีสิทธิรับมรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 2102ตำบลบ้านนา (โพลาว) อำเภอมหาราช (นครใหญ่) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา(กรุงเก่า) จำเลยที่ 1 และที่ 3 เป็นน้องร่วมบิดามารดากับโจทก์และจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของนายจิบ วันที่ 10 มกราคม 2527จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกสมคบกับจำเลยที่ 2 โอนที่ดินแปลงดังกล่าวทั้งแปลงให้แก่จำเลยที่ 2 โดยไม่แบ่งให้แก่โจทก์และทายาทอื่น วันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 สมคบกับจำเลยที่ 3โอนขายที่ดินแปลงดังกล่าวแก่จำเลยที่ 3 เพื่อมิให้โจทก์และทายาทอื่นขอแบ่งมรดกที่ดินแปลงดังกล่าวโดยจำเลยที่ 2 และที่ 3 ก็รู้อยู่แล้วว่าจะเป็นทางให้โจทก์และทายาทอื่นเสียเปรียบ ขอให้บังคับจำเลยที่ 3แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ดังกล่าวให้แก่โจทก์ เนื้อที่ 1 ไร่25 ตารางวา หากจำเลยที่ 3 ไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 3 หากจำเลยที่ 3 ไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ได้ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์500,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 จะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 2 ให้การว่า นายจีบมีที่ดิน 2 แปลง คือที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 และโฉนดเลขที่ 2027 โดยโฉนดเลขที่ 2102ติดภาระหนี้สินที่มีต่อสหกรณ์การเกษตรมหาราช จำกัด โจทก์และทายาทอื่นไม่ยอมไถ่ถอนอ้างว่าไม่มีเงิน โจทก์และทายาทอื่นไม่ได้คัดค้านจำเลยที่ 1 จึงโอนที่ดินแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยที่ 2 เป็นผู้ไถ่ถอนเอง ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 นั้น จำเลยที่ 1ได้ขายและแบ่งปันเงินที่ขายได้แก่บรรดาทายาทแล้ว จำเลยที่ 2 มีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะขายที่ดินแปลงดังกล่าวได้ เพราะเป็นของจำเลยที่ 2โดยถูกต้องตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 จดทะเบียนรับซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ไว้จากจำเลยที่ 2 ในราคา 500,000 บาท โดยเสียค่าตอบแทนและโดยสุจริต ขณะที่จดทะเบียนซื้อขาย ที่ดินแปลงดังกล่าวพ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกของนายจิบแล้ว ฟ้องโจทก์ขาดอายุความเพราะโจทก์ฟ้องเกินระยะเวลา 1 ปี หลังจากจำเลยที่ 1 จัดการมรดกเสร็จสิ้นแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพื่อขอแบ่งมรดกหรือเรียกค่าเสียหายจากจำเลยที่ 3 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 3 แบ่งที่ดินโฉนดที่ 2102สารบาญเล่มที่ 22 หน้าที่ 2 ที่ดินระวาง 2 น1ฎ เลข 43 ตำบลโพลาวอำเภอนครใหญ่ แขวงเมืองกรุงเก่า แก่โจทก์ 2 ส่วนใน 21 ส่วน หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลย หากไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ก็ให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ร่วมชำระเงิน 43,619.04 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์ จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงในเบื้องต้นรับฟังได้ว่านายจิบเจ้ามรดกกับจำเลยที่ 1 เป็นสามีภริยากันก่อนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 เจ้ามรดกมีทายาทคือคู่สมรสและบุตรผู้สืบสันดานที่ยังมีชีวิตอยู่รวม 7 คน ได้แก่จำเลยที่ 1โจทก์ จำเลยที่ 3 นายก้านทอง ฤทธิสาร นายแป้งร่ำ ฤทธิสารนายแสวง ฤทธิสาร และจำเลยที่ 2 เจ้ามรดกถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2526 โดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ ขณะถึงแก่ความตายเจ้ามรดกมีชื่อถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินมีโฉนด 2 แปลงเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เนื้อที่ 10 ไร่ 1 งาน 31 ตารางวาและโฉนดพิพาทเลขที่ 2102 เนื้อที่ 7 ไร่ 1 งาน 80 ตารางวาตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.4 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกเมื่อวันที่16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งเอกสารหมาย จ.3 ต่อมาวันที่10 มกราคม 2527 จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ตนเองและโฉนดที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกในวันเดียวกันครั้นวันที่ 2 มีนาคม 2530จำเลยที่ 1 โอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ผู้อื่น ตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.3 โดยนำเงินมาทอดกฐินทำบุญให้แก่เจ้ามรดก และต่อมาวันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 จึงโอนขายที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 3 ซึ่งที่ดินทั้ง 2 แปลงเป็นมรดกของเจ้ามรดกมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์ฟ้องขอแบ่งมรดกหรือฟ้องขอให้เพิกถอนนิติกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300และขอแบ่งกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดพิพาทกับฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลฎีกาเห็นว่า คดีนี้เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ดังนั้นมรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้วตั้งแต่วันที่ 16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งศาลเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 ในฐานเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด ดังนั้น เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสามต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เมื่อปรากฎว่าเจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1 ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2 นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754, 1755 ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536 เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปีไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลง คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้น แม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)พิพากษายืน(ประกาศ บูรพางกูร-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-ธีระจิต ไชยาคำ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นบุตรของนายจิบ ฤทธิสาร กับจำเลยที่ 1 โจทก์เป็นทายาทมีสิทธิรับมรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 2102ตำบลบ้านนา (โพลาว) อำเภอมหาราช (นครใหญ่) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา(กรุงเก่า) จำเลยที่ 1 และที่ 3 เป็นน้องร่วมบิดามารดากับโจทก์และจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของนายจิบ วันที่ 10 มกราคม 2527จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกสมคบกับจำเลยที่ 2 โอนที่ดินแปลงดังกล่าวทั้งแปลงให้แก่จำเลยที่ 2 โดยไม่แบ่งให้แก่โจทก์และทายาทอื่น วันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 สมคบกับจำเลยที่ 3โอนขายที่ดินแปลงดังกล่าวแก่จำเลยที่ 3 เพื่อมิให้โจทก์และทายาทอื่นขอแบ่งมรดกที่ดินแปลงดังกล่าวโดยจำเลยที่ 2 และที่ 3 ก็รู้อยู่แล้วว่าจะเป็นทางให้โจทก์และทายาทอื่นเสียเปรียบ ขอให้บังคับจำเลยที่ 3แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ดังกล่าวให้แก่โจทก์ เนื้อที่ 1 ไร่25 ตารางวา หากจำเลยที่ 3 ไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 3 หากจำเลยที่ 3 ไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ได้ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์500,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 จะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 2 ให้การว่า นายจีบมีที่ดิน 2 แปลง คือที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 และโฉนดเลขที่ 2027 โดยโฉนดเลขที่ 2102ติดภาระหนี้สินที่มีต่อสหกรณ์การเกษตรมหาราช จำกัด โจทก์และทายาทอื่นไม่ยอมไถ่ถอนอ้างว่าไม่มีเงิน โจทก์และทายาทอื่นไม่ได้คัดค้านจำเลยที่ 1 จึงโอนที่ดินแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยที่ 2 เป็นผู้ไถ่ถอนเอง ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 นั้น จำเลยที่ 1ได้ขายและแบ่งปันเงินที่ขายได้แก่บรรดาทายาทแล้ว จำเลยที่ 2 มีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะขายที่ดินแปลงดังกล่าวได้ เพราะเป็นของจำเลยที่ 2โดยถูกต้องตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 จดทะเบียนรับซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ไว้จากจำเลยที่ 2 ในราคา 500,000 บาท โดยเสียค่าตอบแทนและโดยสุจริต ขณะที่จดทะเบียนซื้อขาย ที่ดินแปลงดังกล่าวพ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกของนายจิบแล้ว ฟ้องโจทก์ขาดอายุความเพราะโจทก์ฟ้องเกินระยะเวลา 1 ปี หลังจากจำเลยที่ 1 จัดการมรดกเสร็จสิ้นแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพื่อขอแบ่งมรดกหรือเรียกค่าเสียหายจากจำเลยที่ 3 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 3 แบ่งที่ดินโฉนดที่ 2102สารบาญเล่มที่ 22 หน้าที่ 2 ที่ดินระวาง 2 น1ฎ เลข 43 ตำบลโพลาวอำเภอนครใหญ่ แขวงเมืองกรุงเก่า แก่โจทก์ 2 ส่วนใน 21 ส่วน หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลย หากไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ก็ให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ร่วมชำระเงิน 43,619.04 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์ จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงในเบื้องต้นรับฟังได้ว่านายจิบเจ้ามรดกกับจำเลยที่ 1 เป็นสามีภริยากันก่อนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 เจ้ามรดกมีทายาทคือคู่สมรสและบุตรผู้สืบสันดานที่ยังมีชีวิตอยู่รวม 7 คน ได้แก่จำเลยที่ 1โจทก์ จำเลยที่ 3 นายก้านทอง ฤทธิสาร นายแป้งร่ำ ฤทธิสารนายแสวง ฤทธิสาร และจำเลยที่ 2 เจ้ามรดกถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2526 โดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ ขณะถึงแก่ความตายเจ้ามรดกมีชื่อถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินมีโฉนด 2 แปลงเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เนื้อที่ 10 ไร่ 1 งาน 31 ตารางวาและโฉนดพิพาทเลขที่ 2102 เนื้อที่ 7 ไร่ 1 งาน 80 ตารางวาตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.4 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกเมื่อวันที่16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งเอกสารหมาย จ.3 ต่อมาวันที่10 มกราคม 2527 จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ตนเองและโฉนดที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกในวันเดียวกันครั้นวันที่ 2 มีนาคม 2530จำเลยที่ 1 โอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ผู้อื่น ตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.3 โดยนำเงินมาทอดกฐินทำบุญให้แก่เจ้ามรดก และต่อมาวันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 จึงโอนขายที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 3 ซึ่งที่ดินทั้ง 2 แปลงเป็นมรดกของเจ้ามรดกมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์ฟ้องขอแบ่งมรดกหรือฟ้องขอให้เพิกถอนนิติกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300และขอแบ่งกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดพิพาทกับฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลฎีกาเห็นว่า คดีนี้เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ดังนั้นมรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้วตั้งแต่วันที่ 16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งศาลเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 ในฐานเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด ดังนั้น เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสามต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เมื่อปรากฎว่าเจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1 ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2 นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754, 1755 ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536 เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปีไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลง คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้น แม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2971/2540นาย สำราญ ฤทธิ สารโจทก์นาย น้อย ฤทธิ สาร กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1300, ม. 1620, ม. 1629, ม. 1748, ม. 1754, ม. 1755 ป.วิ.พ. ม. 59 (1), ม. 245 (1), ม. 247เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ มรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629 เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้ว จำเลยที่ 1 ในฐานะเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสองต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำพระราชบัญญัติมาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกและแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754,1755ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปี ไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลงดังนี้คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้นและแม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3 ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นบุตรของนายจิบ ฤทธิสาร กับจำเลยที่ 1 โจทก์เป็นทายาทมีสิทธิรับมรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 2102ตำบลบ้านนา (โพลาว) อำเภอมหาราช (นครใหญ่) จังหวัดพระนครศรีอยุธยา(กรุงเก่า) จำเลยที่ 1 และที่ 3 เป็นน้องร่วมบิดามารดากับโจทก์และจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของนายจิบ วันที่ 10 มกราคม 2527จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกสมคบกับจำเลยที่ 2 โอนที่ดินแปลงดังกล่าวทั้งแปลงให้แก่จำเลยที่ 2 โดยไม่แบ่งให้แก่โจทก์และทายาทอื่น วันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 สมคบกับจำเลยที่ 3โอนขายที่ดินแปลงดังกล่าวแก่จำเลยที่ 3 เพื่อมิให้โจทก์และทายาทอื่นขอแบ่งมรดกที่ดินแปลงดังกล่าวโดยจำเลยที่ 2 และที่ 3 ก็รู้อยู่แล้วว่าจะเป็นทางให้โจทก์และทายาทอื่นเสียเปรียบ ขอให้บังคับจำเลยที่ 3แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ดังกล่าวให้แก่โจทก์ เนื้อที่ 1 ไร่25 ตารางวา หากจำเลยที่ 3 ไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลยที่ 3 หากจำเลยที่ 3 ไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ได้ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์500,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจำเลยที่ 1 ถึงที่ 3 จะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยที่ 1 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 2 ให้การว่า นายจีบมีที่ดิน 2 แปลง คือที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 และโฉนดเลขที่ 2027 โดยโฉนดเลขที่ 2102ติดภาระหนี้สินที่มีต่อสหกรณ์การเกษตรมหาราช จำกัด โจทก์และทายาทอื่นไม่ยอมไถ่ถอนอ้างว่าไม่มีเงิน โจทก์และทายาทอื่นไม่ได้คัดค้านจำเลยที่ 1 จึงโอนที่ดินแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยที่ 2 เป็นผู้ไถ่ถอนเอง ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 นั้น จำเลยที่ 1ได้ขายและแบ่งปันเงินที่ขายได้แก่บรรดาทายาทแล้ว จำเลยที่ 2 มีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะขายที่ดินแปลงดังกล่าวได้ เพราะเป็นของจำเลยที่ 2โดยถูกต้องตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 3 ให้การว่า จำเลยที่ 3 จดทะเบียนรับซื้อที่ดินโฉนดเลขที่ 2102 ไว้จากจำเลยที่ 2 ในราคา 500,000 บาท โดยเสียค่าตอบแทนและโดยสุจริต ขณะที่จดทะเบียนซื้อขาย ที่ดินแปลงดังกล่าวพ้นจากการเป็นทรัพย์มรดกของนายจิบแล้ว ฟ้องโจทก์ขาดอายุความเพราะโจทก์ฟ้องเกินระยะเวลา 1 ปี หลังจากจำเลยที่ 1 จัดการมรดกเสร็จสิ้นแล้ว โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพื่อขอแบ่งมรดกหรือเรียกค่าเสียหายจากจำเลยที่ 3 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 3 แบ่งที่ดินโฉนดที่ 2102สารบาญเล่มที่ 22 หน้าที่ 2 ที่ดินระวาง 2 น1ฎ เลข 43 ตำบลโพลาวอำเภอนครใหญ่ แขวงเมืองกรุงเก่า แก่โจทก์ 2 ส่วนใน 21 ส่วน หากไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาของจำเลย หากไม่สามารถแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ก็ให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ร่วมชำระเงิน 43,619.04 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์โจทก์ จำเลยที่ 2 และที่ 3 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงในเบื้องต้นรับฟังได้ว่านายจิบเจ้ามรดกกับจำเลยที่ 1 เป็นสามีภริยากันก่อนใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 เจ้ามรดกมีทายาทคือคู่สมรสและบุตรผู้สืบสันดานที่ยังมีชีวิตอยู่รวม 7 คน ได้แก่จำเลยที่ 1โจทก์ จำเลยที่ 3 นายก้านทอง ฤทธิสาร นายแป้งร่ำ ฤทธิสารนายแสวง ฤทธิสาร และจำเลยที่ 2 เจ้ามรดกถึงแก่ความตายเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2526 โดยไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ ขณะถึงแก่ความตายเจ้ามรดกมีชื่อถือกรรมสิทธิ์ในที่ดินมีโฉนด 2 แปลงเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เนื้อที่ 10 ไร่ 1 งาน 31 ตารางวาและโฉนดพิพาทเลขที่ 2102 เนื้อที่ 7 ไร่ 1 งาน 80 ตารางวาตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย จ.4 ศาลชั้นต้นมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกเมื่อวันที่16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งเอกสารหมาย จ.3 ต่อมาวันที่10 มกราคม 2527 จำเลยที่ 1 ในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ตนเองและโฉนดที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นทายาทของเจ้ามรดกในวันเดียวกันครั้นวันที่ 2 มีนาคม 2530จำเลยที่ 1 โอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 ให้แก่ผู้อื่น ตามสำเนาภาพถ่ายโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.3 โดยนำเงินมาทอดกฐินทำบุญให้แก่เจ้ามรดก และต่อมาวันที่ 15 กันยายน 2535 จำเลยที่ 2 จึงโอนขายที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 3 ซึ่งที่ดินทั้ง 2 แปลงเป็นมรดกของเจ้ามรดกมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์ฟ้องขอแบ่งมรดกหรือฟ้องขอให้เพิกถอนนิติกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300และขอแบ่งกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดพิพาทกับฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลฎีกาเห็นว่า คดีนี้เจ้ามรดกมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ดังนั้นมรดกของเจ้ามรดกจึงตกได้แก่ทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1620 วรรคหนึ่ง และมาตรา 1629เมื่อจำเลยที่ 1 ได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกและศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดกแล้วตั้งแต่วันที่ 16 ธันวาคม 2526 ตามสำเนาคำสั่งศาลเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 ในฐานเป็นผู้จัดการมรดกตามคำสั่งศาลย่อมมีอำนาจและหน้าที่ตามกฎหมายในอันที่จะรวบรวมทรัพย์มรดกเพื่อแบ่งปันแก่ทายาทต่อไป ทั้งไม่ปรากฎว่าโจทก์เป็นเจ้าของรวมในที่ดินโฉนดพิพาทมาก่อนแต่อย่างใด ดังนั้น เมื่อโจทก์และจำเลยทั้งสามต่างเป็นทายาท การฟ้องคดีของโจทก์จึงเป็นเรื่องขอแบ่งมรดกของเจ้ามรดกโดยมีจำเลยที่ 1 เป็นผู้จัดการมรดก ซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอกเช่นนี้ จึงไม่อาจนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1300 มาใช้กับกรณีตามฟ้องของโจทก์คดีนี้ได้ เมื่อปรากฎว่าเจ้ามรดกมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดพิพาทและที่ดินโฉนดเลขที่ 2027 เพียง 2 แปลง โดยไม่มีทรัพย์มรดกอื่นใด จำเลยที่ 1 ได้จัดการโอนที่ดินโฉนดพิพาทให้แก่จำเลยที่ 2ซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งเมื่อวันที่ 10 มกราคม 2527 โดยทายาทอื่นบางคนก็ทราบและจำเลยที่ 1 จัดการขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2027เมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 นำเงินมาทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้เจ้ามรดกแบ่งเงินที่เหลือให้ทายาทบางคนโดยการขายที่ดินนี้ทายาททุกคนซึ่งรวมทั้งโจทก์ด้วยก็ให้ความยินยอม ดังนี้ ถือได้ว่าการครอบครองที่ดินโฉนดพิพาทของจำเลยที่ 2 นับแต่ได้รับโอนต่อมาเป็นการครอบครองเพื่อตนมิใช่การครอบครองแทนทายาทอื่น ทั้งมีการแบ่งปันมรดกให้แก่ทายาทและการจัดการมรดกสิ้นสุดลงเมื่อวันที่ 2 มีนาคม 2530 ซึ่งถือว่าเป็นวันเริ่มนับอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องของโจทก์ในการฟ้องขอแบ่งมรดก จำเลยที่ 3 ในฐานะทายาทและเป็นผู้รับโอนที่ดินโฉนดพิพาทมาจากจำเลยที่ 2 ในเวลาต่อมา จึงอยู่ในฐานะผู้สืบสิทธิจากจำเลยที่ 2 อีกฐานะหนึ่งด้วยย่อมยกอายุความหนึ่งปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754, 1755 ขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2536 เป็นระยะเวลาเกินกว่า 1 ปีไม่ว่าจะนับแต่วันที่ถือว่าจำเลยที่ 2 ครอบครองเพื่อตนหรือวันที่จัดการมรดกสิ้นสุดลง คดีของโจทก์จึงเป็นอันขาดอายุความตามบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวข้างต้น แม้จำเลยที่ 1 และที่ 2 จะมิได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้ แต่มูลความแห่งคดีมิอาจแบ่งแยกได้เมื่อจำเลยที่ 3ยกอายุความขึ้นต่อสู้ ถือว่าจำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ยกอายุความขึ้นต่อสู้เช่นกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 59(1)พิพากษายืน(ประกาศ บูรพางกูร-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-ธีระจิต ไชยาคำ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ