คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 750/2533หลักกฎหมาย: การที่โจทก์และจำเลยแถลงในวันชี้สองสถานว่ายินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยาน แต่ขอให้ศาลวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไปโดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัยนั้น เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม โดยให้โจทก์ผู้เป็นมารดาเป็นผู้ปกครองบุตรสาวคนโตอายุ 8 ปี และให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรสาวเดือนละ 1,000 บาทจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ ส่วนบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปี ให้จำเลยผู้เป็นบิดาเป็นผู้ปกครองแล้ว เมื่อไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องหย่าอ้างเหตุว่าจำเลยทำร้ายร่างกาย จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปีและทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยากันอย่างร้ายแรง ขอให้ศาลพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่าขาดจากการเป็นสามีภริยากัน และให้โจทก์เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรสาวและบุตรชายซึ่งมีอายุ 8 ปี และ 6 ปี ตามลำดับ โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงระดับปริญญาตรีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่ได้กระทำตามที่โจทก์อ้างจึงไม่มีเหตุฟ้องหย่า ขอให้ยกฟ้อง และขอให้จำเลยเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรทั้งสอง โดยให้โจทก์ส่งเงินเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรทั้งสองจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงตามที่บุตรทั้งสองประสงค์จะศึกษาต่อในวันชี้สองสถาน โจทก์จำเลยแถลงว่า ยินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยานและขอให้ศาลวินิจฉัยว่าบุตรทั้งสองควรอยู่กับใครและกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูให้ โดยต่างฝ่ายต่างแถลงเรื่องรายได้ของตนเพื่อประกอบการวินิจฉัยศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่ากัน ให้โจทก์เป็นผู้ปกครองเด็กหญิงสุพรรณิการ์ บัวรักสกุล โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูเด็กหญิงสุพรรณิการ์ เดือนละ 1,000 บาท นับแต่มีคำพิพากษาเป็นต้นไปจนกว่าเด็กหญิงสุพรรณิการ์ จะบรรลุนิติภาวะ ให้จำเลยเป็นผู้ปกครองเด็กชายเมธา บัวรักสกุลจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาว่าศาลอุทธรณ์พิพากษาโดยมิได้คำนึงถึงสภาพจิตใจของบุตรทั้งสองว่ามีความผูกพันต่อโจทก์และจำเลยเพียงใด และการที่บุตรทั้งสองซึ่งเคยอยู่ร่วมกันตั้งแต่เกิดต้องพลัดพรากจากกันย่อมเกิดความรู้สึกเป็นปมด้อย หากให้บุตรทั้งสองอยู่ในความดูแลของจำเลยย่อมเกิดความอบอุ่นทางใจ เพราะจำเลยเลี้ยงดูบุตรทั้งสองมาโดยตลอด จำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อโจทก์จำเลยตกลงกันให้ศาลชั้นต้นวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไป โดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัย ดังนี้ เท่ากับคู่ความตกลงกันให้ศาลชั้นต้นชี้ขาดในประเด็นที่กล่าวมาแล้ว เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ว ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาของศาลล่างทั้งสองชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 750/2533นาง พูล ทรัพย์ บัว รัก สกุลโจทก์นาย สมบูรณ์ บัว รัก สกุลจำเลย ป.พ.พ. ม. 1520การที่โจทก์และจำเลยแถลงในวันชี้สองสถานว่ายินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยาน แต่ขอให้ศาลวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไปโดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัยนั้น เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม โดยให้โจทก์ผู้เป็นมารดาเป็นผู้ปกครองบุตรสาวคนโตอายุ 8 ปี และให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรสาวเดือนละ 1,000 บาทจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ ส่วนบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปี ให้จำเลยผู้เป็นบิดาเป็นผู้ปกครองแล้ว เมื่อไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องหย่าอ้างเหตุว่าจำเลยทำร้ายร่างกาย จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปีและทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยากันอย่างร้ายแรง ขอให้ศาลพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่าขาดจากการเป็นสามีภริยากัน และให้โจทก์เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรสาวและบุตรชายซึ่งมีอายุ 8 ปี และ 6 ปี ตามลำดับ โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงระดับปริญญาตรีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่ได้กระทำตามที่โจทก์อ้างจึงไม่มีเหตุฟ้องหย่า ขอให้ยกฟ้อง และขอให้จำเลยเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรทั้งสอง โดยให้โจทก์ส่งเงินเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรทั้งสองจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงตามที่บุตรทั้งสองประสงค์จะศึกษาต่อในวันชี้สองสถาน โจทก์จำเลยแถลงว่า ยินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยานและขอให้ศาลวินิจฉัยว่าบุตรทั้งสองควรอยู่กับใครและกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูให้ โดยต่างฝ่ายต่างแถลงเรื่องรายได้ของตนเพื่อประกอบการวินิจฉัยศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่ากัน ให้โจทก์เป็นผู้ปกครองเด็กหญิงสุพรรณิการ์ บัวรักสกุล โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูเด็กหญิงสุพรรณิการ์ เดือนละ 1,000 บาท นับแต่มีคำพิพากษาเป็นต้นไปจนกว่าเด็กหญิงสุพรรณิการ์ จะบรรลุนิติภาวะ ให้จำเลยเป็นผู้ปกครองเด็กชายเมธา บัวรักสกุลจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาว่าศาลอุทธรณ์พิพากษาโดยมิได้คำนึงถึงสภาพจิตใจของบุตรทั้งสองว่ามีความผูกพันต่อโจทก์และจำเลยเพียงใด และการที่บุตรทั้งสองซึ่งเคยอยู่ร่วมกันตั้งแต่เกิดต้องพลัดพรากจากกันย่อมเกิดความรู้สึกเป็นปมด้อย หากให้บุตรทั้งสองอยู่ในความดูแลของจำเลยย่อมเกิดความอบอุ่นทางใจ เพราะจำเลยเลี้ยงดูบุตรทั้งสองมาโดยตลอด จำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อโจทก์จำเลยตกลงกันให้ศาลชั้นต้นวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไป โดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัย ดังนี้ เท่ากับคู่ความตกลงกันให้ศาลชั้นต้นชี้ขาดในประเด็นที่กล่าวมาแล้ว เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ว ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาของศาลล่างทั้งสองชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(มนู วงศ์แสงจันทร์-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง-ชุม สุกแสงเปล่ง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการที่ศาลจะชี้ขาดให้สามีหรือภริยาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรหลังการหย่านั้นศาลจะต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรนั้นเป็นประมาณ (child'shappinessandwelfareshouldbethefirstandparamountconsideration) โดยต้องคำนึงถึงข้อความจริงที่ว่าบุตรเป็นบุคคลที่ควรได้รับความรักใคร่และเอาใจใส่ มิใช่เป็นเพียงทรัพย์สินของบิดามารดา ควรจะได้อยู่ในบ้านซึ่งมีสภาพแวดล้อมอันมีหลักประกันได้ว่าจะเจริญเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่ดีมีความรับผิดชอบได้ ควรได้รับการศึกษาอบรมบ่มนิสัยและดูแลอย่างใกล้ชิดและมีสิทธิที่จะรู้จักและติดต่อสัมพันธ์กับบิดาและมารดาของตน นอกจากนี้ถ้าบุตรนั้นมีอายุมากพอที่จะมีความรู้สึกผิดชอบได้แล้วหากบุตรมีความปรารถนาที่จะอยู่กับฝ่ายใดก็จะต้องนำมาพิจารณาประกอบด้วย หลักการสำคัญที่ศาลจะต้องนำมาพิจารณาในการกำหนดให้ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรน่าจะมีอยู่ 8 ประการดังต่อไปนี้ 1. บุตรที่ยังอ่อนอายุต้องการมารดา (youngchildrenneedmothers) 2. บุตรอยู่ในความดูแลของฝ่ายใดอยู่แล้วควรให้ฝ่ายนั้นดูแลต่อไปตามเดิม (continuityofcare) 3. บุตรทั้งหลายควรจะได้อยู่รวมกันในครอบครัวเดียวกัน(keepingthechildrentogether) 4. ความประสงค์และความรู้สึกของบุตร (wishesandfeelingsofthechild) โดยเฉพาะอย่างยิ่งบุตรที่โตพอที่จะมีความรู้สึกรับผิดชอบได้แล้ว 5. ความสามารถในการจัดการศึกษาอบรม (education) ด้านวิชาการวิชาชีพ ศาสนา (religion) ศีลธรรม และการพัฒนาทางสติปัญญา(intellectualdevelopment) ให้แก่บุตรทั้งในโรงเรียนและที่บ้าน 6. ความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัย (accommodation) อาหารเครื่องนุ่งห่ม และการรักษาพยาบาล (medicalcare) ให้แก่บุตร 7. ระยะเวลาที่บุตรได้อยู่ในสภาวะแวดล้อมที่เป็นอยู่(existingenvironment) และผลกระทบในการเปลี่ยนแปลงสภาวะแวดล้อมนั้น ซึ่งรวมทั้งการเปลี่ยนแปลงสถานศึกษา เพื่อนนักเรียน เพื่อนบ้านและการเยี่ยมเยียนของญาติพี่น้อง และ 8. ความรักใคร่เอ็นดู (loveandaffection) และความรู้สึกผูกพันทางจิตใจ (emotionalties) ระหว่างบุตรกับบิดาหรือมารดา เท่าที่ผ่านมาศาลฎีกาได้ใช้หลักการเหล่านี้หลายข้อมาประกอบกันในการวินิจฉัยชี้ขาดว่าจะให้สามีหรือภริยาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร อาทิเช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 303/2488 ที่วินิจฉัยว่า "ผู้สมควรเป็นผู้ปกครองบุตรได้ดีนั้นอาจเป็นผู้มีฐานะไม่ดีก็ได้ และผู้มีฐานะดีอาจไม่สมควรเป็นผู้ปกครองบุตรก็ได้ บุตรซึ่งเป็นผู้ไม่รู้เดียงสานั้นควรได้มารดาเป็นผู้ปกครองดีกว่าสามีซึ่งมีภริยาใหม่" ซึ่งเป็นการใช้หลักการที่ 1 ในเรื่องบุตรที่ยังอ่อนอายุต้องการมารดาประกอบกับหลักการที่ 5 เรื่องความสามารถในการจัดการศึกษาอบรมด้านวิชาการศาสนา และศีลธรรมให้แก่บุตร คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 392/2533 ที่วินิจฉัยว่า "แม้จำเลยซึ่งเป็นบิดาจะมีรายได้และฐานะดีกว่าโจทก์ แต่โจทก์ซึ่งเป็นมารดาก็มีอำนาจปกครองบุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะ และเมื่อเลิกอยู่กินกับจำเลยแล้ว โจทก์ทำงานได้เงินเดือนเดือนละ 2,000 บาท ได้ค่าเช่าห้องแถวเดือนละ 1,200 บาท กับมีที่ดินอีก 2 แปลงราคารวมกันประมาณ500,000 บาท ญาติทุกคนพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือโจทก์ในการอุปการะเลี้ยงดูเด็ก โจทก์สามารถอุปการะเลี้ยงดูให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ ทั้งโจทก์และจำเลยอยู่กินด้วยกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีบุตรด้วยกัน 4 คน และได้ขอคำสั่งศาลแสดงว่าเป็นบิดาของบุตรแล้วการให้บุตรคนเล็ก 2 คนอยู่ในอำนาจปกครองของโจทก์ดังขอจึงเป็นการสมควรแล้ว" ซึ่งเป็นการใช้หลักการที่ 1 ประกอบหลักการที่ 5 และหลักการที่ 6 ในเรื่องความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัย อาหารเครื่องนุ่งห่มและการรักษาพยาบาลให้แก่บุตร คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4125/2528 ที่วินิจฉัยว่า "เมื่อสามีภริยาหย่ากัน การที่จะให้บุตรผู้เยาว์อยู่ในความปกครองของฝ่ายใดนั้น ศาลย่อมพิเคราะห์ถึงประโยชน์และความผาสุกของเด็กเป็นสำคัญบุตรผู้เยาว์เป็นหญิงอายุเพียง 4 ปี อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของมารดาผู้เป็นโจทก์ซึ่งมีเวลาดูแลสั่งสอนบุตรได้มากกว่าน่าจะเป็นการเหมาะสม ทั้งโจทก์เป็นข้าราชการครูมีรายได้และเงินช่วยเหลือต่าง ๆ จนสามารถเก็บเงินฝากธนาคารออมสินให้บุตรได้ทุกเดือน จึงสมควรให้บุตรผู้เยาว์อยู่ในความปกครองของโจทก์ผู้เป็นมารดา" นั้นก็เป็นการใช้หลักการที่ 1 ประกอบหลักการที่ 5 และที่ 6 เช่นเดียวกัน สำหรับคดีของเราคดีนี้ จำเลยฎีกาเป็นประเด็นโดยตรงว่าบุตรสาวคนโตอายุ 8 ปีและบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปี ซึ่งขณะนี้อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของจำเลยผู้เป็นสามีทั้งสองคนนั้นควรจะอยู่ด้วยกันและจำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ซึ่งเป็นการอ้างหลักการที่ 2 ที่ว่า "บุตรอยู่ในความดูแลของฝ่ายใดอยู่แล้วควรให้ฝ่ายนั้นดูแลต่อไปตามเดิม" และหลักการที่ 3 ที่ว่า "บุตรทั้งหลายควรจะได้อยู่รวมกันในครอบครัวเดียวกัน"ประกอบหลักการที่ 5 และที่ 6 เรื่องความสามารถในการจัดการศึกษาอบรมทางด้านวิชาการ วิชาชีพ และความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัยอาหาร และเครื่องนุ่งห่ม แต่ในการวินิจฉัยประเด็นข้อนี้ศาลฎีกามิได้ให้เหตุผลเด่นชัดเลยว่าทำไมจึงพิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลล่างที่ให้แยกบุตรคนโตอายุ 8 ปีให้อยู่ในความปกครองของโจทก์ผู้เป็นมารดา ส่วนบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปีให้อยู่ในความปกครองของจำเลยผู้เป็นบิดา โดยกล่าวแต่เพียงว่าเมื่อคู่ความตกลงให้ศาลชี้ขาดในประเด็นเรื่องอำนาจปกครองบุตรหลังการหย่าว่าควรจะอยู่กับฝ่ายใดและศาลได้ชี้ขาดไปตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยนั้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้วก็ต้องบังคับคดีไปตามนั้น คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้จึงน่าจะเป็นการให้ความยุติธรรมแต่เฉพาะคดีนี้เท่านั้น มิได้ถือหลักการอะไร คงจะมิใช่เป็นการถือว่าบุตรเป็นทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา เมื่อมีบุตรสองคนก็แบ่งให้กันไปคนละคนก็เหมาะสมดีแล้วแน่เพราะศาลจะต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญในการกำหนดว่าจะให้บุตรอยู่ในอำนาจปกครองของบิดาหรือมารดาหลังจากที่บุคคลทั้งสองได้หย่าขาดกันแล้ว บิดาหรือมารดามีสิทธิที่จะโต้เถียงได้เสมอว่าตนสมควรจะปกครองบุตรได้ดีกว่าอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งสิทธิเช่นว่านี้เป็นสิทธิในครอบครัวที่ไม่ต้องห้ามในการอุทธรณ์หรือฎีกาแต่ประการใด และศาลน่าจะต้องมีเหตุผลในคำวินิจฉัยชี้ขาดเช่นว่านั้นด้วย ประสพสุขบุญเดช.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องหย่าอ้างเหตุว่าจำเลยทำร้ายร่างกาย จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปีและทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยากันอย่างร้ายแรง ขอให้ศาลพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่าขาดจากการเป็นสามีภริยากัน และให้โจทก์เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรสาวและบุตรชายซึ่งมีอายุ 8 ปี และ 6 ปี ตามลำดับ โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงระดับปริญญาตรีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่ได้กระทำตามที่โจทก์อ้างจึงไม่มีเหตุฟ้องหย่า ขอให้ยกฟ้อง และขอให้จำเลยเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรทั้งสอง โดยให้โจทก์ส่งเงินเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรทั้งสองจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงตามที่บุตรทั้งสองประสงค์จะศึกษาต่อในวันชี้สองสถาน โจทก์จำเลยแถลงว่า ยินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยานและขอให้ศาลวินิจฉัยว่าบุตรทั้งสองควรอยู่กับใครและกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูให้ โดยต่างฝ่ายต่างแถลงเรื่องรายได้ของตนเพื่อประกอบการวินิจฉัยศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่ากัน ให้โจทก์เป็นผู้ปกครองเด็กหญิงสุพรรณิการ์ บัวรักสกุล โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูเด็กหญิงสุพรรณิการ์ เดือนละ 1,000 บาท นับแต่มีคำพิพากษาเป็นต้นไปจนกว่าเด็กหญิงสุพรรณิการ์ จะบรรลุนิติภาวะ ให้จำเลยเป็นผู้ปกครองเด็กชายเมธา บัวรักสกุลจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาว่าศาลอุทธรณ์พิพากษาโดยมิได้คำนึงถึงสภาพจิตใจของบุตรทั้งสองว่ามีความผูกพันต่อโจทก์และจำเลยเพียงใด และการที่บุตรทั้งสองซึ่งเคยอยู่ร่วมกันตั้งแต่เกิดต้องพลัดพรากจากกันย่อมเกิดความรู้สึกเป็นปมด้อย หากให้บุตรทั้งสองอยู่ในความดูแลของจำเลยย่อมเกิดความอบอุ่นทางใจ เพราะจำเลยเลี้ยงดูบุตรทั้งสองมาโดยตลอด จำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อโจทก์จำเลยตกลงกันให้ศาลชั้นต้นวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไป โดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัย ดังนี้ เท่ากับคู่ความตกลงกันให้ศาลชั้นต้นชี้ขาดในประเด็นที่กล่าวมาแล้ว เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ว ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาของศาลล่างทั้งสองชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 750/2533นาง พูล ทรัพย์ บัว รัก สกุลโจทก์นาย สมบูรณ์ บัว รัก สกุลจำเลย ป.พ.พ. ม. 1520การที่โจทก์และจำเลยแถลงในวันชี้สองสถานว่ายินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยาน แต่ขอให้ศาลวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไปโดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัยนั้น เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม โดยให้โจทก์ผู้เป็นมารดาเป็นผู้ปกครองบุตรสาวคนโตอายุ 8 ปี และให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรสาวเดือนละ 1,000 บาทจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ ส่วนบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปี ให้จำเลยผู้เป็นบิดาเป็นผู้ปกครองแล้ว เมื่อไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องหย่าอ้างเหตุว่าจำเลยทำร้ายร่างกาย จงใจละทิ้งร้างไปเกินหนึ่งปีและทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยากันอย่างร้ายแรง ขอให้ศาลพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่าขาดจากการเป็นสามีภริยากัน และให้โจทก์เป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรสาวและบุตรชายซึ่งมีอายุ 8 ปี และ 6 ปี ตามลำดับ โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงระดับปริญญาตรีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยไม่ได้กระทำตามที่โจทก์อ้างจึงไม่มีเหตุฟ้องหย่า ขอให้ยกฟ้อง และขอให้จำเลยเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรทั้งสอง โดยให้โจทก์ส่งเงินเป็นค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตรทั้งสองคนละ 1,000 บาทต่อเดือน จนกว่าบุตรทั้งสองจะบรรลุนิติภาวะหรือจบการศึกษาชั้นสูงตามที่บุตรทั้งสองประสงค์จะศึกษาต่อในวันชี้สองสถาน โจทก์จำเลยแถลงว่า ยินยอมหย่ากันโดยไม่สืบพยานและขอให้ศาลวินิจฉัยว่าบุตรทั้งสองควรอยู่กับใครและกำหนดค่าอุปการะเลี้ยงดูให้ โดยต่างฝ่ายต่างแถลงเรื่องรายได้ของตนเพื่อประกอบการวินิจฉัยศาลชั้นต้นพิพากษาให้โจทก์จำเลยหย่ากัน ให้โจทก์เป็นผู้ปกครองเด็กหญิงสุพรรณิการ์ บัวรักสกุล โดยให้จำเลยจ่ายค่าอุปการะเลี้ยงดูเด็กหญิงสุพรรณิการ์ เดือนละ 1,000 บาท นับแต่มีคำพิพากษาเป็นต้นไปจนกว่าเด็กหญิงสุพรรณิการ์ จะบรรลุนิติภาวะ ให้จำเลยเป็นผู้ปกครองเด็กชายเมธา บัวรักสกุลจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "จำเลยฎีกาว่าศาลอุทธรณ์พิพากษาโดยมิได้คำนึงถึงสภาพจิตใจของบุตรทั้งสองว่ามีความผูกพันต่อโจทก์และจำเลยเพียงใด และการที่บุตรทั้งสองซึ่งเคยอยู่ร่วมกันตั้งแต่เกิดต้องพลัดพรากจากกันย่อมเกิดความรู้สึกเป็นปมด้อย หากให้บุตรทั้งสองอยู่ในความดูแลของจำเลยย่อมเกิดความอบอุ่นทางใจ เพราะจำเลยเลี้ยงดูบุตรทั้งสองมาโดยตลอด จำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อโจทก์จำเลยตกลงกันให้ศาลชั้นต้นวินิจฉัยประเด็นที่ว่า โจทก์หรือจำเลยสมควรเป็นผู้ปกครองบุตรทั้งสองกับประเด็นเรื่องค่าอุปการะเลี้ยงดูโดยไม่ต้องมีการสืบพยานกันต่อไป โดยคู่ความแถลงเรื่องฐานะและรายได้ต่อศาลเพื่อประกอบการวินิจฉัย ดังนี้ เท่ากับคู่ความตกลงกันให้ศาลชั้นต้นชี้ขาดในประเด็นที่กล่าวมาแล้ว เมื่อศาลชั้นต้นวินิจฉัยชี้ขาดไปตามประเด็นที่ตกลงกันโดยพิจารณาตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้ว ก็ต้องบังคับคดีไปตามคำวินิจฉัยชี้ขาดดังกล่าว จำเลยจะโต้เถียงว่าตนเป็นผู้สมควรจะปกครองบุตรมากกว่าโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาของศาลล่างทั้งสองชอบแล้วฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(มนู วงศ์แสงจันทร์-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง-ชุม สุกแสงเปล่ง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการที่ศาลจะชี้ขาดให้สามีหรือภริยาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรหลังการหย่านั้นศาลจะต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรนั้นเป็นประมาณ (child'shappinessandwelfareshouldbethefirstandparamountconsideration) โดยต้องคำนึงถึงข้อความจริงที่ว่าบุตรเป็นบุคคลที่ควรได้รับความรักใคร่และเอาใจใส่ มิใช่เป็นเพียงทรัพย์สินของบิดามารดา ควรจะได้อยู่ในบ้านซึ่งมีสภาพแวดล้อมอันมีหลักประกันได้ว่าจะเจริญเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่ดีมีความรับผิดชอบได้ ควรได้รับการศึกษาอบรมบ่มนิสัยและดูแลอย่างใกล้ชิดและมีสิทธิที่จะรู้จักและติดต่อสัมพันธ์กับบิดาและมารดาของตน นอกจากนี้ถ้าบุตรนั้นมีอายุมากพอที่จะมีความรู้สึกผิดชอบได้แล้วหากบุตรมีความปรารถนาที่จะอยู่กับฝ่ายใดก็จะต้องนำมาพิจารณาประกอบด้วย หลักการสำคัญที่ศาลจะต้องนำมาพิจารณาในการกำหนดให้ใครเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรน่าจะมีอยู่ 8 ประการดังต่อไปนี้ 1. บุตรที่ยังอ่อนอายุต้องการมารดา (youngchildrenneedmothers) 2. บุตรอยู่ในความดูแลของฝ่ายใดอยู่แล้วควรให้ฝ่ายนั้นดูแลต่อไปตามเดิม (continuityofcare) 3. บุตรทั้งหลายควรจะได้อยู่รวมกันในครอบครัวเดียวกัน(keepingthechildrentogether) 4. ความประสงค์และความรู้สึกของบุตร (wishesandfeelingsofthechild) โดยเฉพาะอย่างยิ่งบุตรที่โตพอที่จะมีความรู้สึกรับผิดชอบได้แล้ว 5. ความสามารถในการจัดการศึกษาอบรม (education) ด้านวิชาการวิชาชีพ ศาสนา (religion) ศีลธรรม และการพัฒนาทางสติปัญญา(intellectualdevelopment) ให้แก่บุตรทั้งในโรงเรียนและที่บ้าน 6. ความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัย (accommodation) อาหารเครื่องนุ่งห่ม และการรักษาพยาบาล (medicalcare) ให้แก่บุตร 7. ระยะเวลาที่บุตรได้อยู่ในสภาวะแวดล้อมที่เป็นอยู่(existingenvironment) และผลกระทบในการเปลี่ยนแปลงสภาวะแวดล้อมนั้น ซึ่งรวมทั้งการเปลี่ยนแปลงสถานศึกษา เพื่อนนักเรียน เพื่อนบ้านและการเยี่ยมเยียนของญาติพี่น้อง และ 8. ความรักใคร่เอ็นดู (loveandaffection) และความรู้สึกผูกพันทางจิตใจ (emotionalties) ระหว่างบุตรกับบิดาหรือมารดา เท่าที่ผ่านมาศาลฎีกาได้ใช้หลักการเหล่านี้หลายข้อมาประกอบกันในการวินิจฉัยชี้ขาดว่าจะให้สามีหรือภริยาเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร อาทิเช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 303/2488 ที่วินิจฉัยว่า "ผู้สมควรเป็นผู้ปกครองบุตรได้ดีนั้นอาจเป็นผู้มีฐานะไม่ดีก็ได้ และผู้มีฐานะดีอาจไม่สมควรเป็นผู้ปกครองบุตรก็ได้ บุตรซึ่งเป็นผู้ไม่รู้เดียงสานั้นควรได้มารดาเป็นผู้ปกครองดีกว่าสามีซึ่งมีภริยาใหม่" ซึ่งเป็นการใช้หลักการที่ 1 ในเรื่องบุตรที่ยังอ่อนอายุต้องการมารดาประกอบกับหลักการที่ 5 เรื่องความสามารถในการจัดการศึกษาอบรมด้านวิชาการศาสนา และศีลธรรมให้แก่บุตร คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 392/2533 ที่วินิจฉัยว่า "แม้จำเลยซึ่งเป็นบิดาจะมีรายได้และฐานะดีกว่าโจทก์ แต่โจทก์ซึ่งเป็นมารดาก็มีอำนาจปกครองบุตรซึ่งยังไม่บรรลุนิติภาวะ และเมื่อเลิกอยู่กินกับจำเลยแล้ว โจทก์ทำงานได้เงินเดือนเดือนละ 2,000 บาท ได้ค่าเช่าห้องแถวเดือนละ 1,200 บาท กับมีที่ดินอีก 2 แปลงราคารวมกันประมาณ500,000 บาท ญาติทุกคนพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือโจทก์ในการอุปการะเลี้ยงดูเด็ก โจทก์สามารถอุปการะเลี้ยงดูให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ ทั้งโจทก์และจำเลยอยู่กินด้วยกันโดยไม่ได้จดทะเบียนสมรส มีบุตรด้วยกัน 4 คน และได้ขอคำสั่งศาลแสดงว่าเป็นบิดาของบุตรแล้วการให้บุตรคนเล็ก 2 คนอยู่ในอำนาจปกครองของโจทก์ดังขอจึงเป็นการสมควรแล้ว" ซึ่งเป็นการใช้หลักการที่ 1 ประกอบหลักการที่ 5 และหลักการที่ 6 ในเรื่องความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัย อาหารเครื่องนุ่งห่มและการรักษาพยาบาลให้แก่บุตร คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4125/2528 ที่วินิจฉัยว่า "เมื่อสามีภริยาหย่ากัน การที่จะให้บุตรผู้เยาว์อยู่ในความปกครองของฝ่ายใดนั้น ศาลย่อมพิเคราะห์ถึงประโยชน์และความผาสุกของเด็กเป็นสำคัญบุตรผู้เยาว์เป็นหญิงอายุเพียง 4 ปี อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของมารดาผู้เป็นโจทก์ซึ่งมีเวลาดูแลสั่งสอนบุตรได้มากกว่าน่าจะเป็นการเหมาะสม ทั้งโจทก์เป็นข้าราชการครูมีรายได้และเงินช่วยเหลือต่าง ๆ จนสามารถเก็บเงินฝากธนาคารออมสินให้บุตรได้ทุกเดือน จึงสมควรให้บุตรผู้เยาว์อยู่ในความปกครองของโจทก์ผู้เป็นมารดา" นั้นก็เป็นการใช้หลักการที่ 1 ประกอบหลักการที่ 5 และที่ 6 เช่นเดียวกัน สำหรับคดีของเราคดีนี้ จำเลยฎีกาเป็นประเด็นโดยตรงว่าบุตรสาวคนโตอายุ 8 ปีและบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปี ซึ่งขณะนี้อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของจำเลยผู้เป็นสามีทั้งสองคนนั้นควรจะอยู่ด้วยกันและจำเลยสามารถอุปการะเลี้ยงดูให้การศึกษาแก่บุตรทั้งสองได้ดีกว่าโจทก์ ซึ่งเป็นการอ้างหลักการที่ 2 ที่ว่า "บุตรอยู่ในความดูแลของฝ่ายใดอยู่แล้วควรให้ฝ่ายนั้นดูแลต่อไปตามเดิม" และหลักการที่ 3 ที่ว่า "บุตรทั้งหลายควรจะได้อยู่รวมกันในครอบครัวเดียวกัน"ประกอบหลักการที่ 5 และที่ 6 เรื่องความสามารถในการจัดการศึกษาอบรมทางด้านวิชาการ วิชาชีพ และความสามารถในการจัดหาที่พักอาศัยอาหาร และเครื่องนุ่งห่ม แต่ในการวินิจฉัยประเด็นข้อนี้ศาลฎีกามิได้ให้เหตุผลเด่นชัดเลยว่าทำไมจึงพิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลล่างที่ให้แยกบุตรคนโตอายุ 8 ปีให้อยู่ในความปกครองของโจทก์ผู้เป็นมารดา ส่วนบุตรชายคนเล็กอายุ 6 ปีให้อยู่ในความปกครองของจำเลยผู้เป็นบิดา โดยกล่าวแต่เพียงว่าเมื่อคู่ความตกลงให้ศาลชี้ขาดในประเด็นเรื่องอำนาจปกครองบุตรหลังการหย่าว่าควรจะอยู่กับฝ่ายใดและศาลได้ชี้ขาดไปตามเหตุผลที่เห็นว่าสมควรและเหมาะสม และไม่ปรากฏว่าคำวินิจฉัยนั้นขัดต่อกฎหมายหรือขัดต่อเหตุผลอย่างไรแล้วก็ต้องบังคับคดีไปตามนั้น คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้จึงน่าจะเป็นการให้ความยุติธรรมแต่เฉพาะคดีนี้เท่านั้น มิได้ถือหลักการอะไร คงจะมิใช่เป็นการถือว่าบุตรเป็นทรัพย์สินระหว่างสามีภริยา เมื่อมีบุตรสองคนก็แบ่งให้กันไปคนละคนก็เหมาะสมดีแล้วแน่เพราะศาลจะต้องคำนึงถึงความผาสุกและประโยชน์ของบุตรเป็นสำคัญในการกำหนดว่าจะให้บุตรอยู่ในอำนาจปกครองของบิดาหรือมารดาหลังจากที่บุคคลทั้งสองได้หย่าขาดกันแล้ว บิดาหรือมารดามีสิทธิที่จะโต้เถียงได้เสมอว่าตนสมควรจะปกครองบุตรได้ดีกว่าอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งสิทธิเช่นว่านี้เป็นสิทธิในครอบครัวที่ไม่ต้องห้ามในการอุทธรณ์หรือฎีกาแต่ประการใด และศาลน่าจะต้องมีเหตุผลในคำวินิจฉัยชี้ขาดเช่นว่านั้นด้วย ประสพสุขบุญเดช.