คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 164/2522หลักกฎหมาย: ที่ดินของจำเลยทั้งสี่ปิดล้อมที่ดินของโจทก์ทั้งสิบจนไม่สามารถออกสู่ถนนสาธารณะได้เมื่อเดิมที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6กับที่ดินของจำเลยทั้งสี่เป็นที่ดินแปลงเดียวกันเมื่อแบ่งแยกแล้วที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6ไม่สามารถออกไปสู่ทางสาธารณะได้โจทก์ที่1ถึงที่6จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้โดยไม่ต้องเสียค่าตอบแทนส่วนที่ดินของโจทก์ที่7ถึงที่10มีที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้โจทก์ที่7ถึงที่10จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้และการที่ศาลสั่งให้รวมพิจารณาและพิพากษาเข้าด้วยกันก็เพื่อความสะดวกในการพิจารณาเท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินของโจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนถูกที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ศาลย่อมมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยทั้งสี่เปิดทางจำเป็นให้แก่โจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนตามความจำเป็นได้คดี ทั้ง สิบ สำนวน นี้ ศาลชั้นต้น รวม พิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกันโจทก์ ทั้ง สิบ สำนวน ฟ้อง และ แก้ไข คำฟ้อง เป็น ใจความ อย่างเดียว กันว่า เดิม ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็นที่ดิน แปลง เดียว กัน คือ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 เลขที่ ดิน 33 เนื้อที่33 ไร่ 3 งาน 4 ตารางวา ซึ่ง นาง บุญเหลือ มะโนรมย์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6346 เลขที่ ดิน 28 ซึ่ง นาง เปลว ชุมรักษา เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ และ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 8 ถึง ที่ 10 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6347 เลขที่ ดิน 27 ซึ่ง นาง พุ่ม ภู่กัน เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปี 2501 คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ได้รับ ความ ยินยอม จาก นาง บุญเหลือ นางเปลวและนางพุ่ม ให้ นำ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 6346 และ 6347 ไป จัดสรร ที่ดิน เป็น แปลง ๆเพื่อ แบ่ง ขาย ให้ แก่ ข้าราชการ และ บุคคล ทั่วไป คณะกรรมการ ได้ ทำ ถนน ภายในที่ดิน จัดสรร กว้าง ประมาณ 5 เมตร เพื่อ ให้ ผู้ซื้อ ที่ดิน ใช้ เป็น ทาง ออกสู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 ติดกับ ถนนภายใน ที่ดิน จัดสรร สาย 1 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 3 และ ที่ 8 ติดกับ ถนนสาย 2 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ติดกับ ถนน สาย 3 ที่ดิน ของ โจทก์ที่ 5 ที่ 6 และ ที่ 10 ติดกับ ถนน สาย 4 ขณะ นั้น ทางราชการ วาง แนวถนน พุทธมณฑล สาย 4 ไว้ เป็น แนว กว้าง 120 เมตร โดย ทางราชการจะ ทำ ถนน กว้าง 40 เมตร ส่วน ที่ เหลือ จะ ใช้ ปลูกสร้าง อาคาร สงเคราะห์ริมถนน 2 ข้าง ข้าง ละ 40 เมตร แต่ คณะกรรมการ จัดซื้อ ที่ดินสร้าง พุทธมณฑล เห็นว่า ควร ลด ความ กว้าง ของ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 เหลือ เพียง50 เมตร ที่ดิน ซึ่ง กัน ไว้ ส่วน ที่ เหลือ ให้ คืน แก่ เจ้าของ เดิม ได้ แก่ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 รวม 7 ไร่ เศษ ต่อมา เจ้าของ ที่ดิน ขาย ที่ดินจำนวน 7 ไร่ เศษ ให้ แก่ จำเลย ที่ 4 หลังจาก นั้น จำเลย ที่ 4 นำ ที่ดินแปลง นี้ ไป แบ่ง เป็น แปลง เล็ก ๆ แล้ว โอน กรรมสิทธิ์ ให้ แก่ จำเลย ที่ 1ถึง ที่ 3 ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปลาย ปี 2528 จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ร่วมกัน สร้างรั้ว คอนกรีต ปิด กั้น ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน ที่ดิน จัดสรร ของคณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ ทั้งหมด ยาว ตลอด แนว ของ ที่ดินตาม แนว เส้น สี เหลือง ใน แผนที่ สังเขป ทำให้ ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ถูกปิด ล้อม ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ เป็นเหตุ ให้ โจทก์ทั้ง สิบ ได้รับ ความเสียหาย จำต้อง ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่าน ที่ดิน ของจำเลย ทั้ง สี่ ตลอด แนว ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 โดย โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่ต้อง เสีย ค่าทดแทน โจทก์ ทั้ง สิบ ได้ ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็นแล้ว จำเลย ทั้ง สี่ เพิกเฉย ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น กว้าง5 เมตร โดย ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามแผนที่ สังเขป โดย ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิดทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน จังหวัด นครปฐมหาก จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ยอม ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ ถือเอา คำพิพากษา เป็น การแสดง เจตนา ของ จำเลย ทั้ง สี่จำเลย ทั้ง สิบ สำนวน ให้การ เป็น ใจความ ว่า เดิม ที่ดิน ภายใน บริเวณจุด ก ข ค ง ตาม แผนที่ สังเขป เป็น ที่ดิน แปลง เดียว กับ ที่ดิน จัดสรรของ คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ คณะกรรมการ จัดสรร ที่ดินได้ จัดทำ ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 8 เมตร อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือของ แผนที่ สังเขป เอกสาร ท้ายฟ้อง ตรง บริเวณ แนว จุด ข ค ลึก จากถนน พุทธมณฑล สาย 4 เข้า ไป ใน ที่ดิน จัดสรร ไม่ น้อยกว่า 1 กิโลเมตรรถยนต์ แล่น ผ่าน เข้า ออก ได้ สะดวก โจทก์ ทั้ง สิบ ซื้อ ที่ดิน จาก การ จัดสรรย่อม มีสิทธิ ที่ จะ ผ่าน ถนน ดังกล่าว ไป ออก ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ อยู่ แล้วดังนั้น ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง มิได้ ไป ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ แต่อย่างใด โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่มี สิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่านที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ว่า จะ เสีย ค่าทดแทน หรือไม่ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 เปิด ทางจำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จน กระทั่งออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น สีแดง แผนที่สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม จาก จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนวเส้น คู่ สีแดง ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 3 โฉนด เลขที่52982 แปลง ที่ 2 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 2 โฉนด เลขที่ 52979 ถึง52981 แปลง ที่ 3 ถึง ที่ 5 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 52977ถึง 52978 แปลง ที่ 6 และ ที่ 7 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 จดทะเบียน ภารจำยอมหาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 3และ ที่ 8 จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูกศร สีแดง ภายในเส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่านที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 52948, 49114 แปลง ที่ 2 และ ที่ 3ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลยที่ 1 และ ที่ 4 ไป จดทะเบียน ภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขปท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตามแนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว คอนกรีต ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 4โฉนด เลขที่ 49112 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียน ภารจำยอมเปิด ทาง จำเป็น หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 5 ที่ 6และ ที่ 10 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามลูกศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุดกากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 ผ่าน รั้ว คอนกรีตที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 45371 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียนภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนาจำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สี่ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "มี ปัญหา วินิจฉัย ตาม ฎีกา ของ จำเลย ทั้งสี่ ข้อ แรก ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ หรือไม่ ฝ่าย โจทก์ ทั้ง สืบ นำสืบ ว่า ที่ดินของ โจทก์ ทั้ง สิบ อยู่ ติด ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 5 เมตร ซึ่ง ถนนดังกล่าว คณะกรรมการ จัดสรร ได้ สร้าง ขึ้น เพื่อ ใช้ เป็น ทาง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 การ ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ก่อ รั้ว คอนกรีต ด้านหลังอาคารพาณิชย์ ตลอด แนว เป็น การ ปิด กั้น ทำให้ โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่สามารถออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ซึ่ง เป็น ทางสาธารณะ ได้ ฝ่าย จำเลยทั้ง สี่ นำสืบ ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ที่ จะ ใช้ เส้นทาง ออก สู่ ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ได้ โดย ไป ตาม ถนน ใน เส้น สีแดง ตาม เอกสาร หมาย ป.จ. 1(ศาลจังหวัด แพร่ ) ไป ทะลุ ผ่าน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งซึ่ง อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือ ของ ที่ดิน จำเลย ทั้ง สี่ ที่ดิน ของ จำเลยทั้ง สี่ มิได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ แต่อย่างใด เกี่ยวกับเรื่อง ถนน สาธารณะ ใน ที่ดิน จัดสรร และ ถนน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1บริเวณ จุด ค ง ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ กล่าวอ้าง ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ใช้เป็น ทาง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ นั้น ศาลชั้นต้น ออก ไป เผชิญสืบที่พิพาท และ ได้ บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ ถนน สาธารณะ ใน ที่ดินจัดสรร ไว้ ใน รายงาน กระบวนพิจารณา ฉบับ ลงวันที่ 17 พฤศจิกายน 2533ว่า บริเวณ ที่พิพาท มี ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร 4 สาย สาย ที่ 1ศาล ไม่สามารถ เดิน เข้า ไป ดู ได้ เพราะ ที่ดิน ด้านหลัง อาคารพาณิชย์มี สภาพ เป็น ป่า ต้น อ้อ มี ต้น มะขามเทศ ปลูก อยู่ โจทก์ ทั้ง สิบ และ จำเลยทั้ง สี่ รับ ว่า ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร ทั้ง สี่ สาย นั้นถนน สาย ที่ 2 เป็น ถนน ลูกรัง ที่ ดี ที่สุด ส่วน ถนน อีก 3 สาย มี สภาพเป็น คันดิน ไม่เป็น ถนน อีก แล้ว โดยเฉพาะ ถนน สาย ที่ 3 เมื่อ ดู แล้วเป็น แนว คันดิน ที่ มี พงหญ้า กว้าง ประมาณ 5 เมตร ไม่มี สภาพ เป็น ถนนรถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ สุด ถนน ด้าน ทิศใต้ ไป ทาง ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แต่ เป็น คันดิน รถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ และ ไม่สามารถใช้ รถยนต์ ไป ออก ที่ เส้นทาง หมายเลข 1 ได้ เมื่อ พิจารณา พยานหลักฐาน ของโจทก์ ทั้ง สิบ ที่ นำสืบ ฟัง ประกอบ กับ รายงาน กระบวนพิจารณา ของศาลชั้นต้น ซึ่ง บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ บริเวณ ที่พิพาท แล้วเห็นว่า ถนน สาธารณะ ทั้ง สี่ สาย ภายใน ที่ดิน จัดสรร ซึ่ง ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ ตั้ง อยู่ นั้น ไม่สามารถ ที่ จะ ออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4ทาง ด้าน ทิศตะวันตก ได้ เพราะ ติด อาคารพาณิชย์ และ รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลยทั้ง สี่ สร้าง ปิด ล้อม ไว้ และ ไม่สามารถ ไป ทาง ทิศตะวันออก เลี้ยว ซ้ายขึ้น ไป ทาง ทิศเหนือ เพื่อ ออก สู่ เส้นทาง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งได้ เช่นกัน เพราะ ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร แต่ละ สาย กลาย เป็น คันดินมี พงหญ้า ขึ้น ไม่มี สภาพ เป็น ถนน อีก ต่อไป พยานหลักฐาน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจึง มี น้ำหนัก น่า รับฟัง มาก กว่า พยานหลักฐาน ของ จำเลย ทั้ง สี่ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของโจทก์ ทั้ง สิบ จน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ ได้ เนื่องจาก เดิม ที่ดิน ของโจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดิน แปลงเดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 ไม่มี ทาง ออกไป สู่ ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทางจำเป็น ได้ โดย ไม่ต้อง เสีย ค่าตอบแทน ตาม บทบัญญัติประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350 ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ถึง ที่ 10 มี ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตามบทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้นปัญหา ข้อ ต่อไป ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ฎีกา ว่า การ ที่ ศาลอุทธรณ์ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ใน ข้อ ที่ ว่า ศาลชั้นต้น พิพากษาให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ถึง 4 สาย ทำให้ จำเลย ทั้ง สี่ได้รับ ความเสียหาย ควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียวคือ ทาง สาย ที่ 2 โดย อ้างว่า จำเลย ทั้ง สี่ มิได้ ยกขึ้น ว่า กัน มา แล้ว ในศาลชั้นต้น ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 225 เป็นการ ไม่ชอบ นั้น เห็นว่า กรณี นี้ เป็น การ รวม พิจารณา คดี ซึ่ง โจทก์ ทั้ง สิบต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สี่ มา รวม 10 สำนวน และ จำเลย ทั้ง สี่ใน แต่ละ สำนวน ได้ ให้การ ปฏิเสธ แล้ว ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ มี ทาง ออก สู่ถนน สาธารณะ ได้ ที่ โจทก์ ทั้ง สิบ ขอ มา นั้น ไม่ใช่ ทาง จำเป็น เช่นนี้ย่อม ถือได้ว่า จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ยกขึ้น เป็น ข้อต่อสู้ แล้ว การ ที่ศาลอุทธรณ์ ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกาเห็นสมควร วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ดังกล่าว โดย ไม่ต้องย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลอุทธรณ์ วินิจฉัย อีก ที่ จำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ ว่าควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียว คือ สาย ที่ 2 นั้นเห็นว่า โจทก์ ทั้ง สิบ ต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทางจำเป็น ใน แต่ละ สำนวน มิได้ ขอ รวมกัน มา ที่ ศาลชั้นต้น สั่ง ให้ รวมพิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกัน ก็ เพื่อ ความสะดวก ใน การ พิจารณา เท่านั้นเมื่อ ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ถูกที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ศาล ย่อม มีอำนาจ พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ตาม ความจำเป็น ได้ ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ให้ จำเลยทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น 4 สาย ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นั้น ชอบแล้ว ฎีกา ของจำเลย ทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกันอนึ่ง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ศาล พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ใน ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 52982, 52979,52980, 52981, 52977,52978, 52948, 49114, 49112 และ 45371หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา นั้น เห็นว่าเมื่อ ฟัง ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดินแปลง เดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่มี ทาง ออก สู่ ทางสาธารณะ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง ใช้ สิทธิ ขอให้เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 ถูก ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ปิด ล้อมจน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1349 โดย ไม่จำเป็น ต้อง จดทะเบียน อีก คำพิพากษา ศาลล่างทั้ง สอง ใน ส่วน นี้ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกา เห็นสมควร แก้ไข ให้ ถูกต้อง "พิพากษาแก้ เป็น ว่า ให้ยก คำขอ ที่ ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นอกจาก ที่ แก้ คง ให้เป็น ไป ตาม คำพิพากษา ศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1773 - 1782/2538นาย กิตติศักดิ์ สพโชคชัย กับพวกโจทก์นางสาว สุลิณี ตั้งสิน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1349, ม. 1350ที่ดินของจำเลยทั้งสี่ปิดล้อมที่ดินของโจทก์ทั้งสิบจนไม่สามารถออกสู่ถนนสาธารณะได้เมื่อเดิมที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6กับที่ดินของจำเลยทั้งสี่เป็นที่ดินแปลงเดียวกันเมื่อแบ่งแยกแล้วที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6ไม่สามารถออกไปสู่ทางสาธารณะได้โจทก์ที่1ถึงที่6จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้โดยไม่ต้องเสียค่าตอบแทนส่วนที่ดินของโจทก์ที่7ถึงที่10มีที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้โจทก์ที่7ถึงที่10จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้และการที่ศาลสั่งให้รวมพิจารณาและพิพากษาเข้าด้วยกันก็เพื่อความสะดวกในการพิจารณาเท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินของโจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนถูกที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ศาลย่อมมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยทั้งสี่เปิดทางจำเป็นให้แก่โจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนตามความจำเป็นได้คดี ทั้ง สิบ สำนวน นี้ ศาลชั้นต้น รวม พิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกันโจทก์ ทั้ง สิบ สำนวน ฟ้อง และ แก้ไข คำฟ้อง เป็น ใจความ อย่างเดียว กันว่า เดิม ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็นที่ดิน แปลง เดียว กัน คือ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 เลขที่ ดิน 33 เนื้อที่33 ไร่ 3 งาน 4 ตารางวา ซึ่ง นาง บุญเหลือ มะโนรมย์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6346 เลขที่ ดิน 28 ซึ่ง นาง เปลว ชุมรักษา เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ และ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 8 ถึง ที่ 10 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6347 เลขที่ ดิน 27 ซึ่ง นาง พุ่ม ภู่กัน เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปี 2501 คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ได้รับ ความ ยินยอม จาก นาง บุญเหลือ นางเปลวและนางพุ่ม ให้ นำ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 6346 และ 6347 ไป จัดสรร ที่ดิน เป็น แปลง ๆเพื่อ แบ่ง ขาย ให้ แก่ ข้าราชการ และ บุคคล ทั่วไป คณะกรรมการ ได้ ทำ ถนน ภายในที่ดิน จัดสรร กว้าง ประมาณ 5 เมตร เพื่อ ให้ ผู้ซื้อ ที่ดิน ใช้ เป็น ทาง ออกสู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 ติดกับ ถนนภายใน ที่ดิน จัดสรร สาย 1 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 3 และ ที่ 8 ติดกับ ถนนสาย 2 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ติดกับ ถนน สาย 3 ที่ดิน ของ โจทก์ที่ 5 ที่ 6 และ ที่ 10 ติดกับ ถนน สาย 4 ขณะ นั้น ทางราชการ วาง แนวถนน พุทธมณฑล สาย 4 ไว้ เป็น แนว กว้าง 120 เมตร โดย ทางราชการจะ ทำ ถนน กว้าง 40 เมตร ส่วน ที่ เหลือ จะ ใช้ ปลูกสร้าง อาคาร สงเคราะห์ริมถนน 2 ข้าง ข้าง ละ 40 เมตร แต่ คณะกรรมการ จัดซื้อ ที่ดินสร้าง พุทธมณฑล เห็นว่า ควร ลด ความ กว้าง ของ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 เหลือ เพียง50 เมตร ที่ดิน ซึ่ง กัน ไว้ ส่วน ที่ เหลือ ให้ คืน แก่ เจ้าของ เดิม ได้ แก่ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 รวม 7 ไร่ เศษ ต่อมา เจ้าของ ที่ดิน ขาย ที่ดินจำนวน 7 ไร่ เศษ ให้ แก่ จำเลย ที่ 4 หลังจาก นั้น จำเลย ที่ 4 นำ ที่ดินแปลง นี้ ไป แบ่ง เป็น แปลง เล็ก ๆ แล้ว โอน กรรมสิทธิ์ ให้ แก่ จำเลย ที่ 1ถึง ที่ 3 ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปลาย ปี 2528 จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ร่วมกัน สร้างรั้ว คอนกรีต ปิด กั้น ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน ที่ดิน จัดสรร ของคณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ ทั้งหมด ยาว ตลอด แนว ของ ที่ดินตาม แนว เส้น สี เหลือง ใน แผนที่ สังเขป ทำให้ ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ถูกปิด ล้อม ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ เป็นเหตุ ให้ โจทก์ทั้ง สิบ ได้รับ ความเสียหาย จำต้อง ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่าน ที่ดิน ของจำเลย ทั้ง สี่ ตลอด แนว ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 โดย โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่ต้อง เสีย ค่าทดแทน โจทก์ ทั้ง สิบ ได้ ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็นแล้ว จำเลย ทั้ง สี่ เพิกเฉย ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น กว้าง5 เมตร โดย ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามแผนที่ สังเขป โดย ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิดทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน จังหวัด นครปฐมหาก จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ยอม ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ ถือเอา คำพิพากษา เป็น การแสดง เจตนา ของ จำเลย ทั้ง สี่จำเลย ทั้ง สิบ สำนวน ให้การ เป็น ใจความ ว่า เดิม ที่ดิน ภายใน บริเวณจุด ก ข ค ง ตาม แผนที่ สังเขป เป็น ที่ดิน แปลง เดียว กับ ที่ดิน จัดสรรของ คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ คณะกรรมการ จัดสรร ที่ดินได้ จัดทำ ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 8 เมตร อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือของ แผนที่ สังเขป เอกสาร ท้ายฟ้อง ตรง บริเวณ แนว จุด ข ค ลึก จากถนน พุทธมณฑล สาย 4 เข้า ไป ใน ที่ดิน จัดสรร ไม่ น้อยกว่า 1 กิโลเมตรรถยนต์ แล่น ผ่าน เข้า ออก ได้ สะดวก โจทก์ ทั้ง สิบ ซื้อ ที่ดิน จาก การ จัดสรรย่อม มีสิทธิ ที่ จะ ผ่าน ถนน ดังกล่าว ไป ออก ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ อยู่ แล้วดังนั้น ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง มิได้ ไป ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ แต่อย่างใด โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่มี สิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่านที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ว่า จะ เสีย ค่าทดแทน หรือไม่ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 เปิด ทางจำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จน กระทั่งออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น สีแดง แผนที่สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม จาก จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนวเส้น คู่ สีแดง ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 3 โฉนด เลขที่52982 แปลง ที่ 2 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 2 โฉนด เลขที่ 52979 ถึง52981 แปลง ที่ 3 ถึง ที่ 5 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 52977ถึง 52978 แปลง ที่ 6 และ ที่ 7 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 จดทะเบียน ภารจำยอมหาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 3และ ที่ 8 จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูกศร สีแดง ภายในเส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่านที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 52948, 49114 แปลง ที่ 2 และ ที่ 3ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลยที่ 1 และ ที่ 4 ไป จดทะเบียน ภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขปท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตามแนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว คอนกรีต ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 4โฉนด เลขที่ 49112 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียน ภารจำยอมเปิด ทาง จำเป็น หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 5 ที่ 6และ ที่ 10 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามลูกศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุดกากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 ผ่าน รั้ว คอนกรีตที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 45371 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียนภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนาจำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สี่ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "มี ปัญหา วินิจฉัย ตาม ฎีกา ของ จำเลย ทั้งสี่ ข้อ แรก ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ หรือไม่ ฝ่าย โจทก์ ทั้ง สืบ นำสืบ ว่า ที่ดินของ โจทก์ ทั้ง สิบ อยู่ ติด ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 5 เมตร ซึ่ง ถนนดังกล่าว คณะกรรมการ จัดสรร ได้ สร้าง ขึ้น เพื่อ ใช้ เป็น ทาง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 การ ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ก่อ รั้ว คอนกรีต ด้านหลังอาคารพาณิชย์ ตลอด แนว เป็น การ ปิด กั้น ทำให้ โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่สามารถออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ซึ่ง เป็น ทางสาธารณะ ได้ ฝ่าย จำเลยทั้ง สี่ นำสืบ ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ที่ จะ ใช้ เส้นทาง ออก สู่ ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ได้ โดย ไป ตาม ถนน ใน เส้น สีแดง ตาม เอกสาร หมาย ป.จ. 1(ศาลจังหวัด แพร่ ) ไป ทะลุ ผ่าน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งซึ่ง อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือ ของ ที่ดิน จำเลย ทั้ง สี่ ที่ดิน ของ จำเลยทั้ง สี่ มิได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ แต่อย่างใด เกี่ยวกับเรื่อง ถนน สาธารณะ ใน ที่ดิน จัดสรร และ ถนน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1บริเวณ จุด ค ง ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ กล่าวอ้าง ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ใช้เป็น ทาง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ นั้น ศาลชั้นต้น ออก ไป เผชิญสืบที่พิพาท และ ได้ บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ ถนน สาธารณะ ใน ที่ดินจัดสรร ไว้ ใน รายงาน กระบวนพิจารณา ฉบับ ลงวันที่ 17 พฤศจิกายน 2533ว่า บริเวณ ที่พิพาท มี ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร 4 สาย สาย ที่ 1ศาล ไม่สามารถ เดิน เข้า ไป ดู ได้ เพราะ ที่ดิน ด้านหลัง อาคารพาณิชย์มี สภาพ เป็น ป่า ต้น อ้อ มี ต้น มะขามเทศ ปลูก อยู่ โจทก์ ทั้ง สิบ และ จำเลยทั้ง สี่ รับ ว่า ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร ทั้ง สี่ สาย นั้นถนน สาย ที่ 2 เป็น ถนน ลูกรัง ที่ ดี ที่สุด ส่วน ถนน อีก 3 สาย มี สภาพเป็น คันดิน ไม่เป็น ถนน อีก แล้ว โดยเฉพาะ ถนน สาย ที่ 3 เมื่อ ดู แล้วเป็น แนว คันดิน ที่ มี พงหญ้า กว้าง ประมาณ 5 เมตร ไม่มี สภาพ เป็น ถนนรถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ สุด ถนน ด้าน ทิศใต้ ไป ทาง ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แต่ เป็น คันดิน รถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ และ ไม่สามารถใช้ รถยนต์ ไป ออก ที่ เส้นทาง หมายเลข 1 ได้ เมื่อ พิจารณา พยานหลักฐาน ของโจทก์ ทั้ง สิบ ที่ นำสืบ ฟัง ประกอบ กับ รายงาน กระบวนพิจารณา ของศาลชั้นต้น ซึ่ง บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ บริเวณ ที่พิพาท แล้วเห็นว่า ถนน สาธารณะ ทั้ง สี่ สาย ภายใน ที่ดิน จัดสรร ซึ่ง ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ ตั้ง อยู่ นั้น ไม่สามารถ ที่ จะ ออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4ทาง ด้าน ทิศตะวันตก ได้ เพราะ ติด อาคารพาณิชย์ และ รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลยทั้ง สี่ สร้าง ปิด ล้อม ไว้ และ ไม่สามารถ ไป ทาง ทิศตะวันออก เลี้ยว ซ้ายขึ้น ไป ทาง ทิศเหนือ เพื่อ ออก สู่ เส้นทาง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งได้ เช่นกัน เพราะ ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร แต่ละ สาย กลาย เป็น คันดินมี พงหญ้า ขึ้น ไม่มี สภาพ เป็น ถนน อีก ต่อไป พยานหลักฐาน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจึง มี น้ำหนัก น่า รับฟัง มาก กว่า พยานหลักฐาน ของ จำเลย ทั้ง สี่ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของโจทก์ ทั้ง สิบ จน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ ได้ เนื่องจาก เดิม ที่ดิน ของโจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดิน แปลงเดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 ไม่มี ทาง ออกไป สู่ ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทางจำเป็น ได้ โดย ไม่ต้อง เสีย ค่าตอบแทน ตาม บทบัญญัติประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350 ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ถึง ที่ 10 มี ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตามบทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้นปัญหา ข้อ ต่อไป ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ฎีกา ว่า การ ที่ ศาลอุทธรณ์ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ใน ข้อ ที่ ว่า ศาลชั้นต้น พิพากษาให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ถึง 4 สาย ทำให้ จำเลย ทั้ง สี่ได้รับ ความเสียหาย ควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียวคือ ทาง สาย ที่ 2 โดย อ้างว่า จำเลย ทั้ง สี่ มิได้ ยกขึ้น ว่า กัน มา แล้ว ในศาลชั้นต้น ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 225 เป็นการ ไม่ชอบ นั้น เห็นว่า กรณี นี้ เป็น การ รวม พิจารณา คดี ซึ่ง โจทก์ ทั้ง สิบต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สี่ มา รวม 10 สำนวน และ จำเลย ทั้ง สี่ใน แต่ละ สำนวน ได้ ให้การ ปฏิเสธ แล้ว ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ มี ทาง ออก สู่ถนน สาธารณะ ได้ ที่ โจทก์ ทั้ง สิบ ขอ มา นั้น ไม่ใช่ ทาง จำเป็น เช่นนี้ย่อม ถือได้ว่า จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ยกขึ้น เป็น ข้อต่อสู้ แล้ว การ ที่ศาลอุทธรณ์ ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกาเห็นสมควร วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ดังกล่าว โดย ไม่ต้องย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลอุทธรณ์ วินิจฉัย อีก ที่ จำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ ว่าควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียว คือ สาย ที่ 2 นั้นเห็นว่า โจทก์ ทั้ง สิบ ต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทางจำเป็น ใน แต่ละ สำนวน มิได้ ขอ รวมกัน มา ที่ ศาลชั้นต้น สั่ง ให้ รวมพิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกัน ก็ เพื่อ ความสะดวก ใน การ พิจารณา เท่านั้นเมื่อ ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ถูกที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ศาล ย่อม มีอำนาจ พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ตาม ความจำเป็น ได้ ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ให้ จำเลยทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น 4 สาย ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นั้น ชอบแล้ว ฎีกา ของจำเลย ทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกันอนึ่ง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ศาล พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ใน ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 52982, 52979,52980, 52981, 52977,52978, 52948, 49114, 49112 และ 45371หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา นั้น เห็นว่าเมื่อ ฟัง ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดินแปลง เดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่มี ทาง ออก สู่ ทางสาธารณะ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง ใช้ สิทธิ ขอให้เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 ถูก ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ปิด ล้อมจน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1349 โดย ไม่จำเป็น ต้อง จดทะเบียน อีก คำพิพากษา ศาลล่างทั้ง สอง ใน ส่วน นี้ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกา เห็นสมควร แก้ไข ให้ ถูกต้อง "พิพากษาแก้ เป็น ว่า ให้ยก คำขอ ที่ ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นอกจาก ที่ แก้ คง ให้เป็น ไป ตาม คำพิพากษา ศาลอุทธรณ์(วุฒิ คราวุฒิ-มงคล สระฏัน-อธิราช มณีภาค)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเกี่ยวกับเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่164/2522วินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยปิดกั้นมิให้โจทก์ใช้ทางจำเป็นโจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องขอให้เปิดทางจำเป็นได้แม้ว่าจะเกิน10ปีนับแต่มีการแบ่งแยกโฉนดระหว่างที่ดินของโจทก์กับจำเลยก็หาขาดอายุความไม่เพราะเป็นการฟ้องโดยอาศัยอำนาจของกฎหมายเมื่อที่ดินของโจทก์ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบจนไม่มีทางออก จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่กล่าวมาแล้วเมื่อพิจารณาประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349และ1350แล้วจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นนั้นเกิดขึ้นโดยสภาพของที่ดินกล่าวคือหากที่ดินแปลงใดมีที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบอยู่จนกระทั่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้หรือมีทางออกได้แต่จะต้องข้ามสระบึงหรือทะเลหรือมีที่ชันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากหรืออาจเป็นกรณีที่ที่ดินถูกแบ่งแยกหรือแบ่งโอนแก่กันทำให้เป็นเหตุให้ที่ดินแปลงหนึ่งไม่สามารถออกสู่ทางสาธารณะได้ดังนี้การที่โจทก์นำคดีมาฟ้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลเปิดทางจำเป็นนั้นจึงเป็นการบังคับตามสิทธิที่มีอยู่แต่เดิมสืบเนื่องมาจากสภาพของที่ดินนั้นๆเท่านั้นเองแม้ว่าในคำพิพากษาของศาลจะต้องระบุถึงรายละเอียดขนาดความกว้างหรือความยาวของทางจำเป็นก็ตามก็เป็นเพียงรายละเอียดที่สืบเนื่องมาจากสิทธิซึ่งมีอยู่แล้วดังนี้เมื่อเกิดทางจำเป็นขึ้นแก่ที่ดินแปลงใดแล้วก็ไม่จำต้องจดทะเบียนให้ปรากฏในสารบัญของที่ดินนั้นๆอีกศาลฎีกาจึงได้วินิจฉัยว่าการที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยทั้งสี่ในคดีนี้จดทะเบียนภารจำยอมเปิดทางจำเป็นในที่ดินพิพาทหากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นจึงไม่ถูกต้องและในกรณีเช่นนี้ผู้รับโอนที่ดินซึ่งตกอยู่ในสิทธิของทางจำเป็นนั้นก็ต้องผูกพันตามไปด้วยโดยต้องยอมรับการรอนสิทธิในส่วนนี้เพราะสิทธิในทางจำเป็นนั้นเป็นสิทธิที่เกิดขึ้นโดยสภาพมิใช่เกิดขึ้นโดยคำพิพากษาของศาลดังที่ได้กล่าวมาแล้วส่วนผู้รับโอนที่ดินซึ่งต้องยอมรับสิทธิในทางจำเป็นนั้นหากได้รับความเสียหายก็ชอบที่จะว่ากล่าวเอากับผู้โอนเป็นกรณีไปดังเช่นหากเป็นกรณีซื้อขายก็อาจจะฟ้องร้องผู้โอนในเรื่องความรับผิดของการรอนสิทธิได้ ทางจำเป็นมี2กรณีคือ 1.ที่ดินที่มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้เจ้าของที่ดินแปลงนั้นจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้แต่หากที่ดินนั้นติดทางสาธารณะซึ่งเป็นสระบึงหรือทะเลหรือมีที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากเจ้าของที่ดินก็ใช้สิทธิผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้แต่จะต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เพื่อความเสียหายอันเกิดแต่เหตุที่มีทางนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349ซึ่งตามแนวคำพิพากษาของศาลฎีกามีข้อน่าสังเกตดังต่อไปนี้ 1.1ที่ดินที่มีความจำเป็นต้องใช้ทางจำเป็นนั้นจะต้องไม่ติดทางสาธารณะหากติดทางสาธารณะก็จะขอทางจำเป็นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2915-2916/2535ที่ดินโจทก์ติดทางสาธารณะจึงไม่เป็นที่ดินที่มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่งและกรณีไม่ต้องด้วยข้อยกเว้นตามมาตรา1349วรรคสองโจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะผ่านที่ดินของจำเลยได้ 1.2หากที่ดินติดอยู่กับทางสาธารณะแต่ทางสาธารณะไม่สามารถใช้สัญจรหรือเดินทางได้เจ้าของที่ดินก็มีสิทธิขอทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่1229/2529ที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้เว้นแต่ทางด้านทิศตะวันตกติดกับที่ดินอีกแปลงหนึ่งของโจทก์และที่ดินแปลงนี้ติดกับคลองทออันเป็นคลองสาธารณะซึ่งในฤดูฝนน้ำไหลเชี่ยวใช้เรือพายไม่ได้เดินผ่านไม่ได้ฤดูแล้งน้ำก็ตื้นเขินใช้เรือไม่ได้ไม่มีประชาชนใช้สัญจรไปมาเป็นเวลาถึง20ปีแล้วสภาพของคลองทอดังกล่าวแม้จะเป็นคลองสาธารณะที่มีไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกันโจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากน้ำในคลองดังกล่าวก็ตามย่อมถือไม่ได้ว่าเป็นทางสาธารณะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349ดังนั้นโจทก์ย่อมมีสิทธิขอผ่านทางพิพาทซึ่งอยู่ในที่ดินของจำเลยที่อาจใช้เป็นทางจากที่ดินของโจทก์ไปออกสู่ทางสาธารณะที่ใกล้ที่สุดทางหนึ่งได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่5361/2536คลองโพธิ์หักใช้เป็นทางไปมาไม่ได้เป็นเวลานานแล้วจึงมิใช่ทางสาธารณะที่ดินของโจทก์อยู่ติดคลองโพธิ์หักจึงไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ 1.3ทางจำเป็นไม่จำเป็นต้องอยู่ติดกับทางสาธารณะหากแต่มีทางต่อไปจนถึงทางสาธารณะได้ก็ถือเป็นทางจำเป็น คำพิพากษาศาลฎีกาที่3261/2527ทางจำเป็นหาจำต้องเชื่อมต่อกับทางสาธารณะโดยตรงไม่ความมุ่งหมายที่สำคัญคือให้ที่ดินที่ถูกล้อมอยู่นั้นมีทางออกถึงทางสาธารณะได้ถ้าโจทก์ผ่านทางพิพาทได้โจทก์ก็สามารถใช้รถยนต์ไปตามทางจนในที่สุดไปถึงทางสาธาณะได้ทางพิพาทจึงเป็นทางจำเป็น 1.4ทางจำเป็นนั้นคำนึงถึงเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมอยู่ว่ามีความจำเป็นต้องใช้ทางออกมากน้อยเพียงใดหากจำเป็นต้องใช้รถยนต์ออกก็สามารถขอทางจำเป็นเป็นทางเข้าออกของรถยนต์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2491/2532ที่ดินโจทก์มีบ้านปลูกอยู่หลายหลังโจทก์และบุคคลอื่นในที่ดินไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้แต่อาศัยเดินผ่านบ้านคนรู้จักในที่ดินจำเลยโจทก์กับบริวารจึงมีสิทธิจะผ่านที่ดินจำเลยออกสู่ทางสาธารณะได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่ง ที่ดินตามแนวที่โจทก์ขอผ่านเป็นทางจำเป็นนั้นเป็นทางที่ใกล้ถนนสาธารณะที่สุดและเกิดความเสียหายแก่ที่ดินจำเลยน้อยที่สุดตามเจตนารมณ์ของกฎหมายในเรื่องทางจำเป็นนั้นถ้าจำเป็นผู้มีสิทธิจะผ่านจะสร้างถนนเป็นทางผ่านก็ได้มิได้จำกัดเฉพาะให้ใช้ทางเดินด้วยเท้าแต่อย่างเดียวและตามสภาพการความเจริญของบ้านเมืองทุกวันนี้รถยนต์เป็นพาหนะที่จำเป็นสมควรกำหนดทางจำเป็นกว้าง4เมตรตามแนวที่โจทก์ขอผ่านนั้น 1.5หากที่ที่ล้อมอยู่นั้นเป็นที่ดินราชพัสดุก็ตกเป็นทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่4452/2533ที่ดินของโจทก์มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ที่ดินของจำเลยที่2อยู่ติดกับถนนสาธารณะและเป็นทางใกล้ที่สุดที่โจทก์อาจใช้เป็นทางออกสู่ทางสาธารณะได้โจทก์จึงมีสิทธิเรียกร้องใช้ทางจำเป็นในที่ดินของจำเลยที่2ซึ่งเป็นที่ดินราชพัสดุตามความจำเป็นซึ่งรวมถึงสิทธิในการใช้รถยนต์ผ่านเข้าออกได้โดยสะดวกด้วย เมื่อพิจารณาตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่4452/2533แล้วจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นนั้นคำนึงถึงเจ้าของที่ดินซึ่งถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้ให้สิทธิที่จะขอออกสู่ทางสาธารณะได้ดังนั้นแม้ที่ดินที่ล้อมอยู่จะเป็นที่สาธารณะประโยชน์ของแผ่นดินก็ต้องตกอยู่ในบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349กล่าวคืออาจถูกฟ้องให้เปิดทางจำเป็นได้เช่นกัน 1.6หากที่ดินถูกล้อมด้วยที่ดินหลายแปลงจึงจะออกไปสู่ทางสาธารณะได้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องฟ้องเจ้าของที่ดินที่ล้อมทุกแปลงให้เปิดทางจำเป็นหากฟ้องเพียงคนใดคนหนึ่งแต่เจ้าของที่ดินแปลงถัดไปไม่ยอมให้ออกสู่ทางสาธารณะก็ไม่สามารถเปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่5281/2531ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349มิได้บัญญัติว่าทางจำเป็นต้องเชื่อมต่อกับทางสาธารณะโดยตรงความมุ่งหมายสำคัญของมาตราดังกล่าวก็เพื่อให้ที่ดินที่ถูกล้อมอยู่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้เท่านั้นดังนั้นการขอให้เปิดทางจำเป็นปลายทางดังกล่าวหาจำต้องติดทางสาธารณะเสมอไปไม่ โจทก์ฟ้องขอให้เปิดทางพิพาทโดยอ้างว่าเป็นทางจำเป็นในที่ดินของจำเลยเพื่อผ่านออกไปสู่ที่ดินของ ช. ซึ่งเป็นทางที่ติดกับทางสาธารณะเมื่อปรากฏว่าโจทก์ไม่สามารถใช้ที่ดินของ ช.ได้เพราะ ช. ไม่ยินยอมให้ใช้เช่นนี้ทางพิพาทจึงไม่ใช่ทางจำเป็น 1.7หากที่ดินออกสู่ทางสาธารณะแล้วแม้การใช้จะไม่สะดวกก็ไม่สามารถขอให้เปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2240/2525ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคสองบัญญัติยกเว้นทางออกที่ไม่ต้องห้ามในการเปิดทางจำเป็นไว้เฉพาะทางออกที่ต้องข้ามสระบึงทะเลหรือที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากเท่านั้นดังนั้นหากที่ดินโจทก์มีทางออกที่มีโคลนเลนในเวลาฝนตกแต่ออกไปสู่ทางสาธารณะได้ที่ดินโจทก์ก็ไม่ใช่ที่ดินซึ่งตกอยู่ในที่ล้อมอันจะอ้างความจำเป็นเพื่อผ่านที่ดินของผู้อื่นได้ 1.8ตามมาตรา1349วรรคสี่กำหนดให้เจ้าของที่ดินที่ถูกผ่านทางมีสิทธิได้รับค่าทดแทนนั้นเมื่อมีการฟ้องร้องเกิดขึ้นเจ้าของที่ดินที่ถูกขอให้เปิดทางจำเป็นจะต้องฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนมามิฉะนั้นศาลจะสั่งให้มิได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2061/2529โจทก์ฟ้องขอให้เปิดทางจำเป็นและเรียกค่าเสียหายฐานละเมิดจำเลยและจำเลยร่วมต่อสู้ว่าทางพิพาทไม่ใช่ทางจำเป็นจำเลยมีสิทธิปิดทางพิพาทการกระทำของจำเลยไม่เป็นละเมิดเท่านั้นประเด็นแห่งคดีไม่มีเรื่องค่าทดแทนอันเกิดจากการใช้ทางจำเป็นจำเลยร่วมจึงชอบที่จะไปว่ากล่าวเอาแก่โจทก์ในเรื่องนี้เป็นอีกคดีหนึ่งต่างหากที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์เสียค่าทดแทนการใช้ทางจำเป็น(ทางพิพาท)ของโจทก์ให้แก่จำเลยร่วมเจ้าของที่ดินจึงนอกประเด็นแห่งคดีไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา142 2.กรณีที่ที่ดินแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะเจ้าของที่ดินแปลงนั้นมีสิทธิเรียกร้องเอาทางจำเป็นได้เฉพาะบนที่ดินแปลงที่ได้แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันและไม่ต้องเสียค่าทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350 2.1หากที่ดินแปลงเดียวกันมีการแบ่งแยกหลายครั้งการพิจารณาเปิดทางจำเป็นจะต้องพิจารณาเฉพาะการแบ่งแยกครั้งสุดท้าย คำพิพากษาศาลฎีกาที่1136/2533เจ้าของที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นปิดล้อมสามารถใช้สิทธิเรียกร้องผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้เป็นการตัดสิทธิของเจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่จึงต้องแปลโดยเคร่งครัดจะแปลโดยอนุโลมหาได้ไม่เมื่อที่ดินของโจทก์แบ่งแยกมาจากที่ดินโฉนดเลขที่33092แม้ที่ดินโฉนดเลขที่33092จะเคยเป็นที่ดินแปลงเดียวกับที่ดินจำเลยมาก่อนก็ตามจะถือโดยอนุโลมว่าที่ดินโจทก์แบ่งแยกมาจากที่ดินจำเลยด้วยหาได้ไม่โจทก์จึงมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินผ่านสู่ทางสาธารณะได้เฉพาะภายในบริเวณที่ดินโฉนดเลขที่33092ซึ่งเป็นที่ดินแปลงที่ที่ดินโจทก์แบ่งแยกมาเท่านั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350จะใช้สิทธิเรียกร้องเอาทางเดินผ่านที่ดินจำเลยไปสู่ทางสาธารณะไม่ได้ 2.2หากมีการแบ่งแยกแล้วที่ดินแปลงที่แบ่งแยกสามารถเข้าออกสู่ทางสาธารณะได้แม้ทางที่ออกสู่ทางสาธารณะนั้นจะเป็นทางจำเป็นก็ตามก็จะขอเปิดทางจำเป็นอีกไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่607/2537ที่ดินของโจทก์อยู่ท้ายซอยสุดของทางพิพาทถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้เว้นเสียแต่จะผ่านไปตามทางพิพาทเพื่อออกสู่ทางสาธารณะเพียงทางเดียวทางพิพาทจึงเป็นทางจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่ง แม้ที่ดินของโจทก์จะเป็นที่ดินที่ ว. ขายให้หลังจากที่ ว.แยกโฉนดแบ่งขายให้ ส. ไปส่วนหนึ่งแล้วแต่ขณะที่ ว. แบ่งขายที่ดินให้แก่ ส. ก็ปรากฏว่าที่ดินส่วนที่เหลือที่โจทก์ซื้อมามีทางพิพาทใช้ออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วโจทก์ชอบที่จะใช้ทางพิพาทเป็นทางจำเป็นต่อไปได้เพราะการแบ่งแยกที่ดินไม่เป็นเหตุให้ที่ดินส่วนที่เหลือออกสู่ทางสาธารณะไม่ได้กรณีจึงไม่ต้องด้วยมาตรา1350 2.3หากมีการแบ่งแยกแล้วที่ดินส่วนที่แบ่งแยกมีทางภารจำยอมออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วก็ไม่สามารถขอเปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่237/2508ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350เป็นเรื่องให้เจ้าของที่ดินที่แบ่งแยกซึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินจากเจ้าของที่แบ่งแยกไปได้เมื่อปรากฏว่าโจทก์มีตรอกพิพาทเป็นทางภารจำยอมออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วจึงนำเอามาตรา1350มาปรับไม่ได้ 2.4ที่ดินที่แบ่งแยกจำต้องเรียกให้เปิดทางจำเป็นเฉพาะที่ดินที่แบ่งแยกมาด้วยกันขอให้เปิดทางจำเป็นในที่ดินของบุคคลอื่นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่1682/2512เมื่อก่อนแยกโฉนดที่ดินกันที่ดินโฉนดเลขที่7371ของจำเลยกับโฉนดที่7372ของโจทก์และที่ดินโฉนดอื่นๆรวมอยู่ในที่ดินโฉนดที่3604ซึ่งเดิมเป็นของโจทก์กับบุคคลอื่นดังนั้นแม้โจทก์จะได้เดินในที่ดินซึ่งภายหลังออกเป็นโฉนดที่7371มานานเท่าใดก็เป็นการใช้สิทธิของเจ้าของกรรมสิทธิ์มิใช่เป็นการใช้โดยปรปักษ์อันจะทำให้เกิดภารจำยอมโดยอายุความ ที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมโดยรอบมีความจำเป็นจะต้องมีทางออกสู่ทางสาธารณะแต่ที่โจทก์เป็นที่ที่แบ่งแยกออกมาจากโฉนดที่3604โจทก์มีสิทธิจะเรียกร้องเอาทางเดินจากที่ดินแปลงที่ได้แบ่งแยกได้จะเอาทางเดินจากที่ดินแปลงอื่นหาได้ไม่ 2.5เจ้าของที่ดินแปลงที่ถูกล้อมจะเลือกทางจำเป็นบนที่ดินแปลงเดิมแปลงใดแปลงหนึ่งที่แบ่งแยกไปก็ได้ตามความจำเป็น คำพิพากษาศาลฎีกาที่3210/2522เดิมมีที่ดินแปลงใหญ่อยู่แปลงหนึ่งเจ้าของได้แบ่งขายและแยกโฉนดไปเรื่อยๆจนเหลือที่ดินแปลงเดิมคือที่ดินแปลงหมายเลข6ซึ่งเป็นของจำเลยแม้ในขณะยื่นฟ้อง พ. มารดาโจทก์ยังมีชื่อเป็นเจ้าของที่ดินแปลงหมายเลข108และ122ซึ่งแบ่งแยกออกมาและอยู่ติดต่อกันแต่ที่ดินทั้งสองแปลงก็เป็นที่ดินคนละโฉนดจะถือว่าเป็นที่ดินแปลงเดียวกันไม่ได้เมื่อที่ดินแปลงหมายเลข112ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะนอกจากผ่านที่ดินแปลงหมายเลข108หรือที่ดินแปลงหมายเลข6ซึ่งเป็นที่ดินแปลงเดิมแล้วโจทก์ก็มีสิทธิเรียกร้องให้เปิดทางจำเป็นบนที่ดินแปลงเดิมแปลงใดแปลงหนึ่งที่แบ่งแยกไปได้ตามความจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350 3กรณีทั่วๆไปสำหรับทางจำเป็นทั้งสองประเภท 3.1การบรรยายฟ้องในการขอเปิดทางจำเป็นอาจบรรยายรวมมากับสิทธิตามกฎหมายอย่างอื่นซึ่งมีลักษณะทำนองเดียวกันได้ไม่ถือเป็นฟ้องที่เคลือบคลุม คำพิพากษาศาลฎีกาที่2860/2530โจทก์บรรยายฟ้องว่าทางพิพาทนอกจากเป็นถนนสาธารณะแล้วยังเป็นทางภารจำยอมและทางจำเป็นแก่ที่ดินของโจทก์จำเลยทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทโดยไม่มีสิทธิตามกฎหมายขอให้รื้อรั้วและทำสภาพที่ดินให้เหมือนเดิมดังนี้ข้อหาตามฟ้องคือจำเลยปิดกั้นทางพิพาทโดยจำเลยไม่มีสิทธิตามกฎหมายและคำขอบังคับคือให้จำเลยรื้อรั้วและทำสภาพที่ดินให้เหมือนเดิมส่วนข้อความที่ว่าทางพิพาทเป็นถนนสาธารณะเป็นทางภารจำยอมและเป็นทางจำเป็นเป็นเพียงข้ออ้างที่อาศัยเป็นหลักแห่งข้อหาเท่านั้นซึ่งเป็นเรื่องที่ศาลจะต้องพิจารณาต่อไปว่าความจริงเป็นอย่างไรคำบรรยายฟ้องของโจทก์ดังกล่าวจึงเป็นการบรรยายโดยแจ้งชัดเท่าที่โจทก์จะกระทำได้ตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏตามนัยแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา172ฟ้องโจทก์จึงไม่เคลือบคลุม 3.2เจ้าของที่ดินที่ทางจำเป็นผ่านอาจขอให้เปลี่ยนย้ายทางจำเป็นได้ถ้าไม่ทำให้ผู้มีสิทธิจะผ่านทางต้องเสียความสะดวกในการออกสู่ทางสาธารณะ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1049/2513) 4.การได้สิทธิในการขอเปิดทางจำเป็นนั้นจำเป็นต้องจดทะเบียนหรือไม่ตามคำพิพากษาของศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ทั้งสองแนวคือ 4.1ศาลฎีกาได้วินิจฉัยให้จดทะเบียนทางจำเป็นคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่991/2536 4.2ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อทางพิพาทเป็นทางจำเป็นแล้วโจทก์ย่อมมีสิทธิใช้ทางดังกล่าวโดยอำนาจของกฎหมายไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนอีกคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่2454/2536รวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ด้วย โจทก์ทั้งสิบในคดีนี้ได้ขอให้เปิดทางจำเป็นและจดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นมีแง่พิจารณาว่าคำขอท้ายฟ้องของโจทก์จะขัดกับคำบรรยายฟ้องหรือไม่กล่าวคือบรรยายฟ้องว่าเป็นทางจำเป็นแต่ให้จดทะเบียนภารจำยอมแต่เมื่อพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1387ซึ่งบัญญัติว่า"อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตนหรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้นเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นก็เป็นภารจำยอมอย่างหนึ่งกล่าวคือเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกทางจำเป็นผ่านจะต้องยอมรับกรรมบางอย่างคือยอมให้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมรอบอยู่ใช้ทางจำเป็นผ่านอสังหาริมทรัพย์ของตนดังนั้นที่โจทก์ทั้งสิบฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่จดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นให้นั้นจึงเป็นคำขอท้ายฟ้องที่สอดคล้องกับคำฟ้องอย่างไรก็ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่991/2536ได้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่าเมื่อทางพิพาทเป็นทางจำเป็นแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีกว่าทางพิพาทเป็นภารจำยอมซึ่งเมื่อพิจารณาตามบทบัญญัติมาตรา1387ดังกล่าวแล้วจะเห็นได้ชัดว่าทางจำเป็นก็คือภารจำยอมอีกประการหนึ่งดังนั้นเมื่อทางจำเป็นเป็นทางภารจำยอมแล้วโจทก์ทั้งสิบซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมรอบย่อมจะฟ้องขอบังคับให้จำเลยทั้งสี่ซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินที่ล้อมรอบอยู่เปิดทางจำเป็นและจดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นได้การที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่จำต้องจดทะเบียนอีกนั้นมีข้อสังเกตุว่าจะมิชอบด้วยมาตรา1299วรรคสองหรือไม่และปัญหาที่ตามมาก็คือหากเจ้าของที่ดินที่มีทางจำเป็นผ่านได้ขายที่ดินให้แก่บุคคลภายนอกไปหากบุคคลภายนอกนั้นไม่ยอมรับรู้สิทธิทางจำเป็นเนื่องจากทางทะเบียนไม่ปรากฏหลักฐานในการจดทะเบียนไว้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องมาฟ้องร้องเป็นคดีใหม่อีกและหากเป็นกรณีตามมาตรา1349ซึ่งเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมต้องเสียค่าทดแทนหากเจ้าของที่ดินคนใหม่ฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนมาอีกเนื่องจากไม่ทราบว่ามีการจ่ายไปแล้วเช่นนี้จะเห็นได้ว่าการที่ไม่จดทะเบียนทางจำเป็นให้นั้นสร้างปัญหาในทางปฏิบัติมากน่าจะถือได้ว่าเป็นการขว้างงูไม่พ้นคอก็เป็นได้ ทนงศักดิ์ ดุลยกาญจน์ ศิริชัย วัฒนโยธินคำพิพากษา: คดี ทั้ง สิบ สำนวน นี้ ศาลชั้นต้น รวม พิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกันโจทก์ ทั้ง สิบ สำนวน ฟ้อง และ แก้ไข คำฟ้อง เป็น ใจความ อย่างเดียว กันว่า เดิม ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็นที่ดิน แปลง เดียว กัน คือ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 เลขที่ ดิน 33 เนื้อที่33 ไร่ 3 งาน 4 ตารางวา ซึ่ง นาง บุญเหลือ มะโนรมย์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6346 เลขที่ ดิน 28 ซึ่ง นาง เปลว ชุมรักษา เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ และ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 8 ถึง ที่ 10 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6347 เลขที่ ดิน 27 ซึ่ง นาง พุ่ม ภู่กัน เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปี 2501 คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ได้รับ ความ ยินยอม จาก นาง บุญเหลือ นางเปลวและนางพุ่ม ให้ นำ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 6346 และ 6347 ไป จัดสรร ที่ดิน เป็น แปลง ๆเพื่อ แบ่ง ขาย ให้ แก่ ข้าราชการ และ บุคคล ทั่วไป คณะกรรมการ ได้ ทำ ถนน ภายในที่ดิน จัดสรร กว้าง ประมาณ 5 เมตร เพื่อ ให้ ผู้ซื้อ ที่ดิน ใช้ เป็น ทาง ออกสู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 ติดกับ ถนนภายใน ที่ดิน จัดสรร สาย 1 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 3 และ ที่ 8 ติดกับ ถนนสาย 2 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ติดกับ ถนน สาย 3 ที่ดิน ของ โจทก์ที่ 5 ที่ 6 และ ที่ 10 ติดกับ ถนน สาย 4 ขณะ นั้น ทางราชการ วาง แนวถนน พุทธมณฑล สาย 4 ไว้ เป็น แนว กว้าง 120 เมตร โดย ทางราชการจะ ทำ ถนน กว้าง 40 เมตร ส่วน ที่ เหลือ จะ ใช้ ปลูกสร้าง อาคาร สงเคราะห์ริมถนน 2 ข้าง ข้าง ละ 40 เมตร แต่ คณะกรรมการ จัดซื้อ ที่ดินสร้าง พุทธมณฑล เห็นว่า ควร ลด ความ กว้าง ของ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 เหลือ เพียง50 เมตร ที่ดิน ซึ่ง กัน ไว้ ส่วน ที่ เหลือ ให้ คืน แก่ เจ้าของ เดิม ได้ แก่ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 รวม 7 ไร่ เศษ ต่อมา เจ้าของ ที่ดิน ขาย ที่ดินจำนวน 7 ไร่ เศษ ให้ แก่ จำเลย ที่ 4 หลังจาก นั้น จำเลย ที่ 4 นำ ที่ดินแปลง นี้ ไป แบ่ง เป็น แปลง เล็ก ๆ แล้ว โอน กรรมสิทธิ์ ให้ แก่ จำเลย ที่ 1ถึง ที่ 3 ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปลาย ปี 2528 จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ร่วมกัน สร้างรั้ว คอนกรีต ปิด กั้น ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน ที่ดิน จัดสรร ของคณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ ทั้งหมด ยาว ตลอด แนว ของ ที่ดินตาม แนว เส้น สี เหลือง ใน แผนที่ สังเขป ทำให้ ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ถูกปิด ล้อม ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ เป็นเหตุ ให้ โจทก์ทั้ง สิบ ได้รับ ความเสียหาย จำต้อง ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่าน ที่ดิน ของจำเลย ทั้ง สี่ ตลอด แนว ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 โดย โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่ต้อง เสีย ค่าทดแทน โจทก์ ทั้ง สิบ ได้ ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็นแล้ว จำเลย ทั้ง สี่ เพิกเฉย ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น กว้าง5 เมตร โดย ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามแผนที่ สังเขป โดย ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิดทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน จังหวัด นครปฐมหาก จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ยอม ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ ถือเอา คำพิพากษา เป็น การแสดง เจตนา ของ จำเลย ทั้ง สี่จำเลย ทั้ง สิบ สำนวน ให้การ เป็น ใจความ ว่า เดิม ที่ดิน ภายใน บริเวณจุด ก ข ค ง ตาม แผนที่ สังเขป เป็น ที่ดิน แปลง เดียว กับ ที่ดิน จัดสรรของ คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ คณะกรรมการ จัดสรร ที่ดินได้ จัดทำ ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 8 เมตร อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือของ แผนที่ สังเขป เอกสาร ท้ายฟ้อง ตรง บริเวณ แนว จุด ข ค ลึก จากถนน พุทธมณฑล สาย 4 เข้า ไป ใน ที่ดิน จัดสรร ไม่ น้อยกว่า 1 กิโลเมตรรถยนต์ แล่น ผ่าน เข้า ออก ได้ สะดวก โจทก์ ทั้ง สิบ ซื้อ ที่ดิน จาก การ จัดสรรย่อม มีสิทธิ ที่ จะ ผ่าน ถนน ดังกล่าว ไป ออก ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ อยู่ แล้วดังนั้น ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง มิได้ ไป ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ แต่อย่างใด โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่มี สิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่านที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ว่า จะ เสีย ค่าทดแทน หรือไม่ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 เปิด ทางจำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จน กระทั่งออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น สีแดง แผนที่สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม จาก จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนวเส้น คู่ สีแดง ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 3 โฉนด เลขที่52982 แปลง ที่ 2 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 2 โฉนด เลขที่ 52979 ถึง52981 แปลง ที่ 3 ถึง ที่ 5 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 52977ถึง 52978 แปลง ที่ 6 และ ที่ 7 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 จดทะเบียน ภารจำยอมหาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 3และ ที่ 8 จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูกศร สีแดง ภายในเส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่านที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 52948, 49114 แปลง ที่ 2 และ ที่ 3ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลยที่ 1 และ ที่ 4 ไป จดทะเบียน ภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขปท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตามแนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว คอนกรีต ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 4โฉนด เลขที่ 49112 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียน ภารจำยอมเปิด ทาง จำเป็น หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 5 ที่ 6และ ที่ 10 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามลูกศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุดกากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 ผ่าน รั้ว คอนกรีตที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 45371 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียนภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนาจำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สี่ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "มี ปัญหา วินิจฉัย ตาม ฎีกา ของ จำเลย ทั้งสี่ ข้อ แรก ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ หรือไม่ ฝ่าย โจทก์ ทั้ง สืบ นำสืบ ว่า ที่ดินของ โจทก์ ทั้ง สิบ อยู่ ติด ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 5 เมตร ซึ่ง ถนนดังกล่าว คณะกรรมการ จัดสรร ได้ สร้าง ขึ้น เพื่อ ใช้ เป็น ทาง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 การ ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ก่อ รั้ว คอนกรีต ด้านหลังอาคารพาณิชย์ ตลอด แนว เป็น การ ปิด กั้น ทำให้ โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่สามารถออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ซึ่ง เป็น ทางสาธารณะ ได้ ฝ่าย จำเลยทั้ง สี่ นำสืบ ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ที่ จะ ใช้ เส้นทาง ออก สู่ ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ได้ โดย ไป ตาม ถนน ใน เส้น สีแดง ตาม เอกสาร หมาย ป.จ. 1(ศาลจังหวัด แพร่ ) ไป ทะลุ ผ่าน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งซึ่ง อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือ ของ ที่ดิน จำเลย ทั้ง สี่ ที่ดิน ของ จำเลยทั้ง สี่ มิได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ แต่อย่างใด เกี่ยวกับเรื่อง ถนน สาธารณะ ใน ที่ดิน จัดสรร และ ถนน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1บริเวณ จุด ค ง ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ กล่าวอ้าง ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ใช้เป็น ทาง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ นั้น ศาลชั้นต้น ออก ไป เผชิญสืบที่พิพาท และ ได้ บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ ถนน สาธารณะ ใน ที่ดินจัดสรร ไว้ ใน รายงาน กระบวนพิจารณา ฉบับ ลงวันที่ 17 พฤศจิกายน 2533ว่า บริเวณ ที่พิพาท มี ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร 4 สาย สาย ที่ 1ศาล ไม่สามารถ เดิน เข้า ไป ดู ได้ เพราะ ที่ดิน ด้านหลัง อาคารพาณิชย์มี สภาพ เป็น ป่า ต้น อ้อ มี ต้น มะขามเทศ ปลูก อยู่ โจทก์ ทั้ง สิบ และ จำเลยทั้ง สี่ รับ ว่า ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร ทั้ง สี่ สาย นั้นถนน สาย ที่ 2 เป็น ถนน ลูกรัง ที่ ดี ที่สุด ส่วน ถนน อีก 3 สาย มี สภาพเป็น คันดิน ไม่เป็น ถนน อีก แล้ว โดยเฉพาะ ถนน สาย ที่ 3 เมื่อ ดู แล้วเป็น แนว คันดิน ที่ มี พงหญ้า กว้าง ประมาณ 5 เมตร ไม่มี สภาพ เป็น ถนนรถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ สุด ถนน ด้าน ทิศใต้ ไป ทาง ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แต่ เป็น คันดิน รถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ และ ไม่สามารถใช้ รถยนต์ ไป ออก ที่ เส้นทาง หมายเลข 1 ได้ เมื่อ พิจารณา พยานหลักฐาน ของโจทก์ ทั้ง สิบ ที่ นำสืบ ฟัง ประกอบ กับ รายงาน กระบวนพิจารณา ของศาลชั้นต้น ซึ่ง บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ บริเวณ ที่พิพาท แล้วเห็นว่า ถนน สาธารณะ ทั้ง สี่ สาย ภายใน ที่ดิน จัดสรร ซึ่ง ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ ตั้ง อยู่ นั้น ไม่สามารถ ที่ จะ ออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4ทาง ด้าน ทิศตะวันตก ได้ เพราะ ติด อาคารพาณิชย์ และ รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลยทั้ง สี่ สร้าง ปิด ล้อม ไว้ และ ไม่สามารถ ไป ทาง ทิศตะวันออก เลี้ยว ซ้ายขึ้น ไป ทาง ทิศเหนือ เพื่อ ออก สู่ เส้นทาง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งได้ เช่นกัน เพราะ ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร แต่ละ สาย กลาย เป็น คันดินมี พงหญ้า ขึ้น ไม่มี สภาพ เป็น ถนน อีก ต่อไป พยานหลักฐาน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจึง มี น้ำหนัก น่า รับฟัง มาก กว่า พยานหลักฐาน ของ จำเลย ทั้ง สี่ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของโจทก์ ทั้ง สิบ จน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ ได้ เนื่องจาก เดิม ที่ดิน ของโจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดิน แปลงเดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 ไม่มี ทาง ออกไป สู่ ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทางจำเป็น ได้ โดย ไม่ต้อง เสีย ค่าตอบแทน ตาม บทบัญญัติประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350 ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ถึง ที่ 10 มี ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตามบทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้นปัญหา ข้อ ต่อไป ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ฎีกา ว่า การ ที่ ศาลอุทธรณ์ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ใน ข้อ ที่ ว่า ศาลชั้นต้น พิพากษาให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ถึง 4 สาย ทำให้ จำเลย ทั้ง สี่ได้รับ ความเสียหาย ควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียวคือ ทาง สาย ที่ 2 โดย อ้างว่า จำเลย ทั้ง สี่ มิได้ ยกขึ้น ว่า กัน มา แล้ว ในศาลชั้นต้น ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 225 เป็นการ ไม่ชอบ นั้น เห็นว่า กรณี นี้ เป็น การ รวม พิจารณา คดี ซึ่ง โจทก์ ทั้ง สิบต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สี่ มา รวม 10 สำนวน และ จำเลย ทั้ง สี่ใน แต่ละ สำนวน ได้ ให้การ ปฏิเสธ แล้ว ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ มี ทาง ออก สู่ถนน สาธารณะ ได้ ที่ โจทก์ ทั้ง สิบ ขอ มา นั้น ไม่ใช่ ทาง จำเป็น เช่นนี้ย่อม ถือได้ว่า จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ยกขึ้น เป็น ข้อต่อสู้ แล้ว การ ที่ศาลอุทธรณ์ ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกาเห็นสมควร วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ดังกล่าว โดย ไม่ต้องย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลอุทธรณ์ วินิจฉัย อีก ที่ จำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ ว่าควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียว คือ สาย ที่ 2 นั้นเห็นว่า โจทก์ ทั้ง สิบ ต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทางจำเป็น ใน แต่ละ สำนวน มิได้ ขอ รวมกัน มา ที่ ศาลชั้นต้น สั่ง ให้ รวมพิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกัน ก็ เพื่อ ความสะดวก ใน การ พิจารณา เท่านั้นเมื่อ ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ถูกที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ศาล ย่อม มีอำนาจ พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ตาม ความจำเป็น ได้ ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ให้ จำเลยทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น 4 สาย ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นั้น ชอบแล้ว ฎีกา ของจำเลย ทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกันอนึ่ง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ศาล พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ใน ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 52982, 52979,52980, 52981, 52977,52978, 52948, 49114, 49112 และ 45371หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา นั้น เห็นว่าเมื่อ ฟัง ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดินแปลง เดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่มี ทาง ออก สู่ ทางสาธารณะ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง ใช้ สิทธิ ขอให้เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 ถูก ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ปิด ล้อมจน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1349 โดย ไม่จำเป็น ต้อง จดทะเบียน อีก คำพิพากษา ศาลล่างทั้ง สอง ใน ส่วน นี้ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกา เห็นสมควร แก้ไข ให้ ถูกต้อง "พิพากษาแก้ เป็น ว่า ให้ยก คำขอ ที่ ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นอกจาก ที่ แก้ คง ให้เป็น ไป ตาม คำพิพากษา ศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1773 - 1782/2538นาย กิตติศักดิ์ สพโชคชัย กับพวกโจทก์นางสาว สุลิณี ตั้งสิน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1349, ม. 1350ที่ดินของจำเลยทั้งสี่ปิดล้อมที่ดินของโจทก์ทั้งสิบจนไม่สามารถออกสู่ถนนสาธารณะได้เมื่อเดิมที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6กับที่ดินของจำเลยทั้งสี่เป็นที่ดินแปลงเดียวกันเมื่อแบ่งแยกแล้วที่ดินของโจทก์ที่1ถึงที่6ไม่สามารถออกไปสู่ทางสาธารณะได้โจทก์ที่1ถึงที่6จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้โดยไม่ต้องเสียค่าตอบแทนส่วนที่ดินของโจทก์ที่7ถึงที่10มีที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้โจทก์ที่7ถึงที่10จึงมีสิทธิขอให้เปิดทางจำเป็นได้และการที่ศาลสั่งให้รวมพิจารณาและพิพากษาเข้าด้วยกันก็เพื่อความสะดวกในการพิจารณาเท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินของโจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนถูกที่ดินของจำเลยทั้งสี่ล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ศาลย่อมมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยทั้งสี่เปิดทางจำเป็นให้แก่โจทก์ทั้งสิบในแต่ละสำนวนตามความจำเป็นได้คดี ทั้ง สิบ สำนวน นี้ ศาลชั้นต้น รวม พิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกันโจทก์ ทั้ง สิบ สำนวน ฟ้อง และ แก้ไข คำฟ้อง เป็น ใจความ อย่างเดียว กันว่า เดิม ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็นที่ดิน แปลง เดียว กัน คือ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 เลขที่ ดิน 33 เนื้อที่33 ไร่ 3 งาน 4 ตารางวา ซึ่ง นาง บุญเหลือ มะโนรมย์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6346 เลขที่ ดิน 28 ซึ่ง นาง เปลว ชุมรักษา เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ และ ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 8 ถึง ที่ 10 เป็น ส่วน หนึ่ง ของ ที่ดิน โฉนด เลขที่6347 เลขที่ ดิน 27 ซึ่ง นาง พุ่ม ภู่กัน เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปี 2501 คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ได้รับ ความ ยินยอม จาก นาง บุญเหลือ นางเปลวและนางพุ่ม ให้ นำ ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 6346 และ 6347 ไป จัดสรร ที่ดิน เป็น แปลง ๆเพื่อ แบ่ง ขาย ให้ แก่ ข้าราชการ และ บุคคล ทั่วไป คณะกรรมการ ได้ ทำ ถนน ภายในที่ดิน จัดสรร กว้าง ประมาณ 5 เมตร เพื่อ ให้ ผู้ซื้อ ที่ดิน ใช้ เป็น ทาง ออกสู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 ติดกับ ถนนภายใน ที่ดิน จัดสรร สาย 1 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 3 และ ที่ 8 ติดกับ ถนนสาย 2 ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ติดกับ ถนน สาย 3 ที่ดิน ของ โจทก์ที่ 5 ที่ 6 และ ที่ 10 ติดกับ ถนน สาย 4 ขณะ นั้น ทางราชการ วาง แนวถนน พุทธมณฑล สาย 4 ไว้ เป็น แนว กว้าง 120 เมตร โดย ทางราชการจะ ทำ ถนน กว้าง 40 เมตร ส่วน ที่ เหลือ จะ ใช้ ปลูกสร้าง อาคาร สงเคราะห์ริมถนน 2 ข้าง ข้าง ละ 40 เมตร แต่ คณะกรรมการ จัดซื้อ ที่ดินสร้าง พุทธมณฑล เห็นว่า ควร ลด ความ กว้าง ของ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 เหลือ เพียง50 เมตร ที่ดิน ซึ่ง กัน ไว้ ส่วน ที่ เหลือ ให้ คืน แก่ เจ้าของ เดิม ได้ แก่ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351 รวม 7 ไร่ เศษ ต่อมา เจ้าของ ที่ดิน ขาย ที่ดินจำนวน 7 ไร่ เศษ ให้ แก่ จำเลย ที่ 4 หลังจาก นั้น จำเลย ที่ 4 นำ ที่ดินแปลง นี้ ไป แบ่ง เป็น แปลง เล็ก ๆ แล้ว โอน กรรมสิทธิ์ ให้ แก่ จำเลย ที่ 1ถึง ที่ 3 ต่อมา เมื่อ ประมาณ ปลาย ปี 2528 จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ร่วมกัน สร้างรั้ว คอนกรีต ปิด กั้น ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน ที่ดิน จัดสรร ของคณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ ทั้งหมด ยาว ตลอด แนว ของ ที่ดินตาม แนว เส้น สี เหลือง ใน แผนที่ สังเขป ทำให้ ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ถูกปิด ล้อม ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ เป็นเหตุ ให้ โจทก์ทั้ง สิบ ได้รับ ความเสียหาย จำต้อง ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่าน ที่ดิน ของจำเลย ทั้ง สี่ ตลอด แนว ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 โดย โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่ต้อง เสีย ค่าทดแทน โจทก์ ทั้ง สิบ ได้ ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็นแล้ว จำเลย ทั้ง สี่ เพิกเฉย ขอให้ บังคับ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น กว้าง5 เมตร โดย ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามแผนที่ สังเขป โดย ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิดทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน จังหวัด นครปฐมหาก จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ยอม ไป จดทะเบียน ภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ ถือเอา คำพิพากษา เป็น การแสดง เจตนา ของ จำเลย ทั้ง สี่จำเลย ทั้ง สิบ สำนวน ให้การ เป็น ใจความ ว่า เดิม ที่ดิน ภายใน บริเวณจุด ก ข ค ง ตาม แผนที่ สังเขป เป็น ที่ดิน แปลง เดียว กับ ที่ดิน จัดสรรของ คณะกรรมการ กองสวัสดิการ สงเคราะห์ คณะกรรมการ จัดสรร ที่ดินได้ จัดทำ ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 8 เมตร อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือของ แผนที่ สังเขป เอกสาร ท้ายฟ้อง ตรง บริเวณ แนว จุด ข ค ลึก จากถนน พุทธมณฑล สาย 4 เข้า ไป ใน ที่ดิน จัดสรร ไม่ น้อยกว่า 1 กิโลเมตรรถยนต์ แล่น ผ่าน เข้า ออก ได้ สะดวก โจทก์ ทั้ง สิบ ซื้อ ที่ดิน จาก การ จัดสรรย่อม มีสิทธิ ที่ จะ ผ่าน ถนน ดังกล่าว ไป ออก ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ อยู่ แล้วดังนั้น ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง มิได้ ไป ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ แต่อย่างใด โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่มี สิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ผ่านที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ไม่ว่า จะ เสีย ค่าทดแทน หรือไม่ ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 เปิด ทางจำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 1 ที่ 2 และ ที่ 7 กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จน กระทั่งออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น สีแดง แผนที่สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม จาก จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนวเส้น คู่ สีแดง ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 3 โฉนด เลขที่52982 แปลง ที่ 2 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 2 โฉนด เลขที่ 52979 ถึง52981 แปลง ที่ 3 ถึง ที่ 5 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 52977ถึง 52978 แปลง ที่ 6 และ ที่ 7 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 ถึง ที่ 3 จดทะเบียน ภารจำยอมหาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร ตลอด ทาง จำเป็น แก่ โจทก์ ที่ 3และ ที่ 8 จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูกศร สีแดง ภายในเส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่านที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 52948, 49114 แปลง ที่ 2 และ ที่ 3ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลยที่ 1 และ ที่ 4 ไป จดทะเบียน ภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 4 และ ที่ 9 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตาม ลูก ศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขปท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุด กากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1 ผ่าน รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตามแนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว คอนกรีต ดังกล่าว ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 4โฉนด เลขที่ 49112 ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 แปลง ที่ 1เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียน ภารจำยอมเปิด ทาง จำเป็น หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา ให้จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 เปิด ทาง จำเป็น กว้าง 4 เมตร แก่ โจทก์ ที่ 5 ที่ 6และ ที่ 10 ตลอด ทาง จำเป็น จน กระทั่ง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ตามลูกศรสีแดง ภายใน เส้น คู่ สีแดง แผนที่ สังเขป ท้ายฟ้อง โดย เริ่ม ตรง จุดกากบาท สีแดง ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่ 6351 ผ่าน รั้ว คอนกรีตที่ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 ร่วมกัน สร้าง โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4ร่วมกัน รื้อ รั้ว ออก ตาม แนว เส้น คู่ สีแดง ที่ ผ่าน รั้ว ดังกล่าว ผ่าน ที่ดินจำเลย ที่ 4 โฉนด เลขที่ 45371 และ ผ่าน ที่ดิน จำเลย ที่ 1 โฉนด เลขที่6351 เป็น แปลง สุดท้าย โดย ให้ จำเลย ที่ 1 และ ที่ 4 จดทะเบียนภารจำยอม หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนาจำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนจำเลย ทั้ง สี่ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "มี ปัญหา วินิจฉัย ตาม ฎีกา ของ จำเลย ทั้งสี่ ข้อ แรก ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ หรือไม่ ฝ่าย โจทก์ ทั้ง สืบ นำสืบ ว่า ที่ดินของ โจทก์ ทั้ง สิบ อยู่ ติด ถนน สาธารณะ กว้าง ประมาณ 5 เมตร ซึ่ง ถนนดังกล่าว คณะกรรมการ จัดสรร ได้ สร้าง ขึ้น เพื่อ ใช้ เป็น ทาง ออก สู่ถนน พุทธมณฑล สาย 4 การ ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ก่อ รั้ว คอนกรีต ด้านหลังอาคารพาณิชย์ ตลอด แนว เป็น การ ปิด กั้น ทำให้ โจทก์ ทั้ง สิบ ไม่สามารถออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ซึ่ง เป็น ทางสาธารณะ ได้ ฝ่าย จำเลยทั้ง สี่ นำสืบ ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ที่ จะ ใช้ เส้นทาง ออก สู่ ถนนพุทธมณฑล สาย 4 ได้ โดย ไป ตาม ถนน ใน เส้น สีแดง ตาม เอกสาร หมาย ป.จ. 1(ศาลจังหวัด แพร่ ) ไป ทะลุ ผ่าน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งซึ่ง อยู่ ทาง ด้าน ทิศเหนือ ของ ที่ดิน จำเลย ทั้ง สี่ ที่ดิน ของ จำเลยทั้ง สี่ มิได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ แต่อย่างใด เกี่ยวกับเรื่อง ถนน สาธารณะ ใน ที่ดิน จัดสรร และ ถนน ใน เส้น สีแดง หมายเลข 1บริเวณ จุด ค ง ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ กล่าวอ้าง ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ สามารถ ใช้เป็น ทาง ออก สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4 ได้ นั้น ศาลชั้นต้น ออก ไป เผชิญสืบที่พิพาท และ ได้ บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ ถนน สาธารณะ ใน ที่ดินจัดสรร ไว้ ใน รายงาน กระบวนพิจารณา ฉบับ ลงวันที่ 17 พฤศจิกายน 2533ว่า บริเวณ ที่พิพาท มี ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร 4 สาย สาย ที่ 1ศาล ไม่สามารถ เดิน เข้า ไป ดู ได้ เพราะ ที่ดิน ด้านหลัง อาคารพาณิชย์มี สภาพ เป็น ป่า ต้น อ้อ มี ต้น มะขามเทศ ปลูก อยู่ โจทก์ ทั้ง สิบ และ จำเลยทั้ง สี่ รับ ว่า ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร ทั้ง สี่ สาย นั้นถนน สาย ที่ 2 เป็น ถนน ลูกรัง ที่ ดี ที่สุด ส่วน ถนน อีก 3 สาย มี สภาพเป็น คันดิน ไม่เป็น ถนน อีก แล้ว โดยเฉพาะ ถนน สาย ที่ 3 เมื่อ ดู แล้วเป็น แนว คันดิน ที่ มี พงหญ้า กว้าง ประมาณ 5 เมตร ไม่มี สภาพ เป็น ถนนรถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ สุด ถนน ด้าน ทิศใต้ ไป ทาง ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ไม่มี สภาพ เป็น ถนน แต่ เป็น คันดิน รถยนต์ แล่น เข้า ออก ไม่ได้ และ ไม่สามารถใช้ รถยนต์ ไป ออก ที่ เส้นทาง หมายเลข 1 ได้ เมื่อ พิจารณา พยานหลักฐาน ของโจทก์ ทั้ง สิบ ที่ นำสืบ ฟัง ประกอบ กับ รายงาน กระบวนพิจารณา ของศาลชั้นต้น ซึ่ง บันทึก รายละเอียด เกี่ยวกับ สภาพ บริเวณ ที่พิพาท แล้วเห็นว่า ถนน สาธารณะ ทั้ง สี่ สาย ภายใน ที่ดิน จัดสรร ซึ่ง ที่ดิน ของ โจทก์ทั้ง สิบ ตั้ง อยู่ นั้น ไม่สามารถ ที่ จะ ออก ไป สู่ ถนน พุทธมณฑล สาย 4ทาง ด้าน ทิศตะวันตก ได้ เพราะ ติด อาคารพาณิชย์ และ รั้ว คอนกรีต ที่ จำเลยทั้ง สี่ สร้าง ปิด ล้อม ไว้ และ ไม่สามารถ ไป ทาง ทิศตะวันออก เลี้ยว ซ้ายขึ้น ไป ทาง ทิศเหนือ เพื่อ ออก สู่ เส้นทาง หมายเลข 1 บริเวณ จุด ค งได้ เช่นกัน เพราะ ถนน สาธารณะ ภายใน ที่ดิน จัดสรร แต่ละ สาย กลาย เป็น คันดินมี พงหญ้า ขึ้น ไม่มี สภาพ เป็น ถนน อีก ต่อไป พยานหลักฐาน ของ โจทก์ ทั้ง สิบจึง มี น้ำหนัก น่า รับฟัง มาก กว่า พยานหลักฐาน ของ จำเลย ทั้ง สี่ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ปิด ล้อม ที่ดิน ของโจทก์ ทั้ง สิบ จน ไม่สามารถ ออก สู่ ถนน สาธารณะ ได้ เนื่องจาก เดิม ที่ดิน ของโจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดิน แปลงเดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 ไม่มี ทาง ออกไป สู่ ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทางจำเป็น ได้ โดย ไม่ต้อง เสีย ค่าตอบแทน ตาม บทบัญญัติประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350 ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7ถึง ที่ 10 มี ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิ ขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตามบทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1349 ฎีกา ของ จำเลยทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้นปัญหา ข้อ ต่อไป ตาม ที่ จำเลย ทั้ง สี่ ฎีกา ว่า การ ที่ ศาลอุทธรณ์ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ใน ข้อ ที่ ว่า ศาลชั้นต้น พิพากษาให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ถึง 4 สาย ทำให้ จำเลย ทั้ง สี่ได้รับ ความเสียหาย ควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียวคือ ทาง สาย ที่ 2 โดย อ้างว่า จำเลย ทั้ง สี่ มิได้ ยกขึ้น ว่า กัน มา แล้ว ในศาลชั้นต้น ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 225 เป็นการ ไม่ชอบ นั้น เห็นว่า กรณี นี้ เป็น การ รวม พิจารณา คดี ซึ่ง โจทก์ ทั้ง สิบต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง จำเลย ทั้ง สี่ มา รวม 10 สำนวน และ จำเลย ทั้ง สี่ใน แต่ละ สำนวน ได้ ให้การ ปฏิเสธ แล้ว ว่า โจทก์ ทั้ง สิบ มี ทาง ออก สู่ถนน สาธารณะ ได้ ที่ โจทก์ ทั้ง สิบ ขอ มา นั้น ไม่ใช่ ทาง จำเป็น เช่นนี้ย่อม ถือได้ว่า จำเลย ทั้ง สี่ ได้ ยกขึ้น เป็น ข้อต่อสู้ แล้ว การ ที่ศาลอุทธรณ์ ไม่รับ วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกาเห็นสมควร วินิจฉัย อุทธรณ์ ของ จำเลย ทั้ง สี่ ดังกล่าว โดย ไม่ต้องย้อนสำนวน ไป ให้ ศาลอุทธรณ์ วินิจฉัย อีก ที่ จำเลย ทั้ง สี่ อุทธรณ์ ว่าควร ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น เพียง สาย เดียว คือ สาย ที่ 2 นั้นเห็นว่า โจทก์ ทั้ง สิบ ต่าง ใช้ สิทธิ ฟ้อง ขอให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทางจำเป็น ใน แต่ละ สำนวน มิได้ ขอ รวมกัน มา ที่ ศาลชั้นต้น สั่ง ให้ รวมพิจารณา และ พิพากษา เข้า ด้วยกัน ก็ เพื่อ ความสะดวก ใน การ พิจารณา เท่านั้นเมื่อ ข้อเท็จจริง ฟังได้ ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ถูกที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ล้อม อยู่ จน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ศาล ย่อม มีอำนาจ พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ทั้ง สิบ ใน แต่ละ สำนวน ตาม ความจำเป็น ได้ ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ให้ จำเลยทั้ง สี่ เปิด ทาง จำเป็น 4 สาย ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นั้น ชอบแล้ว ฎีกา ของจำเลย ทั้ง สี่ ข้อ นี้ ฟังไม่ขึ้น เช่นกันอนึ่ง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง ศาล พิพากษา ให้ จำเลย ทั้ง สี่ จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ใน ที่ดิน โฉนด เลขที่ 6351, 52982, 52979,52980, 52981, 52977,52978, 52948, 49114, 49112 และ 45371หาก ไม่ไป ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา นั้น เห็นว่าเมื่อ ฟัง ว่า ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 กับ จำเลย ทั้ง สี่ เป็น ที่ดินแปลง เดียว กัน เมื่อ แบ่งแยก แล้ว ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6ไม่มี ทาง ออก สู่ ทางสาธารณะ โจทก์ ที่ 1 ถึง ที่ 6 จึง ใช้ สิทธิ ขอให้เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1350ส่วน ที่ดิน ของ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 ถูก ที่ดิน ของ จำเลย ทั้ง สี่ ปิด ล้อมจน ไม่มี ทาง ออก ถึง ทางสาธารณะ ได้ โจทก์ ที่ 7 ถึง ที่ 10 มีสิทธิขอให้ เปิด ทาง จำเป็น ได้ ตาม บทบัญญัติ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1349 โดย ไม่จำเป็น ต้อง จดทะเบียน อีก คำพิพากษา ศาลล่างทั้ง สอง ใน ส่วน นี้ จึง ไม่ชอบ ศาลฎีกา เห็นสมควร แก้ไข ให้ ถูกต้อง "พิพากษาแก้ เป็น ว่า ให้ยก คำขอ ที่ ให้ จำเลย ทั้ง สี่ ไป จดทะเบียนภารจำยอม เปิด ทาง จำเป็น ให้ แก่ โจทก์ ทั้ง สิบ นอกจาก ที่ แก้ คง ให้เป็น ไป ตาม คำพิพากษา ศาลอุทธรณ์(วุฒิ คราวุฒิ-มงคล สระฏัน-อธิราช มณีภาค)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเกี่ยวกับเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่164/2522วินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยปิดกั้นมิให้โจทก์ใช้ทางจำเป็นโจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องขอให้เปิดทางจำเป็นได้แม้ว่าจะเกิน10ปีนับแต่มีการแบ่งแยกโฉนดระหว่างที่ดินของโจทก์กับจำเลยก็หาขาดอายุความไม่เพราะเป็นการฟ้องโดยอาศัยอำนาจของกฎหมายเมื่อที่ดินของโจทก์ถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบจนไม่มีทางออก จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่กล่าวมาแล้วเมื่อพิจารณาประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349และ1350แล้วจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นนั้นเกิดขึ้นโดยสภาพของที่ดินกล่าวคือหากที่ดินแปลงใดมีที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบอยู่จนกระทั่งไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้หรือมีทางออกได้แต่จะต้องข้ามสระบึงหรือทะเลหรือมีที่ชันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากหรืออาจเป็นกรณีที่ที่ดินถูกแบ่งแยกหรือแบ่งโอนแก่กันทำให้เป็นเหตุให้ที่ดินแปลงหนึ่งไม่สามารถออกสู่ทางสาธารณะได้ดังนี้การที่โจทก์นำคดีมาฟ้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลเปิดทางจำเป็นนั้นจึงเป็นการบังคับตามสิทธิที่มีอยู่แต่เดิมสืบเนื่องมาจากสภาพของที่ดินนั้นๆเท่านั้นเองแม้ว่าในคำพิพากษาของศาลจะต้องระบุถึงรายละเอียดขนาดความกว้างหรือความยาวของทางจำเป็นก็ตามก็เป็นเพียงรายละเอียดที่สืบเนื่องมาจากสิทธิซึ่งมีอยู่แล้วดังนี้เมื่อเกิดทางจำเป็นขึ้นแก่ที่ดินแปลงใดแล้วก็ไม่จำต้องจดทะเบียนให้ปรากฏในสารบัญของที่ดินนั้นๆอีกศาลฎีกาจึงได้วินิจฉัยว่าการที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้จำเลยทั้งสี่ในคดีนี้จดทะเบียนภารจำยอมเปิดทางจำเป็นในที่ดินพิพาทหากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนานั้นจึงไม่ถูกต้องและในกรณีเช่นนี้ผู้รับโอนที่ดินซึ่งตกอยู่ในสิทธิของทางจำเป็นนั้นก็ต้องผูกพันตามไปด้วยโดยต้องยอมรับการรอนสิทธิในส่วนนี้เพราะสิทธิในทางจำเป็นนั้นเป็นสิทธิที่เกิดขึ้นโดยสภาพมิใช่เกิดขึ้นโดยคำพิพากษาของศาลดังที่ได้กล่าวมาแล้วส่วนผู้รับโอนที่ดินซึ่งต้องยอมรับสิทธิในทางจำเป็นนั้นหากได้รับความเสียหายก็ชอบที่จะว่ากล่าวเอากับผู้โอนเป็นกรณีไปดังเช่นหากเป็นกรณีซื้อขายก็อาจจะฟ้องร้องผู้โอนในเรื่องความรับผิดของการรอนสิทธิได้ ทางจำเป็นมี2กรณีคือ 1.ที่ดินที่มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้เจ้าของที่ดินแปลงนั้นจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้แต่หากที่ดินนั้นติดทางสาธารณะซึ่งเป็นสระบึงหรือทะเลหรือมีที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากเจ้าของที่ดินก็ใช้สิทธิผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้แต่จะต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เพื่อความเสียหายอันเกิดแต่เหตุที่มีทางนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349ซึ่งตามแนวคำพิพากษาของศาลฎีกามีข้อน่าสังเกตดังต่อไปนี้ 1.1ที่ดินที่มีความจำเป็นต้องใช้ทางจำเป็นนั้นจะต้องไม่ติดทางสาธารณะหากติดทางสาธารณะก็จะขอทางจำเป็นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2915-2916/2535ที่ดินโจทก์ติดทางสาธารณะจึงไม่เป็นที่ดินที่มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่งและกรณีไม่ต้องด้วยข้อยกเว้นตามมาตรา1349วรรคสองโจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะผ่านที่ดินของจำเลยได้ 1.2หากที่ดินติดอยู่กับทางสาธารณะแต่ทางสาธารณะไม่สามารถใช้สัญจรหรือเดินทางได้เจ้าของที่ดินก็มีสิทธิขอทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่1229/2529ที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้เว้นแต่ทางด้านทิศตะวันตกติดกับที่ดินอีกแปลงหนึ่งของโจทก์และที่ดินแปลงนี้ติดกับคลองทออันเป็นคลองสาธารณะซึ่งในฤดูฝนน้ำไหลเชี่ยวใช้เรือพายไม่ได้เดินผ่านไม่ได้ฤดูแล้งน้ำก็ตื้นเขินใช้เรือไม่ได้ไม่มีประชาชนใช้สัญจรไปมาเป็นเวลาถึง20ปีแล้วสภาพของคลองทอดังกล่าวแม้จะเป็นคลองสาธารณะที่มีไว้เพื่อประโยชน์ร่วมกันโจทก์ได้ใช้ประโยชน์จากน้ำในคลองดังกล่าวก็ตามย่อมถือไม่ได้ว่าเป็นทางสาธารณะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349ดังนั้นโจทก์ย่อมมีสิทธิขอผ่านทางพิพาทซึ่งอยู่ในที่ดินของจำเลยที่อาจใช้เป็นทางจากที่ดินของโจทก์ไปออกสู่ทางสาธารณะที่ใกล้ที่สุดทางหนึ่งได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่5361/2536คลองโพธิ์หักใช้เป็นทางไปมาไม่ได้เป็นเวลานานแล้วจึงมิใช่ทางสาธารณะที่ดินของโจทก์อยู่ติดคลองโพธิ์หักจึงไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ 1.3ทางจำเป็นไม่จำเป็นต้องอยู่ติดกับทางสาธารณะหากแต่มีทางต่อไปจนถึงทางสาธารณะได้ก็ถือเป็นทางจำเป็น คำพิพากษาศาลฎีกาที่3261/2527ทางจำเป็นหาจำต้องเชื่อมต่อกับทางสาธารณะโดยตรงไม่ความมุ่งหมายที่สำคัญคือให้ที่ดินที่ถูกล้อมอยู่นั้นมีทางออกถึงทางสาธารณะได้ถ้าโจทก์ผ่านทางพิพาทได้โจทก์ก็สามารถใช้รถยนต์ไปตามทางจนในที่สุดไปถึงทางสาธาณะได้ทางพิพาทจึงเป็นทางจำเป็น 1.4ทางจำเป็นนั้นคำนึงถึงเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมอยู่ว่ามีความจำเป็นต้องใช้ทางออกมากน้อยเพียงใดหากจำเป็นต้องใช้รถยนต์ออกก็สามารถขอทางจำเป็นเป็นทางเข้าออกของรถยนต์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2491/2532ที่ดินโจทก์มีบ้านปลูกอยู่หลายหลังโจทก์และบุคคลอื่นในที่ดินไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้แต่อาศัยเดินผ่านบ้านคนรู้จักในที่ดินจำเลยโจทก์กับบริวารจึงมีสิทธิจะผ่านที่ดินจำเลยออกสู่ทางสาธารณะได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่ง ที่ดินตามแนวที่โจทก์ขอผ่านเป็นทางจำเป็นนั้นเป็นทางที่ใกล้ถนนสาธารณะที่สุดและเกิดความเสียหายแก่ที่ดินจำเลยน้อยที่สุดตามเจตนารมณ์ของกฎหมายในเรื่องทางจำเป็นนั้นถ้าจำเป็นผู้มีสิทธิจะผ่านจะสร้างถนนเป็นทางผ่านก็ได้มิได้จำกัดเฉพาะให้ใช้ทางเดินด้วยเท้าแต่อย่างเดียวและตามสภาพการความเจริญของบ้านเมืองทุกวันนี้รถยนต์เป็นพาหนะที่จำเป็นสมควรกำหนดทางจำเป็นกว้าง4เมตรตามแนวที่โจทก์ขอผ่านนั้น 1.5หากที่ที่ล้อมอยู่นั้นเป็นที่ดินราชพัสดุก็ตกเป็นทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่4452/2533ที่ดินของโจทก์มีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ที่ดินของจำเลยที่2อยู่ติดกับถนนสาธารณะและเป็นทางใกล้ที่สุดที่โจทก์อาจใช้เป็นทางออกสู่ทางสาธารณะได้โจทก์จึงมีสิทธิเรียกร้องใช้ทางจำเป็นในที่ดินของจำเลยที่2ซึ่งเป็นที่ดินราชพัสดุตามความจำเป็นซึ่งรวมถึงสิทธิในการใช้รถยนต์ผ่านเข้าออกได้โดยสะดวกด้วย เมื่อพิจารณาตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่4452/2533แล้วจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นนั้นคำนึงถึงเจ้าของที่ดินซึ่งถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมรอบจนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้ให้สิทธิที่จะขอออกสู่ทางสาธารณะได้ดังนั้นแม้ที่ดินที่ล้อมอยู่จะเป็นที่สาธารณะประโยชน์ของแผ่นดินก็ต้องตกอยู่ในบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349กล่าวคืออาจถูกฟ้องให้เปิดทางจำเป็นได้เช่นกัน 1.6หากที่ดินถูกล้อมด้วยที่ดินหลายแปลงจึงจะออกไปสู่ทางสาธารณะได้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องฟ้องเจ้าของที่ดินที่ล้อมทุกแปลงให้เปิดทางจำเป็นหากฟ้องเพียงคนใดคนหนึ่งแต่เจ้าของที่ดินแปลงถัดไปไม่ยอมให้ออกสู่ทางสาธารณะก็ไม่สามารถเปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่5281/2531ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349มิได้บัญญัติว่าทางจำเป็นต้องเชื่อมต่อกับทางสาธารณะโดยตรงความมุ่งหมายสำคัญของมาตราดังกล่าวก็เพื่อให้ที่ดินที่ถูกล้อมอยู่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้เท่านั้นดังนั้นการขอให้เปิดทางจำเป็นปลายทางดังกล่าวหาจำต้องติดทางสาธารณะเสมอไปไม่ โจทก์ฟ้องขอให้เปิดทางพิพาทโดยอ้างว่าเป็นทางจำเป็นในที่ดินของจำเลยเพื่อผ่านออกไปสู่ที่ดินของ ช. ซึ่งเป็นทางที่ติดกับทางสาธารณะเมื่อปรากฏว่าโจทก์ไม่สามารถใช้ที่ดินของ ช.ได้เพราะ ช. ไม่ยินยอมให้ใช้เช่นนี้ทางพิพาทจึงไม่ใช่ทางจำเป็น 1.7หากที่ดินออกสู่ทางสาธารณะแล้วแม้การใช้จะไม่สะดวกก็ไม่สามารถขอให้เปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2240/2525ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคสองบัญญัติยกเว้นทางออกที่ไม่ต้องห้ามในการเปิดทางจำเป็นไว้เฉพาะทางออกที่ต้องข้ามสระบึงทะเลหรือที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากเท่านั้นดังนั้นหากที่ดินโจทก์มีทางออกที่มีโคลนเลนในเวลาฝนตกแต่ออกไปสู่ทางสาธารณะได้ที่ดินโจทก์ก็ไม่ใช่ที่ดินซึ่งตกอยู่ในที่ล้อมอันจะอ้างความจำเป็นเพื่อผ่านที่ดินของผู้อื่นได้ 1.8ตามมาตรา1349วรรคสี่กำหนดให้เจ้าของที่ดินที่ถูกผ่านทางมีสิทธิได้รับค่าทดแทนนั้นเมื่อมีการฟ้องร้องเกิดขึ้นเจ้าของที่ดินที่ถูกขอให้เปิดทางจำเป็นจะต้องฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนมามิฉะนั้นศาลจะสั่งให้มิได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2061/2529โจทก์ฟ้องขอให้เปิดทางจำเป็นและเรียกค่าเสียหายฐานละเมิดจำเลยและจำเลยร่วมต่อสู้ว่าทางพิพาทไม่ใช่ทางจำเป็นจำเลยมีสิทธิปิดทางพิพาทการกระทำของจำเลยไม่เป็นละเมิดเท่านั้นประเด็นแห่งคดีไม่มีเรื่องค่าทดแทนอันเกิดจากการใช้ทางจำเป็นจำเลยร่วมจึงชอบที่จะไปว่ากล่าวเอาแก่โจทก์ในเรื่องนี้เป็นอีกคดีหนึ่งต่างหากที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์เสียค่าทดแทนการใช้ทางจำเป็น(ทางพิพาท)ของโจทก์ให้แก่จำเลยร่วมเจ้าของที่ดินจึงนอกประเด็นแห่งคดีไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา142 2.กรณีที่ที่ดินแบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันเป็นเหตุให้แปลงหนึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะเจ้าของที่ดินแปลงนั้นมีสิทธิเรียกร้องเอาทางจำเป็นได้เฉพาะบนที่ดินแปลงที่ได้แบ่งแยกหรือแบ่งโอนกันและไม่ต้องเสียค่าทดแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350 2.1หากที่ดินแปลงเดียวกันมีการแบ่งแยกหลายครั้งการพิจารณาเปิดทางจำเป็นจะต้องพิจารณาเฉพาะการแบ่งแยกครั้งสุดท้าย คำพิพากษาศาลฎีกาที่1136/2533เจ้าของที่ดินที่ถูกที่ดินแปลงอื่นปิดล้อมสามารถใช้สิทธิเรียกร้องผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้เป็นการตัดสิทธิของเจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่จึงต้องแปลโดยเคร่งครัดจะแปลโดยอนุโลมหาได้ไม่เมื่อที่ดินของโจทก์แบ่งแยกมาจากที่ดินโฉนดเลขที่33092แม้ที่ดินโฉนดเลขที่33092จะเคยเป็นที่ดินแปลงเดียวกับที่ดินจำเลยมาก่อนก็ตามจะถือโดยอนุโลมว่าที่ดินโจทก์แบ่งแยกมาจากที่ดินจำเลยด้วยหาได้ไม่โจทก์จึงมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินผ่านสู่ทางสาธารณะได้เฉพาะภายในบริเวณที่ดินโฉนดเลขที่33092ซึ่งเป็นที่ดินแปลงที่ที่ดินโจทก์แบ่งแยกมาเท่านั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350จะใช้สิทธิเรียกร้องเอาทางเดินผ่านที่ดินจำเลยไปสู่ทางสาธารณะไม่ได้ 2.2หากมีการแบ่งแยกแล้วที่ดินแปลงที่แบ่งแยกสามารถเข้าออกสู่ทางสาธารณะได้แม้ทางที่ออกสู่ทางสาธารณะนั้นจะเป็นทางจำเป็นก็ตามก็จะขอเปิดทางจำเป็นอีกไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่607/2537ที่ดินของโจทก์อยู่ท้ายซอยสุดของทางพิพาทถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะได้เว้นเสียแต่จะผ่านไปตามทางพิพาทเพื่อออกสู่ทางสาธารณะเพียงทางเดียวทางพิพาทจึงเป็นทางจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1349วรรคหนึ่ง แม้ที่ดินของโจทก์จะเป็นที่ดินที่ ว. ขายให้หลังจากที่ ว.แยกโฉนดแบ่งขายให้ ส. ไปส่วนหนึ่งแล้วแต่ขณะที่ ว. แบ่งขายที่ดินให้แก่ ส. ก็ปรากฏว่าที่ดินส่วนที่เหลือที่โจทก์ซื้อมามีทางพิพาทใช้ออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วโจทก์ชอบที่จะใช้ทางพิพาทเป็นทางจำเป็นต่อไปได้เพราะการแบ่งแยกที่ดินไม่เป็นเหตุให้ที่ดินส่วนที่เหลือออกสู่ทางสาธารณะไม่ได้กรณีจึงไม่ต้องด้วยมาตรา1350 2.3หากมีการแบ่งแยกแล้วที่ดินส่วนที่แบ่งแยกมีทางภารจำยอมออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วก็ไม่สามารถขอเปิดทางจำเป็นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่237/2508ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350เป็นเรื่องให้เจ้าของที่ดินที่แบ่งแยกซึ่งไม่มีทางออกไปสู่ทางสาธารณะมีสิทธิเรียกร้องเอาทางเดินจากเจ้าของที่แบ่งแยกไปได้เมื่อปรากฏว่าโจทก์มีตรอกพิพาทเป็นทางภารจำยอมออกสู่ทางสาธารณะได้อยู่ก่อนแล้วจึงนำเอามาตรา1350มาปรับไม่ได้ 2.4ที่ดินที่แบ่งแยกจำต้องเรียกให้เปิดทางจำเป็นเฉพาะที่ดินที่แบ่งแยกมาด้วยกันขอให้เปิดทางจำเป็นในที่ดินของบุคคลอื่นได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่1682/2512เมื่อก่อนแยกโฉนดที่ดินกันที่ดินโฉนดเลขที่7371ของจำเลยกับโฉนดที่7372ของโจทก์และที่ดินโฉนดอื่นๆรวมอยู่ในที่ดินโฉนดที่3604ซึ่งเดิมเป็นของโจทก์กับบุคคลอื่นดังนั้นแม้โจทก์จะได้เดินในที่ดินซึ่งภายหลังออกเป็นโฉนดที่7371มานานเท่าใดก็เป็นการใช้สิทธิของเจ้าของกรรมสิทธิ์มิใช่เป็นการใช้โดยปรปักษ์อันจะทำให้เกิดภารจำยอมโดยอายุความ ที่ดินของโจทก์ตกอยู่ในที่ล้อมโดยรอบมีความจำเป็นจะต้องมีทางออกสู่ทางสาธารณะแต่ที่โจทก์เป็นที่ที่แบ่งแยกออกมาจากโฉนดที่3604โจทก์มีสิทธิจะเรียกร้องเอาทางเดินจากที่ดินแปลงที่ได้แบ่งแยกได้จะเอาทางเดินจากที่ดินแปลงอื่นหาได้ไม่ 2.5เจ้าของที่ดินแปลงที่ถูกล้อมจะเลือกทางจำเป็นบนที่ดินแปลงเดิมแปลงใดแปลงหนึ่งที่แบ่งแยกไปก็ได้ตามความจำเป็น คำพิพากษาศาลฎีกาที่3210/2522เดิมมีที่ดินแปลงใหญ่อยู่แปลงหนึ่งเจ้าของได้แบ่งขายและแยกโฉนดไปเรื่อยๆจนเหลือที่ดินแปลงเดิมคือที่ดินแปลงหมายเลข6ซึ่งเป็นของจำเลยแม้ในขณะยื่นฟ้อง พ. มารดาโจทก์ยังมีชื่อเป็นเจ้าของที่ดินแปลงหมายเลข108และ122ซึ่งแบ่งแยกออกมาและอยู่ติดต่อกันแต่ที่ดินทั้งสองแปลงก็เป็นที่ดินคนละโฉนดจะถือว่าเป็นที่ดินแปลงเดียวกันไม่ได้เมื่อที่ดินแปลงหมายเลข112ไม่มีทางออกสู่ทางสาธารณะนอกจากผ่านที่ดินแปลงหมายเลข108หรือที่ดินแปลงหมายเลข6ซึ่งเป็นที่ดินแปลงเดิมแล้วโจทก์ก็มีสิทธิเรียกร้องให้เปิดทางจำเป็นบนที่ดินแปลงเดิมแปลงใดแปลงหนึ่งที่แบ่งแยกไปได้ตามความจำเป็นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1350 3กรณีทั่วๆไปสำหรับทางจำเป็นทั้งสองประเภท 3.1การบรรยายฟ้องในการขอเปิดทางจำเป็นอาจบรรยายรวมมากับสิทธิตามกฎหมายอย่างอื่นซึ่งมีลักษณะทำนองเดียวกันได้ไม่ถือเป็นฟ้องที่เคลือบคลุม คำพิพากษาศาลฎีกาที่2860/2530โจทก์บรรยายฟ้องว่าทางพิพาทนอกจากเป็นถนนสาธารณะแล้วยังเป็นทางภารจำยอมและทางจำเป็นแก่ที่ดินของโจทก์จำเลยทำรั้วปิดกั้นทางพิพาทโดยไม่มีสิทธิตามกฎหมายขอให้รื้อรั้วและทำสภาพที่ดินให้เหมือนเดิมดังนี้ข้อหาตามฟ้องคือจำเลยปิดกั้นทางพิพาทโดยจำเลยไม่มีสิทธิตามกฎหมายและคำขอบังคับคือให้จำเลยรื้อรั้วและทำสภาพที่ดินให้เหมือนเดิมส่วนข้อความที่ว่าทางพิพาทเป็นถนนสาธารณะเป็นทางภารจำยอมและเป็นทางจำเป็นเป็นเพียงข้ออ้างที่อาศัยเป็นหลักแห่งข้อหาเท่านั้นซึ่งเป็นเรื่องที่ศาลจะต้องพิจารณาต่อไปว่าความจริงเป็นอย่างไรคำบรรยายฟ้องของโจทก์ดังกล่าวจึงเป็นการบรรยายโดยแจ้งชัดเท่าที่โจทก์จะกระทำได้ตามข้อเท็จจริงที่ปรากฏตามนัยแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา172ฟ้องโจทก์จึงไม่เคลือบคลุม 3.2เจ้าของที่ดินที่ทางจำเป็นผ่านอาจขอให้เปลี่ยนย้ายทางจำเป็นได้ถ้าไม่ทำให้ผู้มีสิทธิจะผ่านทางต้องเสียความสะดวกในการออกสู่ทางสาธารณะ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1049/2513) 4.การได้สิทธิในการขอเปิดทางจำเป็นนั้นจำเป็นต้องจดทะเบียนหรือไม่ตามคำพิพากษาของศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ทั้งสองแนวคือ 4.1ศาลฎีกาได้วินิจฉัยให้จดทะเบียนทางจำเป็นคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่991/2536 4.2ศาลฎีกาเห็นว่าเมื่อทางพิพาทเป็นทางจำเป็นแล้วโจทก์ย่อมมีสิทธิใช้ทางดังกล่าวโดยอำนาจของกฎหมายไม่จำเป็นต้องจดทะเบียนอีกคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่2454/2536รวมทั้งคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ด้วย โจทก์ทั้งสิบในคดีนี้ได้ขอให้เปิดทางจำเป็นและจดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นมีแง่พิจารณาว่าคำขอท้ายฟ้องของโจทก์จะขัดกับคำบรรยายฟ้องหรือไม่กล่าวคือบรรยายฟ้องว่าเป็นทางจำเป็นแต่ให้จดทะเบียนภารจำยอมแต่เมื่อพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1387ซึ่งบัญญัติว่า"อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตนหรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้นเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่าทางจำเป็นก็เป็นภารจำยอมอย่างหนึ่งกล่าวคือเจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกทางจำเป็นผ่านจะต้องยอมรับกรรมบางอย่างคือยอมให้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมรอบอยู่ใช้ทางจำเป็นผ่านอสังหาริมทรัพย์ของตนดังนั้นที่โจทก์ทั้งสิบฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่จดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นให้นั้นจึงเป็นคำขอท้ายฟ้องที่สอดคล้องกับคำฟ้องอย่างไรก็ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่991/2536ได้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่าเมื่อทางพิพาทเป็นทางจำเป็นแล้วจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีกว่าทางพิพาทเป็นภารจำยอมซึ่งเมื่อพิจารณาตามบทบัญญัติมาตรา1387ดังกล่าวแล้วจะเห็นได้ชัดว่าทางจำเป็นก็คือภารจำยอมอีกประการหนึ่งดังนั้นเมื่อทางจำเป็นเป็นทางภารจำยอมแล้วโจทก์ทั้งสิบซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมรอบย่อมจะฟ้องขอบังคับให้จำเลยทั้งสี่ซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินที่ล้อมรอบอยู่เปิดทางจำเป็นและจดทะเบียนภารจำยอมทางจำเป็นได้การที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่จำต้องจดทะเบียนอีกนั้นมีข้อสังเกตุว่าจะมิชอบด้วยมาตรา1299วรรคสองหรือไม่และปัญหาที่ตามมาก็คือหากเจ้าของที่ดินที่มีทางจำเป็นผ่านได้ขายที่ดินให้แก่บุคคลภายนอกไปหากบุคคลภายนอกนั้นไม่ยอมรับรู้สิทธิทางจำเป็นเนื่องจากทางทะเบียนไม่ปรากฏหลักฐานในการจดทะเบียนไว้เจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมจะต้องมาฟ้องร้องเป็นคดีใหม่อีกและหากเป็นกรณีตามมาตรา1349ซึ่งเจ้าของที่ดินที่ถูกล้อมต้องเสียค่าทดแทนหากเจ้าของที่ดินคนใหม่ฟ้องแย้งเรียกค่าทดแทนมาอีกเนื่องจากไม่ทราบว่ามีการจ่ายไปแล้วเช่นนี้จะเห็นได้ว่าการที่ไม่จดทะเบียนทางจำเป็นให้นั้นสร้างปัญหาในทางปฏิบัติมากน่าจะถือได้ว่าเป็นการขว้างงูไม่พ้นคอก็เป็นได้ ทนงศักดิ์ ดุลยกาญจน์ ศิริชัย วัฒนโยธิน