คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2532หลักกฎหมาย: พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 61 เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว การที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณา ใหม่และศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของจำเลยแม้จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณา ของศาลอุทธรณ์ เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณา ใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่ง ศาลชั้นต้นให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตาม ป.วิ.พ.มาตรา 145 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอนเนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตาม พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 13 และ 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณา ใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตาม ป.วิ.พ. มาตรา 209 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯมาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตาม พ.ร.บ.ล้มละลายฯ มาตรา 62.คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องจำเลยให้ล้มละลาย จำเลยขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นพิจารณาคดีไปฝ่ายเดียว แล้วมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาด จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานต่อศาลชั้นต้นว่า เจ้าหนี้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกว่า ขอให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ตามพระราชบัญญัติล้มละลายฯ พ.ศ. 2483 มาตรา 61จำเลยอุทธรณ์ว่า เหตุที่จำเลยไม่ขอประนอมหนี้ เพราะจำเลยมีทรัพย์สินมากกว่าหนี้สิน หากขอประนอมหนี้ก็จะเป็นการเอาเปรียบเจ้าหนี้และทำให้จำเลยเสียชื่อเสียงเกียรติยศ จำเลยเป็นหนี้โจทก์เพียง 48,488 บาท โจทก์ไม่มีสิทธิที่จะฟ้องจำเลยให้ล้มละลายหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 4 ขาดอายุความแล้ว ส่วนหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 7 นั้นไม่เป็นความจริง สำหรับหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 2 ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกัน ทรัพย์สินที่จำนองเป็นหลักประกันคุ้มในวงเงิน3,000,000 บาท และหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 5 ก็อยู่ในระหว่างที่จำเลยผ่อนชำระให้ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยไว้เด็ดขาด จำเลยยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง จำเลยอุทธรณ์ คดีที่เกี่ยวกับคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจึงยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ การที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานศาลชั้นต้นให้พิพากษาจำเลยล้มละลายเสียก่อนที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยในปัญหาที่จำเลยอุทธรณ์ เป็นการกระทำข้ามขั้นตอนเกี่ยวกับวิธีพิจารณาความล้มละลาย พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นฎีกาว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดแล้ว จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยล้มละลายได้หรือไม่ เห็นว่า ตามพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 61 บัญญัติว่า"เมื่อศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่า เจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไป ขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดีหรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดี หรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี ให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย..." บทบัญญัติดังกล่าวนี้เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว ส่วนปัญหาที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจาณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอน เนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 13 และมาตรา 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณาใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 209 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 62 ข้อที่จำเลยกล่าวอ้างมาในอุทธรณ์ว่า จำเลยอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด และมีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลายนั้น เป็นข้อที่จะไปว่ากล่าวกันในชั้นที่เมื่อให้มีการพิจารณาใหม่แล้ว ไม่ใช่ข้อที่จะพิจารณาในชั้นนี้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้จำเลยล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2532นาย สำอาง ค์ ชัยรัตน์โจทก์นาย ทรง ชัย เหลาหชัยอรุณ หรือเลาหชัยอรุ ณจำเลย ป.พ.พ. ม. 145, ม. 209 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 13, ม. 61, ม. 62, ม. 153พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 61 เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว การที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณา ใหม่และศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของจำเลยแม้จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณา ของศาลอุทธรณ์ เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณา ใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่ง ศาลชั้นต้นให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตาม ป.วิ.พ.มาตรา 145 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอนเนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตาม พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 13 และ 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณา ใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตาม ป.วิ.พ. มาตรา 209 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯมาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตาม พ.ร.บ.ล้มละลายฯ มาตรา 62.คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องจำเลยให้ล้มละลาย จำเลยขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นพิจารณาคดีไปฝ่ายเดียว แล้วมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาด จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานต่อศาลชั้นต้นว่า เจ้าหนี้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกว่า ขอให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ตามพระราชบัญญัติล้มละลายฯ พ.ศ. 2483 มาตรา 61จำเลยอุทธรณ์ว่า เหตุที่จำเลยไม่ขอประนอมหนี้ เพราะจำเลยมีทรัพย์สินมากกว่าหนี้สิน หากขอประนอมหนี้ก็จะเป็นการเอาเปรียบเจ้าหนี้และทำให้จำเลยเสียชื่อเสียงเกียรติยศ จำเลยเป็นหนี้โจทก์เพียง 48,488 บาท โจทก์ไม่มีสิทธิที่จะฟ้องจำเลยให้ล้มละลายหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 4 ขาดอายุความแล้ว ส่วนหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 7 นั้นไม่เป็นความจริง สำหรับหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 2 ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกัน ทรัพย์สินที่จำนองเป็นหลักประกันคุ้มในวงเงิน3,000,000 บาท และหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 5 ก็อยู่ในระหว่างที่จำเลยผ่อนชำระให้ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยไว้เด็ดขาด จำเลยยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง จำเลยอุทธรณ์ คดีที่เกี่ยวกับคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจึงยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ การที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานศาลชั้นต้นให้พิพากษาจำเลยล้มละลายเสียก่อนที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยในปัญหาที่จำเลยอุทธรณ์ เป็นการกระทำข้ามขั้นตอนเกี่ยวกับวิธีพิจารณาความล้มละลาย พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นฎีกาว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดแล้ว จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยล้มละลายได้หรือไม่ เห็นว่า ตามพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 61 บัญญัติว่า"เมื่อศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่า เจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไป ขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดีหรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดี หรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี ให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย..." บทบัญญัติดังกล่าวนี้เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว ส่วนปัญหาที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจาณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอน เนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 13 และมาตรา 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณาใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 209 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 62 ข้อที่จำเลยกล่าวอ้างมาในอุทธรณ์ว่า จำเลยอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด และมีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลายนั้น เป็นข้อที่จะไปว่ากล่าวกันในชั้นที่เมื่อให้มีการพิจารณาใหม่แล้ว ไม่ใช่ข้อที่จะพิจารณาในชั้นนี้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้จำเลยล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น(เกียรติ จาตนิลพันธุ์-ดุสิต วราโห-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการดำเนินคดีล้มละลายในชั้นศาลนั้นแบ่งออกเป็น 2 ส่วนส่วนแรกคือการพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาด ส่วนที่สองคือการพิพากษาให้ลูกหนี้ซึ่งถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในส่วนแรกแล้วล้มละลาย การดำเนินคดีล้มละลายที่สำคัญจึงอยู่ที่ส่วนแรกเพราะการที่ศาลจะสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดได้ ศาลจะต้องดำเนินการพิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยไปจนเสร็จการพิจารณาแล้ววินิจฉัยชี้ขาดคดีเช่นเดียวกับคดีแพ่งสามัญ ส่วนการพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในส่วนที่สองนั้นเป็นเรื่องที่ตามมาภายหลังจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว ถ้าการดำเนินคดีส่วนแรกศาลพิพากษายกฟ้อง การดำเนินคดีส่วนที่สองก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้ กล่าวคือศาลจะพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายไม่ได้ ปัญหาจึงมีว่าศาลชั้นต้นจะพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในขณะที่คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ถึงที่สุดได้หรือไม่ ปัญหาดังกล่าวนี้ศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาฎีกาที่980/2531 แล้วว่า "พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 61 เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที การที่จำเลยฎีกาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและคดีอยู่ระหว่างการพิจารณาไม่กระทบกระเทือนศาลชั้นต้นที่จะดำเนินคดีล้มละลายต่อไป เพราะคดีล้มละลายต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามมาตรา 13 หากคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเปลี่ยนแปลงไปคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เปลี่ยนแปลงไปด้วย เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามมาตรา 62" ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2532 ที่บันทึกนี้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดโดยลูกหนี้ขาดนัดพิจารณา และลูกหนี้ได้ยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่แม้ศาลชั้นต้นจะยกคำร้อง แต่คำขอพิจารณาคดีใหม่ก็ยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ หากศาลสูงอนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ย่อมตกไป แต่ศาลฎีกาก็ยังวินิจฉัยในแนวเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 980/2531 ว่า ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้คำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน อย่างไรก็ดีสำหรับผู้บันทึกมีความเห็นด้วยความเคารพว่าศาลชั้นต้นน่าจะรอให้คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือคำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน แล้วจึงพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย เพราะแม้พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 61 จะบัญญัติให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย เมื่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่าเจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไปขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดี หรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดีหรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี แต่ก็ไม่มีข้อความตอนใดบังคับว่าศาลจะต้องพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในทันที ส่วนที่ศาลฎีกาให้เหตุผลว่า คดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามมาตรา 13 และมาตรา 153 นั้น ก็ปรากฏว่ามาตรา 13 เพียงแต่บัญญัติให้ศาลกำหนดวันนั่งพิจารณาเป็นการด่วนซึ่งหมายถึงกระบวนพิจารณาในส่วนแรกเท่านั้น และที่มาตรา 153 บัญญัติว่า กระบวนพิจารณาคดีล้มละลายให้ดำเนินเป็นการด่วน ก็น่าจะหมายถึงกระบวนพิจารณาคดีล้มละลายในส่วนแรกเช่นกันเพราะเมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวเป็นผู้จัดการทรัพย์สินของลูกหนี้ และกฎหมายให้ถือเสมือนว่าคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เป็นหมายของศาลให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ายึดดวงตรา สมุดบัญชี และเอกสารของลูกหนี้ และบรรดาทรัพย์สินซึ่งอยู่ในความครอบครองของลูกหนี้หรือของผู้อื่นอันอาจแบ่งได้ในคดีล้มละลาย การรอให้คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือคำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน แล้วค่อยพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย จึงไม่น่าจะขัดต่อกฎหมายหรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าหนี้ทั้งหลายแต่อย่างใด ตรงกันข้ามกับการรีบด่วนพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายไปทันทีนั้น น่าจะเกิดความเสียหายแก่ลูกหนี้เป็นอย่างมากเพราะถ้าหากศาลสูงพิพากษายกฟ้องหรืออนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่ คำพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ต้องเปลี่ยนแปลงเพิกถอนไปด้วยอย่างที่ศาลฎีกาวินิจฉัยแต่สิ่งที่ไม่อาจเปลี่ยนแปลงและเพิกถอนไปด้วยได้คือ ถ้าลูกหนี้ต้องถูกออกจากงานเพราะศาลพิพากษาให้ล้มละลาย ลูกหนี้ก็ไม่อาจกลับเข้าทำงานได้อย่างเดิมโดยเฉพาะข้าราชการทรัพย์สินของลูกหนี้ที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ยึดไว้ระหว่างถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดซึ่งเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีสิทธิขายเพื่อนำเงินมาแบ่งปันแก่เจ้าหนี้ทั้งหลายเมื่อศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย ลูกหนี้ก็ไม่อาจเอากลับคืนมาได้ แม้ลูกหนี้จะมีสิทธิเรียกเงินที่แบ่งปันแก่เจ้าหนี้ไปแล้วคืนมาได้ ก็คงเป็นเรื่องยุ่งยากไม่ใช่น้อย ฉะนั้นถ้าเปรียบเทียบส่วนได้เสียระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้แล้ว การรอไว้พิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายเมื่อคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดถึงที่สุดแน่นอนแล้ว น่าจะเป็นวิธีที่ยุติธรรมที่สุด ประดิษฐ์ เอกมณีคำพิพากษา: คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องจำเลยให้ล้มละลาย จำเลยขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นพิจารณาคดีไปฝ่ายเดียว แล้วมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาด จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานต่อศาลชั้นต้นว่า เจ้าหนี้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกว่า ขอให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ตามพระราชบัญญัติล้มละลายฯ พ.ศ. 2483 มาตรา 61จำเลยอุทธรณ์ว่า เหตุที่จำเลยไม่ขอประนอมหนี้ เพราะจำเลยมีทรัพย์สินมากกว่าหนี้สิน หากขอประนอมหนี้ก็จะเป็นการเอาเปรียบเจ้าหนี้และทำให้จำเลยเสียชื่อเสียงเกียรติยศ จำเลยเป็นหนี้โจทก์เพียง 48,488 บาท โจทก์ไม่มีสิทธิที่จะฟ้องจำเลยให้ล้มละลายหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 4 ขาดอายุความแล้ว ส่วนหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 7 นั้นไม่เป็นความจริง สำหรับหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 2 ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกัน ทรัพย์สินที่จำนองเป็นหลักประกันคุ้มในวงเงิน3,000,000 บาท และหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 5 ก็อยู่ในระหว่างที่จำเลยผ่อนชำระให้ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยไว้เด็ดขาด จำเลยยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง จำเลยอุทธรณ์ คดีที่เกี่ยวกับคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจึงยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ การที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานศาลชั้นต้นให้พิพากษาจำเลยล้มละลายเสียก่อนที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยในปัญหาที่จำเลยอุทธรณ์ เป็นการกระทำข้ามขั้นตอนเกี่ยวกับวิธีพิจารณาความล้มละลาย พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นฎีกาว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดแล้ว จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยล้มละลายได้หรือไม่ เห็นว่า ตามพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 61 บัญญัติว่า"เมื่อศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่า เจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไป ขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดีหรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดี หรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี ให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย..." บทบัญญัติดังกล่าวนี้เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว ส่วนปัญหาที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจาณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอน เนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 13 และมาตรา 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณาใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 209 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 62 ข้อที่จำเลยกล่าวอ้างมาในอุทธรณ์ว่า จำเลยอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด และมีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลายนั้น เป็นข้อที่จะไปว่ากล่าวกันในชั้นที่เมื่อให้มีการพิจารณาใหม่แล้ว ไม่ใช่ข้อที่จะพิจารณาในชั้นนี้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้จำเลยล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2532นาย สำอาง ค์ ชัยรัตน์โจทก์นาย ทรง ชัย เหลาหชัยอรุณ หรือเลาหชัยอรุ ณจำเลย ป.พ.พ. ม. 145, ม. 209 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 13, ม. 61, ม. 62, ม. 153พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 61 เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว การที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณา ใหม่และศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของจำเลยแม้จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณา ของศาลอุทธรณ์ เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณา ใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่ง ศาลชั้นต้นให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตาม ป.วิ.พ.มาตรา 145 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอนเนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตาม พ.ร.บ. ล้มละลายฯ มาตรา 13 และ 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณา ใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตาม ป.วิ.พ. มาตรา 209 ประกอบด้วย พ.ร.บ. ล้มละลายฯมาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตาม พ.ร.บ.ล้มละลายฯ มาตรา 62.คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องจำเลยให้ล้มละลาย จำเลยขาดนัดพิจารณา ศาลชั้นต้นพิจารณาคดีไปฝ่ายเดียว แล้วมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาด จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานต่อศาลชั้นต้นว่า เจ้าหนี้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกว่า ขอให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ตามพระราชบัญญัติล้มละลายฯ พ.ศ. 2483 มาตรา 61จำเลยอุทธรณ์ว่า เหตุที่จำเลยไม่ขอประนอมหนี้ เพราะจำเลยมีทรัพย์สินมากกว่าหนี้สิน หากขอประนอมหนี้ก็จะเป็นการเอาเปรียบเจ้าหนี้และทำให้จำเลยเสียชื่อเสียงเกียรติยศ จำเลยเป็นหนี้โจทก์เพียง 48,488 บาท โจทก์ไม่มีสิทธิที่จะฟ้องจำเลยให้ล้มละลายหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 4 ขาดอายุความแล้ว ส่วนหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 7 นั้นไม่เป็นความจริง สำหรับหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 2 ซึ่งเป็นเจ้าหนี้มีประกัน ทรัพย์สินที่จำนองเป็นหลักประกันคุ้มในวงเงิน3,000,000 บาท และหนี้ของเจ้าหนี้รายที่ 5 ก็อยู่ในระหว่างที่จำเลยผ่อนชำระให้ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยไว้เด็ดขาด จำเลยยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้อง จำเลยอุทธรณ์ คดีที่เกี่ยวกับคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดจึงยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ การที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานศาลชั้นต้นให้พิพากษาจำเลยล้มละลายเสียก่อนที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยในปัญหาที่จำเลยอุทธรณ์ เป็นการกระทำข้ามขั้นตอนเกี่ยวกับวิธีพิจารณาความล้มละลาย พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นฎีกาว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดแล้ว จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่ง ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ศาลชั้นต้นจะมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยล้มละลายได้หรือไม่ เห็นว่า ตามพระราชบัญญัติ ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 61 บัญญัติว่า"เมื่อศาลได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว และเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่า เจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไป ขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดีหรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดี หรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี ให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย..." บทบัญญัติดังกล่าวนี้เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที เมื่อได้ดำเนินคดีมาตามขั้นตอนของมาตรานี้ครบถ้วนแล้ว ส่วนปัญหาที่จำเลยยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจาณาใหม่ของจำเลย จำเลยอุทธรณ์คำสั่งและคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลอุทธรณ์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้ยกคำร้องขอให้พิจารณาใหม่ของจำเลยแล้ว คำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้พิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดย่อมมีผลบังคับได้ต่อไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 145 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 จึงไม่กระทบกระเทือนในการที่ศาลชั้นต้นจะดำเนินคดีล้มละลายต่อไปตามขั้นตอน เนื่องจากคดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามพระราชบัญญัติล้มละลายพ.ศ. 2483 มาตรา 13 และมาตรา 153 หากต่อมาคดีถึงที่สุดโดยให้พิจารณาใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็เป็นอันเพิกถอนไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 209 ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 153 และคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เป็นอันเพิกถอนไปด้วยตามบทบัญญัติดังกล่าว เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 62 ข้อที่จำเลยกล่าวอ้างมาในอุทธรณ์ว่า จำเลยอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด และมีเหตุที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลายนั้น เป็นข้อที่จะไปว่ากล่าวกันในชั้นที่เมื่อให้มีการพิจารณาใหม่แล้ว ไม่ใช่ข้อที่จะพิจารณาในชั้นนี้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์และโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้จำเลยล้มละลายตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น(เกียรติ จาตนิลพันธุ์-ดุสิต วราโห-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการดำเนินคดีล้มละลายในชั้นศาลนั้นแบ่งออกเป็น 2 ส่วนส่วนแรกคือการพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาด ส่วนที่สองคือการพิพากษาให้ลูกหนี้ซึ่งถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดในส่วนแรกแล้วล้มละลาย การดำเนินคดีล้มละลายที่สำคัญจึงอยู่ที่ส่วนแรกเพราะการที่ศาลจะสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดได้ ศาลจะต้องดำเนินการพิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยไปจนเสร็จการพิจารณาแล้ววินิจฉัยชี้ขาดคดีเช่นเดียวกับคดีแพ่งสามัญ ส่วนการพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในส่วนที่สองนั้นเป็นเรื่องที่ตามมาภายหลังจากศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว ถ้าการดำเนินคดีส่วนแรกศาลพิพากษายกฟ้อง การดำเนินคดีส่วนที่สองก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้ กล่าวคือศาลจะพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายไม่ได้ ปัญหาจึงมีว่าศาลชั้นต้นจะพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในขณะที่คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดยังไม่ถึงที่สุดได้หรือไม่ ปัญหาดังกล่าวนี้ศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาฎีกาที่980/2531 แล้วว่า "พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 61 เป็นบทบังคับให้ศาลพิพากษาให้จำเลยล้มละลายทันที การที่จำเลยฎีกาคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและคดีอยู่ระหว่างการพิจารณาไม่กระทบกระเทือนศาลชั้นต้นที่จะดำเนินคดีล้มละลายต่อไป เพราะคดีล้มละลายต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามมาตรา 13 หากคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดเปลี่ยนแปลงไปคำพิพากษาให้จำเลยล้มละลายก็เปลี่ยนแปลงไปด้วย เพราะการล้มละลายเริ่มต้นมีผลตั้งแต่วันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ตามมาตรา 62" ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 367/2532 ที่บันทึกนี้ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดโดยลูกหนี้ขาดนัดพิจารณา และลูกหนี้ได้ยื่นคำขอให้พิจารณาใหม่แม้ศาลชั้นต้นจะยกคำร้อง แต่คำขอพิจารณาคดีใหม่ก็ยังอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ หากศาลสูงอนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่ คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดก็ย่อมตกไป แต่ศาลฎีกาก็ยังวินิจฉัยในแนวเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 980/2531 ว่า ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายได้ทันที โดยไม่ต้องรอให้คำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน อย่างไรก็ดีสำหรับผู้บันทึกมีความเห็นด้วยความเคารพว่าศาลชั้นต้นน่าจะรอให้คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือคำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน แล้วจึงพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย เพราะแม้พระราชบัญญัติล้มละลายฯ มาตรา 61 จะบัญญัติให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย เมื่อเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์รายงานว่าเจ้าหนี้ได้ลงมติในการประชุมเจ้าหนี้ครั้งแรกหรือในคราวที่ได้เลื่อนไปขอให้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ดี หรือไม่ลงมติประการใดก็ดี หรือไม่มีเจ้าหนี้ไปประชุมก็ดีหรือการประนอมหนี้ไม่ได้รับความเห็นชอบก็ดี แต่ก็ไม่มีข้อความตอนใดบังคับว่าศาลจะต้องพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายในทันที ส่วนที่ศาลฎีกาให้เหตุผลว่า คดีล้มละลายจะต้องกระทำโดยเร่งด่วนตามมาตรา 13 และมาตรา 153 นั้น ก็ปรากฏว่ามาตรา 13 เพียงแต่บัญญัติให้ศาลกำหนดวันนั่งพิจารณาเป็นการด่วนซึ่งหมายถึงกระบวนพิจารณาในส่วนแรกเท่านั้น และที่มาตรา 153 บัญญัติว่า กระบวนพิจารณาคดีล้มละลายให้ดำเนินเป็นการด่วน ก็น่าจะหมายถึงกระบวนพิจารณาคดีล้มละลายในส่วนแรกเช่นกันเพราะเมื่อศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้เด็ดขาดแล้ว เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์แต่ผู้เดียวเป็นผู้จัดการทรัพย์สินของลูกหนี้ และกฎหมายให้ถือเสมือนว่าคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เป็นหมายของศาลให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เข้ายึดดวงตรา สมุดบัญชี และเอกสารของลูกหนี้ และบรรดาทรัพย์สินซึ่งอยู่ในความครอบครองของลูกหนี้หรือของผู้อื่นอันอาจแบ่งได้ในคดีล้มละลาย การรอให้คำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือคำขอพิจารณาคดีใหม่ถึงที่สุดเสียก่อน แล้วค่อยพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย จึงไม่น่าจะขัดต่อกฎหมายหรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าหนี้ทั้งหลายแต่อย่างใด ตรงกันข้ามกับการรีบด่วนพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายไปทันทีนั้น น่าจะเกิดความเสียหายแก่ลูกหนี้เป็นอย่างมากเพราะถ้าหากศาลสูงพิพากษายกฟ้องหรืออนุญาตให้พิจารณาคดีใหม่ คำพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายก็ต้องเปลี่ยนแปลงเพิกถอนไปด้วยอย่างที่ศาลฎีกาวินิจฉัยแต่สิ่งที่ไม่อาจเปลี่ยนแปลงและเพิกถอนไปด้วยได้คือ ถ้าลูกหนี้ต้องถูกออกจากงานเพราะศาลพิพากษาให้ล้มละลาย ลูกหนี้ก็ไม่อาจกลับเข้าทำงานได้อย่างเดิมโดยเฉพาะข้าราชการทรัพย์สินของลูกหนี้ที่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ได้ยึดไว้ระหว่างถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดซึ่งเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีสิทธิขายเพื่อนำเงินมาแบ่งปันแก่เจ้าหนี้ทั้งหลายเมื่อศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลาย ลูกหนี้ก็ไม่อาจเอากลับคืนมาได้ แม้ลูกหนี้จะมีสิทธิเรียกเงินที่แบ่งปันแก่เจ้าหนี้ไปแล้วคืนมาได้ ก็คงเป็นเรื่องยุ่งยากไม่ใช่น้อย ฉะนั้นถ้าเปรียบเทียบส่วนได้เสียระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้แล้ว การรอไว้พิพากษาให้ลูกหนี้ล้มละลายเมื่อคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดถึงที่สุดแน่นอนแล้ว น่าจะเป็นวิธีที่ยุติธรรมที่สุด ประดิษฐ์ เอกมณี