คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6293/2541หลักกฎหมาย: เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลย ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทจึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่ง พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษก็ตาม แต่เงินสดของกลางดังกล่าวจำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตามศาลก็มีอำนาจริบเงินสด ของกลางจำนวน 2,860 บาท ได้ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลการสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนอันเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 จำนวน 2 เม็ด น้ำหนักรวม 0.18 กรัมให้แก่ผู้ล่อซื้อไปในราคา 240 บาท เจ้าพนักงานจับจำเลยได้พร้อมด้วยธนบัตรฉบับละ 100 บาท จำนวน 1 ฉบับและธนบัตรฉบับละ 20 บาท จำนวน 2 ฉบับ ที่ใช้ล่อซื้อเมทแอมเฟตามีน 2 เม็ดกับเงินสดจำนวน 2,860 บาท ที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนให้แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้เป็นของกลาง ขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15, 66 และ 102ริบเมทแอมเฟตามีนและเงินสดจำนวน 2,860 บาท ของกลางจำเลยให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 วรรคหนึ่งและ 66 วรรคหนึ่ง ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษลดโทษให้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 กึ่งหนึ่ง คงจำคุก 2 ปี 6 เดือนริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง ส่วนคำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกา โดยอัยการสูงสุดรับรองให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ในข้อกฎหมายเพียงว่า ศาลมีอำนาจสั่งริบเงินสดจำนวน2,860 บาท ของกลางที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนกระทำความผิดคดีนี้หรือไม่ เห็นว่าคดีนี้มีปัญหาแต่เฉพาะข้อกฎหมายในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ได้วินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบประกอบคำรับสารภาพของจำเลยในสำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 222ว่า เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท จึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าวก็ตามแต่เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ดังกล่าวจำเลยก็ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตาม ศาลก็มีอำนาจริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทได้ ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลดังได้วินิจฉัยมาแล้ว การสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ไม่ริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท นั้น ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ด้วย นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6293/2541พนักงานอัยการ สำนักงาน อัยการ สูงสุดโจทก์นาย นฤพนธ์หรือกุ้ง อภิรมย์จำเลย ป.อ. ม. 33 ป.วิ.อ. ม. 192 พ.ร.บ.ยาเสพติดให้โทษ พ.ศ.2465 ม. 102เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลย ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทจึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่ง พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษก็ตาม แต่เงินสดของกลางดังกล่าวจำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตามศาลก็มีอำนาจริบเงินสด ของกลางจำนวน 2,860 บาท ได้ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลการสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนอันเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 จำนวน 2 เม็ด น้ำหนักรวม 0.18 กรัมให้แก่ผู้ล่อซื้อไปในราคา 240 บาท เจ้าพนักงานจับจำเลยได้พร้อมด้วยธนบัตรฉบับละ 100 บาท จำนวน 1 ฉบับและธนบัตรฉบับละ 20 บาท จำนวน 2 ฉบับ ที่ใช้ล่อซื้อเมทแอมเฟตามีน 2 เม็ดกับเงินสดจำนวน 2,860 บาท ที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนให้แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้เป็นของกลาง ขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15, 66 และ 102ริบเมทแอมเฟตามีนและเงินสดจำนวน 2,860 บาท ของกลางจำเลยให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 วรรคหนึ่งและ 66 วรรคหนึ่ง ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษลดโทษให้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 กึ่งหนึ่ง คงจำคุก 2 ปี 6 เดือนริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง ส่วนคำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกา โดยอัยการสูงสุดรับรองให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ในข้อกฎหมายเพียงว่า ศาลมีอำนาจสั่งริบเงินสดจำนวน2,860 บาท ของกลางที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนกระทำความผิดคดีนี้หรือไม่ เห็นว่าคดีนี้มีปัญหาแต่เฉพาะข้อกฎหมายในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ได้วินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบประกอบคำรับสารภาพของจำเลยในสำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 222ว่า เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท จึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าวก็ตามแต่เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ดังกล่าวจำเลยก็ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตาม ศาลก็มีอำนาจริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทได้ ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลดังได้วินิจฉัยมาแล้ว การสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ไม่ริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท นั้น ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ด้วย นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(วิเทพ ศิริพากย์-ไพโรจน์ คำอ่อน-ชวลิต ศรีสง่า)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุประเด็นที่น่าพิจารณาในคดีนี้ ก็คือ โจทก์เพียงแต่ฟ้องและขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522มาตรา 15,66 และ 102 พร้อมทั้งขอให้ริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง และเงินสดจำนวน 2,860 บาทที่จำเลยรับว่าได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนหน้าคดีนี้ โดยมิได้ขอให้ศาลริบของกลางตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32หรือ 33 ด้วย ตามบทบัญญัติมาตรา 102 แห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 บัญญัติว่า "บรรดายาเสพติดให้โทษในประเภท 1ประเภท 2 ประเภท 4 หรือประเภท 5 เครื่องมือ เครื่องใช้ยานพาหนะ หรือวัตถุอื่นซึ่งบุคคลได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัตินี้ให้ริบเสียทั้งสิ้น" ดังนั้น เมื่อข้อเท็จจริงในคดีที่หมายเหตุนี้ปรากฏว่า จำเลยได้จำหน่ายเมทแอมเฟตามีนซึ่งเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1ศาลจึงมีอำนาจสั่งริบเมทแอมเฟตามีนตามฟ้องเสียทั้งสิ้นได้ตามมาตรา 102 แต่ไม่สามารถสั่งริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทได้เพราะเงินดังกล่าวมิได้เป็นเครื่องมือ เครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นซึ่งจำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดที่เกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษ กรณีเช่นนี้ ศาลต้องใช้ดุลพินิจในการที่จะริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) ซึ่งถือว่าเงินจำนวนดังกล่าวเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดแต่คดีนี้โจทก์ก็มิได้อ้างประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 มาด้วย(สำหรับปัญหาว่าศาลควรใช้ดุลพินิจสั่งริบเงินของกลางที่จำเลยได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนหน้าคดีนี้หรือไม่ผู้เขียนเคยหมายเหตุไว้แล้วในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2070/2541ในหนังสือคำพิพากษาศาลฎีกา ของสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการเล่มที่ 4 หน้า 195) เท่าที่ได้ศึกษากันมา คำพิพากษาที่เกี่ยวกับการริบของกลางตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 186(9) นั้นการที่ศาลจะมีอำนาจสั่งริบได้ จะต้องปรากฏว่าทรัพย์นั้นเจ้าพนักงานได้ยึดไว้เป็นของกลางประการหนึ่ง และโจทก์มีคำขอให้ริบอีกประการหนึ่ง ดังนั้น ถ้าเจ้าพนักงานมิได้ยึดไว้เป็นของกลางก็ดีหรือยึดไว้เป็นของกลางแต่โจทก์มิได้ขอให้ริบก็ดี ศาลก็ไม่มีอำนาจสั่งริบได้เพราะจะเป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 192 วรรคแรก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3405/2530และที่ 3854/2530) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5595/2530 แม้ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยมีและพกอาวุธปืนไม่มีทะเบียนกับกระสุนปืนของกลางโดยไม่ได้รับอนุญาต แต่เมื่อโจทก์มิได้ขอให้ศาลสั่งริบของกลางดังกล่าวมาในฟ้อง ศาลย่อมริบของกลางนั้นไม่ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2469/2538 ศาลจะลงโทษปรับผู้ฝ่าฝืนตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคารฯ มาตรา 65 วรรคสอง เป็นรายวันได้ต่อเมื่อมีการดัดแปลงอาคารโดยไม่ได้รับอนุญาต และเจ้าพนักงานท้องถิ่นได้มีคำสั่งให้รื้อถอนอาคารดังกล่าวตามมาตรา 42 แล้วแต่เจ้าของอาคารไม่ปฏิบัติตาม เมื่อโจทก์มิได้บรรยายฟ้องว่าจำเลยฝ่าฝืนคำสั่งของเจ้าพนักงานท้องถิ่นที่สั่งให้จำเลยรื้อถอนอาคารซึ่งมีการดัดแปลงทั้งมิได้อ้างมาตรา 42 มาในคำขอท้ายฟ้อง การที่ศาลลงโทษปรับจำเลยเป็นรายวันจึงเป็นการลงโทษนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกและเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3595/2540 แม้โจทก์จะได้บรรยายฟ้องและระบุอ้างความผิดตาม พระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484มาตรา 74 ทวิ มาท้ายฟ้องด้วยก็ตาม แต่ในส่วนคำขอท้ายฟ้องนั้นโจทก์ระบุไว้เพียงว่าขอให้ริบเฉพาะไม้แปรรูปของกลางโจทก์หาได้ขอให้ริบเครื่องมือเครื่องใช้ในการแปรรูปไม้ของกลางทั้งหมดมาโดยชัดแจ้งไม่ ดังนั้น ศาลจึงริบได้เฉพาะไม้แปรรูปของกลางตามคำขอท้ายฟ้องเท่านั้น ส่วนของกลางอื่นนอกจากนี้ศาลไม่อาจริบได้เพราะจะเกินคำขอ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก แม้เครื่องมือเครื่องใช้ในการกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484 มาตรา 74 ทวิ จะเป็นทรัพย์ที่กฎหมายบัญญัติให้ริบโดยเด็ดขาด แต่โจทก์ต้องมีคำขอให้ริบมาด้วยมิฉะนั้นศาลก็ไม่อาจสั่งริบของกลางได้ เพราะจะเป็นการพิพากษาเกินคำขอขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก จากหลักกฎหมายและแนวคำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้น ด้วยความเคารพในคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ผู้เขียนมีความเห็นว่าการที่ศาลสั่งริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทนั้น เป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง ซึ่งขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกแล้ว อย่างไรก็ตาม การที่ศาลฎีกาได้กล่าวไว้ว่า การริบของกลางนั้นเป็นอำนาจของศาลนั้น ผู้เขียนเห็นด้วย แต่การที่ศาลจะมีอำนาจสั่งริบได้ก็ต้องมีกฎหมายบัญญัติให้ริบและโจทก์มีคำขอให้ริบด้วย และถึงแม้โจทก์จะมีคำขอให้ริบ แต่ถ้าไม่มีกฎหมายระบุให้ริบได้ กรณีเช่นนี้ศาลก็ริบไม่ได้เช่นกัน จะเห็นได้ว่าการที่โจทก์ขอให้ริบของกลางตาม พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 ตามมาตรา 102 นั้น ศาลจะริบได้เฉพาะเมทแอมเฟตามีนที่ยึดได้เป็นของกลางเท่านั้น แต่ไม่สามารถริบเงินสดของกลางได้เพราะบทบัญญัติดังกล่าวมิได้กำหนดให้ริบเงินซึ่งเป็นทรัพย์ที่ได้มาเพราะการกระทำผิดได้ดังนั้น เมื่อโจทก์มิได้อ้างบทกฎหมายที่ให้ริบเงินของกลางไว้ ศาลก็ไม่สามารถจะริบได้เช่นกัน กรณีอาจเทียบเคียงได้กับการกระทำความผิดที่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท ศาลต้องใช้กฎหมายที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่จำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 90 หากบทหนักที่สุดนั้นไม่มีการให้ริบของกลางได้ ศาลก็จะริบของกลางไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2145/2538) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2145/2538 วินิจฉัยว่า เมื่อศาลลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ มาตรา 8 ทวิ วรรคสอง,72 ทวิ วรรคสองซึ่งเป็นบทที่มีโทษหนักที่สุดและเป็นกรรมเดียวกับความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 371 แล้วก็จะอาศัยประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 371 มาสั่งริบอาวุธปืนของกลางไม่ได้จำเลยได้รับอนุญาตให้มีและใช้อาวุธปืนดังกล่าวได้โดยชอบเมื่อความผิดตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ ที่ลงโทษจำเลยไม่ได้บัญญัติเรื่องริบทรัพย์ไว้ ศาลก็ริบอาวุธปืนของกลางไม่ได้ และเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเองได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3608/2537 โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย มิได้ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองฐานเสพและจำหน่ายเฮโรอีนโดยฝ่าฝืนกฎหมายดังนี้ แม้เจ้าพนักงานจะจับจำเลยทั้งสองได้พร้อมกับยึดได้เฮโรอีนจำนวน 115 หลอด ธนบัตรไทยชนิดต่าง ๆ จำนวน70,510 บาท และสมุดฝากเงินธนาคาร 2 แห่ง จำนวน32,750.05 บาท กับไซลิงค์ พร้อมเข็มฉีดยา 5 ชุด ซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นเงินที่จำเลยทั้งสองได้มาจากการจำหน่ายเฮโรอีน กับเป็นอุปกรณ์ในการเสพเฮโรอีนของจำเลยตามลำดับ แต่ไซลิงค์ พร้อมเข็มฉีดยาและเงินดังกล่าวก็มิใช่เครื่องมือ เครื่องใช้ หรือวัตถุอื่นซึ่งจำเลยใช้ในการกระทำความผิดตามที่โจทก์ฟ้องดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 102 แห่ง พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษฯ แต่อย่างใดไม่อาจริบได้ จริงอยู่ แม้การริบของกลางที่โจทก์มิได้ขอมาท้ายฟ้องนี้จะเป็นปัญหาในการวินิจฉัยคดีมาตลอด โดยศาลเห็นว่าทรัพย์ที่ใช้หรือได้มาโดยได้กระทำความผิดตามที่โจทก์ฟ้องมานั้นล้วนแต่สมควรริบไว้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 แต่ในเมื่อโจทก์มิได้ขอมาหากศาลสั่งไปก็จะเป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกซึ่งเท่ากับเป็นการนำกฎหมายวิธีสบัญญัติซึ่งใช้เฉพาะคู่ความในคดีมาเป็นข้อห้ามหรือข้อยกเว้นในกฎหมายสาระบัญญัติซึ่งเป็นบทบังคับที่ใช้กับประชาชนทั่วไปโดยเสมอภาคกัน ด้วยเหตุนี้ จึงได้มีความพยายามที่จะออกกฎหมายให้อำนาจศาลในการสั่งริบทรัพย์สินที่อาจริบได้แม้โจทก์มิได้มีคำขอมาท้ายฟ้อง ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณายังไม่แล้วเสร็จหากกฎหมายดังกล่าวสามารถออกมาใช้บังคับได้แล้ว กรณีการริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทซึ่งเป็นของกลางในคดีนี้ ศาลก็สามารถริบได้ แม้โจทก์จะไม่มีคำขอมาท้ายฟ้องก็ตาม จิตฤดี วีระเวสส์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนอันเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 จำนวน 2 เม็ด น้ำหนักรวม 0.18 กรัมให้แก่ผู้ล่อซื้อไปในราคา 240 บาท เจ้าพนักงานจับจำเลยได้พร้อมด้วยธนบัตรฉบับละ 100 บาท จำนวน 1 ฉบับและธนบัตรฉบับละ 20 บาท จำนวน 2 ฉบับ ที่ใช้ล่อซื้อเมทแอมเฟตามีน 2 เม็ดกับเงินสดจำนวน 2,860 บาท ที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนให้แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้เป็นของกลาง ขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15, 66 และ 102ริบเมทแอมเฟตามีนและเงินสดจำนวน 2,860 บาท ของกลางจำเลยให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 วรรคหนึ่งและ 66 วรรคหนึ่ง ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษลดโทษให้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 กึ่งหนึ่ง คงจำคุก 2 ปี 6 เดือนริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง ส่วนคำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกา โดยอัยการสูงสุดรับรองให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ในข้อกฎหมายเพียงว่า ศาลมีอำนาจสั่งริบเงินสดจำนวน2,860 บาท ของกลางที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนกระทำความผิดคดีนี้หรือไม่ เห็นว่าคดีนี้มีปัญหาแต่เฉพาะข้อกฎหมายในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ได้วินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบประกอบคำรับสารภาพของจำเลยในสำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 222ว่า เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท จึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าวก็ตามแต่เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ดังกล่าวจำเลยก็ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตาม ศาลก็มีอำนาจริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทได้ ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลดังได้วินิจฉัยมาแล้ว การสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ไม่ริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท นั้น ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ด้วย นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6293/2541พนักงานอัยการ สำนักงาน อัยการ สูงสุดโจทก์นาย นฤพนธ์หรือกุ้ง อภิรมย์จำเลย ป.อ. ม. 33 ป.วิ.อ. ม. 192 พ.ร.บ.ยาเสพติดให้โทษ พ.ศ.2465 ม. 102เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลย ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทจึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมายทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่ง พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษก็ตาม แต่เงินสดของกลางดังกล่าวจำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตามศาลก็มีอำนาจริบเงินสด ของกลางจำนวน 2,860 บาท ได้ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลการสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนอันเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1 จำนวน 2 เม็ด น้ำหนักรวม 0.18 กรัมให้แก่ผู้ล่อซื้อไปในราคา 240 บาท เจ้าพนักงานจับจำเลยได้พร้อมด้วยธนบัตรฉบับละ 100 บาท จำนวน 1 ฉบับและธนบัตรฉบับละ 20 บาท จำนวน 2 ฉบับ ที่ใช้ล่อซื้อเมทแอมเฟตามีน 2 เม็ดกับเงินสดจำนวน 2,860 บาท ที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนให้แก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้เป็นของกลาง ขอให้ลงโทษตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15, 66 และ 102ริบเมทแอมเฟตามีนและเงินสดจำนวน 2,860 บาท ของกลางจำเลยให้การรับสารภาพศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษาว่า จำเลยมีความผิดตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 15 วรรคหนึ่งและ 66 วรรคหนึ่ง ลงโทษจำคุก 5 ปี จำเลยให้การรับสารภาพเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา มีเหตุบรรเทาโทษลดโทษให้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78 กึ่งหนึ่ง คงจำคุก 2 ปี 6 เดือนริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง ส่วนคำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกา โดยอัยการสูงสุดรับรองให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ในข้อกฎหมายเพียงว่า ศาลมีอำนาจสั่งริบเงินสดจำนวน2,860 บาท ของกลางที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนกระทำความผิดคดีนี้หรือไม่ เห็นว่าคดีนี้มีปัญหาแต่เฉพาะข้อกฎหมายในการวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวศาลฎีกาต้องฟังข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ได้วินิจฉัยมาแล้วจากพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบประกอบคำรับสารภาพของจำเลยในสำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 222ว่า เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท เป็นเงินที่จำเลยได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแก่บุคคลอื่นก่อนกระทำความผิดคดีนี้ เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท จึงเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดเพราะการขายเมทแอมเฟตามีนเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย ทั้งคดีนี้โจทก์ได้ฟ้องจำเลยในข้อหาจำหน่ายเมทแอมเฟตามีน แม้ศาลจะไม่มีอำนาจสั่งริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ตามบทบัญญัติแห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522 มาตรา 102 ซึ่งเป็นบทเฉพาะเนื่องจากเงินสดดังกล่าวมิใช่เครื่องมือเครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นที่จำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าวก็ตามแต่เงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ดังกล่าวจำเลยก็ได้มาจากการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนแม้จะไม่ได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนในคดีนี้โดยตรงก็ตาม ศาลก็มีอำนาจริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาทได้ ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) แม้โจทก์จะมิได้ระบุมาตราดังกล่าวมาในคำขอท้ายฟ้อง แต่เมื่อเป็นอำนาจของศาลดังได้วินิจฉัยมาแล้ว การสั่งริบของกลางดังกล่าวจึงหาเป็นการสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติมาตรา 192 วรรคหนึ่ง แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ไม่ริบเงินสดของกลางจำนวน2,860 บาท นั้น ไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกาฎีกาของโจทก์ฟังขึ้น"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ริบเงินสดของกลางจำนวน 2,860 บาท ด้วย นอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(วิเทพ ศิริพากย์-ไพโรจน์ คำอ่อน-ชวลิต ศรีสง่า)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุประเด็นที่น่าพิจารณาในคดีนี้ ก็คือ โจทก์เพียงแต่ฟ้องและขอให้ลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ. 2522มาตรา 15,66 และ 102 พร้อมทั้งขอให้ริบเมทแอมเฟตามีนของกลาง และเงินสดจำนวน 2,860 บาทที่จำเลยรับว่าได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนหน้าคดีนี้ โดยมิได้ขอให้ศาลริบของกลางตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 32หรือ 33 ด้วย ตามบทบัญญัติมาตรา 102 แห่งพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 บัญญัติว่า "บรรดายาเสพติดให้โทษในประเภท 1ประเภท 2 ประเภท 4 หรือประเภท 5 เครื่องมือ เครื่องใช้ยานพาหนะ หรือวัตถุอื่นซึ่งบุคคลได้ใช้ในการกระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษอันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัตินี้ให้ริบเสียทั้งสิ้น" ดังนั้น เมื่อข้อเท็จจริงในคดีที่หมายเหตุนี้ปรากฏว่า จำเลยได้จำหน่ายเมทแอมเฟตามีนซึ่งเป็นยาเสพติดให้โทษในประเภท 1ศาลจึงมีอำนาจสั่งริบเมทแอมเฟตามีนตามฟ้องเสียทั้งสิ้นได้ตามมาตรา 102 แต่ไม่สามารถสั่งริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทได้เพราะเงินดังกล่าวมิได้เป็นเครื่องมือ เครื่องใช้ ยานพาหนะหรือวัตถุอื่นซึ่งจำเลยได้ใช้ในการกระทำความผิดที่เกี่ยวกับยาเสพติดให้โทษ กรณีเช่นนี้ ศาลต้องใช้ดุลพินิจในการที่จะริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33(2) ซึ่งถือว่าเงินจำนวนดังกล่าวเป็นทรัพย์สินที่จำเลยได้มาโดยได้กระทำความผิดแต่คดีนี้โจทก์ก็มิได้อ้างประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 มาด้วย(สำหรับปัญหาว่าศาลควรใช้ดุลพินิจสั่งริบเงินของกลางที่จำเลยได้มาโดยการจำหน่ายเมทแอมเฟตามีนก่อนหน้าคดีนี้หรือไม่ผู้เขียนเคยหมายเหตุไว้แล้วในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2070/2541ในหนังสือคำพิพากษาศาลฎีกา ของสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการเล่มที่ 4 หน้า 195) เท่าที่ได้ศึกษากันมา คำพิพากษาที่เกี่ยวกับการริบของกลางตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 186(9) นั้นการที่ศาลจะมีอำนาจสั่งริบได้ จะต้องปรากฏว่าทรัพย์นั้นเจ้าพนักงานได้ยึดไว้เป็นของกลางประการหนึ่ง และโจทก์มีคำขอให้ริบอีกประการหนึ่ง ดังนั้น ถ้าเจ้าพนักงานมิได้ยึดไว้เป็นของกลางก็ดีหรือยึดไว้เป็นของกลางแต่โจทก์มิได้ขอให้ริบก็ดี ศาลก็ไม่มีอำนาจสั่งริบได้เพราะจะเป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 192 วรรคแรก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3405/2530และที่ 3854/2530) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5595/2530 แม้ข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยมีและพกอาวุธปืนไม่มีทะเบียนกับกระสุนปืนของกลางโดยไม่ได้รับอนุญาต แต่เมื่อโจทก์มิได้ขอให้ศาลสั่งริบของกลางดังกล่าวมาในฟ้อง ศาลย่อมริบของกลางนั้นไม่ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2469/2538 ศาลจะลงโทษปรับผู้ฝ่าฝืนตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคารฯ มาตรา 65 วรรคสอง เป็นรายวันได้ต่อเมื่อมีการดัดแปลงอาคารโดยไม่ได้รับอนุญาต และเจ้าพนักงานท้องถิ่นได้มีคำสั่งให้รื้อถอนอาคารดังกล่าวตามมาตรา 42 แล้วแต่เจ้าของอาคารไม่ปฏิบัติตาม เมื่อโจทก์มิได้บรรยายฟ้องว่าจำเลยฝ่าฝืนคำสั่งของเจ้าพนักงานท้องถิ่นที่สั่งให้จำเลยรื้อถอนอาคารซึ่งมีการดัดแปลงทั้งมิได้อ้างมาตรา 42 มาในคำขอท้ายฟ้อง การที่ศาลลงโทษปรับจำเลยเป็นรายวันจึงเป็นการลงโทษนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกและเป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3595/2540 แม้โจทก์จะได้บรรยายฟ้องและระบุอ้างความผิดตาม พระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484มาตรา 74 ทวิ มาท้ายฟ้องด้วยก็ตาม แต่ในส่วนคำขอท้ายฟ้องนั้นโจทก์ระบุไว้เพียงว่าขอให้ริบเฉพาะไม้แปรรูปของกลางโจทก์หาได้ขอให้ริบเครื่องมือเครื่องใช้ในการแปรรูปไม้ของกลางทั้งหมดมาโดยชัดแจ้งไม่ ดังนั้น ศาลจึงริบได้เฉพาะไม้แปรรูปของกลางตามคำขอท้ายฟ้องเท่านั้น ส่วนของกลางอื่นนอกจากนี้ศาลไม่อาจริบได้เพราะจะเกินคำขอ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก แม้เครื่องมือเครื่องใช้ในการกระทำความผิดตามพระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484 มาตรา 74 ทวิ จะเป็นทรัพย์ที่กฎหมายบัญญัติให้ริบโดยเด็ดขาด แต่โจทก์ต้องมีคำขอให้ริบมาด้วยมิฉะนั้นศาลก็ไม่อาจสั่งริบของกลางได้ เพราะจะเป็นการพิพากษาเกินคำขอขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรก จากหลักกฎหมายและแนวคำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้น ด้วยความเคารพในคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ผู้เขียนมีความเห็นว่าการที่ศาลสั่งริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทนั้น เป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้อง ซึ่งขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกแล้ว อย่างไรก็ตาม การที่ศาลฎีกาได้กล่าวไว้ว่า การริบของกลางนั้นเป็นอำนาจของศาลนั้น ผู้เขียนเห็นด้วย แต่การที่ศาลจะมีอำนาจสั่งริบได้ก็ต้องมีกฎหมายบัญญัติให้ริบและโจทก์มีคำขอให้ริบด้วย และถึงแม้โจทก์จะมีคำขอให้ริบ แต่ถ้าไม่มีกฎหมายระบุให้ริบได้ กรณีเช่นนี้ศาลก็ริบไม่ได้เช่นกัน จะเห็นได้ว่าการที่โจทก์ขอให้ริบของกลางตาม พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษพ.ศ. 2522 ตามมาตรา 102 นั้น ศาลจะริบได้เฉพาะเมทแอมเฟตามีนที่ยึดได้เป็นของกลางเท่านั้น แต่ไม่สามารถริบเงินสดของกลางได้เพราะบทบัญญัติดังกล่าวมิได้กำหนดให้ริบเงินซึ่งเป็นทรัพย์ที่ได้มาเพราะการกระทำผิดได้ดังนั้น เมื่อโจทก์มิได้อ้างบทกฎหมายที่ให้ริบเงินของกลางไว้ ศาลก็ไม่สามารถจะริบได้เช่นกัน กรณีอาจเทียบเคียงได้กับการกระทำความผิดที่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบท ศาลต้องใช้กฎหมายที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่จำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 90 หากบทหนักที่สุดนั้นไม่มีการให้ริบของกลางได้ ศาลก็จะริบของกลางไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2145/2538) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2145/2538 วินิจฉัยว่า เมื่อศาลลงโทษจำเลยตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ มาตรา 8 ทวิ วรรคสอง,72 ทวิ วรรคสองซึ่งเป็นบทที่มีโทษหนักที่สุดและเป็นกรรมเดียวกับความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 371 แล้วก็จะอาศัยประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 371 มาสั่งริบอาวุธปืนของกลางไม่ได้จำเลยได้รับอนุญาตให้มีและใช้อาวุธปืนดังกล่าวได้โดยชอบเมื่อความผิดตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ ที่ลงโทษจำเลยไม่ได้บัญญัติเรื่องริบทรัพย์ไว้ ศาลก็ริบอาวุธปืนของกลางไม่ได้ และเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกายกขึ้นวินิจฉัยเองได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3608/2537 โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองฐานมีเฮโรอีนไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย มิได้ขอให้ลงโทษจำเลยทั้งสองฐานเสพและจำหน่ายเฮโรอีนโดยฝ่าฝืนกฎหมายดังนี้ แม้เจ้าพนักงานจะจับจำเลยทั้งสองได้พร้อมกับยึดได้เฮโรอีนจำนวน 115 หลอด ธนบัตรไทยชนิดต่าง ๆ จำนวน70,510 บาท และสมุดฝากเงินธนาคาร 2 แห่ง จำนวน32,750.05 บาท กับไซลิงค์ พร้อมเข็มฉีดยา 5 ชุด ซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นเงินที่จำเลยทั้งสองได้มาจากการจำหน่ายเฮโรอีน กับเป็นอุปกรณ์ในการเสพเฮโรอีนของจำเลยตามลำดับ แต่ไซลิงค์ พร้อมเข็มฉีดยาและเงินดังกล่าวก็มิใช่เครื่องมือ เครื่องใช้ หรือวัตถุอื่นซึ่งจำเลยใช้ในการกระทำความผิดตามที่โจทก์ฟ้องดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 102 แห่ง พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษฯ แต่อย่างใดไม่อาจริบได้ จริงอยู่ แม้การริบของกลางที่โจทก์มิได้ขอมาท้ายฟ้องนี้จะเป็นปัญหาในการวินิจฉัยคดีมาตลอด โดยศาลเห็นว่าทรัพย์ที่ใช้หรือได้มาโดยได้กระทำความผิดตามที่โจทก์ฟ้องมานั้นล้วนแต่สมควรริบไว้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 แต่ในเมื่อโจทก์มิได้ขอมาหากศาลสั่งไปก็จะเป็นการพิพากษาหรือสั่งเกินคำขอหรือที่มิได้กล่าวในฟ้องอันเป็นการฝ่าฝืนต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคแรกซึ่งเท่ากับเป็นการนำกฎหมายวิธีสบัญญัติซึ่งใช้เฉพาะคู่ความในคดีมาเป็นข้อห้ามหรือข้อยกเว้นในกฎหมายสาระบัญญัติซึ่งเป็นบทบังคับที่ใช้กับประชาชนทั่วไปโดยเสมอภาคกัน ด้วยเหตุนี้ จึงได้มีความพยายามที่จะออกกฎหมายให้อำนาจศาลในการสั่งริบทรัพย์สินที่อาจริบได้แม้โจทก์มิได้มีคำขอมาท้ายฟ้อง ซึ่งขณะนี้กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณายังไม่แล้วเสร็จหากกฎหมายดังกล่าวสามารถออกมาใช้บังคับได้แล้ว กรณีการริบเงินสดจำนวน 2,860 บาทซึ่งเป็นของกลางในคดีนี้ ศาลก็สามารถริบได้ แม้โจทก์จะไม่มีคำขอมาท้ายฟ้องก็ตาม จิตฤดี วีระเวสส์