คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4022/2541หลักกฎหมาย: ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ ขณะที่การสืบพยานฝ่ายโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้น โดยไม่ปรากฏว่า มีพฤติการณ์พิเศษอย่างใดนั้นเป็นการไม่ชอบด้วย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) แต่ก็ไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความ ของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีกฎหมายก็ยัง ให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำเบิกความของพยาน ที่เบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วได้ หากศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้ เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่ สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 114 ดังนั้น ศาลจึง รับฟังคำพยานโจทก์ที่มาเบิกความหลังจากที่โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์แล้วได้เช่นกันโจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ ห้ามจำเลยและบริวารโต้แย้งคัดค้านในการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยครอบครองที่ดินมาเป็นเวลา 10 ปีจึงได้สิทธิครอบครองขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นของโจทก์ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องโต้แย้งคัดค้านการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกว่า การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังสืบพยานฝ่ายโจทก์ไม่เสร็จสิ้น เป็นการปฏิบัติที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายและทำให้จำเลยเสียเปรียบในเชิงคดี ศาลไม่ควรรับฟังคำเบิกความของพยานโจทก์ที่เข้าเบิกความภายหลังนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) บัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาต" จากบทบัญญัติดังกล่าวย่อมเป็นที่เห็นได้ว่า เฉพาะกรณีที่มีพฤติการณ์พิเศษเท่านั้นศาลจึงจะอนุญาตให้คู่ความคัดคำพยานฝ่ายตนได้ก่อนสืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นฉะนั้นการที่ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งอนุญาตไปในกรณีดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายแต่แม้กระนั้นก็ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีที่ยิ่งไปกว่านี้กฎหมายก็ยังปล่อยให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำพยาน ดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติในมาตรา 114 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งบัญญัติว่า "ห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลัง แต่ถ้าพยานคนใดเบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วและคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอ้างว่า ศาลไม่ควรฟังคำเบิกความเช่นว่านี้เพราะเป็นการผิดระเบียบ ถ้าศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ศาลจะไม่ฟังว่าคำเบิกความเช่นว่านี้เป็นผิดระเบียบก็ได้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่า ศาลสามารถรับฟังคำพยานเช่นว่านั้นได้ และกรณีตามฎีกาของจำเลยศาลก็รับฟังคำพยานโจทก์ปากนางบุญเจิดหรือบรรเจิดประกอบพยานอื่นได้เช่นกัน ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4022/2541นาย บัญญัติ ยิ้ม ละ มัยโจทก์บริษัท ไทย สม ชาย อินเตอร์เนชั่นแนล ฟาร์ม จำกัดจำเลย ป.วิ.พ. ม. 54 (2), ม. 95, ม. 114ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ ขณะที่การสืบพยานฝ่ายโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้น โดยไม่ปรากฏว่า มีพฤติการณ์พิเศษอย่างใดนั้นเป็นการไม่ชอบด้วย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) แต่ก็ไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความ ของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีกฎหมายก็ยัง ให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำเบิกความของพยาน ที่เบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วได้ หากศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้ เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่ สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 114 ดังนั้น ศาลจึง รับฟังคำพยานโจทก์ที่มาเบิกความหลังจากที่โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์แล้วได้เช่นกันโจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ ห้ามจำเลยและบริวารโต้แย้งคัดค้านในการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยครอบครองที่ดินมาเป็นเวลา 10 ปีจึงได้สิทธิครอบครองขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นของโจทก์ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องโต้แย้งคัดค้านการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกว่า การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังสืบพยานฝ่ายโจทก์ไม่เสร็จสิ้น เป็นการปฏิบัติที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายและทำให้จำเลยเสียเปรียบในเชิงคดี ศาลไม่ควรรับฟังคำเบิกความของพยานโจทก์ที่เข้าเบิกความภายหลังนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) บัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาต" จากบทบัญญัติดังกล่าวย่อมเป็นที่เห็นได้ว่า เฉพาะกรณีที่มีพฤติการณ์พิเศษเท่านั้นศาลจึงจะอนุญาตให้คู่ความคัดคำพยานฝ่ายตนได้ก่อนสืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นฉะนั้นการที่ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งอนุญาตไปในกรณีดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายแต่แม้กระนั้นก็ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีที่ยิ่งไปกว่านี้กฎหมายก็ยังปล่อยให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำพยาน ดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติในมาตรา 114 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งบัญญัติว่า "ห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลัง แต่ถ้าพยานคนใดเบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วและคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอ้างว่า ศาลไม่ควรฟังคำเบิกความเช่นว่านี้เพราะเป็นการผิดระเบียบ ถ้าศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ศาลจะไม่ฟังว่าคำเบิกความเช่นว่านี้เป็นผิดระเบียบก็ได้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่า ศาลสามารถรับฟังคำพยานเช่นว่านั้นได้ และกรณีตามฎีกาของจำเลยศาลก็รับฟังคำพยานโจทก์ปากนางบุญเจิดหรือบรรเจิดประกอบพยานอื่นได้เช่นกัน ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ไพศาล เจริญวุฒิ-สมมาตร พรหมานุกูล-วิชิน สุขนทีธรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกระบวนการขั้นตอนและวิธีการสืบพยานที่กำหนดกฎเกณฑ์ไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง อันเกี่ยวข้องกับเรื่องพยานหลักฐานไม่ว่าจะบัญญัติ ในหมวดลักษณะพยานหลักฐานไว้โดยเฉพาะเช่นเรื่องการยื่นบัญชีระบุพยานตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 88 การส่งสำเนาเอกสารให้คู่ความอีกฝ่ายตามมาตรา 90 การห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลังตามมาตรา 114 ฯลฯ หรือบัญญัติไว้ในส่วนอื่น เช่น ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นเว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ ตามมาตรา 54(2) นั้น ก็ล้วนแต่มีเจตนารมณ์เพื่อให้การสืบพยานเกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความทั้งสองฝ่าย ไม่ก่อให้เกิดการเอาเปรียบในเชิงพยานระหว่างคู่ความอันนำไปสู่การวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ถูกต้องและเป็นธรรม แม้จะมีการกำหนดกฎเกณฑ์ขั้นตอน วิธีการและข้อจำกัดต่าง ๆไว้ก็ตาม แต่เนื่องจากสภาพของคดีมีความแตกต่างกัน การนำขั้นตอนวิธีการ และข้อจำกัดไปใช้ในทุกคดีโดยเคร่งครัดเช่นเดียวกันอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมได้ ด้วยเหตุนี้กฎหมายจึงบัญญัติให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจในการรับฟังพยานหลักฐานต่าง ๆ ได้แม้จะมีการกระทำที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติดังกล่าว หากศาลเห็นว่า คู่ความมิได้มีเจตนาที่จะเอาเปรียบและการรับฟังพยานหลักฐานเช่นนั้นจะก่อให้เกิดความเป็นธรรม ดังที่ได้บัญญัติไว้ในมาตรา 86 วรรคหนึ่งว่า"เมื่อศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ดี หรือเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังได้ แต่ได้ยื่นฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ ให้ศาลปฏิเสธไม่รับพยานหลักฐานนั้นไว้" วรรคท้าย "เมื่อศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมเป็นการจำเป็นที่จะต้องนำพยานหลักฐานอื่นอันเกี่ยวกับประเด็นในคดีเพิ่มเติม ให้ศาลทำการสืบพยานหลักฐานต่อไป ซึ่งอาจรวมทั้งการที่จะเรียกพยานที่สืบแล้วมาสืบใหม่ด้วย โดยไม่ต้องมีฝ่ายใดร้องขอ" มาตรา 87 ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานใดเว้นแต่ (2) คู่ความฝ่ายที่อ้างพยานหลักฐานได้แสดงความจำนงที่จะอ้างอิงพยานหลักฐานนั้นดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 88 และ 90 แต่ถ้าศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี โดยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติของอนุมาตรานี้ ให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานเช่นนั้นได้" จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่ากฎหมายได้ให้อำนาจศาลในการใช้ดุลพินิจได้อย่างเต็มที่ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความ ดังนั้นการที่ศาลจะใช้อำนาจไปในทางใดจึงย่อมต้องขึ้นอยู่กับสภาพข้อเท็จจริงของคดีในแต่ละเรื่อง ซึ่งไม่สามารถที่จะกำหนดเป็นกฎเกณฑ์ตายตัวได้คู่ความจึงยังต้องศึกษาและทำความเข้าใจในเรื่องนี้ให้ถ่อง แท้เพื่อไม่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่คดี สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ผู้เขียนมีความเห็นว่าการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลังในกรณีที่มีการฝ่าฝืน ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) และรับฟังพยานที่นำสืบในภายหลังได้นั้น มิใช่เป็นการวางบรรทัดฐานไว้โดยชัดแจ้งว่าหากมีการฝ่าฝืนบทบัญญัติมาตรา 54(2) แล้วคำเบิกความของพยานที่นำสืบในภายหลังสามารถรับฟังได้เสมอไปเพราะมิฉะนั้นแล้ว บทบัญญัติมาตรา 54(2) ซึ่งบัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้น เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ" อันเป็นบทบัญญัติที่มุ่งหมายจะให้การสืบพยานเป็นไปโดยเที่ยงธรรมและไม่ให้เกิดการเอาเปรียบในเชิงพยานก็จะเป็นอันไร้ผลไปโดยปริยาย เมื่อบทบัญญัติดังกล่าวมีเจตนารมณ์ไม่ให้คู่ความได้เปรียบในเชิงพยานโดยคัดคำเบิกความพยานของตนไปดูก่อน เพื่อให้พยานที่เบิกความในภายหลังสามารถเบิกความได้สอดคล้อง อันเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง จึงได้บัญญัติห้ามไว้เช่นนั้น หากเทียบบทบัญญัติมาตรา 54(2) กับมาตรา 114 ซึ่งบัญญัติห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลังแล้ว จะเห็นได้ว่าความรุนแรงในการเอาเปรียบในเชิงพยาน ของมาตรา 54(2) น่าจะมีมากกว่าเนื่องจากการคัดคำเบิกความไปตรวจดูก่อนหน้าพยานปากต่อมาจะเบิกความ พยานต่อมาย่อมมีโอกาสที่จะตรวจสอบตระเตรียมคำเบิกความของตนได้มากกว่า มาตรา 54(2) จึงได้บัญญัติห้ามไว้เด็ดขาด เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ และไม่ได้กำหนดให้ศาลใช้ดุลพินิจเช่นเดียวกับมาตรา 114 วรรคสอง ที่ศาลจะรับฟังคำเบิกความพยานคนหลังที่ได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อนโดยถือว่าไม่เป็นการผิดระเบียบก็ได้ ในกรณีที่คำเบิกความของพยานคนหลังเชื่อถือได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อนหรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดศาลเปลี่ยนแปลงได้ อย่างไรก็ตามแม้บทบัญญัติมาตรา 54(2) ไม่ได้กำหนดกฎเกณฑ์ให้ศาลใช้ดุลพินิจได้เช่นเดียวกับมาตรา 114 ไว้เป็นการเฉพาะ แต่ศาลก็สามารถหยิบยกบทบัญญัติของมาตรา 86 ขึ้นวินิจฉัยได้ทั้งนี้เพราะมาตรา 86 ได้บัญญัติให้ศาลสามารถใช้ดุลพินิจในเรื่องดังกล่าวได้ ดังจะเห็นได้จากมาตรา 86 บัญญัติว่า "เมื่อศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใด เป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ดี ให้ศาลปฏิเสธไม่รับพยานหลักฐานนั้นไว้" นั่นก็หมายความว่า หากศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใดรับฟังได้และไม่มีกฎหมายใดจำกัดห้ามการรับฟังไว้เป็นการเฉพาะศาลก็น่าสามารถรับฟังพยานดังกล่าวได้ ในขณะเดียวกันศาลก็อาจใช้ดุลพินิจไม่รับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้หากเห็นว่าเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายในเชิงพยาน และทำให้ข้อเท็จจริง ในคดีเกิดการบิดเบือนไม่ตรงกับความจริง โดยถือว่าพยานหลักฐานดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ได้ ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเห็นว่า คำพิพากษาศาลฎีกานี้เป็นการใช้ดุลพินิจในการรับฟังพยานเพื่อก่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความตามสภาพข้อเท็จจริงของคดีนี้เท่านั้น แต่ไม่ใช่เป็นการวางบรรทัดฐานว่า แม้จะมีการฝ่าฝืนบทบัญญัติมาตรา 54(2) พยานหลักฐานที่นำสืบต่อมาสามารถรับฟังได้เสมอไป คงขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงในคดีแต่ละเรื่องคู่ความในคดีจึงพึงสังวรและระมัดระวังในข้อนี้ เพราะหากศาลเห็นว่าการที่คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนไปดูก่อนที่จะมีการสืบพยานฝ่ายตนเสร็จ แม้จะขออนุญาตและศาลอนุญาตไปโดยผิดหลง หรือคู่ความแอบคัดถ้อยคำสำนวนไปเองเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายในเชิงพยาน อันนำไปสู่ข้อเท็จจริงที่บิดเบือนไม่ตรงความจริงแล้วศาลอาจไม่รับฟังพยานดังกล่าวได้ตามมาตรา 86 ซึ่งก็จะส่งผลเสียหายแก่คดีในที่สุด กรณีจะเป็นเช่นไร ก็ตาม สมควรที่จะรอคำวินิจฉัยของศาลฎีกาในเรื่องนี้ว่าจะวินิจฉัยไปในแนวทางใดต่อไป มีชัยเตชาชาญคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ ห้ามจำเลยและบริวารโต้แย้งคัดค้านในการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยครอบครองที่ดินมาเป็นเวลา 10 ปีจึงได้สิทธิครอบครองขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นของโจทก์ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องโต้แย้งคัดค้านการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกว่า การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังสืบพยานฝ่ายโจทก์ไม่เสร็จสิ้น เป็นการปฏิบัติที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายและทำให้จำเลยเสียเปรียบในเชิงคดี ศาลไม่ควรรับฟังคำเบิกความของพยานโจทก์ที่เข้าเบิกความภายหลังนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) บัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาต" จากบทบัญญัติดังกล่าวย่อมเป็นที่เห็นได้ว่า เฉพาะกรณีที่มีพฤติการณ์พิเศษเท่านั้นศาลจึงจะอนุญาตให้คู่ความคัดคำพยานฝ่ายตนได้ก่อนสืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นฉะนั้นการที่ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งอนุญาตไปในกรณีดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายแต่แม้กระนั้นก็ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีที่ยิ่งไปกว่านี้กฎหมายก็ยังปล่อยให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำพยาน ดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติในมาตรา 114 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งบัญญัติว่า "ห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลัง แต่ถ้าพยานคนใดเบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วและคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอ้างว่า ศาลไม่ควรฟังคำเบิกความเช่นว่านี้เพราะเป็นการผิดระเบียบ ถ้าศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ศาลจะไม่ฟังว่าคำเบิกความเช่นว่านี้เป็นผิดระเบียบก็ได้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่า ศาลสามารถรับฟังคำพยานเช่นว่านั้นได้ และกรณีตามฎีกาของจำเลยศาลก็รับฟังคำพยานโจทก์ปากนางบุญเจิดหรือบรรเจิดประกอบพยานอื่นได้เช่นกัน ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4022/2541นาย บัญญัติ ยิ้ม ละ มัยโจทก์บริษัท ไทย สม ชาย อินเตอร์เนชั่นแนล ฟาร์ม จำกัดจำเลย ป.วิ.พ. ม. 54 (2), ม. 95, ม. 114ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ ขณะที่การสืบพยานฝ่ายโจทก์ยังไม่เสร็จสิ้น โดยไม่ปรากฏว่า มีพฤติการณ์พิเศษอย่างใดนั้นเป็นการไม่ชอบด้วย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) แต่ก็ไม่มีกฎหมายบัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความ ของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีกฎหมายก็ยัง ให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำเบิกความของพยาน ที่เบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วได้ หากศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้ เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่ สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 114 ดังนั้น ศาลจึง รับฟังคำพยานโจทก์ที่มาเบิกความหลังจากที่โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์แล้วได้เช่นกันโจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ ห้ามจำเลยและบริวารโต้แย้งคัดค้านในการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยครอบครองที่ดินมาเป็นเวลา 10 ปีจึงได้สิทธิครอบครองขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่ดินตามแผนที่เอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 เนื้อที่ 16 ไร่ 3 งาน 82 ตารางวา เป็นของโจทก์ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องโต้แย้งคัดค้านการขอออกโฉนดที่ดินของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกว่า การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้โจทก์คัดคำเบิกความพยานฝ่ายโจทก์ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังสืบพยานฝ่ายโจทก์ไม่เสร็จสิ้น เป็นการปฏิบัติที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายและทำให้จำเลยเสียเปรียบในเชิงคดี ศาลไม่ควรรับฟังคำเบิกความของพยานโจทก์ที่เข้าเบิกความภายหลังนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) บัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นแล้ว เว้นแต่จะมีพฤติการณ์พิเศษที่จะให้อนุญาต" จากบทบัญญัติดังกล่าวย่อมเป็นที่เห็นได้ว่า เฉพาะกรณีที่มีพฤติการณ์พิเศษเท่านั้นศาลจึงจะอนุญาตให้คู่ความคัดคำพยานฝ่ายตนได้ก่อนสืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นฉะนั้นการที่ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งอนุญาตไปในกรณีดังกล่าวจึงไม่ชอบด้วยกฎหมายแต่แม้กระนั้นก็ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลัง และในบางกรณีที่ยิ่งไปกว่านี้กฎหมายก็ยังปล่อยให้เป็นดุลพินิจของศาลในอันที่จะรับฟังคำพยาน ดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติในมาตรา 114 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งบัญญัติว่า "ห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลัง แต่ถ้าพยานคนใดเบิกความโดยได้ฟังคำพยานคนก่อนเบิกความต่อหน้าตนมาแล้วและคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งอ้างว่า ศาลไม่ควรฟังคำเบิกความเช่นว่านี้เพราะเป็นการผิดระเบียบ ถ้าศาลเห็นว่า คำเบิกความเช่นว่านี้เป็นที่เชื่อฟังได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อน หรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดของศาลเปลี่ยนแปลงไปได้ ศาลจะไม่ฟังว่าคำเบิกความเช่นว่านี้เป็นผิดระเบียบก็ได้" ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่า ศาลสามารถรับฟังคำพยานเช่นว่านั้นได้ และกรณีตามฎีกาของจำเลยศาลก็รับฟังคำพยานโจทก์ปากนางบุญเจิดหรือบรรเจิดประกอบพยานอื่นได้เช่นกัน ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ไพศาล เจริญวุฒิ-สมมาตร พรหมานุกูล-วิชิน สุขนทีธรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุกระบวนการขั้นตอนและวิธีการสืบพยานที่กำหนดกฎเกณฑ์ไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง อันเกี่ยวข้องกับเรื่องพยานหลักฐานไม่ว่าจะบัญญัติ ในหมวดลักษณะพยานหลักฐานไว้โดยเฉพาะเช่นเรื่องการยื่นบัญชีระบุพยานตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 88 การส่งสำเนาเอกสารให้คู่ความอีกฝ่ายตามมาตรา 90 การห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลังตามมาตรา 114 ฯลฯ หรือบัญญัติไว้ในส่วนอื่น เช่น ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้นเว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ ตามมาตรา 54(2) นั้น ก็ล้วนแต่มีเจตนารมณ์เพื่อให้การสืบพยานเกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความทั้งสองฝ่าย ไม่ก่อให้เกิดการเอาเปรียบในเชิงพยานระหว่างคู่ความอันนำไปสู่การวินิจฉัยข้อเท็จจริงที่ถูกต้องและเป็นธรรม แม้จะมีการกำหนดกฎเกณฑ์ขั้นตอน วิธีการและข้อจำกัดต่าง ๆไว้ก็ตาม แต่เนื่องจากสภาพของคดีมีความแตกต่างกัน การนำขั้นตอนวิธีการ และข้อจำกัดไปใช้ในทุกคดีโดยเคร่งครัดเช่นเดียวกันอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมได้ ด้วยเหตุนี้กฎหมายจึงบัญญัติให้ศาลมีอำนาจใช้ดุลพินิจในการรับฟังพยานหลักฐานต่าง ๆ ได้แม้จะมีการกระทำที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติดังกล่าว หากศาลเห็นว่า คู่ความมิได้มีเจตนาที่จะเอาเปรียบและการรับฟังพยานหลักฐานเช่นนั้นจะก่อให้เกิดความเป็นธรรม ดังที่ได้บัญญัติไว้ในมาตรา 86 วรรคหนึ่งว่า"เมื่อศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใดเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ดี หรือเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังได้ แต่ได้ยื่นฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้ ให้ศาลปฏิเสธไม่รับพยานหลักฐานนั้นไว้" วรรคท้าย "เมื่อศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมเป็นการจำเป็นที่จะต้องนำพยานหลักฐานอื่นอันเกี่ยวกับประเด็นในคดีเพิ่มเติม ให้ศาลทำการสืบพยานหลักฐานต่อไป ซึ่งอาจรวมทั้งการที่จะเรียกพยานที่สืบแล้วมาสืบใหม่ด้วย โดยไม่ต้องมีฝ่ายใดร้องขอ" มาตรา 87 ห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานใดเว้นแต่ (2) คู่ความฝ่ายที่อ้างพยานหลักฐานได้แสดงความจำนงที่จะอ้างอิงพยานหลักฐานนั้นดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 88 และ 90 แต่ถ้าศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี โดยฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติของอนุมาตรานี้ ให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานเช่นนั้นได้" จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่ากฎหมายได้ให้อำนาจศาลในการใช้ดุลพินิจได้อย่างเต็มที่ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความ ดังนั้นการที่ศาลจะใช้อำนาจไปในทางใดจึงย่อมต้องขึ้นอยู่กับสภาพข้อเท็จจริงของคดีในแต่ละเรื่อง ซึ่งไม่สามารถที่จะกำหนดเป็นกฎเกณฑ์ตายตัวได้คู่ความจึงยังต้องศึกษาและทำความเข้าใจในเรื่องนี้ให้ถ่อง แท้เพื่อไม่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่คดี สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ผู้เขียนมีความเห็นว่าการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติห้ามไว้เป็นการเด็ดขาดมิให้ศาลรับฟังคำเบิกความของพยานที่นำมาสืบในภายหลังในกรณีที่มีการฝ่าฝืน ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 54(2) และรับฟังพยานที่นำสืบในภายหลังได้นั้น มิใช่เป็นการวางบรรทัดฐานไว้โดยชัดแจ้งว่าหากมีการฝ่าฝืนบทบัญญัติมาตรา 54(2) แล้วคำเบิกความของพยานที่นำสืบในภายหลังสามารถรับฟังได้เสมอไปเพราะมิฉะนั้นแล้ว บทบัญญัติมาตรา 54(2) ซึ่งบัญญัติว่า"ห้ามมิให้อนุญาตให้คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนจนกว่าจะได้สืบพยานฝ่ายตนเสร็จสิ้น เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ" อันเป็นบทบัญญัติที่มุ่งหมายจะให้การสืบพยานเป็นไปโดยเที่ยงธรรมและไม่ให้เกิดการเอาเปรียบในเชิงพยานก็จะเป็นอันไร้ผลไปโดยปริยาย เมื่อบทบัญญัติดังกล่าวมีเจตนารมณ์ไม่ให้คู่ความได้เปรียบในเชิงพยานโดยคัดคำเบิกความพยานของตนไปดูก่อน เพื่อให้พยานที่เบิกความในภายหลังสามารถเบิกความได้สอดคล้อง อันเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง จึงได้บัญญัติห้ามไว้เช่นนั้น หากเทียบบทบัญญัติมาตรา 54(2) กับมาตรา 114 ซึ่งบัญญัติห้ามไม่ให้พยานเบิกความต่อหน้าพยานอื่นที่จะเบิกความภายหลังแล้ว จะเห็นได้ว่าความรุนแรงในการเอาเปรียบในเชิงพยาน ของมาตรา 54(2) น่าจะมีมากกว่าเนื่องจากการคัดคำเบิกความไปตรวจดูก่อนหน้าพยานปากต่อมาจะเบิกความ พยานต่อมาย่อมมีโอกาสที่จะตรวจสอบตระเตรียมคำเบิกความของตนได้มากกว่า มาตรา 54(2) จึงได้บัญญัติห้ามไว้เด็ดขาด เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษ และไม่ได้กำหนดให้ศาลใช้ดุลพินิจเช่นเดียวกับมาตรา 114 วรรคสอง ที่ศาลจะรับฟังคำเบิกความพยานคนหลังที่ได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อนโดยถือว่าไม่เป็นการผิดระเบียบก็ได้ ในกรณีที่คำเบิกความของพยานคนหลังเชื่อถือได้ หรือมิได้เปลี่ยนแปลงไปโดยได้ฟังคำเบิกความของพยานคนก่อนหรือไม่สามารถทำให้คำวินิจฉัยชี้ขาดศาลเปลี่ยนแปลงได้ อย่างไรก็ตามแม้บทบัญญัติมาตรา 54(2) ไม่ได้กำหนดกฎเกณฑ์ให้ศาลใช้ดุลพินิจได้เช่นเดียวกับมาตรา 114 ไว้เป็นการเฉพาะ แต่ศาลก็สามารถหยิบยกบทบัญญัติของมาตรา 86 ขึ้นวินิจฉัยได้ทั้งนี้เพราะมาตรา 86 ได้บัญญัติให้ศาลสามารถใช้ดุลพินิจในเรื่องดังกล่าวได้ ดังจะเห็นได้จากมาตรา 86 บัญญัติว่า "เมื่อศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใด เป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ดี ให้ศาลปฏิเสธไม่รับพยานหลักฐานนั้นไว้" นั่นก็หมายความว่า หากศาลเห็นว่าพยานหลักฐานใดรับฟังได้และไม่มีกฎหมายใดจำกัดห้ามการรับฟังไว้เป็นการเฉพาะศาลก็น่าสามารถรับฟังพยานดังกล่าวได้ ในขณะเดียวกันศาลก็อาจใช้ดุลพินิจไม่รับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้หากเห็นว่าเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายในเชิงพยาน และทำให้ข้อเท็จจริง ในคดีเกิดการบิดเบือนไม่ตรงกับความจริง โดยถือว่าพยานหลักฐานดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานที่รับฟังไม่ได้ก็ได้ ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเห็นว่า คำพิพากษาศาลฎีกานี้เป็นการใช้ดุลพินิจในการรับฟังพยานเพื่อก่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความตามสภาพข้อเท็จจริงของคดีนี้เท่านั้น แต่ไม่ใช่เป็นการวางบรรทัดฐานว่า แม้จะมีการฝ่าฝืนบทบัญญัติมาตรา 54(2) พยานหลักฐานที่นำสืบต่อมาสามารถรับฟังได้เสมอไป คงขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงในคดีแต่ละเรื่องคู่ความในคดีจึงพึงสังวรและระมัดระวังในข้อนี้ เพราะหากศาลเห็นว่าการที่คู่ความคัดถ้อยคำพยานฝ่ายตนไปดูก่อนที่จะมีการสืบพยานฝ่ายตนเสร็จ แม้จะขออนุญาตและศาลอนุญาตไปโดยผิดหลง หรือคู่ความแอบคัดถ้อยคำสำนวนไปเองเป็นการเอาเปรียบคู่ความอีกฝ่ายในเชิงพยาน อันนำไปสู่ข้อเท็จจริงที่บิดเบือนไม่ตรงความจริงแล้วศาลอาจไม่รับฟังพยานดังกล่าวได้ตามมาตรา 86 ซึ่งก็จะส่งผลเสียหายแก่คดีในที่สุด กรณีจะเป็นเช่นไร ก็ตาม สมควรที่จะรอคำวินิจฉัยของศาลฎีกาในเรื่องนี้ว่าจะวินิจฉัยไปในแนวทางใดต่อไป มีชัยเตชาชาญ