คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3429/2535หลักกฎหมาย: โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้นคดีจึงไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเป็นทรัพย์มรดกของบิดาโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์ จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลย และแม้จะฟังข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลยก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินของโจทก์ไว้การที่ทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้นโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลยได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 โจทก์ฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาล หรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืนขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิมแล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี โจทก์ขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 5564แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร พร้อมอาคารเลขที่ 503/1 จำเลยเป็นน้องสาวของโจทก์ อาศัยอยู่ในบ้านและที่ดินดังกล่าวของโจทก์ร่วมกับมารดาของโจทก์จำเลยตลอดมาโฉนดที่ดินดังกล่าว โจทก์ได้ฝากมารดาไว้ ต่อมามารดาถึงแก่กรรมจำเลยเก็บรักษาโฉนดที่ดินไว้ ครั้นเมื่อต้นปี 2529 โจทก์ขอโฉนดที่ดินดังกล่าวของโจทก์คืนจากจำเลยเพื่อจะนำไปเป็นหลักฐานในการขอหนังสือเดินทางไปหางานทำในประเทศสหรัฐอเมริกา จำเลยไม่ยอมคืนให้ขอให้บังคับจำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวให้โจทก์ หากจำเลยไม่ยอมคืนให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยจำเลยให้การว่า ที่ดินพร้อมอาคารตามฟ้องเป็นของบิดาของโจทก์จำเลยแต่บิดาเป็นบุคคลต่างด้าวจึงซื้อที่ดินดังกล่าวโดยให้ใส่ชื่อโจทก์ไว้ก่อน บิดามารดาพร้อมทั้งโจทก์จำเลยและทายาทได้ครอบครองที่ดินและอาคารนี้ร่วมกันตลอดมา ต่อมาบิดาถึงแก่กรรมและต่อมามารดาถึงแก่กรรม แต่โจทก์จำเลยและทายาทก็ยังครอบครองที่ดินและอาคารร่วมกันมามิได้แบ่งปันกัน จำเลยได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกรายนี้แล้ว โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินที่พิพาทจากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เป็นของบิดาของโจทก์จำเลยซื้อไว้เพื่อให้ทุกคนในครอบครัวอยู่อาศัยร่วมกัน โดยใส่ชื่อโจทก์เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์แทนพี่น้องเมื่อบิดาถึงแก่กรรม ที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์มรดกอันพึงตกทอดแก่ทายาททุกคนรวมทั้งโจทก์และจำเลยด้วย ดังนั้นเมื่อจำเลยเองก็มีส่วนในที่ดินพิพาทด้วยโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินแปลงนี้ไปจากจำเลย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าโจทก์กับจำเลยเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานครมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ ปรากฏตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5มีปัญหาที่จะวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 คืนจากจำเลยหรือไม่ ศาลฎีกาเห็นว่าจากข้อความที่ระบุในโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ได้ความว่าทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้น ส่วนที่จำเลยให้การว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์ จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นนั้น เห็นว่าคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5คืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้น คดีไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 เป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลยหรือไม่ และแม้จะฟัองข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลย ก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ของโจทก์ไว้ เพราะข้ออ้างดังคำให้การของจำเลยดังกล่าวเป็นเพียงเหตุที่ทำให้คู่ความอาจไปใช้สิทธิดำเนินการเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหากจากคดีนี้และด้วยเหตุดังวินิจฉัยแล้ว จึงเห็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมายล.5 คืนจากจำเลยได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเห็นว่าโจทก์จะขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้ เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี"พิพากษากลับ ให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร ให้โจทก์ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยก. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3429/2535นาย อนันต์ สุอนันต์ประ กิจโจทก์นางสาว หนุย สุอนันต์ประ กิจจำเลย ป.พ.พ. ม. 1336 ป.วิ.พ. ม. 145โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้นคดีจึงไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเป็นทรัพย์มรดกของบิดาโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์ จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลย และแม้จะฟังข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลยก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินของโจทก์ไว้การที่ทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้นโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลยได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 โจทก์ฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาล หรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืนขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิมแล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี โจทก์ขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 5564แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร พร้อมอาคารเลขที่ 503/1 จำเลยเป็นน้องสาวของโจทก์ อาศัยอยู่ในบ้านและที่ดินดังกล่าวของโจทก์ร่วมกับมารดาของโจทก์จำเลยตลอดมาโฉนดที่ดินดังกล่าว โจทก์ได้ฝากมารดาไว้ ต่อมามารดาถึงแก่กรรมจำเลยเก็บรักษาโฉนดที่ดินไว้ ครั้นเมื่อต้นปี 2529 โจทก์ขอโฉนดที่ดินดังกล่าวของโจทก์คืนจากจำเลยเพื่อจะนำไปเป็นหลักฐานในการขอหนังสือเดินทางไปหางานทำในประเทศสหรัฐอเมริกา จำเลยไม่ยอมคืนให้ขอให้บังคับจำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวให้โจทก์ หากจำเลยไม่ยอมคืนให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยจำเลยให้การว่า ที่ดินพร้อมอาคารตามฟ้องเป็นของบิดาของโจทก์จำเลยแต่บิดาเป็นบุคคลต่างด้าวจึงซื้อที่ดินดังกล่าวโดยให้ใส่ชื่อโจทก์ไว้ก่อน บิดามารดาพร้อมทั้งโจทก์จำเลยและทายาทได้ครอบครองที่ดินและอาคารนี้ร่วมกันตลอดมา ต่อมาบิดาถึงแก่กรรมและต่อมามารดาถึงแก่กรรม แต่โจทก์จำเลยและทายาทก็ยังครอบครองที่ดินและอาคารร่วมกันมามิได้แบ่งปันกัน จำเลยได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกรายนี้แล้ว โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินที่พิพาทจากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เป็นของบิดาของโจทก์จำเลยซื้อไว้เพื่อให้ทุกคนในครอบครัวอยู่อาศัยร่วมกัน โดยใส่ชื่อโจทก์เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์แทนพี่น้องเมื่อบิดาถึงแก่กรรม ที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์มรดกอันพึงตกทอดแก่ทายาททุกคนรวมทั้งโจทก์และจำเลยด้วย ดังนั้นเมื่อจำเลยเองก็มีส่วนในที่ดินพิพาทด้วยโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินแปลงนี้ไปจากจำเลย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าโจทก์กับจำเลยเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานครมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ ปรากฏตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5มีปัญหาที่จะวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 คืนจากจำเลยหรือไม่ ศาลฎีกาเห็นว่าจากข้อความที่ระบุในโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ได้ความว่าทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้น ส่วนที่จำเลยให้การว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์ จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นนั้น เห็นว่าคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5คืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้น คดีไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 เป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลยหรือไม่ และแม้จะฟัองข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลย ก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ของโจทก์ไว้ เพราะข้ออ้างดังคำให้การของจำเลยดังกล่าวเป็นเพียงเหตุที่ทำให้คู่ความอาจไปใช้สิทธิดำเนินการเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหากจากคดีนี้และด้วยเหตุดังวินิจฉัยแล้ว จึงเห็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมายล.5 คืนจากจำเลยได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเห็นว่าโจทก์จะขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้ เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี"พิพากษากลับ ให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร ให้โจทก์ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยก.(พรชัย สมรรถเวช-ยงยุทธ ธารีสาร-มานิตย์ จิตต์จันทร์กลับ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุป.วิ.พ. มาตรา 145 วรรคหนึ่ง บัญญัติให้คำพิพากษาผูกพันคู่ความ วรรคสอง บัญญัติว่า แม้ศาลจะได้กล่าวไว้ว่าให้ใช้คำพิพากษาบังคับแก่บุคคลภายนอก คำพิพากษานั้นก็ไม่ผูกพันบุคคลภายนอก และมาตรา 287 บัญญัติอีกชั้นหนึ่งว่า การบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาย่อมไม่กระทบกระทั่งถึงสิทธิของบุคคลภายนอกเหนือทรัพย์สินนั้น ซึ่งจากบทบัญญัติเหล่านี้ทำให้มีหลักที่ถือกันว่า คำพิพากษาไม่ผูกพันบุคคลภายนอกที่มิได้เป็นคู่ความโดยถ้าฟ้องโจทก์มีคำขอเช่นนั้น ศาลต้องพิพากษายกฟ้องหรือยกเฉพาะคำขอนั้นเสีย แล้วแต่กรณี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 681-682/2502ที่ 2189/2532) หรือในการบังคับคดีศาลก็จะไม่สั่งบังคับบุคคลภายนอกให้กระทำการใด ๆ เพื่อให้เป็นไปตามคำพิพากษา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 958/2492 ที่ 2689/2528 ที่ 2676/2529 และ ที่ 5630/2534) คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ศาลฎีกาก็วินิจฉัยว่า ศาลจะพิพากษาให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนฉบับเดิมตามคำขอในฟ้องโจทก์ไม่ได้เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี จึงเป็นคำวินิจฉัยตามแนวที่เคยมีมา แต่เรื่องนี้เป็นคำขอให้ศาลสั่งออกใบแทนโฉนดที่ดิน จึงมีข้อที่น่าสังเกตอยู่บ้าง กล่าวคือ ในกรณีการออกใบแทนโฉนดที่ดินนั้นมีกฎกระทรวงฉบับที่ 5(พ.ศ. 2497) ออกตามความใน พ.ร.บ. ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 ข้อ 11 กำหนดไว้ว่า "(3) ในกรณีศาลมีคำสั่งหรือมีคำพิพากษาเกี่ยวกับโฉนดที่ดินและปรากฏว่าโฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายด้วยประการใดให้ปฏิบัติทำนองเดียวกับกรณีของเจ้าของที่ดินมาขอใบแทนตามที่กำหนดไว้ใน (1) หรือ (2)แล้วแต่กรณี แต่ไม่ต้องสอบสวน" กฎกระทรวงฉบับนี้เป็นกฎหมายที่ให้อำนาจศาลมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินซึ่งมิได้เป็นคู่ความออกใบแทนโฉนดที่ดินได้จึงเป็นการยกเว้นหลักคำพิพากษาไม่ผูกพันบุคคลภายนอกอีกกรณีหนึ่ง อย่างไรก็ดีกรณีตามกฎกระทรวงฉบับนี้เป็นเรื่องศาลพิพากษาเกี่ยวกับโฉนดที่ดิน แล้วปรากฏขึ้นในชั้นบังคับคดีว่า โฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหาย หาใช่เรื่องโจทก์มีคำขอให้ออกใบแทนโฉนดมาในคำฟ้องตั้งแต่แรกดังคดีที่หมายเหตุนี้ไม่ กรณีที่ศาลจะมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดินตามกฎกระทรวงฉบับดังกล่าว เช่น เจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินมาเพื่อขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้ตามคำพิพากษา แต่ไม่สามารถยึดโฉนดมาจากจำเลยหรือผู้ครอบครองโฉนด ทำให้เจ้าพนักงานบังคับคดีไม่สามารถโอนที่ดินให้ผู้ซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดของศาลได้ศาลจึงอาจมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดินเพื่อทำการจดทะเบียนโอนต่อไป (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 731/2481)หรือกรณีศาลพิพากษาให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินหรือโอนที่ดินมีโฉนดให้โจทก์ ศาลก็อาจสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดได้ในทำนองเดียวกัน (คู่มือตุลาการ พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2533 หน้า 204ถึง 205) ฉะนั้น คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้หากในชั้นบังคับคดีปรากฏว่าโฉนดที่ดินพิพาทเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายศาลก็อาจสั่งเจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดให้โจทก์ได้ อย่างไรก็ดี การที่ศาลจะมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดเพื่อดำเนินการต่อไปนั้น จะต้องให้ได้ข้อเท็จจริงปรากฏในสำนวนฟังได้ว่าโฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายตามกฎกระทรวงฉบับที่ 5 แล้ว ทั้งนี้ โดยศาลจะทำการไต่สวนก่อนก็ได้ อนึ่ง ในกรณีร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ ผู้ร้องบางรายก็บรรยายคำร้องว่าไม่ทราบว่าโฉนดสำหรับที่ดินที่ตนครอบครองอยู่ที่ใคร ขอให้ศาลมีคำสั่งออกใบแทนโฉนดที่ดินนั้นให้ด้วย เรื่องดังกล่าวนี้มีกฎกระทรวง ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2497)ออกตามความใน พ.ร.บ. ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497ข้อ 8(4) กำหนดไว้ว่า ในการจดทะเบียนกรรมสิทธิ์ซึ่งได้มาตามป.พ.พ. มาตรา 1382 ถ้าไม่ได้โฉนดที่ดินมาให้ถือว่าโฉนดที่ดินสูญหายให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดิน แล้วดำเนินการจดทะเบียนต่อไป ฉะนั้น ในกรณีดังกล่าวจึงเป็นเรื่องที่เจ้าพนักงานที่ดินจะออกใบแทนโฉนดที่ดินไปได้เองในชั้นผู้ร้องไปขอจดทะเบียนการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์อยู่แล้ว หาใช่เป็นเรื่องที่ศาลจะต้องมีคำสั่งไม่. สมบูรณ์ บุญภินนท์.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 5564แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร พร้อมอาคารเลขที่ 503/1 จำเลยเป็นน้องสาวของโจทก์ อาศัยอยู่ในบ้านและที่ดินดังกล่าวของโจทก์ร่วมกับมารดาของโจทก์จำเลยตลอดมาโฉนดที่ดินดังกล่าว โจทก์ได้ฝากมารดาไว้ ต่อมามารดาถึงแก่กรรมจำเลยเก็บรักษาโฉนดที่ดินไว้ ครั้นเมื่อต้นปี 2529 โจทก์ขอโฉนดที่ดินดังกล่าวของโจทก์คืนจากจำเลยเพื่อจะนำไปเป็นหลักฐานในการขอหนังสือเดินทางไปหางานทำในประเทศสหรัฐอเมริกา จำเลยไม่ยอมคืนให้ขอให้บังคับจำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวให้โจทก์ หากจำเลยไม่ยอมคืนให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยจำเลยให้การว่า ที่ดินพร้อมอาคารตามฟ้องเป็นของบิดาของโจทก์จำเลยแต่บิดาเป็นบุคคลต่างด้าวจึงซื้อที่ดินดังกล่าวโดยให้ใส่ชื่อโจทก์ไว้ก่อน บิดามารดาพร้อมทั้งโจทก์จำเลยและทายาทได้ครอบครองที่ดินและอาคารนี้ร่วมกันตลอดมา ต่อมาบิดาถึงแก่กรรมและต่อมามารดาถึงแก่กรรม แต่โจทก์จำเลยและทายาทก็ยังครอบครองที่ดินและอาคารร่วมกันมามิได้แบ่งปันกัน จำเลยได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกรายนี้แล้ว โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินที่พิพาทจากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เป็นของบิดาของโจทก์จำเลยซื้อไว้เพื่อให้ทุกคนในครอบครัวอยู่อาศัยร่วมกัน โดยใส่ชื่อโจทก์เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์แทนพี่น้องเมื่อบิดาถึงแก่กรรม ที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์มรดกอันพึงตกทอดแก่ทายาททุกคนรวมทั้งโจทก์และจำเลยด้วย ดังนั้นเมื่อจำเลยเองก็มีส่วนในที่ดินพิพาทด้วยโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินแปลงนี้ไปจากจำเลย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าโจทก์กับจำเลยเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานครมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ ปรากฏตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5มีปัญหาที่จะวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 คืนจากจำเลยหรือไม่ ศาลฎีกาเห็นว่าจากข้อความที่ระบุในโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ได้ความว่าทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้น ส่วนที่จำเลยให้การว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์ จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นนั้น เห็นว่าคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5คืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้น คดีไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 เป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลยหรือไม่ และแม้จะฟัองข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลย ก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ของโจทก์ไว้ เพราะข้ออ้างดังคำให้การของจำเลยดังกล่าวเป็นเพียงเหตุที่ทำให้คู่ความอาจไปใช้สิทธิดำเนินการเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหากจากคดีนี้และด้วยเหตุดังวินิจฉัยแล้ว จึงเห็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมายล.5 คืนจากจำเลยได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเห็นว่าโจทก์จะขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้ เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี"พิพากษากลับ ให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร ให้โจทก์ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยก. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3429/2535นาย อนันต์ สุอนันต์ประ กิจโจทก์นางสาว หนุย สุอนันต์ประ กิจจำเลย ป.พ.พ. ม. 1336 ป.วิ.พ. ม. 145โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้นคดีจึงไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเป็นทรัพย์มรดกของบิดาโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์ จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลย และแม้จะฟังข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลยก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินของโจทก์ไว้การที่ทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้นโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินคืนจากจำเลยได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1336 โจทก์ฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาล หรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืนขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิมแล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี โจทก์ขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดเลขที่ 5564แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร พร้อมอาคารเลขที่ 503/1 จำเลยเป็นน้องสาวของโจทก์ อาศัยอยู่ในบ้านและที่ดินดังกล่าวของโจทก์ร่วมกับมารดาของโจทก์จำเลยตลอดมาโฉนดที่ดินดังกล่าว โจทก์ได้ฝากมารดาไว้ ต่อมามารดาถึงแก่กรรมจำเลยเก็บรักษาโฉนดที่ดินไว้ ครั้นเมื่อต้นปี 2529 โจทก์ขอโฉนดที่ดินดังกล่าวของโจทก์คืนจากจำเลยเพื่อจะนำไปเป็นหลักฐานในการขอหนังสือเดินทางไปหางานทำในประเทศสหรัฐอเมริกา จำเลยไม่ยอมคืนให้ขอให้บังคับจำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวให้โจทก์ หากจำเลยไม่ยอมคืนให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งให้ยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยจำเลยให้การว่า ที่ดินพร้อมอาคารตามฟ้องเป็นของบิดาของโจทก์จำเลยแต่บิดาเป็นบุคคลต่างด้าวจึงซื้อที่ดินดังกล่าวโดยให้ใส่ชื่อโจทก์ไว้ก่อน บิดามารดาพร้อมทั้งโจทก์จำเลยและทายาทได้ครอบครองที่ดินและอาคารนี้ร่วมกันตลอดมา ต่อมาบิดาถึงแก่กรรมและต่อมามารดาถึงแก่กรรม แต่โจทก์จำเลยและทายาทก็ยังครอบครองที่ดินและอาคารร่วมกันมามิได้แบ่งปันกัน จำเลยได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกรายนี้แล้ว โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินที่พิพาทจากจำเลย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร เป็นของบิดาของโจทก์จำเลยซื้อไว้เพื่อให้ทุกคนในครอบครัวอยู่อาศัยร่วมกัน โดยใส่ชื่อโจทก์เป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์แทนพี่น้องเมื่อบิดาถึงแก่กรรม ที่ดินพิพาทเป็นทรัพย์มรดกอันพึงตกทอดแก่ทายาททุกคนรวมทั้งโจทก์และจำเลยด้วย ดังนั้นเมื่อจำเลยเองก็มีส่วนในที่ดินพิพาทด้วยโจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินแปลงนี้ไปจากจำเลย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่าโจทก์กับจำเลยเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ที่ดินโฉนดเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาค เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานครมีชื่อโจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ ปรากฏตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5มีปัญหาที่จะวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 คืนจากจำเลยหรือไม่ ศาลฎีกาเห็นว่าจากข้อความที่ระบุในโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ได้ความว่าทางราชการออกโฉนดที่ดินดังกล่าวให้ไว้แก่โจทก์ถือได้ว่าโจทก์เป็นเจ้าของโฉนดที่ดินนั้น ส่วนที่จำเลยให้การว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์ จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นนั้น เห็นว่าคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5คืนจากจำเลย โดยไม่ได้ขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินดังกล่าว และจำเลยก็ไม่ได้ฟ้องแย้งขอให้บังคับคดีในส่วนที่เกี่ยวกับที่ดินตามโฉนดที่ดินนั้น คดีไม่มีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยว่าที่ดินตามโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 เป็นทรัพย์มรดกของบิดาของโจทก์จำเลยตกได้แก่โจทก์จำเลยและทายาทอื่นดังคำให้การของจำเลยหรือไม่ และแม้จะฟัองข้อเท็จจริงว่าเป็นดังคำให้การของจำเลย ก็ไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิยึดถือเอาโฉนดที่ดินเอกสารหมาย ล.5 ของโจทก์ไว้ เพราะข้ออ้างดังคำให้การของจำเลยดังกล่าวเป็นเพียงเหตุที่ทำให้คู่ความอาจไปใช้สิทธิดำเนินการเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหากจากคดีนี้และด้วยเหตุดังวินิจฉัยแล้ว จึงเห็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกโฉนดที่ดินเอกสารหมายล.5 คืนจากจำเลยได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษายกฟ้อง ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังขึ้นแต่ที่โจทก์ฟ้องขอให้พิพากษาว่าหากจำเลยไม่ยอมคืนโฉนดที่ดินให้โจทก์ภายในกำหนด 7 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งศาลหรือถ้าเป็นการพ้นวิสัยที่จะคืน ขอให้ศาลมีคำสั่งยกเลิกโฉนดฉบับเจ้าของที่ดินเดิม แล้วมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนให้โจทก์โดยคิดค่าใช้จ่ายจากจำเลยนั้นเห็นว่าโจทก์จะขอให้บังคับคดีดังกล่าวไม่ได้ เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี"พิพากษากลับ ให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินเลขที่ 5564 แขวงคลองมหานาคเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร ให้โจทก์ คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยก.(พรชัย สมรรถเวช-ยงยุทธ ธารีสาร-มานิตย์ จิตต์จันทร์กลับ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุป.วิ.พ. มาตรา 145 วรรคหนึ่ง บัญญัติให้คำพิพากษาผูกพันคู่ความ วรรคสอง บัญญัติว่า แม้ศาลจะได้กล่าวไว้ว่าให้ใช้คำพิพากษาบังคับแก่บุคคลภายนอก คำพิพากษานั้นก็ไม่ผูกพันบุคคลภายนอก และมาตรา 287 บัญญัติอีกชั้นหนึ่งว่า การบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาย่อมไม่กระทบกระทั่งถึงสิทธิของบุคคลภายนอกเหนือทรัพย์สินนั้น ซึ่งจากบทบัญญัติเหล่านี้ทำให้มีหลักที่ถือกันว่า คำพิพากษาไม่ผูกพันบุคคลภายนอกที่มิได้เป็นคู่ความโดยถ้าฟ้องโจทก์มีคำขอเช่นนั้น ศาลต้องพิพากษายกฟ้องหรือยกเฉพาะคำขอนั้นเสีย แล้วแต่กรณี (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 681-682/2502ที่ 2189/2532) หรือในการบังคับคดีศาลก็จะไม่สั่งบังคับบุคคลภายนอกให้กระทำการใด ๆ เพื่อให้เป็นไปตามคำพิพากษา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 958/2492 ที่ 2689/2528 ที่ 2676/2529 และ ที่ 5630/2534) คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ศาลฎีกาก็วินิจฉัยว่า ศาลจะพิพากษาให้เจ้าพนักงานที่ดินออกโฉนดฉบับใหม่แทนฉบับเดิมตามคำขอในฟ้องโจทก์ไม่ได้เพราะเป็นการขอให้บังคับเจ้าพนักงานที่ดินซึ่งเป็นบุคคลนอกคดี จึงเป็นคำวินิจฉัยตามแนวที่เคยมีมา แต่เรื่องนี้เป็นคำขอให้ศาลสั่งออกใบแทนโฉนดที่ดิน จึงมีข้อที่น่าสังเกตอยู่บ้าง กล่าวคือ ในกรณีการออกใบแทนโฉนดที่ดินนั้นมีกฎกระทรวงฉบับที่ 5(พ.ศ. 2497) ออกตามความใน พ.ร.บ. ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 ข้อ 11 กำหนดไว้ว่า "(3) ในกรณีศาลมีคำสั่งหรือมีคำพิพากษาเกี่ยวกับโฉนดที่ดินและปรากฏว่าโฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายด้วยประการใดให้ปฏิบัติทำนองเดียวกับกรณีของเจ้าของที่ดินมาขอใบแทนตามที่กำหนดไว้ใน (1) หรือ (2)แล้วแต่กรณี แต่ไม่ต้องสอบสวน" กฎกระทรวงฉบับนี้เป็นกฎหมายที่ให้อำนาจศาลมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินซึ่งมิได้เป็นคู่ความออกใบแทนโฉนดที่ดินได้จึงเป็นการยกเว้นหลักคำพิพากษาไม่ผูกพันบุคคลภายนอกอีกกรณีหนึ่ง อย่างไรก็ดีกรณีตามกฎกระทรวงฉบับนี้เป็นเรื่องศาลพิพากษาเกี่ยวกับโฉนดที่ดิน แล้วปรากฏขึ้นในชั้นบังคับคดีว่า โฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหาย หาใช่เรื่องโจทก์มีคำขอให้ออกใบแทนโฉนดมาในคำฟ้องตั้งแต่แรกดังคดีที่หมายเหตุนี้ไม่ กรณีที่ศาลจะมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดินตามกฎกระทรวงฉบับดังกล่าว เช่น เจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินมาเพื่อขายทอดตลาดเอาเงินชำระหนี้ตามคำพิพากษา แต่ไม่สามารถยึดโฉนดมาจากจำเลยหรือผู้ครอบครองโฉนด ทำให้เจ้าพนักงานบังคับคดีไม่สามารถโอนที่ดินให้ผู้ซื้อทรัพย์จากการขายทอดตลาดของศาลได้ศาลจึงอาจมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดินเพื่อทำการจดทะเบียนโอนต่อไป (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 731/2481)หรือกรณีศาลพิพากษาให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินหรือโอนที่ดินมีโฉนดให้โจทก์ ศาลก็อาจสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดได้ในทำนองเดียวกัน (คู่มือตุลาการ พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2533 หน้า 204ถึง 205) ฉะนั้น คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้หากในชั้นบังคับคดีปรากฏว่าโฉนดที่ดินพิพาทเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายศาลก็อาจสั่งเจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดให้โจทก์ได้ อย่างไรก็ดี การที่ศาลจะมีคำสั่งให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดเพื่อดำเนินการต่อไปนั้น จะต้องให้ได้ข้อเท็จจริงปรากฏในสำนวนฟังได้ว่าโฉนดที่ดินเดิมเป็นอันตราย ชำรุดหรือสูญหายตามกฎกระทรวงฉบับที่ 5 แล้ว ทั้งนี้ โดยศาลจะทำการไต่สวนก่อนก็ได้ อนึ่ง ในกรณีร้องขอแสดงกรรมสิทธิ์ที่ดินโดยการครอบครองปรปักษ์ ผู้ร้องบางรายก็บรรยายคำร้องว่าไม่ทราบว่าโฉนดสำหรับที่ดินที่ตนครอบครองอยู่ที่ใคร ขอให้ศาลมีคำสั่งออกใบแทนโฉนดที่ดินนั้นให้ด้วย เรื่องดังกล่าวนี้มีกฎกระทรวง ฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2497)ออกตามความใน พ.ร.บ. ให้ใช้ประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497ข้อ 8(4) กำหนดไว้ว่า ในการจดทะเบียนกรรมสิทธิ์ซึ่งได้มาตามป.พ.พ. มาตรา 1382 ถ้าไม่ได้โฉนดที่ดินมาให้ถือว่าโฉนดที่ดินสูญหายให้เจ้าพนักงานที่ดินออกใบแทนโฉนดที่ดิน แล้วดำเนินการจดทะเบียนต่อไป ฉะนั้น ในกรณีดังกล่าวจึงเป็นเรื่องที่เจ้าพนักงานที่ดินจะออกใบแทนโฉนดที่ดินไปได้เองในชั้นผู้ร้องไปขอจดทะเบียนการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์อยู่แล้ว หาใช่เป็นเรื่องที่ศาลจะต้องมีคำสั่งไม่. สมบูรณ์ บุญภินนท์.