คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9/2538หลักกฎหมาย: การอุทิศที่ดินให้ใช้เป็นทางสาธารณะเป็นการสละที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304ไม่จำต้องจดทะเบียนการให้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา525ก็มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายโจทก์ ฟ้อง ว่า โจทก์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน โฉนดเลขที่ 10512 ต่อมา สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.) ได้ ตัด ถนน ผ่านที่ดิน ของ โจทก์ ยาว จาก เหนือ จด ใต้ จำเลย ซึ่ง ปลูก บ้าน อยู่ ทาง ด้านทิศตะวันตก ของ ที่ดิน โจทก์ ได้ว่า จ้าง รถบรรทุก ดิน นำ ดิน มา ถม ใน ที่ดินของ โจทก์ ซึ่ง อยู่ ระหว่าง ถนน สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.)กับ บ้าน ของ จำเลย เนื้อที่ ประมาณ 60 ตารางวา ทำให้ โจทก์ เสียหายปี ละ 5,000 บาท ขอให้ บังคับ จำเลย ขน ดิน ออกจาก ที่ดิน ของ โจทก์และ ทำให้ อยู่ ใน สภาพ เดิม หาก จำเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ โจทก์ ดำเนินการเอง โดย ให้ จำเลย เสีย ค่าใช้จ่าย และ ให้ จำเลย ใช้ ค่าเสียหาย จำนวน5,000 บาท และ ต่อไป อีก ปี ละ 5,000 บาท จนกว่า จำเลย จะ ปฏิบัติการ ดังกล่าว เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ให้การ ว่า จำเลย ได้ ถม ดิน ใน บริเวณ ที่ โจทก์ ได้ อุทิศ ให้ แก่สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท เพื่อ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และเพื่อ สร้าง ถนน สาธารณะ ที่พิพาท จึง เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดินจำเลย ได้ ถม ดิน เพื่อ ใช้ เป็น ทาง เข้า บ้าน ของ จำเลย โดย ได้รับ อนุญาตจาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้ว ซึ่ง มี เนื้อที่ ประมาณ 15 ตารางเมตรค่าเสียหาย สูง เกิน ความจริง ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษายก ฟ้องโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี นี้ ทุนทรัพย์ ที่พิพาท กัน ใน ชั้นฎีกาไม่เกิน สอง แสน บาท ต้องห้าม ฎีกา ใน ข้อเท็จจริง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 248 วรรคหนึ่ง โจทก์ ฎีกาใน ปัญหาข้อกฎหมาย ว่า การ อุทิศ ที่ดินพิพาท ราย นี้ มิได้ จดทะเบียน ต่อพนักงาน เจ้าหน้าที่ เป็น การ ให้ ที่ ไม่สมบูรณ์ หรือไม่ ใน การ วินิจฉัยข้อกฎหมาย ดังกล่าว ศาลฎีกา จำต้อง ฟัง ข้อเท็จจริง ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย มา แล้ว จาก พยานหลักฐาน ใน สำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238 ประกอบ มาตรา 247ซึ่ง ศาลอุทธรณ์ ฟัง ข้อเท็จจริง มา ว่า เดิม ที่พิพาท เป็น ส่วน หนึ่ง ของที่ดิน โฉนด เลขที่ 10512 ของ โจทก์ เมื่อ วันที่ 20 มกราคม 2530 โจทก์ได้ ทำ หนังสือ อุทิศ ที่พิพาท ดังกล่าว ให้ แก่ สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบทเพื่อ ทำการ สร้าง ถนน เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน โดย ส่วน หนึ่งเป็น ตัว ถนน และ ส่วน หนึ่ง อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ทั้ง สอง ข้าง หลังจาก นั้นสำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท ได้ จัดทำ ถนน มี ความ กว้าง 30 เมตรโดย วัด จาก จุด กึ่งกลาง ถนน ไป ข้าง ละ 15 เมตร ใน ปี 2532 จำเลย ได้ ถม ดินลง ใน ที่พิพาท ทำ เป็น ทาง จาก ถนน ที่ เป็น ผิวจราจร เข้า บ้าน จำเลย คิด เป็นเนื้อที่ 12 ตารางเมตร โดย อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ใน บริเวณ 15 เมตรดังกล่าว โดย ได้รับ อนุญาต จาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้วข้ออ้าง ตาม ฎีกา ของ โจทก์ ว่า โจทก์ อุทิศ ที่พิพาท ให้ เป็น ทางสาธารณะโดย มิได้ จดทะเบียน ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 เป็น การ ไม่ชอบ นั้นเห็นว่า การ อุทิศ ที่ดิน ให้ ใช้ เป็น ทางสาธารณะ เช่นนี้ เป็น การ สละที่ดิน ให้ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304 กรณี เช่นนี้ หา จำต้องจดทะเบียน การ ให้ ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 ก็ มีผล สมบูรณ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ มิใช่ เจ้าของ กรรมสิทธิ์ที่พิพาท จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง พิพากษา มา นั้น ชอบแล้วฎีกา ของ โจทก์ ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9/2538นาย เจริญ ทัศนสุวรรณโจทก์นาย อ้น แสงดาวจำเลย ป.พ.พ. ม. 525, ม. 1304การอุทิศที่ดินให้ใช้เป็นทางสาธารณะเป็นการสละที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304ไม่จำต้องจดทะเบียนการให้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา525ก็มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายโจทก์ ฟ้อง ว่า โจทก์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน โฉนดเลขที่ 10512 ต่อมา สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.) ได้ ตัด ถนน ผ่านที่ดิน ของ โจทก์ ยาว จาก เหนือ จด ใต้ จำเลย ซึ่ง ปลูก บ้าน อยู่ ทาง ด้านทิศตะวันตก ของ ที่ดิน โจทก์ ได้ว่า จ้าง รถบรรทุก ดิน นำ ดิน มา ถม ใน ที่ดินของ โจทก์ ซึ่ง อยู่ ระหว่าง ถนน สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.)กับ บ้าน ของ จำเลย เนื้อที่ ประมาณ 60 ตารางวา ทำให้ โจทก์ เสียหายปี ละ 5,000 บาท ขอให้ บังคับ จำเลย ขน ดิน ออกจาก ที่ดิน ของ โจทก์และ ทำให้ อยู่ ใน สภาพ เดิม หาก จำเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ โจทก์ ดำเนินการเอง โดย ให้ จำเลย เสีย ค่าใช้จ่าย และ ให้ จำเลย ใช้ ค่าเสียหาย จำนวน5,000 บาท และ ต่อไป อีก ปี ละ 5,000 บาท จนกว่า จำเลย จะ ปฏิบัติการ ดังกล่าว เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ให้การ ว่า จำเลย ได้ ถม ดิน ใน บริเวณ ที่ โจทก์ ได้ อุทิศ ให้ แก่สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท เพื่อ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และเพื่อ สร้าง ถนน สาธารณะ ที่พิพาท จึง เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดินจำเลย ได้ ถม ดิน เพื่อ ใช้ เป็น ทาง เข้า บ้าน ของ จำเลย โดย ได้รับ อนุญาตจาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้ว ซึ่ง มี เนื้อที่ ประมาณ 15 ตารางเมตรค่าเสียหาย สูง เกิน ความจริง ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษายก ฟ้องโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี นี้ ทุนทรัพย์ ที่พิพาท กัน ใน ชั้นฎีกาไม่เกิน สอง แสน บาท ต้องห้าม ฎีกา ใน ข้อเท็จจริง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 248 วรรคหนึ่ง โจทก์ ฎีกาใน ปัญหาข้อกฎหมาย ว่า การ อุทิศ ที่ดินพิพาท ราย นี้ มิได้ จดทะเบียน ต่อพนักงาน เจ้าหน้าที่ เป็น การ ให้ ที่ ไม่สมบูรณ์ หรือไม่ ใน การ วินิจฉัยข้อกฎหมาย ดังกล่าว ศาลฎีกา จำต้อง ฟัง ข้อเท็จจริง ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย มา แล้ว จาก พยานหลักฐาน ใน สำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238 ประกอบ มาตรา 247ซึ่ง ศาลอุทธรณ์ ฟัง ข้อเท็จจริง มา ว่า เดิม ที่พิพาท เป็น ส่วน หนึ่ง ของที่ดิน โฉนด เลขที่ 10512 ของ โจทก์ เมื่อ วันที่ 20 มกราคม 2530 โจทก์ได้ ทำ หนังสือ อุทิศ ที่พิพาท ดังกล่าว ให้ แก่ สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบทเพื่อ ทำการ สร้าง ถนน เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน โดย ส่วน หนึ่งเป็น ตัว ถนน และ ส่วน หนึ่ง อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ทั้ง สอง ข้าง หลังจาก นั้นสำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท ได้ จัดทำ ถนน มี ความ กว้าง 30 เมตรโดย วัด จาก จุด กึ่งกลาง ถนน ไป ข้าง ละ 15 เมตร ใน ปี 2532 จำเลย ได้ ถม ดินลง ใน ที่พิพาท ทำ เป็น ทาง จาก ถนน ที่ เป็น ผิวจราจร เข้า บ้าน จำเลย คิด เป็นเนื้อที่ 12 ตารางเมตร โดย อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ใน บริเวณ 15 เมตรดังกล่าว โดย ได้รับ อนุญาต จาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้วข้ออ้าง ตาม ฎีกา ของ โจทก์ ว่า โจทก์ อุทิศ ที่พิพาท ให้ เป็น ทางสาธารณะโดย มิได้ จดทะเบียน ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 เป็น การ ไม่ชอบ นั้นเห็นว่า การ อุทิศ ที่ดิน ให้ ใช้ เป็น ทางสาธารณะ เช่นนี้ เป็น การ สละที่ดิน ให้ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304 กรณี เช่นนี้ หา จำต้องจดทะเบียน การ ให้ ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 ก็ มีผล สมบูรณ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ มิใช่ เจ้าของ กรรมสิทธิ์ที่พิพาท จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง พิพากษา มา นั้น ชอบแล้วฎีกา ของ โจทก์ ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน(ทวิช กำเนิดเพ็ชร์-ประสิทธิ์ แสนศิริ-ชลอ ทองแย้ม)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525บัญญัติว่า"การให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นท่านว่าย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ในกรณีเช่นนี้การให้ย่อมเป็นการสมบูรณ์โดยมิพักต้องส่งมอบ"ตามบทบัญญัติดังกล่าวมิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แต่คำพิพากษาศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐานตลอดมารวมทั้งคำพิพากษาที่หมายเหตุนี้ด้วยว่าหากเป็นการอุทิศที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วแม้จะมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก็มีผลให้ที่ดินนั้นตกเป็นกรรมสิทธิ์ของทางราชการตามแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาพอวางหลักเกณฑ์ได้ดังนี้ 1.การอุทิศหรือสละหรือให้กระทำได้2วิธี 1.1กระทำโดยตรง คำพิพากษาศาลฎีกาที่4900/2528การอุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะเพียงแต่เจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้ยกให้แสดงเจตนาให้ปรากฏโดยตรงหรือโดยปริยายว่าได้อุทิศให้เป็นที่สาธารณะที่ดินนั้นก็ตกเป็นที่สาธารณะทันที 1.2กระทำโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่663/2521ประชาชนได้ใช้ที่พิพาทเป็นทางเข้าออกเป็นเวลาสิบๆปีก่อนที่จำเลยจะรับโอนกรรมสิทธิ์เป็นเจ้าของโดยไม่มีการสงวนสิทธิหวงห้ามใดๆเลยแม้จะไม่ได้ความว่าผู้ใดอุทิศที่ของตนให้เป็นทางสาธารณะโดยตรงหรือโดยพิธีการก็ต้องถือว่าเจ้าของที่ดินเดิมที่เส้นทางนี้ผ่านได้อุทิศที่พิพาทให้เป็นทางสาธารณะโดยปริยายแล้วจำเลยเพิ่งรับโอนที่พิพาทหลังจากที่เจ้าของเดิมได้อุทิศทางพิพาทไปแล้วแม้ทางพิพาทจะอยู่ในเขตโฉนดที่ดินของจำเลยก็ตามจำเลยไม่มีสิทธิที่จะยึดถือเอาเป็นของตนได้ นอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่1498-9/2529,3169/2529และ3647/2529เป็นต้น อย่างไรก็ตามต้องพิจารณาด้วยว่าหากประชาชนเพียงแต่เดินผ่านทางโดยวิสาสะโดยไม่ปรากฏว่าเจ้าของที่ดินได้อุทิศที่ดินให้ก็ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่2647-2648/2531มัสยิดซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่เคยอุทิศโดยตรงหรือโดยปริยายให้เป็นที่ดินสาธารณะแม้จะมีประชาชนเข้ามาใช้ที่ดินพิพาทเป็นทางเดินผ่านเพื่อไปลงเรือข้ามฟากและเป็นทางผ่านไปชำระร่างกายที่คลองก่อนเข้าพิธีกรรมทางศาสนาก็ถือได้เพียงว่าเป็นการใช้ที่ดินโดยถือวิสาสะเพราะมัสยิดเจ้าของที่ดินมีฐานะเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอิสลามมีหน้าที่เอื้ออำนวยความสะดวกแก่อิสลามมิกชนในการใช้ที่ดินเพื่อการดังกล่าวหาใช่อุทิศให้เป็นทางสาธารณะไม่จึงถือไม่ได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน 2.จะต้องเป็นการยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันเท่านั้นที่ไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนก็มีผลสมบูรณ์หากเป็นการยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นแล้วจะต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522ยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้สุขาภิบาลเพื่อหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่เป็นการให้แก่สุขาภิบาลโดยเฉพาะมิใช่ให้เป็นสาธารณประโยชน์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304เมื่อไม่ได้จดทะเบียนการให้ตามมาตรา525ผู้ให้เรียกคืนได้ แต่ได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526ได้วินิจฉัยไว้ขัดกับหลักดังกล่าว คำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526การซื้อขายที่พิพาทมีโฉนดเป็นที่ทราบกันทั้งสองฝ่ายว่ากองทัพบกจำเลยซื้อไปเพื่อประโยชน์ในทางราชการทหารซึ่งเป็นผลให้ที่พิพาทกลายเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)การที่พ. ตกลงขายที่พิพาทให้แก่จำเลยจึงเป็นการแสดงเจตนาสละที่พิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาโดยไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใดโจทก์ซึ่งเข้าครอบครองที่พิพาทในภายหลังมิอาจยกอายุความแห่งการได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองขึ้นต่อสู้แผ่นดินได้ตามมาตรา1306 คำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวน่าจะเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ออกมาโดยมิได้มีเจตนาที่จะกลับหลักคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522มิฉะนั้นแล้วจะถูกมองไปว่าศาลฎีกาตีความเข้าข้างหน่วยราชการต่างจากการอุทิศหรือสละที่ดินพิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันทั้งนี้เพราะเมื่อสละแล้วประชาชนทุกคนได้รับผลประโยชน์จากการสละแต่การที่หน่วยงานของราชการซื้อที่พิพาทเฉพาะหน่วยงานที่ซื้อเท่านั้นที่ได้รับผลประโยชน์ 3.การให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันหรือไม่ขึ้นอยู่กับสภาพของการใช้งาน คำพิพากษาศาลฎีกาที่1542/2525การที่ถนนซึ่งโจทก์ทำขึ้นจะเป็นทางสาธารณะหรือไม่ย่อมเป็นไปตามสภาพของการใช้ไม่จำเป็นต้องให้ศาลมีคำสั่ง 4.ข้อยกเว้นนี้ใช้บังคับแก่นิติบุคคลและบุคคลธรรมดาทั่วไปไม่ว่าจะเป็นวัดหรือที่สาธารณะของหน่วยราชการก็ตาม 4.1วัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่947-958/2503การที่วัดได้ยินยอมให้มีการขยายเขตถนนเดิมซึ่งได้ใช้เป็นทางหลวงอยู่แล้วเข้าไปในที่วัดและเมื่อทางหลวงนี้เป็นสาธารณสมบัติแผ่นดินกรณีนี้จึงเป็นว่าวัดได้อุทิศที่ดินส่วนนี้โดยปริยายให้เป็นทางหลวง การอุทิศของวัดเช่นนี้มิได้ไม่ขัดต่อพระราชบัญญัติคณะสงฆ์พ.ศ.2484มาตรา41กรณีเช่นนี้ไม่เข้าลักษณะเป็นการโอนกรรมสิทธิ์ตามที่กฎหมายนั้นระบุไว้ฉะนั้นการที่จำเลยปลูกปักอาคารลงในเขตทางหลวงโดยมิได้รับอนุญาตก็ย่อมเป็นความผิดตามกฎหมาย 4.2ที่ดินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นที่หน่วยราชการได้อุทิศให้โดยตรงหรือโดยปริยายเพื่อให้ประชาชนใช้ร่วมกันก็น่าจะมีผลเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันเช่นเดียวกับกรณีของเอกชนหากตีความว่าหน่วยราชการไม่สามารถแยกที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันได้ก็จะเกิดความไม่เป็นธรรมขึ้นอย่างไรก็ตามได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่3473/2525ได้วินิจฉัยไว้ว่าที่ดินซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)นั้นแม้ได้ถูกราษฎรใช้ประโยชน์มานานเท่าใดก็ตามไม่ทำให้ที่ดินนั้นเปลี่ยนสภาพเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวนี้อาจวินิจฉัยในประเด็นที่ว่าที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะจะตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันโดยอายุความได้หรือไม่แต่ถ้าหากประเด็นข้อพิพาทขึ้นสู่ศาลฎีกาว่าการที่ส่วนราชการซึ่งเป็นผู้ดูแลที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะได้อุทิศหรือสละหรือยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วคำวินิจฉัยของศาลฎีกาน่าจะออกมาแนวเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ 5.ผลของการอุทิศหรือสละหรือให้ 5.1กรณีมอบให้โดยตรง 5.1.1หากมีการทำสัญญาก็มีผลตั้งแต่ทำสัญญาโดยไม่คำนึงว่าหน่วยราชการจะดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของผู้ให้แล้วหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528เมื่อ พ. ยกที่พิพาทให้แก่จำเลยเพื่อใช้ทำถนนโดยไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีกย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304การที่จำเลยยังไม่ตัดถนนผ่านที่พิพาทหรือตัดถนนผ่านที่พิพาทไม่หมดทั้งแปลงและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินมีโฉนดของ พ. แล้วเข้าครองที่พิพาทต่อจาก พ.ก็หาทำให้โจทก์มีสิทธิใดๆในที่พิพาทในอันที่จะเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลยไม่ 5.1.2หากไม่มีการทำสัญญาก็ต้องพิจารณาจากพฤติการณ์เช่นการแสดงออก คำพิพากษาศาลฎีกาที่1259/2501ปรากฏในคำร้องขอรังวัดของโจทก์ว่าโจทก์ยินยอมขอให้รังวัดตั้งแต่ทางเกวียนจนจดถนนสาย22เป็นที่สาธารณประโยชน์คำขอเช่นว่านี้ก็เสมือนกับคำขออุทิศเป็นลายลักษณ์อักษรของโจทก์นั่นเอง 5.1.3หากการอุทิศหรือการสละหรือการให้มีเงื่อนไขให้ผู้รับจะต้องปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งการให้จะมีผลเมื่อผู้รับได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขนั้นแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501การที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ทำเป็นถนนหรือทางสาธารณะโดยมีเงื่อนไขว่าเมื่อจะทำถนนผ่านที่ของโจทก์จะต้องทำสะพานระหว่างที่ลำลาดให้น้ำไหลไปได้และการจะทำสะพานอย่างไรต้องปรึกษากันก่อนเมื่อถนนสาธารณะตามที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ยังไม่ได้ทำขึ้นจำเลยเข้าทำทำนบปิดกั้นน้ำในลำลาดในที่นาของโจทก์เสียอันเป็นการกระทำซึ่งผิดวัตถุประสงค์ที่โจทก์อุทิศดังนี้ยังถือไม่ได้ว่าการอุทิศที่ดินของโจทก์เป็นการเสร็จเด็ดขาดอย่างมากถือได้เพียงว่าเจตนาจะอุทิศเท่านั้นโจทก์ยังไม่ขาดสิทธิครอบครองในที่รายนี้เมื่อจำเลยบังอาจเข้ามาขุดดินทำทำนบกั้นน้ำและขุดดินทำลำเหมืองในที่ดินของโจทก์โดยพลการย่อมเป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์โจทก์มีสิทธิที่จะขอให้บังคับจำเลยให้ทำลายทำนบถมลำเหมืองและถมดินที่จำเลยขุดในนาของโจทก์ให้เป็นไปตามสภาพเดิมได้ หากการยกให้ไม่มีเงื่อนไขแม้จะระบุวัตถุประสงค์ในการให้ไว้การให้นั้นย่อมสมบูรณ์ไม่สามารถเรียกคืนได้อีกดังนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528 5.2กรณีมอบให้โดยปริยายต้องดูพฤติการณ์เป็นกรณีๆไป 5.2.1ยอมให้ทำถนนและประชาชนใช้สอยโดยมิได้หวงห้ามหรือสงวนสิทธิ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2086/2526ที่ดินในโฉนดส่วนหนึ่งจำเลยยอมให้ผู้ใหญ่บ้านใช้ทำเป็นถนนและประชาชนใช้สอยตลอดมาโดยจำเลยมิได้หวงห้ามหรือสงวนสิทธิแสดงว่าจำเลยอุทิศที่ดินส่วนที่เป็นถนนให้เป็นทางสาธารณะสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้ว 5.2.2ให้มีการใช้เป็นเวลานานเกินกว่า10ปีเท่ากับระยะเวลาครอบครองปรปักษ์ก็ถือว่ามีผลเป็นการอุทิศให้เป็นทางสาธารณะแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่3859/2535ราษฎรได้ใช้ทางพิพาทมานานเกินกว่า10ปีโดยไม่มีผู้ใดอ้างตนเป็นเจ้าของและผู้ใช้ทางเดินดังกล่าวก็ไม่ต้องขออนุญาตผู้ใดถือว่าจำเลยได้อุทิศทางพิพาทให้เป็นทางสาธารณะโดยปริยายแล้วทางพิพาทจึงเป็นทางสาธารณประโยชน์ 5.3เมื่อเจ้าของที่ดินได้อุทิศสละหรือให้ที่ดินเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วต่อมาเจ้าของที่ดินจะได้โอนที่ดินดังกล่าวให้แก่บุคคลภายนอกผู้สุจริตก็ตามบุคคลภายนอกก็ไม่ได้สิทธิในที่ดินนั้นอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่3808/2535 บ. อุทิศที่ดินพิพาทให้เป็นถนนสาธารณะเพื่อให้ประชาชนใช้ร่วมกันโดยปริยายที่ดินพิพาทจึงเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแม้ต่อมาจำเลยต้องเป็นผู้ดูแลถนนสาธารณสมบัติของแผ่นดินยังไม่ได้ทำถนนที่ดินพิพาทและ บ. ได้ไปขอออกน.ส.3ที่ดินพิพาทในนามของตนอีกก็ไม่ทำให้ที่ดินพิพาทกลับเป็นของ บ. การที่ บ. โอนที่ดินพิพาทให้ ป.และ ป. โอนให้โจทก์หาทำให้ ป. และโจทก์ผู้รับโอนมีสิทธิดีกว่า บ. ผู้โอนไม่ 6.หากการอุทิศหรือการให้มิได้มีเจตนาที่จะให้เป็นการถาวรก็จะต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่4290/2530เจ้าของเดิมยกที่พิพาทให้กรมอนามัยปลูกสร้างสำนักงานผดุงครรภ์โดยมีเงื่อนไขว่าจะนำไปซื้อขายหักโอนหรือแลกเปลี่ยนกับผู้อื่นหรือหน่วยราชการอื่นไม่ได้และเมื่อหมดความประสงค์จะใช้ให้ส่งมอบที่พิพาทคืนทันทีดังนี้เจตนาของผู้ให้หากเป็นการอุทิศที่พิพาทเพื่อใช้เป็นสาธารณประโยชน์ตลอดไปอันมีผลให้ที่ดินตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่เมื่อการยกให้มิได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่จึงไม่มีผลสมบูรณ์และย่อมไม่ผูกพันผู้ให้หรือโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับโอนที่พิพาทต่อมาในภายหลังตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525,1299วรรคแรกแม้โจทก์จะรู้ถึงสิทธิที่จำเลยได้รับการยกให้จากเจ้าของเดิมก็ตามก็หาเป็นการกระทบกระเทือนต่อสิทธิของโจทก์ผู้ได้กรรมสิทธิ์มาโดยนิติกรรมซึ่งได้จดทะเบียนการได้มากับพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่โจทก์จึงมีสิทธิให้จำเลยรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างออกไปจากที่พิพาทได้ ศิริชัย วัฒนโยธินคำพิพากษา: โจทก์ ฟ้อง ว่า โจทก์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน โฉนดเลขที่ 10512 ต่อมา สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.) ได้ ตัด ถนน ผ่านที่ดิน ของ โจทก์ ยาว จาก เหนือ จด ใต้ จำเลย ซึ่ง ปลูก บ้าน อยู่ ทาง ด้านทิศตะวันตก ของ ที่ดิน โจทก์ ได้ว่า จ้าง รถบรรทุก ดิน นำ ดิน มา ถม ใน ที่ดินของ โจทก์ ซึ่ง อยู่ ระหว่าง ถนน สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.)กับ บ้าน ของ จำเลย เนื้อที่ ประมาณ 60 ตารางวา ทำให้ โจทก์ เสียหายปี ละ 5,000 บาท ขอให้ บังคับ จำเลย ขน ดิน ออกจาก ที่ดิน ของ โจทก์และ ทำให้ อยู่ ใน สภาพ เดิม หาก จำเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ โจทก์ ดำเนินการเอง โดย ให้ จำเลย เสีย ค่าใช้จ่าย และ ให้ จำเลย ใช้ ค่าเสียหาย จำนวน5,000 บาท และ ต่อไป อีก ปี ละ 5,000 บาท จนกว่า จำเลย จะ ปฏิบัติการ ดังกล่าว เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ให้การ ว่า จำเลย ได้ ถม ดิน ใน บริเวณ ที่ โจทก์ ได้ อุทิศ ให้ แก่สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท เพื่อ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และเพื่อ สร้าง ถนน สาธารณะ ที่พิพาท จึง เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดินจำเลย ได้ ถม ดิน เพื่อ ใช้ เป็น ทาง เข้า บ้าน ของ จำเลย โดย ได้รับ อนุญาตจาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้ว ซึ่ง มี เนื้อที่ ประมาณ 15 ตารางเมตรค่าเสียหาย สูง เกิน ความจริง ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษายก ฟ้องโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี นี้ ทุนทรัพย์ ที่พิพาท กัน ใน ชั้นฎีกาไม่เกิน สอง แสน บาท ต้องห้าม ฎีกา ใน ข้อเท็จจริง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 248 วรรคหนึ่ง โจทก์ ฎีกาใน ปัญหาข้อกฎหมาย ว่า การ อุทิศ ที่ดินพิพาท ราย นี้ มิได้ จดทะเบียน ต่อพนักงาน เจ้าหน้าที่ เป็น การ ให้ ที่ ไม่สมบูรณ์ หรือไม่ ใน การ วินิจฉัยข้อกฎหมาย ดังกล่าว ศาลฎีกา จำต้อง ฟัง ข้อเท็จจริง ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย มา แล้ว จาก พยานหลักฐาน ใน สำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238 ประกอบ มาตรา 247ซึ่ง ศาลอุทธรณ์ ฟัง ข้อเท็จจริง มา ว่า เดิม ที่พิพาท เป็น ส่วน หนึ่ง ของที่ดิน โฉนด เลขที่ 10512 ของ โจทก์ เมื่อ วันที่ 20 มกราคม 2530 โจทก์ได้ ทำ หนังสือ อุทิศ ที่พิพาท ดังกล่าว ให้ แก่ สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบทเพื่อ ทำการ สร้าง ถนน เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน โดย ส่วน หนึ่งเป็น ตัว ถนน และ ส่วน หนึ่ง อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ทั้ง สอง ข้าง หลังจาก นั้นสำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท ได้ จัดทำ ถนน มี ความ กว้าง 30 เมตรโดย วัด จาก จุด กึ่งกลาง ถนน ไป ข้าง ละ 15 เมตร ใน ปี 2532 จำเลย ได้ ถม ดินลง ใน ที่พิพาท ทำ เป็น ทาง จาก ถนน ที่ เป็น ผิวจราจร เข้า บ้าน จำเลย คิด เป็นเนื้อที่ 12 ตารางเมตร โดย อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ใน บริเวณ 15 เมตรดังกล่าว โดย ได้รับ อนุญาต จาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้วข้ออ้าง ตาม ฎีกา ของ โจทก์ ว่า โจทก์ อุทิศ ที่พิพาท ให้ เป็น ทางสาธารณะโดย มิได้ จดทะเบียน ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 เป็น การ ไม่ชอบ นั้นเห็นว่า การ อุทิศ ที่ดิน ให้ ใช้ เป็น ทางสาธารณะ เช่นนี้ เป็น การ สละที่ดิน ให้ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304 กรณี เช่นนี้ หา จำต้องจดทะเบียน การ ให้ ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 ก็ มีผล สมบูรณ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ มิใช่ เจ้าของ กรรมสิทธิ์ที่พิพาท จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง พิพากษา มา นั้น ชอบแล้วฎีกา ของ โจทก์ ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9/2538นาย เจริญ ทัศนสุวรรณโจทก์นาย อ้น แสงดาวจำเลย ป.พ.พ. ม. 525, ม. 1304การอุทิศที่ดินให้ใช้เป็นทางสาธารณะเป็นการสละที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304ไม่จำต้องจดทะเบียนการให้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามมาตรา525ก็มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายโจทก์ ฟ้อง ว่า โจทก์ เป็น เจ้าของ กรรมสิทธิ์ ที่ดิน โฉนดเลขที่ 10512 ต่อมา สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.) ได้ ตัด ถนน ผ่านที่ดิน ของ โจทก์ ยาว จาก เหนือ จด ใต้ จำเลย ซึ่ง ปลูก บ้าน อยู่ ทาง ด้านทิศตะวันตก ของ ที่ดิน โจทก์ ได้ว่า จ้าง รถบรรทุก ดิน นำ ดิน มา ถม ใน ที่ดินของ โจทก์ ซึ่ง อยู่ ระหว่าง ถนน สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท (รพช.)กับ บ้าน ของ จำเลย เนื้อที่ ประมาณ 60 ตารางวา ทำให้ โจทก์ เสียหายปี ละ 5,000 บาท ขอให้ บังคับ จำเลย ขน ดิน ออกจาก ที่ดิน ของ โจทก์และ ทำให้ อยู่ ใน สภาพ เดิม หาก จำเลย ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ โจทก์ ดำเนินการเอง โดย ให้ จำเลย เสีย ค่าใช้จ่าย และ ให้ จำเลย ใช้ ค่าเสียหาย จำนวน5,000 บาท และ ต่อไป อีก ปี ละ 5,000 บาท จนกว่า จำเลย จะ ปฏิบัติการ ดังกล่าว เสร็จ แก่ โจทก์จำเลย ให้การ ว่า จำเลย ได้ ถม ดิน ใน บริเวณ ที่ โจทก์ ได้ อุทิศ ให้ แก่สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท เพื่อ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน และเพื่อ สร้าง ถนน สาธารณะ ที่พิพาท จึง เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดินจำเลย ได้ ถม ดิน เพื่อ ใช้ เป็น ทาง เข้า บ้าน ของ จำเลย โดย ได้รับ อนุญาตจาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้ว ซึ่ง มี เนื้อที่ ประมาณ 15 ตารางเมตรค่าเสียหาย สูง เกิน ความจริง ขอให้ ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิจารณา แล้ว พิพากษายก ฟ้องโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ พิพากษายืนโจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี นี้ ทุนทรัพย์ ที่พิพาท กัน ใน ชั้นฎีกาไม่เกิน สอง แสน บาท ต้องห้าม ฎีกา ใน ข้อเท็จจริง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 248 วรรคหนึ่ง โจทก์ ฎีกาใน ปัญหาข้อกฎหมาย ว่า การ อุทิศ ที่ดินพิพาท ราย นี้ มิได้ จดทะเบียน ต่อพนักงาน เจ้าหน้าที่ เป็น การ ให้ ที่ ไม่สมบูรณ์ หรือไม่ ใน การ วินิจฉัยข้อกฎหมาย ดังกล่าว ศาลฎีกา จำต้อง ฟัง ข้อเท็จจริง ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัย มา แล้ว จาก พยานหลักฐาน ใน สำนวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 238 ประกอบ มาตรา 247ซึ่ง ศาลอุทธรณ์ ฟัง ข้อเท็จจริง มา ว่า เดิม ที่พิพาท เป็น ส่วน หนึ่ง ของที่ดิน โฉนด เลขที่ 10512 ของ โจทก์ เมื่อ วันที่ 20 มกราคม 2530 โจทก์ได้ ทำ หนังสือ อุทิศ ที่พิพาท ดังกล่าว ให้ แก่ สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบทเพื่อ ทำการ สร้าง ถนน เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน โดย ส่วน หนึ่งเป็น ตัว ถนน และ ส่วน หนึ่ง อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ทั้ง สอง ข้าง หลังจาก นั้นสำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท ได้ จัดทำ ถนน มี ความ กว้าง 30 เมตรโดย วัด จาก จุด กึ่งกลาง ถนน ไป ข้าง ละ 15 เมตร ใน ปี 2532 จำเลย ได้ ถม ดินลง ใน ที่พิพาท ทำ เป็น ทาง จาก ถนน ที่ เป็น ผิวจราจร เข้า บ้าน จำเลย คิด เป็นเนื้อที่ 12 ตารางเมตร โดย อยู่ ใน เขต รัศมี ถนน ใน บริเวณ 15 เมตรดังกล่าว โดย ได้รับ อนุญาต จาก สำนักงาน เร่งรัด พัฒนา ชนบท แล้วข้ออ้าง ตาม ฎีกา ของ โจทก์ ว่า โจทก์ อุทิศ ที่พิพาท ให้ เป็น ทางสาธารณะโดย มิได้ จดทะเบียน ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1299 เป็น การ ไม่ชอบ นั้นเห็นว่า การ อุทิศ ที่ดิน ให้ ใช้ เป็น ทางสาธารณะ เช่นนี้ เป็น การ สละที่ดิน ให้ เป็น สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับ พลเมือง ใช้ ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304 กรณี เช่นนี้ หา จำต้องจดทะเบียน การ ให้ ต่อ พนักงาน เจ้าหน้าที่ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 ก็ มีผล สมบูรณ์ ตาม กฎหมาย โจทก์ มิใช่ เจ้าของ กรรมสิทธิ์ที่พิพาท จึง ไม่มี อำนาจฟ้อง ที่ ศาลล่าง ทั้ง สอง พิพากษา มา นั้น ชอบแล้วฎีกา ของ โจทก์ ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน(ทวิช กำเนิดเพ็ชร์-ประสิทธิ์ แสนศิริ-ชลอ ทองแย้ม)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525บัญญัติว่า"การให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นท่านว่าย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ในกรณีเช่นนี้การให้ย่อมเป็นการสมบูรณ์โดยมิพักต้องส่งมอบ"ตามบทบัญญัติดังกล่าวมิได้บัญญัติยกเว้นกรณีการสละหรืออุทิศหรือการให้อสังหาริมทรัพย์ให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันว่าไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่แต่คำพิพากษาศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้เป็นบรรทัดฐานตลอดมารวมทั้งคำพิพากษาที่หมายเหตุนี้ด้วยว่าหากเป็นการอุทิศที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วแม้จะมิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก็มีผลให้ที่ดินนั้นตกเป็นกรรมสิทธิ์ของทางราชการตามแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาพอวางหลักเกณฑ์ได้ดังนี้ 1.การอุทิศหรือสละหรือให้กระทำได้2วิธี 1.1กระทำโดยตรง คำพิพากษาศาลฎีกาที่4900/2528การอุทิศที่ดินให้เป็นที่สาธารณะเพียงแต่เจ้าของกรรมสิทธิ์ผู้ยกให้แสดงเจตนาให้ปรากฏโดยตรงหรือโดยปริยายว่าได้อุทิศให้เป็นที่สาธารณะที่ดินนั้นก็ตกเป็นที่สาธารณะทันที 1.2กระทำโดยปริยาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่663/2521ประชาชนได้ใช้ที่พิพาทเป็นทางเข้าออกเป็นเวลาสิบๆปีก่อนที่จำเลยจะรับโอนกรรมสิทธิ์เป็นเจ้าของโดยไม่มีการสงวนสิทธิหวงห้ามใดๆเลยแม้จะไม่ได้ความว่าผู้ใดอุทิศที่ของตนให้เป็นทางสาธารณะโดยตรงหรือโดยพิธีการก็ต้องถือว่าเจ้าของที่ดินเดิมที่เส้นทางนี้ผ่านได้อุทิศที่พิพาทให้เป็นทางสาธารณะโดยปริยายแล้วจำเลยเพิ่งรับโอนที่พิพาทหลังจากที่เจ้าของเดิมได้อุทิศทางพิพาทไปแล้วแม้ทางพิพาทจะอยู่ในเขตโฉนดที่ดินของจำเลยก็ตามจำเลยไม่มีสิทธิที่จะยึดถือเอาเป็นของตนได้ นอกจากนี้ยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่1498-9/2529,3169/2529และ3647/2529เป็นต้น อย่างไรก็ตามต้องพิจารณาด้วยว่าหากประชาชนเพียงแต่เดินผ่านทางโดยวิสาสะโดยไม่ปรากฏว่าเจ้าของที่ดินได้อุทิศที่ดินให้ก็ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการให้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่2647-2648/2531มัสยิดซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทไม่เคยอุทิศโดยตรงหรือโดยปริยายให้เป็นที่ดินสาธารณะแม้จะมีประชาชนเข้ามาใช้ที่ดินพิพาทเป็นทางเดินผ่านเพื่อไปลงเรือข้ามฟากและเป็นทางผ่านไปชำระร่างกายที่คลองก่อนเข้าพิธีกรรมทางศาสนาก็ถือได้เพียงว่าเป็นการใช้ที่ดินโดยถือวิสาสะเพราะมัสยิดเจ้าของที่ดินมีฐานะเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอิสลามมีหน้าที่เอื้ออำนวยความสะดวกแก่อิสลามมิกชนในการใช้ที่ดินเพื่อการดังกล่าวหาใช่อุทิศให้เป็นทางสาธารณะไม่จึงถือไม่ได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่ประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน 2.จะต้องเป็นการยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันเท่านั้นที่ไม่ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนก็มีผลสมบูรณ์หากเป็นการยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นแล้วจะต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522ยกที่ดินตลาดสดและผลไม้มีโฉนดให้สุขาภิบาลเพื่อหาประโยชน์มาปรับปรุงท้องที่เป็นการให้แก่สุขาภิบาลโดยเฉพาะมิใช่ให้เป็นสาธารณประโยชน์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304เมื่อไม่ได้จดทะเบียนการให้ตามมาตรา525ผู้ให้เรียกคืนได้ แต่ได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526ได้วินิจฉัยไว้ขัดกับหลักดังกล่าว คำพิพากษาศาลฎีกาที่3420/2526การซื้อขายที่พิพาทมีโฉนดเป็นที่ทราบกันทั้งสองฝ่ายว่ากองทัพบกจำเลยซื้อไปเพื่อประโยชน์ในทางราชการทหารซึ่งเป็นผลให้ที่พิพาทกลายเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)การที่พ. ตกลงขายที่พิพาทให้แก่จำเลยจึงเป็นการแสดงเจตนาสละที่พิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินตั้งแต่วันทำสัญญาโดยไม่จำเป็นต้องมีการแก้ไขโฉนดหรือจดทะเบียนการซื้อขายแต่อย่างใดโจทก์ซึ่งเข้าครอบครองที่พิพาทในภายหลังมิอาจยกอายุความแห่งการได้กรรมสิทธิ์โดยการครอบครองขึ้นต่อสู้แผ่นดินได้ตามมาตรา1306 คำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวน่าจะเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ออกมาโดยมิได้มีเจตนาที่จะกลับหลักคำพิพากษาศาลฎีกาที่2195/2522มิฉะนั้นแล้วจะถูกมองไปว่าศาลฎีกาตีความเข้าข้างหน่วยราชการต่างจากการอุทิศหรือสละที่ดินพิพาทให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันทั้งนี้เพราะเมื่อสละแล้วประชาชนทุกคนได้รับผลประโยชน์จากการสละแต่การที่หน่วยงานของราชการซื้อที่พิพาทเฉพาะหน่วยงานที่ซื้อเท่านั้นที่ได้รับผลประโยชน์ 3.การให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันหรือไม่ขึ้นอยู่กับสภาพของการใช้งาน คำพิพากษาศาลฎีกาที่1542/2525การที่ถนนซึ่งโจทก์ทำขึ้นจะเป็นทางสาธารณะหรือไม่ย่อมเป็นไปตามสภาพของการใช้ไม่จำเป็นต้องให้ศาลมีคำสั่ง 4.ข้อยกเว้นนี้ใช้บังคับแก่นิติบุคคลและบุคคลธรรมดาทั่วไปไม่ว่าจะเป็นวัดหรือที่สาธารณะของหน่วยราชการก็ตาม 4.1วัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่947-958/2503การที่วัดได้ยินยอมให้มีการขยายเขตถนนเดิมซึ่งได้ใช้เป็นทางหลวงอยู่แล้วเข้าไปในที่วัดและเมื่อทางหลวงนี้เป็นสาธารณสมบัติแผ่นดินกรณีนี้จึงเป็นว่าวัดได้อุทิศที่ดินส่วนนี้โดยปริยายให้เป็นทางหลวง การอุทิศของวัดเช่นนี้มิได้ไม่ขัดต่อพระราชบัญญัติคณะสงฆ์พ.ศ.2484มาตรา41กรณีเช่นนี้ไม่เข้าลักษณะเป็นการโอนกรรมสิทธิ์ตามที่กฎหมายนั้นระบุไว้ฉะนั้นการที่จำเลยปลูกปักอาคารลงในเขตทางหลวงโดยมิได้รับอนุญาตก็ย่อมเป็นความผิดตามกฎหมาย 4.2ที่ดินที่เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นที่หน่วยราชการได้อุทิศให้โดยตรงหรือโดยปริยายเพื่อให้ประชาชนใช้ร่วมกันก็น่าจะมีผลเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันเช่นเดียวกับกรณีของเอกชนหากตีความว่าหน่วยราชการไม่สามารถแยกที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันได้ก็จะเกิดความไม่เป็นธรรมขึ้นอย่างไรก็ตามได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่3473/2525ได้วินิจฉัยไว้ว่าที่ดินซึ่งเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้ใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304(3)นั้นแม้ได้ถูกราษฎรใช้ประโยชน์มานานเท่าใดก็ตามไม่ทำให้ที่ดินนั้นเปลี่ยนสภาพเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทอื่นได้ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวนี้อาจวินิจฉัยในประเด็นที่ว่าที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะจะตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันโดยอายุความได้หรือไม่แต่ถ้าหากประเด็นข้อพิพาทขึ้นสู่ศาลฎีกาว่าการที่ส่วนราชการซึ่งเป็นผู้ดูแลที่ดินสาธารณสมบัติของแผ่นดินที่สงวนไว้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะได้อุทิศหรือสละหรือยกให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วคำวินิจฉัยของศาลฎีกาน่าจะออกมาแนวเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ 5.ผลของการอุทิศหรือสละหรือให้ 5.1กรณีมอบให้โดยตรง 5.1.1หากมีการทำสัญญาก็มีผลตั้งแต่ทำสัญญาโดยไม่คำนึงว่าหน่วยราชการจะดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของผู้ให้แล้วหรือไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528เมื่อ พ. ยกที่พิพาทให้แก่จำเลยเพื่อใช้ทำถนนโดยไม่มีเงื่อนไขใดๆที่จะถือว่าเป็นการสงวนสิทธิไว้อีกย่อมเป็นการสละการครอบครองที่ดินให้เป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1304การที่จำเลยยังไม่ตัดถนนผ่านที่พิพาทหรือตัดถนนผ่านที่พิพาทไม่หมดทั้งแปลงและภายหลังโจทก์ได้ซื้อที่ดินมีโฉนดของ พ. แล้วเข้าครองที่พิพาทต่อจาก พ.ก็หาทำให้โจทก์มีสิทธิใดๆในที่พิพาทในอันที่จะเรียกคืนที่พิพาทจากจำเลยไม่ 5.1.2หากไม่มีการทำสัญญาก็ต้องพิจารณาจากพฤติการณ์เช่นการแสดงออก คำพิพากษาศาลฎีกาที่1259/2501ปรากฏในคำร้องขอรังวัดของโจทก์ว่าโจทก์ยินยอมขอให้รังวัดตั้งแต่ทางเกวียนจนจดถนนสาย22เป็นที่สาธารณประโยชน์คำขอเช่นว่านี้ก็เสมือนกับคำขออุทิศเป็นลายลักษณ์อักษรของโจทก์นั่นเอง 5.1.3หากการอุทิศหรือการสละหรือการให้มีเงื่อนไขให้ผู้รับจะต้องปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งการให้จะมีผลเมื่อผู้รับได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขนั้นแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่1084/2501การที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ทำเป็นถนนหรือทางสาธารณะโดยมีเงื่อนไขว่าเมื่อจะทำถนนผ่านที่ของโจทก์จะต้องทำสะพานระหว่างที่ลำลาดให้น้ำไหลไปได้และการจะทำสะพานอย่างไรต้องปรึกษากันก่อนเมื่อถนนสาธารณะตามที่โจทก์อุทิศที่ดินให้ยังไม่ได้ทำขึ้นจำเลยเข้าทำทำนบปิดกั้นน้ำในลำลาดในที่นาของโจทก์เสียอันเป็นการกระทำซึ่งผิดวัตถุประสงค์ที่โจทก์อุทิศดังนี้ยังถือไม่ได้ว่าการอุทิศที่ดินของโจทก์เป็นการเสร็จเด็ดขาดอย่างมากถือได้เพียงว่าเจตนาจะอุทิศเท่านั้นโจทก์ยังไม่ขาดสิทธิครอบครองในที่รายนี้เมื่อจำเลยบังอาจเข้ามาขุดดินทำทำนบกั้นน้ำและขุดดินทำลำเหมืองในที่ดินของโจทก์โดยพลการย่อมเป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์โจทก์มีสิทธิที่จะขอให้บังคับจำเลยให้ทำลายทำนบถมลำเหมืองและถมดินที่จำเลยขุดในนาของโจทก์ให้เป็นไปตามสภาพเดิมได้ หากการยกให้ไม่มีเงื่อนไขแม้จะระบุวัตถุประสงค์ในการให้ไว้การให้นั้นย่อมสมบูรณ์ไม่สามารถเรียกคืนได้อีกดังนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่191/2528 5.2กรณีมอบให้โดยปริยายต้องดูพฤติการณ์เป็นกรณีๆไป 5.2.1ยอมให้ทำถนนและประชาชนใช้สอยโดยมิได้หวงห้ามหรือสงวนสิทธิ คำพิพากษาศาลฎีกาที่2086/2526ที่ดินในโฉนดส่วนหนึ่งจำเลยยอมให้ผู้ใหญ่บ้านใช้ทำเป็นถนนและประชาชนใช้สอยตลอดมาโดยจำเลยมิได้หวงห้ามหรือสงวนสิทธิแสดงว่าจำเลยอุทิศที่ดินส่วนที่เป็นถนนให้เป็นทางสาธารณะสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้ว 5.2.2ให้มีการใช้เป็นเวลานานเกินกว่า10ปีเท่ากับระยะเวลาครอบครองปรปักษ์ก็ถือว่ามีผลเป็นการอุทิศให้เป็นทางสาธารณะแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่3859/2535ราษฎรได้ใช้ทางพิพาทมานานเกินกว่า10ปีโดยไม่มีผู้ใดอ้างตนเป็นเจ้าของและผู้ใช้ทางเดินดังกล่าวก็ไม่ต้องขออนุญาตผู้ใดถือว่าจำเลยได้อุทิศทางพิพาทให้เป็นทางสาธารณะโดยปริยายแล้วทางพิพาทจึงเป็นทางสาธารณประโยชน์ 5.3เมื่อเจ้าของที่ดินได้อุทิศสละหรือให้ที่ดินเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแล้วต่อมาเจ้าของที่ดินจะได้โอนที่ดินดังกล่าวให้แก่บุคคลภายนอกผู้สุจริตก็ตามบุคคลภายนอกก็ไม่ได้สิทธิในที่ดินนั้นอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่3808/2535 บ. อุทิศที่ดินพิพาทให้เป็นถนนสาธารณะเพื่อให้ประชาชนใช้ร่วมกันโดยปริยายที่ดินพิพาทจึงเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันแม้ต่อมาจำเลยต้องเป็นผู้ดูแลถนนสาธารณสมบัติของแผ่นดินยังไม่ได้ทำถนนที่ดินพิพาทและ บ. ได้ไปขอออกน.ส.3ที่ดินพิพาทในนามของตนอีกก็ไม่ทำให้ที่ดินพิพาทกลับเป็นของ บ. การที่ บ. โอนที่ดินพิพาทให้ ป.และ ป. โอนให้โจทก์หาทำให้ ป. และโจทก์ผู้รับโอนมีสิทธิดีกว่า บ. ผู้โอนไม่ 6.หากการอุทิศหรือการให้มิได้มีเจตนาที่จะให้เป็นการถาวรก็จะต้องบังคับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525 คำพิพากษาศาลฎีกาที่4290/2530เจ้าของเดิมยกที่พิพาทให้กรมอนามัยปลูกสร้างสำนักงานผดุงครรภ์โดยมีเงื่อนไขว่าจะนำไปซื้อขายหักโอนหรือแลกเปลี่ยนกับผู้อื่นหรือหน่วยราชการอื่นไม่ได้และเมื่อหมดความประสงค์จะใช้ให้ส่งมอบที่พิพาทคืนทันทีดังนี้เจตนาของผู้ให้หากเป็นการอุทิศที่พิพาทเพื่อใช้เป็นสาธารณประโยชน์ตลอดไปอันมีผลให้ที่ดินตกเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่เมื่อการยกให้มิได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่จึงไม่มีผลสมบูรณ์และย่อมไม่ผูกพันผู้ให้หรือโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับโอนที่พิพาทต่อมาในภายหลังตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา525,1299วรรคแรกแม้โจทก์จะรู้ถึงสิทธิที่จำเลยได้รับการยกให้จากเจ้าของเดิมก็ตามก็หาเป็นการกระทบกระเทือนต่อสิทธิของโจทก์ผู้ได้กรรมสิทธิ์มาโดยนิติกรรมซึ่งได้จดทะเบียนการได้มากับพนักงานเจ้าหน้าที่ไม่โจทก์จึงมีสิทธิให้จำเลยรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างออกไปจากที่พิพาทได้ ศิริชัย วัฒนโยธิน