คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2535หลักกฎหมาย: ผู้ร้องกับจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยเอารถจักรยานยนต์ของกลาง ไปกระทำผิดเมื่อใด และที่พยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำ ค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไปก็เป็นเรื่องที่ ผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาแม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิด เท่านั้นกรณีไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ของจำเลย ต้องคืนรถของกลางแก่ผู้ร้อง.คดีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยฐานลักทรัพย์และริบรถจักรยานยนต์ หมายเลขทะเบียน กาญจนบุรี ฉ - 9742ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นของผู้ร้องจำเลยเป็นผู้เช่าซื้อ ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลย ขอให้คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้ร้องโจทก์คัดค้านว่า ผู้ร้องไม่ใช่เจ้าของรถจักรยานยนต์ของกลางที่แท้จริงและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการที่จำเลยนำรถจักรยานยนต์ของกลางไปใช้กระทำความผิด ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้คืนรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียนกาญจนบุรี ฉ - 9742 ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ทางไต่สวนข้อเท็จจริงฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 17 กรกฏาคม 2532 จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางไปจากผู้ร้องในราคา 47,120 บาท ชำระค่าเช่าซื้อในวันทำสัญญา8,000 บาท ที่เหลือจำเลยต้องผ่อนชำระอีก 30 งวด งวดละเดือนตามสัญญาเอกสารหมาย ร.4 จำเลยยังชำระค่าเช่าซื้อไม่ครบ โดยชำระได้เพียง 4 งวด แล้วไม่ชำระอีกเลย ต่อมาวันที่ 10 ธันวาคม 2532จำเลยใช้รถจักรยานยนต์ของกลางดังกล่าวเป็นยานพาหนะในการกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ เจ้าพนักงานตำรวจจับจำเลยได้พร้อมรถจักรยานยนต์ของกลาง จำเลยให้การรับสารภาพ วันที่ 31 มกราคม 2533ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยและริบรถจักรยานยนต์ของกลางครั้นวันที่ 6 มีนาคม 2533 ผู้ร้องก็มายื่นคำร้องคดีนี้ตามข้อเท็จจริงดังกล่าว เห็นว่าตามสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางยังคงเป็นของผู้ร้องอยู่ คงมีปัญหาว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดของจำเลยหรือไม่ ได้ความว่าผู้ร้องมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยจะเอารถจักรยานยนต์ของกลางไปกระทำผิดเมื่อใดถือไม่ได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยในข้อที่โจทก์ฎีกาว่าพยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไป แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ แม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิดนั้น ก็เป็นเรื่องผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาเท่านั้น ไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2535พนักงานอัยการ จังหวัด ราชบุรีโจทก์บริษัท โล้วเฮงหมง มอเตอร์ จำกัดผู้ร้องนาย ไช รอดอิ่ มจำเลย ป.อ. ม. 36ผู้ร้องกับจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยเอารถจักรยานยนต์ของกลาง ไปกระทำผิดเมื่อใด และที่พยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำ ค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไปก็เป็นเรื่องที่ ผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาแม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิด เท่านั้นกรณีไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ของจำเลย ต้องคืนรถของกลางแก่ผู้ร้อง.คดีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยฐานลักทรัพย์และริบรถจักรยานยนต์ หมายเลขทะเบียน กาญจนบุรี ฉ - 9742ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นของผู้ร้องจำเลยเป็นผู้เช่าซื้อ ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลย ขอให้คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้ร้องโจทก์คัดค้านว่า ผู้ร้องไม่ใช่เจ้าของรถจักรยานยนต์ของกลางที่แท้จริงและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการที่จำเลยนำรถจักรยานยนต์ของกลางไปใช้กระทำความผิด ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้คืนรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียนกาญจนบุรี ฉ - 9742 ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ทางไต่สวนข้อเท็จจริงฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 17 กรกฏาคม 2532 จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางไปจากผู้ร้องในราคา 47,120 บาท ชำระค่าเช่าซื้อในวันทำสัญญา8,000 บาท ที่เหลือจำเลยต้องผ่อนชำระอีก 30 งวด งวดละเดือนตามสัญญาเอกสารหมาย ร.4 จำเลยยังชำระค่าเช่าซื้อไม่ครบ โดยชำระได้เพียง 4 งวด แล้วไม่ชำระอีกเลย ต่อมาวันที่ 10 ธันวาคม 2532จำเลยใช้รถจักรยานยนต์ของกลางดังกล่าวเป็นยานพาหนะในการกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ เจ้าพนักงานตำรวจจับจำเลยได้พร้อมรถจักรยานยนต์ของกลาง จำเลยให้การรับสารภาพ วันที่ 31 มกราคม 2533ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยและริบรถจักรยานยนต์ของกลางครั้นวันที่ 6 มีนาคม 2533 ผู้ร้องก็มายื่นคำร้องคดีนี้ตามข้อเท็จจริงดังกล่าว เห็นว่าตามสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางยังคงเป็นของผู้ร้องอยู่ คงมีปัญหาว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดของจำเลยหรือไม่ ได้ความว่าผู้ร้องมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยจะเอารถจักรยานยนต์ของกลางไปกระทำผิดเมื่อใดถือไม่ได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยในข้อที่โจทก์ฎีกาว่าพยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไป แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ แม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิดนั้น ก็เป็นเรื่องผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาเท่านั้น ไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(สังเวียน รัตนมุง-ประมาณ ชันซื่อ-จองทรัพย์ เที่ยงธรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการยื่นคำร้องขอคืนของกลางนั้น ในคำร้องนอกจากบรรยายว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของทรัพย์ของกลางแล้ว ผู้ร้องต้องบรรยายเกี่ยวกับเงื่อนไขรายละเอียดที่ว่ามิได้รู้เห็นเป็นใจกับการกระทำผิดของจำเลยด้วย และหน้าที่นำสืบพิสูจน์ดังกล่าวตกเป็นหน้าที่ของผู้ร้องที่จะต้องพิสูจน์เพราะเป็นฝ่ายกล่าวอ้าง แม้ฝ่ายโจทก์จะรับสำเนาคำร้องแล้วมิได้คัดค้านก็ตาม จะถือว่าโจทก์ยอมรับว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามคำร้องหาได้ไม่ (ฎีกาที่ 1622/2509,579/2523,4647/2529,336/2530) ในกรณีที่มิได้บรรยายรายละเอียดในคำร้องดังกล่าวหรือบรรยายไม่ชัดเจน ศาลก็ต้องยกคำร้อง (ฎีกาที่ 1810/2517,52/2531) การนำสืบพิสูจน์ว่า มิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดนั้น พิจารณาดูแล้วก็คล้ายกับจะเป็นการนำสืบในทางnegative เป็นการนำสืบถึงความบริสุทธิ์ ความสุจริตของตนเองซึ่งเป็นเรื่องที่น่าจะยุ่งยากพอสมควร เมื่อเป็นเช่นนี้ก็เกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงมาถึงการวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่า กรณีใดรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ เพื่อนำสู่คำสั่งว่าจะยกคำร้องหรือสั่งคืนของกลาง หลักทั่ว ๆ ไปที่ปรากฏในแนววินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับปัญหาดังกล่าวข้างต้นก็พอจะกล่าวได้ว่า เป็นการวินิจฉัยโดยประมวลข้อเท็จจริงแห่งพฤติการณ์ต่าง ๆ ประกอบ เช่น พฤติการณ์การขอคืนของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้กระทำความผิด พฤติการณ์ทางเจตนาของผู้ร้องที่บ่งชี้ไปในทางรู้เห็นเป็นใจกับการกระทำผิดด้วย ดังตัวอย่าง เช่น ฎีกาที่ 2326/2519 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า โต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางขณะจับกุมอยู่ในสภาพที่ใช้เป็นเครื่องมือในการพนันเอาทรัพย์สินกัน กล่าวคือมีช่องรับเงินจากผู้เล่นและช่องจ่ายเงินพร้อมเงินของกลางของจำเลยที่ 1 ผู้จัดให้มีการเล่น โต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางนี้ได้ความต่อไปว่าเป็นเครื่องมือที่เจ้าของ (ผู้ร้อง) อาจป้องกันมิให้นำไปใช้พนันเอาทรัพย์สินกันได้ โดยดัดแปลงเกี่ยวกับเครื่องในช่องจ่ายเงินรางวัลไม่ให้เครื่องทำงานจ่ายเงิน ผู้ร้องก็มิได้จัดการแปลงโต๊ะม้าไฟฟ้าดังกล่าวเพื่อแสดงให้เห็นเจตนาของผู้ร้องว่าไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยกับจำเลยที่ 1 ในการกระทำผิดคดีนี้แต่อย่างใด ฉะนั้นข้อห้ามในสัญญาเช่าที่ระบุว่าห้ามจำเลยที่ 1 นำไปเล่นการพนันเด็ดขาด ผู้ร้องให้เช่าไปเล่นเพื่อสนุกสนานนั้น ไม่อาจรับฟังให้เป็นประโยชน์แก่คดีของผู้ร้องได้ ที่ศาลสั่งริบโต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางเพราะเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการเล่นการพนันโดยสภาพและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด จึงชอบแล้ว ฎีกาที่ 1785/2530 รถยนต์ของกลางเป็นรถยนต์ที่สามีจำเลยเช่าซื้อจากผู้ร้องเมื่อจำเลยนำไปใช้ในการกระทำผิดต่อพระราชบัญญัติป่าไม้ครั้งแรกผู้ร้องได้ร้องขอคืนรถยนต์มาแล้วก็นำมาให้จำเลยและสามีจำเลยครอบครองต่อไปแทนที่จะเลิกสัญญา พฤติการณ์ดังกล่าวแสดงว่าผู้ร้องประสงค์เพียงค่าเช่าซื้อเท่านั้น จำเลยและสามีจำเลยจะนำรถยนต์ไปใช้อย่างไรก็ได้ จำเลยนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดต่อพระราชบัญญัติป่าไม้อีก จึงเข้าลักษณะผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลยผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิร้องขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 688/2531 ผู้ร้องจดทะเบียนรับโอนรถยนต์ของกลางมาจากผู้ให้เช่าซื้อหลังจากทราบว่าจำเลยนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดและถูกเจ้าพนักงานยึดไว้ส่อให้เห็นความไม่สุจริตของผู้ร้อง ทั้งคดียังฟังไม่ได้ว่าผู้ร้องไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดจึงคืนรถยนต์ของกลางที่สั่งริบให้ผู้ร้องไม่ได้ ในกรณีที่เป็นเรื่องเกี่ยวกับเรื่องเช่าซื้อ โดยเฉพาะพฤติการณ์การไม่บอกเลิกสัญญา เมื่อมีการผิดสัญญาเช่าซื้อ จะถือว่าเป็นการรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ จากการศึกษาแนววินิจฉัยของศาลฎีกาจะเห็นได้ว่า ต้องดูพฤติการณ์เป็นรายกรณีไปโดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวกับระยะเวลาการค้างชำระค่าเช่าซื้อ ตลอดจนพฤติการณ์อื่น ๆ ประกอบเพื่อชี้ให้เห็นว่าเป็นการยื่นคำร้องเข้ามาในลักษณะกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยผู้กระทำผิดหรือไม่กล่าวคือ เป็นไปในลักษณะจำเลยใช้ผู้ร้องบังหน้าในการร้องขอคืนของกลางหรือไม่ จุดสำคัญจึงไม่ได้ถือเด็ดขาดตรงที่ว่ามีการใช้สิทธิเลิกสัญญาเช่าซื้อตามเงื่อนไขในสัญญาเช่าซื้อ เมื่อมีการผิดสัญญาเช่าซื้อหรือไม่ ตัวอย่างกรณีพฤติการณ์ที่วินิจฉัยว่ารู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ฎีกาที่ 1528/2522 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงได้ความว่ารถยนต์ของกลางนี้ผู้ร้องได้ให้นายอาจเช่าซื้อกำหนดค่าเช่าซื้อ 30 งวด ส่งไปแล้ว22 งวด เหลืออีก 8 งวด ก็เป็นเหตุเรื่องนี้โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นน้องชายและลูกจ้างนายอาจนำไปบรรทุกไม้เถื่อนตามที่จำเลยที่ 1 เพื่อนบ้านวานให้ขน การขนไม้ดังกล่าวก็ขนผ่านบ้านนายอาจและข้ออ้างที่นายอาจอ้างว่าไม่รู้เห็นก็ขัดต่อเหตุผล พฤติการณ์ฟังได้ว่า นายอาจรู้เห็นในการขนไม้เถื่อนรายนี้ การขอคืนของกลางรายนี้ผู้ร้องได้มอบอำนาจให้นายอาจมาดำเนินคดี อันเป็นความประสงค์ของนายอาจ ส่วนผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อที่ค้าง 8 งวดคืนเท่านั้น ผู้ร้องยอมให้นายอาจใช้ชื่อผู้ร้องบังหน้าในการขอคืนของกลางคดีนี้ก็เพื่อประโยชน์ของนายอาจนั่นเอง ศาลฎีกาเห็นว่าการขอคืนของกลางตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 นั้นเป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่ง ซึ่งผู้ขอจะต้องกระทำการโดยสุจริต เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏแก่ศาลโดยแจ้งชัดว่า ผู้ร้องมิใช่ผู้ขอคืนที่แท้จริง แต่เป็นการขอคืนเพื่อประโยชน์แก่นายอาจ ซึ่งเป็นผู้รู้เห็นในการกระทำความผิดเช่นนี้ กรณีจึงไม่มีเหตุที่ศาลจะสั่งคืนให้ได้ ฎีกาที่ 3726/2525 รถยนต์ของกลางเป็นรถยนต์ที่จำเลยเช่าซื้อจากผู้ร้อง ผู้ร้องเจตนาเพียงที่จะได้รับชำระเงินค่าเช่าซื้อตามสัญญาเท่านั้นการร้องขอคืนรถยนต์ของกลางของผู้ร้องจึงเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยซึ่งเป็นผู้กระทำความผิด เข้าลักษณะเป็นการที่ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยด้วย จึงหามีสิทธิที่จะขอให้ศาลสั่งคืนรถยนต์ของกลางไม่ ฎีกาที่ 2996/2531 แม้สัญญาเช่าซื้อระบุว่าหากผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดกันให้ถือว่าสัญญาเลิกกันทันที แต่การที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดสองงวดติดกันแล้ว ผู้ร้องยินยอมรับค่าเช่าซื้องวดแรกจากผู้เช่าซื้อหลังจากกำหนดเวลาตามสัญญาถึง 7 เดือน โดยมิได้เลิกสัญญาหรือยึดรถยนต์ที่ให้เช่าซื้อคืน แสดงว่าผู้ร้องมิได้ถือเอากำหนดเวลาที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดตามสัญญาเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญและไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดอีกกว่า 20 งวดผู้ร้องก็เพียงแต่ติดตามทวงถามค่าเช่าซื้อเท่านั้นประกอบกับสัญญาเช่าซื้อระบุว่าในกรณีทรัพย์สินที่เช่าซื้อสูญหาย หรือเสียหายไม่ว่าด้วยเหตุสุดวิสัยก็ดี หรือเหตุอื่นใดก็ดี ฯลฯ ผู้เช่าซื้อตกลงจะใช้ราคาทรัพย์สินเต็มจำนวนตามสัญญา เป็นพฤติการณ์ที่ถือได้ว่าผู้ร้องมีเจตนาเพียงต้องการที่จะได้รับค่าเช่าซื้อเท่านั้นผู้ร้องจึงเพิกเฉยไม่บอกเลิกสัญญาหรือติดตามรถยนต์ที่ให้เช่าซื้อคืนจนกระทั่งจำเลยนำรถยนต์คันดังกล่าวไปใช้กระทำความผิดและถูกริบ ถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ฎีกาที่ 3819/2533 แม้กรรมสิทธิ์ในรถยนต์ของกลางยังเป็นของผู้ร้องตามข้อสัญญาเพราะผู้ซื้อยังค้างชำระราคาอยู่ แต่ผู้ร้องปล่อยให้ผู้ซื้อค้างชำระราคาอยู่จนถึงวันเกิดเหตุเป็นเวลา 4 ปีเศษ แล้วมิได้บังคับตามสัญญาซื้อขายแก่ผู้ซื้อโดยการบอกเลิกสัญญาและเรียกร้องเอาทรัพย์ที่ขายคืนอย่างใดคงปล่อยเนิ่นนานมาจนกระทั่งจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้ซื้อนำรถยนต์ของกลางไปกระทำความผิดแล้วผู้ร้องก็มอบอำนาจให้ผู้ซื้อนั้นเองมายื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางทั้งตามสัญญาซื้อขาย ผู้ซื้อต้องรับผิดใช้ราคาที่ซื้อจนครบแม้รถยนต์ของกลางจะถูกริบ ดังนี้การร้องขอคืนรถยนต์ของกลางของผู้ร้อง เป็นการทำเพื่อประโยชน์ของผู้ซื้อ เพื่อให้ผู้ซื้อได้รับรถยนต์ของกลางคืนไปในภายหลัง หาใช่ประโยชน์ของผู้ร้องเองไม่ จากพฤติการณ์แห่งคดีที่จำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้ซื้อใช้รถยนต์ของกลางบรรทุกทรายเกินน้ำหนักในทางการค้าของผู้ซื้อ น่าเชื่อว่ากระทำไปตามคำสั่งของผู้ซื้อ ผู้ซื้อจึงเป็นผู้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด เมื่อผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้ซื้อจึงถือได้ว่าเป็นการรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดคดีนี้เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ผู้ร้องไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 3967/2533 ผู้เช่าซื้อรถยนต์ของกลางผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแก่ผู้ร้องไม่ตรงตามเวลาที่กำหนด นับแต่วันเช่าซื้อถึงวันที่จำเลยนำรถยนต์ของกลางไปกระทำความผิดเป็นเวลา 2 ปีเศษ ไม่ปรากฏว่าผู้ร้องได้ทวงถามให้ชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอยู่แต่อย่างใด คงปล่อยไว้เนิ่นนานจนกระทั่งจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้เช่าซื้อได้ใช้รถยนต์ของกลางกระทำความผิดโดยบรรทุกไม้ยางพาราในกิจการค้าของผู้เช่าซื้อโดยพฤติการณ์ซึ่งน่าเชื่อว่าผู้เช่าซื้อมีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดด้วย ทั้งผู้ร้องมีจุดประสงค์เพียงต้องการได้รับชำระราคาค่าเช่าซื้อรถยนต์คันดังกล่าว จึงเห็นได้ว่าผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อซึ่งมีส่วนในการกระทำความผิดด้วยแต่ฝ่ายเดียว เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 3992/2533 แม้หนังสือสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ข้อ 12 จะมีข้อความว่าถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดต่อกันหรือผิดนัดค้างชำระเช่าซื้อตั้งแต่สองงวดขึ้นไป ในสัญญาเช่าซื้อเป็นอันยกเลิกเพิกถอนทันที ซึ่งตามสัญญาเช่าซื้อดังกล่าวผู้เช่าซื้อจะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้หมดสิ้นภายในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2530แต่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าผู้เช่าซื้อไม่สามารถชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนดในสัญญาได้ จนในที่สุดผู้ร้องซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อได้ทำบันทึกยินยอมให้ผู้เช่าซื้อผ่อนชำระค่าเช่าซื้อออกไปอีก 30 งวดและลดจำนวนเงินค่าเช่าซื้อที่จะต้องชำระต่องวดลงอีกด้วย แสดงว่าผู้ร้องมิได้ถือเอากำหนดเวลาที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดตามสัญญาเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญและไม่ประสงค์จะเลิกสัญญา นอกจากนี้ตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ข้อ 9 ยังระบุอีกว่า ผู้เช่าซื้อจะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างอยู่ทั้งหมดให้แก่เจ้าของแม้ว่ารถจะสูญหายถูกยึดหรืออายัดในระหว่างการเช่าซื้อ เป็นพฤติการณ์ที่ถือได้ว่าผู้ร้องมีเจตนาเพียงต้องการที่จะได้รับค่าเช่าซื้อเท่านั้นผู้ร้องเพิ่งจะมาบอกเลิกสัญญาหลังจากจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้เช่าซื้อนำรถยนต์บรรทุกของกลางไปบรรทุกทรายมีน้ำหนักบรรทุกเกินกว่าที่ได้กำหนดไว้ อันเป็นความผิดและถูกริบ ผู้ร้องจึงมาขอรถยนต์บรรทุกของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อซึ่งเป็นนายจ้างของจำเลยอีกทั้งผู้ร้องก็มิได้นำสืบให้เห็นด้วยว่าผู้เช่าซื้อมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงไม่อาจที่จะขอคืนรถยนต์บรรทุกของกลางได้ ตัวอย่างกรณีพฤติการณ์ที่วินิจฉัยว่าไม่ได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ฎีกาที่ 2611/2533 การที่ผู้ร้องมิได้บอกเลิกสัญญาเช่าซื้อหรือร้องขอคืนของกลางตั้งแต่ชั้นสอบสวนเพราะพนักงานสอบสวนใช้เวลาสอบสวนเพียงประมาณ1 เดือน มิใช่เวลายาวนานจนถึงกับจะฟังเป็นข้อพิรุธของผู้ร้องส่วนการยื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางภายหลังศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ริบนั้นก็หาใช่เรื่องผิดปกติไม่ เพราะศาลชั้นต้นมิได้สั่งริบรถยนต์ของกลาง ผู้ร้องเป็นเจ้าของรถยนต์บรรทุกของกลางที่มีผู้เช่าซื้อไปผู้เช่าซื้อนำรถยนต์คันดังกล่าวให้เช่าซื้อช่วงไปอีกต่อหนึ่งแม้ตามสัญญาเช่าซื้อที่ผู้ร้องอ้างผู้เช่าซื้อมีหน้าที่ต้องชำระค่าเช่าซื้ออยู่ตลอดไปจนกว่าจะครบไม่ว่ารถยนต์ของกลางจะถูกศาลสั่งริบหรือไม่ก็ตาม แต่ปรากฏตามสัญญาเช่าซื้อช่วงว่าผู้เช่าซื้อช่วงต้องชำระค่าเช่าซื้อต่อไปอีกหลายงวด การที่ผู้ร้องซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ยื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางในคดีนี้จึงเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของผู้ร้องโดยตรง เมื่อไม่ปรากฏว่าผู้ร้องกับผู้เช่าซื้อมีกิจการเกี่ยวข้องกันหรือมีความสัมพันธ์กันเป็นพิเศษพฤติการณ์ยังถือไม่ได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยและไม่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต. สุพิศปราณีตพลกรัง.คำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยฐานลักทรัพย์และริบรถจักรยานยนต์ หมายเลขทะเบียน กาญจนบุรี ฉ - 9742ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นของผู้ร้องจำเลยเป็นผู้เช่าซื้อ ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลย ขอให้คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้ร้องโจทก์คัดค้านว่า ผู้ร้องไม่ใช่เจ้าของรถจักรยานยนต์ของกลางที่แท้จริงและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการที่จำเลยนำรถจักรยานยนต์ของกลางไปใช้กระทำความผิด ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้คืนรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียนกาญจนบุรี ฉ - 9742 ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ทางไต่สวนข้อเท็จจริงฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 17 กรกฏาคม 2532 จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางไปจากผู้ร้องในราคา 47,120 บาท ชำระค่าเช่าซื้อในวันทำสัญญา8,000 บาท ที่เหลือจำเลยต้องผ่อนชำระอีก 30 งวด งวดละเดือนตามสัญญาเอกสารหมาย ร.4 จำเลยยังชำระค่าเช่าซื้อไม่ครบ โดยชำระได้เพียง 4 งวด แล้วไม่ชำระอีกเลย ต่อมาวันที่ 10 ธันวาคม 2532จำเลยใช้รถจักรยานยนต์ของกลางดังกล่าวเป็นยานพาหนะในการกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ เจ้าพนักงานตำรวจจับจำเลยได้พร้อมรถจักรยานยนต์ของกลาง จำเลยให้การรับสารภาพ วันที่ 31 มกราคม 2533ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยและริบรถจักรยานยนต์ของกลางครั้นวันที่ 6 มีนาคม 2533 ผู้ร้องก็มายื่นคำร้องคดีนี้ตามข้อเท็จจริงดังกล่าว เห็นว่าตามสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางยังคงเป็นของผู้ร้องอยู่ คงมีปัญหาว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดของจำเลยหรือไม่ ได้ความว่าผู้ร้องมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยจะเอารถจักรยานยนต์ของกลางไปกระทำผิดเมื่อใดถือไม่ได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยในข้อที่โจทก์ฎีกาว่าพยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไป แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ แม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิดนั้น ก็เป็นเรื่องผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาเท่านั้น ไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2535พนักงานอัยการ จังหวัด ราชบุรีโจทก์บริษัท โล้วเฮงหมง มอเตอร์ จำกัดผู้ร้องนาย ไช รอดอิ่ มจำเลย ป.อ. ม. 36ผู้ร้องกับจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยเอารถจักรยานยนต์ของกลาง ไปกระทำผิดเมื่อใด และที่พยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำ ค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไปก็เป็นเรื่องที่ ผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาแม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิด เท่านั้นกรณีไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ของจำเลย ต้องคืนรถของกลางแก่ผู้ร้อง.คดีสืบเนื่องมาจากศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยฐานลักทรัพย์และริบรถจักรยานยนต์ หมายเลขทะเบียน กาญจนบุรี ฉ - 9742ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นของผู้ร้องจำเลยเป็นผู้เช่าซื้อ ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลย ขอให้คืนรถจักรยานยนต์แก่ผู้ร้องโจทก์คัดค้านว่า ผู้ร้องไม่ใช่เจ้าของรถจักรยานยนต์ของกลางที่แท้จริงและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการที่จำเลยนำรถจักรยานยนต์ของกลางไปใช้กระทำความผิด ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้คืนรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียนกาญจนบุรี ฉ - 9742 ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ทางไต่สวนข้อเท็จจริงฟังได้ว่า เมื่อวันที่ 17 กรกฏาคม 2532 จำเลยได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางไปจากผู้ร้องในราคา 47,120 บาท ชำระค่าเช่าซื้อในวันทำสัญญา8,000 บาท ที่เหลือจำเลยต้องผ่อนชำระอีก 30 งวด งวดละเดือนตามสัญญาเอกสารหมาย ร.4 จำเลยยังชำระค่าเช่าซื้อไม่ครบ โดยชำระได้เพียง 4 งวด แล้วไม่ชำระอีกเลย ต่อมาวันที่ 10 ธันวาคม 2532จำเลยใช้รถจักรยานยนต์ของกลางดังกล่าวเป็นยานพาหนะในการกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ เจ้าพนักงานตำรวจจับจำเลยได้พร้อมรถจักรยานยนต์ของกลาง จำเลยให้การรับสารภาพ วันที่ 31 มกราคม 2533ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำคุกจำเลยและริบรถจักรยานยนต์ของกลางครั้นวันที่ 6 มีนาคม 2533 ผู้ร้องก็มายื่นคำร้องคดีนี้ตามข้อเท็จจริงดังกล่าว เห็นว่าตามสัญญาเช่าซื้อรถจักรยานยนต์ของกลางยังคงเป็นของผู้ร้องอยู่ คงมีปัญหาว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดของจำเลยหรือไม่ ได้ความว่าผู้ร้องมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนจำเลยมีภูมิลำเนาอยู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี คนละอำเภอต่างจังหวัดกัน ผู้ร้องย่อมไม่อาจทราบได้ว่าจำเลยจะเอารถจักรยานยนต์ของกลางไปกระทำผิดเมื่อใดถือไม่ได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยในข้อที่โจทก์ฎีกาว่าพยานผู้ร้องเบิกความว่า หากจำเลยนำค่าเช่าซื้อมาชำระก็จะรับและให้เช่าซื้อต่อไป แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะบอกเลิกสัญญาเช่าซื้อ แม้จำเลยจะนำรถไปกระทำความผิดนั้น ก็เป็นเรื่องผู้ร้องไม่ใช้สิทธิเลิกสัญญาเท่านั้น ไม่อาจถือได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลย ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(สังเวียน รัตนมุง-ประมาณ ชันซื่อ-จองทรัพย์ เที่ยงธรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการยื่นคำร้องขอคืนของกลางนั้น ในคำร้องนอกจากบรรยายว่าผู้ร้องเป็นเจ้าของทรัพย์ของกลางแล้ว ผู้ร้องต้องบรรยายเกี่ยวกับเงื่อนไขรายละเอียดที่ว่ามิได้รู้เห็นเป็นใจกับการกระทำผิดของจำเลยด้วย และหน้าที่นำสืบพิสูจน์ดังกล่าวตกเป็นหน้าที่ของผู้ร้องที่จะต้องพิสูจน์เพราะเป็นฝ่ายกล่าวอ้าง แม้ฝ่ายโจทก์จะรับสำเนาคำร้องแล้วมิได้คัดค้านก็ตาม จะถือว่าโจทก์ยอมรับว่าข้อเท็จจริงเป็นไปตามคำร้องหาได้ไม่ (ฎีกาที่ 1622/2509,579/2523,4647/2529,336/2530) ในกรณีที่มิได้บรรยายรายละเอียดในคำร้องดังกล่าวหรือบรรยายไม่ชัดเจน ศาลก็ต้องยกคำร้อง (ฎีกาที่ 1810/2517,52/2531) การนำสืบพิสูจน์ว่า มิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดนั้น พิจารณาดูแล้วก็คล้ายกับจะเป็นการนำสืบในทางnegative เป็นการนำสืบถึงความบริสุทธิ์ ความสุจริตของตนเองซึ่งเป็นเรื่องที่น่าจะยุ่งยากพอสมควร เมื่อเป็นเช่นนี้ก็เกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงมาถึงการวินิจฉัยข้อเท็จจริงว่า กรณีใดรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ เพื่อนำสู่คำสั่งว่าจะยกคำร้องหรือสั่งคืนของกลาง หลักทั่ว ๆ ไปที่ปรากฏในแนววินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับปัญหาดังกล่าวข้างต้นก็พอจะกล่าวได้ว่า เป็นการวินิจฉัยโดยประมวลข้อเท็จจริงแห่งพฤติการณ์ต่าง ๆ ประกอบ เช่น พฤติการณ์การขอคืนของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้กระทำความผิด พฤติการณ์ทางเจตนาของผู้ร้องที่บ่งชี้ไปในทางรู้เห็นเป็นใจกับการกระทำผิดด้วย ดังตัวอย่าง เช่น ฎีกาที่ 2326/2519 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า โต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางขณะจับกุมอยู่ในสภาพที่ใช้เป็นเครื่องมือในการพนันเอาทรัพย์สินกัน กล่าวคือมีช่องรับเงินจากผู้เล่นและช่องจ่ายเงินพร้อมเงินของกลางของจำเลยที่ 1 ผู้จัดให้มีการเล่น โต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางนี้ได้ความต่อไปว่าเป็นเครื่องมือที่เจ้าของ (ผู้ร้อง) อาจป้องกันมิให้นำไปใช้พนันเอาทรัพย์สินกันได้ โดยดัดแปลงเกี่ยวกับเครื่องในช่องจ่ายเงินรางวัลไม่ให้เครื่องทำงานจ่ายเงิน ผู้ร้องก็มิได้จัดการแปลงโต๊ะม้าไฟฟ้าดังกล่าวเพื่อแสดงให้เห็นเจตนาของผู้ร้องว่าไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยกับจำเลยที่ 1 ในการกระทำผิดคดีนี้แต่อย่างใด ฉะนั้นข้อห้ามในสัญญาเช่าที่ระบุว่าห้ามจำเลยที่ 1 นำไปเล่นการพนันเด็ดขาด ผู้ร้องให้เช่าไปเล่นเพื่อสนุกสนานนั้น ไม่อาจรับฟังให้เป็นประโยชน์แก่คดีของผู้ร้องได้ ที่ศาลสั่งริบโต๊ะม้าไฟฟ้าของกลางเพราะเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการเล่นการพนันโดยสภาพและผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด จึงชอบแล้ว ฎีกาที่ 1785/2530 รถยนต์ของกลางเป็นรถยนต์ที่สามีจำเลยเช่าซื้อจากผู้ร้องเมื่อจำเลยนำไปใช้ในการกระทำผิดต่อพระราชบัญญัติป่าไม้ครั้งแรกผู้ร้องได้ร้องขอคืนรถยนต์มาแล้วก็นำมาให้จำเลยและสามีจำเลยครอบครองต่อไปแทนที่จะเลิกสัญญา พฤติการณ์ดังกล่าวแสดงว่าผู้ร้องประสงค์เพียงค่าเช่าซื้อเท่านั้น จำเลยและสามีจำเลยจะนำรถยนต์ไปใช้อย่างไรก็ได้ จำเลยนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดต่อพระราชบัญญัติป่าไม้อีก จึงเข้าลักษณะผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดของจำเลยผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิร้องขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 688/2531 ผู้ร้องจดทะเบียนรับโอนรถยนต์ของกลางมาจากผู้ให้เช่าซื้อหลังจากทราบว่าจำเลยนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำผิดและถูกเจ้าพนักงานยึดไว้ส่อให้เห็นความไม่สุจริตของผู้ร้อง ทั้งคดียังฟังไม่ได้ว่าผู้ร้องไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดจึงคืนรถยนต์ของกลางที่สั่งริบให้ผู้ร้องไม่ได้ ในกรณีที่เป็นเรื่องเกี่ยวกับเรื่องเช่าซื้อ โดยเฉพาะพฤติการณ์การไม่บอกเลิกสัญญา เมื่อมีการผิดสัญญาเช่าซื้อ จะถือว่าเป็นการรู้เห็นเป็นใจในการกระทำผิดด้วยหรือไม่ จากการศึกษาแนววินิจฉัยของศาลฎีกาจะเห็นได้ว่า ต้องดูพฤติการณ์เป็นรายกรณีไปโดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวกับระยะเวลาการค้างชำระค่าเช่าซื้อ ตลอดจนพฤติการณ์อื่น ๆ ประกอบเพื่อชี้ให้เห็นว่าเป็นการยื่นคำร้องเข้ามาในลักษณะกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยผู้กระทำผิดหรือไม่กล่าวคือ เป็นไปในลักษณะจำเลยใช้ผู้ร้องบังหน้าในการร้องขอคืนของกลางหรือไม่ จุดสำคัญจึงไม่ได้ถือเด็ดขาดตรงที่ว่ามีการใช้สิทธิเลิกสัญญาเช่าซื้อตามเงื่อนไขในสัญญาเช่าซื้อ เมื่อมีการผิดสัญญาเช่าซื้อหรือไม่ ตัวอย่างกรณีพฤติการณ์ที่วินิจฉัยว่ารู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ฎีกาที่ 1528/2522 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงได้ความว่ารถยนต์ของกลางนี้ผู้ร้องได้ให้นายอาจเช่าซื้อกำหนดค่าเช่าซื้อ 30 งวด ส่งไปแล้ว22 งวด เหลืออีก 8 งวด ก็เป็นเหตุเรื่องนี้โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นน้องชายและลูกจ้างนายอาจนำไปบรรทุกไม้เถื่อนตามที่จำเลยที่ 1 เพื่อนบ้านวานให้ขน การขนไม้ดังกล่าวก็ขนผ่านบ้านนายอาจและข้ออ้างที่นายอาจอ้างว่าไม่รู้เห็นก็ขัดต่อเหตุผล พฤติการณ์ฟังได้ว่า นายอาจรู้เห็นในการขนไม้เถื่อนรายนี้ การขอคืนของกลางรายนี้ผู้ร้องได้มอบอำนาจให้นายอาจมาดำเนินคดี อันเป็นความประสงค์ของนายอาจ ส่วนผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อที่ค้าง 8 งวดคืนเท่านั้น ผู้ร้องยอมให้นายอาจใช้ชื่อผู้ร้องบังหน้าในการขอคืนของกลางคดีนี้ก็เพื่อประโยชน์ของนายอาจนั่นเอง ศาลฎีกาเห็นว่าการขอคืนของกลางตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 นั้นเป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่ง ซึ่งผู้ขอจะต้องกระทำการโดยสุจริต เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏแก่ศาลโดยแจ้งชัดว่า ผู้ร้องมิใช่ผู้ขอคืนที่แท้จริง แต่เป็นการขอคืนเพื่อประโยชน์แก่นายอาจ ซึ่งเป็นผู้รู้เห็นในการกระทำความผิดเช่นนี้ กรณีจึงไม่มีเหตุที่ศาลจะสั่งคืนให้ได้ ฎีกาที่ 3726/2525 รถยนต์ของกลางเป็นรถยนต์ที่จำเลยเช่าซื้อจากผู้ร้อง ผู้ร้องเจตนาเพียงที่จะได้รับชำระเงินค่าเช่าซื้อตามสัญญาเท่านั้นการร้องขอคืนรถยนต์ของกลางของผู้ร้องจึงเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของจำเลยซึ่งเป็นผู้กระทำความผิด เข้าลักษณะเป็นการที่ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยด้วย จึงหามีสิทธิที่จะขอให้ศาลสั่งคืนรถยนต์ของกลางไม่ ฎีกาที่ 2996/2531 แม้สัญญาเช่าซื้อระบุว่าหากผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดกันให้ถือว่าสัญญาเลิกกันทันที แต่การที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดสองงวดติดกันแล้ว ผู้ร้องยินยอมรับค่าเช่าซื้องวดแรกจากผู้เช่าซื้อหลังจากกำหนดเวลาตามสัญญาถึง 7 เดือน โดยมิได้เลิกสัญญาหรือยึดรถยนต์ที่ให้เช่าซื้อคืน แสดงว่าผู้ร้องมิได้ถือเอากำหนดเวลาที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดตามสัญญาเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญและไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเมื่อผู้เช่าซื้อผิดนัดอีกกว่า 20 งวดผู้ร้องก็เพียงแต่ติดตามทวงถามค่าเช่าซื้อเท่านั้นประกอบกับสัญญาเช่าซื้อระบุว่าในกรณีทรัพย์สินที่เช่าซื้อสูญหาย หรือเสียหายไม่ว่าด้วยเหตุสุดวิสัยก็ดี หรือเหตุอื่นใดก็ดี ฯลฯ ผู้เช่าซื้อตกลงจะใช้ราคาทรัพย์สินเต็มจำนวนตามสัญญา เป็นพฤติการณ์ที่ถือได้ว่าผู้ร้องมีเจตนาเพียงต้องการที่จะได้รับค่าเช่าซื้อเท่านั้นผู้ร้องจึงเพิกเฉยไม่บอกเลิกสัญญาหรือติดตามรถยนต์ที่ให้เช่าซื้อคืนจนกระทั่งจำเลยนำรถยนต์คันดังกล่าวไปใช้กระทำความผิดและถูกริบ ถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ฎีกาที่ 3819/2533 แม้กรรมสิทธิ์ในรถยนต์ของกลางยังเป็นของผู้ร้องตามข้อสัญญาเพราะผู้ซื้อยังค้างชำระราคาอยู่ แต่ผู้ร้องปล่อยให้ผู้ซื้อค้างชำระราคาอยู่จนถึงวันเกิดเหตุเป็นเวลา 4 ปีเศษ แล้วมิได้บังคับตามสัญญาซื้อขายแก่ผู้ซื้อโดยการบอกเลิกสัญญาและเรียกร้องเอาทรัพย์ที่ขายคืนอย่างใดคงปล่อยเนิ่นนานมาจนกระทั่งจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้ซื้อนำรถยนต์ของกลางไปกระทำความผิดแล้วผู้ร้องก็มอบอำนาจให้ผู้ซื้อนั้นเองมายื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางทั้งตามสัญญาซื้อขาย ผู้ซื้อต้องรับผิดใช้ราคาที่ซื้อจนครบแม้รถยนต์ของกลางจะถูกริบ ดังนี้การร้องขอคืนรถยนต์ของกลางของผู้ร้อง เป็นการทำเพื่อประโยชน์ของผู้ซื้อ เพื่อให้ผู้ซื้อได้รับรถยนต์ของกลางคืนไปในภายหลัง หาใช่ประโยชน์ของผู้ร้องเองไม่ จากพฤติการณ์แห่งคดีที่จำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้ซื้อใช้รถยนต์ของกลางบรรทุกทรายเกินน้ำหนักในทางการค้าของผู้ซื้อ น่าเชื่อว่ากระทำไปตามคำสั่งของผู้ซื้อ ผู้ซื้อจึงเป็นผู้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด เมื่อผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้ซื้อจึงถือได้ว่าเป็นการรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดคดีนี้เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ผู้ร้องไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 3967/2533 ผู้เช่าซื้อรถยนต์ของกลางผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแก่ผู้ร้องไม่ตรงตามเวลาที่กำหนด นับแต่วันเช่าซื้อถึงวันที่จำเลยนำรถยนต์ของกลางไปกระทำความผิดเป็นเวลา 2 ปีเศษ ไม่ปรากฏว่าผู้ร้องได้ทวงถามให้ชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอยู่แต่อย่างใด คงปล่อยไว้เนิ่นนานจนกระทั่งจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้เช่าซื้อได้ใช้รถยนต์ของกลางกระทำความผิดโดยบรรทุกไม้ยางพาราในกิจการค้าของผู้เช่าซื้อโดยพฤติการณ์ซึ่งน่าเชื่อว่าผู้เช่าซื้อมีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดด้วย ทั้งผู้ร้องมีจุดประสงค์เพียงต้องการได้รับชำระราคาค่าเช่าซื้อรถยนต์คันดังกล่าว จึงเห็นได้ว่าผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อซึ่งมีส่วนในการกระทำความผิดด้วยแต่ฝ่ายเดียว เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาที่ 3992/2533 แม้หนังสือสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ข้อ 12 จะมีข้อความว่าถ้าผู้เช่าซื้อผิดนัดค้างชำระค่าเช่าซื้อสองงวดติดต่อกันหรือผิดนัดค้างชำระเช่าซื้อตั้งแต่สองงวดขึ้นไป ในสัญญาเช่าซื้อเป็นอันยกเลิกเพิกถอนทันที ซึ่งตามสัญญาเช่าซื้อดังกล่าวผู้เช่าซื้อจะต้องชำระค่าเช่าซื้อให้หมดสิ้นภายในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2530แต่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าผู้เช่าซื้อไม่สามารถชำระค่าเช่าซื้อตามกำหนดในสัญญาได้ จนในที่สุดผู้ร้องซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อได้ทำบันทึกยินยอมให้ผู้เช่าซื้อผ่อนชำระค่าเช่าซื้อออกไปอีก 30 งวดและลดจำนวนเงินค่าเช่าซื้อที่จะต้องชำระต่องวดลงอีกด้วย แสดงว่าผู้ร้องมิได้ถือเอากำหนดเวลาที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดตามสัญญาเช่าซื้อเป็นสาระสำคัญและไม่ประสงค์จะเลิกสัญญา นอกจากนี้ตามหนังสือสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ข้อ 9 ยังระบุอีกว่า ผู้เช่าซื้อจะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างอยู่ทั้งหมดให้แก่เจ้าของแม้ว่ารถจะสูญหายถูกยึดหรืออายัดในระหว่างการเช่าซื้อ เป็นพฤติการณ์ที่ถือได้ว่าผู้ร้องมีเจตนาเพียงต้องการที่จะได้รับค่าเช่าซื้อเท่านั้นผู้ร้องเพิ่งจะมาบอกเลิกสัญญาหลังจากจำเลยซึ่งเป็นลูกจ้างของผู้เช่าซื้อนำรถยนต์บรรทุกของกลางไปบรรทุกทรายมีน้ำหนักบรรทุกเกินกว่าที่ได้กำหนดไว้ อันเป็นความผิดและถูกริบ ผู้ร้องจึงมาขอรถยนต์บรรทุกของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อซึ่งเป็นนายจ้างของจำเลยอีกทั้งผู้ร้องก็มิได้นำสืบให้เห็นด้วยว่าผู้เช่าซื้อมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยถือได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงไม่อาจที่จะขอคืนรถยนต์บรรทุกของกลางได้ ตัวอย่างกรณีพฤติการณ์ที่วินิจฉัยว่าไม่ได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ฎีกาที่ 2611/2533 การที่ผู้ร้องมิได้บอกเลิกสัญญาเช่าซื้อหรือร้องขอคืนของกลางตั้งแต่ชั้นสอบสวนเพราะพนักงานสอบสวนใช้เวลาสอบสวนเพียงประมาณ1 เดือน มิใช่เวลายาวนานจนถึงกับจะฟังเป็นข้อพิรุธของผู้ร้องส่วนการยื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางภายหลังศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ริบนั้นก็หาใช่เรื่องผิดปกติไม่ เพราะศาลชั้นต้นมิได้สั่งริบรถยนต์ของกลาง ผู้ร้องเป็นเจ้าของรถยนต์บรรทุกของกลางที่มีผู้เช่าซื้อไปผู้เช่าซื้อนำรถยนต์คันดังกล่าวให้เช่าซื้อช่วงไปอีกต่อหนึ่งแม้ตามสัญญาเช่าซื้อที่ผู้ร้องอ้างผู้เช่าซื้อมีหน้าที่ต้องชำระค่าเช่าซื้ออยู่ตลอดไปจนกว่าจะครบไม่ว่ารถยนต์ของกลางจะถูกศาลสั่งริบหรือไม่ก็ตาม แต่ปรากฏตามสัญญาเช่าซื้อช่วงว่าผู้เช่าซื้อช่วงต้องชำระค่าเช่าซื้อต่อไปอีกหลายงวด การที่ผู้ร้องซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ยื่นคำร้องขอคืนรถยนต์ของกลางในคดีนี้จึงเป็นการกระทำเพื่อประโยชน์ของผู้ร้องโดยตรง เมื่อไม่ปรากฏว่าผู้ร้องกับผู้เช่าซื้อมีกิจการเกี่ยวข้องกันหรือมีความสัมพันธ์กันเป็นพิเศษพฤติการณ์ยังถือไม่ได้ว่าผู้ร้องได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยและไม่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต. สุพิศปราณีตพลกรัง.