พระราชกฤษฎีกาพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อพ.ศ. ๒๔๙๘ ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร.ให้ไว้ ณ วันที่ ๑๒ ตุลาคมพ.ศ. ๒๔๙๘เป็นปีที่ ๑๐ในรัชกาลปัจจุบันพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ประกาศว่าโดยที่เป็นการสมควรกำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้ออาศัยอำนาจตามความในมาตรา๙๕ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๔๗๕ แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช๒๔๙๕ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชกฤษฎีกาขึ้นไว้ ดังต่อไปนี้มาตรา๑ พระราชกฤษฎีกานี้เรียกว่า พระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อพ.ศ. ๒๔๙๘มาตรา๒[๑]พระราชกฤษฎีกานี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปมาตรา๓[๒]เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ให้มีเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบและเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อมีดังต่อไปนี้(๑)ราชมิตราภรณ์(๒)มหาจักรีบรมราชวงศ์(๓)นพรัตนราชวราภรณ์(๔)จุลจอมเกล้า ตั้งแต่ตติยจุลจอมเกล้าขึ้นไป(๕)รามาธิบดี ตั้งแต่อัศวินขึ้นไป(๖)ช้างเผือก ตั้งแต่เบญจมาภรณ์ขึ้นไป(๗)มงกุฎไทย ตั้งแต่เบญจมาภรณ์ขึ้นไป(๘)[๓]ดิเรกคุณาภรณ์ ตั้งแต่เบญจมดิเรกคุณาภรณ์ขึ้นไปมาตรา๔เครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา๓ มีรูปเป็นดังนี้(๑)มหาจักรีบรมราชวงศ์ เป็นรูปปทุมอุณณาโลมเพชรสร่งเงิน(๒)นพรัตนราชวราภรณ์ เป็นรูปดอกประจำยาม ๘ ดอก ลงยาสีทับทิม ๑ สีมรกต ๑ สีบุศราคำ ๑สีโกเมน ๑ สีนิล ๑ สีมุกดา ๑ สีเพทาย ๑ สีไพฑูรย์ ๑ ใจกลางเป็นเพชรสร่งเงิน(๓)จุลจอมเกล้าก.ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ เป็นรูป จ.จ.จ. เพชรสร่งเงินกับจุลมงกุฎทองลงยาข.ปฐมจุลจอมเกล้า เป็นรูป จ.จ.จ. ทองลงยาสีชมพูกับจุลมงกุฎทองลงยาค.ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ เป็นรูป จ.จ.จ. กับจุลมลกุฎทองฆ.ทุติยจุลจอมเกล้า เป็นรูป จ.จ.จ. กับจุลมงกุฎเงินง.ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ เป็นรูป จ.จ.จ. ทองจ.ตติยจุลจอมเกล้า เป็นรูป จ.จ.จ. เงิน(๔)ช้างเผือกก.มหาปรมากรณ์ช้างเผือก เป็นรูปช้างไอราพตลงยาสีขาวข.ประถมาภรณ์ช้างเผือกเป็นรูปช้างเผือกทรงเครื่องยืนแท่นอยู่ในดอกบัวบานกลีบลงยาสีแดงสลับเขียว เกสรเงินค.ทวีติยาภรณ์ช้างเผือก เป็นรูปช้างทรงเครื่องยืนแท่นอยู่ในดอกบัวบานทอง เกสรเงินฆ.ตริตาภรณ์ช้างเผือก เป็นรูปช้างทรงเครื่องยืนแท่นอยู่ในดอกบัวบานเงิน เกสรเงินง.จัตุรถาภรณ์ช้างเผือก เป็นรูปช้างทรงเครื่องยืนแท่นทองจ.เบญจมภรณ์ช้างเผือก เป็นรูปช้างทรงเครื่องยืนแท่นเงิน(๕)มงกุฎไทยก.มหาวชิรมงกุฎ เป็นรูป ร.ร. ๖ เพชรสร่งเงินกับพระมหามงกุฎทองข.ประถมาภรณ์มงกุฎไทยเป็นรูปพระมหามงกุฎอยู่ในลายหว่านล้อมทองพื้นลงยาสีน้ำเงินสีแดงค.ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย เป็นรูปพระมหามงกุฎอยู่ในลายหว่านล้อมทองฆ.ตริตาภรณ์มงกุฎไทย เป็นรูปพระมหามงกุฎอยู่ในลายหว่านล้อมเงินง.จัตุรถาภรณ์มงกุฎไทย เป็นรูปพระมหามงกุฎทองจ.เบญจมาภรณ์มงกุฎไทย เป็นรูปพระมหามงกุฎเงิน(๖)[๔]รามาธิบดีก.เสนางคะบดีเป็นรูปพระปรศุรามาวตราปราบพญาการตวีรยะอยู่ในวงรูปไข่พื้นลงยาสีลูกหว้าอ่อนทำด้วยทอง มีลายแหลมออกสี่ทิศข.มหาโยธิน เป็นรูปพระปรศุรามาวตารปราบพญาการตวีรยะอยู่ในวงรูปไข่ ทำด้วยทองมีลายแหลมออกสี่ทิศค.โยธิน เป็นรูปพระปรศุรามาวตารปราบพญาการตวีรยะอยู่ในวงรูปไข่ ทำด้วยเงินมีลายแหลมออกสี่ทิศง.อัศวิน เป็นรูปพระปรศุรามาวตารปราบพญาการตวีรยะอยู่ในวงรูปไข่ ทำด้วยเงิน(๗)[๕]ราชมิตราภรณ์ เป็นรูปนารายณ์ทรงครุฑทองอยู่ในวงกลมบนพื้นลงยาสีขาบ(๘ )[๖]ดิเรกคุณาภรณ์ก. ปฐมดิเรกคุณาภรณ์ เป็นรูปครุฑพ่าห์หน้าและลำตัวลงยาสีแดงปีกและหางลงยาสีน้ำตาล แข้งและเล็บลงยาสีเหลืองผ้าคาดเอวลงยาสีน้ำเงิน มงกุฎ สายสร้อย กำไลข้อมือ กำไลเเขน คาดอก และเข็มขัดเป็นลายสีทอง อยู่ในดอกประจำยามสีทองข. ทุติยดิเรกคุณาภรณ์ เป็นรูปครุฑพ่าห์ลักษณะเช่นเดียวกับปฐมดิเรกคุณาภรณ์ อยู่ในวงกลมพื้นลงยาสีน้ำเงินค. ตติยดิเรกคุณาภรณ์ เป็นรูปครุฑพ่าห์ลักษณะเช่นเดียวกับทุติยดิเรกคุณาภรณ์ง. จตุตถดิเรกคุณาภรณ์ เป็นรูปครุฑพ่าห์สีทองจ. เบญจมดิเรกคุณาภรณ์ เป็นรูปครุฑพ่าห์สีเงินมาตรา๕เครื่องหมายตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๔ให้ประดับไว้กลางแพรแถบของเครื่องราชอิสริยาภรณ์มาตรา๖เครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อมีรูปเป็นรูปดอกไม้จีบด้วยแพรแถบของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา๓ และติดรูปเครื่องหมายตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๔ กลางดอกไม้จีบมาตรา๗เครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อในเวลาแต่งเครื่องสากลให้ประดับที่รังดุมคอพับของเสื้อชั้นนอกเบื้องซ้ายผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หลายชนิดให้ประดับชนิดที่มีลำดับสูงชนิดเดียวมาตรา๗ ทวิ[๗] ให้ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มีสิทธิประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อในเวลาแต่งเสื้อชุดไทยของบุรุษได้โดยให้ประดับเครื่องหมายดังกล่าวที่อกเสื้อเบื้องซ้ายบริเวณปากกระเป๋าเสื้อผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หลายชนิดให้ประดับชนิดที่มีลำดับสูงชนิดเดียวการประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อตามวรรคหนึ่งให้ประดับได้เฉพาะกับเสื้อชุดไทยสีสุภาพมาตรา๗ ตรี[๘]ให้ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มีสิทธิประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อในเวลาแต่งชุดไทยของสตรีได้โดยให้ประดับเครื่องหมายดังกล่าวที่อกเสื้อเบื้องซ้าย ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หลายชนิดให้ประดับชนิดที่มีลำดับสูงชนิดเดียวการประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อตามวรรคหนึ่งให้ประดับได้เฉพาะกับชุดไทยเรือนต้น ชุดไทยจิตรลดา ชุดไทยอมรินทร์และชุดไทยบรมพิมานมาตรา๘ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการตามพระราชกฤษฎีกานี้ผู้รับสนองพระบรมราชโองการจอมพล ป. พิบูลสงครามนายกรัฐมนตรีหมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือโดยที่การประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ในเวลาแต่งเครื่องแบบขณะนี้ยังไม่มีเครื่องหมายแสดงให้ทราบว่าเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นใดเป็นการสมควรที่จะให้มีเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ในเวลาแต่งเครื่องแบบเพื่อแสดงชั้นของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ได้รับพระราชทานดังเช่นที่นิยมกันในนานาประเทศนอกจากนี้ ยังควรจะได้มีเครื่องหมายใช้เป็นดุมเสื้อในเวลาแต่งเครื่องสากลเพื่อแสดงชั้นของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ได้รับพระราชทานดังเช่นที่นิยมกันในนานาประเทศอีกด้วยตัวอย่างรูปเครื่องหมายขอดูได้ที่กองประกาศิต กรมสารบรรณคณะรัฐมนตรีฝ่ายบริหารพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๐๓[๙]หมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือโดยที่เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดีตามที่ได้กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีศักดิ์รามาธิบดีพ.ศ. ๒๕๐๓ ยังมิได้กำหนดให้เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ให้มีเครื่องหมายประดับแพรแถบและใช้เป็นดุมเสื้อในเวลาแต่งเครื่องสากล จึงสมควรตราพระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ขึ้นพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๕[๑๐]หมายเหตุ:- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือโดยที่ได้ประกาศใช้พระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์พ.ศ. ๒๕๐๕แต่เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ยังไม่ได้กำหนดเครื่องหมายสำหรับใช้กับแพรแถบและดุมเสื้อ จึงสมควรตราพระราชกฤษฎีกากำหนดขึ้นพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๒๘[๑๑]หมายเหตุ:- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือ โดยที่ในปัจจุบันพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อพ.ศ. ๒๔๙๘ได้บัญญัติให้ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สามารถประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อเพื่อแสดงชั้นของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ได้รับในขณะแต่งชุดสากลได้เท่านั้นและเนื่องจากคณะรัฐมนตรี ได้มีมติอนุมัติให้แบบเสื้อชุดไทยซึ่งได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติใช้แทนชุดสากลได้จึงสมควรกำหนดให้ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สามารถประดับเครื่องหมายที่ใช้เป็นดุมเสื้อในขณะแต่งเสื้อชุดไทยได้นอกจากนี้ เห็นสมควรกำหนดให้ผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่เป็นสตรีสามารถประดับเครื่องหมายในขณะแต่งชุดไทยของสตรีในบางประเภทได้ด้วยในการนี้สมควรแก้ไขพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อพ.ศ. ๒๔๙๘ จึงจำเป็นต้องตราพระราชกฤษฎีกานี้พระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๓๘[๑๒]หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือโดยที่ได้มีการตราพระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์พ.ศ. ๒๕๓๔ ขึ้น แต่ยังมิได้มีการกำหนดให้เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่สรรเสริญยิ่งดิเรกคุณาภรณ์เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ให้มีเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อและยังมิได้มีการกำหนดรูปของเครื่องหมายดังกล่าว สมควรกำหนดให้เครื่องราชอิสริยาภรณ์ดังกล่าวเป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ให้มีเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อและกำหนดรูปของเครื่องหมายดังกล่าวจึงจำเป็นต้องตราพระราชกฤษฎีกานี้กวินทราดา/ผู้จัดทำ๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๒/ตอนที่ ๙๐/หน้า ๑๕๗๑/๒๒ พฤศจิกายน ๒๔๙๘[๒]มาตรา ๓แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๒๘[๓]มาตรา ๓ (๘) เพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๓๘[๔]มาตรา ๔ (๖)เพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๐๓[๕]มาตรา ๔ (๗) เพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๕[๖]มาตรา ๔ (๘)เพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๓๘[๗]มาตรา ๗ ทวิ เพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๒๘[๘]มาตรา ๗ ตรีเพิ่มโดยพระราชกฤษฎีกากำหนดเครื่องหมายสำหรับประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์และที่ใช้เป็นดุมเสื้อ(ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๒๘[๙]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๗/ตอนที่ ๖๙/หน้า ๖๘๓/๒๓ สิงหาคม ๒๕๐๓[๑๐]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๗๙/ตอนที่ ๕๓/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๑๓ มิถุนายน๒๕๐๕[๑๑]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๐๒/ตอนที่ ๙๖/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๒๖ กรกฎาคม๒๕๒๘[๑๒]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๒/ตอนที่ ๖ ก/หน้า ๑/๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๘