คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548/2533หลักกฎหมาย: ข้อสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท" มิได้เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้ก็เพียง 24 เดือนนับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมด เพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ข้อสัญญาดังกล่าวจึงไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ.คดีทั้งสองสำนวนนี้ ศาลแรงงานกลางมีคำสั่งให้รวมพิจารณาพิพากษาเข้าด้วยกัน โดยโจทก์ทั้งสองสำนวนฟ้องว่า โจทก์ประกอบกิจการผลิตและจำหน่ายสินค้าประเภทเคมีภัณฑ์และอื่น ๆ รวมทั้งแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ จำเลยทั้งสองเคยทำงานเป็นพนักงานของโจทก์ โดยจำเลยที่ 1 ทำงานตำแหน่งวิศวกรฝ่ายขาย ส่วนจำเลยที่ 2 ทำงานตำแหน่งผู้แทนขายฝ่ายเทคนิค โจทก์จำเลยทั้งสองได้ทำสัญญาจ้างไว้ต่อกัน ซึ่งในข้อ 9 ระบุไว้ใจความว่า ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้ โดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ข้อ ข(2)ภายในกำหนด 24 เดือนนับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุด ลูกจ้างจะไม่เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของโจทก์ซึ่งตนเคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วย ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองได้ออกจากบริษัทโจทก์ไปแล้วจนถึงวันฟ้องคดีนี้ยังอยู่ในเวลา 2 ปีจำเลยทั้งสองได้ไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ (ประเทศไทย) จำกัดซึ่งเป็นบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขันกับโจทก์ จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยความลับทางการค้าตลอดจนสูตร วิธีการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ให้บริษัทดังกล่าวทราบ โดยอาศัยความรู้จากที่ได้เคยทำงานกับโจทก์และจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัทดังกล่าว โดยอาศัยความคุ้นเคยที่จำเลยทั้งสองได้ทำงานกับโจทก์ จำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาดังกล่าวเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหาย ขอให้ศาลมีคำสั่งห้ามจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2 มิให้ทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ(ประเทศไทย) จำกัด หรือบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขับกับโจทก์มีกำหนด 2 ปี สำหรับจำเลยที่ 1 นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 จำเลยที่2 นับแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2532 และให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ชดใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน 672,000 บาท และ 492,000 บาทตามลำดับพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยทั้งสองไม่ได้ชักชวนหรือชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้แก่บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด จำเลยที่ 1 ไม่ได้นำสูตรหรือวิธีการผลิตหรือความลับทางการค้าของโจทก์ไปเปิดเผยหรือใช้บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เนื่องจากบริษัท สี ไอซีไอ จำกัดมีสูตรซึ่งใช้ในการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบคลุมผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์มากกว่าที่โจทก์มี และยอดขายของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด ก็สูงกว่าของโจทก์อยู่แล้วจำเลยทั้งสองไม่ได้ฝ่าฝืนสัญญาข้อ 9 ที่ทำไว้กับโจทก์เพราะการฝ่าฝืนสัญญานั้นจะต้องฟังได้เสียก่อนว่า จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยสูตรความลับทางการค้าและจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด การที่จำเลยทั้งสองไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เพียงอย่างเดียวยังไม่ถือว่าจำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาตามที่โจทก์จำเลยทั้งสองทำไว้ต่อกันและสัญญาข้อ 9(ข) (2) ซึ่งถ้าแปลว่าจำเลยทั้งสองไม่อาจเข้าเป็นลูกจ้างของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด แม้จะไม่ทำให้โจทก์เสียหายแล้ว สัญญาส่วนนี้ยังเป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ส่วนที่โจทก์ขอให้ห้ามจำเลยทั้งสองทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด และเรียกค่าเสียหายจากจำเลยทั้งสองด้วยนั้น ไม่มีกฎหมายสนับสนุนให้ศาลสั่งตามที่โจทก์ขอได้ ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยทั้งสองแถลงร่วมกันขอสละประเด็นพิพาทข้ออื่น ให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดประเด็นข้อกฎหมายข้อเดียวว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2) เป็นโมฆะหรือไม่ หากไม่เป็นโมฆะแล้วจำเลยทั้งสองยอมรับว่าเป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 1 ยอมชดใช้เงินให้โจทก์ 11,000 บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ยอมชดใช้ให้โจทก์7,000 บาท ต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาโดยโจทก์จำเลยทั้งสองไม่ติดใจสืบพยานศาลแรงงานกลางพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2)ไม่เป็นโมฆะพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 11,000บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 7,000 บาทต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลพิพากษาเป็นต้นไปจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า "จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ว่าสัญญาข้อ 9(ข) (2) ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เป็นโมฆะไม่มีผลบังคับใช้ ได้พิจารณาสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองในข้อที่กล่าวแล้วมีความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย (สุดแต่จะพึงปรับได้กับกรณีของลูกจ้าง) ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท"ตามสัญญาดังกล่าวนั้นมิใช่เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์การกระทำที่ห้ามนั้นเป็นการห้ามเฉพาะสิ่งที่เป็นการแข่งขันกับงานของโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้นั้นก็มีเพียง 24 เดือน นับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำตามที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมดทีเดียวเพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อสัญญาดังกล่าวนี้ไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ ศาลแรงงานกลางพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548/2533บริษัท ดับ บลิว.อาร์.เกรซ (ไทยแลนด์ ) จำกัดโจทก์นาย ยงศักดิ์ พุ่ม สกุล กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 113, ม. 194, ม. 369, ม. 575ข้อสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท" มิได้เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้ก็เพียง 24 เดือนนับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมด เพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ข้อสัญญาดังกล่าวจึงไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ.คดีทั้งสองสำนวนนี้ ศาลแรงงานกลางมีคำสั่งให้รวมพิจารณาพิพากษาเข้าด้วยกัน โดยโจทก์ทั้งสองสำนวนฟ้องว่า โจทก์ประกอบกิจการผลิตและจำหน่ายสินค้าประเภทเคมีภัณฑ์และอื่น ๆ รวมทั้งแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ จำเลยทั้งสองเคยทำงานเป็นพนักงานของโจทก์ โดยจำเลยที่ 1 ทำงานตำแหน่งวิศวกรฝ่ายขาย ส่วนจำเลยที่ 2 ทำงานตำแหน่งผู้แทนขายฝ่ายเทคนิค โจทก์จำเลยทั้งสองได้ทำสัญญาจ้างไว้ต่อกัน ซึ่งในข้อ 9 ระบุไว้ใจความว่า ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้ โดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ข้อ ข(2)ภายในกำหนด 24 เดือนนับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุด ลูกจ้างจะไม่เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของโจทก์ซึ่งตนเคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วย ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองได้ออกจากบริษัทโจทก์ไปแล้วจนถึงวันฟ้องคดีนี้ยังอยู่ในเวลา 2 ปีจำเลยทั้งสองได้ไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ (ประเทศไทย) จำกัดซึ่งเป็นบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขันกับโจทก์ จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยความลับทางการค้าตลอดจนสูตร วิธีการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ให้บริษัทดังกล่าวทราบ โดยอาศัยความรู้จากที่ได้เคยทำงานกับโจทก์และจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัทดังกล่าว โดยอาศัยความคุ้นเคยที่จำเลยทั้งสองได้ทำงานกับโจทก์ จำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาดังกล่าวเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหาย ขอให้ศาลมีคำสั่งห้ามจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2 มิให้ทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ(ประเทศไทย) จำกัด หรือบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขับกับโจทก์มีกำหนด 2 ปี สำหรับจำเลยที่ 1 นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 จำเลยที่2 นับแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2532 และให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ชดใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน 672,000 บาท และ 492,000 บาทตามลำดับพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยทั้งสองไม่ได้ชักชวนหรือชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้แก่บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด จำเลยที่ 1 ไม่ได้นำสูตรหรือวิธีการผลิตหรือความลับทางการค้าของโจทก์ไปเปิดเผยหรือใช้บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เนื่องจากบริษัท สี ไอซีไอ จำกัดมีสูตรซึ่งใช้ในการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบคลุมผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์มากกว่าที่โจทก์มี และยอดขายของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด ก็สูงกว่าของโจทก์อยู่แล้วจำเลยทั้งสองไม่ได้ฝ่าฝืนสัญญาข้อ 9 ที่ทำไว้กับโจทก์เพราะการฝ่าฝืนสัญญานั้นจะต้องฟังได้เสียก่อนว่า จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยสูตรความลับทางการค้าและจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด การที่จำเลยทั้งสองไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เพียงอย่างเดียวยังไม่ถือว่าจำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาตามที่โจทก์จำเลยทั้งสองทำไว้ต่อกันและสัญญาข้อ 9(ข) (2) ซึ่งถ้าแปลว่าจำเลยทั้งสองไม่อาจเข้าเป็นลูกจ้างของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด แม้จะไม่ทำให้โจทก์เสียหายแล้ว สัญญาส่วนนี้ยังเป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ส่วนที่โจทก์ขอให้ห้ามจำเลยทั้งสองทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด และเรียกค่าเสียหายจากจำเลยทั้งสองด้วยนั้น ไม่มีกฎหมายสนับสนุนให้ศาลสั่งตามที่โจทก์ขอได้ ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยทั้งสองแถลงร่วมกันขอสละประเด็นพิพาทข้ออื่น ให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดประเด็นข้อกฎหมายข้อเดียวว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2) เป็นโมฆะหรือไม่ หากไม่เป็นโมฆะแล้วจำเลยทั้งสองยอมรับว่าเป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 1 ยอมชดใช้เงินให้โจทก์ 11,000 บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ยอมชดใช้ให้โจทก์7,000 บาท ต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาโดยโจทก์จำเลยทั้งสองไม่ติดใจสืบพยานศาลแรงงานกลางพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2)ไม่เป็นโมฆะพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 11,000บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 7,000 บาทต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลพิพากษาเป็นต้นไปจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า "จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ว่าสัญญาข้อ 9(ข) (2) ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เป็นโมฆะไม่มีผลบังคับใช้ ได้พิจารณาสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองในข้อที่กล่าวแล้วมีความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย (สุดแต่จะพึงปรับได้กับกรณีของลูกจ้าง) ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท"ตามสัญญาดังกล่าวนั้นมิใช่เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์การกระทำที่ห้ามนั้นเป็นการห้ามเฉพาะสิ่งที่เป็นการแข่งขันกับงานของโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้นั้นก็มีเพียง 24 เดือน นับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำตามที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมดทีเดียวเพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อสัญญาดังกล่าวนี้ไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ ศาลแรงงานกลางพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(อุดม เฟื่องฟุ้ง-เคียง บุญเพิ่ม-ปรีชา ธนานันท์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ข้อกฎหมายที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาฉบับนี้ จะเป็นหลักการอันสำคัญประการหนึ่งในวงการแรงงานของประเทศไทยในอนาคตและแนววินิจฉัยในคำพิพากษาดังกล่าวอาจก่อให้เกิดแนวคิดแก่นายจ้างและนักบริหารงานบุคคลที่จะนำไปใช้ทั้งในแง่การปกป้องผลประโยชน์ของฝ่ายตน และอาจเกินเลยไปถึงการเอารัดเอาเปรียบและกลั่นแกล้งอีกฝ่ายหนึ่งได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณธรรมในหัวใจของผู้นำไปประยุกต์ใช้นั้น 2. ศาลฎีกาเคยพิพากษาคดีทำนองนี้มาแล้ว ดังปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479,586/2480(ซึ่งเป็นคดีเดียวกัน) ระหว่างบริษัทแม็กฟาร์แลนด์พิมพ์ดีดจำกัดโจทก์นายพยุงสุนทรดิลก จำเลยข้อเท็จจริงในคดีดังกล่าวฟังได้ว่า จำเลยกับโจทก์ได้ตกลงทำสัญญากันว่า "ข้อ 1. นายจ้างได้ตกลงยินยอมให้ลูกจ้างได้มีการศึกษาและฝึกหัดในวิชาการซ่อมแซม แก้ไข และประกอบบรรดาเครื่องพิมพ์ดีดต่าง ๆหรือเครื่องอื่นใด ได้รับการสอนและฝึกหัดโดยนายช่างผู้ทรงคุณวุฒิมีกำหนดเวลา 3 เดือน ข้อ 2. ในระหว่างที่ลูกจ้างยังกำลังศึกษาและฝึกหัดอยู่นั้นนายจ้างตกลงให้ลูกจ้างได้รับเงินเดือน... ข้อ 3. เมื่อครบกำหนด 3 เดือนแห่งการศึกษาอบรมแล้ว นายจ้างจะได้สอบความรู้ของลูกจ้าง และถ้าปรากฏว่าลูกจ้างมีความรู้ในวิชาที่ได้กล่าวมาแล้วนั้นเป็นอันใช้ได้ นายจ้างตกลงจะจ้างให้ทำงานต่อไป พร้อมทั้งขึ้นเงินเดือนให้... ข้อ 10. ในการที่ได้เข้ามารับการอบรมฝึกหัดจากนายจ้างผู้เชี่ยวชาญโดยอุปการะของนายจ้างตามข้อ 1 แห่งสัญญานี้นั้น ฯลฯนับแต่วันที่ลูกจ้างได้ออกไปจากนายจ้าง (ด้วยเหตุประการใดก็ตาม)มีกำหนด 5 ปี ลูกจ้างยังคงอยู่ในความผูกมัดแห่งสัญญานี้เสมอที่จะไม่ทำการโดยตรงหรือโดยปริยายในอันที่จะนำตนเข้าเป็น เจ้าของผู้จัดการ เสมียน ช่างซ่อม และแก้เครื่อง ฯลฯ ในปัจจุบันนี้ซึ่งกระทำขึ้น ณ กรุงเทพฯ กับบริเวณห่างกรุงเทพฯ 600 เส้น..." ต่อมาจำเลยออกจากบริษัทโจทก์ไปทำงานบริษัทบาโรเบราน์ จำกัดในแผนกพิมพ์ดีด ซึ่งตั้งอยู่ในกรุงเทพฯ โจทก์จึงฟ้องขอให้ห้ามจำเลยมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีด และเรียกค่าเสียหายเป็นเงิน 500 บาท ศาลฎีกาวินิจฉัยในปัญหาเรื่องผลบังคับใช้ของสัญญาว่า "เห็นว่า เขตจำกัดห้ามในสัญญาว่า ในกรุงเทพฯ หรือห่างจากกรุงเทพฯ 600 เส้นนี้แบ่งแยกจากกันได้ กรณีเฉพาะต่อหน้าศาลนี้มีว่า จำเลยกระทำการในกรุงเทพฯ ฉะนั้น ข้อวินิจฉัยเฉพาะคดีนี้จึงอยู่ในปัญหาที่ว่า การห้ามมิให้กระทำในเขตกรุงเทพฯ เป็นการพอสมควรหรือไม่ ซึ่งศาลนี้เห็นว่าเป็นการรักษาผลประโยชน์ของโจทก์พอสมควรแก่เหตุ ย่อมไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีหรือความสงบเรียกร้อยของประชาชน จึงแยกบังคับได้ตามนัยแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 135... การห้ามมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดนั้นเห็นว่าพอสมควรที่โจทก์จะห้ามจำเลยได้ เพื่อรักษาประโยชน์ของโจทก์ฉะนั้นข้อที่ศาลแพ่งวินิจฉัยว่า การห้ามมิให้เป็นคนใช้ในร้านเครื่องพิมพ์ดีดอื่นเป็นโมฆะ จึงไม่ทำให้การห้ามมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดเป็นโมฆะไปด้วย เพราะแยกจากกันได้..." (คดีนี้ถึงที่สุดโดยศาลฎีกาพิพากษาห้ามจำเลยมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดในบริษัทบาโรเบราน์ จำกัด มีกำหนด 5 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างได้ออกจากนายจ้าง และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 100 บาท พร้อมทั้งค่าธรรมเนียมค่าทนายทุกศาล) 3. นอกจากนี้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่725/2519 ระหว่าง บริษัทกันยงอีเลคทริกแมนูแฟคเจอริ่ง จำกัดโจทก์ นายสมุทร บุญช่วยดี กับพวก จำเลย ซึ่งมีข้อเท็จจริงว่าโจทก์ออกค่าใช้จ่ายส่งจำเลยไปฝึกงานผลิตพัดลมที่ประเทศญี่ปุ่นโดยมีข้อสัญญาว่า ถ้าจำเลยฝึกงานสำเร็จแล้ว จะกลับมาทำงานให้โจทก์เป็นเวลา 5 ปี โดยยอมให้โจทก์กำหนดอัตราเงินเดือนจำเลยได้ตามความพอใจ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อสัญญาดังกล่าวไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และมิใช่เรื่องที่บริษัทโจทก์ได้ประโยชน์ตามสัญญาแต่ฝ่ายเดียว เพราะจำเลยไปฝึกงานโจทก์ต้องออกค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสิ้น จำเลยได้ความรู้ความชำนาญจากการฝึกงานทั้งมีโอกาสใช้ความรู้ความชำนาญให้เป็นประโยชน์แก่ตนยิ่งขึ้น...ทั้งบริษัทโจทก์มิได้กำหนดให้จำเลยต้องทำงานอยู่กับโจทก์จนตลอดชีวิต..." (คดีนี้จำเลยฝึกงานแล้วกลับมาทำงานได้เพียง 1 ปี 3 เดือนก็ออกไปเพราะได้ค่าจ้างสูงกว่า ศาลพิพากษาให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน 45,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย) 4. คำวินิจฉัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 จึงน่าจะเดินตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2579,586/2480 และเทียบเคียงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 725/2519 ดังกล่าวข้างต้น แต่ข้อน่าพิจารณาก็มีว่า ข้อสัญญาประเภทนี้จะใช้บังคับได้เสมอไปหรือไม่ และควรคำนึงถึงองค์ประกอบต่าง ๆ เช่น เสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ ความชอบธรรมในการห้ามทำงาน ตลอดจนอำนาจในการต่อรองในการทำสัญญาของคู่สัญญาด้วยหรือไม่ เพียงใด 4.1 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการแรกก็คือ เสรีภาพในการประกอบอาชีพ ประชาชนทุกคนย่อมมีเสรีภาพในการประกอบอาชีพหรือในการทำงานใดก็ได้ตราบเท่าที่อาชีพหรือการงานนั้นไม่ขัดต่อกฎหมายบ้านเมือง โดยเหตุนี้การจำกัดการประกอบอาชีพของบุคคลหนึ่งบุคคลใดจึงไม่อาจกระทำได้โดยชอบด้วยกฎหมาย สัญญาที่ห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานจึงต้องถือว่าเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชนทันที เว้นไว้เสียแต่ว่าคู่สัญญาได้มีเหตุผลพิเศษหรือมีความชอบธรรมอย่างอื่นที่จะผูกพันเช่นว่านั้นได้ ซึ่งจะต้องพิจารณาโดยเคร่งครัดเป็นกรณี ๆ ไป 4.2 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการที่สอง ก็คือ คู่สัญญามีเหตุผลพิเศษหรือมีความชอบธรรมอย่างอื่นที่ห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานเพียงใด โดยปกติ คู่สัญญาย่อมจะมีอำนาจโดยชอบธรรมที่จะปกป้องผลประโยชน์ของตนได้ตามควรแก่กรณีที่ไม่ขัดต่อเสรีภาพของผู้อื่น หากจะให้อีกฝ่ายหนึ่งขาดไร้เสรีภาพเช่นว่านั้น คู่สัญญาฝ่ายแรกก็จะต้องให้สิ่งตอบแทนแก่อีกฝ่ายหนึ่งเพียงพอที่จะคุ้มกับผลประโยชน์ที่จำต้องปกป้องรักษานั้น (มิใช่เพียงแต่ถือหลักที่ว่า"สัญญาเป็นสัญญา" เท่านั้น) กล่าวอย่างง่าย ๆ ก็คือ หากฝ่ายนายจ้างต้องลงทุนกับลูกจ้างซึ่งเป็นคู่สัญญานั้นไปเท่าใดก็น่าจะมีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะเรียกรับหรือปกป้องผลประโยชน์จากการลงทุนนั้นได้ตามความมากน้อยของการลงทุน เช่น นายจ้างส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้แก่ลูกจ้าง นายจ้างต้องสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายไปเท่าใดก็ย่อมมีความชอบธรรมที่จะผูกมัดลูกจ้างนั้นให้ต้องทำงานอยู่กับนายจ้างจนคุ้มค่าใช้จ่ายนั้น เป็นต้น อย่างไรก็ตาม หลักเกณฑ์ดังกล่าวนี้ ก็ยังมีข้อโต้แย้งว่า การที่นายจ้างส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้แก่ลูกจ้างนั้นจะถือเป็นการลงทุนเอากับตัวลูกจ้างนั้นไม่ได้ หากแต่เป็นเรื่องที่นายจ้างสมัยใหม่จำต้องกระทำเพื่อพัฒนาบุคคลให้พร้อมที่จะทำงานให้นายจ้างอย่างเต็มที่และเพื่อเป็นสวัสดิการอันจะทำให้เกิดแรงงานสัมพันธ์ที่ดี ดังนั้นจุดประสงค์ในการส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้จึงเป็นเรื่องการแสวงประโยชน์ของนายจ้างฝ่ายเดียว เมื่อเป็นเช่นนี้ความชอบธรรมในการผูกมัดโดยสัญญาน่าจะเป็นเรื่องต้องอยู่เพื่อทำงานให้แก่นายจ้างในชั่วระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479 นั้น ฝ่ายลูกจ้าง(จำเลย) ได้รับความรู้พิเศษเฉพาะทางจากนายจ้าง (ซ่อมพิมพ์ดีด)จากการศึกษาฝึกหัด และการทำงาน (แม้ว่าเพื่อประโยชน์แก่ธุรกิจของนายจ้างก็ตาม) ก็ยังพอถือว่า นายจ้างลงทุนให้ประโยชน์ตอบแทนหรือแลกเปลี่ยนต่อการจำยอมที่จะต้องไม่ประกอบอาชีพหรือทำงานประเภทดังกล่าวอีกในระยะเวลาหนึ่ง (ซึ่งความจริงก็ดูจะขัดต่อความรู้สึกและความเป็นจริงในชีวิตอยู่มาก เพราะคนที่มีความรู้ด้านใด ก็ย่อมจะหางานด้านนั้นทำ คงไม่หางานอย่างอื่นทีตนไม่ถนัดทำอย่างแน่นอน) กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 นี้ ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่านายจ้างได้ลงทุนให้ความรู้พิเศษเฉพาะทางหรือให้ผลประโยชน์ตอบแทนอย่างอื่นแก่ลูกจ้างทั้งสองอย่างใด ข้อเท็จจริงดังกล่าวนี้น่าจะเป็นองค์ประกอบสำคัญของการใช้บังคับได้ของสัญญาประเภทนี้ หากไม่มีหรือไม่ปรากฏก็น่าจะถือว่า ไม่มีเหตุผลพิเศษหรือความชอบธรรมที่จะห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานใดข้อสัญญาที่ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงเช่นว่านี้จึงน่าจะตกเป็นโมฆะ 4.3 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการที่สาม ก็คือ อำนาจในการเจรจาต่อรอง (bargainningpower) ของคู่สัญญาในขณะทำสัญญานั้นข้อพิจารณานี้เกิดจากภาวะการณ์ของความไม่เท่าเทียมระหว่างนายจ้างและลูกจ้างทั้งฐานะในทางเศรษฐกิจและความรอบรู้ระแวงระวังต่อผลประโยชน์ของตนในเบื้องหน้า ลูกจ้างซึ่งมีความเดือดร้อนต่อการไม่มีการทำมากเพียงใด ก็ย่อมจะต้องจำยอมทำสัญญาหรือย่อมมีความระแวงระวังต่อข้อผูกมัดของสัญญาน้อยลงเพียงนั้น ข้อเท็จจริงในเรื่องฐานะและคุณวุฒิในทางการศึกษา (ซึ่งอาจพิจารณาได้จากตำแหน่งหน้าที่การงาน) จึงน่าจะนำมาพิจารณาประกอบด้วยว่า สัญญาเช่นว่านั้นเป็นการเอารัดเอาเปรียบกันจนถึงขนาดที่จะถือว่าขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือไม่ 5. บันทึกของพระนิติการณ์ประสมในตอนท้ายของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479 และบทความเรื่อง การห้ามการแข่งขันหรือการจำกัดสิทธิในการประกอบอาชีพ โดย ธาดาศาสตรสาธิต ในวารสาร "ศาลแรงงาน"ปีที่ 2 ฉบับที่ 7 มกราคม 2525 เป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาการใช้บังคับได้ของสัญญาประเภทนี้มาก 6. ข้อที่น่าพิจารณาอีกเรื่องหนึ่งก็คือ คดีฟ้องเรียกค่าเสียหายเนื่องจากผิดสัญญาห้ามทำงานแข่งขันนั้น จะถือว่าเป็นคดีแรงงานซึ่งศาลแรงงานมีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือไม่ เพราะเคยมีความเห็นของนักนิติศาสตร์บางท่านเห็นว่า น่าจะเป็นเรื่องผิดสัญญาธรรมดามิใช่สัญญาจ้างแรงงาน อย่างไรก็ตาม คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 นี้ก็ได้รับการวินิจฉัยในศาลแรงงานตลอดมา ปัญหานี้คงต้องรอให้มีผู้ยกปัญหานี้ขึ้นและมีคำวินิจฉัยของอธิบดีผู้พิพากษาศาลแรงงานกลางในโอกาสต่อไป. เกษมสันต์ วิลาวรรณ.คำพิพากษา: คดีทั้งสองสำนวนนี้ ศาลแรงงานกลางมีคำสั่งให้รวมพิจารณาพิพากษาเข้าด้วยกัน โดยโจทก์ทั้งสองสำนวนฟ้องว่า โจทก์ประกอบกิจการผลิตและจำหน่ายสินค้าประเภทเคมีภัณฑ์และอื่น ๆ รวมทั้งแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ จำเลยทั้งสองเคยทำงานเป็นพนักงานของโจทก์ โดยจำเลยที่ 1 ทำงานตำแหน่งวิศวกรฝ่ายขาย ส่วนจำเลยที่ 2 ทำงานตำแหน่งผู้แทนขายฝ่ายเทคนิค โจทก์จำเลยทั้งสองได้ทำสัญญาจ้างไว้ต่อกัน ซึ่งในข้อ 9 ระบุไว้ใจความว่า ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้ โดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ข้อ ข(2)ภายในกำหนด 24 เดือนนับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุด ลูกจ้างจะไม่เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของโจทก์ซึ่งตนเคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วย ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองได้ออกจากบริษัทโจทก์ไปแล้วจนถึงวันฟ้องคดีนี้ยังอยู่ในเวลา 2 ปีจำเลยทั้งสองได้ไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ (ประเทศไทย) จำกัดซึ่งเป็นบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขันกับโจทก์ จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยความลับทางการค้าตลอดจนสูตร วิธีการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ให้บริษัทดังกล่าวทราบ โดยอาศัยความรู้จากที่ได้เคยทำงานกับโจทก์และจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัทดังกล่าว โดยอาศัยความคุ้นเคยที่จำเลยทั้งสองได้ทำงานกับโจทก์ จำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาดังกล่าวเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหาย ขอให้ศาลมีคำสั่งห้ามจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2 มิให้ทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ(ประเทศไทย) จำกัด หรือบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขับกับโจทก์มีกำหนด 2 ปี สำหรับจำเลยที่ 1 นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 จำเลยที่2 นับแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2532 และให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ชดใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน 672,000 บาท และ 492,000 บาทตามลำดับพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยทั้งสองไม่ได้ชักชวนหรือชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้แก่บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด จำเลยที่ 1 ไม่ได้นำสูตรหรือวิธีการผลิตหรือความลับทางการค้าของโจทก์ไปเปิดเผยหรือใช้บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เนื่องจากบริษัท สี ไอซีไอ จำกัดมีสูตรซึ่งใช้ในการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบคลุมผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์มากกว่าที่โจทก์มี และยอดขายของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด ก็สูงกว่าของโจทก์อยู่แล้วจำเลยทั้งสองไม่ได้ฝ่าฝืนสัญญาข้อ 9 ที่ทำไว้กับโจทก์เพราะการฝ่าฝืนสัญญานั้นจะต้องฟังได้เสียก่อนว่า จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยสูตรความลับทางการค้าและจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด การที่จำเลยทั้งสองไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เพียงอย่างเดียวยังไม่ถือว่าจำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาตามที่โจทก์จำเลยทั้งสองทำไว้ต่อกันและสัญญาข้อ 9(ข) (2) ซึ่งถ้าแปลว่าจำเลยทั้งสองไม่อาจเข้าเป็นลูกจ้างของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด แม้จะไม่ทำให้โจทก์เสียหายแล้ว สัญญาส่วนนี้ยังเป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ส่วนที่โจทก์ขอให้ห้ามจำเลยทั้งสองทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด และเรียกค่าเสียหายจากจำเลยทั้งสองด้วยนั้น ไม่มีกฎหมายสนับสนุนให้ศาลสั่งตามที่โจทก์ขอได้ ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยทั้งสองแถลงร่วมกันขอสละประเด็นพิพาทข้ออื่น ให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดประเด็นข้อกฎหมายข้อเดียวว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2) เป็นโมฆะหรือไม่ หากไม่เป็นโมฆะแล้วจำเลยทั้งสองยอมรับว่าเป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 1 ยอมชดใช้เงินให้โจทก์ 11,000 บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ยอมชดใช้ให้โจทก์7,000 บาท ต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาโดยโจทก์จำเลยทั้งสองไม่ติดใจสืบพยานศาลแรงงานกลางพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2)ไม่เป็นโมฆะพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 11,000บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 7,000 บาทต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลพิพากษาเป็นต้นไปจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า "จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ว่าสัญญาข้อ 9(ข) (2) ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เป็นโมฆะไม่มีผลบังคับใช้ ได้พิจารณาสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองในข้อที่กล่าวแล้วมีความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย (สุดแต่จะพึงปรับได้กับกรณีของลูกจ้าง) ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท"ตามสัญญาดังกล่าวนั้นมิใช่เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์การกระทำที่ห้ามนั้นเป็นการห้ามเฉพาะสิ่งที่เป็นการแข่งขันกับงานของโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้นั้นก็มีเพียง 24 เดือน นับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำตามที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมดทีเดียวเพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อสัญญาดังกล่าวนี้ไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ ศาลแรงงานกลางพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548/2533บริษัท ดับ บลิว.อาร์.เกรซ (ไทยแลนด์ ) จำกัดโจทก์นาย ยงศักดิ์ พุ่ม สกุล กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 113, ม. 194, ม. 369, ม. 575ข้อสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท" มิได้เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้ก็เพียง 24 เดือนนับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมด เพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ข้อสัญญาดังกล่าวจึงไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ.คดีทั้งสองสำนวนนี้ ศาลแรงงานกลางมีคำสั่งให้รวมพิจารณาพิพากษาเข้าด้วยกัน โดยโจทก์ทั้งสองสำนวนฟ้องว่า โจทก์ประกอบกิจการผลิตและจำหน่ายสินค้าประเภทเคมีภัณฑ์และอื่น ๆ รวมทั้งแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ จำเลยทั้งสองเคยทำงานเป็นพนักงานของโจทก์ โดยจำเลยที่ 1 ทำงานตำแหน่งวิศวกรฝ่ายขาย ส่วนจำเลยที่ 2 ทำงานตำแหน่งผู้แทนขายฝ่ายเทคนิค โจทก์จำเลยทั้งสองได้ทำสัญญาจ้างไว้ต่อกัน ซึ่งในข้อ 9 ระบุไว้ใจความว่า ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้ โดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ข้อ ข(2)ภายในกำหนด 24 เดือนนับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุด ลูกจ้างจะไม่เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำผลิต หรือจำหน่าย ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของโจทก์ซึ่งตนเคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วย ปรากฏว่าจำเลยทั้งสองได้ออกจากบริษัทโจทก์ไปแล้วจนถึงวันฟ้องคดีนี้ยังอยู่ในเวลา 2 ปีจำเลยทั้งสองได้ไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ (ประเทศไทย) จำกัดซึ่งเป็นบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขันกับโจทก์ จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยความลับทางการค้าตลอดจนสูตร วิธีการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์ให้บริษัทดังกล่าวทราบ โดยอาศัยความรู้จากที่ได้เคยทำงานกับโจทก์และจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัทดังกล่าว โดยอาศัยความคุ้นเคยที่จำเลยทั้งสองได้ทำงานกับโจทก์ จำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาดังกล่าวเป็นเหตุให้โจทก์ต้องได้รับความเสียหาย ขอให้ศาลมีคำสั่งห้ามจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 2 มิให้ทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ(ประเทศไทย) จำกัด หรือบริษัทที่ประกอบกิจการแข่งขับกับโจทก์มีกำหนด 2 ปี สำหรับจำเลยที่ 1 นับแต่วันที่ 4 มีนาคม 2532 จำเลยที่2 นับแต่วันที่ 23 พฤษภาคม 2532 และให้จำเลยที่ 1 ที่ 2 ชดใช้ค่าเสียหายเป็นเงิน 672,000 บาท และ 492,000 บาทตามลำดับพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จให้แก่โจทก์จำเลยทั้งสองให้การว่า จำเลยทั้งสองไม่ได้ชักชวนหรือชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้แก่บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด จำเลยที่ 1 ไม่ได้นำสูตรหรือวิธีการผลิตหรือความลับทางการค้าของโจทก์ไปเปิดเผยหรือใช้บริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เนื่องจากบริษัท สี ไอซีไอ จำกัดมีสูตรซึ่งใช้ในการผลิตแลกเกอร์สำหรับเคลือบคลุมผลิตภัณฑ์บรรจุภัณฑ์มากกว่าที่โจทก์มี และยอดขายของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด ก็สูงกว่าของโจทก์อยู่แล้วจำเลยทั้งสองไม่ได้ฝ่าฝืนสัญญาข้อ 9 ที่ทำไว้กับโจทก์เพราะการฝ่าฝืนสัญญานั้นจะต้องฟังได้เสียก่อนว่า จำเลยที่ 1 ได้เปิดเผยสูตรความลับทางการค้าและจำเลยทั้งสองได้ชักจูงลูกค้าของโจทก์ให้เป็นลูกค้าของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด การที่จำเลยทั้งสองไปทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด เพียงอย่างเดียวยังไม่ถือว่าจำเลยทั้งสองได้ฝ่าฝืนสัญญาตามที่โจทก์จำเลยทั้งสองทำไว้ต่อกันและสัญญาข้อ 9(ข) (2) ซึ่งถ้าแปลว่าจำเลยทั้งสองไม่อาจเข้าเป็นลูกจ้างของบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด แม้จะไม่ทำให้โจทก์เสียหายแล้ว สัญญาส่วนนี้ยังเป็นโมฆะ เพราะมีวัตถุประสงค์ขัดต่อกฎหมายความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ส่วนที่โจทก์ขอให้ห้ามจำเลยทั้งสองทำงานกับบริษัท สี ไอซีไอ จำกัด และเรียกค่าเสียหายจากจำเลยทั้งสองด้วยนั้น ไม่มีกฎหมายสนับสนุนให้ศาลสั่งตามที่โจทก์ขอได้ ขอให้ยกฟ้องวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยทั้งสองแถลงร่วมกันขอสละประเด็นพิพาทข้ออื่น ให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดประเด็นข้อกฎหมายข้อเดียวว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2) เป็นโมฆะหรือไม่ หากไม่เป็นโมฆะแล้วจำเลยทั้งสองยอมรับว่าเป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 1 ยอมชดใช้เงินให้โจทก์ 11,000 บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ยอมชดใช้ให้โจทก์7,000 บาท ต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาโดยโจทก์จำเลยทั้งสองไม่ติดใจสืบพยานศาลแรงงานกลางพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่า สัญญาข้อ 9(ข) (2)ไม่เป็นโมฆะพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 11,000บาท ต่อเดือน และจำเลยที่ 2 ชำระเงินให้โจทก์เป็นเงิน 7,000 บาทต่อเดือน มีกำหนด 2 ปี นับแต่วันที่ศาลพิพากษาเป็นต้นไปจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกาศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า "จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ว่าสัญญาข้อ 9(ข) (2) ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน เป็นโมฆะไม่มีผลบังคับใช้ ได้พิจารณาสัญญาระหว่างโจทก์และจำเลยทั้งสองในข้อที่กล่าวแล้วมีความว่า "9. ลูกจ้างให้สัญญาว่าจะไม่กระทำการต่อไปนี้โดยมิได้รับความยินยอมจากบริษัท...(ข) ภายในกำหนดเวลา 24 เดือน นับแต่สัญญาจ้างสิ้นสุดลง...(2) เข้าไปเกี่ยวข้องหรือดำเนินการไม่ว่าจะเป็นโดยตรงหรือโดยอ้อมกับการพัฒนา ทำ ผลิต หรือจำหน่าย (สุดแต่จะพึงปรับได้กับกรณีของลูกจ้าง) ซึ่งผลิตภัณฑ์อันเป็นการแข่งขันกับผลิตภัณฑ์ของบริษัทซึ่งตนได้เคยมีส่วนเกี่ยวข้องอยู่ด้วยในระหว่างที่ทำงานกับบริษัท"ตามสัญญาดังกล่าวนั้นมิใช่เป็นการห้ามจำเลยทั้งสองมิให้กระทำโดยเด็ดขาด จำเลยทั้งสองอาจกระทำได้เมื่อได้รับความยินยอมจากโจทก์การกระทำที่ห้ามนั้นเป็นการห้ามเฉพาะสิ่งที่เป็นการแข่งขันกับงานของโจทก์ และเฉพาะส่วนของงานที่จำเลยทั้งสองเคยทำกับโจทก์ ทั้งกำหนดเวลาที่ห้ามไว้นั้นก็มีเพียง 24 เดือน นับแต่จำเลยทั้งสองพ้นจากการเป็นลูกจ้างโจทก์เท่านั้น ลักษณะของข้อสัญญาที่ก่อให้เกิดหนี้ในการงดเว้นการกระทำตามที่กำหนดโดยเจตนาของคู่กรณีเช่นนี้ไม่เป็นการตัดการประกอบอาชีพของจำเลยทั้งสองทั้งหมดทีเดียวเพียงแต่เป็นการห้ามประกอบอาชีพบางอย่างที่เป็นการแข่งขันกับโจทก์ในระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น และกำหนดไว้ไม่นานเกินสมควร เป็นสัญญาต่างตอบแทนที่รักษาสิทธิและประโยชน์ของคู่กรณีที่เป็นไปโดยชอบในเชิงของการประกอบธุรกิจ ไม่เป็นการปิดการทำมาหาได้ของฝ่ายใดโดยเด็ดขาดจนไม่อาจดำรงอยู่ได้ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อสัญญาดังกล่าวนี้ไม่เป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน มีผลใช้บังคับกันได้ไม่เป็นโมฆะ ศาลแรงงานกลางพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(อุดม เฟื่องฟุ้ง-เคียง บุญเพิ่ม-ปรีชา ธนานันท์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ข้อกฎหมายที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาฉบับนี้ จะเป็นหลักการอันสำคัญประการหนึ่งในวงการแรงงานของประเทศไทยในอนาคตและแนววินิจฉัยในคำพิพากษาดังกล่าวอาจก่อให้เกิดแนวคิดแก่นายจ้างและนักบริหารงานบุคคลที่จะนำไปใช้ทั้งในแง่การปกป้องผลประโยชน์ของฝ่ายตน และอาจเกินเลยไปถึงการเอารัดเอาเปรียบและกลั่นแกล้งอีกฝ่ายหนึ่งได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณธรรมในหัวใจของผู้นำไปประยุกต์ใช้นั้น 2. ศาลฎีกาเคยพิพากษาคดีทำนองนี้มาแล้ว ดังปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479,586/2480(ซึ่งเป็นคดีเดียวกัน) ระหว่างบริษัทแม็กฟาร์แลนด์พิมพ์ดีดจำกัดโจทก์นายพยุงสุนทรดิลก จำเลยข้อเท็จจริงในคดีดังกล่าวฟังได้ว่า จำเลยกับโจทก์ได้ตกลงทำสัญญากันว่า "ข้อ 1. นายจ้างได้ตกลงยินยอมให้ลูกจ้างได้มีการศึกษาและฝึกหัดในวิชาการซ่อมแซม แก้ไข และประกอบบรรดาเครื่องพิมพ์ดีดต่าง ๆหรือเครื่องอื่นใด ได้รับการสอนและฝึกหัดโดยนายช่างผู้ทรงคุณวุฒิมีกำหนดเวลา 3 เดือน ข้อ 2. ในระหว่างที่ลูกจ้างยังกำลังศึกษาและฝึกหัดอยู่นั้นนายจ้างตกลงให้ลูกจ้างได้รับเงินเดือน... ข้อ 3. เมื่อครบกำหนด 3 เดือนแห่งการศึกษาอบรมแล้ว นายจ้างจะได้สอบความรู้ของลูกจ้าง และถ้าปรากฏว่าลูกจ้างมีความรู้ในวิชาที่ได้กล่าวมาแล้วนั้นเป็นอันใช้ได้ นายจ้างตกลงจะจ้างให้ทำงานต่อไป พร้อมทั้งขึ้นเงินเดือนให้... ข้อ 10. ในการที่ได้เข้ามารับการอบรมฝึกหัดจากนายจ้างผู้เชี่ยวชาญโดยอุปการะของนายจ้างตามข้อ 1 แห่งสัญญานี้นั้น ฯลฯนับแต่วันที่ลูกจ้างได้ออกไปจากนายจ้าง (ด้วยเหตุประการใดก็ตาม)มีกำหนด 5 ปี ลูกจ้างยังคงอยู่ในความผูกมัดแห่งสัญญานี้เสมอที่จะไม่ทำการโดยตรงหรือโดยปริยายในอันที่จะนำตนเข้าเป็น เจ้าของผู้จัดการ เสมียน ช่างซ่อม และแก้เครื่อง ฯลฯ ในปัจจุบันนี้ซึ่งกระทำขึ้น ณ กรุงเทพฯ กับบริเวณห่างกรุงเทพฯ 600 เส้น..." ต่อมาจำเลยออกจากบริษัทโจทก์ไปทำงานบริษัทบาโรเบราน์ จำกัดในแผนกพิมพ์ดีด ซึ่งตั้งอยู่ในกรุงเทพฯ โจทก์จึงฟ้องขอให้ห้ามจำเลยมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีด และเรียกค่าเสียหายเป็นเงิน 500 บาท ศาลฎีกาวินิจฉัยในปัญหาเรื่องผลบังคับใช้ของสัญญาว่า "เห็นว่า เขตจำกัดห้ามในสัญญาว่า ในกรุงเทพฯ หรือห่างจากกรุงเทพฯ 600 เส้นนี้แบ่งแยกจากกันได้ กรณีเฉพาะต่อหน้าศาลนี้มีว่า จำเลยกระทำการในกรุงเทพฯ ฉะนั้น ข้อวินิจฉัยเฉพาะคดีนี้จึงอยู่ในปัญหาที่ว่า การห้ามมิให้กระทำในเขตกรุงเทพฯ เป็นการพอสมควรหรือไม่ ซึ่งศาลนี้เห็นว่าเป็นการรักษาผลประโยชน์ของโจทก์พอสมควรแก่เหตุ ย่อมไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีหรือความสงบเรียกร้อยของประชาชน จึงแยกบังคับได้ตามนัยแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 135... การห้ามมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดนั้นเห็นว่าพอสมควรที่โจทก์จะห้ามจำเลยได้ เพื่อรักษาประโยชน์ของโจทก์ฉะนั้นข้อที่ศาลแพ่งวินิจฉัยว่า การห้ามมิให้เป็นคนใช้ในร้านเครื่องพิมพ์ดีดอื่นเป็นโมฆะ จึงไม่ทำให้การห้ามมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดเป็นโมฆะไปด้วย เพราะแยกจากกันได้..." (คดีนี้ถึงที่สุดโดยศาลฎีกาพิพากษาห้ามจำเลยมิให้เป็นช่างแก้ซ่อมเครื่องพิมพ์ดีดในบริษัทบาโรเบราน์ จำกัด มีกำหนด 5 ปีนับแต่วันที่ลูกจ้างได้ออกจากนายจ้าง และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 100 บาท พร้อมทั้งค่าธรรมเนียมค่าทนายทุกศาล) 3. นอกจากนี้ ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่725/2519 ระหว่าง บริษัทกันยงอีเลคทริกแมนูแฟคเจอริ่ง จำกัดโจทก์ นายสมุทร บุญช่วยดี กับพวก จำเลย ซึ่งมีข้อเท็จจริงว่าโจทก์ออกค่าใช้จ่ายส่งจำเลยไปฝึกงานผลิตพัดลมที่ประเทศญี่ปุ่นโดยมีข้อสัญญาว่า ถ้าจำเลยฝึกงานสำเร็จแล้ว จะกลับมาทำงานให้โจทก์เป็นเวลา 5 ปี โดยยอมให้โจทก์กำหนดอัตราเงินเดือนจำเลยได้ตามความพอใจ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อสัญญาดังกล่าวไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน และมิใช่เรื่องที่บริษัทโจทก์ได้ประโยชน์ตามสัญญาแต่ฝ่ายเดียว เพราะจำเลยไปฝึกงานโจทก์ต้องออกค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสิ้น จำเลยได้ความรู้ความชำนาญจากการฝึกงานทั้งมีโอกาสใช้ความรู้ความชำนาญให้เป็นประโยชน์แก่ตนยิ่งขึ้น...ทั้งบริษัทโจทก์มิได้กำหนดให้จำเลยต้องทำงานอยู่กับโจทก์จนตลอดชีวิต..." (คดีนี้จำเลยฝึกงานแล้วกลับมาทำงานได้เพียง 1 ปี 3 เดือนก็ออกไปเพราะได้ค่าจ้างสูงกว่า ศาลพิพากษาให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เป็นเงิน 45,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย) 4. คำวินิจฉัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 จึงน่าจะเดินตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2579,586/2480 และเทียบเคียงคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 725/2519 ดังกล่าวข้างต้น แต่ข้อน่าพิจารณาก็มีว่า ข้อสัญญาประเภทนี้จะใช้บังคับได้เสมอไปหรือไม่ และควรคำนึงถึงองค์ประกอบต่าง ๆ เช่น เสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ ความชอบธรรมในการห้ามทำงาน ตลอดจนอำนาจในการต่อรองในการทำสัญญาของคู่สัญญาด้วยหรือไม่ เพียงใด 4.1 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการแรกก็คือ เสรีภาพในการประกอบอาชีพ ประชาชนทุกคนย่อมมีเสรีภาพในการประกอบอาชีพหรือในการทำงานใดก็ได้ตราบเท่าที่อาชีพหรือการงานนั้นไม่ขัดต่อกฎหมายบ้านเมือง โดยเหตุนี้การจำกัดการประกอบอาชีพของบุคคลหนึ่งบุคคลใดจึงไม่อาจกระทำได้โดยชอบด้วยกฎหมาย สัญญาที่ห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานจึงต้องถือว่าเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชนทันที เว้นไว้เสียแต่ว่าคู่สัญญาได้มีเหตุผลพิเศษหรือมีความชอบธรรมอย่างอื่นที่จะผูกพันเช่นว่านั้นได้ ซึ่งจะต้องพิจารณาโดยเคร่งครัดเป็นกรณี ๆ ไป 4.2 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการที่สอง ก็คือ คู่สัญญามีเหตุผลพิเศษหรือมีความชอบธรรมอย่างอื่นที่ห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานเพียงใด โดยปกติ คู่สัญญาย่อมจะมีอำนาจโดยชอบธรรมที่จะปกป้องผลประโยชน์ของตนได้ตามควรแก่กรณีที่ไม่ขัดต่อเสรีภาพของผู้อื่น หากจะให้อีกฝ่ายหนึ่งขาดไร้เสรีภาพเช่นว่านั้น คู่สัญญาฝ่ายแรกก็จะต้องให้สิ่งตอบแทนแก่อีกฝ่ายหนึ่งเพียงพอที่จะคุ้มกับผลประโยชน์ที่จำต้องปกป้องรักษานั้น (มิใช่เพียงแต่ถือหลักที่ว่า"สัญญาเป็นสัญญา" เท่านั้น) กล่าวอย่างง่าย ๆ ก็คือ หากฝ่ายนายจ้างต้องลงทุนกับลูกจ้างซึ่งเป็นคู่สัญญานั้นไปเท่าใดก็น่าจะมีสิทธิโดยชอบธรรมที่จะเรียกรับหรือปกป้องผลประโยชน์จากการลงทุนนั้นได้ตามความมากน้อยของการลงทุน เช่น นายจ้างส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้แก่ลูกจ้าง นายจ้างต้องสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายไปเท่าใดก็ย่อมมีความชอบธรรมที่จะผูกมัดลูกจ้างนั้นให้ต้องทำงานอยู่กับนายจ้างจนคุ้มค่าใช้จ่ายนั้น เป็นต้น อย่างไรก็ตาม หลักเกณฑ์ดังกล่าวนี้ ก็ยังมีข้อโต้แย้งว่า การที่นายจ้างส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้แก่ลูกจ้างนั้นจะถือเป็นการลงทุนเอากับตัวลูกจ้างนั้นไม่ได้ หากแต่เป็นเรื่องที่นายจ้างสมัยใหม่จำต้องกระทำเพื่อพัฒนาบุคคลให้พร้อมที่จะทำงานให้นายจ้างอย่างเต็มที่และเพื่อเป็นสวัสดิการอันจะทำให้เกิดแรงงานสัมพันธ์ที่ดี ดังนั้นจุดประสงค์ในการส่งลูกจ้างไปศึกษาดูงานหรือฝึกหัดงานให้จึงเป็นเรื่องการแสวงประโยชน์ของนายจ้างฝ่ายเดียว เมื่อเป็นเช่นนี้ความชอบธรรมในการผูกมัดโดยสัญญาน่าจะเป็นเรื่องต้องอยู่เพื่อทำงานให้แก่นายจ้างในชั่วระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479 นั้น ฝ่ายลูกจ้าง(จำเลย) ได้รับความรู้พิเศษเฉพาะทางจากนายจ้าง (ซ่อมพิมพ์ดีด)จากการศึกษาฝึกหัด และการทำงาน (แม้ว่าเพื่อประโยชน์แก่ธุรกิจของนายจ้างก็ตาม) ก็ยังพอถือว่า นายจ้างลงทุนให้ประโยชน์ตอบแทนหรือแลกเปลี่ยนต่อการจำยอมที่จะต้องไม่ประกอบอาชีพหรือทำงานประเภทดังกล่าวอีกในระยะเวลาหนึ่ง (ซึ่งความจริงก็ดูจะขัดต่อความรู้สึกและความเป็นจริงในชีวิตอยู่มาก เพราะคนที่มีความรู้ด้านใด ก็ย่อมจะหางานด้านนั้นทำ คงไม่หางานอย่างอื่นทีตนไม่ถนัดทำอย่างแน่นอน) กรณีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 นี้ ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่านายจ้างได้ลงทุนให้ความรู้พิเศษเฉพาะทางหรือให้ผลประโยชน์ตอบแทนอย่างอื่นแก่ลูกจ้างทั้งสองอย่างใด ข้อเท็จจริงดังกล่าวนี้น่าจะเป็นองค์ประกอบสำคัญของการใช้บังคับได้ของสัญญาประเภทนี้ หากไม่มีหรือไม่ปรากฏก็น่าจะถือว่า ไม่มีเหตุผลพิเศษหรือความชอบธรรมที่จะห้ามการประกอบอาชีพหรือห้ามการทำงานใดข้อสัญญาที่ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงเช่นว่านี้จึงน่าจะตกเป็นโมฆะ 4.3 ข้อที่น่าจะนำมาพิจารณาประการที่สาม ก็คือ อำนาจในการเจรจาต่อรอง (bargainningpower) ของคู่สัญญาในขณะทำสัญญานั้นข้อพิจารณานี้เกิดจากภาวะการณ์ของความไม่เท่าเทียมระหว่างนายจ้างและลูกจ้างทั้งฐานะในทางเศรษฐกิจและความรอบรู้ระแวงระวังต่อผลประโยชน์ของตนในเบื้องหน้า ลูกจ้างซึ่งมีความเดือดร้อนต่อการไม่มีการทำมากเพียงใด ก็ย่อมจะต้องจำยอมทำสัญญาหรือย่อมมีความระแวงระวังต่อข้อผูกมัดของสัญญาน้อยลงเพียงนั้น ข้อเท็จจริงในเรื่องฐานะและคุณวุฒิในทางการศึกษา (ซึ่งอาจพิจารณาได้จากตำแหน่งหน้าที่การงาน) จึงน่าจะนำมาพิจารณาประกอบด้วยว่า สัญญาเช่นว่านั้นเป็นการเอารัดเอาเปรียบกันจนถึงขนาดที่จะถือว่าขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชน หรือไม่ 5. บันทึกของพระนิติการณ์ประสมในตอนท้ายของคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2479 และบทความเรื่อง การห้ามการแข่งขันหรือการจำกัดสิทธิในการประกอบอาชีพ โดย ธาดาศาสตรสาธิต ในวารสาร "ศาลแรงงาน"ปีที่ 2 ฉบับที่ 7 มกราคม 2525 เป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาการใช้บังคับได้ของสัญญาประเภทนี้มาก 6. ข้อที่น่าพิจารณาอีกเรื่องหนึ่งก็คือ คดีฟ้องเรียกค่าเสียหายเนื่องจากผิดสัญญาห้ามทำงานแข่งขันนั้น จะถือว่าเป็นคดีแรงงานซึ่งศาลแรงงานมีอำนาจพิจารณาพิพากษาหรือไม่ เพราะเคยมีความเห็นของนักนิติศาสตร์บางท่านเห็นว่า น่าจะเป็นเรื่องผิดสัญญาธรรมดามิใช่สัญญาจ้างแรงงาน อย่างไรก็ตาม คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2548-2549/2533 นี้ก็ได้รับการวินิจฉัยในศาลแรงงานตลอดมา ปัญหานี้คงต้องรอให้มีผู้ยกปัญหานี้ขึ้นและมีคำวินิจฉัยของอธิบดีผู้พิพากษาศาลแรงงานกลางในโอกาสต่อไป. เกษมสันต์ วิลาวรรณ.