คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1845/2530หลักกฎหมาย: แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้อสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงจำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อให้ชำระเงิน 78,897 บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า ขณะทำสัญญาเช่าซื้อโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการประกอบธุรกิจให้เช่าซื้อรถยนต์ สัญญาเช่าซื้อตามฟ้องไม่ผูกพันโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เพิ่งได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุที่ประสงค์ให้ประกอบกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์ได้ในภายหลังดังนั้นการที่โจทก์ทำสัญญาให้จำเลยที่ 1 เช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2520 อันเป็นช่วงเวลาที่โจทก์ยังไม่ได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุประสงค์ ย่อมเป็นการประกอบกิจการนอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่ได้รับการจดทะเบียนไว้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาประเด็นที่เหลือต่อไปจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ต่อกัน โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงตามเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2126/2518 ระหว่าง ห้างหุ้นส่วนจำกัด ราชายนต์ โจทก์ นายสุรยุทธโคตระวีระ จำเลย ที่จำเลยฎีกาว่า ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่โจทก์ยกขึ้นในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่ในวัตถุประสงค์ของโจทก์ กับข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยว่าจำเลยไม่มีสิทธิจะยกขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ เป็นคนละเรื่องกันไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้ตั้งประเด็นไว้ในข้อ 1 ว่า การทำสัญญาเช่าซื้ออยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์และมีผลผูกพันโจทก์หรือไม่แล้วศาลชั้นต้นวินิจฉัยตามประเด็นดังกล่าวนี้ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องและพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ว่า การดำเนินกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ ขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งให้ส่งสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาประเด็นอื่นต่อไปหรือให้ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้โจทก์ชนะคดี ซึ่งมีความหมายว่า โจทก์อุทธรณ์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องอันเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์มีอำนาจยกเหตุที่โจทก์มิได้ยกขึ้นอ้างอิงไว้โดยตรง คือเหตุที่จำเลยจะยกข้อต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ ขึ้นอ้างอิงเพื่อแสดงให้เห็นถึงอำนาจฟ้องของโจทก์ได้ หาใช่เป็นการวินิจฉัยนอกฟ้องอุทธรณ์ดังที่จำเลยฎีกาไม่ ศาลฎีกาเห็นว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ในประเด็นอื่นชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1845/2530บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ กมล สุโกศล จำกัดโจทก์นาง ไน้ บุญ บำรุง กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 69 ป.วิ.พ. ม. 177แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้อสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงจำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อให้ชำระเงิน 78,897 บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า ขณะทำสัญญาเช่าซื้อโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการประกอบธุรกิจให้เช่าซื้อรถยนต์ สัญญาเช่าซื้อตามฟ้องไม่ผูกพันโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เพิ่งได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุที่ประสงค์ให้ประกอบกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์ได้ในภายหลังดังนั้นการที่โจทก์ทำสัญญาให้จำเลยที่ 1 เช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2520 อันเป็นช่วงเวลาที่โจทก์ยังไม่ได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุประสงค์ ย่อมเป็นการประกอบกิจการนอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่ได้รับการจดทะเบียนไว้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาประเด็นที่เหลือต่อไปจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ต่อกัน โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงตามเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2126/2518 ระหว่าง ห้างหุ้นส่วนจำกัด ราชายนต์ โจทก์ นายสุรยุทธโคตระวีระ จำเลย ที่จำเลยฎีกาว่า ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่โจทก์ยกขึ้นในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่ในวัตถุประสงค์ของโจทก์ กับข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยว่าจำเลยไม่มีสิทธิจะยกขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ เป็นคนละเรื่องกันไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้ตั้งประเด็นไว้ในข้อ 1 ว่า การทำสัญญาเช่าซื้ออยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์และมีผลผูกพันโจทก์หรือไม่แล้วศาลชั้นต้นวินิจฉัยตามประเด็นดังกล่าวนี้ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องและพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ว่า การดำเนินกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ ขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งให้ส่งสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาประเด็นอื่นต่อไปหรือให้ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้โจทก์ชนะคดี ซึ่งมีความหมายว่า โจทก์อุทธรณ์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องอันเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์มีอำนาจยกเหตุที่โจทก์มิได้ยกขึ้นอ้างอิงไว้โดยตรง คือเหตุที่จำเลยจะยกข้อต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ ขึ้นอ้างอิงเพื่อแสดงให้เห็นถึงอำนาจฟ้องของโจทก์ได้ หาใช่เป็นการวินิจฉัยนอกฟ้องอุทธรณ์ดังที่จำเลยฎีกาไม่ ศาลฎีกาเห็นว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ในประเด็นอื่นชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(คำนึง อุไรรัตน์-ดุสิต วราโห-สวัสดิ์ รอดเจริญ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุนิติบุคคลย่อมมีสิทธิหน้าที่ตามวัตถุประสงค์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 หากนิติบุคคลทำการใดไปนอกเหนือขอบวัตถุที่ประสงค์ของตนย่อมไม่มีผลผูกพัน นิติบุคคลนั้นก็ดีหรือบุคคลภายนอกที่เข้าทำการด้วยก็ดี จะยกขึ้นอ้างอิงแสวงสิทธิแต่อย่างใดอย่างหนึ่งหาได้ไม่ และนิติบุคคลนั้นจะอนุมัติหรือให้สัตยาบันอย่างใดก็ไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1032/2482)นิติบุคคลมีฐานะเป็นเพียงบุคคลในกฎหมาย กฎหมายรับรองให้มีสภาพบุคคลมีความสามารถกระทำการผูกนิติสัมพันธ์ให้มีผลในทางกฎหมายได้การก่อตั้งนิติบุคคลต้องเป็นไปโดยกฎหมายเท่านั้น (มาตรา 68) และต้องมีวัตถุที่ประสงค์ในการก่อตั้งเสมอว่าจะตั้งขึ้นเพื่อกิจการอันใด ด้วยเหตุนี้นิติบุคคลจึงมีสิทธิหน้าที่เพียงเพื่อกิจการอันอยู่ในขอบเขตแห่งวัตถุที่ประสงค์เท่านั้น ในทางกลับกันจะทราบว่านิติบุคคลใดมีสิทธิหน้าที่แค่ไหนเพียงไรก็จงดูได้จากวัตถุที่ประสงค์นี้ คดีนี้ขณะทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โจทก์ซึ่งเป็นบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ยังไม่มีวัตถุที่ประสงค์ประกอบกิจการให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ โดยปกติโจทก์จะนำสัญญาเช่าซื้อพิพาทมาฟ้องไม่ได้เพราะเป็นกิจการนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ แต่เมื่อจำเลยรับว่าได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์พิพาทกับโจทก์จริง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยจะโต้แย้งว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่หลักที่ว่าจำเลยรับว่าได้ทำสัญญากับโจทก์แล้ว จะยกเรื่องนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้นี้ ศาลฎีกาเดินตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500,2122/2514,1709/2516,2126/2518,423/2524 ผู้บันทึกเข้าใจว่าคงจะเป็นหลักเดียวกับเรื่องเช่าทรัพย์ที่ว่า เมื่อผู้เช่าได้ใช้ทรัพย์สินที่เช่าแล้วไม่มีอำนาจต่อสู้คดีว่าผู้ให้เช่าไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่มีอำนาจให้เช่าทรัพย์สินตามสัญญาเช่า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 573/2515,102/2525) ตามหลักกฎหมายข้างต้นอาจถือได้ว่าเป็นเรื่องกฎหมายปิดปาก(Estoppel) โดยข้อเท็จจริง กล่าวคือเมื่อจำเลยยอมรับว่าเป็นคู่สัญญากับโจทก์แล้ว ก็ห้ามเถียงถึงสาเหตุที่มาเกี่ยวกับอำนาจในการเข้าทำสัญญาของโจทก์ คงเป็นปัญหาโต้เถียงกันในคดีเฉพาะความรับผิดตามสัญญาที่ฟ้องร้องเท่านั้น แม้ปัญหาเรื่องอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ก็ต้องห้ามไม่ให้ยกขึ้นต่อสู้และไม่เป็นประเด็นที่ศาลจะต้องวินิจฉัย แม้ตั้งเป็นประเด็นไว้ก็ไม่เป็นประโยชน์แต่อย่างใด ในเรื่องขอบวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลตามคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้ หากยึดหลักข้างต้นแล้วในกรณีกลับกัน ผู้เช่าซื้อมาฟ้องบริษัทผู้ให้เช่าซื้อเป็นจำเลยให้รับผิดตามสัญญาเช่าซื้อบ้างจำเลยจะต่อสู้ได้หรือไม่ว่า เป็นการนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528 นิติบุคคลซึ่งไม่มีวัตถุประสงค์ในการรับประกันวินาศภัย แต่ได้รับประกันวินาศภัยไว้เมื่อได้รับเบี้ยประกันภัยเป็นผลประโยชน์ตอบแทนจากผู้เอาประกันภัยนิติบุคคลนั้นจะปฏิเสธว่าเป็นเรื่องนอกวัตถุประสงค์ของตนเพื่อให้พ้นความรับผิดที่จะต้องชดใช้ค่าเสียหายตามสัญญาประกันภัยหาได้ไม่(วินิจฉัยเช่นเดียวกับเรื่องรับฝากรถ โปรดดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่2004/2517,749/2518,2837/2522) ถ้าถือหลักตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528 นี้บริษัทผู้ให้เช่าซื้อซึ่งตกเป็นจำเลยก็จะอ้างเรื่องนอกวัตถุที่ประสงค์มากเป็นข้อแก้ตัวไม่ได้เช่นเดียวกัน เพราะฉะนั้นทั้งฝ่ายนิติบุคคลและคู่สัญญาฝ่ายตรงข้ามไม่อาจยกเรื่องนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นกล่าวอ้างได้ ผลจะกลายเป็นว่านิติบุคคลสามารถกระทำการใด ๆ นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของตนได้และมีผลที่ศาลยอมบังคับให้ อันจะเป็นการผิดต่อสภาพบุคคลของนิติบุคคลที่กล่าวมาข้างต้น อันที่จริงแล้ว หลักเรื่องขอบวัตถุประสงค์ของนิติบุคคลนั้นต้องถือว่าเป็นหลักใหญ่เป็นหัวใจของนิติบุคคล จะทำอะไรได้แค่ไหนเพียงไรต้องไปจดทะเบียนและได้รับอนุญาตเสียก่อน ศาลจึงบังคับให้ได้แต่มิได้หมายความว่านิติบุคคลจะทำอะไรต้องไปจดทะเบียนเสียทั้งหมดซึ่งจะเป็นการไม่สะดวก ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกิจการภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ซึ่งเป็นปกติธรรมดาในการค้าของและธุรกิจหรือเพื่อความจำเป็นและความสะดวกในการประกอบกิจการนั้น นิติบุคคลย่อมมีอำนาจทำได้ เพราะเหตุที่ว่าสิทธิและหน้าที่ของนิติบุคคลโดยทั่วไปย่อมมีเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา (มาตรา 70) ยกเว้นที่ว่าโดยสภาพเป็นของบุคคลธรรมดาโดยแท้ จึงเห็นได้ว่ากิจการใด ๆ ที่ไม่ใช่เป็นเรื่องเฉพาะของบุคคลธรรมดาโดยสภาพแล้วและอยู่ภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ นิติบุคคลย่อมมีอำนาจทำได้ ถ้าให้นิติบุคคลมีสิทธิหน้าที่เฉพาะที่กฎหมายบัญญัติ และเฉพาะที่มีวัตถุประสงค์ที่จดทะเบียนไว้เท่านั้น ก็ไม่จำต้องบัญญัติมาตรา 70 ไว้ ดังนั้นการดังต่อไปนี้ แม้ไม่มีอยู่ในวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลนิติบุคคลก็ย่อมทำได้ เช่น สิทธิในการเป็นเจ้าของทรัพย์สินสิทธิในการที่จะใช้ชื่อและห้ามมิให้คนอื่นใช้ชื่อของตน สิทธิในชื่อเสียง (ซึ่งอาจถูกหมิ่นประมาทได้คำพิพากษาศาลฎีกาที่531-532/2474) สิทธิในการดำเนินคดีในศาล (คำพิพากษาศาลฎีกาที่1322/2519) และยังต้องมีหน้าที่เช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา เช่นหน้าที่เสียภาษีอากรต่าง ๆ ที่เกี่ยวแก่ทรัพย์สินและกิจการที่กระทำต้องรับผิดในหนี้ละเมิดที่นิติบุคคลเป็นผู้ก่อขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 893/2521) และมีหน้าที่ต้องคืนทรัพย์ของผู้อื่นที่ได้ยึดถือหรือครอบครองไว้ นอกจากนั้นยังมี วัดรับซื้อฝากที่ดินได้เช่นเดียวกับบุคคลธรรมดาหาประโยชน์บำรุงวัด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 586/2509) มัสยิดครอบครองปรปักษ์ได้ตั้งแต่เวลาที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 239/2514,1989/2523) กรมการฝึกหัดครูเป็นนิติบุคคล มีสิทธิครอบครองที่ดินที่มีผู้ยกให้ และแย่งการครอบครอง โดยอ้างมาตรา 1375 ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 690/2520) กู้เงินมาใช้ในกิจการได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3-4/2487,1213-1215/2499,3896/2525) รับแลกเช็คได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3834/2526) เล่นแชร์ และฟ้องเรียกเงินตามเช็คที่ได้รับจากผู้ประมูลแชร์ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1463-1464/2518,471/2519) รับฝากรถและต้องรับผิดเมื่อรถหาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2004/2517,696/2519,3837/2519) กรมชลประทานเอาที่ดินออกให้เช่าและฟ้องขับไล่ตามสัญญาเช่านั้นได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 773/2526) นิติบุคคลมีสิทธิเรียกเอาของที่ฝากหรือให้ยืมคืนได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500,618/2510,2122/2514,2004/2517) บริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์เป็นนายหน้าตัวแทนค่าต่างซื้อขายสินค้า มีอำนาจรับจำนองค้ำประกันหนี้ค่าซื้อสินค้า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2334/2521) นิติบุคคลเป็นผู้จัดการมรดกได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1127/25243166/2529) กรมสหกรณ์พาณิชย์ตั้งหน่วยราชการเรียกว่า "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการรับซื้อและขายพืชผลหักค่าบริการเล็กน้อย เหลือเท่าใดคืนให้สหกรณ์ที่ส่งของมาไม่เรียกว่ากรมสหกรณ์ทำการค้า กิจการนั้นอยู่ในวัตถุประสงค์ของกรม(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 588/2514) กรมไปรษณีย์ให้รถยนต์ของกรมรับส่งข้าราชการมาทำงานเป็นสวัสดิการข้าราชการเหล่านั้นให้ค่าจ้างพิเศษแก่บุรุษไปรษณีย์ผู้ขับรถ เป็นการอยู่ในวัตถุประสงค์ของกรม ต้องรับผิดเมื่อเกิดละเมิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 702/2517,306/2524) ถ้าเป็นร้านค้าสวัสดิการหรือเป็นสวัสดิการทางธุรกิจการค้า ถือว่าอยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1076/2515,1852/2516,3340/2516,882-889/2529) ฟ้องผู้ทำละเมิดทำให้ทรัพย์สินของนิติบุคคลเสียหายได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 610/2517) นิติบุคคลรับมอบอำนาจให้ฟ้องคดีได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่263/2503,2791-2792/2524,1361/2527) จะเห็นได้ว่ามีกิจการมากมายที่นิติบุคคลทำได้โดยไม่ต้องจดทะเบียนระบุเป็นวัตถุที่ประสงค์ไว้ ปัญหาจึงอยู่ที่ว่ากิจการใดอยู่ในหรือนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ คำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้นบางเรื่องก็ถือเอาว่าเป็นเรื่องอยู่ภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ บางเรื่องก็ว่าเกี่ยวเนื่องกับกิจการหรือธุรกิจการค้าที่ทำอยู่ แต่หากเป็นคนละเรื่อง คนละกิจการแล้วก็ต้องถือว่าอยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ไม่มีผลผูกพันนิติบุคคลนั้น (มีคำพิพากษาศาลฎีกามากมาย เช่น495/2491,950/2491,41/2509,1056/2511,1725/2513,588/2514,1076/2515,1849/2516,1852/2516,1133/2516,3340/2516,702/2517,1722/2527,4193/2528,882-889/2529 ฯลฯ) ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้ต้องถือว่ากิจการเช่าซื้อเป็นกิจภายนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์จะฟ้องจำเลยให้รับผิดตามสัญญาเช่าซื้อไม่ได้ ปัญหาตามมาว่ารถยนต์ที่เช่าซื้อจะทำอย่างไร ปัญหานี้จำเลยจะต้องคืนรถยนต์ให้โจทก์ และโจทก์มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยส่งคืนทรัพย์สินและใช้ค่าเสียหายในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์ และในกรณีนี้ต้องถือว่าผู้เช่าซื้อยึดถือรถยนต์ไว้โดยเหตุที่มิได้มีได้เป็นขึ้นอันเป็นลาภมิควรได้ตามมาตรา 406 วรรคสอง ในกรณีกลับกันหากผู้เช่าซื้อมาฟ้องบริษัทให้รับผิดตามสัญญานี้ บริษัทก็ยกข้อที่ว่าสัญญาเช่าซื้อไม่ผูกพันบริษัทเพราะนอกวัตถุที่ประสงค์ขึ้นต่อสู้ได้แต่บริษัทต้องรับผิดในค่าเสียหายเพราะเป็นกิจการที่ผู้จัดการหรือผู้แทนได้กระทำไปตามหน้าที่ตามมาตรา 76 วรรคแรกและผู้จัดการหรือผู้แทนที่มีส่วนกระทำหรือมีมติเห็นพ้องด้วยต้องร่วมรับผิดตามมาตรา76 วรรคสอง (โปรดดูหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2837/2522ของท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์) หลักอย่างเดียวกันนี้หากนำไปใช้ปรับกับข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528ข้างต้น ก็จะได้ผลเป็นว่าบริษัทจะฟ้องเรียกเบี้ยประกันจากผู้เอาประกันไม่ได้ เพราะนอกวัตถุที่ประสงค์ แต่หากเกิดความรับผิดขึ้นตามสัญญานี้บริษัทจะต้องใช้ค่าเสียหาย หาใช่เป็นเรื่องแม้อยู่นอกวัตถุที่ประสงค์ของบริษัท บริษัทก็จะต้องรับผิดไม่ ย้อนไปดูหลักเรื่องกฎหมายปิดปากข้างต้น ซึ่งผู้บันทึกมีความเห็นว่าหลักดังกล่าวจะต้องใช้ควบคู่กับหลักเรื่องวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคล โดยต้องถือวัตถุที่ประสงค์เป็นหลักกล่าวคือในคดีที่มีการรับว่าได้ทำนิติกรรมสัญญากับนิติบุคคลกันจริงแล้วฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะยกข้อที่ว่านิติบุคคลไม่มีอำนาจฟ้องเพราะเป็นกิจการที่อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นอ้างไม่ได้นั้น จะต้องเป็นกิจการที่ถือได้ว่าอยู่ในขอบวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลหรือเป็นกิจการที่นิติบุคคลสามารถทำเองได้ตามมาตรา 70 หากเป็นกิจการที่อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์แล้ว หลักดังกล่าวนี้ย่อมไม่อาจนำมาใช้ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตัดสินหลักเรื่องนี้เป็นแรกคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500 ซึ่งเป็นเรื่องที่บริษัทให้กู้เงินแล้วฟ้องเรียกเงินคืน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยจะคัดค้านว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้กู้ยืมเงิน จึงไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้ จำเลยเอาเงินของบริษัทโจทก์ไปเมื่อถึงกำหนดจำเลยมีหน้าที่ต้องใช้เงินแก่โจทก์ผู้เป็นเจ้าของ การที่โจทก์จะมีอำนาจให้กู้เงินหรือไม่เป็นเรื่องของทางราชการที่จะว่ากล่าวกับบริษัทโจทก์ต่างหากไม่เกี่ยวกับจำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้จึงไม่ขัดกับหลักดังกล่าวเพราะการฟ้องเรียกเงินกู้คืน ย่อมถือได้ว่าเป็นกิจการที่อยู่ภายในขอบวัตถุประสงค์ที่นิติบุคคลสามารถทำได้ คำพิพากษาศาลฎีกา 2122/2514และที่ 423/2524 ก็เป็นเรื่องฟ้องเรียกเงินกู้คืนเช่นเดียวกันคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1709/2516 เป็นเรื่องมูลนิธิฟ้องขับไล่ตามสัญญาเช่า จำเลยจะโต้เถียงว่ามูลนิธิโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการให้เช่าไม่ได้ ก็เป็นกิจการที่นิติบุคคลทำได้เอง ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2126/2518 เป็นเรื่องที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดฟ้องจำเลยให้ชำระราคารถยนต์ที่ซื้อผ่อนไป ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยซื้อรถของโจทก์ไปและยังชำระราคารถไม่หมด จำเลยย่อมมีหน้าที่ชำระราคารถที่ค้างจนหมดจะโต้แย้งว่าห้างโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์จำหน่ายรถยนต์ไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้ ซึ่งศาลฎีกาในคดีที่บันทึกนี้อ้างถึงซึ่งห้างโจทก์ทำธุรกิจเกี่ยวกับรถยนต์โดยรับรถจากบริษัทสหไทยไฟแนนซ์มาขายอีกต่อหนึ่ง ก็ถือได้ว่าเป็นกิจการอยู่ในขอบวัตถุที่ประสงค์ได้เช่นกัน ส่วนเรื่องนิติบุคคลรับฝากรถนั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 696/2519ถือว่าเป็นกิจการเกี่ยวเนื่องกับการค้าน้ำมันของห้างจำเลย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2004/2517 ตัดสินว่าเป็นหน้าที่ของห้างจำเลยที่จะต้องคืนรถยนต์ที่รับฝาก ซึ่งอ้างเหตุผลดังนี้ก็จะไม่ขัดต่อหลักวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคล ดีกว่าจะอ้างว่าแม้อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ก็ต้องรับผิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2837/2522). มานิตย์สุธาพร.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อให้ชำระเงิน 78,897 บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า ขณะทำสัญญาเช่าซื้อโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการประกอบธุรกิจให้เช่าซื้อรถยนต์ สัญญาเช่าซื้อตามฟ้องไม่ผูกพันโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เพิ่งได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุที่ประสงค์ให้ประกอบกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์ได้ในภายหลังดังนั้นการที่โจทก์ทำสัญญาให้จำเลยที่ 1 เช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2520 อันเป็นช่วงเวลาที่โจทก์ยังไม่ได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุประสงค์ ย่อมเป็นการประกอบกิจการนอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่ได้รับการจดทะเบียนไว้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาประเด็นที่เหลือต่อไปจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ต่อกัน โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงตามเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2126/2518 ระหว่าง ห้างหุ้นส่วนจำกัด ราชายนต์ โจทก์ นายสุรยุทธโคตระวีระ จำเลย ที่จำเลยฎีกาว่า ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่โจทก์ยกขึ้นในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่ในวัตถุประสงค์ของโจทก์ กับข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยว่าจำเลยไม่มีสิทธิจะยกขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ เป็นคนละเรื่องกันไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้ตั้งประเด็นไว้ในข้อ 1 ว่า การทำสัญญาเช่าซื้ออยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์และมีผลผูกพันโจทก์หรือไม่แล้วศาลชั้นต้นวินิจฉัยตามประเด็นดังกล่าวนี้ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องและพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ว่า การดำเนินกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ ขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งให้ส่งสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาประเด็นอื่นต่อไปหรือให้ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้โจทก์ชนะคดี ซึ่งมีความหมายว่า โจทก์อุทธรณ์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องอันเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์มีอำนาจยกเหตุที่โจทก์มิได้ยกขึ้นอ้างอิงไว้โดยตรง คือเหตุที่จำเลยจะยกข้อต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ ขึ้นอ้างอิงเพื่อแสดงให้เห็นถึงอำนาจฟ้องของโจทก์ได้ หาใช่เป็นการวินิจฉัยนอกฟ้องอุทธรณ์ดังที่จำเลยฎีกาไม่ ศาลฎีกาเห็นว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ในประเด็นอื่นชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1845/2530บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ กมล สุโกศล จำกัดโจทก์นาง ไน้ บุญ บำรุง กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 69 ป.วิ.พ. ม. 177แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้อสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงจำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดตามสัญญาเช่าซื้อให้ชำระเงิน 78,897 บาท พร้อมดอกเบี้ยจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า ขณะทำสัญญาเช่าซื้อโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการประกอบธุรกิจให้เช่าซื้อรถยนต์ สัญญาเช่าซื้อตามฟ้องไม่ผูกพันโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เพิ่งได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุที่ประสงค์ให้ประกอบกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์ได้ในภายหลังดังนั้นการที่โจทก์ทำสัญญาให้จำเลยที่ 1 เช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2520 อันเป็นช่วงเวลาที่โจทก์ยังไม่ได้รับการจดทะเบียนแก้ไขวัตถุประสงค์ ย่อมเป็นการประกอบกิจการนอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่ได้รับการจดทะเบียนไว้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องพิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า โจทก์มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาประเด็นที่เหลือต่อไปจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "แม้ในขณะที่โจทก์กับจำเลยที่ 1 ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อันเป็นอสังหาริมทรัพย์ต่อกัน โดยโจทก์เป็นผู้ให้เช่าซื้อนั้น วัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ผู้เป็นนิติบุคคลประเภทบริษัทจำกัดตามที่จดทะเบียนไว้ในขณะนั้นยังมิได้ระบุให้โจทก์ประกอบกิจการเป็นผู้ให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ แต่เมื่อจำเลยที่ 1ให้การและนำสืบยอมรับว่าโจทก์กับจำเลยที่ 1 ได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์กันจริงตามเอกสารหมาย จ.3 จำเลยที่ 1 จะโต้แย้งว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2126/2518 ระหว่าง ห้างหุ้นส่วนจำกัด ราชายนต์ โจทก์ นายสุรยุทธโคตระวีระ จำเลย ที่จำเลยฎีกาว่า ข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่โจทก์ยกขึ้นในศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่ในวัตถุประสงค์ของโจทก์ กับข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยว่าจำเลยไม่มีสิทธิจะยกขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ เป็นคนละเรื่องกันไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งนั้น ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้ตั้งประเด็นไว้ในข้อ 1 ว่า การทำสัญญาเช่าซื้ออยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์และมีผลผูกพันโจทก์หรือไม่แล้วศาลชั้นต้นวินิจฉัยตามประเด็นดังกล่าวนี้ว่า การทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องและพิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ว่า การดำเนินกิจการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่ในขอบวัตถุประสงค์ของโจทก์ ขอให้ศาลอุทธรณ์สั่งให้ส่งสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาประเด็นอื่นต่อไปหรือให้ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้โจทก์ชนะคดี ซึ่งมีความหมายว่า โจทก์อุทธรณ์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องอันเป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์มีอำนาจยกเหตุที่โจทก์มิได้ยกขึ้นอ้างอิงไว้โดยตรง คือเหตุที่จำเลยจะยกข้อต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้เช่าซื้อรถยนต์ ขึ้นอ้างอิงเพื่อแสดงให้เห็นถึงอำนาจฟ้องของโจทก์ได้ หาใช่เป็นการวินิจฉัยนอกฟ้องอุทธรณ์ดังที่จำเลยฎีกาไม่ ศาลฎีกาเห็นว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นและย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิพากษาใหม่ในประเด็นอื่นชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(คำนึง อุไรรัตน์-ดุสิต วราโห-สวัสดิ์ รอดเจริญ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุนิติบุคคลย่อมมีสิทธิหน้าที่ตามวัตถุประสงค์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 69 หากนิติบุคคลทำการใดไปนอกเหนือขอบวัตถุที่ประสงค์ของตนย่อมไม่มีผลผูกพัน นิติบุคคลนั้นก็ดีหรือบุคคลภายนอกที่เข้าทำการด้วยก็ดี จะยกขึ้นอ้างอิงแสวงสิทธิแต่อย่างใดอย่างหนึ่งหาได้ไม่ และนิติบุคคลนั้นจะอนุมัติหรือให้สัตยาบันอย่างใดก็ไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1032/2482)นิติบุคคลมีฐานะเป็นเพียงบุคคลในกฎหมาย กฎหมายรับรองให้มีสภาพบุคคลมีความสามารถกระทำการผูกนิติสัมพันธ์ให้มีผลในทางกฎหมายได้การก่อตั้งนิติบุคคลต้องเป็นไปโดยกฎหมายเท่านั้น (มาตรา 68) และต้องมีวัตถุที่ประสงค์ในการก่อตั้งเสมอว่าจะตั้งขึ้นเพื่อกิจการอันใด ด้วยเหตุนี้นิติบุคคลจึงมีสิทธิหน้าที่เพียงเพื่อกิจการอันอยู่ในขอบเขตแห่งวัตถุที่ประสงค์เท่านั้น ในทางกลับกันจะทราบว่านิติบุคคลใดมีสิทธิหน้าที่แค่ไหนเพียงไรก็จงดูได้จากวัตถุที่ประสงค์นี้ คดีนี้ขณะทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์ โจทก์ซึ่งเป็นบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์ยังไม่มีวัตถุที่ประสงค์ประกอบกิจการให้เช่าซื้ออสังหาริมทรัพย์ได้ โดยปกติโจทก์จะนำสัญญาเช่าซื้อพิพาทมาฟ้องไม่ได้เพราะเป็นกิจการนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ แต่เมื่อจำเลยรับว่าได้ทำสัญญาเช่าซื้อรถยนต์พิพาทกับโจทก์จริง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยจะโต้แย้งว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะการให้เช่าซื้อรถยนต์อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ที่จดทะเบียนไว้หาได้ไม่หลักที่ว่าจำเลยรับว่าได้ทำสัญญากับโจทก์แล้ว จะยกเรื่องนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นต่อสู้ว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้นี้ ศาลฎีกาเดินตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500,2122/2514,1709/2516,2126/2518,423/2524 ผู้บันทึกเข้าใจว่าคงจะเป็นหลักเดียวกับเรื่องเช่าทรัพย์ที่ว่า เมื่อผู้เช่าได้ใช้ทรัพย์สินที่เช่าแล้วไม่มีอำนาจต่อสู้คดีว่าผู้ให้เช่าไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่มีอำนาจให้เช่าทรัพย์สินตามสัญญาเช่า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 573/2515,102/2525) ตามหลักกฎหมายข้างต้นอาจถือได้ว่าเป็นเรื่องกฎหมายปิดปาก(Estoppel) โดยข้อเท็จจริง กล่าวคือเมื่อจำเลยยอมรับว่าเป็นคู่สัญญากับโจทก์แล้ว ก็ห้ามเถียงถึงสาเหตุที่มาเกี่ยวกับอำนาจในการเข้าทำสัญญาของโจทก์ คงเป็นปัญหาโต้เถียงกันในคดีเฉพาะความรับผิดตามสัญญาที่ฟ้องร้องเท่านั้น แม้ปัญหาเรื่องอำนาจฟ้องเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ก็ต้องห้ามไม่ให้ยกขึ้นต่อสู้และไม่เป็นประเด็นที่ศาลจะต้องวินิจฉัย แม้ตั้งเป็นประเด็นไว้ก็ไม่เป็นประโยชน์แต่อย่างใด ในเรื่องขอบวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลตามคำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้ หากยึดหลักข้างต้นแล้วในกรณีกลับกัน ผู้เช่าซื้อมาฟ้องบริษัทผู้ให้เช่าซื้อเป็นจำเลยให้รับผิดตามสัญญาเช่าซื้อบ้างจำเลยจะต่อสู้ได้หรือไม่ว่า เป็นการนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528 นิติบุคคลซึ่งไม่มีวัตถุประสงค์ในการรับประกันวินาศภัย แต่ได้รับประกันวินาศภัยไว้เมื่อได้รับเบี้ยประกันภัยเป็นผลประโยชน์ตอบแทนจากผู้เอาประกันภัยนิติบุคคลนั้นจะปฏิเสธว่าเป็นเรื่องนอกวัตถุประสงค์ของตนเพื่อให้พ้นความรับผิดที่จะต้องชดใช้ค่าเสียหายตามสัญญาประกันภัยหาได้ไม่(วินิจฉัยเช่นเดียวกับเรื่องรับฝากรถ โปรดดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่2004/2517,749/2518,2837/2522) ถ้าถือหลักตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528 นี้บริษัทผู้ให้เช่าซื้อซึ่งตกเป็นจำเลยก็จะอ้างเรื่องนอกวัตถุที่ประสงค์มากเป็นข้อแก้ตัวไม่ได้เช่นเดียวกัน เพราะฉะนั้นทั้งฝ่ายนิติบุคคลและคู่สัญญาฝ่ายตรงข้ามไม่อาจยกเรื่องนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นกล่าวอ้างได้ ผลจะกลายเป็นว่านิติบุคคลสามารถกระทำการใด ๆ นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของตนได้และมีผลที่ศาลยอมบังคับให้ อันจะเป็นการผิดต่อสภาพบุคคลของนิติบุคคลที่กล่าวมาข้างต้น อันที่จริงแล้ว หลักเรื่องขอบวัตถุประสงค์ของนิติบุคคลนั้นต้องถือว่าเป็นหลักใหญ่เป็นหัวใจของนิติบุคคล จะทำอะไรได้แค่ไหนเพียงไรต้องไปจดทะเบียนและได้รับอนุญาตเสียก่อน ศาลจึงบังคับให้ได้แต่มิได้หมายความว่านิติบุคคลจะทำอะไรต้องไปจดทะเบียนเสียทั้งหมดซึ่งจะเป็นการไม่สะดวก ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับกิจการภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ซึ่งเป็นปกติธรรมดาในการค้าของและธุรกิจหรือเพื่อความจำเป็นและความสะดวกในการประกอบกิจการนั้น นิติบุคคลย่อมมีอำนาจทำได้ เพราะเหตุที่ว่าสิทธิและหน้าที่ของนิติบุคคลโดยทั่วไปย่อมมีเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา (มาตรา 70) ยกเว้นที่ว่าโดยสภาพเป็นของบุคคลธรรมดาโดยแท้ จึงเห็นได้ว่ากิจการใด ๆ ที่ไม่ใช่เป็นเรื่องเฉพาะของบุคคลธรรมดาโดยสภาพแล้วและอยู่ภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ นิติบุคคลย่อมมีอำนาจทำได้ ถ้าให้นิติบุคคลมีสิทธิหน้าที่เฉพาะที่กฎหมายบัญญัติ และเฉพาะที่มีวัตถุประสงค์ที่จดทะเบียนไว้เท่านั้น ก็ไม่จำต้องบัญญัติมาตรา 70 ไว้ ดังนั้นการดังต่อไปนี้ แม้ไม่มีอยู่ในวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลนิติบุคคลก็ย่อมทำได้ เช่น สิทธิในการเป็นเจ้าของทรัพย์สินสิทธิในการที่จะใช้ชื่อและห้ามมิให้คนอื่นใช้ชื่อของตน สิทธิในชื่อเสียง (ซึ่งอาจถูกหมิ่นประมาทได้คำพิพากษาศาลฎีกาที่531-532/2474) สิทธิในการดำเนินคดีในศาล (คำพิพากษาศาลฎีกาที่1322/2519) และยังต้องมีหน้าที่เช่นเดียวกับบุคคลธรรมดา เช่นหน้าที่เสียภาษีอากรต่าง ๆ ที่เกี่ยวแก่ทรัพย์สินและกิจการที่กระทำต้องรับผิดในหนี้ละเมิดที่นิติบุคคลเป็นผู้ก่อขึ้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 893/2521) และมีหน้าที่ต้องคืนทรัพย์ของผู้อื่นที่ได้ยึดถือหรือครอบครองไว้ นอกจากนั้นยังมี วัดรับซื้อฝากที่ดินได้เช่นเดียวกับบุคคลธรรมดาหาประโยชน์บำรุงวัด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 586/2509) มัสยิดครอบครองปรปักษ์ได้ตั้งแต่เวลาที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 239/2514,1989/2523) กรมการฝึกหัดครูเป็นนิติบุคคล มีสิทธิครอบครองที่ดินที่มีผู้ยกให้ และแย่งการครอบครอง โดยอ้างมาตรา 1375 ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 690/2520) กู้เงินมาใช้ในกิจการได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3-4/2487,1213-1215/2499,3896/2525) รับแลกเช็คได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3834/2526) เล่นแชร์ และฟ้องเรียกเงินตามเช็คที่ได้รับจากผู้ประมูลแชร์ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1463-1464/2518,471/2519) รับฝากรถและต้องรับผิดเมื่อรถหาย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2004/2517,696/2519,3837/2519) กรมชลประทานเอาที่ดินออกให้เช่าและฟ้องขับไล่ตามสัญญาเช่านั้นได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 773/2526) นิติบุคคลมีสิทธิเรียกเอาของที่ฝากหรือให้ยืมคืนได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500,618/2510,2122/2514,2004/2517) บริษัทจำกัดมีวัตถุประสงค์เป็นนายหน้าตัวแทนค่าต่างซื้อขายสินค้า มีอำนาจรับจำนองค้ำประกันหนี้ค่าซื้อสินค้า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2334/2521) นิติบุคคลเป็นผู้จัดการมรดกได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1127/25243166/2529) กรมสหกรณ์พาณิชย์ตั้งหน่วยราชการเรียกว่า "ขายพืชผลและผลิตผลกลาง" เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการรับซื้อและขายพืชผลหักค่าบริการเล็กน้อย เหลือเท่าใดคืนให้สหกรณ์ที่ส่งของมาไม่เรียกว่ากรมสหกรณ์ทำการค้า กิจการนั้นอยู่ในวัตถุประสงค์ของกรม(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 588/2514) กรมไปรษณีย์ให้รถยนต์ของกรมรับส่งข้าราชการมาทำงานเป็นสวัสดิการข้าราชการเหล่านั้นให้ค่าจ้างพิเศษแก่บุรุษไปรษณีย์ผู้ขับรถ เป็นการอยู่ในวัตถุประสงค์ของกรม ต้องรับผิดเมื่อเกิดละเมิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 702/2517,306/2524) ถ้าเป็นร้านค้าสวัสดิการหรือเป็นสวัสดิการทางธุรกิจการค้า ถือว่าอยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1076/2515,1852/2516,3340/2516,882-889/2529) ฟ้องผู้ทำละเมิดทำให้ทรัพย์สินของนิติบุคคลเสียหายได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 610/2517) นิติบุคคลรับมอบอำนาจให้ฟ้องคดีได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่263/2503,2791-2792/2524,1361/2527) จะเห็นได้ว่ามีกิจการมากมายที่นิติบุคคลทำได้โดยไม่ต้องจดทะเบียนระบุเป็นวัตถุที่ประสงค์ไว้ ปัญหาจึงอยู่ที่ว่ากิจการใดอยู่ในหรือนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ คำพิพากษาศาลฎีกาข้างต้นบางเรื่องก็ถือเอาว่าเป็นเรื่องอยู่ภายในขอบวัตถุที่ประสงค์ บางเรื่องก็ว่าเกี่ยวเนื่องกับกิจการหรือธุรกิจการค้าที่ทำอยู่ แต่หากเป็นคนละเรื่อง คนละกิจการแล้วก็ต้องถือว่าอยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ไม่มีผลผูกพันนิติบุคคลนั้น (มีคำพิพากษาศาลฎีกามากมาย เช่น495/2491,950/2491,41/2509,1056/2511,1725/2513,588/2514,1076/2515,1849/2516,1852/2516,1133/2516,3340/2516,702/2517,1722/2527,4193/2528,882-889/2529 ฯลฯ) ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้ต้องถือว่ากิจการเช่าซื้อเป็นกิจภายนอกขอบวัตถุที่ประสงค์ของโจทก์ โจทก์จะฟ้องจำเลยให้รับผิดตามสัญญาเช่าซื้อไม่ได้ ปัญหาตามมาว่ารถยนต์ที่เช่าซื้อจะทำอย่างไร ปัญหานี้จำเลยจะต้องคืนรถยนต์ให้โจทก์ และโจทก์มีสิทธิเรียกร้องให้จำเลยส่งคืนทรัพย์สินและใช้ค่าเสียหายในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์ และในกรณีนี้ต้องถือว่าผู้เช่าซื้อยึดถือรถยนต์ไว้โดยเหตุที่มิได้มีได้เป็นขึ้นอันเป็นลาภมิควรได้ตามมาตรา 406 วรรคสอง ในกรณีกลับกันหากผู้เช่าซื้อมาฟ้องบริษัทให้รับผิดตามสัญญานี้ บริษัทก็ยกข้อที่ว่าสัญญาเช่าซื้อไม่ผูกพันบริษัทเพราะนอกวัตถุที่ประสงค์ขึ้นต่อสู้ได้แต่บริษัทต้องรับผิดในค่าเสียหายเพราะเป็นกิจการที่ผู้จัดการหรือผู้แทนได้กระทำไปตามหน้าที่ตามมาตรา 76 วรรคแรกและผู้จัดการหรือผู้แทนที่มีส่วนกระทำหรือมีมติเห็นพ้องด้วยต้องร่วมรับผิดตามมาตรา76 วรรคสอง (โปรดดูหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2837/2522ของท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์) หลักอย่างเดียวกันนี้หากนำไปใช้ปรับกับข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4211-4212/2528ข้างต้น ก็จะได้ผลเป็นว่าบริษัทจะฟ้องเรียกเบี้ยประกันจากผู้เอาประกันไม่ได้ เพราะนอกวัตถุที่ประสงค์ แต่หากเกิดความรับผิดขึ้นตามสัญญานี้บริษัทจะต้องใช้ค่าเสียหาย หาใช่เป็นเรื่องแม้อยู่นอกวัตถุที่ประสงค์ของบริษัท บริษัทก็จะต้องรับผิดไม่ ย้อนไปดูหลักเรื่องกฎหมายปิดปากข้างต้น ซึ่งผู้บันทึกมีความเห็นว่าหลักดังกล่าวจะต้องใช้ควบคู่กับหลักเรื่องวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคล โดยต้องถือวัตถุที่ประสงค์เป็นหลักกล่าวคือในคดีที่มีการรับว่าได้ทำนิติกรรมสัญญากับนิติบุคคลกันจริงแล้วฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะยกข้อที่ว่านิติบุคคลไม่มีอำนาจฟ้องเพราะเป็นกิจการที่อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ขึ้นอ้างไม่ได้นั้น จะต้องเป็นกิจการที่ถือได้ว่าอยู่ในขอบวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคลหรือเป็นกิจการที่นิติบุคคลสามารถทำเองได้ตามมาตรา 70 หากเป็นกิจการที่อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์แล้ว หลักดังกล่าวนี้ย่อมไม่อาจนำมาใช้ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตัดสินหลักเรื่องนี้เป็นแรกคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2500 ซึ่งเป็นเรื่องที่บริษัทให้กู้เงินแล้วฟ้องเรียกเงินคืน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยจะคัดค้านว่าโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ให้กู้ยืมเงิน จึงไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้ จำเลยเอาเงินของบริษัทโจทก์ไปเมื่อถึงกำหนดจำเลยมีหน้าที่ต้องใช้เงินแก่โจทก์ผู้เป็นเจ้าของ การที่โจทก์จะมีอำนาจให้กู้เงินหรือไม่เป็นเรื่องของทางราชการที่จะว่ากล่าวกับบริษัทโจทก์ต่างหากไม่เกี่ยวกับจำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาเรื่องนี้จึงไม่ขัดกับหลักดังกล่าวเพราะการฟ้องเรียกเงินกู้คืน ย่อมถือได้ว่าเป็นกิจการที่อยู่ภายในขอบวัตถุประสงค์ที่นิติบุคคลสามารถทำได้ คำพิพากษาศาลฎีกา 2122/2514และที่ 423/2524 ก็เป็นเรื่องฟ้องเรียกเงินกู้คืนเช่นเดียวกันคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1709/2516 เป็นเรื่องมูลนิธิฟ้องขับไล่ตามสัญญาเช่า จำเลยจะโต้เถียงว่ามูลนิธิโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์ในการให้เช่าไม่ได้ ก็เป็นกิจการที่นิติบุคคลทำได้เอง ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2126/2518 เป็นเรื่องที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดฟ้องจำเลยให้ชำระราคารถยนต์ที่ซื้อผ่อนไป ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยซื้อรถของโจทก์ไปและยังชำระราคารถไม่หมด จำเลยย่อมมีหน้าที่ชำระราคารถที่ค้างจนหมดจะโต้แย้งว่าห้างโจทก์ไม่มีวัตถุประสงค์จำหน่ายรถยนต์ไม่มีอำนาจฟ้องไม่ได้ ซึ่งศาลฎีกาในคดีที่บันทึกนี้อ้างถึงซึ่งห้างโจทก์ทำธุรกิจเกี่ยวกับรถยนต์โดยรับรถจากบริษัทสหไทยไฟแนนซ์มาขายอีกต่อหนึ่ง ก็ถือได้ว่าเป็นกิจการอยู่ในขอบวัตถุที่ประสงค์ได้เช่นกัน ส่วนเรื่องนิติบุคคลรับฝากรถนั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 696/2519ถือว่าเป็นกิจการเกี่ยวเนื่องกับการค้าน้ำมันของห้างจำเลย และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2004/2517 ตัดสินว่าเป็นหน้าที่ของห้างจำเลยที่จะต้องคืนรถยนต์ที่รับฝาก ซึ่งอ้างเหตุผลดังนี้ก็จะไม่ขัดต่อหลักวัตถุที่ประสงค์ของนิติบุคคล ดีกว่าจะอ้างว่าแม้อยู่นอกขอบวัตถุที่ประสงค์ก็ต้องรับผิด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2837/2522). มานิตย์สุธาพร.