คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1425/2542หลักกฎหมาย: ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำตามข้อตกลงในสัญญาจำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและมีหนังสือบอกเลิกสัญญา โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตาม สัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงาน และไม่ชำระเงินค่าจ้าง ก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญา ข้อ 19 ก่อนเช่นกันและเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดี เพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อนตาม พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าวถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับ ตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 จะนำ ข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกหาได้ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 มอบอำนาจให้จำเลยที่ 3 ทำสัญญาจ้างเหมาโจทก์ก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำหนองห้วยบ่อ ตกลงค่าจ้างจำนวน 699,000 บาทมีจำเลยที่ 4 ถึงที่ 6 เป็นกรรมการตรวจรับงาน โจทก์ทำงานเสร็จแล้วแต่จำเลยทั้งหกไม่ยอมตรวจรับงาน ขอให้บังคับจำเลยทั้งหกร่วมกันชำระเงินจำนวน 712,106 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีของต้นเงิน 699,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งหกให้การและจำเลยที่ 1 แก้ไขคำให้การทำนองเดียวกันว่า ฟ้องโจทก์เคลือบคลุม โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อวินิจฉัยก่อน โจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 2 ถึงที่ 6 กระทำตามอำนาจหน้าที่จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ขอให้ยกฟ้องระหว่างสืบพยานฝ่ายจำเลย ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานจำเลย แล้ววินิจฉัยว่า ภายหลังมีกรณีพิพาทเกิดขึ้นไม่ปรากฏว่าโจทก์ได้เสนอข้อขัดแย้งต่อหัวหน้าหน่วยราชการของจำเลยที่ 1 หรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญา โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานจำเลยต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทต่อหัวหน้าหน่วยราชการหรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญานั้นเห็นว่า ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำห้วยหนองบ่อตามสัญญา จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญา ลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้นุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานแล้วเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงานและไม่ชำระเงินค่าจ้างก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญาข้อ 19ก่อนเช่นกัน และเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าว ถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 หาอาจยกเอาข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกได้ไม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วินิจฉัยมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1425/2542ห้างหุ้นส่วนจำกัด ศ รี สมบูรณ์ วิศวกรรมโจทก์กรมชลประทาน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 587 พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ.2530 ม. 10ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำตามข้อตกลงในสัญญาจำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและมีหนังสือบอกเลิกสัญญา โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตาม สัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงาน และไม่ชำระเงินค่าจ้าง ก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญา ข้อ 19 ก่อนเช่นกันและเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดี เพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อนตาม พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าวถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับ ตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 จะนำ ข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกหาได้ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 มอบอำนาจให้จำเลยที่ 3 ทำสัญญาจ้างเหมาโจทก์ก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำหนองห้วยบ่อ ตกลงค่าจ้างจำนวน 699,000 บาทมีจำเลยที่ 4 ถึงที่ 6 เป็นกรรมการตรวจรับงาน โจทก์ทำงานเสร็จแล้วแต่จำเลยทั้งหกไม่ยอมตรวจรับงาน ขอให้บังคับจำเลยทั้งหกร่วมกันชำระเงินจำนวน 712,106 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีของต้นเงิน 699,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งหกให้การและจำเลยที่ 1 แก้ไขคำให้การทำนองเดียวกันว่า ฟ้องโจทก์เคลือบคลุม โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อวินิจฉัยก่อน โจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 2 ถึงที่ 6 กระทำตามอำนาจหน้าที่จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ขอให้ยกฟ้องระหว่างสืบพยานฝ่ายจำเลย ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานจำเลย แล้ววินิจฉัยว่า ภายหลังมีกรณีพิพาทเกิดขึ้นไม่ปรากฏว่าโจทก์ได้เสนอข้อขัดแย้งต่อหัวหน้าหน่วยราชการของจำเลยที่ 1 หรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญา โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานจำเลยต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทต่อหัวหน้าหน่วยราชการหรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญานั้นเห็นว่า ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำห้วยหนองบ่อตามสัญญา จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญา ลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้นุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานแล้วเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงานและไม่ชำระเงินค่าจ้างก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญาข้อ 19ก่อนเช่นกัน และเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าว ถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 หาอาจยกเอาข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกได้ไม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วินิจฉัยมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ทองหล่อ โฉมงาม-สกนธ์ กฤติยาวงศ์-กมล เพียรพิทักษ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกานี้มีข้อน่าคิด 2 ประการ คือ 1. สัญญาอนุญาโตตุลาการเป็นการตัดอำนาจคู่สัญญาในการนำคดีสู่ศาลหรือไม่? 2. ปัญหาเรื่องการสละผลบังคับตามสัญญาอนุญาโตตุลาการ ประการแรก เป็นเรื่องที่จำเลยอ้างว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลง การอนุญาโตตุลาการมี 2 ประเภท คือ การอนุญาโตตุลาการซึ่งเกิดขึ้นโดยกฎหมายเช่น พระราชบัญญัติศุลกากร มาตรา 7(2)และการอนุญาโตตุลาการซึ่งเกิดขึ้นโดยความสมัครใจของคู่สัญญาซึ่งเป็นไปตาม พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ การอนุญาโตตุลาการประเภทแรกนั้นแน่นอนว่าคู่กรณีไม่มีอำนาจฟ้อง คู่กรณีต้องมอบข้อพิพาทแก่อนุญาโตตุลาการเสมอ ส่วนการอนุญาโตตุลาการประเภทหลังหาเป็นเช่นนั้นไม่ การที่ศาลสั่งจำหน่ายคดีตามมาตรา 10 ของพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ ไม่ใช่เป็นเพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องหากแต่เป็นวิธีการบังคับสัญญาอนุญาโตตุลาการ กล่าวคือการอนุญาโตตุลาการตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการนั้นเกิดขึ้นได้ก็แต่ความสมัครใจของคู่สัญญาโดยคู่สัญญาทำสัญญาอนุญาโตตุลาการ(ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ มาตรา 5) สัญญาดังกล่าวเป็นสัญญาชนิดหนึ่งเหมือนกับสัญญาทั่วไป อย่างไรก็ตามการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาอนุญาโตตุลาการนั้นแตกต่างกับการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาประเภทอื่น ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 213 ได้วางหลักทั่วไปในการบังคับการชำระหนี้ไว้ว่า เจ้าหนี้จะร้องขอให้สั่งบังคับชำระหนี้ก็ได้ เว้นแต่สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับเช่นนั้นได้และในกรณีสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้ทำเช่นนั้น และวัตถุแห่งหนี้เป็นการให้กระทำการหนึ่งการใด เช่นนี้การบังคับชำระหนี้ก็อาจกระทำได้โดยให้บุคคลภายนอกกระทำการนั้นโดยลูกหนี้เป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย หรือถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นการให้กระทำนิติกรรมอย่างหนึ่งอย่างใด การบังคับชำระหนี้ก็อาจกระทำได้โดยถือเอาคำพิพากษาของศาลแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ ในส่วนของสัญญาอนุญาโตตุลาการนั้น จะเห็นได้ว่าคู่สัญญามีหนี้ต่อกันว่าเมื่อเกิดข้อพิพาทแล้วคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายจะต้องนำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการชี้ขาด การที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งผิดสัญญาโดยนำข้อพิพาทเสนอต่อศาลเพื่อวินิจฉัยชี้ขาด คู่สัญญาอีกฝ่ายจึงมีสิทธิที่จะบังคับการให้เป็นไปตามสัญญา โดยให้นำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการได้ จะเห็นได้ว่าการบังคับดังกล่าวแม้จะเป็นหนี้ที่สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้ศาลบังคับได้โดยตรงแต่ศาลก็ไม่อาจบังคับตามมาตรา 213 วรรค 2 ได้ ดังนั้นกระบวนการทางการอนุญาโตตุลาการจึงมีวิธีการบังคับในทางอ้อมกล่าวคือ ศาลใช้วิธีการสั่งจำหน่ายคดีซึ่งเป็นมาตรการบังคับให้ผู้ผิดสัญญาอนุญาโตตุลาการไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการและหากคู่สัญญาที่ผิดสัญญาอนุญาโตตุลาการไม่ไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการผลร้ายก็จะเกิดกับคู่สัญญาฝ่ายนั้นเอง เช่นคดีอาจขาดอายุความ ยิ่งไปกว่านั้นหากพิจารณามาตรา 10 พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการจะเห็นได้ว่า การที่ศาลจะสั่งจำหน่ายคดีได้ก็ต่อเมื่อ คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งร้องขอให้ศาลสั่งจำหน่ายคดี เพื่อให้คู่สัญญาไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการ ซึ่งถ้าเรื่องนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับอำนาจฟ้องแล้วศาลอาจยกขึ้นพิจารณาเองได้โดยไม่ต้องมีคู่ความฝ่ายใดร้องขอ เพราะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ดังนั้นการที่จำเลยอ้างเหตุว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการก่อนจึงเป็นแนวความคิดที่น่าจะไม่ถูกต้อง ประการที่สองการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยสละข้อตกลงในเรื่องอนุญาโตตุลาการโดยปริยาย เพราะเหตุสองประการคือหนึ่ง "จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญาลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19" และ สอง "เมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน" ในเหตุข้อสองนั้นนับว่ามีเหตุผลอยู่ แต่ที่น่าคิดคือ ศาลฎีกาหมายความอย่างไรกับเหตุที่หนึ่ง คำว่า "โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อน" จะหมายความว่าก่อนฟ้องศาลหรือว่าก่อนบอกเลิกสัญญา? การที่จะถือว่าจำเลยสละข้อตกลงเพราะจำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนฟ้องศาลน่าจะไม่ชอบด้วยเหตุผล กล่าวคือ หากพิจารณาพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ มาตรา 9 จะเห็นได้ว่า คู่สัญญาอนุญาโตตุลาการมีสิทธิที่จะตกลงกันในเรื่องระยะเวลาที่จะนำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณาเมื่อไรก็ได้ แต่ต้องไม่เกินอายุความตามกฎหมาย และผลของการไม่นำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณาภายในระยะเวลาดังกล่าวก็คือ คู่กรณีหมดสิทธิที่จะนำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการ ดังนั้นจึงเห็นได้ว่าสิทธิของคู่ความในการที่จะเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการมีอยู่ภายในระยะเวลาดังกล่าวการที่คู่สัญญายังไม่ใช่สิทธิเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการนั้นมิได้หมายความว่าคู่สัญญานั้นสละสิทธิในการเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการ ดังนั้นการสละสิทธิในข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการเพราะเหตุว่าคู่กรณีฝ่ายนั้นมิได้นำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการก่อนจึงไม่มีเหตุผล ถ้าเหตุไม่ใช่กรณีที่จำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนฟ้องศาลดังกล่าวมาแล้วกรณีก็คงเป็นเพราะจำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนบอกเลิกสัญญา หรืออีกนัยหนึ่งคือเมื่อจำเลยบอกเลิกสัญญาแล้วก็เท่ากับเป็นการสละข้อตกลงอนุญาโตตุลาการ ปัญหาน่าคิดคือการที่คู่สัญญาทำสัญญาอนุญาโตตุลาการก็ด้วยวัตถุประสงค์ที่จะเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อทำการชี้ขาด และความเป็นจริงแล้วเมื่อคู่สัญญาฝ่ายหนึ่งบอกเลิกสัญญาหลักก็เพราะเห็นว่าคู่สัญญาอีกฝ่ายผิดสัญญา ซึ่งเท่ากับว่าข้อพิพาทระหว่างคู่สัญญาได้เกิดขึ้นแล้ว ดังนั้นการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการบอกเลิกสัญญาถือว่าคู่สัญญาที่บอกเลิกสัญญาหลัก สละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการจึงยังน่าสงสัยอยู่ เพราะขัดกับเจตนารมณ์ของคู่สัญญาในการทำความตกลงกันในเรื่องสัญญาอนุญาโตตุลาการ หากศาลฎีกาจะหมายความว่า การบอกเลิกสัญญาของจำเลยทำให้ข้อตกลงต่าง ๆ (รวมถึงข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการในข้อ 19) สิ้นผลผูกพันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391ผลก็คงจะไม่แตกต่างอะไรกับการสละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการดังได้กล่าวมาแล้ว แต่ในประเด็นหลังนี้มีการแก้ปัญหาโดยการนำหลักการแยกสัญญาอนุญาโตตุลาการ ออกจากสัญญาหลัก (separability)มาใช้บังคับ ดังนั้นหากมีการบอกเลิกสัญญาหลักก็ไม่ทำให้ข้อตกลงว่าด้วยเรื่องการอนุญาโตตุลาการสิ้นผลไปด้วย (ดูคดี BlackClawsonInternationalLtd.v.PapierwerkeWaldhof-AschaffenburgA.G.(1981)2Lloyd'sReport446)อย่างไรก็ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการไม่ได้บัญญัติเรื่องของการแยกสัญญาอนุญาโตตุลาการออกจากสัญญาหลักเอาไว้ และการจะนำเอาหลักประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 173 มาใช้บังคับก็จะไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในคดี ดังนั้นหากจะนำหลักการบอกเลิกสัญญาในมาตรา 391 บังคับแก่คดีก็ยังพอจะเข้าใจได้ แม้ว่าจะขัดกับเจตนารมณ์ของคู่สัญญาในการทำสัญญาอนุญาโตตุลาการตามที่ได้กล่าวมาแล้วก็ตาม แต่เมื่อศาลฎีกาถือว่าจำเลยสละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการจึงน่าสงสัยอยู่ ธวัชชัยสุวรรณพานิชคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 มอบอำนาจให้จำเลยที่ 3 ทำสัญญาจ้างเหมาโจทก์ก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำหนองห้วยบ่อ ตกลงค่าจ้างจำนวน 699,000 บาทมีจำเลยที่ 4 ถึงที่ 6 เป็นกรรมการตรวจรับงาน โจทก์ทำงานเสร็จแล้วแต่จำเลยทั้งหกไม่ยอมตรวจรับงาน ขอให้บังคับจำเลยทั้งหกร่วมกันชำระเงินจำนวน 712,106 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีของต้นเงิน 699,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งหกให้การและจำเลยที่ 1 แก้ไขคำให้การทำนองเดียวกันว่า ฟ้องโจทก์เคลือบคลุม โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อวินิจฉัยก่อน โจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 2 ถึงที่ 6 กระทำตามอำนาจหน้าที่จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ขอให้ยกฟ้องระหว่างสืบพยานฝ่ายจำเลย ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานจำเลย แล้ววินิจฉัยว่า ภายหลังมีกรณีพิพาทเกิดขึ้นไม่ปรากฏว่าโจทก์ได้เสนอข้อขัดแย้งต่อหัวหน้าหน่วยราชการของจำเลยที่ 1 หรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญา โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานจำเลยต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทต่อหัวหน้าหน่วยราชการหรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญานั้นเห็นว่า ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำห้วยหนองบ่อตามสัญญา จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญา ลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้นุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานแล้วเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงานและไม่ชำระเงินค่าจ้างก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญาข้อ 19ก่อนเช่นกัน และเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าว ถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 หาอาจยกเอาข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกได้ไม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วินิจฉัยมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1425/2542ห้างหุ้นส่วนจำกัด ศ รี สมบูรณ์ วิศวกรรมโจทก์กรมชลประทาน กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 587 พ.ร.บ.อนุญาโตตุลาการ พ.ศ.2530 ม. 10ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำตามข้อตกลงในสัญญาจำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและมีหนังสือบอกเลิกสัญญา โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตาม สัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงาน และไม่ชำระเงินค่าจ้าง ก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญา ข้อ 19 ก่อนเช่นกันและเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดี เพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อนตาม พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าวถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับ ตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 จะนำ ข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกหาได้ไม่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 มอบอำนาจให้จำเลยที่ 3 ทำสัญญาจ้างเหมาโจทก์ก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำหนองห้วยบ่อ ตกลงค่าจ้างจำนวน 699,000 บาทมีจำเลยที่ 4 ถึงที่ 6 เป็นกรรมการตรวจรับงาน โจทก์ทำงานเสร็จแล้วแต่จำเลยทั้งหกไม่ยอมตรวจรับงาน ขอให้บังคับจำเลยทั้งหกร่วมกันชำระเงินจำนวน 712,106 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีของต้นเงิน 699,000 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยทั้งหกให้การและจำเลยที่ 1 แก้ไขคำให้การทำนองเดียวกันว่า ฟ้องโจทก์เคลือบคลุม โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อวินิจฉัยก่อน โจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาจำเลยที่ 2 ถึงที่ 6 กระทำตามอำนาจหน้าที่จึงไม่ต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ขอให้ยกฟ้องระหว่างสืบพยานฝ่ายจำเลย ศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานจำเลย แล้ววินิจฉัยว่า ภายหลังมีกรณีพิพาทเกิดขึ้นไม่ปรากฏว่าโจทก์ได้เสนอข้อขัดแย้งต่อหัวหน้าหน่วยราชการของจำเลยที่ 1 หรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญา โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานจำเลยต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่จำเลยที่ 1 ฎีกาว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทต่อหัวหน้าหน่วยราชการหรือเสนอให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลงในสัญญานั้นเห็นว่า ระหว่างโจทก์ดำเนินการก่อสร้างทำนบดินอ่างเก็บน้ำห้วยหนองบ่อตามสัญญา จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญา ลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้นุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19 ส่วนโจทก์เมื่อเห็นว่าตนเองทำงานแล้วเสร็จตามสัญญา แต่จำเลยที่ 1 ผิดสัญญาไม่ตรวจรับงานและไม่ชำระเงินค่าจ้างก็นำคดีมาฟ้องโดยไม่ปฏิบัติตามสัญญาข้อ 19ก่อนเช่นกัน และเมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ พ.ศ. 2530 มาตรา 10 พฤติการณ์ดังกล่าว ถือว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 สละผลบังคับตามสัญญาข้อ 19 โดยปริยายแล้ว จำเลยที่ 1 หาอาจยกเอาข้อสัญญาดังกล่าวมาบังคับให้โจทก์ปฏิบัติอีกได้ไม่ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 วินิจฉัยมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลฎีกาของจำเลยที่ 1 ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ทองหล่อ โฉมงาม-สกนธ์ กฤติยาวงศ์-กมล เพียรพิทักษ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกานี้มีข้อน่าคิด 2 ประการ คือ 1. สัญญาอนุญาโตตุลาการเป็นการตัดอำนาจคู่สัญญาในการนำคดีสู่ศาลหรือไม่? 2. ปัญหาเรื่องการสละผลบังคับตามสัญญาอนุญาโตตุลาการ ประการแรก เป็นเรื่องที่จำเลยอ้างว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะไม่เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการวินิจฉัยตามข้อตกลง การอนุญาโตตุลาการมี 2 ประเภท คือ การอนุญาโตตุลาการซึ่งเกิดขึ้นโดยกฎหมายเช่น พระราชบัญญัติศุลกากร มาตรา 7(2)และการอนุญาโตตุลาการซึ่งเกิดขึ้นโดยความสมัครใจของคู่สัญญาซึ่งเป็นไปตาม พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ การอนุญาโตตุลาการประเภทแรกนั้นแน่นอนว่าคู่กรณีไม่มีอำนาจฟ้อง คู่กรณีต้องมอบข้อพิพาทแก่อนุญาโตตุลาการเสมอ ส่วนการอนุญาโตตุลาการประเภทหลังหาเป็นเช่นนั้นไม่ การที่ศาลสั่งจำหน่ายคดีตามมาตรา 10 ของพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ ไม่ใช่เป็นเพราะโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องหากแต่เป็นวิธีการบังคับสัญญาอนุญาโตตุลาการ กล่าวคือการอนุญาโตตุลาการตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการนั้นเกิดขึ้นได้ก็แต่ความสมัครใจของคู่สัญญาโดยคู่สัญญาทำสัญญาอนุญาโตตุลาการ(ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ มาตรา 5) สัญญาดังกล่าวเป็นสัญญาชนิดหนึ่งเหมือนกับสัญญาทั่วไป อย่างไรก็ตามการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาอนุญาโตตุลาการนั้นแตกต่างกับการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาประเภทอื่น ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 213 ได้วางหลักทั่วไปในการบังคับการชำระหนี้ไว้ว่า เจ้าหนี้จะร้องขอให้สั่งบังคับชำระหนี้ก็ได้ เว้นแต่สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้บังคับเช่นนั้นได้และในกรณีสภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้ทำเช่นนั้น และวัตถุแห่งหนี้เป็นการให้กระทำการหนึ่งการใด เช่นนี้การบังคับชำระหนี้ก็อาจกระทำได้โดยให้บุคคลภายนอกกระทำการนั้นโดยลูกหนี้เป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย หรือถ้าวัตถุแห่งหนี้เป็นการให้กระทำนิติกรรมอย่างหนึ่งอย่างใด การบังคับชำระหนี้ก็อาจกระทำได้โดยถือเอาคำพิพากษาของศาลแทนการแสดงเจตนาของลูกหนี้ ในส่วนของสัญญาอนุญาโตตุลาการนั้น จะเห็นได้ว่าคู่สัญญามีหนี้ต่อกันว่าเมื่อเกิดข้อพิพาทแล้วคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายจะต้องนำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการชี้ขาด การที่คู่สัญญาฝ่ายหนึ่งผิดสัญญาโดยนำข้อพิพาทเสนอต่อศาลเพื่อวินิจฉัยชี้ขาด คู่สัญญาอีกฝ่ายจึงมีสิทธิที่จะบังคับการให้เป็นไปตามสัญญา โดยให้นำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการได้ จะเห็นได้ว่าการบังคับดังกล่าวแม้จะเป็นหนี้ที่สภาพแห่งหนี้ไม่เปิดช่องให้ศาลบังคับได้โดยตรงแต่ศาลก็ไม่อาจบังคับตามมาตรา 213 วรรค 2 ได้ ดังนั้นกระบวนการทางการอนุญาโตตุลาการจึงมีวิธีการบังคับในทางอ้อมกล่าวคือ ศาลใช้วิธีการสั่งจำหน่ายคดีซึ่งเป็นมาตรการบังคับให้ผู้ผิดสัญญาอนุญาโตตุลาการไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการและหากคู่สัญญาที่ผิดสัญญาอนุญาโตตุลาการไม่ไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการผลร้ายก็จะเกิดกับคู่สัญญาฝ่ายนั้นเอง เช่นคดีอาจขาดอายุความ ยิ่งไปกว่านั้นหากพิจารณามาตรา 10 พระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการจะเห็นได้ว่า การที่ศาลจะสั่งจำหน่ายคดีได้ก็ต่อเมื่อ คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งร้องขอให้ศาลสั่งจำหน่ายคดี เพื่อให้คู่สัญญาไปดำเนินการทางการอนุญาโตตุลาการ ซึ่งถ้าเรื่องนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับอำนาจฟ้องแล้วศาลอาจยกขึ้นพิจารณาเองได้โดยไม่ต้องมีคู่ความฝ่ายใดร้องขอ เพราะเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ดังนั้นการที่จำเลยอ้างเหตุว่าโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมิได้เสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการก่อนจึงเป็นแนวความคิดที่น่าจะไม่ถูกต้อง ประการที่สองการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าจำเลยสละข้อตกลงในเรื่องอนุญาโตตุลาการโดยปริยาย เพราะเหตุสองประการคือหนึ่ง "จำเลยที่ 1 อ้างว่าโจทก์ผิดสัญญาและได้มีหนังสือบอกเลิกสัญญาลงวันที่ 25 มิถุนายน 2534 โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อนตามสัญญาจ้างเหมาข้อ 19" และ สอง "เมื่อถูกฟ้องแล้วจำเลยที่ 1 ก็ไม่ได้ยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นก่อนวันสืบพยานให้มีคำสั่งจำหน่ายคดีเพื่อให้คู่สัญญาดำเนินการทางอนุญาโตตุลาการก่อน" ในเหตุข้อสองนั้นนับว่ามีเหตุผลอยู่ แต่ที่น่าคิดคือ ศาลฎีกาหมายความอย่างไรกับเหตุที่หนึ่ง คำว่า "โดยมิได้เสนอข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทที่เกิดขึ้นให้อนุญาโตตุลาการวินิจฉัยก่อน" จะหมายความว่าก่อนฟ้องศาลหรือว่าก่อนบอกเลิกสัญญา? การที่จะถือว่าจำเลยสละข้อตกลงเพราะจำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนฟ้องศาลน่าจะไม่ชอบด้วยเหตุผล กล่าวคือ หากพิจารณาพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการ มาตรา 9 จะเห็นได้ว่า คู่สัญญาอนุญาโตตุลาการมีสิทธิที่จะตกลงกันในเรื่องระยะเวลาที่จะนำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณาเมื่อไรก็ได้ แต่ต้องไม่เกินอายุความตามกฎหมาย และผลของการไม่นำข้อพิพาทให้อนุญาโตตุลาการพิจารณาภายในระยะเวลาดังกล่าวก็คือ คู่กรณีหมดสิทธิที่จะนำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการ ดังนั้นจึงเห็นได้ว่าสิทธิของคู่ความในการที่จะเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการมีอยู่ภายในระยะเวลาดังกล่าวการที่คู่สัญญายังไม่ใช่สิทธิเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการนั้นมิได้หมายความว่าคู่สัญญานั้นสละสิทธิในการเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการ ดังนั้นการสละสิทธิในข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการเพราะเหตุว่าคู่กรณีฝ่ายนั้นมิได้นำข้อพิพาทเสนอต่ออนุญาโตตุลาการก่อนจึงไม่มีเหตุผล ถ้าเหตุไม่ใช่กรณีที่จำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนฟ้องศาลดังกล่าวมาแล้วกรณีก็คงเป็นเพราะจำเลยไม่ได้เสนอข้อพิพาทก่อนบอกเลิกสัญญา หรืออีกนัยหนึ่งคือเมื่อจำเลยบอกเลิกสัญญาแล้วก็เท่ากับเป็นการสละข้อตกลงอนุญาโตตุลาการ ปัญหาน่าคิดคือการที่คู่สัญญาทำสัญญาอนุญาโตตุลาการก็ด้วยวัตถุประสงค์ที่จะเสนอข้อพิพาทต่ออนุญาโตตุลาการเพื่อทำการชี้ขาด และความเป็นจริงแล้วเมื่อคู่สัญญาฝ่ายหนึ่งบอกเลิกสัญญาหลักก็เพราะเห็นว่าคู่สัญญาอีกฝ่ายผิดสัญญา ซึ่งเท่ากับว่าข้อพิพาทระหว่างคู่สัญญาได้เกิดขึ้นแล้ว ดังนั้นการที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการบอกเลิกสัญญาถือว่าคู่สัญญาที่บอกเลิกสัญญาหลัก สละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการจึงยังน่าสงสัยอยู่ เพราะขัดกับเจตนารมณ์ของคู่สัญญาในการทำความตกลงกันในเรื่องสัญญาอนุญาโตตุลาการ หากศาลฎีกาจะหมายความว่า การบอกเลิกสัญญาของจำเลยทำให้ข้อตกลงต่าง ๆ (รวมถึงข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการในข้อ 19) สิ้นผลผูกพันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 391ผลก็คงจะไม่แตกต่างอะไรกับการสละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการดังได้กล่าวมาแล้ว แต่ในประเด็นหลังนี้มีการแก้ปัญหาโดยการนำหลักการแยกสัญญาอนุญาโตตุลาการ ออกจากสัญญาหลัก (separability)มาใช้บังคับ ดังนั้นหากมีการบอกเลิกสัญญาหลักก็ไม่ทำให้ข้อตกลงว่าด้วยเรื่องการอนุญาโตตุลาการสิ้นผลไปด้วย (ดูคดี BlackClawsonInternationalLtd.v.PapierwerkeWaldhof-AschaffenburgA.G.(1981)2Lloyd'sReport446)อย่างไรก็ตามพระราชบัญญัติอนุญาโตตุลาการไม่ได้บัญญัติเรื่องของการแยกสัญญาอนุญาโตตุลาการออกจากสัญญาหลักเอาไว้ และการจะนำเอาหลักประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 173 มาใช้บังคับก็จะไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในคดี ดังนั้นหากจะนำหลักการบอกเลิกสัญญาในมาตรา 391 บังคับแก่คดีก็ยังพอจะเข้าใจได้ แม้ว่าจะขัดกับเจตนารมณ์ของคู่สัญญาในการทำสัญญาอนุญาโตตุลาการตามที่ได้กล่าวมาแล้วก็ตาม แต่เมื่อศาลฎีกาถือว่าจำเลยสละข้อตกลงว่าด้วยการอนุญาโตตุลาการจึงน่าสงสัยอยู่ ธวัชชัยสุวรรณพานิช