คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6163/2537หลักกฎหมาย: ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดินฯไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่ผู้อื่นได้ ฉะนั้นแม้สัญญาจำนองที่ดินพิพาทจะเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ส่งมอบการครอบครองให้นับแต่วันที่โจทก์ทำสัญญาจำนองไว้ก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 ของโจทก์ไว้แก่จำเลยเพื่อเป็นประกันการที่โจทก์กู้ยืมเงินจากจำเลยจำนวน 40,000 บาท ในการกู้ยืมเงินนี้โจทก์จำเลยตกลงถือเอาสัญญาจำนองเป็นหลักฐานการกู้ยืมเงิน และให้จำเลยยึดถือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ไว้ ต่อมาโจทก์จะชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยคืนจำเลย แต่จำเลยบอกปัดเพราะทราบดีว่าโจทก์ตกลงขายที่ดินแปลงนี้ให้แก่ผู้มีชื่อในราคา 230,000บาท กำหนดจะจดทะเบียนโอนให้แก่ผู้ซื้อแล้ว มิฉะนั้นโจทก์ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้ซื้อเป็นเงิน 10,000 บาท แต่จำเลยต้องการให้โจทก์ได้รับความเสียหายและขายที่ดินให้แก่ผู้ซื้อไม่ได้ ต่อมาโจทก์จึงนำเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 60,850 บาทวางต่อเจ้าพนักงานวางทรัพย์ เพื่อชำระหนี้ให้แก่จำเลย โจทก์และเจ้าพนักงานวางทรัพย์แจ้งให้จำเลยมารับชำระหนี้พร้อมทั้งจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองหรือสลักหลังสัญญาจำนองพร้อมทั้งคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้โจทก์ จำเลยทราบแล้วแต่เพิกเฉย ทำให้โจทก์เสียหายโดยต้องเสียค่าธรรมเนียมในการวางทรัพย์ และต้องชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ซื้อที่ดิน ขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองพร้อมดอกเบี้ยจำนวน 60,850 บาท จากเจ้าพนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 10,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์และจำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาให้มีผลผูกพัน ความจริงแล้วโจทก์และจำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทต่อกันในราคา 40,000 บาท แต่เนื่องจากที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยมิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทนนับแต่วันที่ 26 สิงหาคม2529 ซึ่งเป็นวันทำสัญญาจำนองโจทก์สละการครอบครองที่ดินพิพาทโดยมอบการครอบครองให้แก่จำเลย กับมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้พร้อมหลักฐานการเสียภาษีบำรุงท้องที่และใบเสร็จเสียภาษีบำรุงท้องที่กับแฟ้ม น.ส.3 เลขที่ 358 ที่โจทก์ได้รับมอบจากกรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย แก่จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า 1 ปีจำเลยจึงได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามกฎหมาย การที่โจทก์ฟ้องคดีนี้จึงเป็นการรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโดยปกติสุขขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า จำเลยมิได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทและโจทก์มิได้สละการครอบครองที่ดินพิพาทแก่จำเลย ประมาณเดือนเมษายน2530 จำเลยขอเช่าที่ดินพิพาทจากโจทก์เพื่อปลูกพืช โจทก์ตกลงให้จำเลยเช่า จำเลยจึงเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทในฐานะผู้เช่าขอให้ยกฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ เนื้อที่ 4 ไร่ 2 งาน40 ตารางวา แก่โจทก์โดยให้จำเลยรับเงินจำนวน 60,850 บาท ได้จากสำนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายจำนวน 400 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าชำระเสร็จ ส่วนคำขออื่นให้ยกเสียและยกฟ้องแย้งของจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกา โดยผู้พิพากษาที่ได้นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นรับรองให้ฎีกาในข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังยุติได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055 ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ซึ่งทางราชการออกให้โจทก์ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2529 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนห้าปีตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ก่อนพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนโจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยและจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้ด้วย ที่จำเลยฎีกาว่า สัญญาจำนองเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย โจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยและจำเลยได้ครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนแล้ว โจทก์จึงหมดสิทธิในที่ดินพิพาทนั้น เห็นว่า พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 มาตรา 12 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ นอกจากการตกทอดโดยทางมรดกหรือโอนไปยังสหกรณ์ที่ตนเป็นสมาชิกอยู่แล้วแต่กรณี"และวรรคสอง บัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาตามวรรคหนึ่งที่ดินนั้นไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี" ดังนั้น ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ ด้วยเหตุนี้แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้นับแต่วันที่โจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยดังฎีกาจำเลยก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจยกเรื่องสิทธิครอบครองโดยอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6163/2537นาง อุไรวรรณ รัตนะโจทก์นาง ตังกวย แซ่เตียจำเลย ป.พ.พ. ม. 155, ม. 1367, ม. 1377, ม. 1378 พ.ร.บ.จัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ.2511 ม. 12 ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดินฯไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่ผู้อื่นได้ ฉะนั้นแม้สัญญาจำนองที่ดินพิพาทจะเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ส่งมอบการครอบครองให้นับแต่วันที่โจทก์ทำสัญญาจำนองไว้ก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 ของโจทก์ไว้แก่จำเลยเพื่อเป็นประกันการที่โจทก์กู้ยืมเงินจากจำเลยจำนวน 40,000 บาท ในการกู้ยืมเงินนี้โจทก์จำเลยตกลงถือเอาสัญญาจำนองเป็นหลักฐานการกู้ยืมเงิน และให้จำเลยยึดถือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ไว้ ต่อมาโจทก์จะชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยคืนจำเลย แต่จำเลยบอกปัดเพราะทราบดีว่าโจทก์ตกลงขายที่ดินแปลงนี้ให้แก่ผู้มีชื่อในราคา 230,000บาท กำหนดจะจดทะเบียนโอนให้แก่ผู้ซื้อแล้ว มิฉะนั้นโจทก์ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้ซื้อเป็นเงิน 10,000 บาท แต่จำเลยต้องการให้โจทก์ได้รับความเสียหายและขายที่ดินให้แก่ผู้ซื้อไม่ได้ ต่อมาโจทก์จึงนำเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 60,850 บาทวางต่อเจ้าพนักงานวางทรัพย์ เพื่อชำระหนี้ให้แก่จำเลย โจทก์และเจ้าพนักงานวางทรัพย์แจ้งให้จำเลยมารับชำระหนี้พร้อมทั้งจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองหรือสลักหลังสัญญาจำนองพร้อมทั้งคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้โจทก์ จำเลยทราบแล้วแต่เพิกเฉย ทำให้โจทก์เสียหายโดยต้องเสียค่าธรรมเนียมในการวางทรัพย์ และต้องชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ซื้อที่ดิน ขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองพร้อมดอกเบี้ยจำนวน 60,850 บาท จากเจ้าพนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 10,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์และจำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาให้มีผลผูกพัน ความจริงแล้วโจทก์และจำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทต่อกันในราคา 40,000 บาท แต่เนื่องจากที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยมิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทนนับแต่วันที่ 26 สิงหาคม2529 ซึ่งเป็นวันทำสัญญาจำนองโจทก์สละการครอบครองที่ดินพิพาทโดยมอบการครอบครองให้แก่จำเลย กับมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้พร้อมหลักฐานการเสียภาษีบำรุงท้องที่และใบเสร็จเสียภาษีบำรุงท้องที่กับแฟ้ม น.ส.3 เลขที่ 358 ที่โจทก์ได้รับมอบจากกรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย แก่จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า 1 ปีจำเลยจึงได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามกฎหมาย การที่โจทก์ฟ้องคดีนี้จึงเป็นการรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโดยปกติสุขขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า จำเลยมิได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทและโจทก์มิได้สละการครอบครองที่ดินพิพาทแก่จำเลย ประมาณเดือนเมษายน2530 จำเลยขอเช่าที่ดินพิพาทจากโจทก์เพื่อปลูกพืช โจทก์ตกลงให้จำเลยเช่า จำเลยจึงเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทในฐานะผู้เช่าขอให้ยกฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ เนื้อที่ 4 ไร่ 2 งาน40 ตารางวา แก่โจทก์โดยให้จำเลยรับเงินจำนวน 60,850 บาท ได้จากสำนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายจำนวน 400 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าชำระเสร็จ ส่วนคำขออื่นให้ยกเสียและยกฟ้องแย้งของจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกา โดยผู้พิพากษาที่ได้นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นรับรองให้ฎีกาในข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังยุติได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055 ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ซึ่งทางราชการออกให้โจทก์ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2529 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนห้าปีตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ก่อนพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนโจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยและจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้ด้วย ที่จำเลยฎีกาว่า สัญญาจำนองเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย โจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยและจำเลยได้ครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนแล้ว โจทก์จึงหมดสิทธิในที่ดินพิพาทนั้น เห็นว่า พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 มาตรา 12 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ นอกจากการตกทอดโดยทางมรดกหรือโอนไปยังสหกรณ์ที่ตนเป็นสมาชิกอยู่แล้วแต่กรณี"และวรรคสอง บัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาตามวรรคหนึ่งที่ดินนั้นไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี" ดังนั้น ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ ด้วยเหตุนี้แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้นับแต่วันที่โจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยดังฎีกาจำเลยก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจยกเรื่องสิทธิครอบครองโดยอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ไพศาล รางชางกูร-นิเวศน์ คำผอง-ทวีชัย เจริญบัณฑิต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1) ได้ทำบันทึกมาหลายเรื่องแล้วว่าสิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยอาศัยข้อเท็จจริง (defacto) บุคคลใดยึดถือทรัพย์สินโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครอง (มาตรา 1367)ที่ว่า "เพื่อตน" ก็หมายความว่าเพื่อประโยชน์ (benefit) ของตนไม่ใช่เจตนาเป็นเจ้าของอย่างที่พจนานุกรมให้ความหมายไว้อย่างคลาดเคลื่อน แม้เป็นที่ดินของผู้อื่นหรือของรัฐ ก็อาจมีสิทธิครอบครองได้ (2) คดีนี้โจทก์เข้ายึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองตามมาตรา 1367 เมื่อโอนให้จำเลย จำเลยได้ยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองตามมาตรา 1367เช่นเดียวกัน ผู้โอนไม่มีสิทธิครอบครองต่อไป (มาตรา 1378) ศาลฎีกาอ้างพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511มาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ ฯลฯ"ตามมาตรานี้ วรรคนี้ ก็เป็นเรื่องที่กฎหมายห้ามโอน แต่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองก็ดี การโอนก็ดีเป็นเรื่องข้อเท็จจริง ลงได้ยึดถือโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมได้สิทธิครอบครอง ส่วนการโอนแม้กฎหมายจะห้าม ลงได้มีเจตนาจะโอนรับโอนกัน สิทธิครอบครองก็ย่อมจะโอนไปอยู่นั่นเอง กฎหมายจะไปห้ามเจตนาของบุคคลกระไรได้การครอบครองเป็นข้อเท็จจริงไม่เกี่ยวกับกฎหมาย (ดูบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5278/2537) ส่วนที่กล่าวว่า "ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ในระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้" นั้นเห็นว่า จะมอบหรือไม่มอบ (เช่น บุกรุกเข้ายึดถือ ฯลฯ) แต่ถ้าผู้ใดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองอยู่นั่นเอง เพราะสิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยข้อเท็จจริงด้วยการยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ส่วนการโอนหรือสละสิทธิครอบครองก็เช่นเดียวกันเกิดจากข้อเท็จจริง ไม่มีกฎหมายบังคับว่าให้โอนหรือให้สละกันได้ลงได้โอนหรือสละกันแล้ว ผู้รับโอนก็ได้ไปซึ่งสิทธิครอบครองและผู้โอนผู้สละย่อมไม่มีสิทธิครอบครองอยู่นั่นเอง (มาตรา 1377)จึงไม่ใช่เรื่องที่จะถือกันว่าโจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองกันได้ (3) คดีนี้เมื่อโจทก์โอนการครอบครอง (หมายความว่าโอนสิทธิครอบครอง) จำเลยก็ย่อมครอบครองได้สิทธิครอบครอง ส่วนสิทธิหน้าที่ความรับผิดของโจทก์จำเลยหรือระหว่างโจทก์จำเลยกับรัฐจะมีอย่างไรก็ต้องไปว่ากันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ หรือตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง จะไม่กล่าวถึงในที่นี้ (4) คดีนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองจากเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ฯลฯ ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดิน ฯลฯศาลอุทธรณ์พิพากษายืน คดีนี้จึงคาบเกี่ยวกับนิติกรรมสัญญา เพราะโจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้กับจำเลย ศาลฎีกาเห็นว่า แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย จำเลยก็ไม่อาจจะยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ศาลฎีกาเห็นว่าจะเกี่ยวกับนิติกรรมอำพรางหรือไม่ไม่ใช่เรื่องสำคัญ เพราะเมื่อเห็นว่าจำเลยไม่มีสิทธิครอบครองที่พิพาทเสียแล้ว ก็เลยเห็นว่าจำเลยต้องส่งมอบที่ดินพิพาทคืนให้โจทก์ ศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์โดยเห็นพ้องด้วยในผล โดยไม่วินิจฉัยเกี่ยวกับนิติกรรมอำพรางดังกล่าว ซึ่งตามรูปคดี ควรจะเป็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกที่ดินพิพาทคืนจากจำเลยเมื่อจำเลยถูกเรียกคืน หรือถูกบังคับให้จำต้องคืน จำเลยไม่ยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมไม่มีสิทธิครอบครองต่อไปแม้ก่อนนั้นจำเลยจะได้ครอบครองอยู่ก็ตามที สิทธิที่โจทก์จะได้รับคืนที่พิพาทเป็นสิทธิคนละอย่างหรือสิทธิต่างหากจากสิทธิครอบครองของโจทก์หรือจำเลยแล้วแต่กรณี จะเรียกว่าสิทธิที่จะเข้าครอบครอง(righttopossess) ก็ได้ (5) ที่กล่าวมาข้างต้น ได้กล่าวถึงการวินิจฉัยในข้อที่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองเพราะศาลฎีกาวินิจฉัยเกี่ยวกับสิทธิครอบครองเนื่องจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์จำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาผูกพันกันความจริงโจทก์จำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทกัน แต่ที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 มิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทน โจทก์สละการครอบครองให้จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า1 ปี จำเลยจึงได้สิทธิครอบครอง (ความจริงไม่ต้องโดยสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของก็ได้สิทธิครอบครองและได้ทันที) ขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองของจำเลย จึงมีประเด็นว่าจำเลยมีสิทธิครอบครองหรือไม่ เป็นเหตุให้ศาลฎีกาวินิจฉัยดังกล่าว ถ้าหากจะกล่าวในแง่นิติกรรมสัญญากันแล้ว ไม่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองอันเป็นทรัพยสิทธิ ที่จำเลยให้การว่าโจทก์จำเลยมีเจตนาซื้อขายที่พิพาทกันนั้น ถ้าหากข้อเท็จจริงได้ความตามที่จำเลยให้การต่อสู้คดีไว้นี้ ก็ควรที่จะถือว่าสัญญาซื้อขายที่ว่าเป็นสัญญาที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เพราะพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามมิให้ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินโอนที่ดินสัญญาจึงตกเป็นโมฆะ ควรที่ศาลจะยกฟ้องโจทก์ในข้อนี้ ซึ่งหมายความว่าโจทก์แพ้คดี แต่ศาลฎีกากลับไปวินิจฉัยว่าจำเลยไม่อาจอ้างยกเรื่องสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ จำเลยจึงต้องแพ้คดีไป ไพจิตรปุญญพันธุ์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 ของโจทก์ไว้แก่จำเลยเพื่อเป็นประกันการที่โจทก์กู้ยืมเงินจากจำเลยจำนวน 40,000 บาท ในการกู้ยืมเงินนี้โจทก์จำเลยตกลงถือเอาสัญญาจำนองเป็นหลักฐานการกู้ยืมเงิน และให้จำเลยยึดถือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ไว้ ต่อมาโจทก์จะชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยคืนจำเลย แต่จำเลยบอกปัดเพราะทราบดีว่าโจทก์ตกลงขายที่ดินแปลงนี้ให้แก่ผู้มีชื่อในราคา 230,000บาท กำหนดจะจดทะเบียนโอนให้แก่ผู้ซื้อแล้ว มิฉะนั้นโจทก์ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้ซื้อเป็นเงิน 10,000 บาท แต่จำเลยต้องการให้โจทก์ได้รับความเสียหายและขายที่ดินให้แก่ผู้ซื้อไม่ได้ ต่อมาโจทก์จึงนำเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 60,850 บาทวางต่อเจ้าพนักงานวางทรัพย์ เพื่อชำระหนี้ให้แก่จำเลย โจทก์และเจ้าพนักงานวางทรัพย์แจ้งให้จำเลยมารับชำระหนี้พร้อมทั้งจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองหรือสลักหลังสัญญาจำนองพร้อมทั้งคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้โจทก์ จำเลยทราบแล้วแต่เพิกเฉย ทำให้โจทก์เสียหายโดยต้องเสียค่าธรรมเนียมในการวางทรัพย์ และต้องชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ซื้อที่ดิน ขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองพร้อมดอกเบี้ยจำนวน 60,850 บาท จากเจ้าพนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 10,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์และจำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาให้มีผลผูกพัน ความจริงแล้วโจทก์และจำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทต่อกันในราคา 40,000 บาท แต่เนื่องจากที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยมิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทนนับแต่วันที่ 26 สิงหาคม2529 ซึ่งเป็นวันทำสัญญาจำนองโจทก์สละการครอบครองที่ดินพิพาทโดยมอบการครอบครองให้แก่จำเลย กับมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้พร้อมหลักฐานการเสียภาษีบำรุงท้องที่และใบเสร็จเสียภาษีบำรุงท้องที่กับแฟ้ม น.ส.3 เลขที่ 358 ที่โจทก์ได้รับมอบจากกรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย แก่จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า 1 ปีจำเลยจึงได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามกฎหมาย การที่โจทก์ฟ้องคดีนี้จึงเป็นการรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโดยปกติสุขขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า จำเลยมิได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทและโจทก์มิได้สละการครอบครองที่ดินพิพาทแก่จำเลย ประมาณเดือนเมษายน2530 จำเลยขอเช่าที่ดินพิพาทจากโจทก์เพื่อปลูกพืช โจทก์ตกลงให้จำเลยเช่า จำเลยจึงเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทในฐานะผู้เช่าขอให้ยกฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ เนื้อที่ 4 ไร่ 2 งาน40 ตารางวา แก่โจทก์โดยให้จำเลยรับเงินจำนวน 60,850 บาท ได้จากสำนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายจำนวน 400 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าชำระเสร็จ ส่วนคำขออื่นให้ยกเสียและยกฟ้องแย้งของจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกา โดยผู้พิพากษาที่ได้นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นรับรองให้ฎีกาในข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังยุติได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055 ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ซึ่งทางราชการออกให้โจทก์ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2529 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนห้าปีตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ก่อนพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนโจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยและจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้ด้วย ที่จำเลยฎีกาว่า สัญญาจำนองเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย โจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยและจำเลยได้ครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนแล้ว โจทก์จึงหมดสิทธิในที่ดินพิพาทนั้น เห็นว่า พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 มาตรา 12 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ นอกจากการตกทอดโดยทางมรดกหรือโอนไปยังสหกรณ์ที่ตนเป็นสมาชิกอยู่แล้วแต่กรณี"และวรรคสอง บัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาตามวรรคหนึ่งที่ดินนั้นไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี" ดังนั้น ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ ด้วยเหตุนี้แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้นับแต่วันที่โจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยดังฎีกาจำเลยก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจยกเรื่องสิทธิครอบครองโดยอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6163/2537นาง อุไรวรรณ รัตนะโจทก์นาง ตังกวย แซ่เตียจำเลย ป.พ.พ. ม. 155, ม. 1367, ม. 1377, ม. 1378 พ.ร.บ.จัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ.2511 ม. 12 ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้โจทก์จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดินฯไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่ผู้อื่นได้ ฉะนั้นแม้สัญญาจำนองที่ดินพิพาทจะเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ส่งมอบการครอบครองให้นับแต่วันที่โจทก์ทำสัญญาจำนองไว้ก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้โจทก์ฟ้องว่า โจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 ของโจทก์ไว้แก่จำเลยเพื่อเป็นประกันการที่โจทก์กู้ยืมเงินจากจำเลยจำนวน 40,000 บาท ในการกู้ยืมเงินนี้โจทก์จำเลยตกลงถือเอาสัญญาจำนองเป็นหลักฐานการกู้ยืมเงิน และให้จำเลยยึดถือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ไว้ ต่อมาโจทก์จะชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยคืนจำเลย แต่จำเลยบอกปัดเพราะทราบดีว่าโจทก์ตกลงขายที่ดินแปลงนี้ให้แก่ผู้มีชื่อในราคา 230,000บาท กำหนดจะจดทะเบียนโอนให้แก่ผู้ซื้อแล้ว มิฉะนั้นโจทก์ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ผู้ซื้อเป็นเงิน 10,000 บาท แต่จำเลยต้องการให้โจทก์ได้รับความเสียหายและขายที่ดินให้แก่ผู้ซื้อไม่ได้ ต่อมาโจทก์จึงนำเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยรวมเป็นเงินทั้งสิ้น 60,850 บาทวางต่อเจ้าพนักงานวางทรัพย์ เพื่อชำระหนี้ให้แก่จำเลย โจทก์และเจ้าพนักงานวางทรัพย์แจ้งให้จำเลยมารับชำระหนี้พร้อมทั้งจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองหรือสลักหลังสัญญาจำนองพร้อมทั้งคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้โจทก์ จำเลยทราบแล้วแต่เพิกเฉย ทำให้โจทก์เสียหายโดยต้องเสียค่าธรรมเนียมในการวางทรัพย์ และต้องชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ซื้อที่ดิน ขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 1055 แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองพร้อมดอกเบี้ยจำนวน 60,850 บาท จากเจ้าพนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ 10,400 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์และจำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาให้มีผลผูกพัน ความจริงแล้วโจทก์และจำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทต่อกันในราคา 40,000 บาท แต่เนื่องจากที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 โจทก์และจำเลยมิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทนนับแต่วันที่ 26 สิงหาคม2529 ซึ่งเป็นวันทำสัญญาจำนองโจทก์สละการครอบครองที่ดินพิพาทโดยมอบการครอบครองให้แก่จำเลย กับมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้พร้อมหลักฐานการเสียภาษีบำรุงท้องที่และใบเสร็จเสียภาษีบำรุงท้องที่กับแฟ้ม น.ส.3 เลขที่ 358 ที่โจทก์ได้รับมอบจากกรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย แก่จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า 1 ปีจำเลยจึงได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามกฎหมาย การที่โจทก์ฟ้องคดีนี้จึงเป็นการรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโดยปกติสุขขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองที่ดินพิพาทของจำเลยโจทก์ให้การแก้ฟ้องแย้งว่า จำเลยมิได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาทและโจทก์มิได้สละการครอบครองที่ดินพิพาทแก่จำเลย ประมาณเดือนเมษายน2530 จำเลยขอเช่าที่ดินพิพาทจากโจทก์เพื่อปลูกพืช โจทก์ตกลงให้จำเลยเช่า จำเลยจึงเข้าทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทในฐานะผู้เช่าขอให้ยกฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ เนื้อที่ 4 ไร่ 2 งาน40 ตารางวา แก่โจทก์โดยให้จำเลยรับเงินจำนวน 60,850 บาท ได้จากสำนักงานวางทรัพย์ประจำศาลจังหวัดนครสวรรค์ และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายจำนวน 400 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าชำระเสร็จ ส่วนคำขออื่นให้ยกเสียและยกฟ้องแย้งของจำเลยจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืนจำเลยฎีกา โดยผู้พิพากษาที่ได้นั่งพิจารณาในศาลชั้นต้นรับรองให้ฎีกาในข้อเท็จจริงศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังยุติได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ เลขที่ 1055 ตำบลพุนกยูง อำเภอตากฟ้า จังหวัดนครสวรรค์ซึ่งทางราชการออกให้โจทก์ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2529 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนห้าปีตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ก่อนพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนโจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยและจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้ด้วย ที่จำเลยฎีกาว่า สัญญาจำนองเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย โจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยและจำเลยได้ครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนแล้ว โจทก์จึงหมดสิทธิในที่ดินพิพาทนั้น เห็นว่า พระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 มาตรา 12 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ นอกจากการตกทอดโดยทางมรดกหรือโอนไปยังสหกรณ์ที่ตนเป็นสมาชิกอยู่แล้วแต่กรณี"และวรรคสอง บัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาตามวรรคหนึ่งที่ดินนั้นไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี" ดังนั้น ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ ด้วยเหตุนี้แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย และจำเลยเป็นผู้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยโจทก์ได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้นับแต่วันที่โจทก์ทำหนังสือสัญญาจำนองที่ดินพิพาทไว้แก่จำเลยดังฎีกาจำเลยก็ตาม จำเลยก็ไม่อาจยกเรื่องสิทธิครอบครองโดยอ้างว่าจำเลยครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ที่ศาลอุทธรณ์ภาค 2พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ไพศาล รางชางกูร-นิเวศน์ คำผอง-ทวีชัย เจริญบัณฑิต)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1) ได้ทำบันทึกมาหลายเรื่องแล้วว่าสิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยอาศัยข้อเท็จจริง (defacto) บุคคลใดยึดถือทรัพย์สินโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครอง (มาตรา 1367)ที่ว่า "เพื่อตน" ก็หมายความว่าเพื่อประโยชน์ (benefit) ของตนไม่ใช่เจตนาเป็นเจ้าของอย่างที่พจนานุกรมให้ความหมายไว้อย่างคลาดเคลื่อน แม้เป็นที่ดินของผู้อื่นหรือของรัฐ ก็อาจมีสิทธิครอบครองได้ (2) คดีนี้โจทก์เข้ายึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองตามมาตรา 1367 เมื่อโอนให้จำเลย จำเลยได้ยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองตามมาตรา 1367เช่นเดียวกัน ผู้โอนไม่มีสิทธิครอบครองต่อไป (มาตรา 1378) ศาลฎีกาอ้างพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511มาตรา 11 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "ภายในห้าปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดิน ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินจะโอนที่ดินนั้นไปยังผู้อื่นไม่ได้ ฯลฯ"ตามมาตรานี้ วรรคนี้ ก็เป็นเรื่องที่กฎหมายห้ามโอน แต่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองก็ดี การโอนก็ดีเป็นเรื่องข้อเท็จจริง ลงได้ยึดถือโดยมีเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมได้สิทธิครอบครอง ส่วนการโอนแม้กฎหมายจะห้าม ลงได้มีเจตนาจะโอนรับโอนกัน สิทธิครอบครองก็ย่อมจะโอนไปอยู่นั่นเอง กฎหมายจะไปห้ามเจตนาของบุคคลกระไรได้การครอบครองเป็นข้อเท็จจริงไม่เกี่ยวกับกฎหมาย (ดูบันทึกท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5278/2537) ส่วนที่กล่าวว่า "ที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพพ.ศ. 2511 ซึ่งอยู่ในระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในห้าปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้" นั้นเห็นว่า จะมอบหรือไม่มอบ (เช่น บุกรุกเข้ายึดถือ ฯลฯ) แต่ถ้าผู้ใดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมได้สิทธิครอบครองอยู่นั่นเอง เพราะสิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยข้อเท็จจริงด้วยการยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน ส่วนการโอนหรือสละสิทธิครอบครองก็เช่นเดียวกันเกิดจากข้อเท็จจริง ไม่มีกฎหมายบังคับว่าให้โอนหรือให้สละกันได้ลงได้โอนหรือสละกันแล้ว ผู้รับโอนก็ได้ไปซึ่งสิทธิครอบครองและผู้โอนผู้สละย่อมไม่มีสิทธิครอบครองอยู่นั่นเอง (มาตรา 1377)จึงไม่ใช่เรื่องที่จะถือกันว่าโจทก์ไม่อาจโอนหรือสละสิทธิครอบครองกันได้ (3) คดีนี้เมื่อโจทก์โอนการครอบครอง (หมายความว่าโอนสิทธิครอบครอง) จำเลยก็ย่อมครอบครองได้สิทธิครอบครอง ส่วนสิทธิหน้าที่ความรับผิดของโจทก์จำเลยหรือระหว่างโจทก์จำเลยกับรัฐจะมีอย่างไรก็ต้องไปว่ากันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพฯ หรือตามกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง จะไม่กล่าวถึงในที่นี้ (4) คดีนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) แก่โจทก์ให้จำเลยรับชำระหนี้จำนองจากเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ ฯลฯ ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยคืนและจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองที่ดิน ฯลฯศาลอุทธรณ์พิพากษายืน คดีนี้จึงคาบเกี่ยวกับนิติกรรมสัญญา เพราะโจทก์จดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทไว้กับจำเลย ศาลฎีกาเห็นว่า แม้จะฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินพิพาทเป็นนิติกรรมอำพรางการซื้อขาย จำเลยก็ไม่อาจจะยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ ศาลฎีกาเห็นว่าจะเกี่ยวกับนิติกรรมอำพรางหรือไม่ไม่ใช่เรื่องสำคัญ เพราะเมื่อเห็นว่าจำเลยไม่มีสิทธิครอบครองที่พิพาทเสียแล้ว ก็เลยเห็นว่าจำเลยต้องส่งมอบที่ดินพิพาทคืนให้โจทก์ ศาลฎีกาพิพากษายืนตามศาลอุทธรณ์โดยเห็นพ้องด้วยในผล โดยไม่วินิจฉัยเกี่ยวกับนิติกรรมอำพรางดังกล่าว ซึ่งตามรูปคดี ควรจะเป็นว่าโจทก์มีสิทธิเรียกที่ดินพิพาทคืนจากจำเลยเมื่อจำเลยถูกเรียกคืน หรือถูกบังคับให้จำต้องคืน จำเลยไม่ยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตนแล้ว ก็ย่อมไม่มีสิทธิครอบครองต่อไปแม้ก่อนนั้นจำเลยจะได้ครอบครองอยู่ก็ตามที สิทธิที่โจทก์จะได้รับคืนที่พิพาทเป็นสิทธิคนละอย่างหรือสิทธิต่างหากจากสิทธิครอบครองของโจทก์หรือจำเลยแล้วแต่กรณี จะเรียกว่าสิทธิที่จะเข้าครอบครอง(righttopossess) ก็ได้ (5) ที่กล่าวมาข้างต้น ได้กล่าวถึงการวินิจฉัยในข้อที่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองเพราะศาลฎีกาวินิจฉัยเกี่ยวกับสิทธิครอบครองเนื่องจากโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนไถ่ถอนจำนองและคืนหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์จำเลยทำสัญญาจำนองที่ดินพิพาทโดยมิได้มีเจตนาผูกพันกันความจริงโจทก์จำเลยมีเจตนาซื้อขายที่ดินพิพาทกัน แต่ที่ดินพิพาทต้องห้ามมิให้โอนการครอบครองต่อกันตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 มิอาจทำนิติกรรมซื้อขายที่ดินพิพาทได้จึงทำสัญญาจำนองแทน โจทก์สละการครอบครองให้จำเลย จำเลยครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของเกินกว่า1 ปี จำเลยจึงได้สิทธิครอบครอง (ความจริงไม่ต้องโดยสงบและเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของก็ได้สิทธิครอบครองและได้ทันที) ขอให้ยกฟ้องกับห้ามโจทก์และบริวารรบกวนการครอบครองของจำเลย จึงมีประเด็นว่าจำเลยมีสิทธิครอบครองหรือไม่ เป็นเหตุให้ศาลฎีกาวินิจฉัยดังกล่าว ถ้าหากจะกล่าวในแง่นิติกรรมสัญญากันแล้ว ไม่เกี่ยวกับสิทธิครอบครองอันเป็นทรัพยสิทธิ ที่จำเลยให้การว่าโจทก์จำเลยมีเจตนาซื้อขายที่พิพาทกันนั้น ถ้าหากข้อเท็จจริงได้ความตามที่จำเลยให้การต่อสู้คดีไว้นี้ ก็ควรที่จะถือว่าสัญญาซื้อขายที่ว่าเป็นสัญญาที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย เพราะพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 ห้ามมิให้ผู้ได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์ในที่ดินโอนที่ดินสัญญาจึงตกเป็นโมฆะ ควรที่ศาลจะยกฟ้องโจทก์ในข้อนี้ ซึ่งหมายความว่าโจทก์แพ้คดี แต่ศาลฎีกากลับไปวินิจฉัยว่าจำเลยไม่อาจอ้างยกเรื่องสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทเพื่อตนขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ จำเลยจึงต้องแพ้คดีไป ไพจิตรปุญญพันธุ์