คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2704/2535หลักกฎหมาย: จำเลยเป็นผู้ขายสินค้าให้แก่ผู้ซื้อในต่างประเทศ และเป็นผู้รับประโยชน์ตามเลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารในต่างประเทศเป็นผู้เปิดตามคำขอของผู้ซื้อ ส่วนโจทก์เป็นธนาคารในประเทศผู้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบ การที่โจทก์ไม่เพียงทำหน้าที่ดังกล่าว แต่โจทก์ยังรับเอกสารประกอบการส่งสินค้าจากจำเลยไว้ตรวจสอบรวมทั้งรับตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายตามเลตเตอร์ออฟเครดิตไว้แล้วรวบรวมส่งไปยังธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต แม้ขณะโจทก์รับตั๋วแลกเงินไว้จากจำเลย จำเลยจะทำสัญญาซื้อขายเงินตราตามตั๋วแลกเงินล่วงหน้าไว้ แต่สัญญาดังกล่าวไม่มีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาทั้งโจทก์ไม่ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้แก่จำเลยทันที โจทก์กลับรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดชำระและโจทก์ได้รับแจ้งจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตว่า ธนาคารดังกล่าวส่งเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีของโจทก์แล้ว โจทก์จึงจ่ายเงินให้แก่จำเลย กรณีจึงไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินดังโจทก์อ้างการกระทำของโจทก์เข้าลักษณะเป็นตัวแทนธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตในต่างประเทศ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์ ในวงเงิน 10,000,000 บาท อัตราดอกเบี้ยร้อยละ 14.5 ต่อปี ให้คิดดอกเบี้ยทบต้นได้ตามประเพณีของธนาคารโดยใช้บัญชีเงินฝากกระแสรายวันเป็นบัญชีเดินสะพัดเรื่อยมา เมื่อวันที่ 3มกราคม 2529 จำเลยนำตั๋วแลกเงินจำนวนเงิน 17,250 เหรียญสหรัฐเทียบเท่าเงินไทย 472,650 บาท ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตเลขที่ 8557 แห่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสท์เมนท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด มาตกลงทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์โจทก์นำเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย โดยหักค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาท คงนำเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย 472,500 บาท เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2529 จำเลยเบิกเงิน 470,000บาทออกจากบัญชี ต่อมาตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้ โจทก์ขอคืนเงิน แต่จำเลยปฏิเสธ โจทก์จึงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดโดยให้สัญญาเลิกกันในวันที่ 25 กันยายน 2529 และให้จำเลยชำระหนี้ทั้งหมดคืนโจทก์ ในวันดังกล่าว จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 472,282.84 บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 472,282.84 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ14.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศซึ่งตกลงชำระค่าสินค้าโดยให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสเม้นท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหมายเลข8557 ชนิดเพิกถอนไม่ได้ระบุจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์โดยจำเลยจะต้องออกตั๋วแลกเงินสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่สินค้าลงเรือ โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีหน้าที่แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต และตรวจสอบเอกสารการส่งสินค้าและจ่ายเงินให้จำเลยหรือซื้อตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายเมื่อจำเลยได้ปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วตั๋วแลกเงินตามฟ้อง จำเลยออกให้โจทก์และโจทก์ได้จ่ายเงินให้จำเลยตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในฐานะที่โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จำเลยไม่ได้ขายลดตั๋วแลกเงินหรือทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์ จำเลยไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ให้โจทก์ การดำเนินการของโจทก์เป็นการปฏิบัติตามคำสั่งของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯและเป็นไปตามระเบียบประเพณีการค้าระหว่างประเทศ และตามธรรมเนียมการปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์เกี่ยวกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในทางการค้าระหว่างประเทศ โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งมีหน้าที่ชำระเงินหรือใช้เงินคืนให้โจทก์เท่านั้น ไม่มีสิทธิเรียกคืนจากจำเลย ทั้งดอกเบี้ยก็ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.75 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 472,650 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยเป็นลูกค้าของโจทก์โดยการเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 10,000,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.2 และ จ.3 ไว้กับโจทก์ คดีต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าจำเลยจะต้องรับผิดชำระเงินให้โจทก์ตามคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์หรือไม่ ทางพิจารณาโจทก์จำเลยนำสืบฟังได้รับกันว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศคือบริษัทซีบิคอิ๊งค์ จำกัด ในการนี้ผู้ซื้อตกลงชำระเงินค่าสินค้าโดยวิธีเลตเตอร์ออฟเครดิตโดยติดต่อธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ซึ่งธนาคารดังกล่าวก็ได้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตตามเอกสารหมาย ล.8 ให้แต่โดยที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ไม่มีสาขาตัวแทนในประเทศไทยจึงได้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตผ่านธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของตนมายังโจทก์เพื่อแจ้งให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้แจ้งให้จำเลยทราบแล้ว เอกสารหมาย ล.8 เป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดเพิกถอนไม่ได้และไม่ยืนยันซึ่งมีการแก้ไขตามเอกสารหมาย ล.10 และ ล.12 หลังจากรับแจ้ง จำเลยก็ได้ส่งสินค้าไปให้ผู้ซื้อโดยจัดทำเอกสารตามเลตเตอร์ออฟเครดิตให้โจทก์เป็นผู้ตรวจสอบพร้อมทั้งออกตั๋วแลกเงินกำหนดระยะเวลาชำระเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งมอบให้โจทก์ด้วยรวมทั้งเอกสารหมาย จ.5 เมื่อโจทก์ได้ตรวจสอบเอกสารถูกต้องครบถ้วนตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วก็ได้ส่งเอกสารพร้อมตั๋วแลกเงินผ่านไปยังธนาคารยูไนเต็ดฯ เพื่อส่งต่อให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ต่อมาเมื่อถึงกำหนดชำระเงินตามตั๋วแลกเงิน ธนาคารฟิลาเดลเฟียฯ ในประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งโจทก์มีบัญชีเงินฝากได้แจ้งให้โจทก์ทราบว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ได้ส่งเงินจำนวนตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้วตามเอกสารหมาย จ.7 โจทก์จึงได้นำเงินเข้าบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของจำเลยโดยหักเงินค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาทออกแล้ว ครั้นโจทก์ทราบภายหลังว่าตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้จึงได้ทวงถาม เห็นว่าตั๋วแลกเงินจำเลยออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เปิดให้จำเลยในการขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศตามคำขอของผู้ซื้อซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีภาระผูกพันในการที่จะต้องจ่ายเงินค่าสินค้าให้แก่จำเลยซึ่งเป็นผู้ขาย เพราะเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นประเภทเพิกถอนไม่ได้ แม้จะปรากฏว่าธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จะเป็นผู้ขอให้โจทก์แจ้งให้จำเลยทราบถึงเลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวและเป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดไม่ยืนยันอันโจทก์ไม่จำต้องรับผิดชอบในการชำระราคา โจทก์เพียงแจ้งให้จำเลยทราบเท่านั้นตามเอกสารหมาย ล.9และ ล.13 ก็ตาม แต่การขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศ ผู้ขายต้องมีหลักประกันที่จะได้รับชำระค่าสินค้าซึ่งในการนี้ผู้ซื้อจะต้องขอให้ธนาคารในประเทศของตนเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ และธนาคารดังกล่าวต้องมีสาขาในประเทศไทยหรือสามารถติดต่อให้สาขาธนาคารอื่นเป็นตัวแทนเพื่อดำเนินการแจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ผู้ขายทราบได้และทำหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร และการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแทนด้วย คดีนี้ก็เช่นเดียวกัน ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตได้ให้ธนาคารยูไนเต็ดฯ ตัวแทนในประเทศของตนเป็นผู้แจ้งมายังโจทก์เพื่อขอให้โจทก์แจ้งเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้ดำเนินการให้รวมทั้งรับเป็นผู้ตรวจสอบเอกสารและรับตั๋วแลกเงินซึ่งผู้ขายได้ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวด้วยหลังจากนั้นจึงได้รวบรวมส่งไปให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต การกระทำของโจทก์ดังกล่าวเข้าลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ดังจะเห็นได้ว่าต่อมาเมื่อโจทก์ได้รับแจ้งว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ก็นำเงินนั้นมาจ่ายให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายค่าไปรษณีย์และแสตมป์ซึ่งโจทก์ได้เสียไปในการส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินออกก่อนด้วย ตั๋วแลกเงินที่จำเลยออกให้โจทก์เป็นการออกเกี่ยวกับการชำระค่าสินค้าภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เป็นผู้เปิด แม้ตามเอกสารหมาย จ.5 จะระบุว่าเป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้า แต่ตามพฤติการณ์ซึ่งโจทก์จำเลยและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ปฏิบัติต่อกันดังกล่าวข้างต้นไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินเพราะตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วันนับแต่วันที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ถ้าโจทก์ได้รับซื้อไว้จริงก็ไม่น่าจะต้องรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อนโจทก์ถึงจะชำระราคาให้จำเลยในภายหลัง ตามที่ปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวสุธรรณีและนายจิระศักดิ์พยานโจทก์ ประกอบเอกสารหมาย จ.7 และ จ.8 การที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ และโจทก์นำมาชำระให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายดังกล่าว จะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้นอกจากเป็นการที่โจทก์กระทำแทนธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ทั้งทางนำสืบของโจทก์และข้อความตามเอกสารหมาย จ.5 ก็ไม่ปรากฏว่ามีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาด้วย ข้อตกลงตามเอกสารหมาย จ.5 น่าจะเป็นการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรากันไว้ล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงของจำเลยตามคำเบิกความของนายปวิชและนางสุวรรณาพยานจำเลย หาใช่เป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามฟ้องไม่ โจทก์นำสืบมาเป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสิ้น ทั้ง ๆ ที่คำฟ้องมิได้มีสภาพแห่งข้อหาและคำขอบังคับเกี่ยวกับการชำระหนี้ดังกล่าวเลย จึงไม่จำต้องพิจารณาถึงระเบียบประเพณีปฏิบัติเกี่ยวกับเลตเตอร์ออฟเครดิตของสภาหอการค้านานาชาติและมติของคณะกรรมาธิการของสภาดังกล่าว ตามเอกสารหมาย จ.18 และ จ.19 คดีฟังไม่ได้ว่าจำเลยขายตั๋วแลกเงินให้แก่โจทก์ตามฟ้อง โจทก์จึงไม่อาจฟ้องเรียกราคาที่อ้างว่าได้ชำระให้จำเลยไปแล้วคืนได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้จำเลยรับผิดยังไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2704/2535บริษัท ธนาคาร ไทย ทนุ จำกัดโจทก์บริษัท อโศกอินเตอร์เนชั่นแนลเทรดดิ้ง จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 194, ม. 369, ม. 797จำเลยเป็นผู้ขายสินค้าให้แก่ผู้ซื้อในต่างประเทศ และเป็นผู้รับประโยชน์ตามเลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารในต่างประเทศเป็นผู้เปิดตามคำขอของผู้ซื้อ ส่วนโจทก์เป็นธนาคารในประเทศผู้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบ การที่โจทก์ไม่เพียงทำหน้าที่ดังกล่าว แต่โจทก์ยังรับเอกสารประกอบการส่งสินค้าจากจำเลยไว้ตรวจสอบรวมทั้งรับตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายตามเลตเตอร์ออฟเครดิตไว้แล้วรวบรวมส่งไปยังธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต แม้ขณะโจทก์รับตั๋วแลกเงินไว้จากจำเลย จำเลยจะทำสัญญาซื้อขายเงินตราตามตั๋วแลกเงินล่วงหน้าไว้ แต่สัญญาดังกล่าวไม่มีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาทั้งโจทก์ไม่ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้แก่จำเลยทันที โจทก์กลับรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดชำระและโจทก์ได้รับแจ้งจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตว่า ธนาคารดังกล่าวส่งเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีของโจทก์แล้ว โจทก์จึงจ่ายเงินให้แก่จำเลย กรณีจึงไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินดังโจทก์อ้างการกระทำของโจทก์เข้าลักษณะเป็นตัวแทนธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตในต่างประเทศ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์ ในวงเงิน 10,000,000 บาท อัตราดอกเบี้ยร้อยละ 14.5 ต่อปี ให้คิดดอกเบี้ยทบต้นได้ตามประเพณีของธนาคารโดยใช้บัญชีเงินฝากกระแสรายวันเป็นบัญชีเดินสะพัดเรื่อยมา เมื่อวันที่ 3มกราคม 2529 จำเลยนำตั๋วแลกเงินจำนวนเงิน 17,250 เหรียญสหรัฐเทียบเท่าเงินไทย 472,650 บาท ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตเลขที่ 8557 แห่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสท์เมนท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด มาตกลงทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์โจทก์นำเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย โดยหักค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาท คงนำเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย 472,500 บาท เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2529 จำเลยเบิกเงิน 470,000บาทออกจากบัญชี ต่อมาตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้ โจทก์ขอคืนเงิน แต่จำเลยปฏิเสธ โจทก์จึงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดโดยให้สัญญาเลิกกันในวันที่ 25 กันยายน 2529 และให้จำเลยชำระหนี้ทั้งหมดคืนโจทก์ ในวันดังกล่าว จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 472,282.84 บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 472,282.84 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ14.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศซึ่งตกลงชำระค่าสินค้าโดยให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสเม้นท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหมายเลข8557 ชนิดเพิกถอนไม่ได้ระบุจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์โดยจำเลยจะต้องออกตั๋วแลกเงินสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่สินค้าลงเรือ โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีหน้าที่แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต และตรวจสอบเอกสารการส่งสินค้าและจ่ายเงินให้จำเลยหรือซื้อตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายเมื่อจำเลยได้ปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วตั๋วแลกเงินตามฟ้อง จำเลยออกให้โจทก์และโจทก์ได้จ่ายเงินให้จำเลยตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในฐานะที่โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จำเลยไม่ได้ขายลดตั๋วแลกเงินหรือทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์ จำเลยไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ให้โจทก์ การดำเนินการของโจทก์เป็นการปฏิบัติตามคำสั่งของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯและเป็นไปตามระเบียบประเพณีการค้าระหว่างประเทศ และตามธรรมเนียมการปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์เกี่ยวกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในทางการค้าระหว่างประเทศ โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งมีหน้าที่ชำระเงินหรือใช้เงินคืนให้โจทก์เท่านั้น ไม่มีสิทธิเรียกคืนจากจำเลย ทั้งดอกเบี้ยก็ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.75 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 472,650 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยเป็นลูกค้าของโจทก์โดยการเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 10,000,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.2 และ จ.3 ไว้กับโจทก์ คดีต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าจำเลยจะต้องรับผิดชำระเงินให้โจทก์ตามคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์หรือไม่ ทางพิจารณาโจทก์จำเลยนำสืบฟังได้รับกันว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศคือบริษัทซีบิคอิ๊งค์ จำกัด ในการนี้ผู้ซื้อตกลงชำระเงินค่าสินค้าโดยวิธีเลตเตอร์ออฟเครดิตโดยติดต่อธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ซึ่งธนาคารดังกล่าวก็ได้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตตามเอกสารหมาย ล.8 ให้แต่โดยที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ไม่มีสาขาตัวแทนในประเทศไทยจึงได้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตผ่านธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของตนมายังโจทก์เพื่อแจ้งให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้แจ้งให้จำเลยทราบแล้ว เอกสารหมาย ล.8 เป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดเพิกถอนไม่ได้และไม่ยืนยันซึ่งมีการแก้ไขตามเอกสารหมาย ล.10 และ ล.12 หลังจากรับแจ้ง จำเลยก็ได้ส่งสินค้าไปให้ผู้ซื้อโดยจัดทำเอกสารตามเลตเตอร์ออฟเครดิตให้โจทก์เป็นผู้ตรวจสอบพร้อมทั้งออกตั๋วแลกเงินกำหนดระยะเวลาชำระเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งมอบให้โจทก์ด้วยรวมทั้งเอกสารหมาย จ.5 เมื่อโจทก์ได้ตรวจสอบเอกสารถูกต้องครบถ้วนตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วก็ได้ส่งเอกสารพร้อมตั๋วแลกเงินผ่านไปยังธนาคารยูไนเต็ดฯ เพื่อส่งต่อให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ต่อมาเมื่อถึงกำหนดชำระเงินตามตั๋วแลกเงิน ธนาคารฟิลาเดลเฟียฯ ในประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งโจทก์มีบัญชีเงินฝากได้แจ้งให้โจทก์ทราบว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ได้ส่งเงินจำนวนตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้วตามเอกสารหมาย จ.7 โจทก์จึงได้นำเงินเข้าบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของจำเลยโดยหักเงินค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาทออกแล้ว ครั้นโจทก์ทราบภายหลังว่าตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้จึงได้ทวงถาม เห็นว่าตั๋วแลกเงินจำเลยออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เปิดให้จำเลยในการขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศตามคำขอของผู้ซื้อซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีภาระผูกพันในการที่จะต้องจ่ายเงินค่าสินค้าให้แก่จำเลยซึ่งเป็นผู้ขาย เพราะเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นประเภทเพิกถอนไม่ได้ แม้จะปรากฏว่าธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จะเป็นผู้ขอให้โจทก์แจ้งให้จำเลยทราบถึงเลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวและเป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดไม่ยืนยันอันโจทก์ไม่จำต้องรับผิดชอบในการชำระราคา โจทก์เพียงแจ้งให้จำเลยทราบเท่านั้นตามเอกสารหมาย ล.9และ ล.13 ก็ตาม แต่การขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศ ผู้ขายต้องมีหลักประกันที่จะได้รับชำระค่าสินค้าซึ่งในการนี้ผู้ซื้อจะต้องขอให้ธนาคารในประเทศของตนเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ และธนาคารดังกล่าวต้องมีสาขาในประเทศไทยหรือสามารถติดต่อให้สาขาธนาคารอื่นเป็นตัวแทนเพื่อดำเนินการแจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ผู้ขายทราบได้และทำหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร และการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแทนด้วย คดีนี้ก็เช่นเดียวกัน ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตได้ให้ธนาคารยูไนเต็ดฯ ตัวแทนในประเทศของตนเป็นผู้แจ้งมายังโจทก์เพื่อขอให้โจทก์แจ้งเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้ดำเนินการให้รวมทั้งรับเป็นผู้ตรวจสอบเอกสารและรับตั๋วแลกเงินซึ่งผู้ขายได้ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวด้วยหลังจากนั้นจึงได้รวบรวมส่งไปให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต การกระทำของโจทก์ดังกล่าวเข้าลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ดังจะเห็นได้ว่าต่อมาเมื่อโจทก์ได้รับแจ้งว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ก็นำเงินนั้นมาจ่ายให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายค่าไปรษณีย์และแสตมป์ซึ่งโจทก์ได้เสียไปในการส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินออกก่อนด้วย ตั๋วแลกเงินที่จำเลยออกให้โจทก์เป็นการออกเกี่ยวกับการชำระค่าสินค้าภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เป็นผู้เปิด แม้ตามเอกสารหมาย จ.5 จะระบุว่าเป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้า แต่ตามพฤติการณ์ซึ่งโจทก์จำเลยและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ปฏิบัติต่อกันดังกล่าวข้างต้นไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินเพราะตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วันนับแต่วันที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ถ้าโจทก์ได้รับซื้อไว้จริงก็ไม่น่าจะต้องรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อนโจทก์ถึงจะชำระราคาให้จำเลยในภายหลัง ตามที่ปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวสุธรรณีและนายจิระศักดิ์พยานโจทก์ ประกอบเอกสารหมาย จ.7 และ จ.8 การที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ และโจทก์นำมาชำระให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายดังกล่าว จะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้นอกจากเป็นการที่โจทก์กระทำแทนธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ทั้งทางนำสืบของโจทก์และข้อความตามเอกสารหมาย จ.5 ก็ไม่ปรากฏว่ามีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาด้วย ข้อตกลงตามเอกสารหมาย จ.5 น่าจะเป็นการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรากันไว้ล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงของจำเลยตามคำเบิกความของนายปวิชและนางสุวรรณาพยานจำเลย หาใช่เป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามฟ้องไม่ โจทก์นำสืบมาเป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสิ้น ทั้ง ๆ ที่คำฟ้องมิได้มีสภาพแห่งข้อหาและคำขอบังคับเกี่ยวกับการชำระหนี้ดังกล่าวเลย จึงไม่จำต้องพิจารณาถึงระเบียบประเพณีปฏิบัติเกี่ยวกับเลตเตอร์ออฟเครดิตของสภาหอการค้านานาชาติและมติของคณะกรรมาธิการของสภาดังกล่าว ตามเอกสารหมาย จ.18 และ จ.19 คดีฟังไม่ได้ว่าจำเลยขายตั๋วแลกเงินให้แก่โจทก์ตามฟ้อง โจทก์จึงไม่อาจฟ้องเรียกราคาที่อ้างว่าได้ชำระให้จำเลยไปแล้วคืนได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้จำเลยรับผิดยังไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง.(เสมอ อินทรศักดิ์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการซื้อขายสินค้าระหว่างคู่กรณีที่อยู่ต่างประเทศกันมักประสบปัญหาเรื่องความเชื่อถือ เพราะผู้ขายย่อมไม่มั่นใจว่าหากส่งสินค้าให้แก่ผู้ซื้อแล้วจะได้รับชำระราคา สถาบันการเงินคือ"ธนาคาร" จึงเข้ามามีบทบาทเป็นตัวกลางในการชำระเงิน และวิธีการชำระเงินเพื่อการนำเข้าและส่งออกสินค้าระหว่างประเทศที่ได้รับการยอมรับโดยสากลวิธีหนึ่งคือ การชำระค่าสินค้าด้วย "เลตเตอร์ออฟเครดิต"(LetterofCredit) หรือที่เรียกกันย่อ ๆ ว่า "แอลซี"(L/C) แอลซี คือ หนังสือหรือตราสารรับรองการชำระเงินที่ออกโดยธนาคารผู้เปิดแอลซี (OpeningBankorIssuingBank) ให้แก่ผู้ขายหรือผู้ส่งออก (SellerorExporter) ซึ่งเรียกว่าผู้รับประโยชน์(Beneficiary) ตามคำสั่งของผู้ซื้อหรือผู้นำเข้า (BuyerorImporter) ผ่านธนาคารตัวแทนในต่างประเทศ ผู้ทำหน้าที่แจ้งการเปิดแอลซี(AdvisingBank)โดยธนาคารผู้เปิดแอลซีผูกพันรับผิดชอบการชำระเงินค่าสินค้าให้แก่ผู้ขายแทนผู้ซื้อ เมื่อผู้ขายปฏิบัติตามเงื่อนไขและข้อตกลงที่ระบุในแอลซีถูกต้องครบถ้วนทุกประการ คู่สัญญาทุกฝ่ายในแอลซีจะเกี่ยวข้องกันเฉพาะกับเอกสารเท่านั้นจะไม่ข้องเกี่ยวกับตัวสินค้า บริการ และหรือการดำเนินการอื่น ๆซึ่งอาจเกี่ยวเนื่องกับเอกสารนั้นด้วย หลักเกณฑ์นี้เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศแต่ในอดีตศาลไทยรับรองหลักเกณฑ์นี้ เห็นได้จากคำพิพากษาศาลฎีกาในปี 2518 คำพิพากษาฎีกาที่ 864/2518 โจทก์ให้ธนาคารจำเลยเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซื้อสินค้าจากต่างประเทศ ผู้ขายส่งสินค้ามาไม่ตรงกับรายการสินค้าที่ระบุไว้ตามเลตเตอร์ออฟเครดิต ธนาคารจำเลยหักเงินของโจทก์ชำระแก่ผู้ขายไม่ได้ ต้องคืนเงินนั้นแก่โจทก์ แม้ผู้ขายแสดงเอกสารเพื่อขอรับเงินถูกต้องครบถ้วนตามที่ผู้ซื้อระบุในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตก็ตาม เหตุที่เกิดปัญหาในคดีตามคำพิพากษาฎีกาที่ 864/2518 น่าจะเป็นเพราะโจทก์ผู้ซื้อระบุรายการสินค้าที่สั่งซื้อโดยละเอียดไว้ในรายการสินค้าและราคา (ProformaInvoice) ประกอบคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตที่โจทก์ยื่นต่อธนาคารจำเลย แต่โจทก์ไม่ได้ระบุให้ธนาคารจำเลยส่งใบรายการสินค้าและราคาไปกับเลตเตอร์ออฟเครดิตด้วย ธนาคารจำเลยจึงไม่ได้จัดส่งเอกสารดังกล่าวไป คงระบุสินค้าที่โจทก์ซื้อไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตว่ามีอะไรบ้าง โดยอ้างถึงสินค้านั้นว่ามีรายละเอียดอยู่ในใบรายการสินค้าและราคา (ซึ่งไม่ได้ส่งไปด้วย)เมื่อผู้ขายจัดส่งสินค้าแล้วได้นำเอกสารครบถ้วนตามที่โจทก์ระบุในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตมาแสดงต่อธนาคารในประเทศญี่ปุ่นตัวแทนของธนาคารจำเลย ธนาคารตัวแทนของจำเลยเห็นว่าเอกสารครบถ้วนตามคำสั่งจึงจ่ายเงินแก่ผู้ขายไป ความจริงผู้ขายส่งสินค้าไม่ครบ ขาดเก้าอี้ทำฟันไป 16 ชุด เมื่อธนาคารจำเลยหักเงินจากบัญชีของโจทก์ผู้ซื้อโจทก์จึงไม่ยินยอม ทั้งที่ธนาคารจำเลยปฏิบัติในด้านเอกสารถูกต้องตามคำสั่งในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตของโจทก์แล้ว ต่อมาศาลไทยเปลี่ยนมารับรองหลักเกณฑ์ที่ว่า คู่สัญญาทุกฝ่ายในแอลซีจะเกี่ยวข้องกันเฉพาะกับเอกสารเท่านั้น ดังที่ถือปฏิบัติในวงธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ คำพิพากษาฎีกาที่ 775/2525(ประชุมใหญ่) จำเลยเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตกับธนาคารโจทก์โดยมีข้อตกลงว่า ในกรณีที่เอกสารต่าง ๆถูกต้องแล้ว โจทก์ไม่ต้องรับผิดชอบในกรณีที่สินค้าที่ส่งมาเสียหายขาดจำนวน หรือบกพร่อง เมื่อปรากฏว่าเอกสารต่าง ๆ ที่ส่งมาคือรายการสินค้าในใบตราส่งและบัญชีราคาสินค้าทุกรายการถูกต้องตรงกับรายการสินค้าในใบเสนอซึ่งแนบท้ายเลตเตอร์ออฟเครดิตและบริษัทผู้ขายได้เสนอเอกสารต่าง ๆ ถูกต้องตรงตามเงื่อนไขที่ระบุในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้ว แม้สินค้านั้นไม่ตรงตามรายการที่ระบุในใบตราส่ง บัญชีราคาสินค้าและใบเสนอดังกล่าวก็ตาม จำเลยก็จะต้องรับผิดตามข้อตกลงที่ได้ทำกันไว้ แอลซีที่ใช้กันอยู่ในวงธุรกิจการค้าระหว่างประเทศสามารถแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 2 ประเภทคือ 1.Stand-ByL/C หรือ CleanL/C หมายถึงแอลซีที่เบิกเงินได้โดยไม่ต้องมีเอกสารประกอบ โดยมากจะใช้สำหรับการค้ำประกันหรือในการเบิกจ่ายเงิน 2.DocumentaryL/C หมายถึง แอลซีที่ต้องมีเอกสาร เช่น ใบกำกับสินค้า (Invoice) ใบตราส่ง (BillsofLading) ใบกรมธรรม์ประกันภัย(InsurancePolicy) ฯลฯ ประกอบเมื่อยื่นเพื่อเบิกเงิน โดยทั่วไปแล้วเมื่อพูดถึงแอลซีจะหมายถึงแอลซีที่มีเอกสารประกอบซึ่งธนาคารผู้เปิดแอลซีมีภาระผูกพันและรับผิดชอบตามประเพณีและพิธีปฏิบัติเกี่ยวกับเครดิตที่มีเอกสารประกอบ ซึ่งในปัจจุบันคือฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ค.ศ. 1983 เอกสารฉบับที่ 400 ของสภาหอการค้านานาชาติ (UniformcustomsandPracticeforDocumentaryCredits1983RevisionICCPublicationNo.400) แอลซีที่มีเอกสารประกอบหากแบ่งตามภาระของธนาคารผู้เปิดแอลซีจะแบ่งได้เป็น 2 ชนิดคือ 1. แอลซีชนิดเพิกถอนได้ (RevocableL/C) คือ เครดิตที่ธนาคารผู้เปิดแอลซีสงวนสิทธิที่จะยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไขเครดิตเมื่อใดก็ได้ โดยไม่ต้องแจ้งให้ผู้รับประโยชน์ทราบล่วงหน้า 2. แอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ (IrrevocableL/C) คือ เครดิตที่ธนาคารผู้เปิดแอลซีผูกพันรับรองกับผู้รับประโยชน์และผู้ทรงตั๋วในการจ่ายเงิน รับรอง หรือรับซื้อตั๋วตามข้อตกลงและเงื่อนไขที่ได้ระบุไว้ในเครดิตโดยไม่ปฏิเสธหรือยกเลิก เว้นแต่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายจะเห็นชอบด้วย แอลซีที่ใช้กันแพร่หลายในวงการค้าระหว่างประเทศคือแอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ เพราะผู้ขายย่อมมั่นใจว่าจะได้รับชำระค่าสินค้าเนื่องจากมีคำรับรองอันมั่นคงของธนาคารผู้เปิดแอลซีว่าจะไม่ยกเลิกเพิกถอน แม้กระนั้นในบางกรณี ผู้ขายอาจจะไม่วางใจในสถานการณ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจของประเทศผู้ซื้อหรือธนาคารผู้เปิดแอลซี ผู้ขายอาจขอให้ผู้ซื้อเปิดแอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ที่ต้องยืนยัน (Confirm)ด้วยก็ได้ ปกติธนาคารผู้แจ้งแอลซี หรือธนาคารอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ธนาคารผู้เปิดแอลซีหากไม่ยืนยันแอลซีแล้วจะไม่มีภาระผูกพันใดๆตามแอลซีนั้น แต่หากธนาคารดังกล่าวยืนยันแอลซีแล้วก็จะมีภาระผูกพันในการจ่ายเงิน รับรอง หรือรับซื้อตั๋วตามข้อตกลงและเงื่อนไขที่ได้ระบุไว้ในเครดิต โดยไม่อาจเพิกถอนหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไข เว้นแต่จะได้รับความยินยอมจากผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาฎีกานี้ โจทก์เป็นเพียงธนาคารผู้แจ้งแอลซีทั้งไม่ใช่ธนาคารผู้ยืนยันแอลซีด้วย หากโจทก์มีส่วนเกี่ยวข้องเพียงเท่านี้ โจทก์ก็จะไม่มีภาระผูกพันรับผิดใด ๆ ตามแอลซีดังกล่าว แต่ปรากฏว่านอกจากทำหน้าที่ธนาคารผู้แจ้งแอลซีแล้ว โจทก์ยังรับเอกสารการส่งสินค้าลงเรือ (ShippingDocuments: ปกติประกอบด้วย ใบกำกับสินค้า (Invoice) ใบตราส่ง (BillsofLading) และใบกรมธรรม์ประกันภัย (InsurancePolicy) และตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินตามแอลซีไว้จากจำเลย โดยให้จำเลยทำสัญญาซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามตั๋วแลกเงินดังกล่าวไว้ด้วย และเมื่อตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารและตั๋วเงินแล้ว โจทก์ได้ส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินไปยังธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯผู้เปิดแอลซี โดยผ่านธนาคารตัวแทน เมื่อโจทก์ทราบว่าธนาคารดังกล่าวส่งเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้จำเลย การกระทำนอกเหนือขอบเขตหน้าที่ของธนาคารผู้แจ้งแอลซีดังกล่าวของโจทก์ซึ่งโจทก์อ้างว่ารูปเรื่องเป็นการซื้อขายเงินตราตามตั๋วแลกเงินล่วงหน้านั้น ศาลฎีกาเห็นว่า ขัดกับหลักปกติธรรมดาของการทำธุรกิจดังกล่าว เพราะการซื้อขายเงินตราตามตั๋วเงินล่วงหน้าหรือการซื้อขายลดตั๋วเงินก่อนตั๋วเงินถึงกำหนดชำระนั้นเกิดมีขึ้นเนื่องจากผู้สั่งจ่ายหรือผู้ทรงมีความจำเป็นต้องใช้เงินไม่อาจรอเรียกเก็บเงินตามตั๋วเมื่อถึงกำหนดชำระได้ จึงนำตั๋วเงินไปขายลดแก่ผู้ซื้อโดยยอมรับเงินไม่เต็มตามจำนวนในตั๋วเงินไปก่อน ส่วนผู้ซื้อยอมรับซื้อไว้เพราะได้ส่วนลดที่หักไว้ดังกล่าวเป็นค่าตอบแทน แต่คดีนี้ตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วัน นับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งเมื่อโจทก์จำเลยทำสัญญาซื้อขายเงินตราล่วงหน้ากันแล้ว โจทก์ไม่ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงิน (ที่หักส่วนลดไว้) ให้แก่จำเลยก่อน โจทก์กลับรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดชำระเงินและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯชำระเงินตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อน แล้วโจทก์จึงชำระเงินตามตั๋วแลกเงินให้แก่จำเลยในภายหลัง กรณีจึงไม่ใช่การซื้อขายเงินตราล่วงหน้าดังโจทก์อ้าง การกระทำของโจทก์เป็นการกระทำในลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เป็นตัวการ ผลของคำวินิจฉัยดังกล่าวคือ เมื่อโจทก์ผู้เป็นตัวแทนเข้าจ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินที่ตัวการมีภาระผูกพันรับผิดชอบให้แก่จำเลยไปแทนตัวการแล้ว การกระทำของโจทก์ผู้เป็นตัวแทนย่อมมีผลเสมือนหนึ่งเป็นการกระทำของตัวการ เมื่อโจทก์ไม่ได้รับเงินที่ออกทดรองจ่ายไปคืน โจทก์ก็ชอบที่จะเรียกร้องเอาจากตัวการตามหลักในเรื่องตัวการตัวแทน มิใช่เรียกร้องเอาจากจำเลยผู้เป็นบุคคลภายนอก. รังสรรค์วิจิตรไกรสร.จรัญภักดีธนากุล.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์ ในวงเงิน 10,000,000 บาท อัตราดอกเบี้ยร้อยละ 14.5 ต่อปี ให้คิดดอกเบี้ยทบต้นได้ตามประเพณีของธนาคารโดยใช้บัญชีเงินฝากกระแสรายวันเป็นบัญชีเดินสะพัดเรื่อยมา เมื่อวันที่ 3มกราคม 2529 จำเลยนำตั๋วแลกเงินจำนวนเงิน 17,250 เหรียญสหรัฐเทียบเท่าเงินไทย 472,650 บาท ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตเลขที่ 8557 แห่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสท์เมนท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด มาตกลงทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์โจทก์นำเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย โดยหักค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาท คงนำเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย 472,500 บาท เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2529 จำเลยเบิกเงิน 470,000บาทออกจากบัญชี ต่อมาตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้ โจทก์ขอคืนเงิน แต่จำเลยปฏิเสธ โจทก์จึงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดโดยให้สัญญาเลิกกันในวันที่ 25 กันยายน 2529 และให้จำเลยชำระหนี้ทั้งหมดคืนโจทก์ ในวันดังกล่าว จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 472,282.84 บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 472,282.84 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ14.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศซึ่งตกลงชำระค่าสินค้าโดยให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสเม้นท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหมายเลข8557 ชนิดเพิกถอนไม่ได้ระบุจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์โดยจำเลยจะต้องออกตั๋วแลกเงินสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่สินค้าลงเรือ โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีหน้าที่แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต และตรวจสอบเอกสารการส่งสินค้าและจ่ายเงินให้จำเลยหรือซื้อตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายเมื่อจำเลยได้ปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วตั๋วแลกเงินตามฟ้อง จำเลยออกให้โจทก์และโจทก์ได้จ่ายเงินให้จำเลยตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในฐานะที่โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จำเลยไม่ได้ขายลดตั๋วแลกเงินหรือทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์ จำเลยไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ให้โจทก์ การดำเนินการของโจทก์เป็นการปฏิบัติตามคำสั่งของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯและเป็นไปตามระเบียบประเพณีการค้าระหว่างประเทศ และตามธรรมเนียมการปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์เกี่ยวกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในทางการค้าระหว่างประเทศ โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งมีหน้าที่ชำระเงินหรือใช้เงินคืนให้โจทก์เท่านั้น ไม่มีสิทธิเรียกคืนจากจำเลย ทั้งดอกเบี้ยก็ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.75 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 472,650 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยเป็นลูกค้าของโจทก์โดยการเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 10,000,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.2 และ จ.3 ไว้กับโจทก์ คดีต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าจำเลยจะต้องรับผิดชำระเงินให้โจทก์ตามคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์หรือไม่ ทางพิจารณาโจทก์จำเลยนำสืบฟังได้รับกันว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศคือบริษัทซีบิคอิ๊งค์ จำกัด ในการนี้ผู้ซื้อตกลงชำระเงินค่าสินค้าโดยวิธีเลตเตอร์ออฟเครดิตโดยติดต่อธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ซึ่งธนาคารดังกล่าวก็ได้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตตามเอกสารหมาย ล.8 ให้แต่โดยที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ไม่มีสาขาตัวแทนในประเทศไทยจึงได้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตผ่านธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของตนมายังโจทก์เพื่อแจ้งให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้แจ้งให้จำเลยทราบแล้ว เอกสารหมาย ล.8 เป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดเพิกถอนไม่ได้และไม่ยืนยันซึ่งมีการแก้ไขตามเอกสารหมาย ล.10 และ ล.12 หลังจากรับแจ้ง จำเลยก็ได้ส่งสินค้าไปให้ผู้ซื้อโดยจัดทำเอกสารตามเลตเตอร์ออฟเครดิตให้โจทก์เป็นผู้ตรวจสอบพร้อมทั้งออกตั๋วแลกเงินกำหนดระยะเวลาชำระเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งมอบให้โจทก์ด้วยรวมทั้งเอกสารหมาย จ.5 เมื่อโจทก์ได้ตรวจสอบเอกสารถูกต้องครบถ้วนตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วก็ได้ส่งเอกสารพร้อมตั๋วแลกเงินผ่านไปยังธนาคารยูไนเต็ดฯ เพื่อส่งต่อให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ต่อมาเมื่อถึงกำหนดชำระเงินตามตั๋วแลกเงิน ธนาคารฟิลาเดลเฟียฯ ในประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งโจทก์มีบัญชีเงินฝากได้แจ้งให้โจทก์ทราบว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ได้ส่งเงินจำนวนตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้วตามเอกสารหมาย จ.7 โจทก์จึงได้นำเงินเข้าบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของจำเลยโดยหักเงินค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาทออกแล้ว ครั้นโจทก์ทราบภายหลังว่าตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้จึงได้ทวงถาม เห็นว่าตั๋วแลกเงินจำเลยออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เปิดให้จำเลยในการขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศตามคำขอของผู้ซื้อซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีภาระผูกพันในการที่จะต้องจ่ายเงินค่าสินค้าให้แก่จำเลยซึ่งเป็นผู้ขาย เพราะเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นประเภทเพิกถอนไม่ได้ แม้จะปรากฏว่าธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จะเป็นผู้ขอให้โจทก์แจ้งให้จำเลยทราบถึงเลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวและเป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดไม่ยืนยันอันโจทก์ไม่จำต้องรับผิดชอบในการชำระราคา โจทก์เพียงแจ้งให้จำเลยทราบเท่านั้นตามเอกสารหมาย ล.9และ ล.13 ก็ตาม แต่การขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศ ผู้ขายต้องมีหลักประกันที่จะได้รับชำระค่าสินค้าซึ่งในการนี้ผู้ซื้อจะต้องขอให้ธนาคารในประเทศของตนเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ และธนาคารดังกล่าวต้องมีสาขาในประเทศไทยหรือสามารถติดต่อให้สาขาธนาคารอื่นเป็นตัวแทนเพื่อดำเนินการแจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ผู้ขายทราบได้และทำหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร และการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแทนด้วย คดีนี้ก็เช่นเดียวกัน ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตได้ให้ธนาคารยูไนเต็ดฯ ตัวแทนในประเทศของตนเป็นผู้แจ้งมายังโจทก์เพื่อขอให้โจทก์แจ้งเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้ดำเนินการให้รวมทั้งรับเป็นผู้ตรวจสอบเอกสารและรับตั๋วแลกเงินซึ่งผู้ขายได้ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวด้วยหลังจากนั้นจึงได้รวบรวมส่งไปให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต การกระทำของโจทก์ดังกล่าวเข้าลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ดังจะเห็นได้ว่าต่อมาเมื่อโจทก์ได้รับแจ้งว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ก็นำเงินนั้นมาจ่ายให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายค่าไปรษณีย์และแสตมป์ซึ่งโจทก์ได้เสียไปในการส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินออกก่อนด้วย ตั๋วแลกเงินที่จำเลยออกให้โจทก์เป็นการออกเกี่ยวกับการชำระค่าสินค้าภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เป็นผู้เปิด แม้ตามเอกสารหมาย จ.5 จะระบุว่าเป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้า แต่ตามพฤติการณ์ซึ่งโจทก์จำเลยและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ปฏิบัติต่อกันดังกล่าวข้างต้นไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินเพราะตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วันนับแต่วันที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ถ้าโจทก์ได้รับซื้อไว้จริงก็ไม่น่าจะต้องรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อนโจทก์ถึงจะชำระราคาให้จำเลยในภายหลัง ตามที่ปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวสุธรรณีและนายจิระศักดิ์พยานโจทก์ ประกอบเอกสารหมาย จ.7 และ จ.8 การที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ และโจทก์นำมาชำระให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายดังกล่าว จะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้นอกจากเป็นการที่โจทก์กระทำแทนธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ทั้งทางนำสืบของโจทก์และข้อความตามเอกสารหมาย จ.5 ก็ไม่ปรากฏว่ามีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาด้วย ข้อตกลงตามเอกสารหมาย จ.5 น่าจะเป็นการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรากันไว้ล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงของจำเลยตามคำเบิกความของนายปวิชและนางสุวรรณาพยานจำเลย หาใช่เป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามฟ้องไม่ โจทก์นำสืบมาเป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสิ้น ทั้ง ๆ ที่คำฟ้องมิได้มีสภาพแห่งข้อหาและคำขอบังคับเกี่ยวกับการชำระหนี้ดังกล่าวเลย จึงไม่จำต้องพิจารณาถึงระเบียบประเพณีปฏิบัติเกี่ยวกับเลตเตอร์ออฟเครดิตของสภาหอการค้านานาชาติและมติของคณะกรรมาธิการของสภาดังกล่าว ตามเอกสารหมาย จ.18 และ จ.19 คดีฟังไม่ได้ว่าจำเลยขายตั๋วแลกเงินให้แก่โจทก์ตามฟ้อง โจทก์จึงไม่อาจฟ้องเรียกราคาที่อ้างว่าได้ชำระให้จำเลยไปแล้วคืนได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้จำเลยรับผิดยังไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2704/2535บริษัท ธนาคาร ไทย ทนุ จำกัดโจทก์บริษัท อโศกอินเตอร์เนชั่นแนลเทรดดิ้ง จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 194, ม. 369, ม. 797จำเลยเป็นผู้ขายสินค้าให้แก่ผู้ซื้อในต่างประเทศ และเป็นผู้รับประโยชน์ตามเลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารในต่างประเทศเป็นผู้เปิดตามคำขอของผู้ซื้อ ส่วนโจทก์เป็นธนาคารในประเทศผู้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบ การที่โจทก์ไม่เพียงทำหน้าที่ดังกล่าว แต่โจทก์ยังรับเอกสารประกอบการส่งสินค้าจากจำเลยไว้ตรวจสอบรวมทั้งรับตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายตามเลตเตอร์ออฟเครดิตไว้แล้วรวบรวมส่งไปยังธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต แม้ขณะโจทก์รับตั๋วแลกเงินไว้จากจำเลย จำเลยจะทำสัญญาซื้อขายเงินตราตามตั๋วแลกเงินล่วงหน้าไว้ แต่สัญญาดังกล่าวไม่มีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาทั้งโจทก์ไม่ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้แก่จำเลยทันที โจทก์กลับรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดชำระและโจทก์ได้รับแจ้งจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตว่า ธนาคารดังกล่าวส่งเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีของโจทก์แล้ว โจทก์จึงจ่ายเงินให้แก่จำเลย กรณีจึงไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินดังโจทก์อ้างการกระทำของโจทก์เข้าลักษณะเป็นตัวแทนธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตในต่างประเทศ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีกับโจทก์ ในวงเงิน 10,000,000 บาท อัตราดอกเบี้ยร้อยละ 14.5 ต่อปี ให้คิดดอกเบี้ยทบต้นได้ตามประเพณีของธนาคารโดยใช้บัญชีเงินฝากกระแสรายวันเป็นบัญชีเดินสะพัดเรื่อยมา เมื่อวันที่ 3มกราคม 2529 จำเลยนำตั๋วแลกเงินจำนวนเงิน 17,250 เหรียญสหรัฐเทียบเท่าเงินไทย 472,650 บาท ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตเลขที่ 8557 แห่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสท์เมนท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด มาตกลงทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์โจทก์นำเงินตามตั๋วแลกเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย โดยหักค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาท คงนำเงินเข้าบัญชีเดินสะพัดของจำเลย 472,500 บาท เมื่อวันที่ 9 มกราคม 2529 จำเลยเบิกเงิน 470,000บาทออกจากบัญชี ต่อมาตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้ โจทก์ขอคืนเงิน แต่จำเลยปฏิเสธ โจทก์จึงบอกเลิกสัญญาบัญชีเดินสะพัดโดยให้สัญญาเลิกกันในวันที่ 25 กันยายน 2529 และให้จำเลยชำระหนี้ทั้งหมดคืนโจทก์ ในวันดังกล่าว จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 472,282.84 บาท ขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 472,282.84 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ14.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศซึ่งตกลงชำระค่าสินค้าโดยให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลแบงค์ฟอร์อินเวสเม้นท์แอนด์คอมเมิร์ซ จำกัด เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตหมายเลข8557 ชนิดเพิกถอนไม่ได้ระบุจำเลยเป็นผู้รับประโยชน์โดยจำเลยจะต้องออกตั๋วแลกเงินสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่สินค้าลงเรือ โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีหน้าที่แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต และตรวจสอบเอกสารการส่งสินค้าและจ่ายเงินให้จำเลยหรือซื้อตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งจ่ายเมื่อจำเลยได้ปฏิบัติถูกต้องตามเงื่อนไขที่ระบุไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วตั๋วแลกเงินตามฟ้อง จำเลยออกให้โจทก์และโจทก์ได้จ่ายเงินให้จำเลยตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในฐานะที่โจทก์เป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จำเลยไม่ได้ขายลดตั๋วแลกเงินหรือทำสัญญาซื้อเงินตราล่วงหน้ากับโจทก์ จำเลยไม่มีหน้าที่ต้องชำระหนี้ให้โจทก์ การดำเนินการของโจทก์เป็นการปฏิบัติตามคำสั่งของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯและเป็นไปตามระเบียบประเพณีการค้าระหว่างประเทศ และตามธรรมเนียมการปฏิบัติของธนาคารพาณิชย์เกี่ยวกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตในทางการค้าระหว่างประเทศ โจทก์มีสิทธิเรียกเก็บเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งมีหน้าที่ชำระเงินหรือใช้เงินคืนให้โจทก์เท่านั้น ไม่มีสิทธิเรียกคืนจากจำเลย ทั้งดอกเบี้ยก็ไม่เกินอัตราร้อยละ 8.75 ต่อปี ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 472,650 บาทแก่โจทก์ พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้เป็นยุติว่า จำเลยเป็นลูกค้าของโจทก์โดยการเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและทำสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 10,000,000 บาท ตามเอกสารหมาย จ.2 และ จ.3 ไว้กับโจทก์ คดีต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าจำเลยจะต้องรับผิดชำระเงินให้โจทก์ตามคำวินิจฉัยของศาลอุทธรณ์หรือไม่ ทางพิจารณาโจทก์จำเลยนำสืบฟังได้รับกันว่า จำเลยขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศคือบริษัทซีบิคอิ๊งค์ จำกัด ในการนี้ผู้ซื้อตกลงชำระเงินค่าสินค้าโดยวิธีเลตเตอร์ออฟเครดิตโดยติดต่อธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ซึ่งธนาคารดังกล่าวก็ได้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตตามเอกสารหมาย ล.8 ให้แต่โดยที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ไม่มีสาขาตัวแทนในประเทศไทยจึงได้แจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตผ่านธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของตนมายังโจทก์เพื่อแจ้งให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้แจ้งให้จำเลยทราบแล้ว เอกสารหมาย ล.8 เป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดเพิกถอนไม่ได้และไม่ยืนยันซึ่งมีการแก้ไขตามเอกสารหมาย ล.10 และ ล.12 หลังจากรับแจ้ง จำเลยก็ได้ส่งสินค้าไปให้ผู้ซื้อโดยจัดทำเอกสารตามเลตเตอร์ออฟเครดิตให้โจทก์เป็นผู้ตรวจสอบพร้อมทั้งออกตั๋วแลกเงินกำหนดระยะเวลาชำระเงินภายใน 180 วันนับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งมอบให้โจทก์ด้วยรวมทั้งเอกสารหมาย จ.5 เมื่อโจทก์ได้ตรวจสอบเอกสารถูกต้องครบถ้วนตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้วก็ได้ส่งเอกสารพร้อมตั๋วแลกเงินผ่านไปยังธนาคารยูไนเต็ดฯ เพื่อส่งต่อให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ต่อมาเมื่อถึงกำหนดชำระเงินตามตั๋วแลกเงิน ธนาคารฟิลาเดลเฟียฯ ในประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งโจทก์มีบัญชีเงินฝากได้แจ้งให้โจทก์ทราบว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ได้ส่งเงินจำนวนตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้วตามเอกสารหมาย จ.7 โจทก์จึงได้นำเงินเข้าบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของจำเลยโดยหักเงินค่าไปรษณีย์และค่าแสตมป์ 150 บาทออกแล้ว ครั้นโจทก์ทราบภายหลังว่าตั๋วแลกเงินเรียกเก็บเงินไม่ได้จึงได้ทวงถาม เห็นว่าตั๋วแลกเงินจำเลยออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เปิดให้จำเลยในการขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศตามคำขอของผู้ซื้อซึ่งธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ มีภาระผูกพันในการที่จะต้องจ่ายเงินค่าสินค้าให้แก่จำเลยซึ่งเป็นผู้ขาย เพราะเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นประเภทเพิกถอนไม่ได้ แม้จะปรากฏว่าธนาคารยูไนเต็ดฯ ซึ่งเป็นตัวแทนในประเทศสหรัฐอเมริกาของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จะเป็นผู้ขอให้โจทก์แจ้งให้จำเลยทราบถึงเลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวและเป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตชนิดไม่ยืนยันอันโจทก์ไม่จำต้องรับผิดชอบในการชำระราคา โจทก์เพียงแจ้งให้จำเลยทราบเท่านั้นตามเอกสารหมาย ล.9และ ล.13 ก็ตาม แต่การขายสินค้าให้ผู้ซื้อในต่างประเทศ ผู้ขายต้องมีหลักประกันที่จะได้รับชำระค่าสินค้าซึ่งในการนี้ผู้ซื้อจะต้องขอให้ธนาคารในประเทศของตนเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ และธนาคารดังกล่าวต้องมีสาขาในประเทศไทยหรือสามารถติดต่อให้สาขาธนาคารอื่นเป็นตัวแทนเพื่อดำเนินการแจ้งการเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ผู้ขายทราบได้และทำหน้าที่ตรวจสอบเอกสาร และการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตแทนด้วย คดีนี้ก็เช่นเดียวกัน ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตได้ให้ธนาคารยูไนเต็ดฯ ตัวแทนในประเทศของตนเป็นผู้แจ้งมายังโจทก์เพื่อขอให้โจทก์แจ้งเลตเตอร์ออฟเครดิตให้จำเลยทราบซึ่งโจทก์ก็ได้ดำเนินการให้รวมทั้งรับเป็นผู้ตรวจสอบเอกสารและรับตั๋วแลกเงินซึ่งผู้ขายได้ออกภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตดังกล่าวด้วยหลังจากนั้นจึงได้รวบรวมส่งไปให้ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิต การกระทำของโจทก์ดังกล่าวเข้าลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ดังจะเห็นได้ว่าต่อมาเมื่อโจทก์ได้รับแจ้งว่าธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ก็นำเงินนั้นมาจ่ายให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายค่าไปรษณีย์และแสตมป์ซึ่งโจทก์ได้เสียไปในการส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินออกก่อนด้วย ตั๋วแลกเงินที่จำเลยออกให้โจทก์เป็นการออกเกี่ยวกับการชำระค่าสินค้าภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ เป็นผู้เปิด แม้ตามเอกสารหมาย จ.5 จะระบุว่าเป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้า แต่ตามพฤติการณ์ซึ่งโจทก์จำเลยและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ปฏิบัติต่อกันดังกล่าวข้างต้นไม่เป็นการซื้อขายตั๋วแลกเงินเพราะตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วันนับแต่วันที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ถ้าโจทก์ได้รับซื้อไว้จริงก็ไม่น่าจะต้องรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อนโจทก์ถึงจะชำระราคาให้จำเลยในภายหลัง ตามที่ปรากฏจากคำเบิกความของนางสาวสุธรรณีและนายจิระศักดิ์พยานโจทก์ ประกอบเอกสารหมาย จ.7 และ จ.8 การที่ธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ชำระเงินให้โจทก์ และโจทก์นำมาชำระให้จำเลยโดยหักค่าใช้จ่ายดังกล่าว จะเป็นอย่างอื่นไปไม่ได้นอกจากเป็นการที่โจทก์กระทำแทนธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ทั้งทางนำสืบของโจทก์และข้อความตามเอกสารหมาย จ.5 ก็ไม่ปรากฏว่ามีข้อตกลงหรือเงื่อนไขเกี่ยวกับการชำระราคาด้วย ข้อตกลงตามเอกสารหมาย จ.5 น่าจะเป็นการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเงินตรากันไว้ล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงของจำเลยตามคำเบิกความของนายปวิชและนางสุวรรณาพยานจำเลย หาใช่เป็นการซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามฟ้องไม่ โจทก์นำสืบมาเป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับการชำระเงินตามเลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสิ้น ทั้ง ๆ ที่คำฟ้องมิได้มีสภาพแห่งข้อหาและคำขอบังคับเกี่ยวกับการชำระหนี้ดังกล่าวเลย จึงไม่จำต้องพิจารณาถึงระเบียบประเพณีปฏิบัติเกี่ยวกับเลตเตอร์ออฟเครดิตของสภาหอการค้านานาชาติและมติของคณะกรรมาธิการของสภาดังกล่าว ตามเอกสารหมาย จ.18 และ จ.19 คดีฟังไม่ได้ว่าจำเลยขายตั๋วแลกเงินให้แก่โจทก์ตามฟ้อง โจทก์จึงไม่อาจฟ้องเรียกราคาที่อ้างว่าได้ชำระให้จำเลยไปแล้วคืนได้ ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้จำเลยรับผิดยังไม่ต้องด้วยความเห็นของศาลฎีกา ฎีกาของจำเลยฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง.(เสมอ อินทรศักดิ์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการซื้อขายสินค้าระหว่างคู่กรณีที่อยู่ต่างประเทศกันมักประสบปัญหาเรื่องความเชื่อถือ เพราะผู้ขายย่อมไม่มั่นใจว่าหากส่งสินค้าให้แก่ผู้ซื้อแล้วจะได้รับชำระราคา สถาบันการเงินคือ"ธนาคาร" จึงเข้ามามีบทบาทเป็นตัวกลางในการชำระเงิน และวิธีการชำระเงินเพื่อการนำเข้าและส่งออกสินค้าระหว่างประเทศที่ได้รับการยอมรับโดยสากลวิธีหนึ่งคือ การชำระค่าสินค้าด้วย "เลตเตอร์ออฟเครดิต"(LetterofCredit) หรือที่เรียกกันย่อ ๆ ว่า "แอลซี"(L/C) แอลซี คือ หนังสือหรือตราสารรับรองการชำระเงินที่ออกโดยธนาคารผู้เปิดแอลซี (OpeningBankorIssuingBank) ให้แก่ผู้ขายหรือผู้ส่งออก (SellerorExporter) ซึ่งเรียกว่าผู้รับประโยชน์(Beneficiary) ตามคำสั่งของผู้ซื้อหรือผู้นำเข้า (BuyerorImporter) ผ่านธนาคารตัวแทนในต่างประเทศ ผู้ทำหน้าที่แจ้งการเปิดแอลซี(AdvisingBank)โดยธนาคารผู้เปิดแอลซีผูกพันรับผิดชอบการชำระเงินค่าสินค้าให้แก่ผู้ขายแทนผู้ซื้อ เมื่อผู้ขายปฏิบัติตามเงื่อนไขและข้อตกลงที่ระบุในแอลซีถูกต้องครบถ้วนทุกประการ คู่สัญญาทุกฝ่ายในแอลซีจะเกี่ยวข้องกันเฉพาะกับเอกสารเท่านั้นจะไม่ข้องเกี่ยวกับตัวสินค้า บริการ และหรือการดำเนินการอื่น ๆซึ่งอาจเกี่ยวเนื่องกับเอกสารนั้นด้วย หลักเกณฑ์นี้เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปในธุรกิจการค้าระหว่างประเทศแต่ในอดีตศาลไทยรับรองหลักเกณฑ์นี้ เห็นได้จากคำพิพากษาศาลฎีกาในปี 2518 คำพิพากษาฎีกาที่ 864/2518 โจทก์ให้ธนาคารจำเลยเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตซื้อสินค้าจากต่างประเทศ ผู้ขายส่งสินค้ามาไม่ตรงกับรายการสินค้าที่ระบุไว้ตามเลตเตอร์ออฟเครดิต ธนาคารจำเลยหักเงินของโจทก์ชำระแก่ผู้ขายไม่ได้ ต้องคืนเงินนั้นแก่โจทก์ แม้ผู้ขายแสดงเอกสารเพื่อขอรับเงินถูกต้องครบถ้วนตามที่ผู้ซื้อระบุในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตก็ตาม เหตุที่เกิดปัญหาในคดีตามคำพิพากษาฎีกาที่ 864/2518 น่าจะเป็นเพราะโจทก์ผู้ซื้อระบุรายการสินค้าที่สั่งซื้อโดยละเอียดไว้ในรายการสินค้าและราคา (ProformaInvoice) ประกอบคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตที่โจทก์ยื่นต่อธนาคารจำเลย แต่โจทก์ไม่ได้ระบุให้ธนาคารจำเลยส่งใบรายการสินค้าและราคาไปกับเลตเตอร์ออฟเครดิตด้วย ธนาคารจำเลยจึงไม่ได้จัดส่งเอกสารดังกล่าวไป คงระบุสินค้าที่โจทก์ซื้อไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตว่ามีอะไรบ้าง โดยอ้างถึงสินค้านั้นว่ามีรายละเอียดอยู่ในใบรายการสินค้าและราคา (ซึ่งไม่ได้ส่งไปด้วย)เมื่อผู้ขายจัดส่งสินค้าแล้วได้นำเอกสารครบถ้วนตามที่โจทก์ระบุในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตมาแสดงต่อธนาคารในประเทศญี่ปุ่นตัวแทนของธนาคารจำเลย ธนาคารตัวแทนของจำเลยเห็นว่าเอกสารครบถ้วนตามคำสั่งจึงจ่ายเงินแก่ผู้ขายไป ความจริงผู้ขายส่งสินค้าไม่ครบ ขาดเก้าอี้ทำฟันไป 16 ชุด เมื่อธนาคารจำเลยหักเงินจากบัญชีของโจทก์ผู้ซื้อโจทก์จึงไม่ยินยอม ทั้งที่ธนาคารจำเลยปฏิบัติในด้านเอกสารถูกต้องตามคำสั่งในคำขอเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตของโจทก์แล้ว ต่อมาศาลไทยเปลี่ยนมารับรองหลักเกณฑ์ที่ว่า คู่สัญญาทุกฝ่ายในแอลซีจะเกี่ยวข้องกันเฉพาะกับเอกสารเท่านั้น ดังที่ถือปฏิบัติในวงธุรกิจการค้าระหว่างประเทศ คำพิพากษาฎีกาที่ 775/2525(ประชุมใหญ่) จำเลยเปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตกับธนาคารโจทก์โดยมีข้อตกลงว่า ในกรณีที่เอกสารต่าง ๆถูกต้องแล้ว โจทก์ไม่ต้องรับผิดชอบในกรณีที่สินค้าที่ส่งมาเสียหายขาดจำนวน หรือบกพร่อง เมื่อปรากฏว่าเอกสารต่าง ๆ ที่ส่งมาคือรายการสินค้าในใบตราส่งและบัญชีราคาสินค้าทุกรายการถูกต้องตรงกับรายการสินค้าในใบเสนอซึ่งแนบท้ายเลตเตอร์ออฟเครดิตและบริษัทผู้ขายได้เสนอเอกสารต่าง ๆ ถูกต้องตรงตามเงื่อนไขที่ระบุในเลตเตอร์ออฟเครดิตแล้ว แม้สินค้านั้นไม่ตรงตามรายการที่ระบุในใบตราส่ง บัญชีราคาสินค้าและใบเสนอดังกล่าวก็ตาม จำเลยก็จะต้องรับผิดตามข้อตกลงที่ได้ทำกันไว้ แอลซีที่ใช้กันอยู่ในวงธุรกิจการค้าระหว่างประเทศสามารถแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 2 ประเภทคือ 1.Stand-ByL/C หรือ CleanL/C หมายถึงแอลซีที่เบิกเงินได้โดยไม่ต้องมีเอกสารประกอบ โดยมากจะใช้สำหรับการค้ำประกันหรือในการเบิกจ่ายเงิน 2.DocumentaryL/C หมายถึง แอลซีที่ต้องมีเอกสาร เช่น ใบกำกับสินค้า (Invoice) ใบตราส่ง (BillsofLading) ใบกรมธรรม์ประกันภัย(InsurancePolicy) ฯลฯ ประกอบเมื่อยื่นเพื่อเบิกเงิน โดยทั่วไปแล้วเมื่อพูดถึงแอลซีจะหมายถึงแอลซีที่มีเอกสารประกอบซึ่งธนาคารผู้เปิดแอลซีมีภาระผูกพันและรับผิดชอบตามประเพณีและพิธีปฏิบัติเกี่ยวกับเครดิตที่มีเอกสารประกอบ ซึ่งในปัจจุบันคือฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ค.ศ. 1983 เอกสารฉบับที่ 400 ของสภาหอการค้านานาชาติ (UniformcustomsandPracticeforDocumentaryCredits1983RevisionICCPublicationNo.400) แอลซีที่มีเอกสารประกอบหากแบ่งตามภาระของธนาคารผู้เปิดแอลซีจะแบ่งได้เป็น 2 ชนิดคือ 1. แอลซีชนิดเพิกถอนได้ (RevocableL/C) คือ เครดิตที่ธนาคารผู้เปิดแอลซีสงวนสิทธิที่จะยกเลิกหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไขเครดิตเมื่อใดก็ได้ โดยไม่ต้องแจ้งให้ผู้รับประโยชน์ทราบล่วงหน้า 2. แอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ (IrrevocableL/C) คือ เครดิตที่ธนาคารผู้เปิดแอลซีผูกพันรับรองกับผู้รับประโยชน์และผู้ทรงตั๋วในการจ่ายเงิน รับรอง หรือรับซื้อตั๋วตามข้อตกลงและเงื่อนไขที่ได้ระบุไว้ในเครดิตโดยไม่ปฏิเสธหรือยกเลิก เว้นแต่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายจะเห็นชอบด้วย แอลซีที่ใช้กันแพร่หลายในวงการค้าระหว่างประเทศคือแอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ เพราะผู้ขายย่อมมั่นใจว่าจะได้รับชำระค่าสินค้าเนื่องจากมีคำรับรองอันมั่นคงของธนาคารผู้เปิดแอลซีว่าจะไม่ยกเลิกเพิกถอน แม้กระนั้นในบางกรณี ผู้ขายอาจจะไม่วางใจในสถานการณ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจของประเทศผู้ซื้อหรือธนาคารผู้เปิดแอลซี ผู้ขายอาจขอให้ผู้ซื้อเปิดแอลซีชนิดเพิกถอนไม่ได้ที่ต้องยืนยัน (Confirm)ด้วยก็ได้ ปกติธนาคารผู้แจ้งแอลซี หรือธนาคารอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ธนาคารผู้เปิดแอลซีหากไม่ยืนยันแอลซีแล้วจะไม่มีภาระผูกพันใดๆตามแอลซีนั้น แต่หากธนาคารดังกล่าวยืนยันแอลซีแล้วก็จะมีภาระผูกพันในการจ่ายเงิน รับรอง หรือรับซื้อตั๋วตามข้อตกลงและเงื่อนไขที่ได้ระบุไว้ในเครดิต โดยไม่อาจเพิกถอนหรือเปลี่ยนแปลงแก้ไข เว้นแต่จะได้รับความยินยอมจากผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาฎีกานี้ โจทก์เป็นเพียงธนาคารผู้แจ้งแอลซีทั้งไม่ใช่ธนาคารผู้ยืนยันแอลซีด้วย หากโจทก์มีส่วนเกี่ยวข้องเพียงเท่านี้ โจทก์ก็จะไม่มีภาระผูกพันรับผิดใด ๆ ตามแอลซีดังกล่าว แต่ปรากฏว่านอกจากทำหน้าที่ธนาคารผู้แจ้งแอลซีแล้ว โจทก์ยังรับเอกสารการส่งสินค้าลงเรือ (ShippingDocuments: ปกติประกอบด้วย ใบกำกับสินค้า (Invoice) ใบตราส่ง (BillsofLading) และใบกรมธรรม์ประกันภัย (InsurancePolicy) และตั๋วแลกเงินที่จำเลยสั่งให้ผู้ซื้อจ่ายเงินตามแอลซีไว้จากจำเลย โดยให้จำเลยทำสัญญาซื้อขายเงินตราล่วงหน้าตามตั๋วแลกเงินดังกล่าวไว้ด้วย และเมื่อตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารและตั๋วเงินแล้ว โจทก์ได้ส่งเอกสารและตั๋วแลกเงินไปยังธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯผู้เปิดแอลซี โดยผ่านธนาคารตัวแทน เมื่อโจทก์ทราบว่าธนาคารดังกล่าวส่งเงินตามตั๋วแลกเงินให้โจทก์แล้ว โจทก์ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินให้จำเลย การกระทำนอกเหนือขอบเขตหน้าที่ของธนาคารผู้แจ้งแอลซีดังกล่าวของโจทก์ซึ่งโจทก์อ้างว่ารูปเรื่องเป็นการซื้อขายเงินตราตามตั๋วแลกเงินล่วงหน้านั้น ศาลฎีกาเห็นว่า ขัดกับหลักปกติธรรมดาของการทำธุรกิจดังกล่าว เพราะการซื้อขายเงินตราตามตั๋วเงินล่วงหน้าหรือการซื้อขายลดตั๋วเงินก่อนตั๋วเงินถึงกำหนดชำระนั้นเกิดมีขึ้นเนื่องจากผู้สั่งจ่ายหรือผู้ทรงมีความจำเป็นต้องใช้เงินไม่อาจรอเรียกเก็บเงินตามตั๋วเมื่อถึงกำหนดชำระได้ จึงนำตั๋วเงินไปขายลดแก่ผู้ซื้อโดยยอมรับเงินไม่เต็มตามจำนวนในตั๋วเงินไปก่อน ส่วนผู้ซื้อยอมรับซื้อไว้เพราะได้ส่วนลดที่หักไว้ดังกล่าวเป็นค่าตอบแทน แต่คดีนี้ตั๋วแลกเงินมีกำหนดเวลาชำระเงิน 180 วัน นับแต่วันที่ระบุในใบตราส่งเมื่อโจทก์จำเลยทำสัญญาซื้อขายเงินตราล่วงหน้ากันแล้ว โจทก์ไม่ได้จ่ายเงินตามตั๋วแลกเงิน (ที่หักส่วนลดไว้) ให้แก่จำเลยก่อน โจทก์กลับรอให้ตั๋วแลกเงินถึงกำหนดชำระเงินและธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯชำระเงินตามตั๋วแลกเงินนั้นก่อน แล้วโจทก์จึงชำระเงินตามตั๋วแลกเงินให้แก่จำเลยในภายหลัง กรณีจึงไม่ใช่การซื้อขายเงินตราล่วงหน้าดังโจทก์อ้าง การกระทำของโจทก์เป็นการกระทำในลักษณะเป็นตัวแทนของธนาคารอินเตอร์เนชั่นแนลฯ ผู้เป็นตัวการ ผลของคำวินิจฉัยดังกล่าวคือ เมื่อโจทก์ผู้เป็นตัวแทนเข้าจ่ายเงินตามตั๋วแลกเงินที่ตัวการมีภาระผูกพันรับผิดชอบให้แก่จำเลยไปแทนตัวการแล้ว การกระทำของโจทก์ผู้เป็นตัวแทนย่อมมีผลเสมือนหนึ่งเป็นการกระทำของตัวการ เมื่อโจทก์ไม่ได้รับเงินที่ออกทดรองจ่ายไปคืน โจทก์ก็ชอบที่จะเรียกร้องเอาจากตัวการตามหลักในเรื่องตัวการตัวแทน มิใช่เรียกร้องเอาจากจำเลยผู้เป็นบุคคลภายนอก. รังสรรค์วิจิตรไกรสร.จรัญภักดีธนากุล.