คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2532หลักกฎหมาย: หนี้ตามเช็คพิพาท โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18.5 ต่อปีรวมเข้าด้วย แต่หนี้ดังกล่าวเกิดจากมูลหนี้เดิมที่ห้างจำเลยที่ 1 ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ และห้างจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราดังกล่าวในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วย กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 โจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาทมาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ห้างจำเลยที่ 1 เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารฯ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้คือ จำเลยที่ 2 ที่ 3 ที่ 4 ลงลายมือชื่อร่วมกัน 2 คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีดังกล่าวได้ จำเลยที่ 3 และที่ 4 เป็นหุ้นส่วนจำพวกจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ 1 ได้ลงชื่อสั่งจ่ายเช็คพิพาทพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ 1 จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาทต่อโจทก์ด้วย ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 14 ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดได้นั้น จะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ มาตรา 9 หรือมาตรา 10 หากไม่ได้ความจริงตามมาตราดังกล่าว หรือจำเลยนำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด หรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้องเมื่อเอกสารหมาย ล.1 ถึง ล.16 เป็นพยานเอกสารที่อาจแสดงได้ว่าจำเลยจะชำระหนี้ให้โจทก์ได้ทั้งหมดหรือไม่ เอกสารดังกล่าวจึงเป็นเอกสารที่เกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี และเมื่อศาลเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานนั้นตามมาตรา 87 (2) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประกอบกับมาตรา 153 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 ให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานเอกสารเช่นว่านั้นได้ แม้จะมิได้ส่งสำเนาเอกสารให้อีกฝ่ายหนึ่งภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดก็ตาม เมื่อพยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ 4 จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ 4 เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ 4 ล้มละลายโจทก์ฟ้องขอให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสี่เด็ดขาดและพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย จำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ ๑ เด็ดขาด และเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ประกอบกับโจทก์ได้ฟ้องขอให้จำเลยที่ ๒ เป็นบุคคลล้มละลายจึงมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๒ เด็ดขาดด้วย ส่วนจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ขอให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๓ ที่ ๔ เด็ดขาด จำเลยที่ ๑ และที่ ๒ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังได้ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ได้ออกเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ให้แก่โจทก์เพื่อชำระหนี้ค่าอาหารสัตว์ที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้อไปจากโจทก์ เมื่อเช็คดังกล่าวถึงกำหนด โจทก์นำไปเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน ธนาคารตามเช็คได้ปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ มีปัญหาประการแรกว่าโจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลายได้หรือไม่ จำเลยทั้งสี่แก้ฎีกาว่า มูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ โจทก์ได้คิดดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ ๑๘.๕ ต่อปี รวมเข้าด้วยจึงตกเป็นโมฆะ โจทก์ไม่อาจนำเอามูลหนี้ดังกล่าวมาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลาย เห็นว่า มูลหนี้เดิมเกิดขึ้นจากการที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ ห้างจำเลยที่ ๑ โดยจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วยได้ตามอัตราที่โจทก์เรียกร้อง กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ชัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๖๕๔ โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คแต่ละฉบับจากผู้ต้องรับผิดได้ดังนั้นโจทก์จึงมีสิทธินำเอามูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ปัญหาประการที่สองมีว่า จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วยหรือไม่ ได้ความว่าจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ห้างจำเลยที่ ๑ ได้เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรี บัญชีเลขที่ ๔๔๒ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้ คือ จำเลยที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ลงลายมือชื่อร่วมกัน ๒ คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าวได้ เช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ลงชื่อสั่งจ่ายพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ ๑ ดังนั้น จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วย ปัญหาประการที่สามมีว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่เห็นสมควรวินิจฉัยเสียก่อนว่า การที่จำเลยทั้งสี่ระบุพยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เพิ่มเติม ซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ กับไม่ได้ส่งสำเนาเอกสารดังกล่าวให้แก่โจทก์ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสามวัน เช่นนี้ จะรับฟังเอกสารดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานได้หรือไม่ เห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๘๗ (๒) ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๕๓ บัญญัติให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้ เมื่อเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี ทั้งตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๔ ก็ได้บัญญัติไว้ว่า การที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดนั้น ศาลจะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๙ หรือมาตรา ๑๐ แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้อง ฉะนั้น พยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ จึงเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญ ซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีที่ว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่ ศาลจึงมีอำนาจรับฟังเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เป็นพยานหลักฐานได้ ข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๓ ล.๑๔ ว่า จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๔๗๐๕๓ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร มีราคาตามที่เจ้าพนักงานที่ดิน จังหวัดสมุทรสาครประเมินไว้เป็นเงินทั้งสิ้น ๔๖๕,๐๐๐ บาท และไม่มีการผูกพันแต่อย่างใด สำหรับจำเลยที่ ๒ ซึ่งต้องรับผิดในบรรดาหนี้ของห้างจำเลยที่ ๑ ไม่มีจำกัดจำนวนนั้น ก็ได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๖ ว่า จำเลยที่ ๒ เป็นผู้ถือหุ้นธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด จำนวน ๑๐๐ หุ้น ได้ชำระเงินค่าหุ้นแล้ว หุ้นละ ๑๐๐ บาท คิดเป็นเงินอย่างน้อยที่สุด ๑๐,๐๐๐ บาท ในเบื้องต้นจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ ๒ และที่ ๓ มีทรัพย์สินที่ไม่มีภาระผูกพันอยู่เป็นเงิน ๔๗๕,๐๐๐ บาท เมื่อนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์ฟ้องแล้ว คงเหลือหนี้จำนวน ๒๗๗,๙๒๗.๒๖ บาท จำเลยที่ ๒ เบิกความว่า เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๖๙๕ ตำบลบ้านสำ อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี เนื้อที่ ๓๒ ไร่ ๓ งาน ๘๐ ตารางวา กับที่ดินโฉนดที่ ๖๗๗๖, ๖๗๗๕, ๘๔๗๗, ๖๖๔๙, ๑๑๐๔๓, ๖๗๗๓ ตำบลหนองหมู อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี จำนวนเนื้อที่รวม ๒๓๓ ไร่ ๑ งาน ๔๑ ตารางวา ซึ่งที่ดินทั้ง ๗ โฉนดดังกล่าวติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด ปรากฏตามเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๙ และ จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๐๕๒ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อที่ ๔๘ ไร่ ๓ งาน ๓๒ ตารางวา ซึ่งติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่ตามเอกสารหมาย ล.๑๑, ล.๑๒ ได้ความจากคำเบิกความของนายพนมพร อารียาพันธุ์ พยานโจทก์ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรีว่าห้างจำเลยที่ ๑ เป็นหนี้ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่เป็นเงินประมาณ ๖,๓๐๐,๐๐๐ บาท ทรัพย์สินที่จำนองไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด น่าจะเพียงพอกับจำนวนหนี้ และยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ อีกว่าจำเลยที่ ๒ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๕๖๙๖๕ ตำบลลาดยาว (บางซื่อฝั่งเหนือ) อำเภอบางเขน (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมตึกแถว ๔ ชั้น ๑ คูหา ราคาประมาณ ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท คิดจำนองธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นเงิน ๑,๕๐๐,๐๐๐ บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย ตามเอกสารหมาย ล.๑๐ เห็นว่าคดีไม่ได้ความเป็นที่แน่ชัดว่าหนี้จำนองดังกล่าวท่วมราคาทรัพย์สินที่จำนอง ทรัพย์สินที่จำนองดังกล่าวอาจมีราคาสูงกว่าจำนวนหนี้ที่จำนอง ซึ่งเมื่อนำมารวมกับทรัพย์สินของจำเลยที่ ๒ และที่ ๓ ที่ไม่มีภาระผูกพันแล้ว ก็อาจจะเพียงพอชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ ทั้งยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ยังประกอบกิจการเลี้ยงสุกรอยู่ในปี พ.ศ.๒๕๒๘ มีกำไรสุทธิเดือนละประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ บาท ข้อเท็จจริงไม่ได้ความว่า นอกจากที่จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ เป็นหนี้โจทก์ ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด กับธนาคารกรุงเทพ จำกัด แล้วจำเลยทั้งสี่ยังเป็นหนี้บุคคลอื่นอยู่อีกเป็นจำนวนมากน้อยเท่าใด พยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ ๔ จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ ๔ เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ ๔ ล้มละลาย ไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาโจทก์ในปัญหาอื่นอีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องมานั้น ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2532บริษัทฮั้วเชียงอินเตอร์เนชั่นแนลเทรดดิ้ง จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัดฟาร์มโพธิวิจิตร ที่ 1 นายวิจิตร โพธิเวชกุล ที่ 2นางบุบผาโพธิเวชกุล ที่ 3 นายพหล โพธิเวชกุล ที่ 4ล. ป.พ.พ. ม. 291, ม. 654, ม. 1288 ป.วิ.พ. ม. 87 (2) พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 9, ม. 10, ม. 14, ม. 89, ม. 153หนี้ตามเช็คพิพาท โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18.5 ต่อปีรวมเข้าด้วย แต่หนี้ดังกล่าวเกิดจากมูลหนี้เดิมที่ห้างจำเลยที่ 1 ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ และห้างจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราดังกล่าวในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วย กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 โจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาทมาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ห้างจำเลยที่ 1 เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารฯ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้คือ จำเลยที่ 2 ที่ 3 ที่ 4 ลงลายมือชื่อร่วมกัน 2 คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีดังกล่าวได้ จำเลยที่ 3 และที่ 4 เป็นหุ้นส่วนจำพวกจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ 1 ได้ลงชื่อสั่งจ่ายเช็คพิพาทพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ 1 จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาทต่อโจทก์ด้วย ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 14 ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดได้นั้น จะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ มาตรา 9 หรือมาตรา 10 หากไม่ได้ความจริงตามมาตราดังกล่าว หรือจำเลยนำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด หรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้องเมื่อเอกสารหมาย ล.1 ถึง ล.16 เป็นพยานเอกสารที่อาจแสดงได้ว่าจำเลยจะชำระหนี้ให้โจทก์ได้ทั้งหมดหรือไม่ เอกสารดังกล่าวจึงเป็นเอกสารที่เกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี และเมื่อศาลเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานนั้นตามมาตรา 87 (2) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประกอบกับมาตรา 153 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 ให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานเอกสารเช่นว่านั้นได้ แม้จะมิได้ส่งสำเนาเอกสารให้อีกฝ่ายหนึ่งภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดก็ตาม เมื่อพยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ 4 จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ 4 เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ 4 ล้มละลายโจทก์ฟ้องขอให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสี่เด็ดขาดและพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย จำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ ๑ เด็ดขาด และเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ประกอบกับโจทก์ได้ฟ้องขอให้จำเลยที่ ๒ เป็นบุคคลล้มละลายจึงมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๒ เด็ดขาดด้วย ส่วนจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ขอให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๓ ที่ ๔ เด็ดขาด จำเลยที่ ๑ และที่ ๒ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังได้ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ได้ออกเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ให้แก่โจทก์เพื่อชำระหนี้ค่าอาหารสัตว์ที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้อไปจากโจทก์ เมื่อเช็คดังกล่าวถึงกำหนด โจทก์นำไปเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน ธนาคารตามเช็คได้ปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ มีปัญหาประการแรกว่าโจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลายได้หรือไม่ จำเลยทั้งสี่แก้ฎีกาว่า มูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ โจทก์ได้คิดดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ ๑๘.๕ ต่อปี รวมเข้าด้วยจึงตกเป็นโมฆะ โจทก์ไม่อาจนำเอามูลหนี้ดังกล่าวมาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลาย เห็นว่า มูลหนี้เดิมเกิดขึ้นจากการที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ ห้างจำเลยที่ ๑ โดยจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วยได้ตามอัตราที่โจทก์เรียกร้อง กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ชัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๖๕๔ โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คแต่ละฉบับจากผู้ต้องรับผิดได้ดังนั้นโจทก์จึงมีสิทธินำเอามูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ปัญหาประการที่สองมีว่า จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วยหรือไม่ ได้ความว่าจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ห้างจำเลยที่ ๑ ได้เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรี บัญชีเลขที่ ๔๔๒ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้ คือ จำเลยที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ลงลายมือชื่อร่วมกัน ๒ คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าวได้ เช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ลงชื่อสั่งจ่ายพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ ๑ ดังนั้น จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วย ปัญหาประการที่สามมีว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่เห็นสมควรวินิจฉัยเสียก่อนว่า การที่จำเลยทั้งสี่ระบุพยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เพิ่มเติม ซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ กับไม่ได้ส่งสำเนาเอกสารดังกล่าวให้แก่โจทก์ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสามวัน เช่นนี้ จะรับฟังเอกสารดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานได้หรือไม่ เห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๘๗ (๒) ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๕๓ บัญญัติให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้ เมื่อเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี ทั้งตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๔ ก็ได้บัญญัติไว้ว่า การที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดนั้น ศาลจะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๙ หรือมาตรา ๑๐ แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้อง ฉะนั้น พยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ จึงเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญ ซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีที่ว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่ ศาลจึงมีอำนาจรับฟังเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เป็นพยานหลักฐานได้ ข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๓ ล.๑๔ ว่า จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๔๗๐๕๓ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร มีราคาตามที่เจ้าพนักงานที่ดิน จังหวัดสมุทรสาครประเมินไว้เป็นเงินทั้งสิ้น ๔๖๕,๐๐๐ บาท และไม่มีการผูกพันแต่อย่างใด สำหรับจำเลยที่ ๒ ซึ่งต้องรับผิดในบรรดาหนี้ของห้างจำเลยที่ ๑ ไม่มีจำกัดจำนวนนั้น ก็ได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๖ ว่า จำเลยที่ ๒ เป็นผู้ถือหุ้นธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด จำนวน ๑๐๐ หุ้น ได้ชำระเงินค่าหุ้นแล้ว หุ้นละ ๑๐๐ บาท คิดเป็นเงินอย่างน้อยที่สุด ๑๐,๐๐๐ บาท ในเบื้องต้นจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ ๒ และที่ ๓ มีทรัพย์สินที่ไม่มีภาระผูกพันอยู่เป็นเงิน ๔๗๕,๐๐๐ บาท เมื่อนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์ฟ้องแล้ว คงเหลือหนี้จำนวน ๒๗๗,๙๒๗.๒๖ บาท จำเลยที่ ๒ เบิกความว่า เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๖๙๕ ตำบลบ้านสำ อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี เนื้อที่ ๓๒ ไร่ ๓ งาน ๘๐ ตารางวา กับที่ดินโฉนดที่ ๖๗๗๖, ๖๗๗๕, ๘๔๗๗, ๖๖๔๙, ๑๑๐๔๓, ๖๗๗๓ ตำบลหนองหมู อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี จำนวนเนื้อที่รวม ๒๓๓ ไร่ ๑ งาน ๔๑ ตารางวา ซึ่งที่ดินทั้ง ๗ โฉนดดังกล่าวติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด ปรากฏตามเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๙ และ จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๐๕๒ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อที่ ๔๘ ไร่ ๓ งาน ๓๒ ตารางวา ซึ่งติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่ตามเอกสารหมาย ล.๑๑, ล.๑๒ ได้ความจากคำเบิกความของนายพนมพร อารียาพันธุ์ พยานโจทก์ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรีว่าห้างจำเลยที่ ๑ เป็นหนี้ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่เป็นเงินประมาณ ๖,๓๐๐,๐๐๐ บาท ทรัพย์สินที่จำนองไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด น่าจะเพียงพอกับจำนวนหนี้ และยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ อีกว่าจำเลยที่ ๒ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๕๖๙๖๕ ตำบลลาดยาว (บางซื่อฝั่งเหนือ) อำเภอบางเขน (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมตึกแถว ๔ ชั้น ๑ คูหา ราคาประมาณ ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท คิดจำนองธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นเงิน ๑,๕๐๐,๐๐๐ บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย ตามเอกสารหมาย ล.๑๐ เห็นว่าคดีไม่ได้ความเป็นที่แน่ชัดว่าหนี้จำนองดังกล่าวท่วมราคาทรัพย์สินที่จำนอง ทรัพย์สินที่จำนองดังกล่าวอาจมีราคาสูงกว่าจำนวนหนี้ที่จำนอง ซึ่งเมื่อนำมารวมกับทรัพย์สินของจำเลยที่ ๒ และที่ ๓ ที่ไม่มีภาระผูกพันแล้ว ก็อาจจะเพียงพอชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ ทั้งยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ยังประกอบกิจการเลี้ยงสุกรอยู่ในปี พ.ศ.๒๕๒๘ มีกำไรสุทธิเดือนละประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ บาท ข้อเท็จจริงไม่ได้ความว่า นอกจากที่จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ เป็นหนี้โจทก์ ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด กับธนาคารกรุงเทพ จำกัด แล้วจำเลยทั้งสี่ยังเป็นหนี้บุคคลอื่นอยู่อีกเป็นจำนวนมากน้อยเท่าใด พยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ ๔ จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ ๔ เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ ๔ ล้มละลาย ไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาโจทก์ในปัญหาอื่นอีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องมานั้น ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน(เกียรติ จาตนิลพันธุ์-ดุสิต วราโห-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง)ศาลจังหวัดสระบุรี - นายเกษม วีรวงศ์ศาลอุทธรณ์ - นายจิระ บุญพจนสุนทรแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสี่เด็ดขาดและพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย จำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ ๑ เด็ดขาด และเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ประกอบกับโจทก์ได้ฟ้องขอให้จำเลยที่ ๒ เป็นบุคคลล้มละลายจึงมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๒ เด็ดขาดด้วย ส่วนจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ขอให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๓ ที่ ๔ เด็ดขาด จำเลยที่ ๑ และที่ ๒ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังได้ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ได้ออกเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ให้แก่โจทก์เพื่อชำระหนี้ค่าอาหารสัตว์ที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้อไปจากโจทก์ เมื่อเช็คดังกล่าวถึงกำหนด โจทก์นำไปเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน ธนาคารตามเช็คได้ปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ มีปัญหาประการแรกว่าโจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลายได้หรือไม่ จำเลยทั้งสี่แก้ฎีกาว่า มูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ โจทก์ได้คิดดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ ๑๘.๕ ต่อปี รวมเข้าด้วยจึงตกเป็นโมฆะ โจทก์ไม่อาจนำเอามูลหนี้ดังกล่าวมาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลาย เห็นว่า มูลหนี้เดิมเกิดขึ้นจากการที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ ห้างจำเลยที่ ๑ โดยจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วยได้ตามอัตราที่โจทก์เรียกร้อง กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ชัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๖๕๔ โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คแต่ละฉบับจากผู้ต้องรับผิดได้ดังนั้นโจทก์จึงมีสิทธินำเอามูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ปัญหาประการที่สองมีว่า จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วยหรือไม่ ได้ความว่าจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ห้างจำเลยที่ ๑ ได้เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรี บัญชีเลขที่ ๔๔๒ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้ คือ จำเลยที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ลงลายมือชื่อร่วมกัน ๒ คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าวได้ เช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ลงชื่อสั่งจ่ายพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ ๑ ดังนั้น จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วย ปัญหาประการที่สามมีว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่เห็นสมควรวินิจฉัยเสียก่อนว่า การที่จำเลยทั้งสี่ระบุพยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เพิ่มเติม ซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ กับไม่ได้ส่งสำเนาเอกสารดังกล่าวให้แก่โจทก์ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสามวัน เช่นนี้ จะรับฟังเอกสารดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานได้หรือไม่ เห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๘๗ (๒) ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๕๓ บัญญัติให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้ เมื่อเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี ทั้งตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๔ ก็ได้บัญญัติไว้ว่า การที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดนั้น ศาลจะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๙ หรือมาตรา ๑๐ แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้อง ฉะนั้น พยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ จึงเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญ ซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีที่ว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่ ศาลจึงมีอำนาจรับฟังเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เป็นพยานหลักฐานได้ ข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๓ ล.๑๔ ว่า จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๔๗๐๕๓ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร มีราคาตามที่เจ้าพนักงานที่ดิน จังหวัดสมุทรสาครประเมินไว้เป็นเงินทั้งสิ้น ๔๖๕,๐๐๐ บาท และไม่มีการผูกพันแต่อย่างใด สำหรับจำเลยที่ ๒ ซึ่งต้องรับผิดในบรรดาหนี้ของห้างจำเลยที่ ๑ ไม่มีจำกัดจำนวนนั้น ก็ได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๖ ว่า จำเลยที่ ๒ เป็นผู้ถือหุ้นธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด จำนวน ๑๐๐ หุ้น ได้ชำระเงินค่าหุ้นแล้ว หุ้นละ ๑๐๐ บาท คิดเป็นเงินอย่างน้อยที่สุด ๑๐,๐๐๐ บาท ในเบื้องต้นจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ ๒ และที่ ๓ มีทรัพย์สินที่ไม่มีภาระผูกพันอยู่เป็นเงิน ๔๗๕,๐๐๐ บาท เมื่อนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์ฟ้องแล้ว คงเหลือหนี้จำนวน ๒๗๗,๙๒๗.๒๖ บาท จำเลยที่ ๒ เบิกความว่า เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๖๙๕ ตำบลบ้านสำ อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี เนื้อที่ ๓๒ ไร่ ๓ งาน ๘๐ ตารางวา กับที่ดินโฉนดที่ ๖๗๗๖, ๖๗๗๕, ๘๔๗๗, ๖๖๔๙, ๑๑๐๔๓, ๖๗๗๓ ตำบลหนองหมู อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี จำนวนเนื้อที่รวม ๒๓๓ ไร่ ๑ งาน ๔๑ ตารางวา ซึ่งที่ดินทั้ง ๗ โฉนดดังกล่าวติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด ปรากฏตามเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๙ และ จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๐๕๒ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อที่ ๔๘ ไร่ ๓ งาน ๓๒ ตารางวา ซึ่งติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่ตามเอกสารหมาย ล.๑๑, ล.๑๒ ได้ความจากคำเบิกความของนายพนมพร อารียาพันธุ์ พยานโจทก์ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรีว่าห้างจำเลยที่ ๑ เป็นหนี้ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่เป็นเงินประมาณ ๖,๓๐๐,๐๐๐ บาท ทรัพย์สินที่จำนองไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด น่าจะเพียงพอกับจำนวนหนี้ และยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ อีกว่าจำเลยที่ ๒ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๕๖๙๖๕ ตำบลลาดยาว (บางซื่อฝั่งเหนือ) อำเภอบางเขน (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมตึกแถว ๔ ชั้น ๑ คูหา ราคาประมาณ ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท คิดจำนองธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นเงิน ๑,๕๐๐,๐๐๐ บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย ตามเอกสารหมาย ล.๑๐ เห็นว่าคดีไม่ได้ความเป็นที่แน่ชัดว่าหนี้จำนองดังกล่าวท่วมราคาทรัพย์สินที่จำนอง ทรัพย์สินที่จำนองดังกล่าวอาจมีราคาสูงกว่าจำนวนหนี้ที่จำนอง ซึ่งเมื่อนำมารวมกับทรัพย์สินของจำเลยที่ ๒ และที่ ๓ ที่ไม่มีภาระผูกพันแล้ว ก็อาจจะเพียงพอชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ ทั้งยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ยังประกอบกิจการเลี้ยงสุกรอยู่ในปี พ.ศ.๒๕๒๘ มีกำไรสุทธิเดือนละประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ บาท ข้อเท็จจริงไม่ได้ความว่า นอกจากที่จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ เป็นหนี้โจทก์ ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด กับธนาคารกรุงเทพ จำกัด แล้วจำเลยทั้งสี่ยังเป็นหนี้บุคคลอื่นอยู่อีกเป็นจำนวนมากน้อยเท่าใด พยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ ๔ จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ ๔ เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ ๔ ล้มละลาย ไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาโจทก์ในปัญหาอื่นอีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องมานั้น ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1804/2532บริษัทฮั้วเชียงอินเตอร์เนชั่นแนลเทรดดิ้ง จำกัดโจทก์ห้างหุ้นส่วนจำกัดฟาร์มโพธิวิจิตร ที่ 1 นายวิจิตร โพธิเวชกุล ที่ 2นางบุบผาโพธิเวชกุล ที่ 3 นายพหล โพธิเวชกุล ที่ 4ล. ป.พ.พ. ม. 291, ม. 654, ม. 1288 ป.วิ.พ. ม. 87 (2) พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 9, ม. 10, ม. 14, ม. 89, ม. 153หนี้ตามเช็คพิพาท โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18.5 ต่อปีรวมเข้าด้วย แต่หนี้ดังกล่าวเกิดจากมูลหนี้เดิมที่ห้างจำเลยที่ 1 ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ และห้างจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยอัตราดังกล่าวในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วย กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ขัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 โจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาทมาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ห้างจำเลยที่ 1 เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารฯ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้คือ จำเลยที่ 2 ที่ 3 ที่ 4 ลงลายมือชื่อร่วมกัน 2 คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีดังกล่าวได้ จำเลยที่ 3 และที่ 4 เป็นหุ้นส่วนจำพวกจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ 1 ได้ลงชื่อสั่งจ่ายเช็คพิพาทพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ 1 จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาทต่อโจทก์ด้วย ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 มาตรา 14 ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดได้นั้น จะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ มาตรา 9 หรือมาตรา 10 หากไม่ได้ความจริงตามมาตราดังกล่าว หรือจำเลยนำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด หรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้จำเลยล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้องเมื่อเอกสารหมาย ล.1 ถึง ล.16 เป็นพยานเอกสารที่อาจแสดงได้ว่าจำเลยจะชำระหนี้ให้โจทก์ได้ทั้งหมดหรือไม่ เอกสารดังกล่าวจึงเป็นเอกสารที่เกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี และเมื่อศาลเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานนั้นตามมาตรา 87 (2) แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ประกอบกับมาตรา 153 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ.2483 ให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานเอกสารเช่นว่านั้นได้ แม้จะมิได้ส่งสำเนาเอกสารให้อีกฝ่ายหนึ่งภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดก็ตาม เมื่อพยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ 4 จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ 4 เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ 4 ล้มละลายโจทก์ฟ้องขอให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์จำเลยทั้งสี่เด็ดขาดและพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย จำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นคำให้การ ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์ห้างจำเลยที่ ๑ เด็ดขาด และเมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ประกอบกับโจทก์ได้ฟ้องขอให้จำเลยที่ ๒ เป็นบุคคลล้มละลายจึงมีคำสั่งให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๒ เด็ดขาดด้วย ส่วนจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ให้ยกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ขอให้พิทักษ์ทรัพย์จำเลยที่ ๓ ที่ ๔ เด็ดขาด จำเลยที่ ๑ และที่ ๒ อุทธรณ์ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ ๑ และที่ ๒ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่คู่ความมิได้โต้เถียงกันในชั้นฎีกาฟังได้ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ได้ออกเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ให้แก่โจทก์เพื่อชำระหนี้ค่าอาหารสัตว์ที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้อไปจากโจทก์ เมื่อเช็คดังกล่าวถึงกำหนด โจทก์นำไปเข้าบัญชีเพื่อเรียกเก็บเงิน ธนาคารตามเช็คได้ปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ มีปัญหาประการแรกว่าโจทก์นำมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลายได้หรือไม่ จำเลยทั้งสี่แก้ฎีกาว่า มูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ โจทก์ได้คิดดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ ๑๘.๕ ต่อปี รวมเข้าด้วยจึงตกเป็นโมฆะ โจทก์ไม่อาจนำเอามูลหนี้ดังกล่าวมาฟ้องขอให้จำเลยทั้งสี่ล้มละลาย เห็นว่า มูลหนี้เดิมเกิดขึ้นจากการที่ห้างจำเลยที่ ๑ ซื้ออาหารสัตว์ไปจากโจทก์แล้วค้างชำระ ห้างจำเลยที่ ๑ โดยจำเลยที่ ๒ เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยในเงินที่ค้างชำระนั้นรวมเข้าไปด้วยได้ตามอัตราที่โจทก์เรียกร้อง กรณีมิใช่เป็นเรื่องการกู้ยืมเงิน จึงไม่ชัดต่อบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๖๕๔ โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คแต่ละฉบับจากผู้ต้องรับผิดได้ดังนั้นโจทก์จึงมีสิทธินำเอามูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ มาฟ้องจำเลยทั้งสี่ขอให้ล้มละลายได้ ปัญหาประการที่สองมีว่า จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วยหรือไม่ ได้ความว่าจำเลยที่ ๓ และที่ ๔ เป็นหุ้นส่วนจำกัดความรับผิดของห้างจำเลยที่ ๑ ห้างจำเลยที่ ๑ ได้เปิดบัญชีกระแสรายวันไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรี บัญชีเลขที่ ๔๔๒ โดยระบุผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินไว้ คือ จำเลยที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ลงลายมือชื่อร่วมกัน ๒ คน พร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าวได้ เช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ ลงชื่อสั่งจ่ายพร้อมประทับตราของห้างจำเลยที่ ๑ สั่งจ่ายเงินจากบัญชีกระแสรายวันของห้างจำเลยที่ ๑ ดังกล่าว ถือได้ว่าเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องจัดการงานของห้างจำเลยที่ ๑ ดังนั้น จำเลยที่ ๓ และที่ ๔ จึงต้องร่วมรับผิดในมูลหนี้ตามเช็คพิพาททั้ง ๔ ฉบับ ต่อโจทก์ด้วย ปัญหาประการที่สามมีว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่เห็นสมควรวินิจฉัยเสียก่อนว่า การที่จำเลยทั้งสี่ระบุพยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เพิ่มเติม ซึ่งศาลชั้นต้นมีคำสั่งไม่รับ กับไม่ได้ส่งสำเนาเอกสารดังกล่าวให้แก่โจทก์ก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสามวัน เช่นนี้ จะรับฟังเอกสารดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานได้หรือไม่ เห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๘๗ (๒) ประกอบด้วยพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๕๓ บัญญัติให้ศาลมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวได้ เมื่อเห็นว่า เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดี ทั้งตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. ๒๔๘๓ มาตรา ๑๔ ก็ได้บัญญัติไว้ว่า การที่ศาลจะมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาดนั้น ศาลจะต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๙ หรือมาตรา ๑๐ แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ศาลยกฟ้อง ฉะนั้น พยานเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ จึงเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญ ซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีที่ว่า จำเลยทั้งสี่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือไม่ ศาลจึงมีอำนาจรับฟังเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๑๖ เป็นพยานหลักฐานได้ ข้อเท็จจริงได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๓ ล.๑๔ ว่า จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๔๗๐๕๓ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร มีราคาตามที่เจ้าพนักงานที่ดิน จังหวัดสมุทรสาครประเมินไว้เป็นเงินทั้งสิ้น ๔๖๕,๐๐๐ บาท และไม่มีการผูกพันแต่อย่างใด สำหรับจำเลยที่ ๒ ซึ่งต้องรับผิดในบรรดาหนี้ของห้างจำเลยที่ ๑ ไม่มีจำกัดจำนวนนั้น ก็ได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ประกอบเอกสารหมาย ล.๑๖ ว่า จำเลยที่ ๒ เป็นผู้ถือหุ้นธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด จำนวน ๑๐๐ หุ้น ได้ชำระเงินค่าหุ้นแล้ว หุ้นละ ๑๐๐ บาท คิดเป็นเงินอย่างน้อยที่สุด ๑๐,๐๐๐ บาท ในเบื้องต้นจึงฟังได้ว่า จำเลยที่ ๒ และที่ ๓ มีทรัพย์สินที่ไม่มีภาระผูกพันอยู่เป็นเงิน ๔๗๕,๐๐๐ บาท เมื่อนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์ฟ้องแล้ว คงเหลือหนี้จำนวน ๒๗๗,๙๒๗.๒๖ บาท จำเลยที่ ๒ เบิกความว่า เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๖๙๕ ตำบลบ้านสำ อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี เนื้อที่ ๓๒ ไร่ ๓ งาน ๘๐ ตารางวา กับที่ดินโฉนดที่ ๖๗๗๖, ๖๗๗๕, ๘๔๗๗, ๖๖๔๙, ๑๑๐๔๓, ๖๗๗๓ ตำบลหนองหมู อำเภอวิหารแดง (หนองแค) จังหวัดสระบุรี จำนวนเนื้อที่รวม ๒๓๓ ไร่ ๑ งาน ๔๑ ตารางวา ซึ่งที่ดินทั้ง ๗ โฉนดดังกล่าวติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด ปรากฏตามเอกสารหมาย ล.๑ ถึง ล.๙ และ จำเลยที่ ๓ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๘๐๕๒ ตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร เนื้อที่ ๔๘ ไร่ ๓ งาน ๓๒ ตารางวา ซึ่งติดจำนองธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่ตามเอกสารหมาย ล.๑๑, ล.๑๒ ได้ความจากคำเบิกความของนายพนมพร อารียาพันธุ์ พยานโจทก์ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด สาขาสระบุรีว่าห้างจำเลยที่ ๑ เป็นหนี้ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด อยู่เป็นเงินประมาณ ๖,๓๐๐,๐๐๐ บาท ทรัพย์สินที่จำนองไว้กับธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด น่าจะเพียงพอกับจำนวนหนี้ และยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ อีกว่าจำเลยที่ ๒ เป็นเจ้าของที่ดินโฉนดที่ ๕๖๙๖๕ ตำบลลาดยาว (บางซื่อฝั่งเหนือ) อำเภอบางเขน (บางซื่อ) กรุงเทพมหานคร พร้อมตึกแถว ๔ ชั้น ๑ คูหา ราคาประมาณ ๒,๐๐๐,๐๐๐ บาท คิดจำนองธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นเงิน ๑,๕๐๐,๐๐๐ บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ย ตามเอกสารหมาย ล.๑๐ เห็นว่าคดีไม่ได้ความเป็นที่แน่ชัดว่าหนี้จำนองดังกล่าวท่วมราคาทรัพย์สินที่จำนอง ทรัพย์สินที่จำนองดังกล่าวอาจมีราคาสูงกว่าจำนวนหนี้ที่จำนอง ซึ่งเมื่อนำมารวมกับทรัพย์สินของจำเลยที่ ๒ และที่ ๓ ที่ไม่มีภาระผูกพันแล้ว ก็อาจจะเพียงพอชำระหนี้ให้แก่โจทก์ได้ ทั้งยังได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ ๒ ว่า ห้างจำเลยที่ ๑ ยังประกอบกิจการเลี้ยงสุกรอยู่ในปี พ.ศ.๒๕๒๘ มีกำไรสุทธิเดือนละประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ บาท ข้อเท็จจริงไม่ได้ความว่า นอกจากที่จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ เป็นหนี้โจทก์ ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด กับธนาคารกรุงเทพ จำกัด แล้วจำเลยทั้งสี่ยังเป็นหนี้บุคคลอื่นอยู่อีกเป็นจำนวนมากน้อยเท่าใด พยานหลักฐานฝ่ายจำเลยที่นำสืบมามีเหตุผลเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่า จำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ ยังอยู่ในฐานะที่อาจชำระหนี้ได้ทั้งหมด แม้จำเลยที่ ๔ จะไม่มีทรัพย์สินเลย แต่เมื่อจำเลยที่ ๔ เป็นลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ กรณีก็มีเหตุไม่ควรให้จำเลยที่ ๔ ล้มละลาย ไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาโจทก์ในปัญหาอื่นอีกต่อไป ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องมานั้น ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น พิพากษายืน(เกียรติ จาตนิลพันธุ์-ดุสิต วราโห-เสริมพงศ์ วรยิ่งยง)ศาลจังหวัดสระบุรี - นายเกษม วีรวงศ์ศาลอุทธรณ์ - นายจิระ บุญพจนสุนทรแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ