คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2677/2529หลักกฎหมาย: โจทก์เป็นทบวงการเมืองได้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไรแต่ปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนาโจทก์จึงมิใช่พ่อค้าหรือบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมและประกอบการค้าเพื่อหากำไรตามปกติเมื่อโจทก์ฟ้องเรียกค่าซื้อปุ๋ยจากจำเลยกรณีจึงไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความตามป.พ.พ.มาตรา165(1)และวรรคท้ายแต่อยู่ในบังคับของมาตรา164.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระเงินค่าปุ๋ยจำเลยที่ 1 ให้การว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความ จำเลยที่ 2 ที่ 3ให้การปฏิเสธความรับผิดตามฟ้อง จำเลยที่ 4 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรม โจทก์ฟ้องคดีนี้เกินกว่า 2 ปี และ 5 ปีคดีขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้าย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าโจทก์มิใช่เป็นพ่อค้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้ายสิทธิเรียกร้องของโจทก์มีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 พิพากษาแก้เป็นว่าให้จำเลยที่ 1 และที่ 4 ร่วมกันชำระเงินแก่โจทก์จำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...จำเลยที่ 1 ฎีกากว้าง ๆ ว่า คดีโจทก์ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165 วรรคแรก(น่าจะเป็น (1)) และวรรคสุดท้าย อันพออนุโลมได้ว่าจำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมและพ่อค้า พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีกาฟังเป็นยุติว่ากรุงเทพมหานคร โจทก์เป็นทบวงการเมือง มีฐานะเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นนครหลวง และมีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 โจทก์ไม่ได้ผลิตปุ๋ยเพื่อจำหน่ายแก่บุคคลทั่วไป แต่โจทก์เป็นผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้แก่จำเลยที่ 1 เป็นการขายตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา และขายในราคาถูกกว่าท้องตลาดไม่ได้คิดกำไร ศาลฎีกาเห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165บัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องดังจะกล่าวต่อไปนี้มีกำหนดอายุความสองปีคือ (1) บุคคลผู้เป็นพ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้เป็นช่างฝีมือและบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของ ฯลฯ"และวรรคสุดท้ายบัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรค 1อนุมาตรา (1) (2) และ 1(5) นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปี ท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถานพ.ศ. 2525 อธิบายความหมายของ "ศิลป" ว่า "ฝีมือ ฝีมือทางการช่างฯลฯ" และ "อุตสาหกรรม" หมายถึง "การทำสิ่งของเพื่อให้เกิดผลประโยชน์เป็นกำไร" ดังนั้น คำว่า "ศิลปอุตสาหกรรม" จึงหมายถึงการทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างเพื่อให้เกิดผลกำไร กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือการประดิษฐ์หรือผลิตหรือทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างให้เป็นสินค้าเพื่อจำหน่ายหากำไร เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์เป็นทบวงการเมืองและสั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยที่ 1 ในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไร เป็นการปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา โจทก์จึงมิใช่บุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมตามบทกฎหมายดังกล่าว และมิใช่ประกอบการค้าโดยซื้อสินค้ามาแล้วขายไปเพื่อหากำไรตามปกติ จึงมิใช่พ่อค้าและกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องถืออายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในผล...". ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2677/2529กรุงเทพมหานครโจทก์สมาคม ชลประทานราษฎร์ อำเภอ หนองเสือ จังหวัด ปทุมธานี กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 164, ม. 165 (1), ม. 165 วรรคท้ายโจทก์เป็นทบวงการเมืองได้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไรแต่ปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนาโจทก์จึงมิใช่พ่อค้าหรือบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมและประกอบการค้าเพื่อหากำไรตามปกติเมื่อโจทก์ฟ้องเรียกค่าซื้อปุ๋ยจากจำเลยกรณีจึงไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความตามป.พ.พ.มาตรา165(1)และวรรคท้ายแต่อยู่ในบังคับของมาตรา164.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระเงินค่าปุ๋ยจำเลยที่ 1 ให้การว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความ จำเลยที่ 2 ที่ 3ให้การปฏิเสธความรับผิดตามฟ้อง จำเลยที่ 4 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรม โจทก์ฟ้องคดีนี้เกินกว่า 2 ปี และ 5 ปีคดีขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้าย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าโจทก์มิใช่เป็นพ่อค้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้ายสิทธิเรียกร้องของโจทก์มีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 พิพากษาแก้เป็นว่าให้จำเลยที่ 1 และที่ 4 ร่วมกันชำระเงินแก่โจทก์จำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...จำเลยที่ 1 ฎีกากว้าง ๆ ว่า คดีโจทก์ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165 วรรคแรก(น่าจะเป็น (1)) และวรรคสุดท้าย อันพออนุโลมได้ว่าจำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมและพ่อค้า พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีกาฟังเป็นยุติว่ากรุงเทพมหานคร โจทก์เป็นทบวงการเมือง มีฐานะเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นนครหลวง และมีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 โจทก์ไม่ได้ผลิตปุ๋ยเพื่อจำหน่ายแก่บุคคลทั่วไป แต่โจทก์เป็นผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้แก่จำเลยที่ 1 เป็นการขายตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา และขายในราคาถูกกว่าท้องตลาดไม่ได้คิดกำไร ศาลฎีกาเห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165บัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องดังจะกล่าวต่อไปนี้มีกำหนดอายุความสองปีคือ (1) บุคคลผู้เป็นพ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้เป็นช่างฝีมือและบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของ ฯลฯ"และวรรคสุดท้ายบัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรค 1อนุมาตรา (1) (2) และ 1(5) นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปี ท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถานพ.ศ. 2525 อธิบายความหมายของ "ศิลป" ว่า "ฝีมือ ฝีมือทางการช่างฯลฯ" และ "อุตสาหกรรม" หมายถึง "การทำสิ่งของเพื่อให้เกิดผลประโยชน์เป็นกำไร" ดังนั้น คำว่า "ศิลปอุตสาหกรรม" จึงหมายถึงการทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างเพื่อให้เกิดผลกำไร กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือการประดิษฐ์หรือผลิตหรือทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างให้เป็นสินค้าเพื่อจำหน่ายหากำไร เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์เป็นทบวงการเมืองและสั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยที่ 1 ในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไร เป็นการปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา โจทก์จึงมิใช่บุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมตามบทกฎหมายดังกล่าว และมิใช่ประกอบการค้าโดยซื้อสินค้ามาแล้วขายไปเพื่อหากำไรตามปกติ จึงมิใช่พ่อค้าและกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องถืออายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในผล...".(อำนวย อินทุภูติ-ดำริ ศุภพิโรจน์-สมศักดิ์ เกิดลาภผล)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุแม้โจทก์จะมิใช่พ่อค้าหรือบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมการฟ้องเรียกค่าซื้อปุ๋ยจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความ2ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165(1)ก็จริงแต่สภาพแห่งสิทธิเรียกร้องของโจทก์ก็ยังเป็นการเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของตามสัญญาซื้อขายปุ๋ยกับจำเลยนั่นเองเมื่อไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความ2ปีเพราะโจทก์มิใช่พ่อค้ากรณีก็น่าจะอยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้ายดังนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2178/2522ซึ่งวินิจฉัยว่า"โจทก์เป็นเจ้าของสวนยางพารานำผลิตผลในสวนไปขายให้จำเลยโจทก์มิได้ซื้อยางพาราจากบุคคลอื่นไปขายโจทก์จึงมิใช่พ่อค้ากรณีไม่เข้าอยู่ในบังคับแห่งอายุความ2ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165(1)อายุความจึงมี5ปีตามมาตรา165วรรคท้าย"ปัญหาจึงอาจมีได้ว่าทำไมคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับปัจจุบันจึงไม่ตัดสินให้คดีอยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามมาตรา165วรรคท้ายซึ่งบัญญัติว่า"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรคหนึ่งอนุมาตรา(1),(2)และ(5)นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปีท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" คำตอบที่เป็นไปได้ทางหนึ่งก็คือการตีความประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้ายให้มีความหมายจำกัดอยู่เฉพาะกรณีที่พ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรมช่างฝีมือและผู้ประกอบศิลปะอุตสาหกรรมเป็นโจทก์ฟ้องเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของค่าทำของค่าดูแลกิจการและค่าที่ได้ออกเงินทดรองไปแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่ออุตสาหกรรมของฝ่ายลูกหนี้เองเท่านั้นจึงจะถือว่าเป็น"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ใน(1)แต่ไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปีตาม(1)"เช่นโจทก์เป็นผู้ประกอบการค้าพลาสติกเม็ดได้ขายสินค้าพลาสติกเม็ดให้จำเลยเพื่อผลิตเป็นถุงพลาสติกขายอันเป็นการที่ได้ทำเพื่ออุตสาหกรรมของฝ่ายลูกหนี้นั้นเองสิทธิเรียกร้องของโจทก์ในราคาพลาสติกเม็ดจึงมีอายุความ5ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้าย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2372/2515)ดังนั้นถ้าโจทก์มิใช่พ่อค้าฯก็ดีหรือแม้โจทก์จะเป็นพ่อค้าฯแต่สิ่งที่เรียกร้องมิใช่ค่าที่ได้ส่งมอบของฯก็ดีย่อมมิใช่เป็น"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ใน(1)"เลยจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามมาตรา165วรรคท้าย การตีความหมาย165วรรคท้ายในความหมายที่จำกัดเช่นนี้ปรากฏแนวคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนตรงกันเป็นส่วนใหญ่เช่นในคำพิพากษาศาลฎีกาที่50/2520,472/2521,884/2521,468/2523และ3332/2525เป็นต้นได้ตัดสินไว้ว่าแม้โจทก์จะเป็นบุคคลตามที่ระบุไว้ในมาตรา165(1)แต่เมื่อสิ่งที่โจทก์เรียกร้องมิใช่ค่าที่ได้ส่งมอบของค่าทำของค่าดูแลกิจการหรือค่าที่ได้ออกเงินทดรองไปกรณีย่อมจะนำอายุความ2ปีหรือ4ปีตามมาตรา165มาใช้ไม่ได้ต้องถือเป็นเรื่องที่ไม่มีบทบัญญัติอายุความไว้โดยเฉพาะจึงมีอายุความ10ปีตามมาตรา164และในทำนองเดียวกันถ้าโจทก์มิใช่"พ่อค้าฯ"แล้วแม้สิ่งที่โจทก์เรียกร้องจะเป็นค่าที่ได้ส่งมอบของฯกรณีก็ไม่อยู่ในบังคับอายุความ2ปีหรือ5ปีตามมาตรา165เช่นกันดังตัวอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1470/2499,1283/2513,2517/2520,1115/2521,2520/2525,1021/2526และ67/2527เป็นต้นไปการตัดสินของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับปัจจุบันจึงน่าจะชอบด้วยเหตุผลและสอดคล้องกับแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวแล้วส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่2178/2522ซึ่งตัดสินเบี่ยงไปจากแนวบรรทัดฐานดังกล่าวนี้นั้นไม่น่าจะมีน้ำหนักเพียงพอที่จะทำให้แนวบรรทัดฐานที่ศาลถือตรงกันมาโดยตลอดเปลี่ยนแปลงไปได้. จรัญภักดีธนากุล.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระเงินค่าปุ๋ยจำเลยที่ 1 ให้การว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความ จำเลยที่ 2 ที่ 3ให้การปฏิเสธความรับผิดตามฟ้อง จำเลยที่ 4 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรม โจทก์ฟ้องคดีนี้เกินกว่า 2 ปี และ 5 ปีคดีขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้าย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าโจทก์มิใช่เป็นพ่อค้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้ายสิทธิเรียกร้องของโจทก์มีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 พิพากษาแก้เป็นว่าให้จำเลยที่ 1 และที่ 4 ร่วมกันชำระเงินแก่โจทก์จำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...จำเลยที่ 1 ฎีกากว้าง ๆ ว่า คดีโจทก์ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165 วรรคแรก(น่าจะเป็น (1)) และวรรคสุดท้าย อันพออนุโลมได้ว่าจำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมและพ่อค้า พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีกาฟังเป็นยุติว่ากรุงเทพมหานคร โจทก์เป็นทบวงการเมือง มีฐานะเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นนครหลวง และมีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 โจทก์ไม่ได้ผลิตปุ๋ยเพื่อจำหน่ายแก่บุคคลทั่วไป แต่โจทก์เป็นผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้แก่จำเลยที่ 1 เป็นการขายตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา และขายในราคาถูกกว่าท้องตลาดไม่ได้คิดกำไร ศาลฎีกาเห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165บัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องดังจะกล่าวต่อไปนี้มีกำหนดอายุความสองปีคือ (1) บุคคลผู้เป็นพ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้เป็นช่างฝีมือและบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของ ฯลฯ"และวรรคสุดท้ายบัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรค 1อนุมาตรา (1) (2) และ 1(5) นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปี ท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถานพ.ศ. 2525 อธิบายความหมายของ "ศิลป" ว่า "ฝีมือ ฝีมือทางการช่างฯลฯ" และ "อุตสาหกรรม" หมายถึง "การทำสิ่งของเพื่อให้เกิดผลประโยชน์เป็นกำไร" ดังนั้น คำว่า "ศิลปอุตสาหกรรม" จึงหมายถึงการทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างเพื่อให้เกิดผลกำไร กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือการประดิษฐ์หรือผลิตหรือทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างให้เป็นสินค้าเพื่อจำหน่ายหากำไร เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์เป็นทบวงการเมืองและสั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยที่ 1 ในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไร เป็นการปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา โจทก์จึงมิใช่บุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมตามบทกฎหมายดังกล่าว และมิใช่ประกอบการค้าโดยซื้อสินค้ามาแล้วขายไปเพื่อหากำไรตามปกติ จึงมิใช่พ่อค้าและกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องถืออายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในผล...". ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2677/2529กรุงเทพมหานครโจทก์สมาคม ชลประทานราษฎร์ อำเภอ หนองเสือ จังหวัด ปทุมธานี กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 164, ม. 165 (1), ม. 165 วรรคท้ายโจทก์เป็นทบวงการเมืองได้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไรแต่ปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนาโจทก์จึงมิใช่พ่อค้าหรือบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมและประกอบการค้าเพื่อหากำไรตามปกติเมื่อโจทก์ฟ้องเรียกค่าซื้อปุ๋ยจากจำเลยกรณีจึงไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความตามป.พ.พ.มาตรา165(1)และวรรคท้ายแต่อยู่ในบังคับของมาตรา164.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสี่ร่วมกันชำระเงินค่าปุ๋ยจำเลยที่ 1 ให้การว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความ จำเลยที่ 2 ที่ 3ให้การปฏิเสธความรับผิดตามฟ้อง จำเลยที่ 4 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า โจทก์เป็นบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรม โจทก์ฟ้องคดีนี้เกินกว่า 2 ปี และ 5 ปีคดีขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้าย พิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่าโจทก์มิใช่เป็นพ่อค้าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165(1) และวรรคท้ายสิทธิเรียกร้องของโจทก์มีอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 พิพากษาแก้เป็นว่าให้จำเลยที่ 1 และที่ 4 ร่วมกันชำระเงินแก่โจทก์จำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...จำเลยที่ 1 ฎีกากว้าง ๆ ว่า คดีโจทก์ขาดอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165 วรรคแรก(น่าจะเป็น (1)) และวรรคสุดท้าย อันพออนุโลมได้ว่าจำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นผู้ประกอบศิลปอุตสาหกรรมและพ่อค้า พิเคราะห์แล้วข้อเท็จจริงซึ่งคู่ความมิได้โต้แย้งกันในชั้นฎีกาฟังเป็นยุติว่ากรุงเทพมหานคร โจทก์เป็นทบวงการเมือง มีฐานะเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นนครหลวง และมีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2518 โจทก์ไม่ได้ผลิตปุ๋ยเพื่อจำหน่ายแก่บุคคลทั่วไป แต่โจทก์เป็นผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้แก่จำเลยที่ 1 เป็นการขายตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา และขายในราคาถูกกว่าท้องตลาดไม่ได้คิดกำไร ศาลฎีกาเห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 165บัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องดังจะกล่าวต่อไปนี้มีกำหนดอายุความสองปีคือ (1) บุคคลผู้เป็นพ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรม ผู้เป็นช่างฝีมือและบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของ ฯลฯ"และวรรคสุดท้ายบัญญัติว่า "สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรค 1อนุมาตรา (1) (2) และ 1(5) นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปี ท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถานพ.ศ. 2525 อธิบายความหมายของ "ศิลป" ว่า "ฝีมือ ฝีมือทางการช่างฯลฯ" และ "อุตสาหกรรม" หมายถึง "การทำสิ่งของเพื่อให้เกิดผลประโยชน์เป็นกำไร" ดังนั้น คำว่า "ศิลปอุตสาหกรรม" จึงหมายถึงการทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างเพื่อให้เกิดผลกำไร กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือการประดิษฐ์หรือผลิตหรือทำสิ่งของด้วยฝีมือทางการช่างให้เป็นสินค้าเพื่อจำหน่ายหากำไร เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์เป็นทบวงการเมืองและสั่งซื้อปุ๋ยจากต่างประเทศมาขายให้จำเลยที่ 1 ในราคาถูกกว่าท้องตลาดโดยมิได้มุ่งหากำไร เป็นการปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลเพื่อเพิ่มผลผลิตในการทำนา โจทก์จึงมิใช่บุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมตามบทกฎหมายดังกล่าว และมิใช่ประกอบการค้าโดยซื้อสินค้ามาแล้วขายไปเพื่อหากำไรตามปกติ จึงมิใช่พ่อค้าและกรณีนี้ไม่มีกฎหมายบัญญัติเรื่องอายุความไว้โดยเฉพาะ จึงต้องถืออายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164พิพากษายืนตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในผล...".(อำนวย อินทุภูติ-ดำริ ศุภพิโรจน์-สมศักดิ์ เกิดลาภผล)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุแม้โจทก์จะมิใช่พ่อค้าหรือบุคคลจำพวกประกอบศิลปอุตสาหกรรมการฟ้องเรียกค่าซื้อปุ๋ยจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความ2ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165(1)ก็จริงแต่สภาพแห่งสิทธิเรียกร้องของโจทก์ก็ยังเป็นการเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของตามสัญญาซื้อขายปุ๋ยกับจำเลยนั่นเองเมื่อไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความ2ปีเพราะโจทก์มิใช่พ่อค้ากรณีก็น่าจะอยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้ายดังนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่2178/2522ซึ่งวินิจฉัยว่า"โจทก์เป็นเจ้าของสวนยางพารานำผลิตผลในสวนไปขายให้จำเลยโจทก์มิได้ซื้อยางพาราจากบุคคลอื่นไปขายโจทก์จึงมิใช่พ่อค้ากรณีไม่เข้าอยู่ในบังคับแห่งอายุความ2ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165(1)อายุความจึงมี5ปีตามมาตรา165วรรคท้าย"ปัญหาจึงอาจมีได้ว่าทำไมคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับปัจจุบันจึงไม่ตัดสินให้คดีอยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามมาตรา165วรรคท้ายซึ่งบัญญัติว่า"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ในวรรคหนึ่งอนุมาตรา(1),(2)และ(5)นั้นอย่างใดไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปีท่านให้มีกำหนดอายุความห้าปี" คำตอบที่เป็นไปได้ทางหนึ่งก็คือการตีความประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้ายให้มีความหมายจำกัดอยู่เฉพาะกรณีที่พ่อค้าผู้ประกอบหัตถกรรมช่างฝีมือและผู้ประกอบศิลปะอุตสาหกรรมเป็นโจทก์ฟ้องเรียกเอาค่าที่ได้ส่งมอบของค่าทำของค่าดูแลกิจการและค่าที่ได้ออกเงินทดรองไปแต่เป็นการที่ได้ทำเพื่ออุตสาหกรรมของฝ่ายลูกหนี้เองเท่านั้นจึงจะถือว่าเป็น"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ใน(1)แต่ไม่เข้าอยู่ในบังคับอายุความสองปีตาม(1)"เช่นโจทก์เป็นผู้ประกอบการค้าพลาสติกเม็ดได้ขายสินค้าพลาสติกเม็ดให้จำเลยเพื่อผลิตเป็นถุงพลาสติกขายอันเป็นการที่ได้ทำเพื่ออุตสาหกรรมของฝ่ายลูกหนี้นั้นเองสิทธิเรียกร้องของโจทก์ในราคาพลาสติกเม็ดจึงมีอายุความ5ปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา165วรรคท้าย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2372/2515)ดังนั้นถ้าโจทก์มิใช่พ่อค้าฯก็ดีหรือแม้โจทก์จะเป็นพ่อค้าฯแต่สิ่งที่เรียกร้องมิใช่ค่าที่ได้ส่งมอบของฯก็ดีย่อมมิใช่เป็น"สิทธิเรียกร้องเช่นระบุไว้ใน(1)"เลยจึงไม่อยู่ในบังคับอายุความ5ปีตามมาตรา165วรรคท้าย การตีความหมาย165วรรคท้ายในความหมายที่จำกัดเช่นนี้ปรากฏแนวคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนตรงกันเป็นส่วนใหญ่เช่นในคำพิพากษาศาลฎีกาที่50/2520,472/2521,884/2521,468/2523และ3332/2525เป็นต้นได้ตัดสินไว้ว่าแม้โจทก์จะเป็นบุคคลตามที่ระบุไว้ในมาตรา165(1)แต่เมื่อสิ่งที่โจทก์เรียกร้องมิใช่ค่าที่ได้ส่งมอบของค่าทำของค่าดูแลกิจการหรือค่าที่ได้ออกเงินทดรองไปกรณีย่อมจะนำอายุความ2ปีหรือ4ปีตามมาตรา165มาใช้ไม่ได้ต้องถือเป็นเรื่องที่ไม่มีบทบัญญัติอายุความไว้โดยเฉพาะจึงมีอายุความ10ปีตามมาตรา164และในทำนองเดียวกันถ้าโจทก์มิใช่"พ่อค้าฯ"แล้วแม้สิ่งที่โจทก์เรียกร้องจะเป็นค่าที่ได้ส่งมอบของฯกรณีก็ไม่อยู่ในบังคับอายุความ2ปีหรือ5ปีตามมาตรา165เช่นกันดังตัวอย่างในคำพิพากษาศาลฎีกาที่1470/2499,1283/2513,2517/2520,1115/2521,2520/2525,1021/2526และ67/2527เป็นต้นไปการตัดสินของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับปัจจุบันจึงน่าจะชอบด้วยเหตุผลและสอดคล้องกับแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวแล้วส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่2178/2522ซึ่งตัดสินเบี่ยงไปจากแนวบรรทัดฐานดังกล่าวนี้นั้นไม่น่าจะมีน้ำหนักเพียงพอที่จะทำให้แนวบรรทัดฐานที่ศาลถือตรงกันมาโดยตลอดเปลี่ยนแปลงไปได้. จรัญภักดีธนากุล.