คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6795/2540หลักกฎหมาย: การว่าจ้างขนส่งปุ๋ยสินค้าพิพาทเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับ กรณีจึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ ดังนั้น เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับประกันภัยปุ๋ยจากบริษัท จ. และบริษัท อ. ผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากประเทศมาเลเซียและอินโดนีเซียอ้างว่าการขนส่งของจำเลยทำให้เกิดความเสียหายแก่ปุ๋ยที่รับขน จำเลยจึงมีสิทธิที่จะนำสืบได้ว่าได้ส่งมอบปุ๋ยสินค้าที่รับขนให้แก่บริษัทผู้สั่งซื้อครบถ้วนแล้ว การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่น เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าวิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ปุ๋ยบางส่วนจึงอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ฉะนั้นจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไป จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ซึ่งบริษัททั้งสองสั่งซื้อจากผู้ขายในประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย โดยผู้ขายว่าจ้างจำเลยเป็นผู้ขนส่งทางทะเลมายังกรุงเทพมหานคร เมื่อเรือของจำเลยที่ใช้ในการส่งปุ๋ยเข้าเทียบท่าเรือกรุงเทพและขนถ่ายปุ๋ยขึ้นจากเรือเรียบร้อยแล้ว ปุ๋ยขาดจำนวนและบางส่วนเปรอะเปื้อน ซึ่งเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นเงิน 603,776 บาท โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าเสียหายให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ไปแล้ว จึงรับช่วงสิทธิมาไล่เบี้ยเอาจากจำเลยโดยคิดดอกเบี้ยจากค่าเสียหายอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงินจำนวน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า เมื่อปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนถึงท่าเรือกรุงเทพ จำเลยส่งมอบให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ถูกต้องครบถ้วนตามที่ได้รับมอบหมายจากผู้ตราส่งแล้ว โจทก์คิดค่าเสียหายไม่ถูกต้องและสูงเกินไป ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์มิได้ฎีกาโต้แย้งว่า บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัดซื้อปุ๋ยยูเรียจากประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย รวมน้ำหนักตามใบตราส่งเอกสารหมาย จ.20 ถึง จ.25 จำนวน 15,835,612 เมตริกตัน ซึ่งคำนวณน้ำหนักโดยวิธีวัดอัตรากินน้ำลึกที่ท่าเรือต้นทาง มีปัญหาวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าปุ๋ยสูญหายเพราะน้ำหนักไม่ครบตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง จำเลยต้องรับผิดชอบในเนื้อความตามใบตราส่งตามมาตรา 23 แห่งพระราชบัญญัติการรบขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ถ้ามีเหตุอันควรสงสัยว่าปุ๋ยบรรทุกลงเรือไม่ครบตามจำนวนที่ระบุไว้ จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจะต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง เมื่อไม่ได้บันทึกข้อสงวน จึงต้องฟังว่าจำเลยรับสินค้าที่ท่าเรือต้นทางไว้ครบถ้วน และมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ตามรายการในใบตราส่ง กฎหมายไม่ให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น เห็นว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ยังไม่มีผลใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้เนื่องจากมีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 นำมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ จำเลยจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบสินค้าที่รับขนคือปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามกฎหมายดังที่โจทก์ฎีกาคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยต่อไปตามฎีกาโจทก์ว่า จำเลยส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนและไม่เปรอะเปื้อนหรือไม่ ข้อนี้นายสนั่น บุญอากาศ พนักงานของบริษัทแอสโซซิเอท มาริน เซอร์เวเยอร์ส(ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งได้รับมอบหมายจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ให้สำรวจปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนมาเบิกความเป็นพยานโจทก์ว่าเรือขนส่งลำแรกชื่อว่าเรือบางขุนนนท์ เมื่อเรือมาถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2535พยานไปสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัมเหตุที่รู้ว่าส่งมอบปุ๋ยขาดจำนวน ก็โดยดูจากยอดที่บรรจุทั้งหมด และทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่ง ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.40เรือลำที่ 2 คือเรือบางขุนพรหมมาถึงท่าเรือกรุงเทพเมื่อประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.43 ภาพถ่ายปุ๋ยที่บรรทุกมากับเรือบางขุนพรหม ปรากฏตามภาพถ่ายหมาย จ.45 และเรือลำที่ 3 คือเรือบางขุนเทียนมาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวนประมาณ 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.46 เหตุที่รู้ว่าส่งมอบขาดจำนวนก็เพราะดูจากยอดที่ปรากฏทั้งหมดและทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่งเรือบางขุนพรหมและเรือบางขุนเทียนเมื่อมาถึงท่าเรือกรุงเทพจะนำปุ๋ยที่บรรจุมาชั่งน้ำหนักและบรรจุใส่กระสอบ และเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า ลักษณะการขนถ่ายจะตักปุ๋ยขึ้นจากเรือแล้วนำไปใส่กรวยขนาดใหญ่ ปลายกรวยจะมีท่อแล้วนำถุงปุ๋ยไปรองรับปุ๋ยจากท่อบรรจุใส่ถุง เมื่อบรรจุแต่ละถุงเสร็จแล้ว จะนำไปชั่งน้ำหนักทันที แต่ละถุงจะมีน้ำหนักประมาณ 50 กิโลกรัมในกรณีที่ปุ๋ยถุงใดมีน้ำหนักเกินตัดออกแล้วจะนำไปใส่ในภาชนะรองรับปุ๋ยที่มีน้ำหนักเกินดังกล่าว ส่วนที่ตัดออกไปแล้วนี้จะนำไปเติมใส่ถุงปุ๋ยซึ่งน้ำหนักขาดจำนวน การตักปุ๋ยออกในกรณีที่ปุ๋ยเกินและตักใส่ในกรณีที่ขาดจะใช้กะละมังเล็ก ๆ ตัก ซึ่งการตักปุ๋ยดังกล่าวอาจมีปุ๋ยตกหล่นได้บางส่วน ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 และ จ.43 ระบุว่า สภาพสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวาง สินค้าที่เปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ นายชุมพล กัลยาณมิตร นายเรือบางขุนเทียน และนาวาตรีสมพร สุวรรณบุณย์ นายเรือบางขุนนนท์ เบิกความเป็นพยานจำเลยทำนองเดียวกันว่า การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่นเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบว่า วิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก นายสนั่นพยานโจทก์เองก็เบิกความว่าปุ๋ยบางส่วนอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไปตามที่ฟ้อง จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ส่วนปัญหาที่ว่าปุ๋ยเปรอะเปื้อนหรือไม่นั้นปรากฏว่านายสนั่นเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า สินค้าเปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ แต่ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 จ.43 และ จ.46 ระบุแต่เพียงว่า สินค้าปนเปื้อนเศษวัสดุสินค้าสกปรกและมีวัสดุเจือปน และสินค้าปนเปื้อนสิ่งสกปรกและเศษวัสดุตามลำดับ ไม่ได้ระบุว่าปนเปื้อนสนิมท้องเรือหรือสีที่ทาท้องเรือ พยานหลักฐานของโจทก์จึงไม่สอดคล้องกัน และตามเอกสารดังกล่าวกลับระบุว่า สภาพของสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ปรากฏว่าไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวางสินค้า ปรากฏโดยทั่วไปว่าอยู่ในสภาพดีตามภาพถ่ายหมาย จ.45 ก็ปรากฏว่าปุ๋ยมีจำนวนมากและใส่รวมกันมา การขนส่งโดยบรรจุกระสอบละ 50 กิโลกรัมน่าจะต้องใช้เวลานานการปนเปื้อนอาจเกิดจากการบรรจุกระสอบก็เป็นได้ ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยปนเปื้อนเพราะการขนส่ง จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6795/2540บริษัท นิวแฮมพ์เซอร์ อินชัวรันส์ จำกัดโจทก์บริษัท พูลสวัสดิ์ ชิปปิ้ง จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 616 พ.ร.บ.การรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534 การว่าจ้างขนส่งปุ๋ยสินค้าพิพาทเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับ กรณีจึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ ดังนั้น เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับประกันภัยปุ๋ยจากบริษัท จ. และบริษัท อ. ผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากประเทศมาเลเซียและอินโดนีเซียอ้างว่าการขนส่งของจำเลยทำให้เกิดความเสียหายแก่ปุ๋ยที่รับขน จำเลยจึงมีสิทธิที่จะนำสืบได้ว่าได้ส่งมอบปุ๋ยสินค้าที่รับขนให้แก่บริษัทผู้สั่งซื้อครบถ้วนแล้ว การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่น เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าวิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ปุ๋ยบางส่วนจึงอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ฉะนั้นจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไป จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ซึ่งบริษัททั้งสองสั่งซื้อจากผู้ขายในประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย โดยผู้ขายว่าจ้างจำเลยเป็นผู้ขนส่งทางทะเลมายังกรุงเทพมหานคร เมื่อเรือของจำเลยที่ใช้ในการส่งปุ๋ยเข้าเทียบท่าเรือกรุงเทพและขนถ่ายปุ๋ยขึ้นจากเรือเรียบร้อยแล้ว ปุ๋ยขาดจำนวนและบางส่วนเปรอะเปื้อน ซึ่งเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นเงิน 603,776 บาท โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าเสียหายให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ไปแล้ว จึงรับช่วงสิทธิมาไล่เบี้ยเอาจากจำเลยโดยคิดดอกเบี้ยจากค่าเสียหายอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงินจำนวน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า เมื่อปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนถึงท่าเรือกรุงเทพ จำเลยส่งมอบให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ถูกต้องครบถ้วนตามที่ได้รับมอบหมายจากผู้ตราส่งแล้ว โจทก์คิดค่าเสียหายไม่ถูกต้องและสูงเกินไป ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์มิได้ฎีกาโต้แย้งว่า บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัดซื้อปุ๋ยยูเรียจากประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย รวมน้ำหนักตามใบตราส่งเอกสารหมาย จ.20 ถึง จ.25 จำนวน 15,835,612 เมตริกตัน ซึ่งคำนวณน้ำหนักโดยวิธีวัดอัตรากินน้ำลึกที่ท่าเรือต้นทาง มีปัญหาวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าปุ๋ยสูญหายเพราะน้ำหนักไม่ครบตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง จำเลยต้องรับผิดชอบในเนื้อความตามใบตราส่งตามมาตรา 23 แห่งพระราชบัญญัติการรบขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ถ้ามีเหตุอันควรสงสัยว่าปุ๋ยบรรทุกลงเรือไม่ครบตามจำนวนที่ระบุไว้ จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจะต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง เมื่อไม่ได้บันทึกข้อสงวน จึงต้องฟังว่าจำเลยรับสินค้าที่ท่าเรือต้นทางไว้ครบถ้วน และมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ตามรายการในใบตราส่ง กฎหมายไม่ให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น เห็นว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ยังไม่มีผลใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้เนื่องจากมีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 นำมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ จำเลยจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบสินค้าที่รับขนคือปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามกฎหมายดังที่โจทก์ฎีกาคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยต่อไปตามฎีกาโจทก์ว่า จำเลยส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนและไม่เปรอะเปื้อนหรือไม่ ข้อนี้นายสนั่น บุญอากาศ พนักงานของบริษัทแอสโซซิเอท มาริน เซอร์เวเยอร์ส(ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งได้รับมอบหมายจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ให้สำรวจปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนมาเบิกความเป็นพยานโจทก์ว่าเรือขนส่งลำแรกชื่อว่าเรือบางขุนนนท์ เมื่อเรือมาถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2535พยานไปสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัมเหตุที่รู้ว่าส่งมอบปุ๋ยขาดจำนวน ก็โดยดูจากยอดที่บรรจุทั้งหมด และทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่ง ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.40เรือลำที่ 2 คือเรือบางขุนพรหมมาถึงท่าเรือกรุงเทพเมื่อประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.43 ภาพถ่ายปุ๋ยที่บรรทุกมากับเรือบางขุนพรหม ปรากฏตามภาพถ่ายหมาย จ.45 และเรือลำที่ 3 คือเรือบางขุนเทียนมาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวนประมาณ 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.46 เหตุที่รู้ว่าส่งมอบขาดจำนวนก็เพราะดูจากยอดที่ปรากฏทั้งหมดและทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่งเรือบางขุนพรหมและเรือบางขุนเทียนเมื่อมาถึงท่าเรือกรุงเทพจะนำปุ๋ยที่บรรจุมาชั่งน้ำหนักและบรรจุใส่กระสอบ และเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า ลักษณะการขนถ่ายจะตักปุ๋ยขึ้นจากเรือแล้วนำไปใส่กรวยขนาดใหญ่ ปลายกรวยจะมีท่อแล้วนำถุงปุ๋ยไปรองรับปุ๋ยจากท่อบรรจุใส่ถุง เมื่อบรรจุแต่ละถุงเสร็จแล้ว จะนำไปชั่งน้ำหนักทันที แต่ละถุงจะมีน้ำหนักประมาณ 50 กิโลกรัมในกรณีที่ปุ๋ยถุงใดมีน้ำหนักเกินตัดออกแล้วจะนำไปใส่ในภาชนะรองรับปุ๋ยที่มีน้ำหนักเกินดังกล่าว ส่วนที่ตัดออกไปแล้วนี้จะนำไปเติมใส่ถุงปุ๋ยซึ่งน้ำหนักขาดจำนวน การตักปุ๋ยออกในกรณีที่ปุ๋ยเกินและตักใส่ในกรณีที่ขาดจะใช้กะละมังเล็ก ๆ ตัก ซึ่งการตักปุ๋ยดังกล่าวอาจมีปุ๋ยตกหล่นได้บางส่วน ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 และ จ.43 ระบุว่า สภาพสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวาง สินค้าที่เปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ นายชุมพล กัลยาณมิตร นายเรือบางขุนเทียน และนาวาตรีสมพร สุวรรณบุณย์ นายเรือบางขุนนนท์ เบิกความเป็นพยานจำเลยทำนองเดียวกันว่า การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่นเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบว่า วิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก นายสนั่นพยานโจทก์เองก็เบิกความว่าปุ๋ยบางส่วนอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไปตามที่ฟ้อง จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ส่วนปัญหาที่ว่าปุ๋ยเปรอะเปื้อนหรือไม่นั้นปรากฏว่านายสนั่นเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า สินค้าเปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ แต่ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 จ.43 และ จ.46 ระบุแต่เพียงว่า สินค้าปนเปื้อนเศษวัสดุสินค้าสกปรกและมีวัสดุเจือปน และสินค้าปนเปื้อนสิ่งสกปรกและเศษวัสดุตามลำดับ ไม่ได้ระบุว่าปนเปื้อนสนิมท้องเรือหรือสีที่ทาท้องเรือ พยานหลักฐานของโจทก์จึงไม่สอดคล้องกัน และตามเอกสารดังกล่าวกลับระบุว่า สภาพของสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ปรากฏว่าไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวางสินค้า ปรากฏโดยทั่วไปว่าอยู่ในสภาพดีตามภาพถ่ายหมาย จ.45 ก็ปรากฏว่าปุ๋ยมีจำนวนมากและใส่รวมกันมา การขนส่งโดยบรรจุกระสอบละ 50 กิโลกรัมน่าจะต้องใช้เวลานานการปนเปื้อนอาจเกิดจากการบรรจุกระสอบก็เป็นได้ ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยปนเปื้อนเพราะการขนส่ง จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สถิตย์ ไพเราะ-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-วุฒิ คราวุฒิ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้มีประเด็นที่น่าสนใจอยู่ 2 ประเด็น ที่ควรจะนำมาพิจารณาคือ 1. การบังคับใช้ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 2. การบันทึกข้อสงวนและผลของการบันทึกข้อสงวน หรือไม่บันทึกข้อสงวนตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 1. การบังคับใช้พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 คำพิพากษาฉบับนี้ก็ยังเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาอีกฉบับหนึ่งที่ยังต้องมีการวินิจฉัยว่าคดีนี้ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534หรือไม่ โดยศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเลฉบับนี้มีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 แต่ไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทคดีนี้ โดยที่ศาลฎีกาไม่ได้ให้เหตุผลอย่างชัดแจ้งไว้ว่าเพราะเหตุใดข้อพิพาทคดีนี้จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 จึงทำให้น่าคิดว่าเพราะเหตุใดศาลฎีกาจึงวินิจฉัยเช่นนี้ ซึ่งผู้เขียนเข้าใจว่า การที่ศาลฎีกาไม่ให้เหตุผลไว้ก็เนื่องมาจากว่าข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกานั้นไม่ชัดเจนประการหนึ่งและอีกประการหนึ่งก็คือการให้เหตุผลดังกล่าวอาจจะทำให้เกิดข้อโต้แย้งได้ เพราะเท่าที่พิจารณาดูจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ผ่าน ๆ มาแล้ว ก็พบว่าในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการที่จะต้องบังคับใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขน กับพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 บังคับแก่ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นนั้น แม้ว่าถ้าดูผิวเผินแล้วผลจะออกมาเหมือนกันคือศาลฎีกาได้ปรับใช้บทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขนแก่คดีรับขนของทางทะเลด้วยกันทั้งสิ้น โดยให้เหตุผลว่าพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534 นี้ยังไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทที่เกิดขึ้น แต่ก็ยังให้เหตุผลที่ต่างกันไป กล่าวคือ 1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่มีการส่งมอบและตรวจรับสินค้าว่าเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 121/2536) 2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่มูลกรณีเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 79/2540) 3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้เวลาขณะเกิดข้อพิพาทก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9193/2539,10309/2539,189/2540) 4. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่ระบุในใบตราส่งซึ่งเป็นวันก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5809/2539) 5. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันทำสัญญารับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ว่าทำก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5828/2540) นอกจากนี้เมื่อผู้เขียน ได้อ่านคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้โดยละเอียด โดยดูจากข้อเท็จจริงในคำฟ้อง และคำให้การของจำเลยแล้ว ก็พบว่าโจทก์ในคดีนี้เป็นผู้รับประกันภัยที่รับช่วงสิทธิจากผู้รับตราส่งสินค้าที่สูญหาย เสียหายมาฟ้องเอาจากผู้ขนส่ง ซึ่งก็ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงชัดแจ้งว่า การส่งมอบและตรวจรับสินค้า หรือวันที่มูลกรณีเกิดขึ้น หรือวันที่เกิดข้อพิพาทหรือวันที่ระบุในใบตราส่งหรือวันทำสัญญารับขนของทางทะเลนั้นเป็นวันใดกันแน่ เพียงแต่โจทก์บรรยายฟ้องว่าเป็นผู้รับประกันภัยโดยเมื่อระหว่างวันที่ 2 มกราคม 2535 ถึงวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2535 โจทก์ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากผู้เอาประกันภัยซึ่งทำให้เข้าใจได้ว่า คงจะมีการทำสัญญารับขนกันก่อนวันที่ผู้รับประกันภัยจะรับประกันภัยสินค้าแน่และมีการพบว่าความสูญหายหรือเสียหายของปุ๋ยนั้นเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เช่นกัน เพราะตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกานั้น ปรากฏมีการขนส่งปุ๋ยโดยเรือ 3 ลำ ดังนี้ คือ 1. เรือลำแรกชื่อ เรือบางขุนนนท์ มาถึงประเทศไทยวันที่ 5 มกราคม 2535 มีการสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัม 2. เรือลำที่สองชื่อ เรือบางขุนพรหม มาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 มีการสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน 3. เรือลำที่ 3 คือ เรือบางขุนเทียน มาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 มีการสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวน 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ดังนี้ถ้าพิจารณาโดยภาพรวมถึงความเป็นไปได้ที่ศาลฎีกาท่านจะให้เหตุผลของการที่วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่ใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้ก็ยังคงมีทางให้เหตุผลตามเหตุผลที่ 1,2,3 และ 5 ได้เช่นกัน แต่ศาลฎีกาก็ไม่ได้ให้เหตุผลไว้ซึ่งผู้เขียนก็เคยให้ข้อคิดเห็นในเรื่องนี้ไว้ว่าเหตุผลที่ควรจะเป็นและน่าจะเป็นในการที่จะใช้หรือไม่ใช้พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 นั้นน่าจะใช้หลักเกณฑ์ที่พิจารณาดูว่าวันที่ทำสัญญารับขนของทางทะเลนั้นได้เกิดขึ้นก่อนหรือหลังวันที่พระราชบัญญัติฉบับนี้มีผลบังคับใช้ น่าจะเป็นเหตุผลที่เหมาะสมและถูกต้องที่สุด นอกจากนี้คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ยังมีความแตกต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับก่อนหน้านี้ในเรื่องการบังคับใช้ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 อยู่อีกประการหนึ่งก็คือว่า ในคำพิพากษาฎีกาฉบับก่อน ๆ นั้น เมื่อศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อพิพาทคดีนั้น ๆ ไม่ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 คดีจึงตกอยู่ภายใต้บังคับของบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขน ซึ่งศาลฎีกาได้นำมาใช้ในการวินิจฉัยคดี โดยถือว่าเป็นบทกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 ในช่วงที่ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายว่าด้วยการรับขนของทางทะเลเป็นการเฉพาะดังเช่นทุกวันนี้ แต่คดีนี้ศาลฎีกาเพียงวินิจฉัยว่าพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทเท่านั้นและไม่ได้วินิจฉัยคดีนี้ว่าต้องเป็นไปตามบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื่องจากคดีนี้มีเรื่องที่ต้องพิจารณาว่า มาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 จะมีผลใช้แก่ข้อพิพาทหรือไม่ เมื่อพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่มีผลบังคับใช้ย่อมทำให้มาตรา 23 และ มาตรา 25 ของพระราชบัญญัติฉบับนี้ไม่มีผลบังคับใช้ด้วยเช่นกัน มาตรา 23 และมาตรา 25 นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการบันทึกข้อสงวนลงในใบตราส่ง ซึ่งมักจะเป็นคดีความกันอยู่เนือง ๆ ดังจะได้กล่าวต่อไป 2. การบันทึกข้อสงวนและผลของการบันทึกข้อสงวนหรือไม่บันทึกข้อสงวนตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ในเรื่องที่เกี่ยวกับข้อสงวนที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า Reservation มีอยู่ 2 ส่วน คือ 1. ในคำให้การของจำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งที่มีใจความส่วนหนึ่งว่า "...วิธีการขนปุ๋ยยูเรียดังกล่าวผู้ส่งเป็นผู้แจ้งน้ำหนักหรือปริมาณของปุ๋ยยูเรียเป็นเมตริกตันแก่จำเลยจำเลยในฐานะผู้ขนส่งได้ออกใบตราส่งชนิด "บรรจุแล้ว" ซึ่งมีเหตุอันควรสงสัยว่าน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่แจ้งไม่ถูกต้องตรงกับน้ำหนักที่รับไว้จริง หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของน้ำหนักปุ๋ยยูเรียในใบตราส่ง จำเลยจึงบันทึกข้อจำกัดความรับผิดไว้ในใบตราส่งว่า "รายละเอียดให้ไว้โดยผู้ส่งของ ผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิด..." 2. ในชั้นที่ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษากัน ศาลฎีกาได้กล่าวไว้ช่วงหนึ่งในส่วนการนำสืบของจำเลยว่า ...จำเลยเป็นผู้ขนส่งปุ๋ยยูเรีย โดยใช้เรือ 3 ลำ คือ เรือบางขุนนนท์เรือบางขุนเทียนและเรือบางขุนพรหมการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่บรรทุกมาในเรือทั้งสามลำ ใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือ โดยวัดจากเรือเปล่าครั้งหนึ่ง และเมื่อปุ๋ยยูเรียบรรทุกลงเรือแล้วก็วัดอีกครั้งซึ่งเป็นการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียโดยประมาณข้อผิดพลาดในการคำนวณย่อมเกิดขึ้นได้ง่าย จำเลยจึงสงวนความรับผิดไว้ว่าผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิดซึ่งผู้ส่งปุ๋ยยูเรียก็มิได้โต้แย้ง... แต่ปรากฏว่าศาลฎีกาก็มิได้มีโอกาสที่จะได้วินิจฉัยถึงประเด็นในเรื่องนี้โดยตรงเพราะว่าเมื่อศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534ไม่มีผลบังคับใช้ ทำให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้ผู้รับตราส่งครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ซึ่งถ้าสมมุติไปว่า หากข้อพิพาทคดีนี้ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติฉบับนี้แล้วจะเป็นเช่นไร ข้อความดังกล่าวจะถือว่าเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 ของกฎหมายข้างต้นหรือไม่ก็เป็นเรื่องที่น่าพิจารณาเป็นอย่างยิ่ง ก่อนอื่นจะต้องเข้าใจในเบื้องต้นก่อนว่าในด้านกฎหมายนั้นข้อสงวน (Reservation) กับข้อยกเว้นความรับผิดของผู้ขนส่งนั้นไม่เหมือนกันทีเดียว เพราะหากเป็นข้อสงวนความรับผิดของผู้ขนส่งแล้ว ผู้ขนส่งสามารถที่จะทำได้ภายใต้หลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในมาตรา 23 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 แต่ถ้าเป็นข้อยกเว้นความรับผิดของผู้ขนส่งที่กำหนดไว้ในใบตราส่งที่ขัดต่อบทบัญญัติของมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ข้อยกเว้นความรับผิดก็ตกเป็นโมฆะใช้ไม่ได้ แม้ผู้ส่งจะตกลงหรือไม่โต้แย้งก็ตาม โดยมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 นั้นได้บัญญัติว่า"ข้อกำหนดใดในสัญญารับขนของทางทะเลซึ่งมีวัตถุประสงค์หรือมีผลไม่ว่าโดยตรงหรือโดยปริยายดังต่อไปนี้ ข้อกำหนดนั้นเป็นโมฆะ 1) ปลดเปลื้องผู้ขนส่งจากหน้าที่หรือความรับผิดใด ๆ ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้ 2) กำหนดความรับผิดของผู้ขนส่งให้น้อยกว่าที่กำหนดไว้ในมาตรา 58 หรือมาตรา 60 3) ปัดภาระการพิสูจน์ซึ่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้เป็นหน้าที่ของผู้ขนส่งไปให้ผู้ส่งของ หรือบุคคลภายนอกเป็นผู้พิสูจน์ 4) ให้ผู้ขนส่งเป็นผู้รับประโยชน์ในสัญญาประกันภัยแห่งของ ตามสัญญารับขนของทางทะเลอันเป็นวัตถุที่เอาประกันภัย ความเป็นโมฆะของข้อกำหนดตามวรรคหนึ่ง ไม่กระทบกระทั่งถึงความสมบูรณ์ของข้อกำหนดอื่นในสัญญานั้น และให้ถือว่าคู่สัญญา ได้เจตนาให้ข้อกำหนดอื่นนั้นแยกออกต่างหากจากข้อกำหนดที่เป็นโมฆะตามวรรคหนึ่ง บทบัญญัติในมาตรานี้ไม่ตัดสิทธิคู่กรณีที่จะตกลงกันกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ขนส่งให้มากขึ้นกว่าที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้" สำหรับบทบัญญัติของมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 มีดังนี้ คือ มาตรา 23 บัญญัติว่า ในกรณีที่ผู้ส่งของเป็นผู้แจ้ง หรือจัดให้ซึ่งข้อความในใบตราส่งเกี่ยวกับลักษณะทั่วไปแห่งของ เครื่องหมายที่จำเป็นเพื่อบ่งตัวของ จำนวนหน่วยการขนส่ง น้ำหนักของหรือปริมาณอย่างอื่น ถ้าผู้ขนส่งหรือบุคคลอื่นซึ่งออกใบตราส่งในนามของผู้ขนส่งทราบ หรือมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริงหรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้จริงในกรณีที่มีการออกใบตราส่งชนิด "บรรทุกแล้ว" หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งโดยวิธีการอันสมควรแก่วิสัย และพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ บุคคลดังกล่าวต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง โดยระบุถึงข้อที่ไม่ตรงกับความจริง เหตุแห่งความสงสัยหรือพฤติการณ์ที่ไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงได้ แล้วแต่กรณี มาตรา 25 บัญญัติว่า ถ้ามิได้บันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่งตามมาตรา 23ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ หรือได้บรรทุกของลงเรือในกรณีที่เป็นใบตราส่งชนิด "บรรทุกแล้ว" ทั้งนี้ ตามรายการที่แสดงไว้ในใบตราส่งนั้น แต่ถ้าใบตราส่งใดได้โอนไปยังผู้รับตราส่ง หรือบุคคลภายนอกซึ่งได้กระทำการโดยสุจริต โดยเชื่อตามข้อความในใบตราส่งนั้นแล้ว ห้ามมิให้ผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น จากหลักเกณฑ์ของมาตรา 23 และมาตรา 25 ข้างต้น พอที่จะสรุปได้ว่า 1. ผู้ขนส่งหรือบุคคลอื่นซึ่งออกใบตราส่งในนามของผู้ขนส่งจะต้องมีบันทึกข้อสงวนไว้ในใบตราส่งถ้า 1.1 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวทราบว่าข้อความที่ผู้ส่งของเป็นผู้แจ้งหรือจัดให้ซึ่งข้อความในใบตราส่งเกี่ยวกับลักษณะทั่วไปแห่งของ เครื่องหมายที่จำเป็นเพื่อบ่งตัวเอง จำนวนหน่วยการขนส่ง น้ำหนักของหรือปริมาณอย่างอื่นไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริง หรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้ หรือ 1.2 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริง หรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้ หรือ 1.3 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งได้โดยวิธีการอันสมควร และพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ ในการบันทึกข้อสงวนดังกล่าว ผู้ขนส่งจะต้องบันทึกถึง 1. ข้อที่ไม่ตรงกับความจริง หรือ 2. เหตุแห่งความสงสัย หรือ 3. พฤติการณ์ที่ไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงได้ 2. ผลของการที่ผู้ขนส่งไม่บันทึกข้อสงวนดังกล่าวก็คือ กฎหมายสันนิษฐานไว้ว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ถูกต้องตามรายการ ที่แสดงไว้ในใบตราส่ง ซึ่งข้อสันนิษฐานนี้ผู้ขนส่งยังสามารถ สืบหักล้างต่อผู้ส่งได้ว่า แม้ตนเองจะไม่ได้บันทึกข้อสงวนไว้ในใบตราส่งก็ตามแต่ในความเป็นจริงแล้วของที่รับไว้ไม่ถูกต้องตามรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งได้แต่ก็มีข้อห้ามหรือข้อยกเว้นอยู่ในกรณีที่ถ้ามีการโอนใบตราส่งไปยังผู้รับตราส่งหรือบุคคลภายนอกซึ่งได้กระทำการโดยสุจริต โดยเชื่อตามข้อความในใบตราส่ง ผู้ขนส่งก็พิสูจน์เป็นอย่างอื่นไม่ได้ ผลก็คือถือว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ถูกต้องตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง หากว่าในตอนส่งของให้แก่ผู้รับตราส่งหรือผู้รับโอนใบตราส่งของดังกล่าวที่ถูกส่งมอบไม่เป็นไปตามรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งผู้ขนส่งก็จะต้องรับผิดชอบในการชดใช้ค่าเสียหายให้แก่บุคคลดังกล่าว จากบทบัญญัติของมาตรา 23 และมาตรา 25 ข้างต้นก็อาจจะนำมาขยายความถึงลักษณะความเป็นไปได้และผลของข้อสงวนที่ถูกบันทึกลงในใบตราส่งและการไม่บันทึกข้อสงวนเพิ่มเติมให้ชัดเจนขึ้นอีกดังนี้ คือ 1. ในกรณีที่ผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนไว้อย่างถูกต้องตามมาตรา 23 เนื่องจากมีความไม่ถูกต้องเกี่ยวกับรายละเอียดเกี่ยวกับของ หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องหรือมีความสงสัยเกี่ยวกับของนั้น ผลก็จะไม่เป็นไปตามมาตรา 25 ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 25 นั้นจะไม่มีผลใช้บังคับซึ่งก็เท่ากับว่า ผู้ขนส่งได้รับมอบของไว้ หรือได้บรรทุกของลงเรือนั้นไม่ถูกต้องตรงกับรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ทำให้ผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิดเพื่อการสูญหายเสียหายของของอันเนื่องมาจากความไม่ถูกต้องดังกล่าวซึ่งก็เท่ากับว่าของไม่ได้สูญหายเสียหายในระหว่างที่ของอยู่ในความดูแลของผู้ขนส่งแต่มีขึ้นก่อนหน้านั้น 2. ในกรณีที่ผู้ขนส่งไม่ได้บันทึกข้อสงวนไว้ เนื่องจากการไม่ระมัดระวังในการตรวจสอบรายละเอียดเกี่ยวกับของว่าถูกต้องแท้จริงตรงกับรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งหรือไม่ โดยไม่ได้มีเจตนาที่จะฉ้อฉลผู้รับตราส่ง หรือบุคคลภายนอกซึ่งเป็นผู้ทรงใบตราส่งผลก็คือ จะเข้าข้อสันนิษฐานว่าผู้ขนส่งได้รับมอบของถูกต้องตามใบตราส่ง และผู้ขนส่งจะพิสูจน์ว่า จริง ๆ ของนั้นไม่ถูกต้องใช้ยันต่อผู้รับตราส่งซึ่งกระทำการโดยสุจริตไม่ได้ ซึ่งก็เป็นไปตามมาตรา 25 ที่ได้อธิบายไปแล้วเช่นกัน 3. ในกรณีที่ผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนไว้ไม่ถูกต้องตามมาตรา 23 เพราะผู้ขนส่งไม่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับของที่บรรทุก หรือสามารถตรวจสอบได้ แต่ยังบันทึกข้อสงวนเอาไว้ผลจะเป็นเช่นไร คงจะต้องพิจารณาดูมาตรา 25 ประกอบด้วย ซึ่งก็ตอบได้ว่าข้อความดังกล่าวไม่น่าจะถือว่าเป็นข้อสงวน 4. ในกรณีที่ผู้ขนส่งไม่บันทึกข้อสงวนทั้งที่ควรจะบันทึก เนื่องจากสมคบกับผู้ส่งโดยมีเจตนาที่ฉ้อฉลบุคคลภายนอกซึ่งเป็นผู้รับตราส่ง ผลก็คือ ผู้ขนส่งจะหมดสิทธิในการจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งตามมาตรา 58 โดยมาตรา 60(3) ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 บัญญัติไว้ว่า การจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งตามมาตรา 58 มิให้ใช้บังคับแก่กรณีดังต่อไปนี้ คือ (3) ผู้ขนส่งได้จดแจ้งรายการใด ๆ ไว้ในใบตราส่งที่ผู้ส่งของแจ้งหรือจัดให้โดยไม่บันทึกข้อสงวนเกี่ยวกับรายการนั้นไว้ในใบตราส่ง ทั้งนี้โดยมีเจตนาที่จะฉ้อฉลผู้รับตราส่งหรือบุคคลภายนอก ซึ่งกระทำการโดยเชื่อรายการในใบตราส่งนั้น ในกรณีที่ใบตราส่งใดปราศจากข้อสงวนนั้น ในทางปฏิบัติก็จะมีการเรียกใบตราส่งนั้นว่าเป็น Cleanbilloflading ซึ่งธนาคารมักจะเรียกเอาใบตราส่งชนิดนี้โดยเฉพาะเมื่อธนาคารได้ออกเงินไปให้ก่อน เพื่อการซื้อสินค้าตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ทั้งนี้เพื่อเป็นประกันในการชำระเงินดังกล่าว ส่วนใบตราส่งใดที่มีข้อสงวนนั้น ทางปฏิบัติจะเรียกว่า Clausedbilloflading ซึ่งใน DictionaryofShipping terms ที่เขียนโดย PeterR.Brodie ได้อธิบายไว้ว่า Clauseinbilloflading containingone,ormorethanone,superimposedclausewhichmayeitherspecifyadefecttothecargooritspacking,ormaybeanycommentofthemasterregardingthecarriageofgoods,forexamplethattheweightorcontentsofaconsignmentareunknowntohim,orthatthegoodsshippedondeckareattheshipper'srisk หรือ DictionaryofShippinginternationalTradeTermsandAbbreviations,3rdedition,1986 ที่เขียนโดย AlainE.Branch ก็อธิบายไว้ว่า BillofLadingwhichhasbeenendorsedbytheshipownerasthegoodsdescribedthereondonotconformtowhatis offeredforshipmente.g.packagemissing,damaged,stained,inadequatelypacked ส่วนคำว่าใบตราส่งชนิด "บรรจุแล้ว" ที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ผู้เขียนไม่ค่อยจะแน่ใจว่าแปลมาจากคำภาษาอังกฤษที่ปรากฏในใบตราส่งไว้เช่นไร แต่ผู้เขียนมักจะพบว่ามีการใช้ข้อความอื่น ๆ เช่น"Saidtocontain" บ้าง "Shipper'sloadandcount" บ้างซึ่งไม่น่าจะแปลความได้เช่นนั้น สำหรับความหมายของคำว่า "Saidtocontain" นั้น ใน Dictionaryofshippingterms ที่เขียนโดย PeterR.Brodie ได้ให้ความหมายไว้ว่าเป็นข้อกำหนดในใบตราส่งที่แสดงว่านายเรือและผู้ขนส่งไม่ทราบถึงสภาพและปริมาณของสิ่งที่บรรจุอยู่ในกล่องลังไม้ที่ตีกระดานห่าง หรือหีบห่อ และเชื่อใจในรายละเอียดที่ผู้ส่งได้จัดหา ใช้ตัวย่อว่า S.T.C. ส่วนคำว่า Shipper'sloadandcount ก็แปลได้ตรงตัวว่า ผู้ส่งเป็นผู้บรรทุก บรรจุ และนับสินค้า ถ้าจะถามว่าข้อความทั้ง 2 ข้อความนั้นเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 หรือไม่ ในเรื่องนี้ก็เห็นว่าขึ้นอยู่กับสภาพของความเป็นจริงว่าผู้ขนส่งมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริงหรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งโดยวิธีการอันสมควรแก่วิสัยและพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ มิใช่ว่าเมื่อผู้ขนส่งได้ระบุข้อความดังกล่าวลงในใบตราส่งแล้วจะถือว่าเป็นข้อสงวนเสมอไป เพราะผู้ขนส่งอาจจะบันทึกข้อความเหล่านี้ไว้ เพื่อจะได้ใช้เป็นข้อต่อสู้ในศาลเมื่อเกิดคดีขึ้นทั้ง ๆที่ตนเองอยู่ในสภาพที่ไม่สงสัยเกี่ยวกับของที่บรรจุในภาชนะต่าง ๆ ที่รวมของไว้เพื่อการขนส่ง หรือสามารถตรวจสอบได้ ตัวอย่างในทางปฏิบัติที่ผู้ขนส่งอาจจะระบุข้อความอันทำให้ถือว่าข้อความดังกล่าวเป็นข้อสงวนได้ก็เช่น ในกรณีที่มีการบรรจุขอลงในตู้คอนเทนเนอร์ ซึ่งผู้บรรจุของลงตู้คอนเทนเนอร์อาจจะเป็นผู้ส่งของหรือผู้ขนส่งก็ได้ ในกรณีที่ผู้ส่งเป็นผู้บรรจุของลงตู้คอนเทนเนอร์ และมีการปิดตู้คอนเทนเนอร์เรียบร้อย ในกรณีดังกล่าวผู้ขนส่งไม่มีโอกาสตรวจสอบถึงความถูกต้องแท้จริงแห่งของได้ว่ามีสภาพเช่นไร มีชนิดและปริมาณเช่นใด เพราะผู้ขนส่งจะรับตู้คอนเทนเนอร์มาในสภาพที่ปิดตู้เรียบร้อยแล้ว แต่ในกรณีที่ผู้ขนส่งเป็นผู้บรรจุของลงในตู้คอนเทนเนอร์เอง (Lessthancontainer load) หากว่าผู้ขนส่งได้บันทึกข้อความดังกล่าวลงในใบตราส่ง (ถ้าทางปฏิบัติเกิดมีขึ้นจริง) ข้อความนี้ไม่อาจถือได้ว่าเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 เพราะในกรณีเช่นนี้ ผู้ขนส่งสามารถตรวจสอบรายละเอียดเกี่ยวกับของได้เนื่องจากเป็นผู้บรรจุของลงในตู้คอนเทนเนอร์เอง และท้ายสุดถ้าย้อนไปดูข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาถึงวิธีการในการคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ถูกบรรทุกลงเรือโดยการวัดปริมาณน้ำหนักของสินค้าที่บรรทุกโดยคำนวณจากอัตราการกินน้ำลึกของเรือก่อนจะบรรทุกสินค้าลงเรือกับหลังจากที่บรรทุกสินค้าลงเรือ เพื่อหาส่วนต่างในการคำนวณน้ำหนักของสินค้าก็เป็นที่ทำกันในทางปฏิบัติ แต่คงจะไม่เที่ยงตรงแน่นอนและละเอียดเท่ากับการนำสินค้าขึ้นชั่งกับเครื่องชั่งน้ำหนักจริง ๆ ดังนั้นความคลาดเคลื่อนอันเกิดจากการใช้วิธีการดังกล่าวจึงเกิดขึ้นได้ หากข้อเท็จจริงฟังได้จริง ๆ ว่าผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนเอาไว้จริง ก็จะทำให้ผู้ขนส่งสามารถปฏิเสธความรับผิดได้ว่าไม่มีปุ๋ยของสูญหายในระหว่างการขนส่งเกิดขึ้น แต่เป็นเรื่องที่อาจเกิดขึ้นมาก่อนแล้ว หรือเพราะผู้ขนส่งได้รับปุ๋ยไว้ไม่ครบ ไผทชิตเอกจริยกรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ซึ่งบริษัททั้งสองสั่งซื้อจากผู้ขายในประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย โดยผู้ขายว่าจ้างจำเลยเป็นผู้ขนส่งทางทะเลมายังกรุงเทพมหานคร เมื่อเรือของจำเลยที่ใช้ในการส่งปุ๋ยเข้าเทียบท่าเรือกรุงเทพและขนถ่ายปุ๋ยขึ้นจากเรือเรียบร้อยแล้ว ปุ๋ยขาดจำนวนและบางส่วนเปรอะเปื้อน ซึ่งเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นเงิน 603,776 บาท โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าเสียหายให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ไปแล้ว จึงรับช่วงสิทธิมาไล่เบี้ยเอาจากจำเลยโดยคิดดอกเบี้ยจากค่าเสียหายอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงินจำนวน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า เมื่อปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนถึงท่าเรือกรุงเทพ จำเลยส่งมอบให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ถูกต้องครบถ้วนตามที่ได้รับมอบหมายจากผู้ตราส่งแล้ว โจทก์คิดค่าเสียหายไม่ถูกต้องและสูงเกินไป ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์มิได้ฎีกาโต้แย้งว่า บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัดซื้อปุ๋ยยูเรียจากประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย รวมน้ำหนักตามใบตราส่งเอกสารหมาย จ.20 ถึง จ.25 จำนวน 15,835,612 เมตริกตัน ซึ่งคำนวณน้ำหนักโดยวิธีวัดอัตรากินน้ำลึกที่ท่าเรือต้นทาง มีปัญหาวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าปุ๋ยสูญหายเพราะน้ำหนักไม่ครบตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง จำเลยต้องรับผิดชอบในเนื้อความตามใบตราส่งตามมาตรา 23 แห่งพระราชบัญญัติการรบขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ถ้ามีเหตุอันควรสงสัยว่าปุ๋ยบรรทุกลงเรือไม่ครบตามจำนวนที่ระบุไว้ จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจะต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง เมื่อไม่ได้บันทึกข้อสงวน จึงต้องฟังว่าจำเลยรับสินค้าที่ท่าเรือต้นทางไว้ครบถ้วน และมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ตามรายการในใบตราส่ง กฎหมายไม่ให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น เห็นว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ยังไม่มีผลใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้เนื่องจากมีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 นำมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ จำเลยจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบสินค้าที่รับขนคือปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามกฎหมายดังที่โจทก์ฎีกาคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยต่อไปตามฎีกาโจทก์ว่า จำเลยส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนและไม่เปรอะเปื้อนหรือไม่ ข้อนี้นายสนั่น บุญอากาศ พนักงานของบริษัทแอสโซซิเอท มาริน เซอร์เวเยอร์ส(ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งได้รับมอบหมายจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ให้สำรวจปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนมาเบิกความเป็นพยานโจทก์ว่าเรือขนส่งลำแรกชื่อว่าเรือบางขุนนนท์ เมื่อเรือมาถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2535พยานไปสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัมเหตุที่รู้ว่าส่งมอบปุ๋ยขาดจำนวน ก็โดยดูจากยอดที่บรรจุทั้งหมด และทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่ง ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.40เรือลำที่ 2 คือเรือบางขุนพรหมมาถึงท่าเรือกรุงเทพเมื่อประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.43 ภาพถ่ายปุ๋ยที่บรรทุกมากับเรือบางขุนพรหม ปรากฏตามภาพถ่ายหมาย จ.45 และเรือลำที่ 3 คือเรือบางขุนเทียนมาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวนประมาณ 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.46 เหตุที่รู้ว่าส่งมอบขาดจำนวนก็เพราะดูจากยอดที่ปรากฏทั้งหมดและทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่งเรือบางขุนพรหมและเรือบางขุนเทียนเมื่อมาถึงท่าเรือกรุงเทพจะนำปุ๋ยที่บรรจุมาชั่งน้ำหนักและบรรจุใส่กระสอบ และเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า ลักษณะการขนถ่ายจะตักปุ๋ยขึ้นจากเรือแล้วนำไปใส่กรวยขนาดใหญ่ ปลายกรวยจะมีท่อแล้วนำถุงปุ๋ยไปรองรับปุ๋ยจากท่อบรรจุใส่ถุง เมื่อบรรจุแต่ละถุงเสร็จแล้ว จะนำไปชั่งน้ำหนักทันที แต่ละถุงจะมีน้ำหนักประมาณ 50 กิโลกรัมในกรณีที่ปุ๋ยถุงใดมีน้ำหนักเกินตัดออกแล้วจะนำไปใส่ในภาชนะรองรับปุ๋ยที่มีน้ำหนักเกินดังกล่าว ส่วนที่ตัดออกไปแล้วนี้จะนำไปเติมใส่ถุงปุ๋ยซึ่งน้ำหนักขาดจำนวน การตักปุ๋ยออกในกรณีที่ปุ๋ยเกินและตักใส่ในกรณีที่ขาดจะใช้กะละมังเล็ก ๆ ตัก ซึ่งการตักปุ๋ยดังกล่าวอาจมีปุ๋ยตกหล่นได้บางส่วน ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 และ จ.43 ระบุว่า สภาพสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวาง สินค้าที่เปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ นายชุมพล กัลยาณมิตร นายเรือบางขุนเทียน และนาวาตรีสมพร สุวรรณบุณย์ นายเรือบางขุนนนท์ เบิกความเป็นพยานจำเลยทำนองเดียวกันว่า การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่นเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบว่า วิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก นายสนั่นพยานโจทก์เองก็เบิกความว่าปุ๋ยบางส่วนอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไปตามที่ฟ้อง จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ส่วนปัญหาที่ว่าปุ๋ยเปรอะเปื้อนหรือไม่นั้นปรากฏว่านายสนั่นเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า สินค้าเปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ แต่ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 จ.43 และ จ.46 ระบุแต่เพียงว่า สินค้าปนเปื้อนเศษวัสดุสินค้าสกปรกและมีวัสดุเจือปน และสินค้าปนเปื้อนสิ่งสกปรกและเศษวัสดุตามลำดับ ไม่ได้ระบุว่าปนเปื้อนสนิมท้องเรือหรือสีที่ทาท้องเรือ พยานหลักฐานของโจทก์จึงไม่สอดคล้องกัน และตามเอกสารดังกล่าวกลับระบุว่า สภาพของสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ปรากฏว่าไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวางสินค้า ปรากฏโดยทั่วไปว่าอยู่ในสภาพดีตามภาพถ่ายหมาย จ.45 ก็ปรากฏว่าปุ๋ยมีจำนวนมากและใส่รวมกันมา การขนส่งโดยบรรจุกระสอบละ 50 กิโลกรัมน่าจะต้องใช้เวลานานการปนเปื้อนอาจเกิดจากการบรรจุกระสอบก็เป็นได้ ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยปนเปื้อนเพราะการขนส่ง จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6795/2540บริษัท นิวแฮมพ์เซอร์ อินชัวรันส์ จำกัดโจทก์บริษัท พูลสวัสดิ์ ชิปปิ้ง จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 616 พ.ร.บ.การรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534 การว่าจ้างขนส่งปุ๋ยสินค้าพิพาทเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 ซึ่งเป็นวันที่พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 มีผลใช้บังคับ กรณีจึงนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ ดังนั้น เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นผู้รับประกันภัยปุ๋ยจากบริษัท จ. และบริษัท อ. ผู้สั่งซื้อปุ๋ยจากประเทศมาเลเซียและอินโดนีเซียอ้างว่าการขนส่งของจำเลยทำให้เกิดความเสียหายแก่ปุ๋ยที่รับขน จำเลยจึงมีสิทธิที่จะนำสืบได้ว่าได้ส่งมอบปุ๋ยสินค้าที่รับขนให้แก่บริษัทผู้สั่งซื้อครบถ้วนแล้ว การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่น เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าวิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ปุ๋ยบางส่วนจึงอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ฉะนั้นจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไป จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์โจทก์ฟ้องว่า โจทก์ได้ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ซึ่งบริษัททั้งสองสั่งซื้อจากผู้ขายในประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย โดยผู้ขายว่าจ้างจำเลยเป็นผู้ขนส่งทางทะเลมายังกรุงเทพมหานคร เมื่อเรือของจำเลยที่ใช้ในการส่งปุ๋ยเข้าเทียบท่าเรือกรุงเทพและขนถ่ายปุ๋ยขึ้นจากเรือเรียบร้อยแล้ว ปุ๋ยขาดจำนวนและบางส่วนเปรอะเปื้อน ซึ่งเป็นความเสียหายที่เกิดขึ้นเป็นเงิน 603,776 บาท โจทก์ในฐานะผู้รับประกันภัยได้ชำระค่าเสียหายให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ไปแล้ว จึงรับช่วงสิทธิมาไล่เบี้ยเอาจากจำเลยโดยคิดดอกเบี้ยจากค่าเสียหายอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ขอให้บังคับจำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงินจำนวน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การว่า เมื่อปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนถึงท่าเรือกรุงเทพ จำเลยส่งมอบให้แก่บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ถูกต้องครบถ้วนตามที่ได้รับมอบหมายจากผู้ตราส่งแล้ว โจทก์คิดค่าเสียหายไม่ถูกต้องและสูงเกินไป ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงินจำนวน 638,214.11 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 603,776 บาท นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงยุติตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์มิได้ฎีกาโต้แย้งว่า บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัดซื้อปุ๋ยยูเรียจากประเทศมาเลเซียและประเทศสาธารณรัฐอินโดนีเซีย รวมน้ำหนักตามใบตราส่งเอกสารหมาย จ.20 ถึง จ.25 จำนวน 15,835,612 เมตริกตัน ซึ่งคำนวณน้ำหนักโดยวิธีวัดอัตรากินน้ำลึกที่ท่าเรือต้นทาง มีปัญหาวินิจฉัยตามที่โจทก์ฎีกาว่าปุ๋ยสูญหายเพราะน้ำหนักไม่ครบตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง จำเลยต้องรับผิดชอบในเนื้อความตามใบตราส่งตามมาตรา 23 แห่งพระราชบัญญัติการรบขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ถ้ามีเหตุอันควรสงสัยว่าปุ๋ยบรรทุกลงเรือไม่ครบตามจำนวนที่ระบุไว้ จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจะต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง เมื่อไม่ได้บันทึกข้อสงวน จึงต้องฟังว่าจำเลยรับสินค้าที่ท่าเรือต้นทางไว้ครบถ้วน และมาตรา 25 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าวให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ตามรายการในใบตราส่ง กฎหมายไม่ให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น เห็นว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ยังไม่มีผลใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้เนื่องจากมีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 นำมาปรับแก่คดีนี้ไม่ได้ จำเลยจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบสินค้าที่รับขนคือปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามกฎหมายดังที่โจทก์ฎีกาคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยต่อไปตามฎีกาโจทก์ว่า จำเลยส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้บริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ครบถ้วนและไม่เปรอะเปื้อนหรือไม่ ข้อนี้นายสนั่น บุญอากาศ พนักงานของบริษัทแอสโซซิเอท มาริน เซอร์เวเยอร์ส(ประเทศไทย) จำกัด ซึ่งได้รับมอบหมายจากบริษัทเจียไต๋ จำกัด และบริษัทอาคเนย์เกษตรกรรม จำกัด ให้สำรวจปุ๋ยยูเรียที่จำเลยรับขนมาเบิกความเป็นพยานโจทก์ว่าเรือขนส่งลำแรกชื่อว่าเรือบางขุนนนท์ เมื่อเรือมาถึงประเทศไทยเมื่อวันที่ 5 มกราคม 2535พยานไปสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัมเหตุที่รู้ว่าส่งมอบปุ๋ยขาดจำนวน ก็โดยดูจากยอดที่บรรจุทั้งหมด และทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่ง ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.40เรือลำที่ 2 คือเรือบางขุนพรหมมาถึงท่าเรือกรุงเทพเมื่อประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.43 ภาพถ่ายปุ๋ยที่บรรทุกมากับเรือบางขุนพรหม ปรากฏตามภาพถ่ายหมาย จ.45 และเรือลำที่ 3 คือเรือบางขุนเทียนมาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 พยานสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวนประมาณ 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ได้ทำรายงานการสำรวจไว้ตามเอกสารหมาย จ.46 เหตุที่รู้ว่าส่งมอบขาดจำนวนก็เพราะดูจากยอดที่ปรากฏทั้งหมดและทำการชั่งน้ำหนักที่หน้าท่าและนำไปเทียบกับใบตราส่งเรือบางขุนพรหมและเรือบางขุนเทียนเมื่อมาถึงท่าเรือกรุงเทพจะนำปุ๋ยที่บรรจุมาชั่งน้ำหนักและบรรจุใส่กระสอบ และเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า ลักษณะการขนถ่ายจะตักปุ๋ยขึ้นจากเรือแล้วนำไปใส่กรวยขนาดใหญ่ ปลายกรวยจะมีท่อแล้วนำถุงปุ๋ยไปรองรับปุ๋ยจากท่อบรรจุใส่ถุง เมื่อบรรจุแต่ละถุงเสร็จแล้ว จะนำไปชั่งน้ำหนักทันที แต่ละถุงจะมีน้ำหนักประมาณ 50 กิโลกรัมในกรณีที่ปุ๋ยถุงใดมีน้ำหนักเกินตัดออกแล้วจะนำไปใส่ในภาชนะรองรับปุ๋ยที่มีน้ำหนักเกินดังกล่าว ส่วนที่ตัดออกไปแล้วนี้จะนำไปเติมใส่ถุงปุ๋ยซึ่งน้ำหนักขาดจำนวน การตักปุ๋ยออกในกรณีที่ปุ๋ยเกินและตักใส่ในกรณีที่ขาดจะใช้กะละมังเล็ก ๆ ตัก ซึ่งการตักปุ๋ยดังกล่าวอาจมีปุ๋ยตกหล่นได้บางส่วน ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 และ จ.43 ระบุว่า สภาพสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวาง สินค้าที่เปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ นายชุมพล กัลยาณมิตร นายเรือบางขุนเทียน และนาวาตรีสมพร สุวรรณบุณย์ นายเรือบางขุนนนท์ เบิกความเป็นพยานจำเลยทำนองเดียวกันว่า การคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่ต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือก่อนบรรทุกว่าเรือจมลงไปลึกเท่าใดและวัดอีกครั้งเมื่อบรรทุกแล้วอาจผิดพลาดได้ เพราะระดับน้ำทะเลอาจมีคลื่นเห็นว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่โจทก์และจำเลยนำสืบว่า วิธีคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ท่าเรือต้นทางใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึก แต่เมื่อปุ๋ยถึงท่าเรือปลายทางจะคำนวณน้ำหนักโดยตักปุ๋ยบรรจุใส่ถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก นายสนั่นพยานโจทก์เองก็เบิกความว่าปุ๋ยบางส่วนอาจตกหล่นในการตักได้ ทั้งโจทก์มิได้นำสืบว่าการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยด้วยวิธีวัดอัตราน้ำลึกจะได้เท่ากับวิธีตักปุ๋ยบรรจุถุงแล้วนำขึ้นเครื่องชั่งน้ำหนัก ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยที่จำเลยรับขนน้ำหนักขาดหายไปตามที่ฟ้อง จำเลยจึงไม่ต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ส่วนปัญหาที่ว่าปุ๋ยเปรอะเปื้อนหรือไม่นั้นปรากฏว่านายสนั่นเบิกความตอบทนายจำเลยถามค้านว่า สินค้าเปรอะเปื้อนเกิดจากสนิมท้องเรือและสีที่ทาท้องเรือ แต่ตามรายงานการสำรวจเอกสารหมาย จ.40 จ.43 และ จ.46 ระบุแต่เพียงว่า สินค้าปนเปื้อนเศษวัสดุสินค้าสกปรกและมีวัสดุเจือปน และสินค้าปนเปื้อนสิ่งสกปรกและเศษวัสดุตามลำดับ ไม่ได้ระบุว่าปนเปื้อนสนิมท้องเรือหรือสีที่ทาท้องเรือ พยานหลักฐานของโจทก์จึงไม่สอดคล้องกัน และตามเอกสารดังกล่าวกลับระบุว่า สภาพของสินค้าเมื่อเปิดเหล็กปิดระวางออกแล้ว ปรากฏว่าไม่มีร่องรอยของน้ำเข้าไปในระวางสินค้า ปรากฏโดยทั่วไปว่าอยู่ในสภาพดีตามภาพถ่ายหมาย จ.45 ก็ปรากฏว่าปุ๋ยมีจำนวนมากและใส่รวมกันมา การขนส่งโดยบรรจุกระสอบละ 50 กิโลกรัมน่าจะต้องใช้เวลานานการปนเปื้อนอาจเกิดจากการบรรจุกระสอบก็เป็นได้ ข้อเท็จจริงจึงฟังไม่ได้ว่าปุ๋ยปนเปื้อนเพราะการขนส่ง จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สถิตย์ ไพเราะ-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-วุฒิ คราวุฒิ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้มีประเด็นที่น่าสนใจอยู่ 2 ประเด็น ที่ควรจะนำมาพิจารณาคือ 1. การบังคับใช้ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 2. การบันทึกข้อสงวนและผลของการบันทึกข้อสงวน หรือไม่บันทึกข้อสงวนตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 1. การบังคับใช้พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 คำพิพากษาฉบับนี้ก็ยังเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาอีกฉบับหนึ่งที่ยังต้องมีการวินิจฉัยว่าคดีนี้ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534หรือไม่ โดยศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเลฉบับนี้มีผลใช้บังคับในวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 แต่ไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทคดีนี้ โดยที่ศาลฎีกาไม่ได้ให้เหตุผลอย่างชัดแจ้งไว้ว่าเพราะเหตุใดข้อพิพาทคดีนี้จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 จึงทำให้น่าคิดว่าเพราะเหตุใดศาลฎีกาจึงวินิจฉัยเช่นนี้ ซึ่งผู้เขียนเข้าใจว่า การที่ศาลฎีกาไม่ให้เหตุผลไว้ก็เนื่องมาจากว่าข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกานั้นไม่ชัดเจนประการหนึ่งและอีกประการหนึ่งก็คือการให้เหตุผลดังกล่าวอาจจะทำให้เกิดข้อโต้แย้งได้ เพราะเท่าที่พิจารณาดูจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ผ่าน ๆ มาแล้ว ก็พบว่าในกรณีที่มีปัญหาเกี่ยวกับการที่จะต้องบังคับใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขน กับพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 บังคับแก่ข้อพิพาทที่เกิดขึ้นนั้น แม้ว่าถ้าดูผิวเผินแล้วผลจะออกมาเหมือนกันคือศาลฎีกาได้ปรับใช้บทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขนแก่คดีรับขนของทางทะเลด้วยกันทั้งสิ้น โดยให้เหตุผลว่าพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ.2534 นี้ยังไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทที่เกิดขึ้น แต่ก็ยังให้เหตุผลที่ต่างกันไป กล่าวคือ 1. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่มีการส่งมอบและตรวจรับสินค้าว่าเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 121/2536) 2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่มูลกรณีเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2535เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 79/2540) 3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้เวลาขณะเกิดข้อพิพาทก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9193/2539,10309/2539,189/2540) 4. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันที่ระบุในใบตราส่งซึ่งเป็นวันก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5809/2539) 5. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ใช้วันทำสัญญารับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ว่าทำก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เป็นเหตุผลในการวินิจฉัย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5828/2540) นอกจากนี้เมื่อผู้เขียน ได้อ่านคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้โดยละเอียด โดยดูจากข้อเท็จจริงในคำฟ้อง และคำให้การของจำเลยแล้ว ก็พบว่าโจทก์ในคดีนี้เป็นผู้รับประกันภัยที่รับช่วงสิทธิจากผู้รับตราส่งสินค้าที่สูญหาย เสียหายมาฟ้องเอาจากผู้ขนส่ง ซึ่งก็ไม่ปรากฏข้อเท็จจริงชัดแจ้งว่า การส่งมอบและตรวจรับสินค้า หรือวันที่มูลกรณีเกิดขึ้น หรือวันที่เกิดข้อพิพาทหรือวันที่ระบุในใบตราส่งหรือวันทำสัญญารับขนของทางทะเลนั้นเป็นวันใดกันแน่ เพียงแต่โจทก์บรรยายฟ้องว่าเป็นผู้รับประกันภัยโดยเมื่อระหว่างวันที่ 2 มกราคม 2535 ถึงวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2535 โจทก์ทำสัญญารับประกันภัยปุ๋ยยูเรียจากผู้เอาประกันภัยซึ่งทำให้เข้าใจได้ว่า คงจะมีการทำสัญญารับขนกันก่อนวันที่ผู้รับประกันภัยจะรับประกันภัยสินค้าแน่และมีการพบว่าความสูญหายหรือเสียหายของปุ๋ยนั้นเกิดขึ้นก่อนวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 เช่นกัน เพราะตามข้อเท็จจริงในคำพิพากษาศาลฎีกานั้น ปรากฏมีการขนส่งปุ๋ยโดยเรือ 3 ลำ ดังนี้ คือ 1. เรือลำแรกชื่อ เรือบางขุนนนท์ มาถึงประเทศไทยวันที่ 5 มกราคม 2535 มีการสำรวจปรากฏว่าปุ๋ยขาดจำนวนไป 87 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 250 กิโลกรัม 2. เรือลำที่สองชื่อ เรือบางขุนพรหม มาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณปลายเดือนมกราคม 2535 มีการสำรวจแล้วปรากฏว่าปุ๋ยน้ำหนักขาดจำนวนไปประมาณ 74 ตัน 3. เรือลำที่ 3 คือ เรือบางขุนเทียน มาถึงท่าเรือกรุงเทพประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2535 มีการสำรวจแล้วปรากฏว่า ปุ๋ยขาดหายไปจำนวน 55 ตัน และเปรอะเปื้อนประมาณ 50 กิโลกรัม ดังนี้ถ้าพิจารณาโดยภาพรวมถึงความเป็นไปได้ที่ศาลฎีกาท่านจะให้เหตุผลของการที่วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่ใช้บังคับแก่ข้อพิพาทคดีนี้ก็ยังคงมีทางให้เหตุผลตามเหตุผลที่ 1,2,3 และ 5 ได้เช่นกัน แต่ศาลฎีกาก็ไม่ได้ให้เหตุผลไว้ซึ่งผู้เขียนก็เคยให้ข้อคิดเห็นในเรื่องนี้ไว้ว่าเหตุผลที่ควรจะเป็นและน่าจะเป็นในการที่จะใช้หรือไม่ใช้พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 นั้นน่าจะใช้หลักเกณฑ์ที่พิจารณาดูว่าวันที่ทำสัญญารับขนของทางทะเลนั้นได้เกิดขึ้นก่อนหรือหลังวันที่พระราชบัญญัติฉบับนี้มีผลบังคับใช้ น่าจะเป็นเหตุผลที่เหมาะสมและถูกต้องที่สุด นอกจากนี้คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ยังมีความแตกต่างจากคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับก่อนหน้านี้ในเรื่องการบังคับใช้ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 อยู่อีกประการหนึ่งก็คือว่า ในคำพิพากษาฎีกาฉบับก่อน ๆ นั้น เมื่อศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อพิพาทคดีนั้น ๆ ไม่ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 คดีจึงตกอยู่ภายใต้บังคับของบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องรับขน ซึ่งศาลฎีกาได้นำมาใช้ในการวินิจฉัยคดี โดยถือว่าเป็นบทกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 4 ในช่วงที่ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายว่าด้วยการรับขนของทางทะเลเป็นการเฉพาะดังเช่นทุกวันนี้ แต่คดีนี้ศาลฎีกาเพียงวินิจฉัยว่าพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่มีผลบังคับใช้แก่ข้อพิพาทเท่านั้นและไม่ได้วินิจฉัยคดีนี้ว่าต้องเป็นไปตามบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื่องจากคดีนี้มีเรื่องที่ต้องพิจารณาว่า มาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 จะมีผลใช้แก่ข้อพิพาทหรือไม่ เมื่อพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ไม่มีผลบังคับใช้ย่อมทำให้มาตรา 23 และ มาตรา 25 ของพระราชบัญญัติฉบับนี้ไม่มีผลบังคับใช้ด้วยเช่นกัน มาตรา 23 และมาตรา 25 นี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับการบันทึกข้อสงวนลงในใบตราส่ง ซึ่งมักจะเป็นคดีความกันอยู่เนือง ๆ ดังจะได้กล่าวต่อไป 2. การบันทึกข้อสงวนและผลของการบันทึกข้อสงวนหรือไม่บันทึกข้อสงวนตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ในเรื่องที่เกี่ยวกับข้อสงวนที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า Reservation มีอยู่ 2 ส่วน คือ 1. ในคำให้การของจำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งที่มีใจความส่วนหนึ่งว่า "...วิธีการขนปุ๋ยยูเรียดังกล่าวผู้ส่งเป็นผู้แจ้งน้ำหนักหรือปริมาณของปุ๋ยยูเรียเป็นเมตริกตันแก่จำเลยจำเลยในฐานะผู้ขนส่งได้ออกใบตราส่งชนิด "บรรจุแล้ว" ซึ่งมีเหตุอันควรสงสัยว่าน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่แจ้งไม่ถูกต้องตรงกับน้ำหนักที่รับไว้จริง หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของน้ำหนักปุ๋ยยูเรียในใบตราส่ง จำเลยจึงบันทึกข้อจำกัดความรับผิดไว้ในใบตราส่งว่า "รายละเอียดให้ไว้โดยผู้ส่งของ ผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิด..." 2. ในชั้นที่ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษากัน ศาลฎีกาได้กล่าวไว้ช่วงหนึ่งในส่วนการนำสืบของจำเลยว่า ...จำเลยเป็นผู้ขนส่งปุ๋ยยูเรีย โดยใช้เรือ 3 ลำ คือ เรือบางขุนนนท์เรือบางขุนเทียนและเรือบางขุนพรหมการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียที่บรรทุกมาในเรือทั้งสามลำ ใช้วิธีวัดอัตรากินน้ำลึกของเรือ โดยวัดจากเรือเปล่าครั้งหนึ่ง และเมื่อปุ๋ยยูเรียบรรทุกลงเรือแล้วก็วัดอีกครั้งซึ่งเป็นการคำนวณน้ำหนักปุ๋ยยูเรียโดยประมาณข้อผิดพลาดในการคำนวณย่อมเกิดขึ้นได้ง่าย จำเลยจึงสงวนความรับผิดไว้ว่าผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิดซึ่งผู้ส่งปุ๋ยยูเรียก็มิได้โต้แย้ง... แต่ปรากฏว่าศาลฎีกาก็มิได้มีโอกาสที่จะได้วินิจฉัยถึงประเด็นในเรื่องนี้โดยตรงเพราะว่าเมื่อศาลฎีกาได้วินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534ไม่มีผลบังคับใช้ ทำให้จำเลยซึ่งเป็นผู้ขนส่งจึงมีสิทธินำสืบได้ว่า ได้ส่งมอบปุ๋ยยูเรียให้ผู้รับตราส่งครบถ้วนแล้ว ไม่ต้องห้ามตามมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ซึ่งถ้าสมมุติไปว่า หากข้อพิพาทคดีนี้ตกอยู่ภายใต้บังคับของพระราชบัญญัติฉบับนี้แล้วจะเป็นเช่นไร ข้อความดังกล่าวจะถือว่าเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 ของกฎหมายข้างต้นหรือไม่ก็เป็นเรื่องที่น่าพิจารณาเป็นอย่างยิ่ง ก่อนอื่นจะต้องเข้าใจในเบื้องต้นก่อนว่าในด้านกฎหมายนั้นข้อสงวน (Reservation) กับข้อยกเว้นความรับผิดของผู้ขนส่งนั้นไม่เหมือนกันทีเดียว เพราะหากเป็นข้อสงวนความรับผิดของผู้ขนส่งแล้ว ผู้ขนส่งสามารถที่จะทำได้ภายใต้หลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในมาตรา 23 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 แต่ถ้าเป็นข้อยกเว้นความรับผิดของผู้ขนส่งที่กำหนดไว้ในใบตราส่งที่ขัดต่อบทบัญญัติของมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 ข้อยกเว้นความรับผิดก็ตกเป็นโมฆะใช้ไม่ได้ แม้ผู้ส่งจะตกลงหรือไม่โต้แย้งก็ตาม โดยมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 นั้นได้บัญญัติว่า"ข้อกำหนดใดในสัญญารับขนของทางทะเลซึ่งมีวัตถุประสงค์หรือมีผลไม่ว่าโดยตรงหรือโดยปริยายดังต่อไปนี้ ข้อกำหนดนั้นเป็นโมฆะ 1) ปลดเปลื้องผู้ขนส่งจากหน้าที่หรือความรับผิดใด ๆ ตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้ 2) กำหนดความรับผิดของผู้ขนส่งให้น้อยกว่าที่กำหนดไว้ในมาตรา 58 หรือมาตรา 60 3) ปัดภาระการพิสูจน์ซึ่งพระราชบัญญัตินี้กำหนดให้เป็นหน้าที่ของผู้ขนส่งไปให้ผู้ส่งของ หรือบุคคลภายนอกเป็นผู้พิสูจน์ 4) ให้ผู้ขนส่งเป็นผู้รับประโยชน์ในสัญญาประกันภัยแห่งของ ตามสัญญารับขนของทางทะเลอันเป็นวัตถุที่เอาประกันภัย ความเป็นโมฆะของข้อกำหนดตามวรรคหนึ่ง ไม่กระทบกระทั่งถึงความสมบูรณ์ของข้อกำหนดอื่นในสัญญานั้น และให้ถือว่าคู่สัญญา ได้เจตนาให้ข้อกำหนดอื่นนั้นแยกออกต่างหากจากข้อกำหนดที่เป็นโมฆะตามวรรคหนึ่ง บทบัญญัติในมาตรานี้ไม่ตัดสิทธิคู่กรณีที่จะตกลงกันกำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ขนส่งให้มากขึ้นกว่าที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัตินี้" สำหรับบทบัญญัติของมาตรา 23 และมาตรา 25 ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 มีดังนี้ คือ มาตรา 23 บัญญัติว่า ในกรณีที่ผู้ส่งของเป็นผู้แจ้ง หรือจัดให้ซึ่งข้อความในใบตราส่งเกี่ยวกับลักษณะทั่วไปแห่งของ เครื่องหมายที่จำเป็นเพื่อบ่งตัวของ จำนวนหน่วยการขนส่ง น้ำหนักของหรือปริมาณอย่างอื่น ถ้าผู้ขนส่งหรือบุคคลอื่นซึ่งออกใบตราส่งในนามของผู้ขนส่งทราบ หรือมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริงหรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้จริงในกรณีที่มีการออกใบตราส่งชนิด "บรรทุกแล้ว" หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งโดยวิธีการอันสมควรแก่วิสัย และพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ บุคคลดังกล่าวต้องบันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่ง โดยระบุถึงข้อที่ไม่ตรงกับความจริง เหตุแห่งความสงสัยหรือพฤติการณ์ที่ไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงได้ แล้วแต่กรณี มาตรา 25 บัญญัติว่า ถ้ามิได้บันทึกเป็นข้อสงวนไว้ในใบตราส่งตามมาตรา 23ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ หรือได้บรรทุกของลงเรือในกรณีที่เป็นใบตราส่งชนิด "บรรทุกแล้ว" ทั้งนี้ ตามรายการที่แสดงไว้ในใบตราส่งนั้น แต่ถ้าใบตราส่งใดได้โอนไปยังผู้รับตราส่ง หรือบุคคลภายนอกซึ่งได้กระทำการโดยสุจริต โดยเชื่อตามข้อความในใบตราส่งนั้นแล้ว ห้ามมิให้ผู้ขนส่งพิสูจน์เป็นอย่างอื่น จากหลักเกณฑ์ของมาตรา 23 และมาตรา 25 ข้างต้น พอที่จะสรุปได้ว่า 1. ผู้ขนส่งหรือบุคคลอื่นซึ่งออกใบตราส่งในนามของผู้ขนส่งจะต้องมีบันทึกข้อสงวนไว้ในใบตราส่งถ้า 1.1 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวทราบว่าข้อความที่ผู้ส่งของเป็นผู้แจ้งหรือจัดให้ซึ่งข้อความในใบตราส่งเกี่ยวกับลักษณะทั่วไปแห่งของ เครื่องหมายที่จำเป็นเพื่อบ่งตัวเอง จำนวนหน่วยการขนส่ง น้ำหนักของหรือปริมาณอย่างอื่นไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริง หรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้ หรือ 1.2 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริง หรือไม่ถูกต้องตรงกับของที่ได้รับบรรทุกไว้ หรือ 1.3 ผู้ขนส่งหรือบุคคลดังกล่าวไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งได้โดยวิธีการอันสมควร และพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ ในการบันทึกข้อสงวนดังกล่าว ผู้ขนส่งจะต้องบันทึกถึง 1. ข้อที่ไม่ตรงกับความจริง หรือ 2. เหตุแห่งความสงสัย หรือ 3. พฤติการณ์ที่ไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงได้ 2. ผลของการที่ผู้ขนส่งไม่บันทึกข้อสงวนดังกล่าวก็คือ กฎหมายสันนิษฐานไว้ว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ถูกต้องตามรายการ ที่แสดงไว้ในใบตราส่ง ซึ่งข้อสันนิษฐานนี้ผู้ขนส่งยังสามารถ สืบหักล้างต่อผู้ส่งได้ว่า แม้ตนเองจะไม่ได้บันทึกข้อสงวนไว้ในใบตราส่งก็ตามแต่ในความเป็นจริงแล้วของที่รับไว้ไม่ถูกต้องตามรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งได้แต่ก็มีข้อห้ามหรือข้อยกเว้นอยู่ในกรณีที่ถ้ามีการโอนใบตราส่งไปยังผู้รับตราส่งหรือบุคคลภายนอกซึ่งได้กระทำการโดยสุจริต โดยเชื่อตามข้อความในใบตราส่ง ผู้ขนส่งก็พิสูจน์เป็นอย่างอื่นไม่ได้ ผลก็คือถือว่าผู้ขนส่งได้รับของไว้ถูกต้องตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง หากว่าในตอนส่งของให้แก่ผู้รับตราส่งหรือผู้รับโอนใบตราส่งของดังกล่าวที่ถูกส่งมอบไม่เป็นไปตามรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งผู้ขนส่งก็จะต้องรับผิดชอบในการชดใช้ค่าเสียหายให้แก่บุคคลดังกล่าว จากบทบัญญัติของมาตรา 23 และมาตรา 25 ข้างต้นก็อาจจะนำมาขยายความถึงลักษณะความเป็นไปได้และผลของข้อสงวนที่ถูกบันทึกลงในใบตราส่งและการไม่บันทึกข้อสงวนเพิ่มเติมให้ชัดเจนขึ้นอีกดังนี้ คือ 1. ในกรณีที่ผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนไว้อย่างถูกต้องตามมาตรา 23 เนื่องจากมีความไม่ถูกต้องเกี่ยวกับรายละเอียดเกี่ยวกับของ หรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องหรือมีความสงสัยเกี่ยวกับของนั้น ผลก็จะไม่เป็นไปตามมาตรา 25 ข้อสันนิษฐานตามมาตรา 25 นั้นจะไม่มีผลใช้บังคับซึ่งก็เท่ากับว่า ผู้ขนส่งได้รับมอบของไว้ หรือได้บรรทุกของลงเรือนั้นไม่ถูกต้องตรงกับรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ทำให้ผู้ขนส่งไม่ต้องรับผิดเพื่อการสูญหายเสียหายของของอันเนื่องมาจากความไม่ถูกต้องดังกล่าวซึ่งก็เท่ากับว่าของไม่ได้สูญหายเสียหายในระหว่างที่ของอยู่ในความดูแลของผู้ขนส่งแต่มีขึ้นก่อนหน้านั้น 2. ในกรณีที่ผู้ขนส่งไม่ได้บันทึกข้อสงวนไว้ เนื่องจากการไม่ระมัดระวังในการตรวจสอบรายละเอียดเกี่ยวกับของว่าถูกต้องแท้จริงตรงกับรายละเอียดที่ระบุไว้ในใบตราส่งหรือไม่ โดยไม่ได้มีเจตนาที่จะฉ้อฉลผู้รับตราส่ง หรือบุคคลภายนอกซึ่งเป็นผู้ทรงใบตราส่งผลก็คือ จะเข้าข้อสันนิษฐานว่าผู้ขนส่งได้รับมอบของถูกต้องตามใบตราส่ง และผู้ขนส่งจะพิสูจน์ว่า จริง ๆ ของนั้นไม่ถูกต้องใช้ยันต่อผู้รับตราส่งซึ่งกระทำการโดยสุจริตไม่ได้ ซึ่งก็เป็นไปตามมาตรา 25 ที่ได้อธิบายไปแล้วเช่นกัน 3. ในกรณีที่ผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนไว้ไม่ถูกต้องตามมาตรา 23 เพราะผู้ขนส่งไม่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับของที่บรรทุก หรือสามารถตรวจสอบได้ แต่ยังบันทึกข้อสงวนเอาไว้ผลจะเป็นเช่นไร คงจะต้องพิจารณาดูมาตรา 25 ประกอบด้วย ซึ่งก็ตอบได้ว่าข้อความดังกล่าวไม่น่าจะถือว่าเป็นข้อสงวน 4. ในกรณีที่ผู้ขนส่งไม่บันทึกข้อสงวนทั้งที่ควรจะบันทึก เนื่องจากสมคบกับผู้ส่งโดยมีเจตนาที่ฉ้อฉลบุคคลภายนอกซึ่งเป็นผู้รับตราส่ง ผลก็คือ ผู้ขนส่งจะหมดสิทธิในการจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งตามมาตรา 58 โดยมาตรา 60(3) ของพระราชบัญญัติการรับขนของทางทะเล พ.ศ. 2534 บัญญัติไว้ว่า การจำกัดความรับผิดของผู้ขนส่งตามมาตรา 58 มิให้ใช้บังคับแก่กรณีดังต่อไปนี้ คือ (3) ผู้ขนส่งได้จดแจ้งรายการใด ๆ ไว้ในใบตราส่งที่ผู้ส่งของแจ้งหรือจัดให้โดยไม่บันทึกข้อสงวนเกี่ยวกับรายการนั้นไว้ในใบตราส่ง ทั้งนี้โดยมีเจตนาที่จะฉ้อฉลผู้รับตราส่งหรือบุคคลภายนอก ซึ่งกระทำการโดยเชื่อรายการในใบตราส่งนั้น ในกรณีที่ใบตราส่งใดปราศจากข้อสงวนนั้น ในทางปฏิบัติก็จะมีการเรียกใบตราส่งนั้นว่าเป็น Cleanbilloflading ซึ่งธนาคารมักจะเรียกเอาใบตราส่งชนิดนี้โดยเฉพาะเมื่อธนาคารได้ออกเงินไปให้ก่อน เพื่อการซื้อสินค้าตามที่ระบุไว้ในใบตราส่ง ทั้งนี้เพื่อเป็นประกันในการชำระเงินดังกล่าว ส่วนใบตราส่งใดที่มีข้อสงวนนั้น ทางปฏิบัติจะเรียกว่า Clausedbilloflading ซึ่งใน DictionaryofShipping terms ที่เขียนโดย PeterR.Brodie ได้อธิบายไว้ว่า Clauseinbilloflading containingone,ormorethanone,superimposedclausewhichmayeitherspecifyadefecttothecargooritspacking,ormaybeanycommentofthemasterregardingthecarriageofgoods,forexamplethattheweightorcontentsofaconsignmentareunknowntohim,orthatthegoodsshippedondeckareattheshipper'srisk หรือ DictionaryofShippinginternationalTradeTermsandAbbreviations,3rdedition,1986 ที่เขียนโดย AlainE.Branch ก็อธิบายไว้ว่า BillofLadingwhichhasbeenendorsedbytheshipownerasthegoodsdescribedthereondonotconformtowhatis offeredforshipmente.g.packagemissing,damaged,stained,inadequatelypacked ส่วนคำว่าใบตราส่งชนิด "บรรจุแล้ว" ที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ ผู้เขียนไม่ค่อยจะแน่ใจว่าแปลมาจากคำภาษาอังกฤษที่ปรากฏในใบตราส่งไว้เช่นไร แต่ผู้เขียนมักจะพบว่ามีการใช้ข้อความอื่น ๆ เช่น"Saidtocontain" บ้าง "Shipper'sloadandcount" บ้างซึ่งไม่น่าจะแปลความได้เช่นนั้น สำหรับความหมายของคำว่า "Saidtocontain" นั้น ใน Dictionaryofshippingterms ที่เขียนโดย PeterR.Brodie ได้ให้ความหมายไว้ว่าเป็นข้อกำหนดในใบตราส่งที่แสดงว่านายเรือและผู้ขนส่งไม่ทราบถึงสภาพและปริมาณของสิ่งที่บรรจุอยู่ในกล่องลังไม้ที่ตีกระดานห่าง หรือหีบห่อ และเชื่อใจในรายละเอียดที่ผู้ส่งได้จัดหา ใช้ตัวย่อว่า S.T.C. ส่วนคำว่า Shipper'sloadandcount ก็แปลได้ตรงตัวว่า ผู้ส่งเป็นผู้บรรทุก บรรจุ และนับสินค้า ถ้าจะถามว่าข้อความทั้ง 2 ข้อความนั้นเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 หรือไม่ ในเรื่องนี้ก็เห็นว่าขึ้นอยู่กับสภาพของความเป็นจริงว่าผู้ขนส่งมีเหตุอันสมควรสงสัยว่าข้อความดังกล่าวไม่ถูกต้องตรงกับของที่รับไว้จริงหรือไม่อาจตรวจสอบความถูกต้องแท้จริงของรายการดังกล่าวในใบตราส่งโดยวิธีการอันสมควรแก่วิสัยและพฤติการณ์ในภาวะเช่นนั้นได้ มิใช่ว่าเมื่อผู้ขนส่งได้ระบุข้อความดังกล่าวลงในใบตราส่งแล้วจะถือว่าเป็นข้อสงวนเสมอไป เพราะผู้ขนส่งอาจจะบันทึกข้อความเหล่านี้ไว้ เพื่อจะได้ใช้เป็นข้อต่อสู้ในศาลเมื่อเกิดคดีขึ้นทั้ง ๆที่ตนเองอยู่ในสภาพที่ไม่สงสัยเกี่ยวกับของที่บรรจุในภาชนะต่าง ๆ ที่รวมของไว้เพื่อการขนส่ง หรือสามารถตรวจสอบได้ ตัวอย่างในทางปฏิบัติที่ผู้ขนส่งอาจจะระบุข้อความอันทำให้ถือว่าข้อความดังกล่าวเป็นข้อสงวนได้ก็เช่น ในกรณีที่มีการบรรจุขอลงในตู้คอนเทนเนอร์ ซึ่งผู้บรรจุของลงตู้คอนเทนเนอร์อาจจะเป็นผู้ส่งของหรือผู้ขนส่งก็ได้ ในกรณีที่ผู้ส่งเป็นผู้บรรจุของลงตู้คอนเทนเนอร์ และมีการปิดตู้คอนเทนเนอร์เรียบร้อย ในกรณีดังกล่าวผู้ขนส่งไม่มีโอกาสตรวจสอบถึงความถูกต้องแท้จริงแห่งของได้ว่ามีสภาพเช่นไร มีชนิดและปริมาณเช่นใด เพราะผู้ขนส่งจะรับตู้คอนเทนเนอร์มาในสภาพที่ปิดตู้เรียบร้อยแล้ว แต่ในกรณีที่ผู้ขนส่งเป็นผู้บรรจุของลงในตู้คอนเทนเนอร์เอง (Lessthancontainer load) หากว่าผู้ขนส่งได้บันทึกข้อความดังกล่าวลงในใบตราส่ง (ถ้าทางปฏิบัติเกิดมีขึ้นจริง) ข้อความนี้ไม่อาจถือได้ว่าเป็นข้อสงวนตามความหมายของมาตรา 23 เพราะในกรณีเช่นนี้ ผู้ขนส่งสามารถตรวจสอบรายละเอียดเกี่ยวกับของได้เนื่องจากเป็นผู้บรรจุของลงในตู้คอนเทนเนอร์เอง และท้ายสุดถ้าย้อนไปดูข้อเท็จจริงที่ปรากฏในคำพิพากษาศาลฎีกาถึงวิธีการในการคำนวณน้ำหนักของปุ๋ยยูเรียที่ถูกบรรทุกลงเรือโดยการวัดปริมาณน้ำหนักของสินค้าที่บรรทุกโดยคำนวณจากอัตราการกินน้ำลึกของเรือก่อนจะบรรทุกสินค้าลงเรือกับหลังจากที่บรรทุกสินค้าลงเรือ เพื่อหาส่วนต่างในการคำนวณน้ำหนักของสินค้าก็เป็นที่ทำกันในทางปฏิบัติ แต่คงจะไม่เที่ยงตรงแน่นอนและละเอียดเท่ากับการนำสินค้าขึ้นชั่งกับเครื่องชั่งน้ำหนักจริง ๆ ดังนั้นความคลาดเคลื่อนอันเกิดจากการใช้วิธีการดังกล่าวจึงเกิดขึ้นได้ หากข้อเท็จจริงฟังได้จริง ๆ ว่าผู้ขนส่งได้บันทึกข้อสงวนเอาไว้จริง ก็จะทำให้ผู้ขนส่งสามารถปฏิเสธความรับผิดได้ว่าไม่มีปุ๋ยของสูญหายในระหว่างการขนส่งเกิดขึ้น แต่เป็นเรื่องที่อาจเกิดขึ้นมาก่อนแล้ว หรือเพราะผู้ขนส่งได้รับปุ๋ยไว้ไม่ครบ ไผทชิตเอกจริยกร