คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2343/2533หลักกฎหมาย: เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตกเป็นโมฆะ ผู้จะขายก็ต้องคืนเงินที่รับไว้แก่ผู้จะซื้อฐานเป็นลาภมิควรได้ โดยผู้จะขายต้องเสียดอกเบี้ยนับแต่เวลาที่ผู้จะซื้อเรียกคืน การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้.โจทก์ฟ้องว่า บ. ทำสัญญาจะขายที่ดินแปลงหนึ่งแก่โจทก์และรับเงินไปจากโจทก์แล้ว 4 ครั้ง เป็นเงินรวม 130,000 บาท ต่อมาบ. บอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ยินยอม บ. ให้สหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรีจำกัด โอนที่พิพาทให้จำเลยที่ 2 เมื่อ บ. ตาย โจทก์จึงฟ้องจำเลยซึ่งเป็นทายาทของ บ. ให้ชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่รับเงินไปจนกว่าจะชำระเสร็จและให้ชดใช้ค่าเสียหายจากการขาดกำไร 450,000 บาท หรือให้เพิกถอนนิติกรรมที่นายบำรุงเช่าซื้อที่ดินพิพาทจากสหกรณ์ซึ่งได้โอนไปเป็นชื่อของจำเลยที่ 2 เสีย และให้จดทะเบียนใส่ชื่อโจทก์ทั้งสองแทนจำเลยให้การต่อสู้หลายประเด็น และในระหว่างพิจารณาคู่ความตกลงสละประเด็นข้อพิพาทอื่น ๆ คงเหลือประเด็นข้อพิพาทว่าโจทก์ชอบที่จะคิดดอกเบี้ยในเงินมัดจำได้ตั้งแต่เมื่อใด และโจทก์ชอบที่จะคิดค่าเสียหายได้หรือไม่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่รับเงินแต่ละจำนวนไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นให้คิดดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจกท์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายบำรุงสามีของจำเลยที่ 1 และบิดาของจำเลยที่ 2 เป็นสมาชิกสหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรี จำกัด สหกรณ์ดังกล่าวให้นายบำรุงครอบครองทีดินพิพาทเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2516 นายบำรุงได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทกับโจทก์ ตามหนังสือสัญญาจะซื้อขายหรือสัญญาวางมัดจำเอกสารหมาย จ.1 โดยมีการวางมัดจำ 25,000 บาท ตกลงจะโอนกรรมสิทธิ์กันในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2517 วันที่ 5 พฤศจิกายน 2516 โจทก์ทังสองได้ชำระเงินให้นายบำรุง 75,000 บาท วันที่ 12 กุมภาพันธ์2517 ชำระเงิน 20,000 บาท และวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2522 ชำระเงินอีก 10,000 บาท รวมเป็นเงินที่โจทก์ทั้งสองชำระให้นายบำรุงไปแล้วทั้งสิ้น 130,000 บาท สัญญาเอกสารหมาย จ.1 ดังกล่าวมีวัตถุประสงค์ต้องห้าาชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 113 วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2526 นายบำรุงได้มอบให้ทนายความมีหนังสือบอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสองตามเอกสารหมาย จ.4 ต่อมานายบำรุงตาย โจทก์ทั้งสองจึงฟ้องคดีนี้ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสองแต่เพียงว่าจำเลยทั้งสองจะต้องชำระดอกเบี้ยให้โจทก์ทั้งสองในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินที่โจทก์ทั้งสองได้ชำระให้นายบำรุงนับตั้งแต่วันที่นายบำรุงได้รับเงินแต่ละจำนวนไว้เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสองจะชำระเงินให้โจทก์ทั้งสองเสร็จสิ้นดังคำพิพากษาของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่า เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตามเอกสารหมาย จ.1 ตกเป็นโมฆะแล้ว เงินที่นายบำรุงได้รับไว้จากโจทก์ทั้งสองที่ชำระเป็นค่าที่ดินตามสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวก็ต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองฐานเป็นลาภมิควรได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412 และเมื่อโจทก์ทั้งสองเรียกคืนแล้วนายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองไม่ยอมคืน ก็ต้องถือว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่โจทก์ทั้งสองเรียกคืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 415 ซึ่งแปลได้ว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกเป็นผู้ผิดนัดจะต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ทั้งสองนับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 203 วรรคแรก และมาตรา 204วรรคแรก ประกอบกับมาตรา 224 วรรคแรก เมื่อไม่ปรากฏว่าก่อนฟ้องโจทก์ทั้งสองได้เรียกร้องให้นายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองคืนเงินให้จึงต้องถือว่าโจทก์ทั้งสองเรียกร้องให้จำเลยทั้งสองคืนเงินนับตั้งแต่วันฟ้องเป็นต้นไป ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ดอกเบี้ยของเงินมัดจำ นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จเป็นการวินิจฉัยนอกฟ้อง อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง นั้น เห็นว่า การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2343/2533นาง รัตนา นาควิโรจน์ กับพวกโจทก์นาง กิม พัฒนานันท์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 203, ม. 204, ม. 224, ม. 412, ม. 415 ป.วิ.พ. ม. 142 (5), ม. 225เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตกเป็นโมฆะ ผู้จะขายก็ต้องคืนเงินที่รับไว้แก่ผู้จะซื้อฐานเป็นลาภมิควรได้ โดยผู้จะขายต้องเสียดอกเบี้ยนับแต่เวลาที่ผู้จะซื้อเรียกคืน การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้.โจทก์ฟ้องว่า บ. ทำสัญญาจะขายที่ดินแปลงหนึ่งแก่โจทก์และรับเงินไปจากโจทก์แล้ว 4 ครั้ง เป็นเงินรวม 130,000 บาท ต่อมาบ. บอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ยินยอม บ. ให้สหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรีจำกัด โอนที่พิพาทให้จำเลยที่ 2 เมื่อ บ. ตาย โจทก์จึงฟ้องจำเลยซึ่งเป็นทายาทของ บ. ให้ชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่รับเงินไปจนกว่าจะชำระเสร็จและให้ชดใช้ค่าเสียหายจากการขาดกำไร 450,000 บาท หรือให้เพิกถอนนิติกรรมที่นายบำรุงเช่าซื้อที่ดินพิพาทจากสหกรณ์ซึ่งได้โอนไปเป็นชื่อของจำเลยที่ 2 เสีย และให้จดทะเบียนใส่ชื่อโจทก์ทั้งสองแทนจำเลยให้การต่อสู้หลายประเด็น และในระหว่างพิจารณาคู่ความตกลงสละประเด็นข้อพิพาทอื่น ๆ คงเหลือประเด็นข้อพิพาทว่าโจทก์ชอบที่จะคิดดอกเบี้ยในเงินมัดจำได้ตั้งแต่เมื่อใด และโจทก์ชอบที่จะคิดค่าเสียหายได้หรือไม่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่รับเงินแต่ละจำนวนไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นให้คิดดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจกท์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายบำรุงสามีของจำเลยที่ 1 และบิดาของจำเลยที่ 2 เป็นสมาชิกสหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรี จำกัด สหกรณ์ดังกล่าวให้นายบำรุงครอบครองทีดินพิพาทเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2516 นายบำรุงได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทกับโจทก์ ตามหนังสือสัญญาจะซื้อขายหรือสัญญาวางมัดจำเอกสารหมาย จ.1 โดยมีการวางมัดจำ 25,000 บาท ตกลงจะโอนกรรมสิทธิ์กันในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2517 วันที่ 5 พฤศจิกายน 2516 โจทก์ทังสองได้ชำระเงินให้นายบำรุง 75,000 บาท วันที่ 12 กุมภาพันธ์2517 ชำระเงิน 20,000 บาท และวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2522 ชำระเงินอีก 10,000 บาท รวมเป็นเงินที่โจทก์ทั้งสองชำระให้นายบำรุงไปแล้วทั้งสิ้น 130,000 บาท สัญญาเอกสารหมาย จ.1 ดังกล่าวมีวัตถุประสงค์ต้องห้าาชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 113 วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2526 นายบำรุงได้มอบให้ทนายความมีหนังสือบอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสองตามเอกสารหมาย จ.4 ต่อมานายบำรุงตาย โจทก์ทั้งสองจึงฟ้องคดีนี้ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสองแต่เพียงว่าจำเลยทั้งสองจะต้องชำระดอกเบี้ยให้โจทก์ทั้งสองในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินที่โจทก์ทั้งสองได้ชำระให้นายบำรุงนับตั้งแต่วันที่นายบำรุงได้รับเงินแต่ละจำนวนไว้เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสองจะชำระเงินให้โจทก์ทั้งสองเสร็จสิ้นดังคำพิพากษาของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่า เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตามเอกสารหมาย จ.1 ตกเป็นโมฆะแล้ว เงินที่นายบำรุงได้รับไว้จากโจทก์ทั้งสองที่ชำระเป็นค่าที่ดินตามสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวก็ต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองฐานเป็นลาภมิควรได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412 และเมื่อโจทก์ทั้งสองเรียกคืนแล้วนายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองไม่ยอมคืน ก็ต้องถือว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่โจทก์ทั้งสองเรียกคืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 415 ซึ่งแปลได้ว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกเป็นผู้ผิดนัดจะต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ทั้งสองนับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 203 วรรคแรก และมาตรา 204วรรคแรก ประกอบกับมาตรา 224 วรรคแรก เมื่อไม่ปรากฏว่าก่อนฟ้องโจทก์ทั้งสองได้เรียกร้องให้นายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองคืนเงินให้จึงต้องถือว่าโจทก์ทั้งสองเรียกร้องให้จำเลยทั้งสองคืนเงินนับตั้งแต่วันฟ้องเป็นต้นไป ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ดอกเบี้ยของเงินมัดจำ นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จเป็นการวินิจฉัยนอกฟ้อง อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง นั้น เห็นว่า การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(เคียง บุญเพิ่ม-พินิจ ฉิมพาลี-มีพาศน์ โปตระนันทน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหลักการคืนทรัพย์สินที่เป็นลาภมิควรได้มีบัญญัติอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412,413,414 และ 415 มาตรา412,412 และ 414 ว่าด้วยกาาคืนตัวทรัพย์ ส่วนมาตรา 415 ว่าด้วยดอกผลของทรัพย์ที่จะต้องคืน มาตรา 415 บัญญัติว่า "บุคคลผู้ได้รับทรัพย์สินไว้โดยสุจริตย่อมจะได้ดอกผลอันเกิดแต่ทรัพย์สินนั้นตลอดเวลาที่ยังคงสุจริตอยู่ ถ้าผู้ที่ได้รับไว้จะต้องคืนทรัพย์สินเมื่อใด ให้ถือว่าผู้นั้นตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่เรียกคืนนั้น" ตามมาตรา 415 วรรคหนึ่ง ผู้ได้รับทรัพย์สินไว้โดยสุจริตและได้ดอกผลอันเกิดแต่ทรัพย์สินนั้นตลอดเวลาที่ยังคงสุจริตอยู่และตีความกลับได้ว่าเมื่อใดก็ตามที่ไม่สุจริตก็จะไม่ได้ดอกผลอีกต่อไป แม้ในใจจริงจะยังสุจริตอยู่ก็ตาม จากข้อเท็จจริงในคดีนี้นายบำรุงผู้จะขายได้มอบให้ทนายความมีหนังสือลงวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2526 บอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสอง แสดงว่านายบำรุงรู้แล้วว่าตนไม่มีสิทธิจะรับเงินของโจทก์ไว้ ดังนั้นอยบอกกล่าวเป็นต้นไป นายบำรุงจึงไม่มีสิทธิได้ดอกผลของเงินนั้นนับแต่เวลาดังกล่าว เรื่องการได้ดอกผลตามมาตรา 415 เป็นคนละเรื่องกับการผิดนัดตามมาตรา 204 ดอกผลตามมาตรา 415 เป็นดอกผลที่ผู้รับลาภมิควรได้ได้มา ผู้รับลาภมิควรได้จึงจะต้องคืนให้ผู้มีสิทธิได้รับ เงินตราแม้ในทางธุรกิจจะถือเป็นสิ่งที่มีดอกผลอยู่ตลอดเวลา แต่ในทางกฎหมายเมื่อกฎหมายไม่ได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษก็ไม่ต่างจากทรัพย์สินอย่างอื่นที่ผู้รับลาภมิควรได้ที่ไม่สุจริตจะต้องคืนดอกผลของเงินให้เมื่อตนได้ดอกผลจากเงินนั้นจริง ๆ และดอกผลที่ผู้รับลาภมิควรได้ได้รับมานี้ก็อาจจะมากหรือน้อยกว่าดอกเบี้ยระหว่างผิดนัดตามมาตรา 224 ตามข้อเท็จจริงในคดีนี้ ไม่ปรากฏว่านายบำรุงได้ดอกผลจากเงินที่ต้องคืน จึงไม่ต้องคืนดอกผลตามมาตรา 415 แต่ต้องเสียดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดนับแต่วันที่ผู้จะซื้อเรียกเงินคืนตามมาตรา 204,224 ซึ่งในคดีนี้วันที่ผู้จะซื้อเรียกเงินคืนคือวันที่ผู้จะซื้อ (โจทก์)ฟ้องนั่นเอง. พงศ์เทพเทพกาญจนา.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า บ. ทำสัญญาจะขายที่ดินแปลงหนึ่งแก่โจทก์และรับเงินไปจากโจทก์แล้ว 4 ครั้ง เป็นเงินรวม 130,000 บาท ต่อมาบ. บอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ยินยอม บ. ให้สหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรีจำกัด โอนที่พิพาทให้จำเลยที่ 2 เมื่อ บ. ตาย โจทก์จึงฟ้องจำเลยซึ่งเป็นทายาทของ บ. ให้ชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่รับเงินไปจนกว่าจะชำระเสร็จและให้ชดใช้ค่าเสียหายจากการขาดกำไร 450,000 บาท หรือให้เพิกถอนนิติกรรมที่นายบำรุงเช่าซื้อที่ดินพิพาทจากสหกรณ์ซึ่งได้โอนไปเป็นชื่อของจำเลยที่ 2 เสีย และให้จดทะเบียนใส่ชื่อโจทก์ทั้งสองแทนจำเลยให้การต่อสู้หลายประเด็น และในระหว่างพิจารณาคู่ความตกลงสละประเด็นข้อพิพาทอื่น ๆ คงเหลือประเด็นข้อพิพาทว่าโจทก์ชอบที่จะคิดดอกเบี้ยในเงินมัดจำได้ตั้งแต่เมื่อใด และโจทก์ชอบที่จะคิดค่าเสียหายได้หรือไม่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่รับเงินแต่ละจำนวนไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นให้คิดดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจกท์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายบำรุงสามีของจำเลยที่ 1 และบิดาของจำเลยที่ 2 เป็นสมาชิกสหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรี จำกัด สหกรณ์ดังกล่าวให้นายบำรุงครอบครองทีดินพิพาทเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2516 นายบำรุงได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทกับโจทก์ ตามหนังสือสัญญาจะซื้อขายหรือสัญญาวางมัดจำเอกสารหมาย จ.1 โดยมีการวางมัดจำ 25,000 บาท ตกลงจะโอนกรรมสิทธิ์กันในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2517 วันที่ 5 พฤศจิกายน 2516 โจทก์ทังสองได้ชำระเงินให้นายบำรุง 75,000 บาท วันที่ 12 กุมภาพันธ์2517 ชำระเงิน 20,000 บาท และวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2522 ชำระเงินอีก 10,000 บาท รวมเป็นเงินที่โจทก์ทั้งสองชำระให้นายบำรุงไปแล้วทั้งสิ้น 130,000 บาท สัญญาเอกสารหมาย จ.1 ดังกล่าวมีวัตถุประสงค์ต้องห้าาชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 113 วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2526 นายบำรุงได้มอบให้ทนายความมีหนังสือบอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสองตามเอกสารหมาย จ.4 ต่อมานายบำรุงตาย โจทก์ทั้งสองจึงฟ้องคดีนี้ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสองแต่เพียงว่าจำเลยทั้งสองจะต้องชำระดอกเบี้ยให้โจทก์ทั้งสองในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินที่โจทก์ทั้งสองได้ชำระให้นายบำรุงนับตั้งแต่วันที่นายบำรุงได้รับเงินแต่ละจำนวนไว้เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสองจะชำระเงินให้โจทก์ทั้งสองเสร็จสิ้นดังคำพิพากษาของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่า เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตามเอกสารหมาย จ.1 ตกเป็นโมฆะแล้ว เงินที่นายบำรุงได้รับไว้จากโจทก์ทั้งสองที่ชำระเป็นค่าที่ดินตามสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวก็ต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองฐานเป็นลาภมิควรได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412 และเมื่อโจทก์ทั้งสองเรียกคืนแล้วนายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองไม่ยอมคืน ก็ต้องถือว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่โจทก์ทั้งสองเรียกคืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 415 ซึ่งแปลได้ว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกเป็นผู้ผิดนัดจะต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ทั้งสองนับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 203 วรรคแรก และมาตรา 204วรรคแรก ประกอบกับมาตรา 224 วรรคแรก เมื่อไม่ปรากฏว่าก่อนฟ้องโจทก์ทั้งสองได้เรียกร้องให้นายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองคืนเงินให้จึงต้องถือว่าโจทก์ทั้งสองเรียกร้องให้จำเลยทั้งสองคืนเงินนับตั้งแต่วันฟ้องเป็นต้นไป ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ดอกเบี้ยของเงินมัดจำ นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จเป็นการวินิจฉัยนอกฟ้อง อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง นั้น เห็นว่า การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2343/2533นาง รัตนา นาควิโรจน์ กับพวกโจทก์นาง กิม พัฒนานันท์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 203, ม. 204, ม. 224, ม. 412, ม. 415 ป.วิ.พ. ม. 142 (5), ม. 225เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตกเป็นโมฆะ ผู้จะขายก็ต้องคืนเงินที่รับไว้แก่ผู้จะซื้อฐานเป็นลาภมิควรได้ โดยผู้จะขายต้องเสียดอกเบี้ยนับแต่เวลาที่ผู้จะซื้อเรียกคืน การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้.โจทก์ฟ้องว่า บ. ทำสัญญาจะขายที่ดินแปลงหนึ่งแก่โจทก์และรับเงินไปจากโจทก์แล้ว 4 ครั้ง เป็นเงินรวม 130,000 บาท ต่อมาบ. บอกเลิกสัญญา แต่โจทก์ไม่ยินยอม บ. ให้สหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรีจำกัด โอนที่พิพาทให้จำเลยที่ 2 เมื่อ บ. ตาย โจทก์จึงฟ้องจำเลยซึ่งเป็นทายาทของ บ. ให้ชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่รับเงินไปจนกว่าจะชำระเสร็จและให้ชดใช้ค่าเสียหายจากการขาดกำไร 450,000 บาท หรือให้เพิกถอนนิติกรรมที่นายบำรุงเช่าซื้อที่ดินพิพาทจากสหกรณ์ซึ่งได้โอนไปเป็นชื่อของจำเลยที่ 2 เสีย และให้จดทะเบียนใส่ชื่อโจทก์ทั้งสองแทนจำเลยให้การต่อสู้หลายประเด็น และในระหว่างพิจารณาคู่ความตกลงสละประเด็นข้อพิพาทอื่น ๆ คงเหลือประเด็นข้อพิพาทว่าโจทก์ชอบที่จะคิดดอกเบี้ยในเงินมัดจำได้ตั้งแต่เมื่อใด และโจทก์ชอบที่จะคิดค่าเสียหายได้หรือไม่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่รับเงินแต่ละจำนวนไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นให้คิดดอกเบี้ยนับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจกท์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายบำรุงสามีของจำเลยที่ 1 และบิดาของจำเลยที่ 2 เป็นสมาชิกสหกรณ์การเช่าซื้อที่ดินธัญบุรี จำกัด สหกรณ์ดังกล่าวให้นายบำรุงครอบครองทีดินพิพาทเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2516 นายบำรุงได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทกับโจทก์ ตามหนังสือสัญญาจะซื้อขายหรือสัญญาวางมัดจำเอกสารหมาย จ.1 โดยมีการวางมัดจำ 25,000 บาท ตกลงจะโอนกรรมสิทธิ์กันในวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2517 วันที่ 5 พฤศจิกายน 2516 โจทก์ทังสองได้ชำระเงินให้นายบำรุง 75,000 บาท วันที่ 12 กุมภาพันธ์2517 ชำระเงิน 20,000 บาท และวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2522 ชำระเงินอีก 10,000 บาท รวมเป็นเงินที่โจทก์ทั้งสองชำระให้นายบำรุงไปแล้วทั้งสิ้น 130,000 บาท สัญญาเอกสารหมาย จ.1 ดังกล่าวมีวัตถุประสงค์ต้องห้าาชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 113 วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2526 นายบำรุงได้มอบให้ทนายความมีหนังสือบอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสองตามเอกสารหมาย จ.4 ต่อมานายบำรุงตาย โจทก์ทั้งสองจึงฟ้องคดีนี้ คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ทั้งสองแต่เพียงว่าจำเลยทั้งสองจะต้องชำระดอกเบี้ยให้โจทก์ทั้งสองในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินที่โจทก์ทั้งสองได้ชำระให้นายบำรุงนับตั้งแต่วันที่นายบำรุงได้รับเงินแต่ละจำนวนไว้เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสองจะชำระเงินให้โจทก์ทั้งสองเสร็จสิ้นดังคำพิพากษาของศาลชั้นต้นหรือไม่ เห็นว่า เมื่อสัญญาจะซื้อขายที่ดินตามเอกสารหมาย จ.1 ตกเป็นโมฆะแล้ว เงินที่นายบำรุงได้รับไว้จากโจทก์ทั้งสองที่ชำระเป็นค่าที่ดินตามสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวก็ต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองฐานเป็นลาภมิควรได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412 และเมื่อโจทก์ทั้งสองเรียกคืนแล้วนายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองไม่ยอมคืน ก็ต้องถือว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่โจทก์ทั้งสองเรียกคืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 415 ซึ่งแปลได้ว่านายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองตกเป็นผู้ผิดนัดจะต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่โจทก์ทั้งสองนับตั้งแต่เวลานั้นเป็นต้นไป ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 203 วรรคแรก และมาตรา 204วรรคแรก ประกอบกับมาตรา 224 วรรคแรก เมื่อไม่ปรากฏว่าก่อนฟ้องโจทก์ทั้งสองได้เรียกร้องให้นายบำรุงหรือจำเลยทั้งสองคืนเงินให้จึงต้องถือว่าโจทก์ทั้งสองเรียกร้องให้จำเลยทั้งสองคืนเงินนับตั้งแต่วันฟ้องเป็นต้นไป ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้ดอกเบี้ยของเงินมัดจำ นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จเป็นการวินิจฉัยนอกฟ้อง อุทธรณ์ของจำเลยทั้งสองขัดต่อประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง นั้น เห็นว่า การที่ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสองชำระดอกเบี้ยมากไปกว่าที่จำเลยทั้งสองต้องรับผิดตามกฎหมาย เป็นปัญหาเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนศาลอุทธรณ์ยกขึ้นวินิจฉัยให้ถูกต้องตามกฎหมายได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาของโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(เคียง บุญเพิ่ม-พินิจ ฉิมพาลี-มีพาศน์ โปตระนันทน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหลักการคืนทรัพย์สินที่เป็นลาภมิควรได้มีบัญญัติอยู่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 412,413,414 และ 415 มาตรา412,412 และ 414 ว่าด้วยกาาคืนตัวทรัพย์ ส่วนมาตรา 415 ว่าด้วยดอกผลของทรัพย์ที่จะต้องคืน มาตรา 415 บัญญัติว่า "บุคคลผู้ได้รับทรัพย์สินไว้โดยสุจริตย่อมจะได้ดอกผลอันเกิดแต่ทรัพย์สินนั้นตลอดเวลาที่ยังคงสุจริตอยู่ ถ้าผู้ที่ได้รับไว้จะต้องคืนทรัพย์สินเมื่อใด ให้ถือว่าผู้นั้นตกอยู่ในฐานะทุจริตจำเดิมแต่เวลาที่เรียกคืนนั้น" ตามมาตรา 415 วรรคหนึ่ง ผู้ได้รับทรัพย์สินไว้โดยสุจริตและได้ดอกผลอันเกิดแต่ทรัพย์สินนั้นตลอดเวลาที่ยังคงสุจริตอยู่และตีความกลับได้ว่าเมื่อใดก็ตามที่ไม่สุจริตก็จะไม่ได้ดอกผลอีกต่อไป แม้ในใจจริงจะยังสุจริตอยู่ก็ตาม จากข้อเท็จจริงในคดีนี้นายบำรุงผู้จะขายได้มอบให้ทนายความมีหนังสือลงวันที่ 28กุมภาพันธ์ 2526 บอกเลิกสัญญาไปยังโจทก์ทั้งสอง แสดงว่านายบำรุงรู้แล้วว่าตนไม่มีสิทธิจะรับเงินของโจทก์ไว้ ดังนั้นอยบอกกล่าวเป็นต้นไป นายบำรุงจึงไม่มีสิทธิได้ดอกผลของเงินนั้นนับแต่เวลาดังกล่าว เรื่องการได้ดอกผลตามมาตรา 415 เป็นคนละเรื่องกับการผิดนัดตามมาตรา 204 ดอกผลตามมาตรา 415 เป็นดอกผลที่ผู้รับลาภมิควรได้ได้มา ผู้รับลาภมิควรได้จึงจะต้องคืนให้ผู้มีสิทธิได้รับ เงินตราแม้ในทางธุรกิจจะถือเป็นสิ่งที่มีดอกผลอยู่ตลอดเวลา แต่ในทางกฎหมายเมื่อกฎหมายไม่ได้บัญญัติไว้เป็นพิเศษก็ไม่ต่างจากทรัพย์สินอย่างอื่นที่ผู้รับลาภมิควรได้ที่ไม่สุจริตจะต้องคืนดอกผลของเงินให้เมื่อตนได้ดอกผลจากเงินนั้นจริง ๆ และดอกผลที่ผู้รับลาภมิควรได้ได้รับมานี้ก็อาจจะมากหรือน้อยกว่าดอกเบี้ยระหว่างผิดนัดตามมาตรา 224 ตามข้อเท็จจริงในคดีนี้ ไม่ปรากฏว่านายบำรุงได้ดอกผลจากเงินที่ต้องคืน จึงไม่ต้องคืนดอกผลตามมาตรา 415 แต่ต้องเสียดอกเบี้ยในระหว่างผิดนัดนับแต่วันที่ผู้จะซื้อเรียกเงินคืนตามมาตรา 204,224 ซึ่งในคดีนี้วันที่ผู้จะซื้อเรียกเงินคืนคือวันที่ผู้จะซื้อ (โจทก์)ฟ้องนั่นเอง. พงศ์เทพเทพกาญจนา.