คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 102062หลักกฎหมาย: ทางภารจำยอมหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น ซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้นเป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ เมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะแล้ว จึงเป็นทางภารจำยอมไม่ได้โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทั้งสามเป็นเจ้าของที่ดินในซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์ซึ่งโจทก์ จำเลย และราษฎรใกล้เคียงได้สละที่ดินบ้าง ออกเงินซื้อที่ดินเพื่อทำถนนบ้างและออกเงินเป็นค่าทำถนนบ้าง เพื่อสร้างซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์และเพื่อให้เป็นทางสาธารณะตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๔ โจทก์ทั้งสามและราษฎรอื่นได้ใช้ถนนดังกล่าวเป็นเวลากว่า ๑๐ ปี จึงเป็นทางสาธารณะและเป็นทางภารจำยอมด้วย ต่อมาประมาณเดือนมกราคม ๒๕๒๐ จำเลยได้ทำรั้วสังกะสีและรั้วลวดหนามลงบนถนนดังกล่าวทำให้เหลือทางเข้าโรงเรียนปทุมวิทยาของโจทก์ที่ ๑ และบ้านของโจทก์ที่ ๒ ที่ ๓ ประมาณ ๑ เมตร ซึ่งเดิมถนนส่วนนี้กว้าง ๔.๕๐ เมตร ทำให้โจทก์ทั้งสามและบริวารกับราษฎรอื่นไม่อาจใช้ถนนดังกล่าวได้เหมือนเดิมขอให้บังคับให้จำเลยรื้อรั้วออกไปและให้ทางพิพาทตกเป็นภารจำยอมของที่ดินโจทก์ทั้งสาม จำเลยให้การว่าทางพิพาทไม่ใช่ซอยสาธารณะ เมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้มีผู้ร่วมกันออกเงินซ่อมซอยพิพาทและได้ลาดยางถนนรุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลยในส่วนที่ไม่ได้สละเป็นถนน จำเลยล้อมรั้วในที่ดินของจำเลย ขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ เมื่อเป็นทางสาธารณะแล้วก็ย่อมไม่ตกเป็นภารจำยอมอีก พิพากษาให้จำเลยรื้อรั้ว หากจำเลยไม่รื้อถอนให้โจทก์เป็นผู้รื้อถอนโดยจำเลยออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นอีก โจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ว่า ทางพิพาทเป็นภารจำยอมแก่ที่ดินโจทก์ทั้งสามด้วย จำเลยอุทธรณ์ ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสามและจำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ และวินิจฉัยข้อกฎหมายต่อไปว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๓๘๗ บัญญัติว่า "อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตน หรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้น เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่าทางภารจำยอมนั้นหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่น ซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่นซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้น เป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ ฉะนั้นเมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะเสียแล้วจึงเป็นทางภารจำยอมหาได้ไม่ พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3703 - 3705/2525นางประทุม พีระพลโจทก์นายบุญช่วย เทียมศิริจำเลย ป.พ.พ. ม. 420, ม. 1387ทางภารจำยอมหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น ซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้นเป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ เมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะแล้ว จึงเป็นทางภารจำยอมไม่ได้โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทั้งสามเป็นเจ้าของที่ดินในซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์ซึ่งโจทก์ จำเลย และราษฎรใกล้เคียงได้สละที่ดินบ้าง ออกเงินซื้อที่ดินเพื่อทำถนนบ้างและออกเงินเป็นค่าทำถนนบ้าง เพื่อสร้างซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์และเพื่อให้เป็นทางสาธารณะตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๔ โจทก์ทั้งสามและราษฎรอื่นได้ใช้ถนนดังกล่าวเป็นเวลากว่า ๑๐ ปี จึงเป็นทางสาธารณะและเป็นทางภารจำยอมด้วย ต่อมาประมาณเดือนมกราคม ๒๕๒๐ จำเลยได้ทำรั้วสังกะสีและรั้วลวดหนามลงบนถนนดังกล่าวทำให้เหลือทางเข้าโรงเรียนปทุมวิทยาของโจทก์ที่ ๑ และบ้านของโจทก์ที่ ๒ ที่ ๓ ประมาณ ๑ เมตร ซึ่งเดิมถนนส่วนนี้กว้าง ๔.๕๐ เมตร ทำให้โจทก์ทั้งสามและบริวารกับราษฎรอื่นไม่อาจใช้ถนนดังกล่าวได้เหมือนเดิมขอให้บังคับให้จำเลยรื้อรั้วออกไปและให้ทางพิพาทตกเป็นภารจำยอมของที่ดินโจทก์ทั้งสาม จำเลยให้การว่าทางพิพาทไม่ใช่ซอยสาธารณะ เมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้มีผู้ร่วมกันออกเงินซ่อมซอยพิพาทและได้ลาดยางถนนรุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลยในส่วนที่ไม่ได้สละเป็นถนน จำเลยล้อมรั้วในที่ดินของจำเลย ขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ เมื่อเป็นทางสาธารณะแล้วก็ย่อมไม่ตกเป็นภารจำยอมอีก พิพากษาให้จำเลยรื้อรั้ว หากจำเลยไม่รื้อถอนให้โจทก์เป็นผู้รื้อถอนโดยจำเลยออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นอีก โจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ว่า ทางพิพาทเป็นภารจำยอมแก่ที่ดินโจทก์ทั้งสามด้วย จำเลยอุทธรณ์ ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสามและจำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ และวินิจฉัยข้อกฎหมายต่อไปว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๓๘๗ บัญญัติว่า "อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตน หรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้น เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่าทางภารจำยอมนั้นหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่น ซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่นซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้น เป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ ฉะนั้นเมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะเสียแล้วจึงเป็นทางภารจำยอมหาได้ไม่ พิพากษายืน(พินิจ สังขนันท์-ทวี กสิยพงศ์-พิพัฒน์ จักรางกูร)ศาลแพ่ง - นายเจริญ นิลเอสงฆ์ศาลอุทธรณ์ - นายพิชิต พรหมพิทักษ์กุลแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทั้งสามเป็นเจ้าของที่ดินในซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์ซึ่งโจทก์ จำเลย และราษฎรใกล้เคียงได้สละที่ดินบ้าง ออกเงินซื้อที่ดินเพื่อทำถนนบ้างและออกเงินเป็นค่าทำถนนบ้าง เพื่อสร้างซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์และเพื่อให้เป็นทางสาธารณะตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๔ โจทก์ทั้งสามและราษฎรอื่นได้ใช้ถนนดังกล่าวเป็นเวลากว่า ๑๐ ปี จึงเป็นทางสาธารณะและเป็นทางภารจำยอมด้วย ต่อมาประมาณเดือนมกราคม ๒๕๒๐ จำเลยได้ทำรั้วสังกะสีและรั้วลวดหนามลงบนถนนดังกล่าวทำให้เหลือทางเข้าโรงเรียนปทุมวิทยาของโจทก์ที่ ๑ และบ้านของโจทก์ที่ ๒ ที่ ๓ ประมาณ ๑ เมตร ซึ่งเดิมถนนส่วนนี้กว้าง ๔.๕๐ เมตร ทำให้โจทก์ทั้งสามและบริวารกับราษฎรอื่นไม่อาจใช้ถนนดังกล่าวได้เหมือนเดิมขอให้บังคับให้จำเลยรื้อรั้วออกไปและให้ทางพิพาทตกเป็นภารจำยอมของที่ดินโจทก์ทั้งสาม จำเลยให้การว่าทางพิพาทไม่ใช่ซอยสาธารณะ เมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้มีผู้ร่วมกันออกเงินซ่อมซอยพิพาทและได้ลาดยางถนนรุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลยในส่วนที่ไม่ได้สละเป็นถนน จำเลยล้อมรั้วในที่ดินของจำเลย ขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ เมื่อเป็นทางสาธารณะแล้วก็ย่อมไม่ตกเป็นภารจำยอมอีก พิพากษาให้จำเลยรื้อรั้ว หากจำเลยไม่รื้อถอนให้โจทก์เป็นผู้รื้อถอนโดยจำเลยออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นอีก โจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ว่า ทางพิพาทเป็นภารจำยอมแก่ที่ดินโจทก์ทั้งสามด้วย จำเลยอุทธรณ์ ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสามและจำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ และวินิจฉัยข้อกฎหมายต่อไปว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๓๘๗ บัญญัติว่า "อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตน หรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้น เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่าทางภารจำยอมนั้นหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่น ซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่นซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้น เป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ ฉะนั้นเมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะเสียแล้วจึงเป็นทางภารจำยอมหาได้ไม่ พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3703 - 3705/2525นางประทุม พีระพลโจทก์นายบุญช่วย เทียมศิริจำเลย ป.พ.พ. ม. 420, ม. 1387ทางภารจำยอมหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่นซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น ซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้นเป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ เมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะแล้ว จึงเป็นทางภารจำยอมไม่ได้โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทั้งสามเป็นเจ้าของที่ดินในซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์ซึ่งโจทก์ จำเลย และราษฎรใกล้เคียงได้สละที่ดินบ้าง ออกเงินซื้อที่ดินเพื่อทำถนนบ้างและออกเงินเป็นค่าทำถนนบ้าง เพื่อสร้างซอยทรงร่วมมิตรอนุสสรณ์และเพื่อให้เป็นทางสาธารณะตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๔ โจทก์ทั้งสามและราษฎรอื่นได้ใช้ถนนดังกล่าวเป็นเวลากว่า ๑๐ ปี จึงเป็นทางสาธารณะและเป็นทางภารจำยอมด้วย ต่อมาประมาณเดือนมกราคม ๒๕๒๐ จำเลยได้ทำรั้วสังกะสีและรั้วลวดหนามลงบนถนนดังกล่าวทำให้เหลือทางเข้าโรงเรียนปทุมวิทยาของโจทก์ที่ ๑ และบ้านของโจทก์ที่ ๒ ที่ ๓ ประมาณ ๑ เมตร ซึ่งเดิมถนนส่วนนี้กว้าง ๔.๕๐ เมตร ทำให้โจทก์ทั้งสามและบริวารกับราษฎรอื่นไม่อาจใช้ถนนดังกล่าวได้เหมือนเดิมขอให้บังคับให้จำเลยรื้อรั้วออกไปและให้ทางพิพาทตกเป็นภารจำยอมของที่ดินโจทก์ทั้งสาม จำเลยให้การว่าทางพิพาทไม่ใช่ซอยสาธารณะ เมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๑๘ ได้มีผู้ร่วมกันออกเงินซ่อมซอยพิพาทและได้ลาดยางถนนรุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลยในส่วนที่ไม่ได้สละเป็นถนน จำเลยล้อมรั้วในที่ดินของจำเลย ขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า ทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ เมื่อเป็นทางสาธารณะแล้วก็ย่อมไม่ตกเป็นภารจำยอมอีก พิพากษาให้จำเลยรื้อรั้ว หากจำเลยไม่รื้อถอนให้โจทก์เป็นผู้รื้อถอนโดยจำเลยออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด ห้ามมิให้จำเลยปิดกั้นอีก โจทก์ทั้งสามอุทธรณ์ว่า ทางพิพาทเป็นภารจำยอมแก่ที่ดินโจทก์ทั้งสามด้วย จำเลยอุทธรณ์ ขอให้ยกฟ้อง ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ทั้งสามและจำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าทางพิพาทเป็นทางสาธารณะ และวินิจฉัยข้อกฎหมายต่อไปว่า ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๓๘๗ บัญญัติว่า "อสังหาริมทรัพย์อาจต้องตกอยู่ในภารจำยอมอันเป็นเหตุให้เจ้าของต้องยอมรับกรรมบางอย่างซึ่งกระทบถึงทรัพย์สินของตน หรือต้องงดเว้นการใช้สิทธิบางอย่างอันมีอยู่ในกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินนั้น เพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่น"ตามบทบัญญัติดังกล่าวนี้แสดงว่าทางภารจำยอมนั้นหมายถึงทางที่ผ่านเข้าไปในที่ดินของผู้อื่น ซึ่งกฎหมายเรียกว่า "ภารยทรัพย์" เจ้าของภารยทรัพย์จำต้องยอมให้มีทางผ่านที่ดินของตนเพื่อประโยชน์แก่อสังหาริมทรัพย์อื่นซึ่งเรียกว่า "สามยทรัพย์" ส่วนทางสาธารณะนั้น เป็นทรัพย์สินสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกันซึ่งไม่มีบุคคลใดเป็นเจ้าของ ฉะนั้นเมื่อทางพิพาทเป็นทางสาธารณะเสียแล้วจึงเป็นทางภารจำยอมหาได้ไม่ พิพากษายืน(พินิจ สังขนันท์-ทวี กสิยพงศ์-พิพัฒน์ จักรางกูร)ศาลแพ่ง - นายเจริญ นิลเอสงฆ์ศาลอุทธรณ์ - นายพิชิต พรหมพิทักษ์กุลแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ