คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1972/2530หลักกฎหมาย: จำเลยให้การว่าซื้อที่ดินและตึกแถวรายพิพาทจริง โดยทำนิติกรรมขายฝาก แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝาก หากเป็นจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายย่อมตกเป็นโมฆะ บังคับไม่ได้ โจทก์ย่อมไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2526 จำเลยขายที่ดินพร้อมตึกแถวพิพาทให้โจทก์ในราคา 600,000 บาท จำเลยได้รับชำระเงินไปเรียบร้อยแล้ว จำเลยไม่ออกจากตึกแถวพิพาท เป็นเหตุให้โจทก์เสียหายโดยอาจนำตึกแถวให้เช่าจะได้ค่าเช่าเดือนละ 12,000 บาทรวมเป็นเงิน 60,000 บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาท และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 60,000บาท กับค่าเสียหายเดือนละ 12,000 บาท นับตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2527 จนกว่าจะออกจากตึกแถวของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยได้จดทะเบียนขายที่ดินพร้อมตึกแถวให้แก่โจทก์จริงแต่ความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝาก ขอให้ยกฟ้องและฟ้องแย้งขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนซื้อขายที่ดินและตึกแถวพิพาทและให้จำเลยไถ่คืนในราคาเดิม ชั้นชี้สองสถาน คู่ความต่างสละข้อต่อสู้อื่นทั้งหมด ตลอดจนเรื่องค่าเสียหายคงให้ศาลชี้ขาดเพียงประเด็นเดียวว่า การซื้อขายตามสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นการซื้อขายเสร็จเด็ดขาด หรือว่าเป็นการขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยกำหนดให้จำเลยนำสืบก่อน และจำเลยขอถอนฟ้องแย้ง ก่อนถึงวันนัดสืบพยานจำเลย โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมาย ถึงวันนัดสืบพยานจำเลยศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าตามข้อต่อสู้ของจำเลยไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปเพราะถึงแม้จะฟังว่าสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดหรือเป็นสัญญาขายฝากก็ตาม กรรมสิทธิ์ย่อมตกเป็นของโจทก์ จำเลยไม่มีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปพิพากษาให้จำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาทและให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เดือนละ 5,000 บาท นับแต่เดือนกันยายน 2526 จนกว่าจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากตึกแถว จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการพิจารณาต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'เห็นว่าคดีนี้จำเลยให้การว่าการซื้อขายที่ดินและตึกแถวรายพิพาทความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝากกัน แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายไว้เท่ากับยกข้อต่อสู้ว่าสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝากเป็นการกล่าวอ้างว่าสัญญาซื้อขายเกิดจากเจตนาลวงของคู่กรณีโดยคู่กรณีมีเจตนาแท้จริงที่จะทำสัญญาขายฝากกัน หากเป็นความจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายก็ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 118 ใช้บังคับไม่ได้ เมื่อสัญญาซื้อขายใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทตามสัญญาซื้อขายส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นทำการพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น' พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อพิพากษาใหม่ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1972/2530นายสุธี สุจิชากรพงษ์โจทก์นางสาวสุธัญญา สืบสัตย์ตระกูลจำเลย ป.พ.พ. ม. 118, ม. 456 ป.วิ.พ. ม. 24, ม. 182, ม. 243จำเลยให้การว่าซื้อที่ดินและตึกแถวรายพิพาทจริง โดยทำนิติกรรมขายฝาก แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝาก หากเป็นจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายย่อมตกเป็นโมฆะ บังคับไม่ได้ โจทก์ย่อมไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2526 จำเลยขายที่ดินพร้อมตึกแถวพิพาทให้โจทก์ในราคา 600,000 บาท จำเลยได้รับชำระเงินไปเรียบร้อยแล้ว จำเลยไม่ออกจากตึกแถวพิพาท เป็นเหตุให้โจทก์เสียหายโดยอาจนำตึกแถวให้เช่าจะได้ค่าเช่าเดือนละ 12,000 บาทรวมเป็นเงิน 60,000 บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาท และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 60,000บาท กับค่าเสียหายเดือนละ 12,000 บาท นับตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2527 จนกว่าจะออกจากตึกแถวของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยได้จดทะเบียนขายที่ดินพร้อมตึกแถวให้แก่โจทก์จริงแต่ความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝาก ขอให้ยกฟ้องและฟ้องแย้งขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนซื้อขายที่ดินและตึกแถวพิพาทและให้จำเลยไถ่คืนในราคาเดิม ชั้นชี้สองสถาน คู่ความต่างสละข้อต่อสู้อื่นทั้งหมด ตลอดจนเรื่องค่าเสียหายคงให้ศาลชี้ขาดเพียงประเด็นเดียวว่า การซื้อขายตามสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นการซื้อขายเสร็จเด็ดขาด หรือว่าเป็นการขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยกำหนดให้จำเลยนำสืบก่อน และจำเลยขอถอนฟ้องแย้ง ก่อนถึงวันนัดสืบพยานจำเลย โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมาย ถึงวันนัดสืบพยานจำเลยศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าตามข้อต่อสู้ของจำเลยไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปเพราะถึงแม้จะฟังว่าสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดหรือเป็นสัญญาขายฝากก็ตาม กรรมสิทธิ์ย่อมตกเป็นของโจทก์ จำเลยไม่มีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปพิพากษาให้จำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาทและให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เดือนละ 5,000 บาท นับแต่เดือนกันยายน 2526 จนกว่าจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากตึกแถว จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการพิจารณาต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'เห็นว่าคดีนี้จำเลยให้การว่าการซื้อขายที่ดินและตึกแถวรายพิพาทความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝากกัน แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายไว้เท่ากับยกข้อต่อสู้ว่าสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝากเป็นการกล่าวอ้างว่าสัญญาซื้อขายเกิดจากเจตนาลวงของคู่กรณีโดยคู่กรณีมีเจตนาแท้จริงที่จะทำสัญญาขายฝากกัน หากเป็นความจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายก็ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 118 ใช้บังคับไม่ได้ เมื่อสัญญาซื้อขายใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทตามสัญญาซื้อขายส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นทำการพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น' พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อพิพากษาใหม่(เสรี แสงศิลป์-สุชาติ จิวะชาติ-อำนวย เปล่งวิทยา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุนิติกรรมอำพรางตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 117 วรรคสองให้บังคับตามบทบัญญัติของกฎหมายอันว่าด้วยนิติกรรมอำพรางซึ่งหมายความว่านิติกรรมที่ถูกอำพรางนั้นจะบังคับกันได้ ต้องเป็นนิติกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1145/2508)คดีนี้นิติกรรมซื้อขายที่ดินและตึกแถวอำพรางนิติกรรมขายฝาก สัญญาซื้อขายตกเป็นโมฆะตามมาตรา 118 วรรคแรก ต้องบังคับตามนิติกรรมขายฝากแต่ไม่ได้จดทะเบียนขายฝากจะบังคับได้หรือไม่ ซึ่งนิติกรรมต่างประเภทกันเช่นนี้ศาลฎีกาไม่ถือว่าการจดทะเบียนนิติกรรมอย่างหนึ่งเป็นการจดทะเบียนนิติกรรมอีกอย่างหนึ่งด้วย นิติกรรมขายฝากอำพรางนิติกรรมจำนอง ไม่ถือว่าการจดทะเบียนขายฝากเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมจำนองด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2239/2517) นิติกรรมจำนองอำพรางนิติกรรมซื้อขาย ไม่ถือว่าการจดทะเบียนจำนองเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมซื้อขายด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่950/2525) นิติกรรมซื้อขายอำพรางนิติกรรมขายฝาก ไม่ถือว่าการจดทะเบียนซื้อขายเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมขายฝาก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่165/2527) แต่นิติกรรมซื้อขายกับนิติกรรมการให้ ถือเป็นประเภทเดียวกันและถือว่าการจดทะเบียนนิติกรรมซื้อขายเป็นการจดทะเบียนนิติกรรมการให้หรือกลับกันได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 903-906/2484,976-977/2496) และนิติกรรมขายฝากถือว่าเอกสารสัญญาขายฝากเป็นหลักฐานการกู้เงินบังคับกันในเรื่องกู้เงินได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2239/2517,862-863/2520,2403/2520,3093-3094/2524) คำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้เทียบได้กับคำพิพากษาศาลฎีกาที่165/2527 ผลของคดีก็คือบังคับตามนิติกรรมขายฝากที่ถูกอำพรางไม่ได้สัญญาที่โจทก์นำมาฟ้องเป็นโมฆะ ต้องบังคับตามเรื่องลาภมิควรได้โดยโจทก์ต้องคืนที่ดินให้จำเลยและจำเลยต้องคืนเงินให้โจทก์ คดีนี้คู่ความสละประเด็นอื่น ติดใจให้ศาลวินิจฉัยเพียงประเด็นเดียวว่าสัญญาที่ฟ้องร้องเป็นสัญญาซื้อขายหรือสัญญาขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยจำเลยขอถอนฟ้องแย้งเรื่องขอไถ่ที่ดินและตึกแถวคืนคงหมายความว่าถ้าเป็นสัญญาซื้อขายก็ให้บังคับตามฟ้องโจทก์ ถ้าเป็นสัญญาขายฝากก็เป็นนิติกรรมอำพรางต้องยกฟ้อง ศาลชั้นต้นงดสืบพยานแล้วชี้ขาดข้อกฎหมายเบื้องต้นว่า แม้จะเป็นสัญญาซื้อขายหรือขายฝากจำเลยก็ไม่มีสิทธิอยู่ในที่พิพาทและตึกแถวอีกต่อไป เพราะกรรมสิทธิ์ตกเป็นของโจทก์แล้ว จึงต้องออกจากที่ดินและตึกแถวพิพาทพร้อมกับใช้ค่าเสียหาย ซึ่งไม่ถูกต้องกับหลักการคืนลาภมิควรได้ข้างต้นแต่ถ้าจะงดสืบพยานแล้ววินิจฉัยว่าบังคับตามนิติกรรมขายฝากไม่ได้เพราะไม่ได้จดทะเบียนขายฝากและให้คืนลาภมิควรได้แก่กัน ก็คงไม่มีเหตุอะไรจะทำไม่ได้ เพราะไม่จำเป็นต้องสืบพยานกันต่อไปแล้ว คงมีปัญหาเพียงจะพิพากษาให้คู่ความคืนลาภกันได้แค่ไหน เพราะตามประเด็นที่เหลือเข้าใจว่าจะไปไม่ถึงการที่จะบังคับให้คืนที่ดินและตึกแถวหรือคืนเงินแก่กัน ซึ่งก็เป็นอีกปัญหาหนึ่ง มานิตย์สุธาพรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2526 จำเลยขายที่ดินพร้อมตึกแถวพิพาทให้โจทก์ในราคา 600,000 บาท จำเลยได้รับชำระเงินไปเรียบร้อยแล้ว จำเลยไม่ออกจากตึกแถวพิพาท เป็นเหตุให้โจทก์เสียหายโดยอาจนำตึกแถวให้เช่าจะได้ค่าเช่าเดือนละ 12,000 บาทรวมเป็นเงิน 60,000 บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาท และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 60,000บาท กับค่าเสียหายเดือนละ 12,000 บาท นับตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2527 จนกว่าจะออกจากตึกแถวของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยได้จดทะเบียนขายที่ดินพร้อมตึกแถวให้แก่โจทก์จริงแต่ความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝาก ขอให้ยกฟ้องและฟ้องแย้งขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนซื้อขายที่ดินและตึกแถวพิพาทและให้จำเลยไถ่คืนในราคาเดิม ชั้นชี้สองสถาน คู่ความต่างสละข้อต่อสู้อื่นทั้งหมด ตลอดจนเรื่องค่าเสียหายคงให้ศาลชี้ขาดเพียงประเด็นเดียวว่า การซื้อขายตามสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นการซื้อขายเสร็จเด็ดขาด หรือว่าเป็นการขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยกำหนดให้จำเลยนำสืบก่อน และจำเลยขอถอนฟ้องแย้ง ก่อนถึงวันนัดสืบพยานจำเลย โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมาย ถึงวันนัดสืบพยานจำเลยศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าตามข้อต่อสู้ของจำเลยไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปเพราะถึงแม้จะฟังว่าสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดหรือเป็นสัญญาขายฝากก็ตาม กรรมสิทธิ์ย่อมตกเป็นของโจทก์ จำเลยไม่มีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปพิพากษาให้จำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาทและให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เดือนละ 5,000 บาท นับแต่เดือนกันยายน 2526 จนกว่าจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากตึกแถว จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการพิจารณาต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'เห็นว่าคดีนี้จำเลยให้การว่าการซื้อขายที่ดินและตึกแถวรายพิพาทความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝากกัน แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายไว้เท่ากับยกข้อต่อสู้ว่าสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝากเป็นการกล่าวอ้างว่าสัญญาซื้อขายเกิดจากเจตนาลวงของคู่กรณีโดยคู่กรณีมีเจตนาแท้จริงที่จะทำสัญญาขายฝากกัน หากเป็นความจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายก็ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 118 ใช้บังคับไม่ได้ เมื่อสัญญาซื้อขายใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทตามสัญญาซื้อขายส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นทำการพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น' พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อพิพากษาใหม่ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1972/2530นายสุธี สุจิชากรพงษ์โจทก์นางสาวสุธัญญา สืบสัตย์ตระกูลจำเลย ป.พ.พ. ม. 118, ม. 456 ป.วิ.พ. ม. 24, ม. 182, ม. 243จำเลยให้การว่าซื้อที่ดินและตึกแถวรายพิพาทจริง โดยทำนิติกรรมขายฝาก แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝาก หากเป็นจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายย่อมตกเป็นโมฆะ บังคับไม่ได้ โจทก์ย่อมไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2526 จำเลยขายที่ดินพร้อมตึกแถวพิพาทให้โจทก์ในราคา 600,000 บาท จำเลยได้รับชำระเงินไปเรียบร้อยแล้ว จำเลยไม่ออกจากตึกแถวพิพาท เป็นเหตุให้โจทก์เสียหายโดยอาจนำตึกแถวให้เช่าจะได้ค่าเช่าเดือนละ 12,000 บาทรวมเป็นเงิน 60,000 บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาท และให้จำเลยใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์เป็นเงิน 60,000บาท กับค่าเสียหายเดือนละ 12,000 บาท นับตั้งแต่วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2527 จนกว่าจะออกจากตึกแถวของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า จำเลยได้จดทะเบียนขายที่ดินพร้อมตึกแถวให้แก่โจทก์จริงแต่ความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝาก ขอให้ยกฟ้องและฟ้องแย้งขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนซื้อขายที่ดินและตึกแถวพิพาทและให้จำเลยไถ่คืนในราคาเดิม ชั้นชี้สองสถาน คู่ความต่างสละข้อต่อสู้อื่นทั้งหมด ตลอดจนเรื่องค่าเสียหายคงให้ศาลชี้ขาดเพียงประเด็นเดียวว่า การซื้อขายตามสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นการซื้อขายเสร็จเด็ดขาด หรือว่าเป็นการขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยกำหนดให้จำเลยนำสืบก่อน และจำเลยขอถอนฟ้องแย้ง ก่อนถึงวันนัดสืบพยานจำเลย โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมาย ถึงวันนัดสืบพยานจำเลยศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าตามข้อต่อสู้ของจำเลยไม่ทำให้จำเลยมีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปเพราะถึงแม้จะฟังว่าสัญญาที่โจทก์กล่าวอ้างเป็นสัญญาซื้อขายเสร็จเด็ดขาดหรือเป็นสัญญาขายฝากก็ตาม กรรมสิทธิ์ย่อมตกเป็นของโจทก์ จำเลยไม่มีสิทธิอยู่ในตึกแถวพิพาทต่อไปพิพากษาให้จำเลยและบริวารออกจากตึกแถวพิพาทและให้จำเลยใช้ค่าเสียหายให้โจทก์เดือนละ 5,000 บาท นับแต่เดือนกันยายน 2526 จนกว่าจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากตึกแถว จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการพิจารณาต่อไปแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี โจทก์ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า 'เห็นว่าคดีนี้จำเลยให้การว่าการซื้อขายที่ดินและตึกแถวรายพิพาทความจริงโจทก์จำเลยตกลงจะทำนิติกรรมขายฝากกัน แต่โจทก์ให้จดทะเบียนเป็นสัญญาซื้อขายไว้เท่ากับยกข้อต่อสู้ว่าสัญญาซื้อขายเป็นนิติกรรมอำพรางสัญญาขายฝากเป็นการกล่าวอ้างว่าสัญญาซื้อขายเกิดจากเจตนาลวงของคู่กรณีโดยคู่กรณีมีเจตนาแท้จริงที่จะทำสัญญาขายฝากกัน หากเป็นความจริงดังจำเลยอ้างสัญญาซื้อขายก็ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 118 ใช้บังคับไม่ได้ เมื่อสัญญาซื้อขายใช้บังคับไม่ได้ โจทก์ก็ไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวพิพาทตามสัญญาซื้อขายส่วนโจทก์จะได้กรรมสิทธิ์และมีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยตามสัญญาขายฝากหรือไม่ เป็นปัญหาที่จะต้องพิจารณาในภายหลัง คดีจำเป็นต้องฟังพยานต่อไป ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นทำการพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น' พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อพิพากษาใหม่(เสรี แสงศิลป์-สุชาติ จิวะชาติ-อำนวย เปล่งวิทยา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุนิติกรรมอำพรางตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 117 วรรคสองให้บังคับตามบทบัญญัติของกฎหมายอันว่าด้วยนิติกรรมอำพรางซึ่งหมายความว่านิติกรรมที่ถูกอำพรางนั้นจะบังคับกันได้ ต้องเป็นนิติกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1145/2508)คดีนี้นิติกรรมซื้อขายที่ดินและตึกแถวอำพรางนิติกรรมขายฝาก สัญญาซื้อขายตกเป็นโมฆะตามมาตรา 118 วรรคแรก ต้องบังคับตามนิติกรรมขายฝากแต่ไม่ได้จดทะเบียนขายฝากจะบังคับได้หรือไม่ ซึ่งนิติกรรมต่างประเภทกันเช่นนี้ศาลฎีกาไม่ถือว่าการจดทะเบียนนิติกรรมอย่างหนึ่งเป็นการจดทะเบียนนิติกรรมอีกอย่างหนึ่งด้วย นิติกรรมขายฝากอำพรางนิติกรรมจำนอง ไม่ถือว่าการจดทะเบียนขายฝากเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมจำนองด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2239/2517) นิติกรรมจำนองอำพรางนิติกรรมซื้อขาย ไม่ถือว่าการจดทะเบียนจำนองเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมซื้อขายด้วย (คำพิพากษาศาลฎีกาที่950/2525) นิติกรรมซื้อขายอำพรางนิติกรรมขายฝาก ไม่ถือว่าการจดทะเบียนซื้อขายเป็นการจดทะเบียนทำนิติกรรมขายฝาก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่165/2527) แต่นิติกรรมซื้อขายกับนิติกรรมการให้ ถือเป็นประเภทเดียวกันและถือว่าการจดทะเบียนนิติกรรมซื้อขายเป็นการจดทะเบียนนิติกรรมการให้หรือกลับกันได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 903-906/2484,976-977/2496) และนิติกรรมขายฝากถือว่าเอกสารสัญญาขายฝากเป็นหลักฐานการกู้เงินบังคับกันในเรื่องกู้เงินได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2239/2517,862-863/2520,2403/2520,3093-3094/2524) คำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้เทียบได้กับคำพิพากษาศาลฎีกาที่165/2527 ผลของคดีก็คือบังคับตามนิติกรรมขายฝากที่ถูกอำพรางไม่ได้สัญญาที่โจทก์นำมาฟ้องเป็นโมฆะ ต้องบังคับตามเรื่องลาภมิควรได้โดยโจทก์ต้องคืนที่ดินให้จำเลยและจำเลยต้องคืนเงินให้โจทก์ คดีนี้คู่ความสละประเด็นอื่น ติดใจให้ศาลวินิจฉัยเพียงประเด็นเดียวว่าสัญญาที่ฟ้องร้องเป็นสัญญาซื้อขายหรือสัญญาขายฝากตามข้อต่อสู้ของจำเลย โดยจำเลยขอถอนฟ้องแย้งเรื่องขอไถ่ที่ดินและตึกแถวคืนคงหมายความว่าถ้าเป็นสัญญาซื้อขายก็ให้บังคับตามฟ้องโจทก์ ถ้าเป็นสัญญาขายฝากก็เป็นนิติกรรมอำพรางต้องยกฟ้อง ศาลชั้นต้นงดสืบพยานแล้วชี้ขาดข้อกฎหมายเบื้องต้นว่า แม้จะเป็นสัญญาซื้อขายหรือขายฝากจำเลยก็ไม่มีสิทธิอยู่ในที่พิพาทและตึกแถวอีกต่อไป เพราะกรรมสิทธิ์ตกเป็นของโจทก์แล้ว จึงต้องออกจากที่ดินและตึกแถวพิพาทพร้อมกับใช้ค่าเสียหาย ซึ่งไม่ถูกต้องกับหลักการคืนลาภมิควรได้ข้างต้นแต่ถ้าจะงดสืบพยานแล้ววินิจฉัยว่าบังคับตามนิติกรรมขายฝากไม่ได้เพราะไม่ได้จดทะเบียนขายฝากและให้คืนลาภมิควรได้แก่กัน ก็คงไม่มีเหตุอะไรจะทำไม่ได้ เพราะไม่จำเป็นต้องสืบพยานกันต่อไปแล้ว คงมีปัญหาเพียงจะพิพากษาให้คู่ความคืนลาภกันได้แค่ไหน เพราะตามประเด็นที่เหลือเข้าใจว่าจะไปไม่ถึงการที่จะบังคับให้คืนที่ดินและตึกแถวหรือคืนเงินแก่กัน ซึ่งก็เป็นอีกปัญหาหนึ่ง มานิตย์สุธาพร