คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3520/2532หลักกฎหมาย: ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์ ตาม ป. ที่ดิน มาตรา 58 ทวิห้ามโอนภายใน 10 ปีนั้น เป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตาม ป.พ.พ.หรือตาม ป. ที่ดิน ดังนั้นโจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองตามป.พ.พ. มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้ผู้อื่นได้ การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ภายในกำหนดเวลาห้ามโอน แล้วต่อมาบิดาโจทก์ได้นำไปขายและมอบการครอบครองให้แก่จำเลยครอบครองทำกินโดยจะไปโอนให้จำเลยหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วนั้น จำเลยหาอาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ไม่.โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินหนังสือรับรองการทำประโยชน์เลขที่ 4205 ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิซึ่งเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31 แก้ไขโดยประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่334 โจทก์มอบให้นายพัด ที่ดินดำ บิดาโจทก์ทำกินชั่วคราว ต่อมาบิดาโจทก์ถึงแก่กรรม โจทก์จะเข้าทำกินจึงทราบว่าจำเลยได้บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของโจทก์ดังกล่าว ขอให้บังคับจำเลยออกจากที่ดินและใช้ค่าเสียหาย 8,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 4,000 บาทนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะออกไปจำเลยทั้งสี่ให้การว่า ที่ดินตามฟ้องโจทก์มอบให้บิดาโจทก์ขายให้แก่จำเลยโดยทำสัญญาจะซื้อจะขาย โจทก์จะโอนทะเบียนให้ภายหลัง จำเลยเข้าครอบครองตั้งแต่ทำสัญญาและโจทก์สละการครอบครองแล้ว ที่ดินตามฟ้องมิได้ห้ามโอนเด็ดขาด เมื่อพ้นกำหนดโจทก์มีหน้าที่โอนให้จำเลย โจทก์ไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องไม่แน่นอนศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสี่ออกจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสี่ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์เมื่อ พ.ศ.2519 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนสิบปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวิ ก่อนพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และต่อมาบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบที่ดินพิพาทให้จำเลยทั้งสี่ครอบครองทำกินตลอดมา คงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสี่ว่า การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองให้กับจำเลยทั้งสี่โดยจะไปโอนให้จำเลยทั้งสี่หลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วมีผลสมบูรณ์หรือไม่เห็นว่าประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายที่ดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2521 มาตรา 5 วรรคห้า บัญญัติว่า "ภายในสิบปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ตามวรรคหนึ่ง ห้ามมิให้บุคคลตามวรรคสอง (3) ซึ่งได้มาซึ่งสิทธิในที่ดินดังกล่าวโอนที่ดินนั้นให้แก่ผู้อื่น เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกหรือโอนให้แก่ทบวงการเมือง หรือโอนให้แก่สหกรณ์เพื่อชำระหนี้ และได้รับอนุมัติจากนายทะเบียนสหกรณ์แล้ว" และวรรคหกบัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอนตามวรรคห้า" ที่ดินนั้นไม่อยู่ในข่ายการบังคับคดี" ดังนั้นที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือ 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ จำเลยจึงไม่อาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์..."พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3520/2532นาย หนู เจ็น ที่ดิน ดำโจทก์นาย สมัย สาย บุญ จันทร์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1377, ม. 1378 ป.ที่ดิน ม. 58 ทวิที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์ ตาม ป. ที่ดิน มาตรา 58 ทวิห้ามโอนภายใน 10 ปีนั้น เป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตาม ป.พ.พ.หรือตาม ป. ที่ดิน ดังนั้นโจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองตามป.พ.พ. มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้ผู้อื่นได้ การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ภายในกำหนดเวลาห้ามโอน แล้วต่อมาบิดาโจทก์ได้นำไปขายและมอบการครอบครองให้แก่จำเลยครอบครองทำกินโดยจะไปโอนให้จำเลยหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วนั้น จำเลยหาอาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ไม่.โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินหนังสือรับรองการทำประโยชน์เลขที่ 4205 ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิซึ่งเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31 แก้ไขโดยประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่334 โจทก์มอบให้นายพัด ที่ดินดำ บิดาโจทก์ทำกินชั่วคราว ต่อมาบิดาโจทก์ถึงแก่กรรม โจทก์จะเข้าทำกินจึงทราบว่าจำเลยได้บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของโจทก์ดังกล่าว ขอให้บังคับจำเลยออกจากที่ดินและใช้ค่าเสียหาย 8,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 4,000 บาทนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะออกไปจำเลยทั้งสี่ให้การว่า ที่ดินตามฟ้องโจทก์มอบให้บิดาโจทก์ขายให้แก่จำเลยโดยทำสัญญาจะซื้อจะขาย โจทก์จะโอนทะเบียนให้ภายหลัง จำเลยเข้าครอบครองตั้งแต่ทำสัญญาและโจทก์สละการครอบครองแล้ว ที่ดินตามฟ้องมิได้ห้ามโอนเด็ดขาด เมื่อพ้นกำหนดโจทก์มีหน้าที่โอนให้จำเลย โจทก์ไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องไม่แน่นอนศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสี่ออกจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสี่ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์เมื่อ พ.ศ.2519 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนสิบปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวิ ก่อนพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และต่อมาบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบที่ดินพิพาทให้จำเลยทั้งสี่ครอบครองทำกินตลอดมา คงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสี่ว่า การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองให้กับจำเลยทั้งสี่โดยจะไปโอนให้จำเลยทั้งสี่หลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วมีผลสมบูรณ์หรือไม่เห็นว่าประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายที่ดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2521 มาตรา 5 วรรคห้า บัญญัติว่า "ภายในสิบปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ตามวรรคหนึ่ง ห้ามมิให้บุคคลตามวรรคสอง (3) ซึ่งได้มาซึ่งสิทธิในที่ดินดังกล่าวโอนที่ดินนั้นให้แก่ผู้อื่น เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกหรือโอนให้แก่ทบวงการเมือง หรือโอนให้แก่สหกรณ์เพื่อชำระหนี้ และได้รับอนุมัติจากนายทะเบียนสหกรณ์แล้ว" และวรรคหกบัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอนตามวรรคห้า" ที่ดินนั้นไม่อยู่ในข่ายการบังคับคดี" ดังนั้นที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือ 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ จำเลยจึงไม่อาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์..."พิพากษายืน(เคียง บุญเพิ่ม-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบุคคลผู้เป็นเจ้าของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ซึ่งห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ เป็นบุคคลที่บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของรัฐโดยพลการ ภายหลังวันที่ประมวลกฎหมายที่ดินใช้บังคับ (วันที่ 15 ธันวาคม 2497) กฎหมายจึงกำหนดเงื่อนไขห้ามโอนไว้ 10 ปี เว้นแต่เป็นกรณีตามข้อยกเว้นทั้งนี้เพื่อให้ผู้เป็นเจ้าของที่ดินรักษาที่ดินที่ตนบุกเบิกไว้ให้ได้นานที่สุดและเพื่อป้องกันมิให้การบุกรุกที่ดินของรัฐเพื่อนำไปขายนั่นเอง เงื่อนไขห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ มีข้อความทำนองเดียวกับเงื่อนไขห้ามโอนของที่ดินมีโฉนดหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์อันสืบเนื่องมาจากใบจอง ตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 31 และเงื่อนไขห้ามโอนของที่ดินมีโฉนดหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 มาตรา 12 ซึ่งกฎหมายมิได้บัญญัติไว้โดยชัดแจ้งว่าการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอนมีผลอย่างไรแต่เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยปัญหาดังกล่าวดังนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523 ที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ซึ่งห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวินั้น การโอนต้องห้ามชัดแจ้ง จึงเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 113 ผู้รับโอนครอบครองที่ดินต่างดอกเบี้ย ไม่มีสิทธิรับโอนเป็นของตน ต้องคืนที่ดินและรับเงินค่าที่ดินคืนจากเจ้าของเดิม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3393/2525 ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31มีเจตนารมณ์จะปกป้องราษฎรให้มีที่ทำกินเป็นเวลาอย่างน้อย 10 ปีดังนั้นการที่โจทก์กับผู้มีสิทธิในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ทำสัญญาอันมีผลเป็นการโอนสิทธิในที่ดินโดยส่งมอบการครอบครองให้แก่กันภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอน แม้จะเรียกว่าสัญญาจะซื้อจะขายและระบุในสัญญาว่าจะมีการโอนกรรมสิทธิ์เมื่อพ้นกำหนดห้ามโอนแล้ว ก็เป็นนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย สัญญานี้จึงเป็นโมฆะ และถึงแม้ต่อมาจะมีการยกเลิกความในมาตรา 31 มิให้ใช้บังคับกับที่ดินในกรณีดังเช่นคดีนี้ก็ตาม ก็ไม่ทำให้นิติกรรมที่เป็นโมฆะแล้วนั้นกลับสมบูรณ์ได้อีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3250/2526 สิทธิของผู้ที่ได้รับอนุญาตให้ครอบครองที่ดินที่รัฐจัดสรรให้แก่สมาชิกนิคมตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 นั้น มิใช่สิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ดังนั้นจะเอาระยะเวลาการฟ้องคดีเพื่อเอาคืนซึ่งการครอบครองตามมาตรา 1375วรรคสอง มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 909/2531 ที่ดินที่ทางราชการจัดให้ราษฎรทำกินนั้นห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31ดังนี้ แสดงว่าทางราชการยังควบคุมที่ดินนั้นอยู่ การแย่งการครอบครองในช่วงเวลาดังกล่าวจึงทำไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกา 2 ฉบับแรก วินิจฉัยปัญหาการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอนเป็นทำนองเดียวกันว่าเป็นนิติกรรมที่ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 113ส่วนคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกา 2 ฉบับหลัง วินิจฉัยปัญหาเรื่องแย่งการครอบครองที่ดินที่มีเงื่อนไขห้ามโอนเป็นทำนองเดียวกันว่าแย่งการครอบครองไม่ได้ เพราะเป็นที่ดินที่รัฐยังมิได้มอบสิทธิครอบครองแก่ผู้มีชื่อเป็นเจ้าของ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3520/2532 นี้ วินิจฉัยว่าการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอน ไม่มีผลตามกฎหมาย โดยมิได้นำเรื่องโมฆะกรรมมาปรับแก่คดีดังเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523 และ3393/2525 หากแต่ได้ยกเหตุเช่นเดียวกับที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่3250/2526 และ 909/2531 ได้ยกขึ้นวินิจฉัยมาปรับแก่คดี โดยวินิจฉัยว่าที่ดินพิพาทเป็นที่ดินตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ ซึ่งยังอยู่ในกำหนดห้ามโอน จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังมิได้มอบสิทธิครอบครองให้โจทก์ เมื่อโจทก์ยังไม่มีสิทธิครอบครองจะโอนให้ใครไม่ได้ ซึ่งการที่คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นปรับแก่คดีมิได้ยกเรื่องนิติกรรมเป็นโมฆะ คงเพราะจำเลยยกข้อต่อสู้ว่าการโอนการครอบครองสมบูรณ์แล้วเพราะจำเลยเข้าครอบครองที่ดินแล้ว โจทก์ก็สละการครอบครองแล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 ซึ่งมิใช่เรื่องนิติกรรม ศาลฎีกาจึงต้องยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นวินิจฉัย อธิคมอินทุภูติคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินหนังสือรับรองการทำประโยชน์เลขที่ 4205 ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิซึ่งเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31 แก้ไขโดยประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่334 โจทก์มอบให้นายพัด ที่ดินดำ บิดาโจทก์ทำกินชั่วคราว ต่อมาบิดาโจทก์ถึงแก่กรรม โจทก์จะเข้าทำกินจึงทราบว่าจำเลยได้บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของโจทก์ดังกล่าว ขอให้บังคับจำเลยออกจากที่ดินและใช้ค่าเสียหาย 8,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 4,000 บาทนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะออกไปจำเลยทั้งสี่ให้การว่า ที่ดินตามฟ้องโจทก์มอบให้บิดาโจทก์ขายให้แก่จำเลยโดยทำสัญญาจะซื้อจะขาย โจทก์จะโอนทะเบียนให้ภายหลัง จำเลยเข้าครอบครองตั้งแต่ทำสัญญาและโจทก์สละการครอบครองแล้ว ที่ดินตามฟ้องมิได้ห้ามโอนเด็ดขาด เมื่อพ้นกำหนดโจทก์มีหน้าที่โอนให้จำเลย โจทก์ไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องไม่แน่นอนศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสี่ออกจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสี่ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์เมื่อ พ.ศ.2519 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนสิบปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวิ ก่อนพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และต่อมาบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบที่ดินพิพาทให้จำเลยทั้งสี่ครอบครองทำกินตลอดมา คงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสี่ว่า การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองให้กับจำเลยทั้งสี่โดยจะไปโอนให้จำเลยทั้งสี่หลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วมีผลสมบูรณ์หรือไม่เห็นว่าประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายที่ดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2521 มาตรา 5 วรรคห้า บัญญัติว่า "ภายในสิบปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ตามวรรคหนึ่ง ห้ามมิให้บุคคลตามวรรคสอง (3) ซึ่งได้มาซึ่งสิทธิในที่ดินดังกล่าวโอนที่ดินนั้นให้แก่ผู้อื่น เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกหรือโอนให้แก่ทบวงการเมือง หรือโอนให้แก่สหกรณ์เพื่อชำระหนี้ และได้รับอนุมัติจากนายทะเบียนสหกรณ์แล้ว" และวรรคหกบัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอนตามวรรคห้า" ที่ดินนั้นไม่อยู่ในข่ายการบังคับคดี" ดังนั้นที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือ 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ จำเลยจึงไม่อาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์..."พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3520/2532นาย หนู เจ็น ที่ดิน ดำโจทก์นาย สมัย สาย บุญ จันทร์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1377, ม. 1378 ป.ที่ดิน ม. 58 ทวิที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์ ตาม ป. ที่ดิน มาตรา 58 ทวิห้ามโอนภายใน 10 ปีนั้น เป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตาม ป.พ.พ.หรือตาม ป. ที่ดิน ดังนั้นโจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองตามป.พ.พ. มาตรา 1377 หรือมาตรา 1378 ให้ผู้อื่นได้ การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ภายในกำหนดเวลาห้ามโอน แล้วต่อมาบิดาโจทก์ได้นำไปขายและมอบการครอบครองให้แก่จำเลยครอบครองทำกินโดยจะไปโอนให้จำเลยหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วนั้น จำเลยหาอาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์ได้ไม่.โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นเจ้าของที่ดินหนังสือรับรองการทำประโยชน์เลขที่ 4205 ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิซึ่งเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31 แก้ไขโดยประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่334 โจทก์มอบให้นายพัด ที่ดินดำ บิดาโจทก์ทำกินชั่วคราว ต่อมาบิดาโจทก์ถึงแก่กรรม โจทก์จะเข้าทำกินจึงทราบว่าจำเลยได้บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของโจทก์ดังกล่าว ขอให้บังคับจำเลยออกจากที่ดินและใช้ค่าเสียหาย 8,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 4,000 บาทนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะออกไปจำเลยทั้งสี่ให้การว่า ที่ดินตามฟ้องโจทก์มอบให้บิดาโจทก์ขายให้แก่จำเลยโดยทำสัญญาจะซื้อจะขาย โจทก์จะโอนทะเบียนให้ภายหลัง จำเลยเข้าครอบครองตั้งแต่ทำสัญญาและโจทก์สละการครอบครองแล้ว ที่ดินตามฟ้องมิได้ห้ามโอนเด็ดขาด เมื่อพ้นกำหนดโจทก์มีหน้าที่โอนให้จำเลย โจทก์ไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องไม่แน่นอนศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยทั้งสี่ออกจากที่ดินพิพาท นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสี่ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยโดยโจทก์จำเลยไม่ได้โต้แย้งฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเป็นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้แก่โจทก์เมื่อ พ.ศ.2519 โดยมีข้อกำหนดห้ามโอนสิบปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวิ ก่อนพ้นกำหนดเวลาดังกล่าว โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และต่อมาบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบที่ดินพิพาทให้จำเลยทั้งสี่ครอบครองทำกินตลอดมา คงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสี่ว่า การที่โจทก์ขายและมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่บิดาโจทก์ และบิดาโจทก์ได้ขายที่ดินพิพาทและมอบการครอบครองให้กับจำเลยทั้งสี่โดยจะไปโอนให้จำเลยทั้งสี่หลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาห้ามโอนแล้วมีผลสมบูรณ์หรือไม่เห็นว่าประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายที่ดิน (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2521 มาตรา 5 วรรคห้า บัญญัติว่า "ภายในสิบปีนับแต่วันที่ได้รับโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ตามวรรคหนึ่ง ห้ามมิให้บุคคลตามวรรคสอง (3) ซึ่งได้มาซึ่งสิทธิในที่ดินดังกล่าวโอนที่ดินนั้นให้แก่ผู้อื่น เว้นแต่เป็นการตกทอดทางมรดกหรือโอนให้แก่ทบวงการเมือง หรือโอนให้แก่สหกรณ์เพื่อชำระหนี้ และได้รับอนุมัติจากนายทะเบียนสหกรณ์แล้ว" และวรรคหกบัญญัติว่า "ภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอนตามวรรคห้า" ที่ดินนั้นไม่อยู่ในข่ายการบังคับคดี" ดังนั้นที่ดินพิพาทที่โจทก์ได้รับมาตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิซึ่งอยู่ระหว่างกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีนั้น จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังไม่มอบสิทธิครอบครองให้แก่โจทก์ โจทก์ซึ่งยึดถือที่ดินพิพาทที่มีเงื่อนไขดังกล่าว จึงยังไม่มีสิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ หรือตามประมวลกฎหมายที่ดิน โจทก์ไม่อาจโอนสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377 หรือ 1378 ให้แก่ผู้อื่นได้ จำเลยจึงไม่อาจยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้โจทก์..."พิพากษายืน(เคียง บุญเพิ่ม-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบุคคลผู้เป็นเจ้าของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ซึ่งห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ เป็นบุคคลที่บุกรุกเข้าครอบครองที่ดินของรัฐโดยพลการ ภายหลังวันที่ประมวลกฎหมายที่ดินใช้บังคับ (วันที่ 15 ธันวาคม 2497) กฎหมายจึงกำหนดเงื่อนไขห้ามโอนไว้ 10 ปี เว้นแต่เป็นกรณีตามข้อยกเว้นทั้งนี้เพื่อให้ผู้เป็นเจ้าของที่ดินรักษาที่ดินที่ตนบุกเบิกไว้ให้ได้นานที่สุดและเพื่อป้องกันมิให้การบุกรุกที่ดินของรัฐเพื่อนำไปขายนั่นเอง เงื่อนไขห้ามโอนตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ มีข้อความทำนองเดียวกับเงื่อนไขห้ามโอนของที่ดินมีโฉนดหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์อันสืบเนื่องมาจากใบจอง ตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 31 และเงื่อนไขห้ามโอนของที่ดินมีโฉนดหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการออกให้ตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 มาตรา 12 ซึ่งกฎหมายมิได้บัญญัติไว้โดยชัดแจ้งว่าการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอนมีผลอย่างไรแต่เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยปัญหาดังกล่าวดังนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523 ที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ซึ่งห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา58 ทวินั้น การโอนต้องห้ามชัดแจ้ง จึงเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 113 ผู้รับโอนครอบครองที่ดินต่างดอกเบี้ย ไม่มีสิทธิรับโอนเป็นของตน ต้องคืนที่ดินและรับเงินค่าที่ดินคืนจากเจ้าของเดิม คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3393/2525 ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31มีเจตนารมณ์จะปกป้องราษฎรให้มีที่ทำกินเป็นเวลาอย่างน้อย 10 ปีดังนั้นการที่โจทก์กับผู้มีสิทธิในที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ทำสัญญาอันมีผลเป็นการโอนสิทธิในที่ดินโดยส่งมอบการครอบครองให้แก่กันภายในกำหนดระยะเวลาห้ามโอน แม้จะเรียกว่าสัญญาจะซื้อจะขายและระบุในสัญญาว่าจะมีการโอนกรรมสิทธิ์เมื่อพ้นกำหนดห้ามโอนแล้ว ก็เป็นนิติกรรมที่มีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย สัญญานี้จึงเป็นโมฆะ และถึงแม้ต่อมาจะมีการยกเลิกความในมาตรา 31 มิให้ใช้บังคับกับที่ดินในกรณีดังเช่นคดีนี้ก็ตาม ก็ไม่ทำให้นิติกรรมที่เป็นโมฆะแล้วนั้นกลับสมบูรณ์ได้อีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3250/2526 สิทธิของผู้ที่ได้รับอนุญาตให้ครอบครองที่ดินที่รัฐจัดสรรให้แก่สมาชิกนิคมตามพระราชบัญญัติจัดที่ดินเพื่อการครองชีพ พ.ศ. 2511 นั้น มิใช่สิทธิครอบครองตามประมวลกฎหมายที่ดินหรือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ดังนั้นจะเอาระยะเวลาการฟ้องคดีเพื่อเอาคืนซึ่งการครอบครองตามมาตรา 1375วรรคสอง มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 909/2531 ที่ดินที่ทางราชการจัดให้ราษฎรทำกินนั้นห้ามโอนภายใน 10 ปี ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 31ดังนี้ แสดงว่าทางราชการยังควบคุมที่ดินนั้นอยู่ การแย่งการครอบครองในช่วงเวลาดังกล่าวจึงทำไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกา 2 ฉบับแรก วินิจฉัยปัญหาการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอนเป็นทำนองเดียวกันว่าเป็นนิติกรรมที่ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมาย ตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 113ส่วนคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกา 2 ฉบับหลัง วินิจฉัยปัญหาเรื่องแย่งการครอบครองที่ดินที่มีเงื่อนไขห้ามโอนเป็นทำนองเดียวกันว่าแย่งการครอบครองไม่ได้ เพราะเป็นที่ดินที่รัฐยังมิได้มอบสิทธิครอบครองแก่ผู้มีชื่อเป็นเจ้าของ สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3520/2532 นี้ วินิจฉัยว่าการโอนที่ดินในช่วงเวลาห้ามโอน ไม่มีผลตามกฎหมาย โดยมิได้นำเรื่องโมฆะกรรมมาปรับแก่คดีดังเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 940/2523 และ3393/2525 หากแต่ได้ยกเหตุเช่นเดียวกับที่คำพิพากษาศาลฎีกาที่3250/2526 และ 909/2531 ได้ยกขึ้นวินิจฉัยมาปรับแก่คดี โดยวินิจฉัยว่าที่ดินพิพาทเป็นที่ดินตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 58 ทวิ ซึ่งยังอยู่ในกำหนดห้ามโอน จึงเป็นที่ดินที่รัฐยังมิได้มอบสิทธิครอบครองให้โจทก์ เมื่อโจทก์ยังไม่มีสิทธิครอบครองจะโอนให้ใครไม่ได้ ซึ่งการที่คำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้ยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นปรับแก่คดีมิได้ยกเรื่องนิติกรรมเป็นโมฆะ คงเพราะจำเลยยกข้อต่อสู้ว่าการโอนการครอบครองสมบูรณ์แล้วเพราะจำเลยเข้าครอบครองที่ดินแล้ว โจทก์ก็สละการครอบครองแล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 ซึ่งมิใช่เรื่องนิติกรรม ศาลฎีกาจึงต้องยกเรื่องสิทธิครอบครองขึ้นวินิจฉัย อธิคมอินทุภูติ