คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3675/2534หลักกฎหมาย: ธนาคารจำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คจึงฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงินไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น ป.พ.พ. มาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้น ตาม(1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารที่ จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อผู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่ายหรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้ แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุ ที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไป สัญญาระหว่างธนาคารกับผู้เคยค้าไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. มาตรา 374และมาตรา 375.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงวันที่ 24 กันยายน 2528 สั่งจ่ายเงินจำนวน 500,000 บาท โดยมีนางสาวรำเพย บุญยรัตนพันธุ์ ลูกค้าของธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงลายมือชื่อสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนดการใช้เงินโจทก์ได้นำเช็คไปเบิกเงินจากธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ธนาคารจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงิน ทั้งที่ในวันดังกล่าวเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีเพียงพอที่จะจ่ายเงินตามเช็คให้แก่โจทก์ และจำเลยมีหน้าที่จะต้องจ่ายเงินตามเช็ค ขอให้บังคับจำเลยใช้เงินตามเช็คแก่โจทก์จำนวน 500,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจำเลยให้การว่า นางสาวรำเพยเป็นลูกค้าของธนาคารจำเลยสำนักงานใหญ่แต่เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2528 บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด มีหนังสือแจ้งให้ธนาคารจำเลยอายัดเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลย เนื่องจากนางสาวรำเพย ซึ่งเป็นพนักงานของบริษัทดังกล่าวได้ฉ้อโกงทรัพย์ของบริษัทและนำเงินมาฝากไว้ที่ธนาคารจำเลย จำเลยในฐานะเป็นธนาคารกระทำการโดยสุจริตและปราศจากความประมาทเลินเล่อ อันเป็นประเพณีของธนาคารจึงได้อายัดเงินไว้ และต่อมาศาลแพ่งมีคำสั่งให้ส่งเงินของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลยไปยังศาลแพ่งในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ 23107/2528 ธนาคารจำเลยได้ส่งเงินจำนวน514,171.65 บาท ไปยังศาลแพ่ง นางสาวรำเพยจึงไม่มีเงินฝากอยู่ในธนาคารจำเลยอีกธนาคารจำเลยไม่ได้รับรองและลงลายมือชื่อในเช็คฉบับดังกล่าวจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 500,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 24 กันยายน2528 จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีนี้จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ศาลฎีกาจึงต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ฟังมาว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งมีนางสาวรำเพย บุณยรัตนพันธุ์ เป็นผู้สั่งจ่ายเมื่อเช็คถึงกำหนดชำระเงิน จำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คทั้งที่เงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีพอที่จะจ่ายได้ ทั้งนี้เพราะบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด ซึ่งเป็นนายจ้างของนางสาวรำเพยแจ้งมายังจำเลยขออายัดการจ่ายเงินตามเช็คพิพาทเนื่องจากนางสาวรำเพยฉ้อโกงเงินของบริษัทไป ปัญหาว่าจำเลยต้องรับผิดใช้เงินตามเช็คพิพาทให้แก่โจทก์หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว เช็คพิพาทเป็นตั๋วเงินชนิดหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา898 คู่สัญญาในตั๋วเงินได้แก่เจ้าหนี้ในตั๋วเงินและลูกหนี้ในตั๋วเงิน ซึ่งการเข้ามาเป็นลูกหนี้ในตั๋วเงินย่อมกระทำได้โดยการลงลายมือชื่อในตั๋วเงินนั้นเท่านั้นตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 900และมาตรา 901 จำเลยเป็นธนาคารมีหน้าที่ต้องใช้เงินตามเช็คพิพาทที่นางสาวรำเพยผู้เคยค้ากับจำเลยได้ออกเบิกเงินแก่ตนตามมาตรา 991ซึ่งเป็นหน้าที่ความรับผิดตามสัญญาทั่ว ๆ ไป ไม่ใช่ความรับผิดตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คพิพาทฟ้องขอให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน ก็ต้องฟ้องผู้ที่เป็นลูกหนี้ในเช็คพิพาทเท่านั้น จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทจึงไม่ใช่ลูกหนี้ในตั๋วเงิน โจทก์ฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลทั้งหลายที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น คือนางสาวรำเพย ผู้สั่งจ่ายซึ่งต้องรับผิดต่อโจทก์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 914 ประกอบด้วยมาตรา 989 ส่วนบทบัญญัติมาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น คือ เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้นตาม (1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 แล้ว ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารตามเช็คที่จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อสู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่าย หรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไปส่วนข้อที่โจทก์แก้ฎีกาว่าสัญญาระหว่างธนาคารจำเลยกับนางสาวรำเพยเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกนั้น เห็นว่า สัญญาดังกล่าวไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 374 และมาตรา 375 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แต่อย่างใด ธนาคารจำเลยจะต้องผูกพันต่อโจทก์ผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งเป็นบุคคลภายนอกก็ต่อเมื่อธนาคารจำเลยได้จดข้อความรับรองลงในเช็คพิพาทตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 993 จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ตามบทบัญญัติของกฎหมายเรื่องตั๋วเงินพิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3675/2534นาย วุฒิชัย ถาวรศักดิ์โจทก์ธนาคาร ไทย พาณิชย์ จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 374, ม. 375, ม. 898, ม. 900, ม. 901, ม. 914, ม. 967, ม. 989, ม. 991, ม. 993ธนาคารจำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คจึงฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงินไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น ป.พ.พ. มาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้น ตาม(1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารที่ จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อผู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่ายหรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้ แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุ ที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไป สัญญาระหว่างธนาคารกับผู้เคยค้าไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. มาตรา 374และมาตรา 375.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงวันที่ 24 กันยายน 2528 สั่งจ่ายเงินจำนวน 500,000 บาท โดยมีนางสาวรำเพย บุญยรัตนพันธุ์ ลูกค้าของธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงลายมือชื่อสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนดการใช้เงินโจทก์ได้นำเช็คไปเบิกเงินจากธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ธนาคารจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงิน ทั้งที่ในวันดังกล่าวเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีเพียงพอที่จะจ่ายเงินตามเช็คให้แก่โจทก์ และจำเลยมีหน้าที่จะต้องจ่ายเงินตามเช็ค ขอให้บังคับจำเลยใช้เงินตามเช็คแก่โจทก์จำนวน 500,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจำเลยให้การว่า นางสาวรำเพยเป็นลูกค้าของธนาคารจำเลยสำนักงานใหญ่แต่เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2528 บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด มีหนังสือแจ้งให้ธนาคารจำเลยอายัดเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลย เนื่องจากนางสาวรำเพย ซึ่งเป็นพนักงานของบริษัทดังกล่าวได้ฉ้อโกงทรัพย์ของบริษัทและนำเงินมาฝากไว้ที่ธนาคารจำเลย จำเลยในฐานะเป็นธนาคารกระทำการโดยสุจริตและปราศจากความประมาทเลินเล่อ อันเป็นประเพณีของธนาคารจึงได้อายัดเงินไว้ และต่อมาศาลแพ่งมีคำสั่งให้ส่งเงินของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลยไปยังศาลแพ่งในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ 23107/2528 ธนาคารจำเลยได้ส่งเงินจำนวน514,171.65 บาท ไปยังศาลแพ่ง นางสาวรำเพยจึงไม่มีเงินฝากอยู่ในธนาคารจำเลยอีกธนาคารจำเลยไม่ได้รับรองและลงลายมือชื่อในเช็คฉบับดังกล่าวจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 500,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 24 กันยายน2528 จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีนี้จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ศาลฎีกาจึงต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ฟังมาว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งมีนางสาวรำเพย บุณยรัตนพันธุ์ เป็นผู้สั่งจ่ายเมื่อเช็คถึงกำหนดชำระเงิน จำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คทั้งที่เงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีพอที่จะจ่ายได้ ทั้งนี้เพราะบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด ซึ่งเป็นนายจ้างของนางสาวรำเพยแจ้งมายังจำเลยขออายัดการจ่ายเงินตามเช็คพิพาทเนื่องจากนางสาวรำเพยฉ้อโกงเงินของบริษัทไป ปัญหาว่าจำเลยต้องรับผิดใช้เงินตามเช็คพิพาทให้แก่โจทก์หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว เช็คพิพาทเป็นตั๋วเงินชนิดหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา898 คู่สัญญาในตั๋วเงินได้แก่เจ้าหนี้ในตั๋วเงินและลูกหนี้ในตั๋วเงิน ซึ่งการเข้ามาเป็นลูกหนี้ในตั๋วเงินย่อมกระทำได้โดยการลงลายมือชื่อในตั๋วเงินนั้นเท่านั้นตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 900และมาตรา 901 จำเลยเป็นธนาคารมีหน้าที่ต้องใช้เงินตามเช็คพิพาทที่นางสาวรำเพยผู้เคยค้ากับจำเลยได้ออกเบิกเงินแก่ตนตามมาตรา 991ซึ่งเป็นหน้าที่ความรับผิดตามสัญญาทั่ว ๆ ไป ไม่ใช่ความรับผิดตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คพิพาทฟ้องขอให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน ก็ต้องฟ้องผู้ที่เป็นลูกหนี้ในเช็คพิพาทเท่านั้น จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทจึงไม่ใช่ลูกหนี้ในตั๋วเงิน โจทก์ฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลทั้งหลายที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น คือนางสาวรำเพย ผู้สั่งจ่ายซึ่งต้องรับผิดต่อโจทก์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 914 ประกอบด้วยมาตรา 989 ส่วนบทบัญญัติมาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น คือ เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้นตาม (1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 แล้ว ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารตามเช็คที่จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อสู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่าย หรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไปส่วนข้อที่โจทก์แก้ฎีกาว่าสัญญาระหว่างธนาคารจำเลยกับนางสาวรำเพยเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกนั้น เห็นว่า สัญญาดังกล่าวไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 374 และมาตรา 375 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แต่อย่างใด ธนาคารจำเลยจะต้องผูกพันต่อโจทก์ผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งเป็นบุคคลภายนอกก็ต่อเมื่อธนาคารจำเลยได้จดข้อความรับรองลงในเช็คพิพาทตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 993 จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ตามบทบัญญัติของกฎหมายเรื่องตั๋วเงินพิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง.(วิชัย ตันติกุลานันท์-ชุม สุกแสงเปล่ง-เพ็ง เพ็งนิติ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงวันที่ 24 กันยายน 2528 สั่งจ่ายเงินจำนวน 500,000 บาท โดยมีนางสาวรำเพย บุญยรัตนพันธุ์ ลูกค้าของธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงลายมือชื่อสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนดการใช้เงินโจทก์ได้นำเช็คไปเบิกเงินจากธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ธนาคารจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงิน ทั้งที่ในวันดังกล่าวเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีเพียงพอที่จะจ่ายเงินตามเช็คให้แก่โจทก์ และจำเลยมีหน้าที่จะต้องจ่ายเงินตามเช็ค ขอให้บังคับจำเลยใช้เงินตามเช็คแก่โจทก์จำนวน 500,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจำเลยให้การว่า นางสาวรำเพยเป็นลูกค้าของธนาคารจำเลยสำนักงานใหญ่แต่เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2528 บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด มีหนังสือแจ้งให้ธนาคารจำเลยอายัดเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลย เนื่องจากนางสาวรำเพย ซึ่งเป็นพนักงานของบริษัทดังกล่าวได้ฉ้อโกงทรัพย์ของบริษัทและนำเงินมาฝากไว้ที่ธนาคารจำเลย จำเลยในฐานะเป็นธนาคารกระทำการโดยสุจริตและปราศจากความประมาทเลินเล่อ อันเป็นประเพณีของธนาคารจึงได้อายัดเงินไว้ และต่อมาศาลแพ่งมีคำสั่งให้ส่งเงินของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลยไปยังศาลแพ่งในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ 23107/2528 ธนาคารจำเลยได้ส่งเงินจำนวน514,171.65 บาท ไปยังศาลแพ่ง นางสาวรำเพยจึงไม่มีเงินฝากอยู่ในธนาคารจำเลยอีกธนาคารจำเลยไม่ได้รับรองและลงลายมือชื่อในเช็คฉบับดังกล่าวจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 500,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 24 กันยายน2528 จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีนี้จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ศาลฎีกาจึงต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ฟังมาว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งมีนางสาวรำเพย บุณยรัตนพันธุ์ เป็นผู้สั่งจ่ายเมื่อเช็คถึงกำหนดชำระเงิน จำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คทั้งที่เงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีพอที่จะจ่ายได้ ทั้งนี้เพราะบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด ซึ่งเป็นนายจ้างของนางสาวรำเพยแจ้งมายังจำเลยขออายัดการจ่ายเงินตามเช็คพิพาทเนื่องจากนางสาวรำเพยฉ้อโกงเงินของบริษัทไป ปัญหาว่าจำเลยต้องรับผิดใช้เงินตามเช็คพิพาทให้แก่โจทก์หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว เช็คพิพาทเป็นตั๋วเงินชนิดหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา898 คู่สัญญาในตั๋วเงินได้แก่เจ้าหนี้ในตั๋วเงินและลูกหนี้ในตั๋วเงิน ซึ่งการเข้ามาเป็นลูกหนี้ในตั๋วเงินย่อมกระทำได้โดยการลงลายมือชื่อในตั๋วเงินนั้นเท่านั้นตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 900และมาตรา 901 จำเลยเป็นธนาคารมีหน้าที่ต้องใช้เงินตามเช็คพิพาทที่นางสาวรำเพยผู้เคยค้ากับจำเลยได้ออกเบิกเงินแก่ตนตามมาตรา 991ซึ่งเป็นหน้าที่ความรับผิดตามสัญญาทั่ว ๆ ไป ไม่ใช่ความรับผิดตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คพิพาทฟ้องขอให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน ก็ต้องฟ้องผู้ที่เป็นลูกหนี้ในเช็คพิพาทเท่านั้น จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทจึงไม่ใช่ลูกหนี้ในตั๋วเงิน โจทก์ฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลทั้งหลายที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น คือนางสาวรำเพย ผู้สั่งจ่ายซึ่งต้องรับผิดต่อโจทก์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 914 ประกอบด้วยมาตรา 989 ส่วนบทบัญญัติมาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น คือ เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้นตาม (1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 แล้ว ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารตามเช็คที่จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อสู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่าย หรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไปส่วนข้อที่โจทก์แก้ฎีกาว่าสัญญาระหว่างธนาคารจำเลยกับนางสาวรำเพยเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกนั้น เห็นว่า สัญญาดังกล่าวไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 374 และมาตรา 375 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แต่อย่างใด ธนาคารจำเลยจะต้องผูกพันต่อโจทก์ผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งเป็นบุคคลภายนอกก็ต่อเมื่อธนาคารจำเลยได้จดข้อความรับรองลงในเช็คพิพาทตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 993 จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ตามบทบัญญัติของกฎหมายเรื่องตั๋วเงินพิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3675/2534นาย วุฒิชัย ถาวรศักดิ์โจทก์ธนาคาร ไทย พาณิชย์ จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 374, ม. 375, ม. 898, ม. 900, ม. 901, ม. 914, ม. 967, ม. 989, ม. 991, ม. 993ธนาคารจำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คจึงฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงินไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น ป.พ.พ. มาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้น ตาม(1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารที่ จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อผู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่ายหรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้ แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุ ที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไป สัญญาระหว่างธนาคารกับผู้เคยค้าไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. มาตรา 374และมาตรา 375.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงวันที่ 24 กันยายน 2528 สั่งจ่ายเงินจำนวน 500,000 บาท โดยมีนางสาวรำเพย บุญยรัตนพันธุ์ ลูกค้าของธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ลงลายมือชื่อสั่งจ่ายเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ เมื่อเช็คถึงกำหนดการใช้เงินโจทก์ได้นำเช็คไปเบิกเงินจากธนาคารจำเลย สำนักงานใหญ่ธนาคารจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงิน ทั้งที่ในวันดังกล่าวเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีเพียงพอที่จะจ่ายเงินตามเช็คให้แก่โจทก์ และจำเลยมีหน้าที่จะต้องจ่ายเงินตามเช็ค ขอให้บังคับจำเลยใช้เงินตามเช็คแก่โจทก์จำนวน 500,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจำเลยให้การว่า นางสาวรำเพยเป็นลูกค้าของธนาคารจำเลยสำนักงานใหญ่แต่เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2528 บริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด มีหนังสือแจ้งให้ธนาคารจำเลยอายัดเงินในบัญชีของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลย เนื่องจากนางสาวรำเพย ซึ่งเป็นพนักงานของบริษัทดังกล่าวได้ฉ้อโกงทรัพย์ของบริษัทและนำเงินมาฝากไว้ที่ธนาคารจำเลย จำเลยในฐานะเป็นธนาคารกระทำการโดยสุจริตและปราศจากความประมาทเลินเล่อ อันเป็นประเพณีของธนาคารจึงได้อายัดเงินไว้ และต่อมาศาลแพ่งมีคำสั่งให้ส่งเงินของนางสาวรำเพยที่มีอยู่ในธนาคารจำเลยไปยังศาลแพ่งในคดีแพ่งหมายเลขดำที่ 23107/2528 ธนาคารจำเลยได้ส่งเงินจำนวน514,171.65 บาท ไปยังศาลแพ่ง นางสาวรำเพยจึงไม่มีเงินฝากอยู่ในธนาคารจำเลยอีกธนาคารจำเลยไม่ได้รับรองและลงลายมือชื่อในเช็คฉบับดังกล่าวจึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 500,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 24 กันยายน2528 จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า คดีนี้จำเลยฎีกาในปัญหาข้อกฎหมาย ศาลฎีกาจึงต้องถือข้อเท็จจริงตามที่ศาลอุทธรณ์ฟังมาว่า โจทก์เป็นผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งมีนางสาวรำเพย บุณยรัตนพันธุ์ เป็นผู้สั่งจ่ายเมื่อเช็คถึงกำหนดชำระเงิน จำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินตามเช็คทั้งที่เงินในบัญชีของนางสาวรำเพยมีพอที่จะจ่ายได้ ทั้งนี้เพราะบริษัทเงินทุนหลักทรัพย์สินอุตสาหกรรม จำกัด ซึ่งเป็นนายจ้างของนางสาวรำเพยแจ้งมายังจำเลยขออายัดการจ่ายเงินตามเช็คพิพาทเนื่องจากนางสาวรำเพยฉ้อโกงเงินของบริษัทไป ปัญหาว่าจำเลยต้องรับผิดใช้เงินตามเช็คพิพาทให้แก่โจทก์หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว เช็คพิพาทเป็นตั๋วเงินชนิดหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา898 คู่สัญญาในตั๋วเงินได้แก่เจ้าหนี้ในตั๋วเงินและลูกหนี้ในตั๋วเงิน ซึ่งการเข้ามาเป็นลูกหนี้ในตั๋วเงินย่อมกระทำได้โดยการลงลายมือชื่อในตั๋วเงินนั้นเท่านั้นตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 900และมาตรา 901 จำเลยเป็นธนาคารมีหน้าที่ต้องใช้เงินตามเช็คพิพาทที่นางสาวรำเพยผู้เคยค้ากับจำเลยได้ออกเบิกเงินแก่ตนตามมาตรา 991ซึ่งเป็นหน้าที่ความรับผิดตามสัญญาทั่ว ๆ ไป ไม่ใช่ความรับผิดตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน โจทก์ซึ่งเป็นผู้ทรงเช็คพิพาทฟ้องขอให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทตามกฎหมายเรื่องตั๋วเงิน ก็ต้องฟ้องผู้ที่เป็นลูกหนี้ในเช็คพิพาทเท่านั้น จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทจึงไม่ใช่ลูกหนี้ในตั๋วเงิน โจทก์ฟ้องจำเลยให้ใช้เงินตามเช็คพิพาทไม่ได้ สิทธิของโจทก์ในฐานะผู้ทรงเช็คพิพาทเมื่อจำเลยปฏิเสธการจ่ายเงินก็ได้แต่จะฟ้องไล่เบี้ยเอาแก่บุคคลทั้งหลายที่ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาทเท่านั้น คือนางสาวรำเพย ผู้สั่งจ่ายซึ่งต้องรับผิดต่อโจทก์ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 914 ประกอบด้วยมาตรา 989 ส่วนบทบัญญัติมาตรา 991 มีวัตถุประสงค์เพื่อปลดเปลื้องความรับผิดของธนาคารที่มีต่อผู้เคยค้าเท่านั้น คือ เมื่อกรณีต้องด้วยข้อยกเว้นตาม (1) หรือ (2) หรือ (3) ของมาตรา 991 แล้ว ก็ให้สิทธิแก่ธนาคารตามเช็คที่จะไม่จ่ายเงินตามเช็คได้โดยไม่ต้องรับผิดต่อสู้เคยค้าหรือผู้สั่งจ่าย หรือธนาคารจะจ่ายเงินตามเช็คนั้นก็ได้แต่จะหักเงินจากบัญชีของผู้เคยค้าได้หรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่งซึ่งต้องพิจารณาจากมูลเหตุที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คเป็นราย ๆ ไปส่วนข้อที่โจทก์แก้ฎีกาว่าสัญญาระหว่างธนาคารจำเลยกับนางสาวรำเพยเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกนั้น เห็นว่า สัญญาดังกล่าวไม่มีลักษณะเป็นสัญญาเพื่อประโยชน์แก่บุคคลภายนอกตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 374 และมาตรา 375 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์แต่อย่างใด ธนาคารจำเลยจะต้องผูกพันต่อโจทก์ผู้ทรงเช็คพิพาทซึ่งเป็นบุคคลภายนอกก็ต่อเมื่อธนาคารจำเลยได้จดข้อความรับรองลงในเช็คพิพาทตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 993 จำเลยไม่ได้ลงลายมือชื่อในเช็คพิพาท จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ตามบทบัญญัติของกฎหมายเรื่องตั๋วเงินพิพากษากลับ ให้ยกฟ้อง.(วิชัย ตันติกุลานันท์-ชุม สุกแสงเปล่ง-เพ็ง เพ็งนิติ)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ