พระราชบัญญัติขนาดเกวียน พระพุทธศักราช 2459 (ยกเลิก)พระราชบัญญัติ ขนาดเกวียน พระพุทธศักราช ๒๔๕๙ (ยกเลิก)มีพระบรมราชโองการในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ดำรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า ตามหัวเมืองในสยามรัฐสิมามีเกวียนที่ใช้เป็นพาหนะในการเดินทาง และบรรทุกสินค้าเป็นประโยชน์อยู่เป็นอันมาก แต่เกวียนเหล่านั้นบางเมืองทำขนาดระหว่างล้อต่างกัน ไม่สามารถจะนำไปใช้ในทางบางเมืองได้เป็นความลำบากขัดข้องอยู่ ทรงพระราชดำริเห็นว่า ถ้าให้เกวียนทั้งปวงมีขนาดระหว่างล้อเดินทางร่วมติดต่อกันได้ จะเป็นประโยชน์แก่พลเมืองในการไปมาค้าขายยิ่งขึ้นเป็นอันมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สอบสวนได้ขนาดทางเกวียนที่มีอยู่เป็นขนาดกลางโดยมากแล้วตามหัวเมืองในพระราชอาณาจักร ว่าขนาดทางเกวียนกว้าง ๑เมตร ๔๕ เซนติเมตรนั้นเป็นขนาดสามัญ จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงานปกครองท้องที่ชี้แจงให้เจ้าของเกวียนจัดการแก้ไขเกวียนที่ยังไม่ได้ขนาดนั้นเป็นขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒ ข้าง กว้าง ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตรได้โดยมากแล้ว แต่ทรงพระราชดำริเห็นว่า ควรให้วางขนาดระหว่างล้อเกวียนไว้เสียให้เป็นหลักฐานเมื่อผู้ใดจะสร้างเกวียนใหม่ก็ดี หรือจะแก้ขนาดเกวียนเก่าทีมีอยู่แล้วก็ดี จะได้แก้ให้เป็นขนาดเดียวกัน จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติไว้ดังต่อไปนี้มาตรา 1 ว่าด้วยนามและกำหนดใช้พระราชบัญญัติ มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้ให้มีนามว่า พระราชบัญญัติขนาดเกวียน พระพุทธศักราช ๒๔๕๙"มาตรา 2 มาตรา ๒ ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ เป็นกฎหมายตั้งแต่วันที่ ๑ เมษายน พระพุทธศักราช ๒๔๕๙ เป็นต้นไปมาตรา 3 อธิบายชนิดเกวียน มาตรา ๓ เกวียนเป็นยานพาหนะประเภทหนึ่ง มีล้อ ๒ ล้อใช้ไม้ประกอบเป็นเครื่องผูก มีหลังคาก็ดี หรือไม่มีหลังคาก็ดี ใช้เทียมด้วยสัตว์พาหนะ เช่น โค กระบือ เป็นต้น หรือเกวียนซึ่งเรียกในท้องที่บางแห่งว่าระแทะก็ดี รวมเรียกในพระราชบัญญัตินี้ว่าเกวียนทั้งสิ้นมาตรา 3 เว้นไว้แต่เกวียนบรรทุกอีกชนิดหนึ่งซึ่งล้อทำด้วยเหล็กทั้งตัวหรือล้อมีเครื่องเหล็กประกอบใช้เฉพาะท้องที่มีถนนแล้ว เกวียนชนิดนี้เรียกว่าเกวียนล้อเหล็กไม่นับเข้าในประเภทเกวียนแห่งพระราชบัญญัตินี้มาตรา 4 เกวียนต้องมีขนาดอย่างเดียวกัน มาตรา ๔ เกวียนต้องมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒ ล้อเท่ากันทั้งสิ้น คือ วัดแต่ล้อข้างหนึ่งถึงล้ออีกข้างหนึ่ง เมื่อดุมชิดกับปะแหรกแล้ว ต้องให้ได้ ๑ เมตร ๔๕ เซนติเมตร เป็นส่วนกว้างของเรือนเกวียน แต่ส่วนยาวและส่วนอื่น ๆ ของเกวียนนั้นไม่จำกัดมาตรา 4 สุดแต่ผู้ทำจะให้ยาวเหมาะแก่การใช้สัตว์พาหนะชนิดใดก็ได้ แต่เพื่อที่จะให้เข้าใจง่ายในการกำหนดขนาดเกวียนดังได้กล่าวมาแล้วในมาตรานี้ ให้ผู้บัญชาการปกครองท้องที่ทำตัวอย่างเกวียนขึ้นไว้ยังที่ว่าการเล่มหนึ่ง ห้ามมิให้ผู้หนึ่งผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนซึ่งมีขนาดระหว่างล้อทั้ง ๒มาตรา 4 ล้อผิดกับตัวอย่างและขนาดที่ได้กำหนดไว้ในมาตรานี้เป็นอันขาด เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่มีอยู่แล้วก่อนวันใช้พระราชบัญญัตินี้ ซึ่งผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้ผ่อนเวลาให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา ๕มาตรา 5 มาตรา ๕ เมื่อได้ประกาศให้ใช้พระราชบัญญัตินี้แล้ว ถ้าปรากฏว่าผู้ใดมีเกวียนอันผิดขนาดตามที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา ๔ ก็ให้ผู้นั้นแก้ไขเปลี่ยนแปลงเกวียนของตนเสีย ให้ถูกต้องตามความประสงค์ของพระราชบัญญัตินี้ ภายในเวลาที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะได้กำหนดผ่อนผันให้ตามสมควรมาตรา 5 และให้ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่ออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวไว้เป็นสำคัญแขวงเมืองใดมีกำหนดเวลาผ่อนผันให้แก้ไขเปลี่ยนแปลงเท่าใด ให้ผู้ว่าราชการเมือง ผู้ปกครองท้องที่เมืองนั้นประกาศให้ราษฎรทราบทั่วกัน และให้เสนาบดีผู้ปกครองท้องที่ลงประกาศกำหนดเวลาในหนังสือราชกิจจานุเบกษาด้วยมาตรา 5 ถ้าพ้นกำหนดนั้นไปต้องถือว่าผู้ที่มีเกวียนขนาดระหว่างล้อ ๒ ล้อผิดจากขนาดที่ว่าไว้ในมาตรา ๔ นั้น มีความผิดมาตรา ุ6 ว่าด้วยการจดทะเบียนเกวียน มาตรา ๖ บรรดาเกวียนทั้งปวง แม้เจ้าของจะใช้หรือมิใช้ก็ตามเมื่อยังปรากฏเป็นรูปเกวียนอยู่แล้ว เจ้าของเกวียนจะต้องนำมาจดทะเบียน และให้เจ้าพนักงานทำเครื่องหมายสำหรับเกวียน ณ ที่ที่ผู้ว่าราชการเมืองจะได้ออกประกาศกำหนดท้องที่ที่จะจดทะเบียนให้ทราบทั่วกันมาตรา ุ6 และให้กำหนดในที่ซึ่งจะเป็นการสะดวกที่สุดสำหรับประชาชน อย่าต้องให้เดินทางไกลเสียเวลาทำมาหากิน ทั้งให้เจ้าพนักงานทำการจดทะเบียนโดยรวดเร็วที่สุด เพื่อมิให้เปลืองเวลาของเจ้าของเกวียนเกินกว่าเหตุด้วย เกวียนที่เจ้าพนักงานได้จดทะเบียนทำเครื่องหมายแล้วจึงจะใช้ได้โดยชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้มาตรา ุ6 เว้นแต่เกวียนบางเล่มที่ผู้ว่าราชการเมืองผู้ปกครองท้องที่จะผ่อนผันออกใบอนุญาตให้ใช้ได้ชั่วคราวในระหว่างแก้ไขเปลี่ยนแปลงตามความในมาตรา ๕ นั้นมาตรา 7 มาตรา ๗ การจดทะเบียนนั้น เจ้าพนักงานต้องจดข้อความต่าง ๆ ลงในสมุดทะเบียน และในใบอนุญาตออกให้แก่เจ้าของเกวียนเป็นสำคัญอย่างหนึ่ง กับต้องทำเครื่องหมายประจำที่ตัวเกวียนให้ตรงกับสำคัญที่หมายในใบอนุญาตอีกอย่างหนึ่งด้วย จึงจะนับว่าเป็นอันถูกต้องชอบด้วยพระราชบัญญัตินี้มาตรา 7 ในการจดทะเบียนนี้ห้ามมิให้เรียกเงินอย่างใด ๆ จากเจ้าของเกวียนเป็นอันขาดมาตรา 8 ว่าด้วยโทษ มาตรา ๘ ผู้ใดทำเกวียนหรือใช้เกวียนหรือมีเกวียนที่ผิดขนาดดังที่ได้กล่าวไว้ในมาตรา ๔ และมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี และเจ้าของเกวียนหรือผู้ใช้เกวียนที่ไม่จดทะเบียนตามความในมาตรา ๖ แห่งพระราชบัญญัตินี้ก็ดี ผู้นั้นมีความผิดต้องระวางโทษปรับครั้งหนึ่งเป็นเงินไม่เกิน ๒๐ บาทมาตรา 9 ว่าด้วยการรักษาพระราชบัญญัติ มาตรา ๙ ให้เสนาบดีผู้บัญชาการปกครองท้องที่ เป็นเจ้าหน้าที่ที่จะรักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้ และให้มีอำนาจที่จะตั้งกฎเป็นข้อบังคับสำหรับจัดการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติ ถ้าและกฎนั้นได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต และประกาศในหนังสือราชกิจจานุเบกษาแล้วมาตรา 9 ก็ให้ถือว่าเป็นเหมือนส่วนหนึ่งในพระราชบัญญัตินี้ประกาศมา ณ วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน พระพุทธศักราช ๒๔๕๘ เป็นวันที่ ๑๘๓๙ ในรัชกาลปัจจุบันนี้