คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2594/2521หลักกฎหมาย: โจทก์ทำนาของจำเลย ค่าพันธุ์ข้าวปลูกโจทก์จำเลยออกกันคนละกึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายอย่างอื่นโจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่ได้จากการทำนาแบ่งกันคนละครึ่ง โจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยมิได้กำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมโจทก์ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์กับจำเลยดังกล่าวไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้าง การที่จำเลยยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยเพื่อทำนาโดยจำเลยได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนา เช่นนี้ ย่อมถือได้ว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 แล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดเวลากันไว้ก็ตาม ก็ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา 6 ปี ตามมาตรา 5 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่าจนครบ 6 ปี แม้ว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาจะยังไม่ถึงที่สุด เมื่อสัญญาเช่าระหว่างโจทก์จำเลยยังไม่สิ้นสุด และจำเลยขัดขวางมิให้โจทก์เข้าทำนาตามสิทธิ์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายซึ่งจำเลยจะต้องรับผิดต่อโจทก์จะอ้างว่าคนเข้าครอบครองนาพิพาทระหว่างรพอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการฯ จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์หาได้ไม่ เดิมโจทก์เช่านาพิพาทกับจำเลยคนหนึ่ง ต่อมาจำเลยคนนั้นโอนนาพิพาทไปให้จำเลยอีกคนหนึ่ง จำเลยผู้รับโอนย่อมรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยคนก่อน- ที่มีต่อโจทก์ผู้เช่านา ตามมาตรา 29 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยผู้รับโอนจริงต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แม้จำเลยคนหนึ่งจะไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ศาลก็มีอำนาจที่จะสั่งให้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยอีกคนหนึ่งผู้ซึ่งจะต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาโฉนด ๗๐๑ ตำบลโพนางดำออกอำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท เนื้อที่ ๑๙ ไร่เศษ จากจำเลยที่ ๑ ก่อน พ.ศ.๒๕๑๗ จึงได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ ซึ่งให้สิทธิแก่โจทก์ที่จะเช่านาแปลงดังกล่าวต่อไปอีก ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ อันเป็นวันที่พระราชบัญญัติดังกล่าวใช้บังคับ ต่อมาวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๑๘ จำเลยที่ ๑ ได้โอนที่นาแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นบุตรโดยไม่สุจริต จำเลยที่ ๒ จึงมีความผูกพันที่จะให้โจทก์เช่านาแปลงพิพาทต่อไปตามกฎหมายแต่ในปีการทำนา พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา โจทก์ได้ร้องเรียนต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยา คณะกรรมการพิจารณาแล้ววินิจฉัยให้โจทก์เช่านาต่อไปอีก จำเลยทั้งสองทราบคำวินิจฉัยดังกล่าวแล้วแต่ไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาเป็นเงิน ๑๐,๐๐๐ บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปีนับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามรบกวนและให้ชดใช้ค่าเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ทำนาปี พ.ศ.๒๕๑๙ และปีต่อ ๆ ไปปีละ ๑๐,๐๐๐ บาท จนกว่าโจทก์จะได้เข้าทำนาพิพาท จำเลยทั้งสองให้การร่วมกันว่า โจทก์ไม่ได้เช่านาพิพาท่จากจำเลยเป็นแต่เพียงผู้รับจ้างทำนาให้จำเลยที่ ๑ บัดนี้นาพิพาทได้โอนไปยังจำเลยที่ ๒ โดยสุจริต โจทก์ไม่มีความผูกพันกับจำเลยทั้งสอง ความเสียหายไม่มากดังฟ้อง ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจริง มีสิทธิที่จะเช่าต่ออีก ๖ ปี ตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔๖ จำเลยที่ ๒ รับโอนไปทั้งสิทธิและหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ ๑ เป็นแต่เพียงตัวแทนไม่ต้องรับผิด พิพากษาให้จำเลยที่ ๒ ยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทต่อโจทก์ในฐานะผู้เช่า ให้จำเลยที่ ๒ ชดใช้ค่าเสียหายเนื่องจากโจทก์มิได้ทำนาพิพาทปีละ ๓,๙๐๐ บาท นับแต่ปี พ.ศ.๒๕๑๙ เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยที่ ๒ จะยอมให้โจทก์เข้าทำนาพิพาทและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยจึงไม่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง และจำเลยที่ ๑ ไม่จำต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยที่ ๒ ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ตามที่โจทก์จำเลยสืบว่า โจทก์ได้เข้าทำนาพิพาทของจำเลยที่ ๑ โดยแบ่งผลผลิตข้าวคนละครึ่งมาสิบกว่าปี จนกระทั่งในปี พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนาต่อไป ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยที่ ๑ มิใช่ผู้เช่านารายพิพาท ข้อเท็จจริงจากข้อนำสืบของโจทก์และจำเลยได้ความต้องกันว่า ในการทำนาโจทก์กับจำเลยที่ ๑ ช่วยกันออกค่าพันธุ์ข้าวปลูกคนละครึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายสำหรับการไถนา หว่านข้าวเก็บเกี่ยวข้าว นวดข้าว และอื่น ๆ โจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่โจทก์แบ่งให้แก่จำเลยที่ ๑ ก็แบ่งตามผลผลิตที่ได้จากการทำนาโดยโจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยที่ ๑ หาได้วางกำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมให้โจทก์ทำนาให้ได้จำนวนแน่นอนแต่อย่างใดไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์และจำเลยที่ ๑ จึงไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้างกัน อนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔ ให้คำนิยาม "การเช่านา" ไว้ว่า "หมายความถึงการเช่าหรือการเช่าช่วงโดยได้รับความยินยอมจากผู้ให้เช่าซึ่งนาเพื่อทำนา ไม่ว่าการเช่าหรือการเช่าเช่วงนั้นจะมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ก็ตาม และหมายความรวมถึงการยินยอมให้ใช้นาเพื่อทำนาโดยได้รับค่าเช่านาและการทำนิติกรรมอื่นใดเพื่อเป็นการอำพรางการเช่าดังกล่าว" ส่วน "ค่าเช่านา" ตามบทกฎหมายดังกล่าวให้คำนิยามไว้ว่า "หมายถึงผลผลิตของข้าวหรือพืชไร่ เงินหรือทรัพย์สินอื่นใดซึ่งให้เป็นค่าตอบแทนการเช่านา และหมายความรวมถึงประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้ที่ผู้ให้เช่านาหรือบุคคลอื่นได้รับเพื่อตอบแทนการให้เช่านาทั้งโดยตรงหรือทางอ้อม" ดังนั้น การที่จำเลยที่ ๑ ยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยที่ ๑ เพื่อทำนาโดยจำเลยที่ ๑ ได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนาเช่นนี้ย่อมถือได้ว่า โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งบทกฎหมายดังกล่าวแล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดระยะเวลากันไว้ก็ตาม มาตรา ๕ แห่งกฎหมายดังกล่าวก็ให้ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา ๖ ปี ฉะนั้น จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่านาจนครบ ๖ ปี ส่วนที่จำเลยฎีกาว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยายังไม่ถึงที่สุด เพราะจำเลยที่ ๑ ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำจังหวัดชัยนาท ซึ่งคณะกรรมการประจำจังหวัดยังมิได้วินิจฉัย การที่จำเลยเข้าทำนาของจำเลยระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์และโจทก์ยังไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องเป็นค่าเสียหายที่โจทก์คาดคะเนเอง จำเลยไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมือการเช่านาระหว่างโจทก์ จำเลยที่ ๑ ยังไม่สิ้นสุด จำเลยเข้าขัดขวางมิให้โจทก์ทำนาตามสิทธิของโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ไม่ได้ทำนา โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายอยู่ในตัวแล้ว ส่วนค่าเสียหายนั้นศาลย่อมกำหนดให้ตามพฤติการณ์แห่งคดี จำเลยที่ ๒ ในฐานะผู้รับโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทจากจำเลยที่ ๑ จึงต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยที่ ๑ ผู้โอนที่มีต่อผู้เช่านาตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๒๙ จำเลยที่ ๒ จึงต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ที่จำเลยที่ ๑ ฎีกาว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ร่วมกับจำเลยที่ ๒ นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๖๑ บัญญัติถึงความรับผิดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีว่าให้เป็นอำนาจของศาลที่จะใช้ดุลพินิจสั่งตามที่เห็นสมควร โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดีของคู่ความ คดีนี้แม้ศาลชั้นต้นจะวินิจฉัยว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แต่ศาลชั้นต้นก็พิพากษาห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทโดยปกติสุขของโจทก์ ดังนั้นการที่ศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจสั่งให้จำเลยที่ ๑ ร่วมรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ด้วยจึงชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2594/2521นายสนิท เฉื่อยอารมณ์โจทก์นายจรัญ นุ่นประสิทธิ์ กับพวกล. พ.ร.บ.ควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 ม. 4, ม. 5, ม. 29, ม. 46 ป.พ.พ. ม. 575 ป.วิ.พ. ม. 161โจทก์ทำนาของจำเลย ค่าพันธุ์ข้าวปลูกโจทก์จำเลยออกกันคนละกึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายอย่างอื่นโจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่ได้จากการทำนาแบ่งกันคนละครึ่ง โจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยมิได้กำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมโจทก์ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์กับจำเลยดังกล่าวไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้าง การที่จำเลยยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยเพื่อทำนาโดยจำเลยได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนา เช่นนี้ ย่อมถือได้ว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 แล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดเวลากันไว้ก็ตาม ก็ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา 6 ปี ตามมาตรา 5 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่าจนครบ 6 ปี แม้ว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาจะยังไม่ถึงที่สุด เมื่อสัญญาเช่าระหว่างโจทก์จำเลยยังไม่สิ้นสุด และจำเลยขัดขวางมิให้โจทก์เข้าทำนาตามสิทธิ์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายซึ่งจำเลยจะต้องรับผิดต่อโจทก์จะอ้างว่าคนเข้าครอบครองนาพิพาทระหว่างรพอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการฯ จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์หาได้ไม่ เดิมโจทก์เช่านาพิพาทกับจำเลยคนหนึ่ง ต่อมาจำเลยคนนั้นโอนนาพิพาทไปให้จำเลยอีกคนหนึ่ง จำเลยผู้รับโอนย่อมรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยคนก่อน- ที่มีต่อโจทก์ผู้เช่านา ตามมาตรา 29 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยผู้รับโอนจริงต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แม้จำเลยคนหนึ่งจะไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ศาลก็มีอำนาจที่จะสั่งให้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยอีกคนหนึ่งผู้ซึ่งจะต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาโฉนด ๗๐๑ ตำบลโพนางดำออกอำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท เนื้อที่ ๑๙ ไร่เศษ จากจำเลยที่ ๑ ก่อน พ.ศ.๒๕๑๗ จึงได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ ซึ่งให้สิทธิแก่โจทก์ที่จะเช่านาแปลงดังกล่าวต่อไปอีก ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ อันเป็นวันที่พระราชบัญญัติดังกล่าวใช้บังคับ ต่อมาวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๑๘ จำเลยที่ ๑ ได้โอนที่นาแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นบุตรโดยไม่สุจริต จำเลยที่ ๒ จึงมีความผูกพันที่จะให้โจทก์เช่านาแปลงพิพาทต่อไปตามกฎหมายแต่ในปีการทำนา พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา โจทก์ได้ร้องเรียนต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยา คณะกรรมการพิจารณาแล้ววินิจฉัยให้โจทก์เช่านาต่อไปอีก จำเลยทั้งสองทราบคำวินิจฉัยดังกล่าวแล้วแต่ไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาเป็นเงิน ๑๐,๐๐๐ บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปีนับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามรบกวนและให้ชดใช้ค่าเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ทำนาปี พ.ศ.๒๕๑๙ และปีต่อ ๆ ไปปีละ ๑๐,๐๐๐ บาท จนกว่าโจทก์จะได้เข้าทำนาพิพาท จำเลยทั้งสองให้การร่วมกันว่า โจทก์ไม่ได้เช่านาพิพาท่จากจำเลยเป็นแต่เพียงผู้รับจ้างทำนาให้จำเลยที่ ๑ บัดนี้นาพิพาทได้โอนไปยังจำเลยที่ ๒ โดยสุจริต โจทก์ไม่มีความผูกพันกับจำเลยทั้งสอง ความเสียหายไม่มากดังฟ้อง ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจริง มีสิทธิที่จะเช่าต่ออีก ๖ ปี ตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔๖ จำเลยที่ ๒ รับโอนไปทั้งสิทธิและหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ ๑ เป็นแต่เพียงตัวแทนไม่ต้องรับผิด พิพากษาให้จำเลยที่ ๒ ยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทต่อโจทก์ในฐานะผู้เช่า ให้จำเลยที่ ๒ ชดใช้ค่าเสียหายเนื่องจากโจทก์มิได้ทำนาพิพาทปีละ ๓,๙๐๐ บาท นับแต่ปี พ.ศ.๒๕๑๙ เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยที่ ๒ จะยอมให้โจทก์เข้าทำนาพิพาทและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยจึงไม่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง และจำเลยที่ ๑ ไม่จำต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยที่ ๒ ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ตามที่โจทก์จำเลยสืบว่า โจทก์ได้เข้าทำนาพิพาทของจำเลยที่ ๑ โดยแบ่งผลผลิตข้าวคนละครึ่งมาสิบกว่าปี จนกระทั่งในปี พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนาต่อไป ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยที่ ๑ มิใช่ผู้เช่านารายพิพาท ข้อเท็จจริงจากข้อนำสืบของโจทก์และจำเลยได้ความต้องกันว่า ในการทำนาโจทก์กับจำเลยที่ ๑ ช่วยกันออกค่าพันธุ์ข้าวปลูกคนละครึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายสำหรับการไถนา หว่านข้าวเก็บเกี่ยวข้าว นวดข้าว และอื่น ๆ โจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่โจทก์แบ่งให้แก่จำเลยที่ ๑ ก็แบ่งตามผลผลิตที่ได้จากการทำนาโดยโจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยที่ ๑ หาได้วางกำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมให้โจทก์ทำนาให้ได้จำนวนแน่นอนแต่อย่างใดไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์และจำเลยที่ ๑ จึงไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้างกัน อนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔ ให้คำนิยาม "การเช่านา" ไว้ว่า "หมายความถึงการเช่าหรือการเช่าช่วงโดยได้รับความยินยอมจากผู้ให้เช่าซึ่งนาเพื่อทำนา ไม่ว่าการเช่าหรือการเช่าเช่วงนั้นจะมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ก็ตาม และหมายความรวมถึงการยินยอมให้ใช้นาเพื่อทำนาโดยได้รับค่าเช่านาและการทำนิติกรรมอื่นใดเพื่อเป็นการอำพรางการเช่าดังกล่าว" ส่วน "ค่าเช่านา" ตามบทกฎหมายดังกล่าวให้คำนิยามไว้ว่า "หมายถึงผลผลิตของข้าวหรือพืชไร่ เงินหรือทรัพย์สินอื่นใดซึ่งให้เป็นค่าตอบแทนการเช่านา และหมายความรวมถึงประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้ที่ผู้ให้เช่านาหรือบุคคลอื่นได้รับเพื่อตอบแทนการให้เช่านาทั้งโดยตรงหรือทางอ้อม" ดังนั้น การที่จำเลยที่ ๑ ยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยที่ ๑ เพื่อทำนาโดยจำเลยที่ ๑ ได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนาเช่นนี้ย่อมถือได้ว่า โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งบทกฎหมายดังกล่าวแล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดระยะเวลากันไว้ก็ตาม มาตรา ๕ แห่งกฎหมายดังกล่าวก็ให้ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา ๖ ปี ฉะนั้น จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่านาจนครบ ๖ ปี ส่วนที่จำเลยฎีกาว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยายังไม่ถึงที่สุด เพราะจำเลยที่ ๑ ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำจังหวัดชัยนาท ซึ่งคณะกรรมการประจำจังหวัดยังมิได้วินิจฉัย การที่จำเลยเข้าทำนาของจำเลยระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์และโจทก์ยังไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องเป็นค่าเสียหายที่โจทก์คาดคะเนเอง จำเลยไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมือการเช่านาระหว่างโจทก์ จำเลยที่ ๑ ยังไม่สิ้นสุด จำเลยเข้าขัดขวางมิให้โจทก์ทำนาตามสิทธิของโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ไม่ได้ทำนา โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายอยู่ในตัวแล้ว ส่วนค่าเสียหายนั้นศาลย่อมกำหนดให้ตามพฤติการณ์แห่งคดี จำเลยที่ ๒ ในฐานะผู้รับโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทจากจำเลยที่ ๑ จึงต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยที่ ๑ ผู้โอนที่มีต่อผู้เช่านาตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๒๙ จำเลยที่ ๒ จึงต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ที่จำเลยที่ ๑ ฎีกาว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ร่วมกับจำเลยที่ ๒ นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๖๑ บัญญัติถึงความรับผิดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีว่าให้เป็นอำนาจของศาลที่จะใช้ดุลพินิจสั่งตามที่เห็นสมควร โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดีของคู่ความ คดีนี้แม้ศาลชั้นต้นจะวินิจฉัยว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แต่ศาลชั้นต้นก็พิพากษาห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทโดยปกติสุขของโจทก์ ดังนั้นการที่ศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจสั่งให้จำเลยที่ ๑ ร่วมรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ด้วยจึงชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว พิพากษายืน.(พิสัณห์ ลีตเวทย์-แถม ดุลยสุข-จรัญ สำเร็จประสงค์)ศาลจังหวัดชัยนาท - นายทวีสิทธิ์ คูณรัตนศิริศาลอุทธรณ์ - นายศักดิ์ สนองชาติแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาโฉนด ๗๐๑ ตำบลโพนางดำออกอำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท เนื้อที่ ๑๙ ไร่เศษ จากจำเลยที่ ๑ ก่อน พ.ศ.๒๕๑๗ จึงได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ ซึ่งให้สิทธิแก่โจทก์ที่จะเช่านาแปลงดังกล่าวต่อไปอีก ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ อันเป็นวันที่พระราชบัญญัติดังกล่าวใช้บังคับ ต่อมาวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๑๘ จำเลยที่ ๑ ได้โอนที่นาแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นบุตรโดยไม่สุจริต จำเลยที่ ๒ จึงมีความผูกพันที่จะให้โจทก์เช่านาแปลงพิพาทต่อไปตามกฎหมายแต่ในปีการทำนา พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา โจทก์ได้ร้องเรียนต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยา คณะกรรมการพิจารณาแล้ววินิจฉัยให้โจทก์เช่านาต่อไปอีก จำเลยทั้งสองทราบคำวินิจฉัยดังกล่าวแล้วแต่ไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาเป็นเงิน ๑๐,๐๐๐ บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปีนับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามรบกวนและให้ชดใช้ค่าเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ทำนาปี พ.ศ.๒๕๑๙ และปีต่อ ๆ ไปปีละ ๑๐,๐๐๐ บาท จนกว่าโจทก์จะได้เข้าทำนาพิพาท จำเลยทั้งสองให้การร่วมกันว่า โจทก์ไม่ได้เช่านาพิพาท่จากจำเลยเป็นแต่เพียงผู้รับจ้างทำนาให้จำเลยที่ ๑ บัดนี้นาพิพาทได้โอนไปยังจำเลยที่ ๒ โดยสุจริต โจทก์ไม่มีความผูกพันกับจำเลยทั้งสอง ความเสียหายไม่มากดังฟ้อง ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจริง มีสิทธิที่จะเช่าต่ออีก ๖ ปี ตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔๖ จำเลยที่ ๒ รับโอนไปทั้งสิทธิและหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ ๑ เป็นแต่เพียงตัวแทนไม่ต้องรับผิด พิพากษาให้จำเลยที่ ๒ ยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทต่อโจทก์ในฐานะผู้เช่า ให้จำเลยที่ ๒ ชดใช้ค่าเสียหายเนื่องจากโจทก์มิได้ทำนาพิพาทปีละ ๓,๙๐๐ บาท นับแต่ปี พ.ศ.๒๕๑๙ เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยที่ ๒ จะยอมให้โจทก์เข้าทำนาพิพาทและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยจึงไม่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง และจำเลยที่ ๑ ไม่จำต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยที่ ๒ ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ตามที่โจทก์จำเลยสืบว่า โจทก์ได้เข้าทำนาพิพาทของจำเลยที่ ๑ โดยแบ่งผลผลิตข้าวคนละครึ่งมาสิบกว่าปี จนกระทั่งในปี พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนาต่อไป ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยที่ ๑ มิใช่ผู้เช่านารายพิพาท ข้อเท็จจริงจากข้อนำสืบของโจทก์และจำเลยได้ความต้องกันว่า ในการทำนาโจทก์กับจำเลยที่ ๑ ช่วยกันออกค่าพันธุ์ข้าวปลูกคนละครึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายสำหรับการไถนา หว่านข้าวเก็บเกี่ยวข้าว นวดข้าว และอื่น ๆ โจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่โจทก์แบ่งให้แก่จำเลยที่ ๑ ก็แบ่งตามผลผลิตที่ได้จากการทำนาโดยโจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยที่ ๑ หาได้วางกำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมให้โจทก์ทำนาให้ได้จำนวนแน่นอนแต่อย่างใดไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์และจำเลยที่ ๑ จึงไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้างกัน อนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔ ให้คำนิยาม "การเช่านา" ไว้ว่า "หมายความถึงการเช่าหรือการเช่าช่วงโดยได้รับความยินยอมจากผู้ให้เช่าซึ่งนาเพื่อทำนา ไม่ว่าการเช่าหรือการเช่าเช่วงนั้นจะมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ก็ตาม และหมายความรวมถึงการยินยอมให้ใช้นาเพื่อทำนาโดยได้รับค่าเช่านาและการทำนิติกรรมอื่นใดเพื่อเป็นการอำพรางการเช่าดังกล่าว" ส่วน "ค่าเช่านา" ตามบทกฎหมายดังกล่าวให้คำนิยามไว้ว่า "หมายถึงผลผลิตของข้าวหรือพืชไร่ เงินหรือทรัพย์สินอื่นใดซึ่งให้เป็นค่าตอบแทนการเช่านา และหมายความรวมถึงประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้ที่ผู้ให้เช่านาหรือบุคคลอื่นได้รับเพื่อตอบแทนการให้เช่านาทั้งโดยตรงหรือทางอ้อม" ดังนั้น การที่จำเลยที่ ๑ ยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยที่ ๑ เพื่อทำนาโดยจำเลยที่ ๑ ได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนาเช่นนี้ย่อมถือได้ว่า โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งบทกฎหมายดังกล่าวแล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดระยะเวลากันไว้ก็ตาม มาตรา ๕ แห่งกฎหมายดังกล่าวก็ให้ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา ๖ ปี ฉะนั้น จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่านาจนครบ ๖ ปี ส่วนที่จำเลยฎีกาว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยายังไม่ถึงที่สุด เพราะจำเลยที่ ๑ ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำจังหวัดชัยนาท ซึ่งคณะกรรมการประจำจังหวัดยังมิได้วินิจฉัย การที่จำเลยเข้าทำนาของจำเลยระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์และโจทก์ยังไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องเป็นค่าเสียหายที่โจทก์คาดคะเนเอง จำเลยไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมือการเช่านาระหว่างโจทก์ จำเลยที่ ๑ ยังไม่สิ้นสุด จำเลยเข้าขัดขวางมิให้โจทก์ทำนาตามสิทธิของโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ไม่ได้ทำนา โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายอยู่ในตัวแล้ว ส่วนค่าเสียหายนั้นศาลย่อมกำหนดให้ตามพฤติการณ์แห่งคดี จำเลยที่ ๒ ในฐานะผู้รับโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทจากจำเลยที่ ๑ จึงต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยที่ ๑ ผู้โอนที่มีต่อผู้เช่านาตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๒๙ จำเลยที่ ๒ จึงต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ที่จำเลยที่ ๑ ฎีกาว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ร่วมกับจำเลยที่ ๒ นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๖๑ บัญญัติถึงความรับผิดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีว่าให้เป็นอำนาจของศาลที่จะใช้ดุลพินิจสั่งตามที่เห็นสมควร โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดีของคู่ความ คดีนี้แม้ศาลชั้นต้นจะวินิจฉัยว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แต่ศาลชั้นต้นก็พิพากษาห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทโดยปกติสุขของโจทก์ ดังนั้นการที่ศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจสั่งให้จำเลยที่ ๑ ร่วมรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ด้วยจึงชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2594/2521นายสนิท เฉื่อยอารมณ์โจทก์นายจรัญ นุ่นประสิทธิ์ กับพวกล. พ.ร.บ.ควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 ม. 4, ม. 5, ม. 29, ม. 46 ป.พ.พ. ม. 575 ป.วิ.พ. ม. 161โจทก์ทำนาของจำเลย ค่าพันธุ์ข้าวปลูกโจทก์จำเลยออกกันคนละกึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายอย่างอื่นโจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่ได้จากการทำนาแบ่งกันคนละครึ่ง โจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยมิได้กำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมโจทก์ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์กับจำเลยดังกล่าวไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้าง การที่จำเลยยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยเพื่อทำนาโดยจำเลยได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนา เช่นนี้ ย่อมถือได้ว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.2517 แล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดเวลากันไว้ก็ตาม ก็ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา 6 ปี ตามมาตรา 5 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่าจนครบ 6 ปี แม้ว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาจะยังไม่ถึงที่สุด เมื่อสัญญาเช่าระหว่างโจทก์จำเลยยังไม่สิ้นสุด และจำเลยขัดขวางมิให้โจทก์เข้าทำนาตามสิทธิ์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายซึ่งจำเลยจะต้องรับผิดต่อโจทก์จะอ้างว่าคนเข้าครอบครองนาพิพาทระหว่างรพอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการฯ จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์หาได้ไม่ เดิมโจทก์เช่านาพิพาทกับจำเลยคนหนึ่ง ต่อมาจำเลยคนนั้นโอนนาพิพาทไปให้จำเลยอีกคนหนึ่ง จำเลยผู้รับโอนย่อมรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยคนก่อน- ที่มีต่อโจทก์ผู้เช่านา ตามมาตรา 29 แห่งกฎหมายดังกล่าว จำเลยผู้รับโอนจริงต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แม้จำเลยคนหนึ่งจะไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ศาลก็มีอำนาจที่จะสั่งให้รับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยอีกคนหนึ่งผู้ซึ่งจะต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 161โจทก์ฟ้องว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาโฉนด ๗๐๑ ตำบลโพนางดำออกอำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท เนื้อที่ ๑๙ ไร่เศษ จากจำเลยที่ ๑ ก่อน พ.ศ.๒๕๑๗ จึงได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ ซึ่งให้สิทธิแก่โจทก์ที่จะเช่านาแปลงดังกล่าวต่อไปอีก ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ อันเป็นวันที่พระราชบัญญัติดังกล่าวใช้บังคับ ต่อมาวันที่ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๑๘ จำเลยที่ ๑ ได้โอนที่นาแปลงดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ ๒ ซึ่งเป็นบุตรโดยไม่สุจริต จำเลยที่ ๒ จึงมีความผูกพันที่จะให้โจทก์เช่านาแปลงพิพาทต่อไปตามกฎหมายแต่ในปีการทำนา พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา โจทก์ได้ร้องเรียนต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยา คณะกรรมการพิจารณาแล้ววินิจฉัยให้โจทก์เช่านาต่อไปอีก จำเลยทั้งสองทราบคำวินิจฉัยดังกล่าวแล้วแต่ไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนา ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาเป็นเงิน ๑๐,๐๐๐ บาท ขอให้ศาลบังคับจำเลยทั้งสองยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปีนับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามรบกวนและให้ชดใช้ค่าเสียหายที่โจทก์ไม่ได้ทำนาปี พ.ศ.๒๕๑๙ และปีต่อ ๆ ไปปีละ ๑๐,๐๐๐ บาท จนกว่าโจทก์จะได้เข้าทำนาพิพาท จำเลยทั้งสองให้การร่วมกันว่า โจทก์ไม่ได้เช่านาพิพาท่จากจำเลยเป็นแต่เพียงผู้รับจ้างทำนาให้จำเลยที่ ๑ บัดนี้นาพิพาทได้โอนไปยังจำเลยที่ ๒ โดยสุจริต โจทก์ไม่มีความผูกพันกับจำเลยทั้งสอง ความเสียหายไม่มากดังฟ้อง ศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วเห็นว่าโจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทจริง มีสิทธิที่จะเช่าต่ออีก ๖ ปี ตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔๖ จำเลยที่ ๒ รับโอนไปทั้งสิทธิและหน้าที่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ส่วนจำเลยที่ ๑ เป็นแต่เพียงตัวแทนไม่ต้องรับผิด พิพากษาให้จำเลยที่ ๒ ยอมให้โจทก์เช่านาพิพาทเป็นเวลา ๖ ปี นับแต่วันที่ ๑๘ ธันวาคม ๒๕๑๗ ห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทต่อโจทก์ในฐานะผู้เช่า ให้จำเลยที่ ๒ ชดใช้ค่าเสียหายเนื่องจากโจทก์มิได้ทำนาพิพาทปีละ ๓,๙๐๐ บาท นับแต่ปี พ.ศ.๒๕๑๙ เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยที่ ๒ จะยอมให้โจทก์เข้าทำนาพิพาทและให้จำเลยทั้งสองร่วมกันใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยจึงไม่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง และจำเลยที่ ๑ ไม่จำต้องรับผิดในค่าฤชาธรรมเนียมร่วมกับจำเลยที่ ๒ ศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว ข้อเท็จจริงจึงฟังได้ตามที่โจทก์จำเลยสืบว่า โจทก์ได้เข้าทำนาพิพาทของจำเลยที่ ๑ โดยแบ่งผลผลิตข้าวคนละครึ่งมาสิบกว่าปี จนกระทั่งในปี พ.ศ.๒๕๑๙ จำเลยทั้งสองไม่ยอมให้โจทก์เข้าทำนาต่อไป ที่จำเลยฎีกาว่าโจทก์เป็นเพียงลูกจ้างของจำเลยที่ ๑ มิใช่ผู้เช่านารายพิพาท ข้อเท็จจริงจากข้อนำสืบของโจทก์และจำเลยได้ความต้องกันว่า ในการทำนาโจทก์กับจำเลยที่ ๑ ช่วยกันออกค่าพันธุ์ข้าวปลูกคนละครึ่ง ส่วนค่าใช้จ่ายสำหรับการไถนา หว่านข้าวเก็บเกี่ยวข้าว นวดข้าว และอื่น ๆ โจทก์เป็นผู้ออก ผลประโยชน์ที่โจทก์แบ่งให้แก่จำเลยที่ ๑ ก็แบ่งตามผลผลิตที่ได้จากการทำนาโดยโจทก์จะทำนาได้มากน้อยเท่าใดแล้วแต่ความสามารถของโจทก์ จำเลยที่ ๑ หาได้วางกำหนดกฎเกณฑ์หรือสั่งการและควบคุมให้โจทก์ทำนาให้ได้จำนวนแน่นอนแต่อย่างใดไม่ ความสัมพันธ์ระหว่างโจทก์และจำเลยที่ ๑ จึงไม่อยู่ในฐานะนายจ้างลูกจ้างกัน อนึ่ง พระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๔ ให้คำนิยาม "การเช่านา" ไว้ว่า "หมายความถึงการเช่าหรือการเช่าช่วงโดยได้รับความยินยอมจากผู้ให้เช่าซึ่งนาเพื่อทำนา ไม่ว่าการเช่าหรือการเช่าเช่วงนั้นจะมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ก็ตาม และหมายความรวมถึงการยินยอมให้ใช้นาเพื่อทำนาโดยได้รับค่าเช่านาและการทำนิติกรรมอื่นใดเพื่อเป็นการอำพรางการเช่าดังกล่าว" ส่วน "ค่าเช่านา" ตามบทกฎหมายดังกล่าวให้คำนิยามไว้ว่า "หมายถึงผลผลิตของข้าวหรือพืชไร่ เงินหรือทรัพย์สินอื่นใดซึ่งให้เป็นค่าตอบแทนการเช่านา และหมายความรวมถึงประโยชน์อื่นใดอันอาจคำนวณเป็นเงินได้ที่ผู้ให้เช่านาหรือบุคคลอื่นได้รับเพื่อตอบแทนการให้เช่านาทั้งโดยตรงหรือทางอ้อม" ดังนั้น การที่จำเลยที่ ๑ ยอมให้โจทก์ใช้นาพิพาทของจำเลยที่ ๑ เพื่อทำนาโดยจำเลยที่ ๑ ได้รับผลประโยชน์ตอบแทนเป็นข้าวอันเป็นผลผลิตจากการทำนาเช่นนี้ย่อมถือได้ว่า โจทก์เป็นผู้เช่านาพิพาทตามความหมายแห่งบทกฎหมายดังกล่าวแล้ว แม้การเช่าจะมิได้กำหนดระยะเวลากันไว้ก็ตาม มาตรา ๕ แห่งกฎหมายดังกล่าวก็ให้ถือว่าการเช่านารายนี้มีกำหนดเวลา ๖ ปี ฉะนั้น จำเลยจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายต้องให้โจทก์เช่านาจนครบ ๖ ปี ส่วนที่จำเลยฎีกาว่าคำวินิจฉัยของคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำอำเภอสรรพยายังไม่ถึงที่สุด เพราะจำเลยที่ ๑ ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการควบคุมการเช่านาประจำจังหวัดชัยนาท ซึ่งคณะกรรมการประจำจังหวัดยังมิได้วินิจฉัย การที่จำเลยเข้าทำนาของจำเลยระหว่างรอคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์และโจทก์ยังไม่เสียหาย ค่าเสียหายตามฟ้องเป็นค่าเสียหายที่โจทก์คาดคะเนเอง จำเลยไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าเมือการเช่านาระหว่างโจทก์ จำเลยที่ ๑ ยังไม่สิ้นสุด จำเลยเข้าขัดขวางมิให้โจทก์ทำนาตามสิทธิของโจทก์ เป็นเหตุให้โจทก์ไม่ได้ทำนา โจทก์ย่อมได้รับความเสียหายอยู่ในตัวแล้ว ส่วนค่าเสียหายนั้นศาลย่อมกำหนดให้ตามพฤติการณ์แห่งคดี จำเลยที่ ๒ ในฐานะผู้รับโอนกรรมสิทธิ์นาพิพาทจากจำเลยที่ ๑ จึงต้องรับไปทั้งสิทธิและหน้าที่ของจำเลยที่ ๑ ผู้โอนที่มีต่อผู้เช่านาตามพระราชบัญญัติควบคุมการเช่านา พ.ศ.๒๕๑๗ มาตรา ๒๙ จำเลยที่ ๒ จึงต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ที่จำเลยที่ ๑ ฎีกาว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ร่วมกับจำเลยที่ ๒ นั้น ศาลฎีกาเห็นว่าตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๖๑ บัญญัติถึงความรับผิดสำหรับค่าฤชาธรรมเนียมของคู่ความในคดีว่าให้เป็นอำนาจของศาลที่จะใช้ดุลพินิจสั่งตามที่เห็นสมควร โดยคำนึงถึงเหตุสมควรและความสุจริตในการดำเนินคดีของคู่ความ คดีนี้แม้ศาลชั้นต้นจะวินิจฉัยว่าจำเลยที่ ๑ ไม่ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ แต่ศาลชั้นต้นก็พิพากษาห้ามจำเลยทั้งสองเข้ารบกวนการครอบครองนาพิพาทโดยปกติสุขของโจทก์ ดังนั้นการที่ศาลชั้นต้นใช้ดุลพินิจสั่งให้จำเลยที่ ๑ ร่วมรับผิดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ด้วยจึงชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว พิพากษายืน.(พิสัณห์ ลีตเวทย์-แถม ดุลยสุข-จรัญ สำเร็จประสงค์)ศาลจังหวัดชัยนาท - นายทวีสิทธิ์ คูณรัตนศิริศาลอุทธรณ์ - นายศักดิ์ สนองชาติแหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ