คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2224/2533หลักกฎหมาย: จำเลยที่ 2 เพียงแต่ ใช้ รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้น หาได้ ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือ ว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83,335(1) (7), 336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 11ลงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 และริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และกุญแจ 2 ดอกของกลางกับนับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531ของศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ แต่จำเลยที่ 2 รับว่าเป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1) (7) วรรคสาม ประกอบด้วยมาตรา336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 5)พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 11 ลงวันที่ 21พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 ลงโทษจำคุกคนละ 7 ปี 6 เดือน ริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และลูกกุญแจปลอม 2 ดอกของกลาง ข้อที่โจทก์ขอให้นับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531 ของศาลชั้นต้น ไม่ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษาคดีดังกล่าวแล้วหรือไม่ประการใด จึงให้ยกคำขอของโจทก์ข้อนี้เสียจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกา ขอไม่ให้ริบรถจักรยานยนต์ของกลางศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2แต่เพียงว่ารถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานครของกลางเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันพึงจะริบหรือไม่ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติตามที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยมาว่า จำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายที่ได้ร่วมกันกระทำผิดคดีนี้โดยในคืนเกิดเหตุจำเลยที่ 2 เป็นผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ของกลางคันดังกล่าวและมีจำเลยที่ 1 นั่งซ้อนท้ายไปตามถนนสมเด็จเจ้าพระยา เมื่อถึงที่เกิดเหตุบริเวณปากซอยช่างนาก จำเลยที่ 2 ได้ชะลอดูรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 7ฉ-1888 กรุงเทพมหานครของพลตำรวจพนม หวังดีผู้เสียหาย ซึ่งนำไปจอดล่อเอาไว้บนทางริมถนนดังกล่าว หลังจากชะลอดูรถของผู้เสียหายแล้วจำเลยที่ 2 ก็ขับรถกลับมาส่งจำเลยที่ 1 ใกล้ ๆ กับรถของผู้เสียหาย จากนั้นจำเลยที่ 2 ก็ขับรถไปจอดรอที่ปากซอยเซ็นเสถียรฝั่งตรงข้ามถนนห่างกันประมาณ 50 เมตรเมื่อจำเลยที่ 1 ลงจากรถของกลางแล้วก็ได้เข้าไปลักรถจักรยานยนต์ของผู้เสียหาย แต่พอติดเครื่องยนต์จะออกรถเครื่องยนต์ก็ดับเจ้าหน้าที่ตำรวจที่แอบซุ่มอยู่จึงเข้าจับกุมจำเลยทั้งสองมาดำเนินคดี ข้อเท็จจริงที่ได้ความดังกล่าวนี้ ศาลฎีกาพิเคราะห์แล้วเห็นว่า จำเลยที่ 2 เพียงแต่ใช้รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้นหาได้ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้..."พิพากษาแก้เป็นว่า ให้คืนรถจักรยานยนต์ของกลางแก่เจ้าของนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2224/2533พนักงานอัยการ กรมอัยการโจทก์นาย อุด ม หรือ ต๊ะ ชิด เชื้อ วงศ์ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 33จำเลยที่ 2 เพียงแต่ ใช้ รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้น หาได้ ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือ ว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83,335(1) (7), 336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 11ลงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 และริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และกุญแจ 2 ดอกของกลางกับนับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531ของศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ แต่จำเลยที่ 2 รับว่าเป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1) (7) วรรคสาม ประกอบด้วยมาตรา336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 5)พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 11 ลงวันที่ 21พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 ลงโทษจำคุกคนละ 7 ปี 6 เดือน ริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และลูกกุญแจปลอม 2 ดอกของกลาง ข้อที่โจทก์ขอให้นับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531 ของศาลชั้นต้น ไม่ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษาคดีดังกล่าวแล้วหรือไม่ประการใด จึงให้ยกคำขอของโจทก์ข้อนี้เสียจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกา ขอไม่ให้ริบรถจักรยานยนต์ของกลางศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2แต่เพียงว่ารถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานครของกลางเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันพึงจะริบหรือไม่ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติตามที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยมาว่า จำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายที่ได้ร่วมกันกระทำผิดคดีนี้โดยในคืนเกิดเหตุจำเลยที่ 2 เป็นผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ของกลางคันดังกล่าวและมีจำเลยที่ 1 นั่งซ้อนท้ายไปตามถนนสมเด็จเจ้าพระยา เมื่อถึงที่เกิดเหตุบริเวณปากซอยช่างนาก จำเลยที่ 2 ได้ชะลอดูรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 7ฉ-1888 กรุงเทพมหานครของพลตำรวจพนม หวังดีผู้เสียหาย ซึ่งนำไปจอดล่อเอาไว้บนทางริมถนนดังกล่าว หลังจากชะลอดูรถของผู้เสียหายแล้วจำเลยที่ 2 ก็ขับรถกลับมาส่งจำเลยที่ 1 ใกล้ ๆ กับรถของผู้เสียหาย จากนั้นจำเลยที่ 2 ก็ขับรถไปจอดรอที่ปากซอยเซ็นเสถียรฝั่งตรงข้ามถนนห่างกันประมาณ 50 เมตรเมื่อจำเลยที่ 1 ลงจากรถของกลางแล้วก็ได้เข้าไปลักรถจักรยานยนต์ของผู้เสียหาย แต่พอติดเครื่องยนต์จะออกรถเครื่องยนต์ก็ดับเจ้าหน้าที่ตำรวจที่แอบซุ่มอยู่จึงเข้าจับกุมจำเลยทั้งสองมาดำเนินคดี ข้อเท็จจริงที่ได้ความดังกล่าวนี้ ศาลฎีกาพิเคราะห์แล้วเห็นว่า จำเลยที่ 2 เพียงแต่ใช้รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้นหาได้ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้..."พิพากษาแก้เป็นว่า ให้คืนรถจักรยานยนต์ของกลางแก่เจ้าของนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์.(โสภณ จันเทรมะ-นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 33(1) เป็นดุลพินิจของศาลที่จะริบหรือไม่ก็ได้ แต่มิใช่ว่าศาลจะใช้ดุลพินิจตามใจชอบ การใช้ดุลพินิจริบหรือไม่ริบ ศาลถือหลักว่าจะต้องใช้ทรัพย์นั้นไปกระทำความผิดโดยตรง เช่น หมวกเสื้อผ้า รองเท้า ที่ใส่ไปปล้นทรัพย์ ไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้กระทำผิดโดยตรง ศาลไม่ริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2388/2518) เสื่อที่ใช้เล่นไพ่ ศาลริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1238/2517)เครื่องรับโทรทัศน์ที่ใช้เล่นพนันชกมวย ไม่ริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2626/2521) เรือ รถยนต์ที่ขับไปชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ ไม่ริบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1031/2492,3388/2516,195/2520,2695/2526)แต่ถ้าจำเลยใช้รถกระทำผิดโดยตรง เช่นขับรถกระบะแล่นตามรถบรรทุกแล้วปีนขึ้นไปปล้นทรัพย์บนรถบรรทุก ดังนี้ รถกระบะเป็นทรัพย์สินที่ใช้กระทำผิดโดยตรง ต้องริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1519/2521) ในระหว่างคดีจึงยังไม่แน่ว่า ศาลจะใช้ดุลพินิจริบหรือไม่ริบของกลางที่ใช้กระทำผิด และโดยหลักของกฎหมายอาญาถือว่าจำเลยบริสุทธิ์อยู่จนกว่าศาลจะตัดสินชี้ว่าเป็นผู้กระทำผิด หากจำเลยหรือผู้ที่อ้างเป็นเจ้าของมาขอคืนของกลางไปรักษาชั่วคราวระหว่างคดียังไม่ถึงที่สุด ปัญหาว่าศาลจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางหรือไม่มีคำสั่งคำร้องของศาลฎีกาที่ 1290/2530 วินิจฉัยในทำนองว่าเป็นอำนาจของพนักงานสอบสวนที่จะพิจารณาสั่งโดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ของกลางอยู่ในความดูแลรักษาของพนักงานสอบสวน ไม่ใช่เรื่องทรัพย์ที่พิพาทกันในคดีแพ่ง อันควรจะตั้งผู้ร้องเป็นผู้รักษาทรัพย์กรณีไม่อาจนำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งว่าด้วยวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษามาใช้บังคับในกรณีนี้ได้ แต่เป็นเรื่องที่ผู้ร้องควรจะดำเนินการติดต่อขอเป็นผู้ดูแลรักษาของกลางจากพนักงานสอบสวนเอง" ตามคำสั่งคำร้องศาลฎีกาฉบับนี้ เป็นเรื่องที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบกระบือของกลางแล้ว ผู้ร้องมาขอคืนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้ยกคำร้องของผู้ร้อง ผู้ร้องฎีกาและยื่นคำร้องขอคืนกระบือของกลางซึ่งตกลูกไปดูแลรักษาเองเป็นการชั่วคราวจนกว่าศาลฎีกาจะมีคำพิพากษา เพราะพนักงานสอบสวนมอบให้ผู้อื่นดูแลใช้ประโยชน์โดยไม่เสียค่าเช่า ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไปในทางที่ว่า คำร้องของผู้ร้องเป็นเรื่องขอให้นำวิธีการคุ้มครองประโยชน์ชั่วคราวระหว่างพิจารณาในคดีแพ่งมาใช้ ซึ่งวิธีการดังกล่าวจะนำมาใช้ในคดีอาญาไม่ได้ จึงให้ยกคำร้องผลแห่งคำวินิจฉัยที่ให้ผู้ร้องไปร้องขอคืนต่อพนักงานสอบสวนนั้น ค่อนข้างแน่นอนว่าพนักงานสอบสวนคงจะไม่คืนทรัพย์ที่ศาลพิพากษาให้ริบแล้วให้แก่ผู้ร้องแน่ กล่าวโดยสรุปก็คือ ผู้ร้องขอคืนของกลางในระหว่างคดีไม่ได้นั่นเอง ผู้บันทึกเห็นว่า ไม่ว่าในระหว่างคดีอาญาก็ดี หรือในระหว่างคดีร้องขอคืนของกลางก็ดี ศาลน่าจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางชั่วคราวได้ เพราะของกลางที่พนักงานสอบสวนยึดมาย่อมนำมาประกอบหลักฐานในสำนวนการสอบสวน และเป็นพยานหลักฐานที่อาจพิสูจน์ความผิดของจำเลยในศาลได้ ซึ่งศาลย่อมมีอำนาจควบคุมพยานหลักฐานต่าง ๆจนเสร็จการพิจารณาคดี ในระหว่างการพิจารณาศาลอาจให้เรียกของกลางมาตรวจ หรือออกไปตรวจดูเมื่อใดก็ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 228,241 ดังนั้นเมื่อได้มีการตรวจตราของกลางกันแล้ว หรือได้ถ่ายภาพไว้ตามความจำเป็นศาลจึงน่าจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางไปชั่วคราวได้ ในการนี้อาจจะเรียกประกันหรือไม่ก็ได้ โดยอาศัยอำนาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 85 วรรคท้าย ที่ว่า"สิ่งของใดที่ยึดไว้ เจ้าพนักงานมีอำนาจยึดไว้จนกว่าคดีถึงที่สุดเมื่อเสร็จคดีแล้วก็ให้คืนแก่ผู้ต้องหา หรือแก่ผู้อื่นซึ่งมีสิทธิเรียกร้องขอคืนสิ่งของนั้น เว้นแต่ศาลจะสั่งเป็นอย่างอื่น" ซึ่งจะเห็นได้ว่ากฎหมายให้อำนาจศาลที่จะสั่งเป็นอย่างอื่นเกี่ยวกับของกลางที่เจ้าพนักงานยึดไว้ได้ และการที่ศาลสั่งให้คืนของกลางในระหว่างคดีเป็นการชั่วคราวนั้นไม่น่าจะเป็นผลเสียหายแก่คดีแต่อย่างใด หากภายหลังศาลมีคำสั่งให้ริบของกลางนั้น ศาลก็ย่อมมีอำนาจเรียกให้ผู้นั้นส่งของกลางคืนมา หรือใช้วิธียึดหรือบังคับให้ชำระราคาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 37 ได้ ซึ่งหากให้คืนไปโดยมีประกันก็ยิ่งทำให้บังคับได้ง่ายขึ้น แทนที่จะต้องขายทอดตลาดตามข้อบังคับการเก็บของกลาง กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2480 แก้ไขพ.ศ. 2504 ข้อ 1.2 ข้อ 17 การที่พนักงานสอบสวนไปยึดทรัพย์ของกลางโดยกล่าวหาว่าเป็นทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิด เช่น รถยนต์ รถบรรทุก ซึ่งเป็นทรัพย์ที่อาจเสื่อมสภาพได้ถ้าขาดการบำรุงรักษา หรือสัตว์ที่จะต้องเลี้ยงดูดังตัวอย่างในคดีข้างต้น การเก็บรักษาดูแลทรัพย์ที่ยึดมาเพื่อรอคำสั่งศาลว่าจะริบหรือไม่ ย่อมเป็นภาระหน้าที่ของพนักงานสอบสวนที่จะต้องบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพดี หากศาลพิพากษายกฟ้องหรือให้คืนของกลาง พนักงานสอบสวนก็ต้องคืนแก่เจ้าของในสภาพที่ดีเช่นเดียวกับที่ได้ยึดมา มิฉะนั้นอาจถูกฟ้องให้รับผิดฐานละเมิดได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3015/2530) ซึ่งในทางปฏิบัติยากนักที่พนักงานสอบสวนจะดูแลทรัพย์ดังกล่าวได้ทั่วถึง เนื่องจากไม่มีที่เก็บรักษาและไม่มีเจ้าหน้าที่คอยดูแล พนักงานสอบสวนจึงต้องเสี่ยงกับการถูกฟ้องร้องให้รับผิดเสมอหากภายหลังศาลมิได้สั่งให้ริบของกลางนั้น ทรัพย์ที่ยึดมาเป็นของกลางนี้ ทางปฏิบัติเป็นดุลพินิจของพนักงานสอบสวนที่จะสั่งคืนให้เจ้าของ หรือผู้มาขอคืนหรือไม่เป็นกรณี ๆ ไป แต่พนักงานสอบสวนมักจะไม่ค่อยยอมคืนให้ โดยอ้างเหตุผลว่าจะต้องยึดไว้เป็นของกลางในคดีจนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งเกี่ยวกับของกลางว่าอย่างไรเสียก่อน โดยอาศัยอำนาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 85 วรรคท้าย ซึ่งคดีอาจกินเวลานาน ทำให้ทรัพย์ของกลางเกิดเสียหายชำรุดทรุดโทรมลง ทั้งเจ้าของก็ไม่สามารถนำไปประกอบการงานใช้สอยได้ และบางคดีเป็นที่เห็นชัดว่าศาลไม่อาจจะริบของกลางนั้นได้ เพราะเหตุไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิดโดยตรงดังกล่าวแล้ว พนักงานสอบสวนก็ยังไม่กล้าสั่งคืนให้ ในที่สุดหากจำเลยไม่ได้กระทำผิดหรือของกลางนั้นไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้กระทำผิดหรือจะต้องคืนแก่เจ้าของการที่ยึดของกลางนั้นไว้เพื่อรอผลคดีย่อมเกิดผลเสียหายแก่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในของกลางนั้น ในอันที่ขาดประโยชน์ใช้สอยและทำให้ทรัพย์ของกลางเสื่อมสภาพ ซึ่งรัฐก็หาได้มีมาตรการชดเชยความเสียหายในส่วนนี้ไม่ จะบอกว่าเป็นเรื่องที่พนักงานสอบสวนต้องรับผิดชอบก็ดูจะไม่เหมาะนัก ในเมื่อกรณีอาจเกิดความเสียหายแก่เจ้าของทรัพย์สินและเสี่ยงต่อความรับผิดของพนักงานสอบสวน การสั่งให้คืนของกลางหรือไม่อย่างไรในระหว่างคดี จึงต้องถือว่าเป็นอำนาจของศาลด้วย เพราะศาลเป็นผู้ควบคุมการพิจารณาคดี ศาลย่อมพิจารณาได้ว่าพยานหลักฐานใดจำเป็นแก่คดีมากน้อยอย่างใดและเป็นการสมควรจะให้คืนของกลางไปก่อนหรือไม่ การที่ศาลเป็นผู้ใช้ดุลพินิจสั่งให้คืนของกลางในระหว่างคดีจึงน่าจะเป็นการเหมาะสมและเป็นที่สบายใจของทุกฝ่าย. มานิตย์สุธาพร.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83,335(1) (7), 336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 11ลงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 และริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และกุญแจ 2 ดอกของกลางกับนับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531ของศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ แต่จำเลยที่ 2 รับว่าเป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1) (7) วรรคสาม ประกอบด้วยมาตรา336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 5)พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 11 ลงวันที่ 21พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 ลงโทษจำคุกคนละ 7 ปี 6 เดือน ริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และลูกกุญแจปลอม 2 ดอกของกลาง ข้อที่โจทก์ขอให้นับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531 ของศาลชั้นต้น ไม่ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษาคดีดังกล่าวแล้วหรือไม่ประการใด จึงให้ยกคำขอของโจทก์ข้อนี้เสียจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกา ขอไม่ให้ริบรถจักรยานยนต์ของกลางศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2แต่เพียงว่ารถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานครของกลางเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันพึงจะริบหรือไม่ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติตามที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยมาว่า จำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายที่ได้ร่วมกันกระทำผิดคดีนี้โดยในคืนเกิดเหตุจำเลยที่ 2 เป็นผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ของกลางคันดังกล่าวและมีจำเลยที่ 1 นั่งซ้อนท้ายไปตามถนนสมเด็จเจ้าพระยา เมื่อถึงที่เกิดเหตุบริเวณปากซอยช่างนาก จำเลยที่ 2 ได้ชะลอดูรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 7ฉ-1888 กรุงเทพมหานครของพลตำรวจพนม หวังดีผู้เสียหาย ซึ่งนำไปจอดล่อเอาไว้บนทางริมถนนดังกล่าว หลังจากชะลอดูรถของผู้เสียหายแล้วจำเลยที่ 2 ก็ขับรถกลับมาส่งจำเลยที่ 1 ใกล้ ๆ กับรถของผู้เสียหาย จากนั้นจำเลยที่ 2 ก็ขับรถไปจอดรอที่ปากซอยเซ็นเสถียรฝั่งตรงข้ามถนนห่างกันประมาณ 50 เมตรเมื่อจำเลยที่ 1 ลงจากรถของกลางแล้วก็ได้เข้าไปลักรถจักรยานยนต์ของผู้เสียหาย แต่พอติดเครื่องยนต์จะออกรถเครื่องยนต์ก็ดับเจ้าหน้าที่ตำรวจที่แอบซุ่มอยู่จึงเข้าจับกุมจำเลยทั้งสองมาดำเนินคดี ข้อเท็จจริงที่ได้ความดังกล่าวนี้ ศาลฎีกาพิเคราะห์แล้วเห็นว่า จำเลยที่ 2 เพียงแต่ใช้รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้นหาได้ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้..."พิพากษาแก้เป็นว่า ให้คืนรถจักรยานยนต์ของกลางแก่เจ้าของนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2224/2533พนักงานอัยการ กรมอัยการโจทก์นาย อุด ม หรือ ต๊ะ ชิด เชื้อ วงศ์ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 33จำเลยที่ 2 เพียงแต่ ใช้ รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้น หาได้ ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือ ว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 83,335(1) (7), 336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา(ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 11ลงวันที่ 21 พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 และริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และกุญแจ 2 ดอกของกลางกับนับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531ของศาลชั้นต้นจำเลยทั้งสองให้การปฏิเสธ แต่จำเลยที่ 2 รับว่าเป็นบุคคลคนเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่า จำเลยทั้งสองมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1) (7) วรรคสาม ประกอบด้วยมาตรา336 ทวิ พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 5)พ.ศ. 2525 มาตรา 11 ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 11 ลงวันที่ 21พฤศจิกายน 2514 ข้อ 13 ลงโทษจำคุกคนละ 7 ปี 6 เดือน ริบรถจักรยานยนต์หมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานคร และลูกกุญแจปลอม 2 ดอกของกลาง ข้อที่โจทก์ขอให้นับโทษจำเลยที่ 2 ต่อจากโทษในคดีอาญาหมายเลขดำที่ 949/2531 ของศาลชั้นต้น ไม่ปรากฏว่าศาลชั้นต้นได้พิพากษาคดีดังกล่าวแล้วหรือไม่ประการใด จึงให้ยกคำขอของโจทก์ข้อนี้เสียจำเลยที่ 1 ที่ 2 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยที่ 2 ฎีกา ขอไม่ให้ริบรถจักรยานยนต์ของกลางศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 2แต่เพียงว่ารถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 3ฌ-6777 กรุงเทพมหานครของกลางเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันพึงจะริบหรือไม่ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติตามที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยมาว่า จำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายที่ได้ร่วมกันกระทำผิดคดีนี้โดยในคืนเกิดเหตุจำเลยที่ 2 เป็นผู้ขับขี่รถจักรยานยนต์ของกลางคันดังกล่าวและมีจำเลยที่ 1 นั่งซ้อนท้ายไปตามถนนสมเด็จเจ้าพระยา เมื่อถึงที่เกิดเหตุบริเวณปากซอยช่างนาก จำเลยที่ 2 ได้ชะลอดูรถจักรยานยนต์คันหมายเลขทะเบียน 7ฉ-1888 กรุงเทพมหานครของพลตำรวจพนม หวังดีผู้เสียหาย ซึ่งนำไปจอดล่อเอาไว้บนทางริมถนนดังกล่าว หลังจากชะลอดูรถของผู้เสียหายแล้วจำเลยที่ 2 ก็ขับรถกลับมาส่งจำเลยที่ 1 ใกล้ ๆ กับรถของผู้เสียหาย จากนั้นจำเลยที่ 2 ก็ขับรถไปจอดรอที่ปากซอยเซ็นเสถียรฝั่งตรงข้ามถนนห่างกันประมาณ 50 เมตรเมื่อจำเลยที่ 1 ลงจากรถของกลางแล้วก็ได้เข้าไปลักรถจักรยานยนต์ของผู้เสียหาย แต่พอติดเครื่องยนต์จะออกรถเครื่องยนต์ก็ดับเจ้าหน้าที่ตำรวจที่แอบซุ่มอยู่จึงเข้าจับกุมจำเลยทั้งสองมาดำเนินคดี ข้อเท็จจริงที่ได้ความดังกล่าวนี้ ศาลฎีกาพิเคราะห์แล้วเห็นว่า จำเลยที่ 2 เพียงแต่ใช้รถจักรยานยนต์ของกลางเป็นพาหนะไปส่งจำเลยที่ 1 เพื่อลักทรัพย์ของผู้เสียหายเท่านั้นหาได้ใช้พาหนะดังกล่าวในการลักทรัพย์โดยตรงไม่ รถจักรยานยนต์ของกลางนั้นจึงถือว่าเป็นทรัพย์สินที่ใช้ในการกระทำผิดอันจะพึงริบยังไม่ได้..."พิพากษาแก้เป็นว่า ให้คืนรถจักรยานยนต์ของกลางแก่เจ้าของนอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์.(โสภณ จันเทรมะ-นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 33(1) เป็นดุลพินิจของศาลที่จะริบหรือไม่ก็ได้ แต่มิใช่ว่าศาลจะใช้ดุลพินิจตามใจชอบ การใช้ดุลพินิจริบหรือไม่ริบ ศาลถือหลักว่าจะต้องใช้ทรัพย์นั้นไปกระทำความผิดโดยตรง เช่น หมวกเสื้อผ้า รองเท้า ที่ใส่ไปปล้นทรัพย์ ไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้กระทำผิดโดยตรง ศาลไม่ริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2388/2518) เสื่อที่ใช้เล่นไพ่ ศาลริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1238/2517)เครื่องรับโทรทัศน์ที่ใช้เล่นพนันชกมวย ไม่ริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่2626/2521) เรือ รถยนต์ที่ขับไปชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ ไม่ริบ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1031/2492,3388/2516,195/2520,2695/2526)แต่ถ้าจำเลยใช้รถกระทำผิดโดยตรง เช่นขับรถกระบะแล่นตามรถบรรทุกแล้วปีนขึ้นไปปล้นทรัพย์บนรถบรรทุก ดังนี้ รถกระบะเป็นทรัพย์สินที่ใช้กระทำผิดโดยตรง ต้องริบ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1519/2521) ในระหว่างคดีจึงยังไม่แน่ว่า ศาลจะใช้ดุลพินิจริบหรือไม่ริบของกลางที่ใช้กระทำผิด และโดยหลักของกฎหมายอาญาถือว่าจำเลยบริสุทธิ์อยู่จนกว่าศาลจะตัดสินชี้ว่าเป็นผู้กระทำผิด หากจำเลยหรือผู้ที่อ้างเป็นเจ้าของมาขอคืนของกลางไปรักษาชั่วคราวระหว่างคดียังไม่ถึงที่สุด ปัญหาว่าศาลจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางหรือไม่มีคำสั่งคำร้องของศาลฎีกาที่ 1290/2530 วินิจฉัยในทำนองว่าเป็นอำนาจของพนักงานสอบสวนที่จะพิจารณาสั่งโดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ของกลางอยู่ในความดูแลรักษาของพนักงานสอบสวน ไม่ใช่เรื่องทรัพย์ที่พิพาทกันในคดีแพ่ง อันควรจะตั้งผู้ร้องเป็นผู้รักษาทรัพย์กรณีไม่อาจนำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งว่าด้วยวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษามาใช้บังคับในกรณีนี้ได้ แต่เป็นเรื่องที่ผู้ร้องควรจะดำเนินการติดต่อขอเป็นผู้ดูแลรักษาของกลางจากพนักงานสอบสวนเอง" ตามคำสั่งคำร้องศาลฎีกาฉบับนี้ เป็นเรื่องที่ศาลมีคำพิพากษาให้ริบกระบือของกลางแล้ว ผู้ร้องมาขอคืนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนตามศาลชั้นต้นให้ยกคำร้องของผู้ร้อง ผู้ร้องฎีกาและยื่นคำร้องขอคืนกระบือของกลางซึ่งตกลูกไปดูแลรักษาเองเป็นการชั่วคราวจนกว่าศาลฎีกาจะมีคำพิพากษา เพราะพนักงานสอบสวนมอบให้ผู้อื่นดูแลใช้ประโยชน์โดยไม่เสียค่าเช่า ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไปในทางที่ว่า คำร้องของผู้ร้องเป็นเรื่องขอให้นำวิธีการคุ้มครองประโยชน์ชั่วคราวระหว่างพิจารณาในคดีแพ่งมาใช้ ซึ่งวิธีการดังกล่าวจะนำมาใช้ในคดีอาญาไม่ได้ จึงให้ยกคำร้องผลแห่งคำวินิจฉัยที่ให้ผู้ร้องไปร้องขอคืนต่อพนักงานสอบสวนนั้น ค่อนข้างแน่นอนว่าพนักงานสอบสวนคงจะไม่คืนทรัพย์ที่ศาลพิพากษาให้ริบแล้วให้แก่ผู้ร้องแน่ กล่าวโดยสรุปก็คือ ผู้ร้องขอคืนของกลางในระหว่างคดีไม่ได้นั่นเอง ผู้บันทึกเห็นว่า ไม่ว่าในระหว่างคดีอาญาก็ดี หรือในระหว่างคดีร้องขอคืนของกลางก็ดี ศาลน่าจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางชั่วคราวได้ เพราะของกลางที่พนักงานสอบสวนยึดมาย่อมนำมาประกอบหลักฐานในสำนวนการสอบสวน และเป็นพยานหลักฐานที่อาจพิสูจน์ความผิดของจำเลยในศาลได้ ซึ่งศาลย่อมมีอำนาจควบคุมพยานหลักฐานต่าง ๆจนเสร็จการพิจารณาคดี ในระหว่างการพิจารณาศาลอาจให้เรียกของกลางมาตรวจ หรือออกไปตรวจดูเมื่อใดก็ได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 228,241 ดังนั้นเมื่อได้มีการตรวจตราของกลางกันแล้ว หรือได้ถ่ายภาพไว้ตามความจำเป็นศาลจึงน่าจะมีอำนาจสั่งคืนของกลางไปชั่วคราวได้ ในการนี้อาจจะเรียกประกันหรือไม่ก็ได้ โดยอาศัยอำนาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 85 วรรคท้าย ที่ว่า"สิ่งของใดที่ยึดไว้ เจ้าพนักงานมีอำนาจยึดไว้จนกว่าคดีถึงที่สุดเมื่อเสร็จคดีแล้วก็ให้คืนแก่ผู้ต้องหา หรือแก่ผู้อื่นซึ่งมีสิทธิเรียกร้องขอคืนสิ่งของนั้น เว้นแต่ศาลจะสั่งเป็นอย่างอื่น" ซึ่งจะเห็นได้ว่ากฎหมายให้อำนาจศาลที่จะสั่งเป็นอย่างอื่นเกี่ยวกับของกลางที่เจ้าพนักงานยึดไว้ได้ และการที่ศาลสั่งให้คืนของกลางในระหว่างคดีเป็นการชั่วคราวนั้นไม่น่าจะเป็นผลเสียหายแก่คดีแต่อย่างใด หากภายหลังศาลมีคำสั่งให้ริบของกลางนั้น ศาลก็ย่อมมีอำนาจเรียกให้ผู้นั้นส่งของกลางคืนมา หรือใช้วิธียึดหรือบังคับให้ชำระราคาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 37 ได้ ซึ่งหากให้คืนไปโดยมีประกันก็ยิ่งทำให้บังคับได้ง่ายขึ้น แทนที่จะต้องขายทอดตลาดตามข้อบังคับการเก็บของกลาง กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2480 แก้ไขพ.ศ. 2504 ข้อ 1.2 ข้อ 17 การที่พนักงานสอบสวนไปยึดทรัพย์ของกลางโดยกล่าวหาว่าเป็นทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิด เช่น รถยนต์ รถบรรทุก ซึ่งเป็นทรัพย์ที่อาจเสื่อมสภาพได้ถ้าขาดการบำรุงรักษา หรือสัตว์ที่จะต้องเลี้ยงดูดังตัวอย่างในคดีข้างต้น การเก็บรักษาดูแลทรัพย์ที่ยึดมาเพื่อรอคำสั่งศาลว่าจะริบหรือไม่ ย่อมเป็นภาระหน้าที่ของพนักงานสอบสวนที่จะต้องบำรุงรักษาให้อยู่ในสภาพดี หากศาลพิพากษายกฟ้องหรือให้คืนของกลาง พนักงานสอบสวนก็ต้องคืนแก่เจ้าของในสภาพที่ดีเช่นเดียวกับที่ได้ยึดมา มิฉะนั้นอาจถูกฟ้องให้รับผิดฐานละเมิดได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3015/2530) ซึ่งในทางปฏิบัติยากนักที่พนักงานสอบสวนจะดูแลทรัพย์ดังกล่าวได้ทั่วถึง เนื่องจากไม่มีที่เก็บรักษาและไม่มีเจ้าหน้าที่คอยดูแล พนักงานสอบสวนจึงต้องเสี่ยงกับการถูกฟ้องร้องให้รับผิดเสมอหากภายหลังศาลมิได้สั่งให้ริบของกลางนั้น ทรัพย์ที่ยึดมาเป็นของกลางนี้ ทางปฏิบัติเป็นดุลพินิจของพนักงานสอบสวนที่จะสั่งคืนให้เจ้าของ หรือผู้มาขอคืนหรือไม่เป็นกรณี ๆ ไป แต่พนักงานสอบสวนมักจะไม่ค่อยยอมคืนให้ โดยอ้างเหตุผลว่าจะต้องยึดไว้เป็นของกลางในคดีจนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งเกี่ยวกับของกลางว่าอย่างไรเสียก่อน โดยอาศัยอำนาจตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 85 วรรคท้าย ซึ่งคดีอาจกินเวลานาน ทำให้ทรัพย์ของกลางเกิดเสียหายชำรุดทรุดโทรมลง ทั้งเจ้าของก็ไม่สามารถนำไปประกอบการงานใช้สอยได้ และบางคดีเป็นที่เห็นชัดว่าศาลไม่อาจจะริบของกลางนั้นได้ เพราะเหตุไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้ในการกระทำผิดโดยตรงดังกล่าวแล้ว พนักงานสอบสวนก็ยังไม่กล้าสั่งคืนให้ ในที่สุดหากจำเลยไม่ได้กระทำผิดหรือของกลางนั้นไม่ใช่ทรัพย์ที่ใช้กระทำผิดหรือจะต้องคืนแก่เจ้าของการที่ยึดของกลางนั้นไว้เพื่อรอผลคดีย่อมเกิดผลเสียหายแก่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในของกลางนั้น ในอันที่ขาดประโยชน์ใช้สอยและทำให้ทรัพย์ของกลางเสื่อมสภาพ ซึ่งรัฐก็หาได้มีมาตรการชดเชยความเสียหายในส่วนนี้ไม่ จะบอกว่าเป็นเรื่องที่พนักงานสอบสวนต้องรับผิดชอบก็ดูจะไม่เหมาะนัก ในเมื่อกรณีอาจเกิดความเสียหายแก่เจ้าของทรัพย์สินและเสี่ยงต่อความรับผิดของพนักงานสอบสวน การสั่งให้คืนของกลางหรือไม่อย่างไรในระหว่างคดี จึงต้องถือว่าเป็นอำนาจของศาลด้วย เพราะศาลเป็นผู้ควบคุมการพิจารณาคดี ศาลย่อมพิจารณาได้ว่าพยานหลักฐานใดจำเป็นแก่คดีมากน้อยอย่างใดและเป็นการสมควรจะให้คืนของกลางไปก่อนหรือไม่ การที่ศาลเป็นผู้ใช้ดุลพินิจสั่งให้คืนของกลางในระหว่างคดีจึงน่าจะเป็นการเหมาะสมและเป็นที่สบายใจของทุกฝ่าย. มานิตย์สุธาพร.