คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 457/2500หลักกฎหมาย: หญิงมีสามีกู้เงิน ย่อมผูกพันหญิงเป็นส่วนตัว ไม่ใช่ผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ เมื่อหญิงถูกฟ้อง หญิงจะยกข้อต่อสู้ว่าสามีบอกล้างแล้วไม่ได้โจทก์ฟ้องจำเลย ให้ชำระหนี้เงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธ และต่อสู้ว่า สามีจำเลยบอกล้างนิติกรรมแล้ว ข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยกู้เงินโจทก์ตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์จึงพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้เงิน 1,850 บาทแก่โจทก์ จำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงตามศาลอุทธรณ์ และวินิจฉัยข้อกฎหมายเกี่ยวกับข้อต่อสู้ของจำเลยที่ว่าสามีบอกล้างนิติกรรมแล้วดังนี้ "ข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า สามีจำเลยได้บอกล้างสัญญากู้กับโจทก์แล้วสัญญากู้ย่อมเป็นโมฆะนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า หญิงมีสามีเป็นบุคคลที่บรรลุนิติภาวะแล้ว เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยได้กู้เงินโจทก์และทำสัญญากู้ให้โจทก์ยึดไว้ นิติกรรมที่จำเลยทำขึ้นนี้จึงผูกพันจำเลยเป็นส่วนตัว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37 และโดยที่จำเลยมิได้ทำนิติกรรมผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ ทั้งข้อกฎหมายว่าด้วยการแยกสินบริคณห์ก็มีอยู่ คดีจึงไม่ต้องด้วยลักษณะที่จะยกโมฆียกรรมมาบังคับดังจำเลยฎีกา" พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 457/2500นางตาล มณีสุวรรณโจทก์นางศรีทัย เที่ยงกมลจำเลย ป.พ.พ. หญิงมีสามีกู้เงิน ย่อมผูกพันหญิงเป็นส่วนตัว ไม่ใช่ผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ เมื่อหญิงถูกฟ้อง หญิงจะยกข้อต่อสู้ว่าสามีบอกล้างแล้วไม่ได้โจทก์ฟ้องจำเลย ให้ชำระหนี้เงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธ และต่อสู้ว่า สามีจำเลยบอกล้างนิติกรรมแล้ว ข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยกู้เงินโจทก์ตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์จึงพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้เงิน 1,850 บาทแก่โจทก์ จำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงตามศาลอุทธรณ์ และวินิจฉัยข้อกฎหมายเกี่ยวกับข้อต่อสู้ของจำเลยที่ว่าสามีบอกล้างนิติกรรมแล้วดังนี้ "ข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า สามีจำเลยได้บอกล้างสัญญากู้กับโจทก์แล้วสัญญากู้ย่อมเป็นโมฆะนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า หญิงมีสามีเป็นบุคคลที่บรรลุนิติภาวะแล้ว เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยได้กู้เงินโจทก์และทำสัญญากู้ให้โจทก์ยึดไว้ นิติกรรมที่จำเลยทำขึ้นนี้จึงผูกพันจำเลยเป็นส่วนตัว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37 และโดยที่จำเลยมิได้ทำนิติกรรมผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ ทั้งข้อกฎหมายว่าด้วยการแยกสินบริคณห์ก็มีอยู่ คดีจึงไม่ต้องด้วยลักษณะที่จะยกโมฆียกรรมมาบังคับดังจำเลยฎีกา" พิพากษายืน(ดุลยกรณ์พิทารณ์-ธรรมบัณฑิตสิทธิศฤงคาร-จักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหนี้เงินที่หญิงมีสามีทำขึ้นโดยนิติกรรม เมื่อได้ใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 แล้ว มีปัญหาควบเกี่ยวระหว่างมาตรา 38 และ มาตรา 1479,1480,1482 แต่เดิมมาเมื่อหญิงมีสามีกู้หนี้ สามีอาจบอกล้างได้ตาม มาตรา 38 เมื่อบอกล้างแล้วเจ้าหนี้ก็ยึดสินบริคณห์ใช้หนี้ไม่ได้ คำพิพากษาฎีกาแต่เดิมมาก่อนใช้บรรพ 5ไม่มีคดีเลยไปถึงว่า ภริยาจะต้องรับผิดในการคืนสู่ฐานะเดิมอย่างไรทรัพย์อะไรที่เจ้าหนี้จะบังคับคดีในการคืนสู่ฐานะเดิมได้ หรือว่าภริยาจะต้องรับผิดเป็นส่วนตัวหรือไม่ ครั้นเมื่อใช้บรรพ 5 แล้ว จะเห็นได้ว่ากฎหมายแยกกรณีที่มีผลเกี่ยวไปถึงสินบริคณห์ ออกเป็น 3อย่าง คือ การจัดการสินบริคณห์ตาม มาตรา 1467 การจำหน่ายสินบริคณห์ตาม มาตรา 1473 กับการเป็นหนี้เงินตาม มาตรา 14791482 นิติกรรมที่ทำขึ้นเป็นการจัดการและจำหน่ายสินบริคณห์ย่อมเป็นการผูกพันสินบริคณห์โดยตรง ถ้าหญิงมีสามีทำขึ้นโดยสามีไม่อนุญาตอาจตกเป็นโมฆียะ ตาม มาตรา 38 ทั้งการจัดการและจำหน่ายนั้นย่อมเป็นการกระทำโดยปราศจากอำนาจเป็นอันไม่สมบูรณ์ตามบทบัญญัติในบรรพ 5 นั้นด้วยซึ่งเป็นเรื่องที่จะต้องบังคับไปตามบทบัญญัติในเรื่องโมฆียกรรม และบรรพ 5 รวมกันไป จะนำวิธีการแยกสินบริคณห์ไปใช้ไม่ได้ เพราะมาตราต่าง ๆ ในการแยกสินบริคณห์ใช้หนี้หมายความเฉพาะหนี้เงิน (debt) ไม่ใช่หนี้ทั่วไป (obligation)ส่วนการทำหนี้ ซึ่งเป็นหนี้เงินดังที่เป็นปัญหาในคดีนี้ ตามบรรพ 5ไม่ได้บัญญัติห้ามภริยาหรือสามีไว้แต่อย่างใด แต่มีบทบัญญัติไว้ว่าอะไรเป็นหนี้ร่วม ซึ่งสามีภริยาจะต้องรับผิดร่วมกันตาม มาตรา 1482นอกนั้นเป็นหนี้ส่วนตัวที่ผู้ทำหนี้จะต้องรับผิดไปแต่ลำพังตาม มาตรา1479 กับทั้งบัญญัติว่า หนี้อะไรต้องรับผิดด้วยกันโดยเหตุที่ผูกพันสินบริคณห์ เช่นการจัดการบ้านเรือน หรือฟ้องคดีเกี่ยวกับสินบริคณห์ตาม มาตรา 1469,1470 ฉะนั้น ตามบรรพ 5 จึงเป็นอันชัดแจ้งว่าสามีภริยาใครจะทำหนี้อะไรก็ทำไป กฎหมายเป็นแต่บัญญัติว่าเมื่อไรต้องรับผิดร่วมกัน และถ้ารับผิดเป็นส่วนตัว เจ้าหนี้จะบังคับได้โดยการแยกสินบริคณห์ออกเป็นส่วนของลูกหนี้เท่านั้น ส่วนปัญหาตามมาตรา 38 ที่ว่าสามีอาจบอกล้างโมฆียกรรมที่ภริยาทำไปนั้น ตาม มาตรา37 และ 38 ก็เป็นอันแยกออกได้ ทำนองเดียวกับ มาตรา 1479 และ 1482คือในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวก็อยู่ในบังคับของ มาตรา 37 ในส่วนที่เกี่ยวกับสินบริคณห์ก็อยู่ในบังคับของ มาตรา 38 ฉะนั้น จึงเป็นอันว่า ถ้าสามีจะบอกล้างก็เฉพาะแต่ในส่วนที่จะผูกพันสินบริคณห์ตามมาตรา 38 เท่านั้น ในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวหญิงมีสามีย่อมมีฐานะอย่างบุคคลผู้บรรลุนิติภาวะ หนี้ใด ๆ ที่หญิงมีสามีทำขึ้นจึงผูกพันหญิงนั้นเป็นส่วนตัว เจ้าหนี้บังคับเอาได้ตาม มาตรา 1479ต่อเมื่อใดเจ้าหนี้บังคับคดียึดสินบริคณห์ จึงเป็นกรณีที่สามีใช้สิทธิบอกล้างได้ โดยอาศัย มาตรา 38,137 ตามบันทัดฐานที่เคยตัดสินมาก่อน บรรพ 5 แต่ถ้าหญิงมีสามีทำสัญญาเป็นการจำหน่าย หรือจัดการตัวทรัพย์ที่เป็นสินบริคณห์ ย่อมได้ชื่อว่าทำการผูกพันสินบริคณห์ตาม มาตรา 38 ยังต้องอยู่ภายใต้บังคับ มาตรา 38 เสมอ สามีอาจบอกล้างได้ เมื่อบอกล้างแล้วก็อาจต้องคืนสู่ฐานะเดิมตามมาตรา 138 วรรค 3 ถ้าหญิงมีสามีได้รับเงินไว้ก็อาจต้องคืนเงินเป็นหนี้เงินเกิดขึ้น ซึ่งหญิงอาจต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ตาม มาตรา1479 ถ้าสามีอนุญาตหรือไม่บอกล้าง และให้สัตยาบัน กิจการนั้นก็สมบูรณ์สิทธิของสามีที่จะอ้างความไม่สมบูรณ์ตาม มาตรา 1468,1473 ก็ระงับไป ถ้าสามีไม่บอกล้าง แต่ก็ไม่สัตยาบันนั่นแหละจึงจะเป็นปัญหาว่า มาตรา 38 กับบรรพ 5 จะใช้ไปด้วยกันได้อย่างไรซึ่งข้อนี้เห็นว่า สามีมีสิทธิอยู่ตามกฎหมาย 2 ลักษณะ เมื่อไม่บอกล้างโมฆียกรรม จนไม่มีสิทธิบอกล้าง ตามมาตรา 143 ท่านห้ามมิให้บอกล้าง แต่ก็ไม่ใช่สามีสัตยาบัน สิทธิของสามีตามบรรพ 5จึงไม่น่าจะกระทบกระเทือนอย่างไร สามีจึงยังอาจอ้างความไม่สมบูรณ์ตามมาตราต่าง ๆ ในบรรพ 5 ได้อยู่ คดีนี้ โจทก์ฟ้องหญิงมีสามีเป็นจำเลย จึงไม่มีความจำเป็นที่จะต้องพิจารณาไปถึงความผูกพันในสินบริคณห์ แม้โจทก์ชนะคดีก็บังคับได้เฉพาะที่เป็นส่วนของภริยา แม้สามีจำเลยจะบอกล้างจำเลยก็ยังต้องรับผิดเป็นส่วนตัวอยู่นั่นเอง ซึ่งในการบังคับคดีโจทก์อาจบังคับได้ตาม มาตรา 1479,1483 จริงอยู่ มาตรา 37กล่าวเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวไม่มีความเลยไปถึงสินบริคณห์ที่เป็นส่วนของหญิงนั้น ซึ่งต้องนับว่ารวมอยู่ในสินบริคณห์ตาม มาตรา 38 โดยไม่ต้องสงสัย แต่เมื่อหญิงยังคงรับผิดเป็นส่วนตัว แม้จะถือว่าเกี่ยวเฉพาะสินส่วนตัวตาม มาตรา 37 แต่เมื่อต้องรับผิดเป็นส่วนตัวแล้วก็ต้องใช้หนี้ด้วยสินส่วนตัวก่อนเมื่อไม่พอกฎหมายให้ใช้จากสินบริคณห์ที่เป็นส่วนของหญิง ซึ่งเมื่อแยกออกแล้วก็กลายเป็นสินส่วนตัว ตาม มาตรา 1487 ผลก็ย่อมขยายไปถึงสินบริคณห์ส่วนของหญิง เฉพาะในกรณีที่เป็นการทำหนี้ขึ้นอยู่ในตัว ศาลฎีกาจึงไม่พิจารณาในข้อโมฆียกรรม ดังที่จำเลยยกขึ้นฎีกาถึงแม้จำเลยจะอ้างว่า สามีได้ใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมแล้วก็ตาม บรรณาธิการคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องจำเลย ให้ชำระหนี้เงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธ และต่อสู้ว่า สามีจำเลยบอกล้างนิติกรรมแล้ว ข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยกู้เงินโจทก์ตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์จึงพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้เงิน 1,850 บาทแก่โจทก์ จำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงตามศาลอุทธรณ์ และวินิจฉัยข้อกฎหมายเกี่ยวกับข้อต่อสู้ของจำเลยที่ว่าสามีบอกล้างนิติกรรมแล้วดังนี้ "ข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า สามีจำเลยได้บอกล้างสัญญากู้กับโจทก์แล้วสัญญากู้ย่อมเป็นโมฆะนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า หญิงมีสามีเป็นบุคคลที่บรรลุนิติภาวะแล้ว เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยได้กู้เงินโจทก์และทำสัญญากู้ให้โจทก์ยึดไว้ นิติกรรมที่จำเลยทำขึ้นนี้จึงผูกพันจำเลยเป็นส่วนตัว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37 และโดยที่จำเลยมิได้ทำนิติกรรมผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ ทั้งข้อกฎหมายว่าด้วยการแยกสินบริคณห์ก็มีอยู่ คดีจึงไม่ต้องด้วยลักษณะที่จะยกโมฆียกรรมมาบังคับดังจำเลยฎีกา" พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 457/2500นางตาล มณีสุวรรณโจทก์นางศรีทัย เที่ยงกมลจำเลย ป.พ.พ. หญิงมีสามีกู้เงิน ย่อมผูกพันหญิงเป็นส่วนตัว ไม่ใช่ผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ เมื่อหญิงถูกฟ้อง หญิงจะยกข้อต่อสู้ว่าสามีบอกล้างแล้วไม่ได้โจทก์ฟ้องจำเลย ให้ชำระหนี้เงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธ และต่อสู้ว่า สามีจำเลยบอกล้างนิติกรรมแล้ว ข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยกู้เงินโจทก์ตามฟ้อง ศาลอุทธรณ์จึงพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้จำเลยใช้เงิน 1,850 บาทแก่โจทก์ จำเลยฎีกา ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงตามศาลอุทธรณ์ และวินิจฉัยข้อกฎหมายเกี่ยวกับข้อต่อสู้ของจำเลยที่ว่าสามีบอกล้างนิติกรรมแล้วดังนี้ "ข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า สามีจำเลยได้บอกล้างสัญญากู้กับโจทก์แล้วสัญญากู้ย่อมเป็นโมฆะนั้น ศาลฎีกาเห็นว่า หญิงมีสามีเป็นบุคคลที่บรรลุนิติภาวะแล้ว เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่า จำเลยได้กู้เงินโจทก์และทำสัญญากู้ให้โจทก์ยึดไว้ นิติกรรมที่จำเลยทำขึ้นนี้จึงผูกพันจำเลยเป็นส่วนตัว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 37 และโดยที่จำเลยมิได้ทำนิติกรรมผูกพันสินบริคณห์โดยเฉพาะ ทั้งข้อกฎหมายว่าด้วยการแยกสินบริคณห์ก็มีอยู่ คดีจึงไม่ต้องด้วยลักษณะที่จะยกโมฆียกรรมมาบังคับดังจำเลยฎีกา" พิพากษายืน(ดุลยกรณ์พิทารณ์-ธรรมบัณฑิตสิทธิศฤงคาร-จักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหนี้เงินที่หญิงมีสามีทำขึ้นโดยนิติกรรม เมื่อได้ใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 แล้ว มีปัญหาควบเกี่ยวระหว่างมาตรา 38 และ มาตรา 1479,1480,1482 แต่เดิมมาเมื่อหญิงมีสามีกู้หนี้ สามีอาจบอกล้างได้ตาม มาตรา 38 เมื่อบอกล้างแล้วเจ้าหนี้ก็ยึดสินบริคณห์ใช้หนี้ไม่ได้ คำพิพากษาฎีกาแต่เดิมมาก่อนใช้บรรพ 5ไม่มีคดีเลยไปถึงว่า ภริยาจะต้องรับผิดในการคืนสู่ฐานะเดิมอย่างไรทรัพย์อะไรที่เจ้าหนี้จะบังคับคดีในการคืนสู่ฐานะเดิมได้ หรือว่าภริยาจะต้องรับผิดเป็นส่วนตัวหรือไม่ ครั้นเมื่อใช้บรรพ 5 แล้ว จะเห็นได้ว่ากฎหมายแยกกรณีที่มีผลเกี่ยวไปถึงสินบริคณห์ ออกเป็น 3อย่าง คือ การจัดการสินบริคณห์ตาม มาตรา 1467 การจำหน่ายสินบริคณห์ตาม มาตรา 1473 กับการเป็นหนี้เงินตาม มาตรา 14791482 นิติกรรมที่ทำขึ้นเป็นการจัดการและจำหน่ายสินบริคณห์ย่อมเป็นการผูกพันสินบริคณห์โดยตรง ถ้าหญิงมีสามีทำขึ้นโดยสามีไม่อนุญาตอาจตกเป็นโมฆียะ ตาม มาตรา 38 ทั้งการจัดการและจำหน่ายนั้นย่อมเป็นการกระทำโดยปราศจากอำนาจเป็นอันไม่สมบูรณ์ตามบทบัญญัติในบรรพ 5 นั้นด้วยซึ่งเป็นเรื่องที่จะต้องบังคับไปตามบทบัญญัติในเรื่องโมฆียกรรม และบรรพ 5 รวมกันไป จะนำวิธีการแยกสินบริคณห์ไปใช้ไม่ได้ เพราะมาตราต่าง ๆ ในการแยกสินบริคณห์ใช้หนี้หมายความเฉพาะหนี้เงิน (debt) ไม่ใช่หนี้ทั่วไป (obligation)ส่วนการทำหนี้ ซึ่งเป็นหนี้เงินดังที่เป็นปัญหาในคดีนี้ ตามบรรพ 5ไม่ได้บัญญัติห้ามภริยาหรือสามีไว้แต่อย่างใด แต่มีบทบัญญัติไว้ว่าอะไรเป็นหนี้ร่วม ซึ่งสามีภริยาจะต้องรับผิดร่วมกันตาม มาตรา 1482นอกนั้นเป็นหนี้ส่วนตัวที่ผู้ทำหนี้จะต้องรับผิดไปแต่ลำพังตาม มาตรา1479 กับทั้งบัญญัติว่า หนี้อะไรต้องรับผิดด้วยกันโดยเหตุที่ผูกพันสินบริคณห์ เช่นการจัดการบ้านเรือน หรือฟ้องคดีเกี่ยวกับสินบริคณห์ตาม มาตรา 1469,1470 ฉะนั้น ตามบรรพ 5 จึงเป็นอันชัดแจ้งว่าสามีภริยาใครจะทำหนี้อะไรก็ทำไป กฎหมายเป็นแต่บัญญัติว่าเมื่อไรต้องรับผิดร่วมกัน และถ้ารับผิดเป็นส่วนตัว เจ้าหนี้จะบังคับได้โดยการแยกสินบริคณห์ออกเป็นส่วนของลูกหนี้เท่านั้น ส่วนปัญหาตามมาตรา 38 ที่ว่าสามีอาจบอกล้างโมฆียกรรมที่ภริยาทำไปนั้น ตาม มาตรา37 และ 38 ก็เป็นอันแยกออกได้ ทำนองเดียวกับ มาตรา 1479 และ 1482คือในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวก็อยู่ในบังคับของ มาตรา 37 ในส่วนที่เกี่ยวกับสินบริคณห์ก็อยู่ในบังคับของ มาตรา 38 ฉะนั้น จึงเป็นอันว่า ถ้าสามีจะบอกล้างก็เฉพาะแต่ในส่วนที่จะผูกพันสินบริคณห์ตามมาตรา 38 เท่านั้น ในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวหญิงมีสามีย่อมมีฐานะอย่างบุคคลผู้บรรลุนิติภาวะ หนี้ใด ๆ ที่หญิงมีสามีทำขึ้นจึงผูกพันหญิงนั้นเป็นส่วนตัว เจ้าหนี้บังคับเอาได้ตาม มาตรา 1479ต่อเมื่อใดเจ้าหนี้บังคับคดียึดสินบริคณห์ จึงเป็นกรณีที่สามีใช้สิทธิบอกล้างได้ โดยอาศัย มาตรา 38,137 ตามบันทัดฐานที่เคยตัดสินมาก่อน บรรพ 5 แต่ถ้าหญิงมีสามีทำสัญญาเป็นการจำหน่าย หรือจัดการตัวทรัพย์ที่เป็นสินบริคณห์ ย่อมได้ชื่อว่าทำการผูกพันสินบริคณห์ตาม มาตรา 38 ยังต้องอยู่ภายใต้บังคับ มาตรา 38 เสมอ สามีอาจบอกล้างได้ เมื่อบอกล้างแล้วก็อาจต้องคืนสู่ฐานะเดิมตามมาตรา 138 วรรค 3 ถ้าหญิงมีสามีได้รับเงินไว้ก็อาจต้องคืนเงินเป็นหนี้เงินเกิดขึ้น ซึ่งหญิงอาจต้องรับผิดเป็นส่วนตัว ตาม มาตรา1479 ถ้าสามีอนุญาตหรือไม่บอกล้าง และให้สัตยาบัน กิจการนั้นก็สมบูรณ์สิทธิของสามีที่จะอ้างความไม่สมบูรณ์ตาม มาตรา 1468,1473 ก็ระงับไป ถ้าสามีไม่บอกล้าง แต่ก็ไม่สัตยาบันนั่นแหละจึงจะเป็นปัญหาว่า มาตรา 38 กับบรรพ 5 จะใช้ไปด้วยกันได้อย่างไรซึ่งข้อนี้เห็นว่า สามีมีสิทธิอยู่ตามกฎหมาย 2 ลักษณะ เมื่อไม่บอกล้างโมฆียกรรม จนไม่มีสิทธิบอกล้าง ตามมาตรา 143 ท่านห้ามมิให้บอกล้าง แต่ก็ไม่ใช่สามีสัตยาบัน สิทธิของสามีตามบรรพ 5จึงไม่น่าจะกระทบกระเทือนอย่างไร สามีจึงยังอาจอ้างความไม่สมบูรณ์ตามมาตราต่าง ๆ ในบรรพ 5 ได้อยู่ คดีนี้ โจทก์ฟ้องหญิงมีสามีเป็นจำเลย จึงไม่มีความจำเป็นที่จะต้องพิจารณาไปถึงความผูกพันในสินบริคณห์ แม้โจทก์ชนะคดีก็บังคับได้เฉพาะที่เป็นส่วนของภริยา แม้สามีจำเลยจะบอกล้างจำเลยก็ยังต้องรับผิดเป็นส่วนตัวอยู่นั่นเอง ซึ่งในการบังคับคดีโจทก์อาจบังคับได้ตาม มาตรา 1479,1483 จริงอยู่ มาตรา 37กล่าวเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวด้วยสินส่วนตัวไม่มีความเลยไปถึงสินบริคณห์ที่เป็นส่วนของหญิงนั้น ซึ่งต้องนับว่ารวมอยู่ในสินบริคณห์ตาม มาตรา 38 โดยไม่ต้องสงสัย แต่เมื่อหญิงยังคงรับผิดเป็นส่วนตัว แม้จะถือว่าเกี่ยวเฉพาะสินส่วนตัวตาม มาตรา 37 แต่เมื่อต้องรับผิดเป็นส่วนตัวแล้วก็ต้องใช้หนี้ด้วยสินส่วนตัวก่อนเมื่อไม่พอกฎหมายให้ใช้จากสินบริคณห์ที่เป็นส่วนของหญิง ซึ่งเมื่อแยกออกแล้วก็กลายเป็นสินส่วนตัว ตาม มาตรา 1487 ผลก็ย่อมขยายไปถึงสินบริคณห์ส่วนของหญิง เฉพาะในกรณีที่เป็นการทำหนี้ขึ้นอยู่ในตัว ศาลฎีกาจึงไม่พิจารณาในข้อโมฆียกรรม ดังที่จำเลยยกขึ้นฎีกาถึงแม้จำเลยจะอ้างว่า สามีได้ใช้สิทธิบอกล้างโมฆียกรรมแล้วก็ตาม บรรณาธิการ