คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5776/2534หลักกฎหมาย: โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ก. ขณะคดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ จำเลยถึงแก่กรรม จึงเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยการที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยจึงเป็นการไม่ชอบ ศาลอุทธรณ์มิได้มีคำสั่งในเรื่องที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยโดยไม่ชอบ แต่เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่ง ถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้ ส.เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม สิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของ ผู้จัดการมรดกหาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ และข้อเท็จจริง ตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของ ส.คงได้ความแต่เพียงว่าส.เป็นทายาทของจำเลยเท่านั้น ไม่ปรากฏว่า ส.เป็นผู้ปกครอง ทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของ ก.แต่อย่างใดส.จึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ส.ย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย จึงเป็นการไม่ชอบ.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นกรมในรัฐบาลเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายโรงพยาบาลสงฆ์เป็นส่วนราชการในสังกัดของโจทก์ นางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกได้ทำพินัยกรรมไว้ ยกทรัพย์มรดกบางส่วนเป็นเงิน 2,000,000บาท ให้แก่โรงพยาบาลสงฆ์ ต่อมาเมื่อนางกิมเฮี๊ยะถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ ตามคำพิพากษา โจทก์เรียกร้องให้จำเลยแบ่งมรดกให้โจทก์ตามพินัยกรรมแล้วจำเลยไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ 2,000,000บาท แก่โจทก์สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วแบ่งให้แก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกได้แบ่งมรดกให้แก่ทายาทโดยธรรมและการกุศลต่าง ๆ ไปหมดแล้ว จำเลยได้ยื่นบัญชีปิดการจัดการมรดกต่อศาลชั้นต้นเมื่อปี 2524 นางกิมเฮี๊ยะมิได้ทำพินัยกรรมตามฟ้อง ลายพิมพ์นิ้วมือในพินัยกรรมดังกล่าวไม่ใช่ลายพิมพ์นิ้วมือของนางกิมเฮี๊ยะ โจทก์ฟ้องคดีเกินกว่า 1 ปี นับแต่วันที่ผู้รับพินัยกรรมได้รู้ถึงสิทธิที่ตนมีอยู่ตามพินัยกรรมและพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย คดีโจทก์ขาดอายุความแล้วขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นนี้และในทุก ๆ ชั้นศาลที่แล้วมาให้เป็นพับ อนึ่ง ในชั้นอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นครั้งก่อน โจทก์อุทธรณ์เพียงขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสำนวนมาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นมิได้ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ชนะคดี โจทก์จึงต้องเสียค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์อย่างคดีไม่มีทุนทรัพย์ และสำหรับจำเลยในชั้นฎีกาก็เช่นเดียวกัน จึงให้คืนค่าขึ้นศาลส่วนที่เกินมาแก่โจทก์จำเลยไปโจทก์อุทธรณ์หลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์และจำเลยยื่นคำแก้อุทธรณ์แล้ว โจทก์ยื่นคำแถลงว่าจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นจึงมีคำสั่งให้นัดพร้อมในวันนัดพร้อมคู่ความรับกันว่าจำเลยถึงแก่กรรมแล้วจริง โจทก์แถลงขอสืบหาทายาทของจำเลยเพื่อเรียกเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย ต่อมาวันที่ 8 ตุลาคม 2530 โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นหมายเรียกนางสำเนียง พุทโธ ซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย นางสำเนียงยื่นคำแถลงว่าจำเลยถูกฟ้องในฐานะตัวแทนของทายาทกองมรดกนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะ มงคลความรับผิดย่อมเป็นของทายาทกองมรดกดังกล่าวโดยเฉพาะ ไม่มีกฎหมายให้ตนเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยในกรณีเช่นนี้ได้ แต่ถ้าศาลชั้นต้นเห็นว่ามีเหตุผลใดอันชอบด้วยกฎหมายที่จะให้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ก็ไม่ขัดข้องที่จะดำเนินคดีต่อไป ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยถูกฟ้องเป็นจำเลยแล้วการที่จำเลยจะมีฐานะเป็นอะไรในสำนวนย่อมเป็นอีกเรื่องหนึ่งเมื่อจำเลยถึงแก่กรรม คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจึงมีสิทธิที่จะเรียกทายาทเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย และมีคำสั่งให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า พินัยกรรมของเจ้ามรดกสมบูรณ์ใช้บังคับได้ตามกฎหมาย จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ดำเนินการเอาทรัพย์มรดกไปแบ่งให้โจทก์ตามข้อกำหนดในพินัยกรรม เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป พิพากษากลับ ให้จำเลยแบ่งเงินและทรัพย์สินอันเป็นมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล จำนวน 2,000,000 บาทให้แก่โจทก์ สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วจ่ายเงินให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นสมควรวินิจฉัยฎีกาของจำเลยในเรื่องการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยของนางสำเนียง พุทโธเสียก่อน ที่จำเลยฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกซึ่งเป็นตัวแทนของทายาท เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลยเป็นการไม่ชอบนั้นศาลฎีกาเห็นว่า ในกรณีที่จำเลยถึงแก่กรรมขณะที่คดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ย่อมเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบและศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งในเรื่องนี้ อย่างไรก็ตาม เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่งถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไปดังนี้ พอถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วสิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้จัดการมรดก หาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ ข้อเท็จจริงตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของนางสำเนียงคงได้ความแต่เพียงว่า นางสำเนียงเป็นทายาทของจำเลยเท่านั้นไม่ปรากฏว่านางสำเนียงเป็นผู้ปกครองทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะมงคล แต่อย่างใด นางสำเนียงจึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ในกรณีเช่นนี้นางสำเนียงย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบฎีกาของจำเลยในข้อนี้ฟังขึ้น และไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นต่อไปพิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42 และตามนัยดังกล่าวก่อน แล้วส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งและคำพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้ศาลอุทธรณ์รวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5776/2534กรมการแพทย์โจทก์นาย มิ้น ทองเอี่ยม โดยนางสำเนียง พุทโธจำเลยผู้ เข้า เป็น คู่ความ แทนจำเลย ป.วิ.พ. ม. 27, ม. 42, ม. 43, ม. 243 (1), ม. 243 (2)โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ก. ขณะคดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ จำเลยถึงแก่กรรม จึงเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยการที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยจึงเป็นการไม่ชอบ ศาลอุทธรณ์มิได้มีคำสั่งในเรื่องที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยโดยไม่ชอบ แต่เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่ง ถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้ ส.เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม สิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของ ผู้จัดการมรดกหาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ และข้อเท็จจริง ตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของ ส.คงได้ความแต่เพียงว่าส.เป็นทายาทของจำเลยเท่านั้น ไม่ปรากฏว่า ส.เป็นผู้ปกครอง ทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของ ก.แต่อย่างใดส.จึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ส.ย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย จึงเป็นการไม่ชอบ.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นกรมในรัฐบาลเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายโรงพยาบาลสงฆ์เป็นส่วนราชการในสังกัดของโจทก์ นางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกได้ทำพินัยกรรมไว้ ยกทรัพย์มรดกบางส่วนเป็นเงิน 2,000,000บาท ให้แก่โรงพยาบาลสงฆ์ ต่อมาเมื่อนางกิมเฮี๊ยะถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ ตามคำพิพากษา โจทก์เรียกร้องให้จำเลยแบ่งมรดกให้โจทก์ตามพินัยกรรมแล้วจำเลยไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ 2,000,000บาท แก่โจทก์สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วแบ่งให้แก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกได้แบ่งมรดกให้แก่ทายาทโดยธรรมและการกุศลต่าง ๆ ไปหมดแล้ว จำเลยได้ยื่นบัญชีปิดการจัดการมรดกต่อศาลชั้นต้นเมื่อปี 2524 นางกิมเฮี๊ยะมิได้ทำพินัยกรรมตามฟ้อง ลายพิมพ์นิ้วมือในพินัยกรรมดังกล่าวไม่ใช่ลายพิมพ์นิ้วมือของนางกิมเฮี๊ยะ โจทก์ฟ้องคดีเกินกว่า 1 ปี นับแต่วันที่ผู้รับพินัยกรรมได้รู้ถึงสิทธิที่ตนมีอยู่ตามพินัยกรรมและพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย คดีโจทก์ขาดอายุความแล้วขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นนี้และในทุก ๆ ชั้นศาลที่แล้วมาให้เป็นพับ อนึ่ง ในชั้นอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นครั้งก่อน โจทก์อุทธรณ์เพียงขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสำนวนมาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นมิได้ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ชนะคดี โจทก์จึงต้องเสียค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์อย่างคดีไม่มีทุนทรัพย์ และสำหรับจำเลยในชั้นฎีกาก็เช่นเดียวกัน จึงให้คืนค่าขึ้นศาลส่วนที่เกินมาแก่โจทก์จำเลยไปโจทก์อุทธรณ์หลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์และจำเลยยื่นคำแก้อุทธรณ์แล้ว โจทก์ยื่นคำแถลงว่าจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นจึงมีคำสั่งให้นัดพร้อมในวันนัดพร้อมคู่ความรับกันว่าจำเลยถึงแก่กรรมแล้วจริง โจทก์แถลงขอสืบหาทายาทของจำเลยเพื่อเรียกเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย ต่อมาวันที่ 8 ตุลาคม 2530 โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นหมายเรียกนางสำเนียง พุทโธ ซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย นางสำเนียงยื่นคำแถลงว่าจำเลยถูกฟ้องในฐานะตัวแทนของทายาทกองมรดกนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะ มงคลความรับผิดย่อมเป็นของทายาทกองมรดกดังกล่าวโดยเฉพาะ ไม่มีกฎหมายให้ตนเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยในกรณีเช่นนี้ได้ แต่ถ้าศาลชั้นต้นเห็นว่ามีเหตุผลใดอันชอบด้วยกฎหมายที่จะให้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ก็ไม่ขัดข้องที่จะดำเนินคดีต่อไป ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยถูกฟ้องเป็นจำเลยแล้วการที่จำเลยจะมีฐานะเป็นอะไรในสำนวนย่อมเป็นอีกเรื่องหนึ่งเมื่อจำเลยถึงแก่กรรม คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจึงมีสิทธิที่จะเรียกทายาทเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย และมีคำสั่งให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า พินัยกรรมของเจ้ามรดกสมบูรณ์ใช้บังคับได้ตามกฎหมาย จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ดำเนินการเอาทรัพย์มรดกไปแบ่งให้โจทก์ตามข้อกำหนดในพินัยกรรม เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป พิพากษากลับ ให้จำเลยแบ่งเงินและทรัพย์สินอันเป็นมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล จำนวน 2,000,000 บาทให้แก่โจทก์ สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วจ่ายเงินให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นสมควรวินิจฉัยฎีกาของจำเลยในเรื่องการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยของนางสำเนียง พุทโธเสียก่อน ที่จำเลยฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกซึ่งเป็นตัวแทนของทายาท เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลยเป็นการไม่ชอบนั้นศาลฎีกาเห็นว่า ในกรณีที่จำเลยถึงแก่กรรมขณะที่คดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ย่อมเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบและศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งในเรื่องนี้ อย่างไรก็ตาม เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่งถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไปดังนี้ พอถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วสิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้จัดการมรดก หาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ ข้อเท็จจริงตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของนางสำเนียงคงได้ความแต่เพียงว่า นางสำเนียงเป็นทายาทของจำเลยเท่านั้นไม่ปรากฏว่านางสำเนียงเป็นผู้ปกครองทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะมงคล แต่อย่างใด นางสำเนียงจึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ในกรณีเช่นนี้นางสำเนียงย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบฎีกาของจำเลยในข้อนี้ฟังขึ้น และไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นต่อไปพิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42 และตามนัยดังกล่าวก่อน แล้วส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งและคำพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้ศาลอุทธรณ์รวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่.(สุเทพ กิจสวัสดิ์-ถาวร ตันตราภรณ์-ประศาสน์ ธำรงกาญจน์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุฎีกานี้มีข้อกฎหมายที่เชื่อมโยงกันหลายข้อ รวมทั้งข้อกฎหมายที่ศาลชั้นต้นมักจะพลั้งเผลอ จึงควรนำมาวิเคราะห์เป็นลำดับต่อไปดังนี้ (1) เรื่อง การเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะฯ หรือที่เรียกกันทางปฏิบัติว่า การรับมรดกความ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42ซึ่งวางหลักไว้ว่าบุคคลที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้นั้นจำกัดไว้เพียง 3 จำพวกเท่านั้นคือ 1. ทายาทของผู้มรณะ 2. ผู้จัดการทรัพย์มรดกของผู้มรณะ 3. บุคคลอื่นใดที่ปกครองทรัพย์มรดกไว้ คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกให้แบ่งทรัพย์ตามพินัยกรรมที่เจ้ามรดกยกให้แก่โจทก์ เพราะผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ที่จะทำการอันจำเป็นเพื่อให้การเป็นไปตามคำสั่งแจ้งชัดหรือโดยปริยายแห่งพินัยกรรม ฯลฯ หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1719 จำเลยจึงหาได้ถูกฟ้องในฐานะส่วนตัวไม่ เมื่อต่อมาระหว่างที่โจทก์อุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ จำเลยถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นเรียกนางสำเนียงซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยโดยไม่ปรากฏเหตุในการที่ขอให้เรียกเข้ามาเป็นเรื่องอย่างอื่นอีกจึงมีปัญหาว่านางสำเนียงจะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้หรือไม่ในเรื่องนี้หากดูตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42 จะเห็นว่า คำว่า ผู้มรณะนั้นย่อมหมายถึงคู่ความในคดี หาได้หมายถึงเจ้ามรดกผู้ตายไม่ (จำเลยและนางสำเนียงเป็นทายาทของเจ้ามรดก) เพราะเป็นบทมาตราที่ศาลจะเลื่อนการนั่งพิจารณาคดีออกไปเพื่อหาผู้เข้ามาแทนคู่ความผู้มรณะคนใหม่เมื่อดูเพียงถ้อยคำตามตัวอักษรแล้วนางสำเนียงก็น่าจะเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลย ในฐานะทายาทผู้มรณะได้ แต่การเข้าสวมแทนจำเลยนั้นจะต้องดูอีกว่า จำเลยมีฐานะทางกฎหมายเช่นไรในสำนวนด้วยจริงอยู่แม้คดีนี้เป็นคดีที่ฟ้องร้องเกี่ยวกับทรัพย์สินเพราะโจทก์ฟ้องบังคับเอาแก่กองมรดกซึ่งทายาทอาจรับมรดกได้ แต่ก็เป็นเรื่องที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในคดีที่ค้างพิจารณาอยู่นั้นได้มรณะเสียก่อนศาลพิพากษาคดีซึ่งเป็นเรื่องของการที่ทายาทผู้ที่จะเข้ามาแทนที่จะต้องเข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยในฐานะที่จำเลยถูกฟ้องนั้นด้วยหาใช่เป็นกรณีที่คดีเสร็จการพิจารณาและอยู่ในชั้นบังคับคดีซึ่งทายาทเพียงแต่เข้ามารับมรดกหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติตามคำพิพากษาต่อไปตาม ป.พ.พ. มาตรา 1599,1600 เท่านั้นไม่เมื่อจำเลยถูกฟ้องในฐานะผู้จัดการมรดกตามคำพิพากษาของศาล นางสำเนียงจึงไม่อาจเข้าแทนที่จำเลยได้ในฐานะทายาทของผู้มรณะได้เพราะการเป็นผู้จัดการมรดกนั้นเป็นสิทธิเฉพาะตัวของจำเลยเสียแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเคยมีคำวินิจฉัยไว้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 237/2520 ผู้ร้องได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย หลังจากนั้นผู้ร้องกับผู้คัดค้านมีข้อพิพาทเกี่ยวกับทรัพย์สินหลายประการจนเป็นเหตุให้ผู้ร้องไม่สามารถจัดการแบ่งมรดกได้ตามคำแถลงของผู้ร้องและผู้คัดค้านนั้นเมื่อผู้ร้องถึงแก่กรรมในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา คำสั่งของศาลที่แต่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกจึงไม่มีผลต่อไปและการเป็นผู้จัดการมรดกเป็นการเฉพาะตัวของผู้ร้องจะรับมรดกความกันไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4486/2529 การร้องขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งบุคคลหนึ่งบุคคลใดเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายนั้น โดยสภาพย่อมเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้ยื่นคำร้องต่อศาลเมื่อผู้ยื่นคำร้องตายสิทธินั้นก็ย่อมสิ้นสุดระงับไปด้วย ไม่ตกทอดไปยังทายาท คำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 480/2532 ผู้ร้องยื่นคำร้องต่อศาลขอเป็นผู้จัดการมรดกผู้ตาย มีผู้มาคัดค้าน ระหว่างฎีกาผู้ร้องถึงแก่ความตาย ทายาทของผู้ร้องย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่ผู้ร้องที่มรณะได้ ศาลต้องจำหน่ายคดีจากสารบบความ อีกทั้งนางสำเนียงมิใช่ผู้จัดการมรดกของผู้มรณะจึงไม่อาจเข้ามาแทนที่จำเลยในฐานะนี้ได้เช่นกัน ส่วนในฐานะบุคคลอื่นใดที่ปกครองทรัพย์มรดกไว้นั้นแม้นางสำเนียงจะเป็นทายาทกองมรดกที่ถูกฟ้องและข้อเท็จจริงในสำนวนปรากฏว่านางสำเนียงได้ปกครองทรัพย์มรดกบางส่วนไว้ก็ตาม แต่ก็หาใช้ผู้ปกครองทรัพย์มรดกรายพิพาททั้งหมดไม่จึงไม่อาจที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ เพราะผู้จะเข้ามารับมรดกความต้องแทนทั้งคดีดังเช่นคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 260/2512 ที่ว่าผู้มีปกครองทรัพย์ที่พิพาทกันเฉพาะบางส่วน ไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่คู่ความฝ่ายที่มรณะได้ นอกจากนี้เหตุผลที่สำคัญที่นางสำเนียงมิอาจเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ก็เห็นจะเป็นเพราะถ้าหากศาลจะพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกตามพินัยกรรมแก่โจทก์นางสำเนียงซึ่งไม่ได้เป็นทั้งผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกตามคำพิพากษาได้ อันเป็นผลทำให้การพิพากษาของศาลไม่เกิดประโยชน์และใช้บังคับคดีไม่ได้ (2) เมื่อนางสำเนียงไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่จำเลยได้แต่ศาลชั้นต้นกลับมีคำสั่งให้เข้ามาเป็นคู่ความแทน คำสั่งนั้นจึงไม่ชอบ เป็นผลให้ฝ่ายจำเลยยังไม่มีผู้จะเข้ามาเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนที่จำเลย คดีจึงมีแต่ฝ่ายโจทก์ฝ่ายเดียว กรณีเช่นนี้ศาลจึงย่อมไม่อาจที่จะดำเนินคดีต่อไปได้ ดังเช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1994/2524 จำเลยตาย แม้ทนายจำเลยจะมีอำนาจยื่นอุทธรณ์แทนได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 828ทำให้คดีกลับกรณีที่จะต้องตั้งต้นพิจารณาชั้นอุทธรณ์ขึ้นใหม่แต่เมื่อจำเลยตายแล้วทนายจำเลยย่อมหมดสภาพเป็นทนายจำเลย จึงทำให้คดีมีแต่โจทก์ฝ่ายเดียว ฝ่ายจำเลยังไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนจึงต้องจัดหาผู้เข้ามาเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนจำเลยเสียก่อน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1748/2511 กรณีโต้แย้งในตอนที่คดีถึงที่สุดแล้วอยู่ในระหว่างการบังคับคดี ไม่ใช่เป็นเรื่องคดีค้างพิจารณา ซึ่งถ้าหากคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมรณะศาลจะต้องเลื่อนการนั่งพิจารณาไปจนกว่าจะมีผู้เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะ(อ้างคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 65/2492) ในชั้นบังคับคดี จำเลยแต่งทนายไว้แล้วถึงแก่กรรมลง ในระยะที่เกี่ยวพันติดต่อกัน เมื่อทนายจำเลยยื่นคำร้องขอให้งดการบังคับคดีไว้ ศาลก็ย่อมผ่อนให้ นายจำเลยยังพึงมีทางกระทำเพื่อรักษาประโยชน์ให้แก่คู่ความได้ในระหว่างที่ยังไม่มีตัวความ และเป็นการกระทำที่ไม่ใช่เป็นเรื่องการพิจารณาคดีค้าง คดีถึงที่สุด หากมีการอุทธรณ์คัดค้านคำสั่งศาลในชั้นบังคับคดีก็มีกรณีที่จะต้องตั้งต้นพิจารณาชั้นอุทธรณ์ขึ้นใหม่ในระหว่างคู่ความ เมื่อปรากฏว่าจำเลยมรณะ ทนายจำเลยย่อมสิ้นสภาพ การพิจารณาคดีต่อไปจะต้องจัดการให้มีผู้มารับมรดกความเสียก่อน การที่ศาลล่างดำเนินกระบวนพิจารณาไปโดยไม่มีคู่ความทั้งสองฝ่ายพร้อมเมื่อคดีขึ้นมาสู่ศาลฎีกา ศาลฎีกามีอำนาจสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาให้ถูกต้องได้ (3) การย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42นั้นจะเป็นการพ้นกำหนดเวลา 1 ปี นับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นมรณะที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียวให้เข้าเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะนั้นหรือไม่ ซึ่งเรื่องนี้น่าจะไม่เป็นปัญหาเพราะการดำเนินกระบวนพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้นศาลชั้นต้นสามารถกำหนดเวลาปฏิบัติตาม ป.วิ.พ. มาตรา 41 ว่าด้วยการเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2491-2493/2519 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยร่วมกันรังวัดสอบเขตผิดไปจากแนวเขตที่ดินและทางเกวียนเดิมรุกล้ำเข้าไปในที่ดินที่โจทก์ที่ 1,2 ซื้อจากโจทก์ที่ 3 และการรังวัดนั้นได้กระทำมาก่อนตั้งแต่ที่ดินยังเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ที่ 3 ตามคำฟ้องและคำเบิกความพยานโจทก์ชั้นไต่สวนมูลฟ้องพอที่จะเห็นได้ว่าการกระทำดังกล่าวทำให้โจทก์ที่ 3 ได้รับความเสียหายและอาจถูกโจทก์ที่ 1,2ฟ้องตนได้เพื่อการใช้สิทธิไล่เบี้ยหรือเพื่อใช้ทดแทนถ้าหากศาลพิพากษาให้โจทก์ที่ 1,2 แพ้คดี ประกอบกับรูปคดีกรณีโจทก์ที่ 3 นี้ถึงแม้จะไม่เป็นโจทก์ร่วมฟ้องด้วย โจทก์ที่ 1,2 ก็ยังขอให้ศาลหมายเรียกเข้ามาเป็นโจทก์ร่วมได้ โจทก์ที่ 3 จึงมีส่วนได้เสียตามกฎหมายในผลแห่งคดีแล้วควรรับฟ้องของโจทก์ที่ 3 ไว้พิจารณาต่อไปฉะนั้น การที่ก่อนพ้นเวลา 1 ปีนับแต่วันที่โจทก์ที่ 3 ถึงแก่กรรมศาลชั้นต้นกลับสั่งว่าโจทก์ที่ 3 ไม่มีส่วนได้เสียในคดีจึงมีคำสั่งให้เพิกถอนคำสั่งที่รับฟ้องโจทก์ที่ 3 และให้นัดสืบพยานโจทก์ไปดังนี้ เป็นการตัดสิทธิบุคคลที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่โจทก์ที่ 3สมควรให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่ทั้งคดีส่วนแพ่งและอาญาแต่เนื่องจากโจทก์ที่ 3 ได้ถึงแก่กรรมจึงถึงวันที่ศาลฎีกาพิพากษาเกินกว่า 1 ปีแล้ว จึงให้อยู่ในดุลพินิจของศาลชั้นต้นในการที่จะกำหนดเวลาปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42ว่าด้วยการเข้าเป็นคู่ความแทนที่โจทก์ที่ 3 ผู้มรณะ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 144/2491 เรียกภรรยาผู้ตายเข้ามาโดยเข้าใจว่าภรรยาผู้ตายเป็นทายาทรับมรดก แต่ต่อมาความปรากฏว่ามรดกไม่ได้ตกแก่ภรรยาเลยโดยมรดกตกทอดไปยังบุตรหมด พอถึงเวลาเรียกบุตรเข้ามารับมรดกความก็พ้น 1 ปีไปแล้วกรณีอย่างนี้ศาลก็ยังรับดำเนินให้แม้เกิน 1 ปีแล้ว (4) ปัญหาหลังจากศาลฎีกาพิพากษาก็คือโจทก์จะทำเช่นไรในเรื่องนี้ผู้เขียนมีความเห็นว่า หากไม่มีทายาทคนใดยอมรับเป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกโจทก์ก็คงจะต้องหาทางออกโดยใช้ ป.พ.พ.มาตรา 1713(2) โดยร้องต่อศาลขอให้ตั้งผู้จัดการมรดกเสียก่อนแล้วโจทก์จึงร้องขอให้ศาลเรียกผู้จัดการมรดกคนนั้นมาเป็นคู่ความเพื่อดำเนินการต่อไป เช่น ตามคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 322/2527 ที่ว่าโจทก์มีสิทธิร้องขอต่อศาลให้มีคำสั่งให้เรียกผู้จัดการมรดกของจำเลยตามคำสั่งศาลเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยผู้มรณะได้ (5) เรื่องสุดท้ายเป็นเรื่องที่ศาลชั้นต้นมักจะหลงลืมคือเรื่องอำนาจในการสั่งอนุญาตให้เข้าเป็นคู่ความแทน ข้อเท็จจริงตามฎีกานี้ปรากฏว่าในขณะที่โจทก์มีคำขอให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนนั้น เป็นเวลาภายหลังที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอทุธรณ์แล้ว ศาลอุทธรณ์จึงมีอำนาจไต่สวนและมีคำสั่งในเรื่องดังกล่าวดังนัยคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 1547/2532 ที่ว่า เมื่อศาลชั้นต้นสั่งรับของจำเลยแล้วคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา การสั่งเรื่องรับมรดกความย่อมอยู่ในอำนาจของศาลฎีกา แต่คดีนี้ศาลชั้นต้นกลับมีคำสั่งให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยโดยมิได้ส่งมาให้ศาลอุทธรณ์สั่ง และศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งเฉพาะในเรื่องนี้แต่อย่างใด แต่ได้วินิจฉัยในคำพิพากษาศาลอุทธรณ์รับรองผู้เข้ามาเป็นคู่ความแทนว่า เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้ว ผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป ซึ่งเรื่องเช่นนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ว่า ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะแล้ว คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4417/2528 โดยวินิจฉัยว่า ก่อนชี้สองสถานโจทก์ถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ ส. เข้าเป็นคู่ความแทนเมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาคดีแล้ว ส. ถึงแก่กรรม บ. ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนที่ ไม่ปรากฏว่าจำเลยคัดค้าน ศาลอุทธรณ์มิได้สั่งคำร้องของ บ. โดยพิพากษาคดีไปแล้ว ดังนี้ ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้ บ. เข้าเป็นคู่ความแทนที่ ส. แล้ว. ชัยพัฒน์ชินวงศ์.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นกรมในรัฐบาลเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายโรงพยาบาลสงฆ์เป็นส่วนราชการในสังกัดของโจทก์ นางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกได้ทำพินัยกรรมไว้ ยกทรัพย์มรดกบางส่วนเป็นเงิน 2,000,000บาท ให้แก่โรงพยาบาลสงฆ์ ต่อมาเมื่อนางกิมเฮี๊ยะถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ ตามคำพิพากษา โจทก์เรียกร้องให้จำเลยแบ่งมรดกให้โจทก์ตามพินัยกรรมแล้วจำเลยไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ 2,000,000บาท แก่โจทก์สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วแบ่งให้แก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกได้แบ่งมรดกให้แก่ทายาทโดยธรรมและการกุศลต่าง ๆ ไปหมดแล้ว จำเลยได้ยื่นบัญชีปิดการจัดการมรดกต่อศาลชั้นต้นเมื่อปี 2524 นางกิมเฮี๊ยะมิได้ทำพินัยกรรมตามฟ้อง ลายพิมพ์นิ้วมือในพินัยกรรมดังกล่าวไม่ใช่ลายพิมพ์นิ้วมือของนางกิมเฮี๊ยะ โจทก์ฟ้องคดีเกินกว่า 1 ปี นับแต่วันที่ผู้รับพินัยกรรมได้รู้ถึงสิทธิที่ตนมีอยู่ตามพินัยกรรมและพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย คดีโจทก์ขาดอายุความแล้วขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นนี้และในทุก ๆ ชั้นศาลที่แล้วมาให้เป็นพับ อนึ่ง ในชั้นอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นครั้งก่อน โจทก์อุทธรณ์เพียงขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสำนวนมาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นมิได้ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ชนะคดี โจทก์จึงต้องเสียค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์อย่างคดีไม่มีทุนทรัพย์ และสำหรับจำเลยในชั้นฎีกาก็เช่นเดียวกัน จึงให้คืนค่าขึ้นศาลส่วนที่เกินมาแก่โจทก์จำเลยไปโจทก์อุทธรณ์หลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์และจำเลยยื่นคำแก้อุทธรณ์แล้ว โจทก์ยื่นคำแถลงว่าจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นจึงมีคำสั่งให้นัดพร้อมในวันนัดพร้อมคู่ความรับกันว่าจำเลยถึงแก่กรรมแล้วจริง โจทก์แถลงขอสืบหาทายาทของจำเลยเพื่อเรียกเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย ต่อมาวันที่ 8 ตุลาคม 2530 โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นหมายเรียกนางสำเนียง พุทโธ ซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย นางสำเนียงยื่นคำแถลงว่าจำเลยถูกฟ้องในฐานะตัวแทนของทายาทกองมรดกนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะ มงคลความรับผิดย่อมเป็นของทายาทกองมรดกดังกล่าวโดยเฉพาะ ไม่มีกฎหมายให้ตนเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยในกรณีเช่นนี้ได้ แต่ถ้าศาลชั้นต้นเห็นว่ามีเหตุผลใดอันชอบด้วยกฎหมายที่จะให้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ก็ไม่ขัดข้องที่จะดำเนินคดีต่อไป ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยถูกฟ้องเป็นจำเลยแล้วการที่จำเลยจะมีฐานะเป็นอะไรในสำนวนย่อมเป็นอีกเรื่องหนึ่งเมื่อจำเลยถึงแก่กรรม คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจึงมีสิทธิที่จะเรียกทายาทเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย และมีคำสั่งให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า พินัยกรรมของเจ้ามรดกสมบูรณ์ใช้บังคับได้ตามกฎหมาย จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ดำเนินการเอาทรัพย์มรดกไปแบ่งให้โจทก์ตามข้อกำหนดในพินัยกรรม เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป พิพากษากลับ ให้จำเลยแบ่งเงินและทรัพย์สินอันเป็นมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล จำนวน 2,000,000 บาทให้แก่โจทก์ สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วจ่ายเงินให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นสมควรวินิจฉัยฎีกาของจำเลยในเรื่องการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยของนางสำเนียง พุทโธเสียก่อน ที่จำเลยฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกซึ่งเป็นตัวแทนของทายาท เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลยเป็นการไม่ชอบนั้นศาลฎีกาเห็นว่า ในกรณีที่จำเลยถึงแก่กรรมขณะที่คดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ย่อมเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบและศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งในเรื่องนี้ อย่างไรก็ตาม เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่งถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไปดังนี้ พอถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วสิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้จัดการมรดก หาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ ข้อเท็จจริงตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของนางสำเนียงคงได้ความแต่เพียงว่า นางสำเนียงเป็นทายาทของจำเลยเท่านั้นไม่ปรากฏว่านางสำเนียงเป็นผู้ปกครองทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะมงคล แต่อย่างใด นางสำเนียงจึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ในกรณีเช่นนี้นางสำเนียงย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบฎีกาของจำเลยในข้อนี้ฟังขึ้น และไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นต่อไปพิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42 และตามนัยดังกล่าวก่อน แล้วส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งและคำพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้ศาลอุทธรณ์รวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5776/2534กรมการแพทย์โจทก์นาย มิ้น ทองเอี่ยม โดยนางสำเนียง พุทโธจำเลยผู้ เข้า เป็น คู่ความ แทนจำเลย ป.วิ.พ. ม. 27, ม. 42, ม. 43, ม. 243 (1), ม. 243 (2)โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ก. ขณะคดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ จำเลยถึงแก่กรรม จึงเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยการที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยจึงเป็นการไม่ชอบ ศาลอุทธรณ์มิได้มีคำสั่งในเรื่องที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้ส.เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยโดยไม่ชอบ แต่เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่ง ถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้ ส.เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม สิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของ ผู้จัดการมรดกหาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ และข้อเท็จจริง ตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของ ส.คงได้ความแต่เพียงว่าส.เป็นทายาทของจำเลยเท่านั้น ไม่ปรากฏว่า ส.เป็นผู้ปกครอง ทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของ ก.แต่อย่างใดส.จึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ส.ย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย จึงเป็นการไม่ชอบ.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นกรมในรัฐบาลเป็นนิติบุคคลตามกฎหมายโรงพยาบาลสงฆ์เป็นส่วนราชการในสังกัดของโจทก์ นางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกได้ทำพินัยกรรมไว้ ยกทรัพย์มรดกบางส่วนเป็นเงิน 2,000,000บาท ให้แก่โรงพยาบาลสงฆ์ ต่อมาเมื่อนางกิมเฮี๊ยะถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ ตามคำพิพากษา โจทก์เรียกร้องให้จำเลยแบ่งมรดกให้โจทก์ตามพินัยกรรมแล้วจำเลยไม่ยอมแบ่งให้ ขอให้จำเลยแบ่งมรดกของนางกิมเฮี๊ยะ 2,000,000บาท แก่โจทก์สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วแบ่งให้แก่โจทก์จำเลยให้การว่า จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกได้แบ่งมรดกให้แก่ทายาทโดยธรรมและการกุศลต่าง ๆ ไปหมดแล้ว จำเลยได้ยื่นบัญชีปิดการจัดการมรดกต่อศาลชั้นต้นเมื่อปี 2524 นางกิมเฮี๊ยะมิได้ทำพินัยกรรมตามฟ้อง ลายพิมพ์นิ้วมือในพินัยกรรมดังกล่าวไม่ใช่ลายพิมพ์นิ้วมือของนางกิมเฮี๊ยะ โจทก์ฟ้องคดีเกินกว่า 1 ปี นับแต่วันที่ผู้รับพินัยกรรมได้รู้ถึงสิทธิที่ตนมีอยู่ตามพินัยกรรมและพ้นกำหนดสิบปีนับแต่เจ้ามรดกตาย คดีโจทก์ขาดอายุความแล้วขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นนี้และในทุก ๆ ชั้นศาลที่แล้วมาให้เป็นพับ อนึ่ง ในชั้นอุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นครั้งก่อน โจทก์อุทธรณ์เพียงขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาย้อนสำนวนมาให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นมิได้ขอให้ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ชนะคดี โจทก์จึงต้องเสียค่าขึ้นศาลในชั้นอุทธรณ์อย่างคดีไม่มีทุนทรัพย์ และสำหรับจำเลยในชั้นฎีกาก็เช่นเดียวกัน จึงให้คืนค่าขึ้นศาลส่วนที่เกินมาแก่โจทก์จำเลยไปโจทก์อุทธรณ์หลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับอุทธรณ์และจำเลยยื่นคำแก้อุทธรณ์แล้ว โจทก์ยื่นคำแถลงว่าจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นจึงมีคำสั่งให้นัดพร้อมในวันนัดพร้อมคู่ความรับกันว่าจำเลยถึงแก่กรรมแล้วจริง โจทก์แถลงขอสืบหาทายาทของจำเลยเพื่อเรียกเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย ต่อมาวันที่ 8 ตุลาคม 2530 โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นหมายเรียกนางสำเนียง พุทโธ ซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย นางสำเนียงยื่นคำแถลงว่าจำเลยถูกฟ้องในฐานะตัวแทนของทายาทกองมรดกนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะ มงคลความรับผิดย่อมเป็นของทายาทกองมรดกดังกล่าวโดยเฉพาะ ไม่มีกฎหมายให้ตนเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยในกรณีเช่นนี้ได้ แต่ถ้าศาลชั้นต้นเห็นว่ามีเหตุผลใดอันชอบด้วยกฎหมายที่จะให้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ก็ไม่ขัดข้องที่จะดำเนินคดีต่อไป ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยถูกฟ้องเป็นจำเลยแล้วการที่จำเลยจะมีฐานะเป็นอะไรในสำนวนย่อมเป็นอีกเรื่องหนึ่งเมื่อจำเลยถึงแก่กรรม คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งจึงมีสิทธิที่จะเรียกทายาทเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลย และมีคำสั่งให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า พินัยกรรมของเจ้ามรดกสมบูรณ์ใช้บังคับได้ตามกฎหมาย จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ดำเนินการเอาทรัพย์มรดกไปแบ่งให้โจทก์ตามข้อกำหนดในพินัยกรรม เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป พิพากษากลับ ให้จำเลยแบ่งเงินและทรัพย์สินอันเป็นมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล จำนวน 2,000,000 บาทให้แก่โจทก์ สำหรับที่ดินถ้าไม่สามารถแบ่งได้ก็ให้นำออกประมูลขายแล้วจ่ายเงินให้โจทก์จำเลยฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นสมควรวินิจฉัยฎีกาของจำเลยในเรื่องการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยของนางสำเนียง พุทโธเสียก่อน ที่จำเลยฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกซึ่งเป็นตัวแทนของทายาท เมื่อจำเลยถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนจำเลยเป็นการไม่ชอบนั้นศาลฎีกาเห็นว่า ในกรณีที่จำเลยถึงแก่กรรมขณะที่คดีอยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ ย่อมเป็นอำนาจของศาลอุทธรณ์ที่จะมีคำสั่งเกี่ยวกับการเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย การที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบและศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งในเรื่องนี้ อย่างไรก็ตาม เมื่อศาลอุทธรณ์มีคำพิพากษาโดยวินิจฉัยว่าผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยซึ่งถึงแก่กรรมมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไปดังนี้ พอถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยแล้ว แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะ มงคล เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้วสิทธิและหน้าที่ของจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกย่อมสิ้นสุดลงเพราะเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้จัดการมรดก หาได้ตกทอดไปยังทายาทของจำเลยไม่ ข้อเท็จจริงตามคำร้องของโจทก์และคำแถลงของนางสำเนียงคงได้ความแต่เพียงว่า นางสำเนียงเป็นทายาทของจำเลยเท่านั้นไม่ปรากฏว่านางสำเนียงเป็นผู้ปกครองทรัพย์มรดกหรือมีอำนาจในการจัดการทรัพย์มรดกของนางกิมเฮี๊ยะหรือกิมเฮียะหรือเฮียะมงคล แต่อย่างใด นางสำเนียงจึงไม่สามารถจะปฏิบัติตามคำพิพากษาได้หากในที่สุดจำเลยเป็นฝ่ายแพ้คดี ในกรณีเช่นนี้นางสำเนียงย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยได้ การที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาคดีไปโดยที่ไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยจึงเป็นการไม่ชอบฎีกาของจำเลยในข้อนี้ฟังขึ้น และไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นต่อไปพิพากษายกคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ และยกคำสั่งศาลชั้นต้นที่ให้นางสำเนียง พุทโธ เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลย ให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42 และตามนัยดังกล่าวก่อน แล้วส่งสำนวนไปให้ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งและคำพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้ศาลอุทธรณ์รวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่.(สุเทพ กิจสวัสดิ์-ถาวร ตันตราภรณ์-ประศาสน์ ธำรงกาญจน์)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุฎีกานี้มีข้อกฎหมายที่เชื่อมโยงกันหลายข้อ รวมทั้งข้อกฎหมายที่ศาลชั้นต้นมักจะพลั้งเผลอ จึงควรนำมาวิเคราะห์เป็นลำดับต่อไปดังนี้ (1) เรื่อง การเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะฯ หรือที่เรียกกันทางปฏิบัติว่า การรับมรดกความ ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42ซึ่งวางหลักไว้ว่าบุคคลที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้นั้นจำกัดไว้เพียง 3 จำพวกเท่านั้นคือ 1. ทายาทของผู้มรณะ 2. ผู้จัดการทรัพย์มรดกของผู้มรณะ 3. บุคคลอื่นใดที่ปกครองทรัพย์มรดกไว้ คดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางกิมเฮี๊ยะเจ้ามรดกให้แบ่งทรัพย์ตามพินัยกรรมที่เจ้ามรดกยกให้แก่โจทก์ เพราะผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ที่จะทำการอันจำเป็นเพื่อให้การเป็นไปตามคำสั่งแจ้งชัดหรือโดยปริยายแห่งพินัยกรรม ฯลฯ หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1719 จำเลยจึงหาได้ถูกฟ้องในฐานะส่วนตัวไม่ เมื่อต่อมาระหว่างที่โจทก์อุทธรณ์คำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ จำเลยถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้ศาลชั้นต้นเรียกนางสำเนียงซึ่งเป็นทายาทของจำเลยเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยโดยไม่ปรากฏเหตุในการที่ขอให้เรียกเข้ามาเป็นเรื่องอย่างอื่นอีกจึงมีปัญหาว่านางสำเนียงจะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้หรือไม่ในเรื่องนี้หากดูตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42 จะเห็นว่า คำว่า ผู้มรณะนั้นย่อมหมายถึงคู่ความในคดี หาได้หมายถึงเจ้ามรดกผู้ตายไม่ (จำเลยและนางสำเนียงเป็นทายาทของเจ้ามรดก) เพราะเป็นบทมาตราที่ศาลจะเลื่อนการนั่งพิจารณาคดีออกไปเพื่อหาผู้เข้ามาแทนคู่ความผู้มรณะคนใหม่เมื่อดูเพียงถ้อยคำตามตัวอักษรแล้วนางสำเนียงก็น่าจะเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลย ในฐานะทายาทผู้มรณะได้ แต่การเข้าสวมแทนจำเลยนั้นจะต้องดูอีกว่า จำเลยมีฐานะทางกฎหมายเช่นไรในสำนวนด้วยจริงอยู่แม้คดีนี้เป็นคดีที่ฟ้องร้องเกี่ยวกับทรัพย์สินเพราะโจทก์ฟ้องบังคับเอาแก่กองมรดกซึ่งทายาทอาจรับมรดกได้ แต่ก็เป็นเรื่องที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในคดีที่ค้างพิจารณาอยู่นั้นได้มรณะเสียก่อนศาลพิพากษาคดีซึ่งเป็นเรื่องของการที่ทายาทผู้ที่จะเข้ามาแทนที่จะต้องเข้ามาดำเนินคดีแทนจำเลยในฐานะที่จำเลยถูกฟ้องนั้นด้วยหาใช่เป็นกรณีที่คดีเสร็จการพิจารณาและอยู่ในชั้นบังคับคดีซึ่งทายาทเพียงแต่เข้ามารับมรดกหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติตามคำพิพากษาต่อไปตาม ป.พ.พ. มาตรา 1599,1600 เท่านั้นไม่เมื่อจำเลยถูกฟ้องในฐานะผู้จัดการมรดกตามคำพิพากษาของศาล นางสำเนียงจึงไม่อาจเข้าแทนที่จำเลยได้ในฐานะทายาทของผู้มรณะได้เพราะการเป็นผู้จัดการมรดกนั้นเป็นสิทธิเฉพาะตัวของจำเลยเสียแล้ว ซึ่งศาลฎีกาเคยมีคำวินิจฉัยไว้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 237/2520 ผู้ร้องได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตาย หลังจากนั้นผู้ร้องกับผู้คัดค้านมีข้อพิพาทเกี่ยวกับทรัพย์สินหลายประการจนเป็นเหตุให้ผู้ร้องไม่สามารถจัดการแบ่งมรดกได้ตามคำแถลงของผู้ร้องและผู้คัดค้านนั้นเมื่อผู้ร้องถึงแก่กรรมในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา คำสั่งของศาลที่แต่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกจึงไม่มีผลต่อไปและการเป็นผู้จัดการมรดกเป็นการเฉพาะตัวของผู้ร้องจะรับมรดกความกันไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4486/2529 การร้องขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งบุคคลหนึ่งบุคคลใดเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายนั้น โดยสภาพย่อมเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้ยื่นคำร้องต่อศาลเมื่อผู้ยื่นคำร้องตายสิทธินั้นก็ย่อมสิ้นสุดระงับไปด้วย ไม่ตกทอดไปยังทายาท คำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 480/2532 ผู้ร้องยื่นคำร้องต่อศาลขอเป็นผู้จัดการมรดกผู้ตาย มีผู้มาคัดค้าน ระหว่างฎีกาผู้ร้องถึงแก่ความตาย ทายาทของผู้ร้องย่อมไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่ผู้ร้องที่มรณะได้ ศาลต้องจำหน่ายคดีจากสารบบความ อีกทั้งนางสำเนียงมิใช่ผู้จัดการมรดกของผู้มรณะจึงไม่อาจเข้ามาแทนที่จำเลยในฐานะนี้ได้เช่นกัน ส่วนในฐานะบุคคลอื่นใดที่ปกครองทรัพย์มรดกไว้นั้นแม้นางสำเนียงจะเป็นทายาทกองมรดกที่ถูกฟ้องและข้อเท็จจริงในสำนวนปรากฏว่านางสำเนียงได้ปกครองทรัพย์มรดกบางส่วนไว้ก็ตาม แต่ก็หาใช้ผู้ปกครองทรัพย์มรดกรายพิพาททั้งหมดไม่จึงไม่อาจที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ เพราะผู้จะเข้ามารับมรดกความต้องแทนทั้งคดีดังเช่นคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 260/2512 ที่ว่าผู้มีปกครองทรัพย์ที่พิพาทกันเฉพาะบางส่วน ไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่คู่ความฝ่ายที่มรณะได้ นอกจากนี้เหตุผลที่สำคัญที่นางสำเนียงมิอาจเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ก็เห็นจะเป็นเพราะถ้าหากศาลจะพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกตามพินัยกรรมแก่โจทก์นางสำเนียงซึ่งไม่ได้เป็นทั้งผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกตามคำพิพากษาได้ อันเป็นผลทำให้การพิพากษาของศาลไม่เกิดประโยชน์และใช้บังคับคดีไม่ได้ (2) เมื่อนางสำเนียงไม่อาจเข้าเป็นคู่ความแทนที่จำเลยได้แต่ศาลชั้นต้นกลับมีคำสั่งให้เข้ามาเป็นคู่ความแทน คำสั่งนั้นจึงไม่ชอบ เป็นผลให้ฝ่ายจำเลยยังไม่มีผู้จะเข้ามาเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนที่จำเลย คดีจึงมีแต่ฝ่ายโจทก์ฝ่ายเดียว กรณีเช่นนี้ศาลจึงย่อมไม่อาจที่จะดำเนินคดีต่อไปได้ ดังเช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1994/2524 จำเลยตาย แม้ทนายจำเลยจะมีอำนาจยื่นอุทธรณ์แทนได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 828ทำให้คดีกลับกรณีที่จะต้องตั้งต้นพิจารณาชั้นอุทธรณ์ขึ้นใหม่แต่เมื่อจำเลยตายแล้วทนายจำเลยย่อมหมดสภาพเป็นทนายจำเลย จึงทำให้คดีมีแต่โจทก์ฝ่ายเดียว ฝ่ายจำเลยังไม่มีผู้เข้าเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนจึงต้องจัดหาผู้เข้ามาเป็นคู่ความดำเนินคดีแทนจำเลยเสียก่อน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1748/2511 กรณีโต้แย้งในตอนที่คดีถึงที่สุดแล้วอยู่ในระหว่างการบังคับคดี ไม่ใช่เป็นเรื่องคดีค้างพิจารณา ซึ่งถ้าหากคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมรณะศาลจะต้องเลื่อนการนั่งพิจารณาไปจนกว่าจะมีผู้เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะ(อ้างคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 65/2492) ในชั้นบังคับคดี จำเลยแต่งทนายไว้แล้วถึงแก่กรรมลง ในระยะที่เกี่ยวพันติดต่อกัน เมื่อทนายจำเลยยื่นคำร้องขอให้งดการบังคับคดีไว้ ศาลก็ย่อมผ่อนให้ นายจำเลยยังพึงมีทางกระทำเพื่อรักษาประโยชน์ให้แก่คู่ความได้ในระหว่างที่ยังไม่มีตัวความ และเป็นการกระทำที่ไม่ใช่เป็นเรื่องการพิจารณาคดีค้าง คดีถึงที่สุด หากมีการอุทธรณ์คัดค้านคำสั่งศาลในชั้นบังคับคดีก็มีกรณีที่จะต้องตั้งต้นพิจารณาชั้นอุทธรณ์ขึ้นใหม่ในระหว่างคู่ความ เมื่อปรากฏว่าจำเลยมรณะ ทนายจำเลยย่อมสิ้นสภาพ การพิจารณาคดีต่อไปจะต้องจัดการให้มีผู้มารับมรดกความเสียก่อน การที่ศาลล่างดำเนินกระบวนพิจารณาไปโดยไม่มีคู่ความทั้งสองฝ่ายพร้อมเมื่อคดีขึ้นมาสู่ศาลฎีกา ศาลฎีกามีอำนาจสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาให้ถูกต้องได้ (3) การย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นดำเนินการตาม ป.วิ.พ. มาตรา 42นั้นจะเป็นการพ้นกำหนดเวลา 1 ปี นับแต่วันที่คู่ความฝ่ายนั้นมรณะที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีคำขอฝ่ายเดียวให้เข้าเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะนั้นหรือไม่ ซึ่งเรื่องนี้น่าจะไม่เป็นปัญหาเพราะการดำเนินกระบวนพิจารณาและพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้นศาลชั้นต้นสามารถกำหนดเวลาปฏิบัติตาม ป.วิ.พ. มาตรา 41 ว่าด้วยการเข้ามาเป็นคู่ความแทนได้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2491-2493/2519 โจทก์ฟ้องว่า จำเลยร่วมกันรังวัดสอบเขตผิดไปจากแนวเขตที่ดินและทางเกวียนเดิมรุกล้ำเข้าไปในที่ดินที่โจทก์ที่ 1,2 ซื้อจากโจทก์ที่ 3 และการรังวัดนั้นได้กระทำมาก่อนตั้งแต่ที่ดินยังเป็นกรรมสิทธิ์ของโจทก์ที่ 3 ตามคำฟ้องและคำเบิกความพยานโจทก์ชั้นไต่สวนมูลฟ้องพอที่จะเห็นได้ว่าการกระทำดังกล่าวทำให้โจทก์ที่ 3 ได้รับความเสียหายและอาจถูกโจทก์ที่ 1,2ฟ้องตนได้เพื่อการใช้สิทธิไล่เบี้ยหรือเพื่อใช้ทดแทนถ้าหากศาลพิพากษาให้โจทก์ที่ 1,2 แพ้คดี ประกอบกับรูปคดีกรณีโจทก์ที่ 3 นี้ถึงแม้จะไม่เป็นโจทก์ร่วมฟ้องด้วย โจทก์ที่ 1,2 ก็ยังขอให้ศาลหมายเรียกเข้ามาเป็นโจทก์ร่วมได้ โจทก์ที่ 3 จึงมีส่วนได้เสียตามกฎหมายในผลแห่งคดีแล้วควรรับฟ้องของโจทก์ที่ 3 ไว้พิจารณาต่อไปฉะนั้น การที่ก่อนพ้นเวลา 1 ปีนับแต่วันที่โจทก์ที่ 3 ถึงแก่กรรมศาลชั้นต้นกลับสั่งว่าโจทก์ที่ 3 ไม่มีส่วนได้เสียในคดีจึงมีคำสั่งให้เพิกถอนคำสั่งที่รับฟ้องโจทก์ที่ 3 และให้นัดสืบพยานโจทก์ไปดังนี้ เป็นการตัดสิทธิบุคคลที่จะเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่โจทก์ที่ 3สมควรให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่ทั้งคดีส่วนแพ่งและอาญาแต่เนื่องจากโจทก์ที่ 3 ได้ถึงแก่กรรมจึงถึงวันที่ศาลฎีกาพิพากษาเกินกว่า 1 ปีแล้ว จึงให้อยู่ในดุลพินิจของศาลชั้นต้นในการที่จะกำหนดเวลาปฏิบัติตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 42ว่าด้วยการเข้าเป็นคู่ความแทนที่โจทก์ที่ 3 ผู้มรณะ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 144/2491 เรียกภรรยาผู้ตายเข้ามาโดยเข้าใจว่าภรรยาผู้ตายเป็นทายาทรับมรดก แต่ต่อมาความปรากฏว่ามรดกไม่ได้ตกแก่ภรรยาเลยโดยมรดกตกทอดไปยังบุตรหมด พอถึงเวลาเรียกบุตรเข้ามารับมรดกความก็พ้น 1 ปีไปแล้วกรณีอย่างนี้ศาลก็ยังรับดำเนินให้แม้เกิน 1 ปีแล้ว (4) ปัญหาหลังจากศาลฎีกาพิพากษาก็คือโจทก์จะทำเช่นไรในเรื่องนี้ผู้เขียนมีความเห็นว่า หากไม่มีทายาทคนใดยอมรับเป็นผู้จัดการมรดกของเจ้ามรดกโจทก์ก็คงจะต้องหาทางออกโดยใช้ ป.พ.พ.มาตรา 1713(2) โดยร้องต่อศาลขอให้ตั้งผู้จัดการมรดกเสียก่อนแล้วโจทก์จึงร้องขอให้ศาลเรียกผู้จัดการมรดกคนนั้นมาเป็นคู่ความเพื่อดำเนินการต่อไป เช่น ตามคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 322/2527 ที่ว่าโจทก์มีสิทธิร้องขอต่อศาลให้มีคำสั่งให้เรียกผู้จัดการมรดกของจำเลยตามคำสั่งศาลเข้ามาเป็นคู่ความแทนที่จำเลยผู้มรณะได้ (5) เรื่องสุดท้ายเป็นเรื่องที่ศาลชั้นต้นมักจะหลงลืมคือเรื่องอำนาจในการสั่งอนุญาตให้เข้าเป็นคู่ความแทน ข้อเท็จจริงตามฎีกานี้ปรากฏว่าในขณะที่โจทก์มีคำขอให้เรียกนางสำเนียงเข้ามาเป็นคู่ความแทนนั้น เป็นเวลาภายหลังที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอทุธรณ์แล้ว ศาลอุทธรณ์จึงมีอำนาจไต่สวนและมีคำสั่งในเรื่องดังกล่าวดังนัยคำสั่งคำร้องศาลฎีกาที่ 1547/2532 ที่ว่า เมื่อศาลชั้นต้นสั่งรับของจำเลยแล้วคดีอยู่ในระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา การสั่งเรื่องรับมรดกความย่อมอยู่ในอำนาจของศาลฎีกา แต่คดีนี้ศาลชั้นต้นกลับมีคำสั่งให้นางสำเนียงเข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยโดยมิได้ส่งมาให้ศาลอุทธรณ์สั่ง และศาลอุทธรณ์ก็มิได้มีคำสั่งเฉพาะในเรื่องนี้แต่อย่างใด แต่ได้วินิจฉัยในคำพิพากษาศาลอุทธรณ์รับรองผู้เข้ามาเป็นคู่ความแทนว่า เมื่อจำเลยถึงแก่กรรมแล้ว ผู้เข้าเป็นคู่ความแทนจำเลยมีหน้าที่จะต้องปฏิบัติตามพินัยกรรมแทนจำเลยต่อไป ซึ่งเรื่องเช่นนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ว่า ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนที่ผู้มรณะแล้ว คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4417/2528 โดยวินิจฉัยว่า ก่อนชี้สองสถานโจทก์ถึงแก่กรรม ศาลชั้นต้นอนุญาตให้ ส. เข้าเป็นคู่ความแทนเมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาคดีแล้ว ส. ถึงแก่กรรม บ. ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนที่ ไม่ปรากฏว่าจำเลยคัดค้าน ศาลอุทธรณ์มิได้สั่งคำร้องของ บ. โดยพิพากษาคดีไปแล้ว ดังนี้ ถือได้ว่าศาลอุทธรณ์อนุญาตให้ บ. เข้าเป็นคู่ความแทนที่ ส. แล้ว. ชัยพัฒน์ชินวงศ์.