คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 279/2530หลักกฎหมาย: ที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินตาม ส.ค. 1 เลขที่ 139หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13) ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เนื้อที่ประมาณ 18 ไร่ โดยนางหลัก พาหาร บุตรโจทก์เป็นผู้ยกให้เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2521 ต่อมาปี พ.ศ. 2523 นางน้อยสุขสวย บุตรโจทก์ได้มาขออาศัยทำกินในที่ดินดังกล่าวทางทิศเหนือเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่เศษ โดยสัญญาว่าจะให้ข้าวแก่โจทก์ปีละ1 เกวียน ตลอดไป ครั้นในปี พ.ศ. 2524 นางน้อย สุขสวย ได้นำที่ดินแปลงนี้ไปให้จำเลยทำกิน โดยไม่ได้รับความยินยอม โจทก์ประสงค์จะเข้าทำประโยชน์ในที่ดินเอง จึงแจ้งให้จำเลยออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทเมื่อเดือนมกราคม 2525 จำเลย ไม่ยอมออกไปกลับไถที่ดินเตรียมปลูกข้าว เป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์ ขอให้ขับไล่จำเลยกับบริวารออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทจำเลยให้การว่า โจทก์ขายที่ดินเนื้อที่ประมาณ 12 ไร่า ซึ่งรวมทั้งที่ดินแปลงพิพาทให้กับนางน้อยและนายนะ สิงหะ ผู้เป็นบุตรีและบุตรเขยโจทก์แล้ว ต่อมาเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อยกับนายนะ สิงหะ กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท โดยยอมให้จำเลยเข้าทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ยเป็นเวลา 3 ปี โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องขอให้ยกฟ้องก่อนสืบพยาน โจทก์ถึงแก่กรรม นางหลักหรือหลัด พาหาร บุตรโจทก์ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับประชาชนใช้ร่วมกัน โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ให้โจทก์ใช้ค่าทนายความ (ชั้นอุทธรณ์)แทนจำเลย 700 บาทโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์นำสืบว่า ที่ดินพิพาทมีเนื้อประมาณ10 ไร่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 13 ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อมสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่นางหลัก พาหาร บุตรโจทก์ยกให้โจทก์ หลังจากนั้นโจทก์ให้นางน้อยกับนายนะ สิงหะ บุตรีและบุตรเขยโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีละ 100 ถัง นางน้อยนายนะ ทำกินในที่พิพาทอยู่ 1 ปี ก็ให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์แต่อย่างใด โจทก์ให้คนไปตามนางน้อย นายนะ มาจัดการในเรื่องนี้ บุคคลทั้งสองไม่ยอม และจำเลยไม่ยอมออกไปจากที่พิพาท แต่กลับทำกินในที่ดินต่อมาอีก 2 ปี โจทก์จึงฟ้องคดีนี้ โจทก์ไม่เคยขายที่ดินพิพาทแก่นางน้อย นายนะจำเลยนำสืบว่า ที่ดินพิพาทเป็นทีสาธรารณประโยชน์สำหรับประชาชนใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้ครอบครองใช้ทำไร่ทำนา ต่อมาเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2522 โจทก์ขายที่ดินแปลงพิพาทให้นางน้อย นายนะ เป็นเงิน 90,000 บาท ตามเอกสารหมายล.3 และบุคคลทั้งสองได้เข้าทำกินในที่ดินแปลงดังกล่าวตั้งแต่บัดนั้น เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อย นายนะ ได้กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท แล้วทำสัญญามอบที่ดินพิพาทให้จำเลยและนายผินเลิศฤทธิ์ บุตรจำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยมีกำหนด 3 ปี ตามเอกสารหมาย ล.1 และ ล.2 จำเลยและบุตรได้เข้าทำกินในที่ดินพิพาทตลอดมาโดยมีนางน้อย นายนะ เป็นผู้เสียภาษีบำรุงท้องที่ ตามเอกสารหมายล.4 ถึง ล.6พิเคราะห์พยานหลักฐานโจทก์จำเลยแล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้เข้าทำกัน ระหว่างปี พ.ศ. 2522 ถึงพ.ศ. 2523 นางน้อย นายนะ สิงหะ เป็นผู้เข้าทำกินต่อจากโจทก์มา1 ปี ต่อจากนั้น นางน้อย นายนะ ได้ยอมให้จำเลยทำกันต่างดอกเบี้ยปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยหรือไม่ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ โจทก์ไม่มีสิทธิให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าตามที่โจทก์นำสืบการที่โจทก์ให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าจึงเป็นการมอบการยึดถือครอบครองให้แก่นางน้อย นายนะ สิงหะ โจทก์ไม่ใช่ผู้ยึดถือที่พิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ ที่โจทก์ฎีกาโต้แย้งว่า ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น ราษฎรกับราษฎรด้วยกันแล้วย่อมยกการครอบครองขึ้นใช้ยันกันได้ว่าใครมีสิทธิดีกว่ากันศาลฎีกาเห็นว่า การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 279/2530นาง บุต ตา พา หาร ฯโจทก์นาง บัว บาน ฤทธิ์ เลิศจำเลย ป.พ.พ. ม. 1304, ม. 1367 ป.วิ.พ. ม. 55ที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินตาม ส.ค. 1 เลขที่ 139หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13) ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เนื้อที่ประมาณ 18 ไร่ โดยนางหลัก พาหาร บุตรโจทก์เป็นผู้ยกให้เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2521 ต่อมาปี พ.ศ. 2523 นางน้อยสุขสวย บุตรโจทก์ได้มาขออาศัยทำกินในที่ดินดังกล่าวทางทิศเหนือเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่เศษ โดยสัญญาว่าจะให้ข้าวแก่โจทก์ปีละ1 เกวียน ตลอดไป ครั้นในปี พ.ศ. 2524 นางน้อย สุขสวย ได้นำที่ดินแปลงนี้ไปให้จำเลยทำกิน โดยไม่ได้รับความยินยอม โจทก์ประสงค์จะเข้าทำประโยชน์ในที่ดินเอง จึงแจ้งให้จำเลยออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทเมื่อเดือนมกราคม 2525 จำเลย ไม่ยอมออกไปกลับไถที่ดินเตรียมปลูกข้าว เป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์ ขอให้ขับไล่จำเลยกับบริวารออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทจำเลยให้การว่า โจทก์ขายที่ดินเนื้อที่ประมาณ 12 ไร่า ซึ่งรวมทั้งที่ดินแปลงพิพาทให้กับนางน้อยและนายนะ สิงหะ ผู้เป็นบุตรีและบุตรเขยโจทก์แล้ว ต่อมาเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อยกับนายนะ สิงหะ กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท โดยยอมให้จำเลยเข้าทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ยเป็นเวลา 3 ปี โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องขอให้ยกฟ้องก่อนสืบพยาน โจทก์ถึงแก่กรรม นางหลักหรือหลัด พาหาร บุตรโจทก์ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับประชาชนใช้ร่วมกัน โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ให้โจทก์ใช้ค่าทนายความ (ชั้นอุทธรณ์)แทนจำเลย 700 บาทโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์นำสืบว่า ที่ดินพิพาทมีเนื้อประมาณ10 ไร่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 13 ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อมสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่นางหลัก พาหาร บุตรโจทก์ยกให้โจทก์ หลังจากนั้นโจทก์ให้นางน้อยกับนายนะ สิงหะ บุตรีและบุตรเขยโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีละ 100 ถัง นางน้อยนายนะ ทำกินในที่พิพาทอยู่ 1 ปี ก็ให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์แต่อย่างใด โจทก์ให้คนไปตามนางน้อย นายนะ มาจัดการในเรื่องนี้ บุคคลทั้งสองไม่ยอม และจำเลยไม่ยอมออกไปจากที่พิพาท แต่กลับทำกินในที่ดินต่อมาอีก 2 ปี โจทก์จึงฟ้องคดีนี้ โจทก์ไม่เคยขายที่ดินพิพาทแก่นางน้อย นายนะจำเลยนำสืบว่า ที่ดินพิพาทเป็นทีสาธรารณประโยชน์สำหรับประชาชนใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้ครอบครองใช้ทำไร่ทำนา ต่อมาเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2522 โจทก์ขายที่ดินแปลงพิพาทให้นางน้อย นายนะ เป็นเงิน 90,000 บาท ตามเอกสารหมายล.3 และบุคคลทั้งสองได้เข้าทำกินในที่ดินแปลงดังกล่าวตั้งแต่บัดนั้น เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อย นายนะ ได้กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท แล้วทำสัญญามอบที่ดินพิพาทให้จำเลยและนายผินเลิศฤทธิ์ บุตรจำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยมีกำหนด 3 ปี ตามเอกสารหมาย ล.1 และ ล.2 จำเลยและบุตรได้เข้าทำกินในที่ดินพิพาทตลอดมาโดยมีนางน้อย นายนะ เป็นผู้เสียภาษีบำรุงท้องที่ ตามเอกสารหมายล.4 ถึง ล.6พิเคราะห์พยานหลักฐานโจทก์จำเลยแล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้เข้าทำกัน ระหว่างปี พ.ศ. 2522 ถึงพ.ศ. 2523 นางน้อย นายนะ สิงหะ เป็นผู้เข้าทำกินต่อจากโจทก์มา1 ปี ต่อจากนั้น นางน้อย นายนะ ได้ยอมให้จำเลยทำกันต่างดอกเบี้ยปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยหรือไม่ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ โจทก์ไม่มีสิทธิให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าตามที่โจทก์นำสืบการที่โจทก์ให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าจึงเป็นการมอบการยึดถือครอบครองให้แก่นางน้อย นายนะ สิงหะ โจทก์ไม่ใช่ผู้ยึดถือที่พิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ ที่โจทก์ฎีกาโต้แย้งว่า ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น ราษฎรกับราษฎรด้วยกันแล้วย่อมยกการครอบครองขึ้นใช้ยันกันได้ว่าใครมีสิทธิดีกว่ากันศาลฎีกาเห็นว่า การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ.(อภินย์ ปุษปาคม-ชวลิต นราลัย-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุที่พิพาทเป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1304(2) ศาลฎีกาได้วินิจฉัยในแนวเดียวกันนี้ตลอดมาว่าที่ประเภทนี้ผู้ครอบครองไม่มีสิทธิครอบครอง คงมีแต่สิทธิดีกว่าผู้อื่น ซึ่งสิทธิดังกล่าวจะมีอยู่ตลอดเวลาที่ครอบครองเท่านั้นเมื่อผู้ครอบครองให้เช่าที่ดินไปแล้วสิทธิดีกว่าผู้อื่นก็สิ้นไปโดยผู้เช่าย่อมเป็นผู้มีสิทธิดีกว่าผู้อื่นต่อไป ผู้ให้เช่าจึงเรียกที่ดินคืนไม่ได้ (เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1532/2509 ที่2199/2515 และที่ 527-530/2530 เป็นต้น) นอกจากนั้น เนื่องจากสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา 1304(2) มีไว้เพื่อประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน การให้เช่าไปถือว่ามีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ถ้าผู้เช่าไม่ชำระค่าเช่าผู้ให้เช่าก็ฟ้องเรียกค่าเช่ามิได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2199/2514) ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(3) ก็เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาว่าถ้าผู้ครอบครองนำไปให้เช่า สัญญาเช่าตกเป็นโมโฆะ ผู้ให้เช่าไม่มีสิทธิฟ้องขับไล่หรือเรียกค่าเช่าหรือค่าเสียหายจากผู้เช่า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2644-2645/2515 และที่ 920-921/2522) และที่ป่าสงวนก็อยู่ในฐานะอย่างเดียวกัน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2871/2523) สำหรับสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทที่รกร้างว่างเปล่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(1) นั้น ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 บัญญัติว่า บุคคลใดได้มาซึ่งสิทธิครอบครองในที่ดินก่อนว้นที่ประมวลกฎหมายที่ดินใช้บังคับ ให้มีสิทธิครอบครองสืบไปฉะนั้น ผู้เข้าครอบครองที่ดินรกร้างว่างเปล่าอยู่ก่อนใช้บังคับประมวลกฎหมายที่ดิน ย่อมมีสิทธิครอบครอง อาจให้เช่า และฟ้องเรียกที่ดินคืนเมื่อมีการผิดสัญญาหรือสัญญาสิ้นสุดลงได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2055/2527) และเรียกค่าเช่าได้ แต่ถ้าเป็นการครอบครองที่รกร้างว่างเปล่าภายหลังใช้บังคับประมวลกฎหมายที่ดินแล้วโดยมิได้รับอนุญาต ย่อมเป็นความผิดฐานเข้ายึดถือครอบครองที่ดินของรัฐผู้เข้าครอบครองไม่ได้สิทธิครอบครอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่318-329/2525) อย่างไรก็ดี ผู้บันทึกเห็นว่า ผู้เข้าครอบครองในกรณีหลังนี้ยังมีสิทธิดีกว่าผู้อื่น และเมื่อการเข้าครอบครองมิได้เป็นการขัดขวางต่อสิทธิของสาธารณชนโดยตรง ผู้เข้าครอบครองจึงน่าจะมีสิทธิให้เช่าที่ดิน เรียกค่าเช่าและเรียกคืนซึ่งที่ดินนั้นได้ เป็นแต่จะยกสิทธิขึ้นยันรัฐในการที่รัฐจะจัดที่ดินหรือยันบุคคลผู้ได้สิทธิจากรัฐในการจัดที่ดินมิได้เท่านั้น. สมบูรณ์ บุญภินนท์.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินตาม ส.ค. 1 เลขที่ 139หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13) ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เนื้อที่ประมาณ 18 ไร่ โดยนางหลัก พาหาร บุตรโจทก์เป็นผู้ยกให้เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2521 ต่อมาปี พ.ศ. 2523 นางน้อยสุขสวย บุตรโจทก์ได้มาขออาศัยทำกินในที่ดินดังกล่าวทางทิศเหนือเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่เศษ โดยสัญญาว่าจะให้ข้าวแก่โจทก์ปีละ1 เกวียน ตลอดไป ครั้นในปี พ.ศ. 2524 นางน้อย สุขสวย ได้นำที่ดินแปลงนี้ไปให้จำเลยทำกิน โดยไม่ได้รับความยินยอม โจทก์ประสงค์จะเข้าทำประโยชน์ในที่ดินเอง จึงแจ้งให้จำเลยออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทเมื่อเดือนมกราคม 2525 จำเลย ไม่ยอมออกไปกลับไถที่ดินเตรียมปลูกข้าว เป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์ ขอให้ขับไล่จำเลยกับบริวารออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทจำเลยให้การว่า โจทก์ขายที่ดินเนื้อที่ประมาณ 12 ไร่า ซึ่งรวมทั้งที่ดินแปลงพิพาทให้กับนางน้อยและนายนะ สิงหะ ผู้เป็นบุตรีและบุตรเขยโจทก์แล้ว ต่อมาเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อยกับนายนะ สิงหะ กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท โดยยอมให้จำเลยเข้าทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ยเป็นเวลา 3 ปี โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องขอให้ยกฟ้องก่อนสืบพยาน โจทก์ถึงแก่กรรม นางหลักหรือหลัด พาหาร บุตรโจทก์ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับประชาชนใช้ร่วมกัน โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ให้โจทก์ใช้ค่าทนายความ (ชั้นอุทธรณ์)แทนจำเลย 700 บาทโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์นำสืบว่า ที่ดินพิพาทมีเนื้อประมาณ10 ไร่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 13 ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อมสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่นางหลัก พาหาร บุตรโจทก์ยกให้โจทก์ หลังจากนั้นโจทก์ให้นางน้อยกับนายนะ สิงหะ บุตรีและบุตรเขยโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีละ 100 ถัง นางน้อยนายนะ ทำกินในที่พิพาทอยู่ 1 ปี ก็ให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์แต่อย่างใด โจทก์ให้คนไปตามนางน้อย นายนะ มาจัดการในเรื่องนี้ บุคคลทั้งสองไม่ยอม และจำเลยไม่ยอมออกไปจากที่พิพาท แต่กลับทำกินในที่ดินต่อมาอีก 2 ปี โจทก์จึงฟ้องคดีนี้ โจทก์ไม่เคยขายที่ดินพิพาทแก่นางน้อย นายนะจำเลยนำสืบว่า ที่ดินพิพาทเป็นทีสาธรารณประโยชน์สำหรับประชาชนใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้ครอบครองใช้ทำไร่ทำนา ต่อมาเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2522 โจทก์ขายที่ดินแปลงพิพาทให้นางน้อย นายนะ เป็นเงิน 90,000 บาท ตามเอกสารหมายล.3 และบุคคลทั้งสองได้เข้าทำกินในที่ดินแปลงดังกล่าวตั้งแต่บัดนั้น เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อย นายนะ ได้กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท แล้วทำสัญญามอบที่ดินพิพาทให้จำเลยและนายผินเลิศฤทธิ์ บุตรจำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยมีกำหนด 3 ปี ตามเอกสารหมาย ล.1 และ ล.2 จำเลยและบุตรได้เข้าทำกินในที่ดินพิพาทตลอดมาโดยมีนางน้อย นายนะ เป็นผู้เสียภาษีบำรุงท้องที่ ตามเอกสารหมายล.4 ถึง ล.6พิเคราะห์พยานหลักฐานโจทก์จำเลยแล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้เข้าทำกัน ระหว่างปี พ.ศ. 2522 ถึงพ.ศ. 2523 นางน้อย นายนะ สิงหะ เป็นผู้เข้าทำกินต่อจากโจทก์มา1 ปี ต่อจากนั้น นางน้อย นายนะ ได้ยอมให้จำเลยทำกันต่างดอกเบี้ยปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยหรือไม่ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ โจทก์ไม่มีสิทธิให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าตามที่โจทก์นำสืบการที่โจทก์ให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าจึงเป็นการมอบการยึดถือครอบครองให้แก่นางน้อย นายนะ สิงหะ โจทก์ไม่ใช่ผู้ยึดถือที่พิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ ที่โจทก์ฎีกาโต้แย้งว่า ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น ราษฎรกับราษฎรด้วยกันแล้วย่อมยกการครอบครองขึ้นใช้ยันกันได้ว่าใครมีสิทธิดีกว่ากันศาลฎีกาเห็นว่า การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 279/2530นาง บุต ตา พา หาร ฯโจทก์นาง บัว บาน ฤทธิ์ เลิศจำเลย ป.พ.พ. ม. 1304, ม. 1367 ป.วิ.พ. ม. 55ที่ดินอันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดินไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่ดินตาม ส.ค. 1 เลขที่ 139หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13หมู่ 1 (ขณะนี้เป็นหมู่ที่ 13) ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เนื้อที่ประมาณ 18 ไร่ โดยนางหลัก พาหาร บุตรโจทก์เป็นผู้ยกให้เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2521 ต่อมาปี พ.ศ. 2523 นางน้อยสุขสวย บุตรโจทก์ได้มาขออาศัยทำกินในที่ดินดังกล่าวทางทิศเหนือเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่เศษ โดยสัญญาว่าจะให้ข้าวแก่โจทก์ปีละ1 เกวียน ตลอดไป ครั้นในปี พ.ศ. 2524 นางน้อย สุขสวย ได้นำที่ดินแปลงนี้ไปให้จำเลยทำกิน โดยไม่ได้รับความยินยอม โจทก์ประสงค์จะเข้าทำประโยชน์ในที่ดินเอง จึงแจ้งให้จำเลยออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทเมื่อเดือนมกราคม 2525 จำเลย ไม่ยอมออกไปกลับไถที่ดินเตรียมปลูกข้าว เป็นการละเมิดสิทธิของโจทก์ ขอให้ขับไล่จำเลยกับบริวารออกไปจากที่ดินแปลงพิพาทจำเลยให้การว่า โจทก์ขายที่ดินเนื้อที่ประมาณ 12 ไร่า ซึ่งรวมทั้งที่ดินแปลงพิพาทให้กับนางน้อยและนายนะ สิงหะ ผู้เป็นบุตรีและบุตรเขยโจทก์แล้ว ต่อมาเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อยกับนายนะ สิงหะ กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท โดยยอมให้จำเลยเข้าทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ยเป็นเวลา 3 ปี โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องขอให้ยกฟ้องก่อนสืบพยาน โจทก์ถึงแก่กรรม นางหลักหรือหลัด พาหาร บุตรโจทก์ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทนโจทก์ ศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ววินิจฉัยว่าที่พิพาทเป็นที่สาธารณสมบัติของแผ่นดิน สำหรับประชาชนใช้ร่วมกัน โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง พิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ให้โจทก์ใช้ค่าทนายความ (ชั้นอุทธรณ์)แทนจำเลย 700 บาทโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "โจทก์นำสืบว่า ที่ดินพิพาทมีเนื้อประมาณ10 ไร่ ตั้งอยู่หมู่ที่ 13 ตำบลลานบ่า อำเภอหล่อมสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินที่นางหลัก พาหาร บุตรโจทก์ยกให้โจทก์ หลังจากนั้นโจทก์ให้นางน้อยกับนายนะ สิงหะ บุตรีและบุตรเขยโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีโจทก์เช่าทำนา คิดค่าเช่าเป็นข้าวเปลือกปีละ 100 ถัง นางน้อยนายนะ ทำกินในที่พิพาทอยู่ 1 ปี ก็ให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์แต่อย่างใด โจทก์ให้คนไปตามนางน้อย นายนะ มาจัดการในเรื่องนี้ บุคคลทั้งสองไม่ยอม และจำเลยไม่ยอมออกไปจากที่พิพาท แต่กลับทำกินในที่ดินต่อมาอีก 2 ปี โจทก์จึงฟ้องคดีนี้ โจทก์ไม่เคยขายที่ดินพิพาทแก่นางน้อย นายนะจำเลยนำสืบว่า ที่ดินพิพาทเป็นทีสาธรารณประโยชน์สำหรับประชาชนใช้เป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้ครอบครองใช้ทำไร่ทำนา ต่อมาเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2522 โจทก์ขายที่ดินแปลงพิพาทให้นางน้อย นายนะ เป็นเงิน 90,000 บาท ตามเอกสารหมายล.3 และบุคคลทั้งสองได้เข้าทำกินในที่ดินแปลงดังกล่าวตั้งแต่บัดนั้น เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2523 นางน้อย นายนะ ได้กู้เงินจำเลยไป 15,000 บาท แล้วทำสัญญามอบที่ดินพิพาทให้จำเลยและนายผินเลิศฤทธิ์ บุตรจำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยมีกำหนด 3 ปี ตามเอกสารหมาย ล.1 และ ล.2 จำเลยและบุตรได้เข้าทำกินในที่ดินพิพาทตลอดมาโดยมีนางน้อย นายนะ เป็นผู้เสียภาษีบำรุงท้องที่ ตามเอกสารหมายล.4 ถึง ล.6พิเคราะห์พยานหลักฐานโจทก์จำเลยแล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินสำหรับประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน เดิมโจทก์เป็นผู้เข้าทำกัน ระหว่างปี พ.ศ. 2522 ถึงพ.ศ. 2523 นางน้อย นายนะ สิงหะ เป็นผู้เข้าทำกินต่อจากโจทก์มา1 ปี ต่อจากนั้น นางน้อย นายนะ ได้ยอมให้จำเลยทำกันต่างดอกเบี้ยปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยหรือไม่ พิเคราะห์แล้วเห็นว่า ที่พิพาทเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ผู้ใดหามีสิทธิครอบครองและมีกรรมสิทธิ์ไม่ โจทก์ไม่มีสิทธิให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าตามที่โจทก์นำสืบการที่โจทก์ให้นางน้อย นายนะ สิงหะ เช่าจึงเป็นการมอบการยึดถือครอบครองให้แก่นางน้อย นายนะ สิงหะ โจทก์ไม่ใช่ผู้ยึดถือที่พิพาท จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ ที่โจทก์ฎีกาโต้แย้งว่า ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินนั้น ราษฎรกับราษฎรด้วยกันแล้วย่อมยกการครอบครองขึ้นใช้ยันกันได้ว่าใครมีสิทธิดีกว่ากันศาลฎีกาเห็นว่า การยึดถือครอบครองสาธารณสมบัติของแผ่นดิน ไม่ก่อให้เกิดสิทธิใด ๆ แก่ผู้ยึดถือครอบครอง ผู้ยึดถือครอบครองหวงกันผู้อื่นได้ก็แต่ขณะที่ยึดถือครอบครองอยู่ เมื่อโจทก์มิใช่ผู้ยึดถือครอบครองแล้ว จึงไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่ผู้ครอบครองได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ.(อภินย์ ปุษปาคม-ชวลิต นราลัย-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุที่พิพาทเป็นที่เลี้ยงสัตว์ร่วมกันเป็นสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทสำหรับพลเมืองใช้ร่วมกัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1304(2) ศาลฎีกาได้วินิจฉัยในแนวเดียวกันนี้ตลอดมาว่าที่ประเภทนี้ผู้ครอบครองไม่มีสิทธิครอบครอง คงมีแต่สิทธิดีกว่าผู้อื่น ซึ่งสิทธิดังกล่าวจะมีอยู่ตลอดเวลาที่ครอบครองเท่านั้นเมื่อผู้ครอบครองให้เช่าที่ดินไปแล้วสิทธิดีกว่าผู้อื่นก็สิ้นไปโดยผู้เช่าย่อมเป็นผู้มีสิทธิดีกว่าผู้อื่นต่อไป ผู้ให้เช่าจึงเรียกที่ดินคืนไม่ได้ (เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1532/2509 ที่2199/2515 และที่ 527-530/2530 เป็นต้น) นอกจากนั้น เนื่องจากสาธารณสมบัติของแผ่นดินตามมาตรา 1304(2) มีไว้เพื่อประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน การให้เช่าไปถือว่ามีวัตถุประสงค์ขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน ถ้าผู้เช่าไม่ชำระค่าเช่าผู้ให้เช่าก็ฟ้องเรียกค่าเช่ามิได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2199/2514) ที่สาธารณสมบัติของแผ่นดินใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(3) ก็เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาว่าถ้าผู้ครอบครองนำไปให้เช่า สัญญาเช่าตกเป็นโมโฆะ ผู้ให้เช่าไม่มีสิทธิฟ้องขับไล่หรือเรียกค่าเช่าหรือค่าเสียหายจากผู้เช่า (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2644-2645/2515 และที่ 920-921/2522) และที่ป่าสงวนก็อยู่ในฐานะอย่างเดียวกัน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2871/2523) สำหรับสาธารณสมบัติของแผ่นดินประเภทที่รกร้างว่างเปล่าตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1304(1) นั้น ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 บัญญัติว่า บุคคลใดได้มาซึ่งสิทธิครอบครองในที่ดินก่อนว้นที่ประมวลกฎหมายที่ดินใช้บังคับ ให้มีสิทธิครอบครองสืบไปฉะนั้น ผู้เข้าครอบครองที่ดินรกร้างว่างเปล่าอยู่ก่อนใช้บังคับประมวลกฎหมายที่ดิน ย่อมมีสิทธิครอบครอง อาจให้เช่า และฟ้องเรียกที่ดินคืนเมื่อมีการผิดสัญญาหรือสัญญาสิ้นสุดลงได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2055/2527) และเรียกค่าเช่าได้ แต่ถ้าเป็นการครอบครองที่รกร้างว่างเปล่าภายหลังใช้บังคับประมวลกฎหมายที่ดินแล้วโดยมิได้รับอนุญาต ย่อมเป็นความผิดฐานเข้ายึดถือครอบครองที่ดินของรัฐผู้เข้าครอบครองไม่ได้สิทธิครอบครอง (คำพิพากษาศาลฎีกาที่318-329/2525) อย่างไรก็ดี ผู้บันทึกเห็นว่า ผู้เข้าครอบครองในกรณีหลังนี้ยังมีสิทธิดีกว่าผู้อื่น และเมื่อการเข้าครอบครองมิได้เป็นการขัดขวางต่อสิทธิของสาธารณชนโดยตรง ผู้เข้าครอบครองจึงน่าจะมีสิทธิให้เช่าที่ดิน เรียกค่าเช่าและเรียกคืนซึ่งที่ดินนั้นได้ เป็นแต่จะยกสิทธิขึ้นยันรัฐในการที่รัฐจะจัดที่ดินหรือยันบุคคลผู้ได้สิทธิจากรัฐในการจัดที่ดินมิได้เท่านั้น. สมบูรณ์ บุญภินนท์.