คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5/2533หลักกฎหมาย: โจทก์มีพยานเพียงปากเดียวแต่มิได้รู้เห็นขณะจำเลยลักเอาเงินของผู้เสียหายไป โดยพยานออกไปจากกระท่อมนานานประมาณ 30นาทีก็กลับมาพบเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา และพบว่าเงินของผู้เสียหายที่อยู่บนกระท่อมนาได้หายไป ดังนี้ หากจำเลยเป็นคนร้ายเมื่อได้เงินแล้วก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา ทั้งกระท่อมนาที่เกิดเหตุตั้งอยู่ในที่เปิดเผยใกล้ทางที่ชาวบ้านผ่านไปมา ฉะนั้นระยะเวลาที่พยานไปและกลับมาที่กระท่อมนา คนที่เดินผ่านจึงมีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้โดยง่าย ส่วนการที่พยานถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปและเมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจก็วิ่งหนีนั้น แม้เป็นการกระทำอันเป็นพิรุธก็ตาม แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยดังกล่าวและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้น เมื่อโจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำผิดจริง พยานโจทก์จึงยังเป็นที่สงสัย ต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 227 วรรคสอง.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335และให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 335(8) ลงโทษจำคุก 1 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหามีว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน800 บาทของนางคำหม่อน ครองยุทธ ผู้เสียหายไปตามที่โจทก์ฟ้องหรือไม่โจทก์มีนายบรรจง ครองยุทธ สามีผู้เสียหายเป็นพยานเพียงปากเดียวเบิกความว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงินของผู้เสียหายไปแต่นายบรรจงก็ไม่เห็นขณะที่จำเลยลักเอาเงิน นายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาเท่านั้นในขณะที่นายบรรจงเดินจะมาดื่มน้ำที่กระท่อมนาเงินที่หายไปอยู่บนกระท่อมนาซึ่งยกพื้นสูง หากจำเลยเป็นคนลักเอาเงินบนกระท่อมนาเมื่อได้เงินแล้ว จำเลยก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา การที่เห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นจึงไม่เป็นเหตุเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน นายบรรจงออกจากกระท่อมนาไปที่เตาเผาถ่านซึ่งอยู่ห่างกันประมาณ 3 เส้น นานประมาณ 30 นาทีจึงกลับมาที่กระท่อมนาและเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา จำเลยมายืนอยู่ที่ใต้กระท่อมนานานเท่าไรก็ไม่ปรากฏก่อนที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นอาจจะมีคนอื่นมาที่กระท่อมนาแล้วลักเอาเงินบนกระท่อมนาไปก็ได้ เพราะปรากฏจากการนำสืบของโจทก์ว่า ตามปกติบริเวณกระท่อมนาของผู้เสียหายจะมีคนนำรถมาจอดไว้แล้วออกไปหาปลาซึ่งแสดงให้เห็นว่ากระท่อมนาของผู้เสียหายปลูกอยู่ใกล้กับทางที่ชาวบ้านจะไปหาปลา นอกจากจะมีรถมาจอดแล้วก็น่าจะมีคนเดินผ่านกระท่อมนาของผู้เสียหายเพื่อไปหาปลากระท่อมนาของผู้เสียหายจึงตั้งอยู่ในที่เปิดเผย มีชาวบ้านเดินผ่านไปมา คนที่เดินผ่านกระท่อมนามีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้ง่าย ที่โจทก์นำสืบว่า เมื่อนายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา นายบรรจงถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปก็ดี เมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจ จำเลยวิ่งหนีไปไกลประมาณ 100 เมตร เจ้าพนักงานตำรวจจึงจับจำเลยได้ซึ่งโจทก์ถือว่าเป็นข้อพิรุธที่แสดงให้เห็นว่า จำเลยเป็นคนร้ายก็ดี เห็นว่าการกระทำของจำเลยดังกล่าวอาจจะเป็นพิรุธจริง แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยเช่นนี้ยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้าย ศาลฎีกาเห็นว่า การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา ภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้นแต่โจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดจริง จำเลยก็ได้ให้การต่อสู้ตลอดมาว่าจำเลยมิได้กระทำผิด พยานโจทก์เป็นที่สงสัยจึงต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 วรรคสอง..."พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5/2533พนักงานอัยการ จังหวัด อุบลราชธานีโจทก์นาย สัญจร บุญ รักษาจำเลย ป.วิ.อ. ม. 226, ม. 227โจทก์มีพยานเพียงปากเดียวแต่มิได้รู้เห็นขณะจำเลยลักเอาเงินของผู้เสียหายไป โดยพยานออกไปจากกระท่อมนานานประมาณ 30นาทีก็กลับมาพบเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา และพบว่าเงินของผู้เสียหายที่อยู่บนกระท่อมนาได้หายไป ดังนี้ หากจำเลยเป็นคนร้ายเมื่อได้เงินแล้วก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา ทั้งกระท่อมนาที่เกิดเหตุตั้งอยู่ในที่เปิดเผยใกล้ทางที่ชาวบ้านผ่านไปมา ฉะนั้นระยะเวลาที่พยานไปและกลับมาที่กระท่อมนา คนที่เดินผ่านจึงมีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้โดยง่าย ส่วนการที่พยานถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปและเมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจก็วิ่งหนีนั้น แม้เป็นการกระทำอันเป็นพิรุธก็ตาม แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยดังกล่าวและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้น เมื่อโจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำผิดจริง พยานโจทก์จึงยังเป็นที่สงสัย ต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 227 วรรคสอง.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335และให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 335(8) ลงโทษจำคุก 1 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหามีว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน800 บาทของนางคำหม่อน ครองยุทธ ผู้เสียหายไปตามที่โจทก์ฟ้องหรือไม่โจทก์มีนายบรรจง ครองยุทธ สามีผู้เสียหายเป็นพยานเพียงปากเดียวเบิกความว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงินของผู้เสียหายไปแต่นายบรรจงก็ไม่เห็นขณะที่จำเลยลักเอาเงิน นายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาเท่านั้นในขณะที่นายบรรจงเดินจะมาดื่มน้ำที่กระท่อมนาเงินที่หายไปอยู่บนกระท่อมนาซึ่งยกพื้นสูง หากจำเลยเป็นคนลักเอาเงินบนกระท่อมนาเมื่อได้เงินแล้ว จำเลยก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา การที่เห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นจึงไม่เป็นเหตุเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน นายบรรจงออกจากกระท่อมนาไปที่เตาเผาถ่านซึ่งอยู่ห่างกันประมาณ 3 เส้น นานประมาณ 30 นาทีจึงกลับมาที่กระท่อมนาและเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา จำเลยมายืนอยู่ที่ใต้กระท่อมนานานเท่าไรก็ไม่ปรากฏก่อนที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นอาจจะมีคนอื่นมาที่กระท่อมนาแล้วลักเอาเงินบนกระท่อมนาไปก็ได้ เพราะปรากฏจากการนำสืบของโจทก์ว่า ตามปกติบริเวณกระท่อมนาของผู้เสียหายจะมีคนนำรถมาจอดไว้แล้วออกไปหาปลาซึ่งแสดงให้เห็นว่ากระท่อมนาของผู้เสียหายปลูกอยู่ใกล้กับทางที่ชาวบ้านจะไปหาปลา นอกจากจะมีรถมาจอดแล้วก็น่าจะมีคนเดินผ่านกระท่อมนาของผู้เสียหายเพื่อไปหาปลากระท่อมนาของผู้เสียหายจึงตั้งอยู่ในที่เปิดเผย มีชาวบ้านเดินผ่านไปมา คนที่เดินผ่านกระท่อมนามีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้ง่าย ที่โจทก์นำสืบว่า เมื่อนายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา นายบรรจงถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปก็ดี เมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจ จำเลยวิ่งหนีไปไกลประมาณ 100 เมตร เจ้าพนักงานตำรวจจึงจับจำเลยได้ซึ่งโจทก์ถือว่าเป็นข้อพิรุธที่แสดงให้เห็นว่า จำเลยเป็นคนร้ายก็ดี เห็นว่าการกระทำของจำเลยดังกล่าวอาจจะเป็นพิรุธจริง แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยเช่นนี้ยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้าย ศาลฎีกาเห็นว่า การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา ภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้นแต่โจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดจริง จำเลยก็ได้ให้การต่อสู้ตลอดมาว่าจำเลยมิได้กระทำผิด พยานโจทก์เป็นที่สงสัยจึงต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 วรรคสอง..."พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์.(บุญศรี กอบบุญ-เสียง ตรีวิมล-อุไร คังคะเกตุ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. การพิพาทกันในศาลไม่ว่าจะเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาก็ตามส่วนใหญ่จะเป็นการพิพาทกันในปัญหาข้อเท็จจริง การวินิจฉัยข้อเท็จจริงจึงเป็นเรื่องที่ยุ่งยากพอสมควรสำหรับผู้พิพากษาและการที่จะสามารถวินิจฉัยข้อเท็จจริงได้ถูกต้องจำเป็นต้องอาศัยประสบการณ์ และการศึกษาแนวการวินิจฉัยของศาลฎีกาในคดีต่าง ๆ ประกอบ สำหรับบุคคลที่เป็นพนักงานอัยการ หรือทนายความ ก็หาใช่ว่าไม่จำเป็นต้องศึกษาหรือติดตามในเรื่องนี้ด้วยไม่ เพราะการที่จะเป็นผู้ที่ว่าความได้ดี จำเป็นจะต้องมองข้อเท็จจริงในคดีที่ตนเองรับผิดชอบให้ออก และตั้งเป้าหมายว่าข้อเท็จจริงอย่างไรจึงจะเป็นประโยชน์แก่รูปคดีของตน แล้วจึงพยายามนำสืบ หรือซักค้านพยานไปในทิศทางนั้น ๆ แต่การที่จะสามารถทำเช่นนั้นได้ดีจำเป็นต้องอาศัยประสบการณ์และความสามารถอย่างมาก ตลอดจนการเตรียมคดีมากน้อยเพียงใดเพราะบางครั้งการสืบพยานในศาลเป็นเรื่องเฉพาะหน้าที่จำต้องตัดสินใจทันทีทันใด มีคำพิพากษาศาลฎีกา 2 เรื่องที่น่าสนใจเป็นเรื่องความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา และศาลฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยกระทำผิดตามฟ้อง คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 53/2503 กระบือของผู้เสียหายได้หายไปจากทำเลเลี้ยงเมื่อเวลาประมาณ 14 นาฬิกา พยานโจทก์ยืนยันว่าได้พบจำเลยกับพวกต้อนกระบือของผู้เสียหายไปในวันเกิดเหตุเวลาราว 14 นาฬิกา ดังนี้นับว่าเป็นระยะเวลากระชั้นชิดกับเวลากระบือของผู้เสียหายหายไป จำเลยย่อมมีความผิดตามฟ้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2230/2529 จำเลยเข้าไปอยู่ในบ้านของผู้เสียหายในยามวิกาล โดยผู้เสียหายมิได้อนุญาต น.น้องสะใภ้ของผู้เสียหายซึ่งผู้เสียหายใช้ให้ไปเฝ้าบ้านแทนได้พบจำเลยอยู่ในบ้านของผู้เสียหาย เมื่อผู้เสียหายกลับมาบ้านได้สำรวจทรัพย์สินปรากฏว่าข้าวของบนบ้านถูกรื้อกระจุยกระจายกระปุกออมสินหายไป 1 อันแตก 1 อัน ในกระปุกออมสินเก็บเงินไว้ประมาณ 1,500 บาท ผู้เสียหายจึงไปแจ้งความต่อพนักงานสอบสวน จำเลยหลบหนีไป ต่อมาประมาณ 2 เดือนจำเลยกลับมาและขอชดใช้เงิน 1,500 บาท แต่ผู้เสียหายไม่ยอมรับดังนี้ แม้โจทก์จะไม่มีประจักษ์พยานว่าจำเลยเป็นผู้ลักทรัพย์แต่เมื่อมีพยานแวดล้อมกรณีของโจทก์ที่นำสืบเชื่อได้ว่าจำเลยกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ ศาลก็ลงโทษจำเลยได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3008/2531 เหตุเกิดเวลากลางวัน ก่อนเกิดเหตุผู้เสียหายคุยอยู่กับจำเลย และเอาน้ำให้จำเลยดื่ม เมื่อเกิดเหตุแล้วในชั้นที่ผู้เสียหายไปแจ้งความ ผู้เสียหายแจ้งว่าหากเห็นหน้าคนร้ายอีกก็จำได้ ในชั้นจับกุมเมื่อผู้เสียหายพบจำเลยจำเลยเดินหลบหน้าผู้เสียหาย จำเลยกับผู้เสียหายไม่มีสาเหตุกันดังนี้น่าเชื่อว่าจำเลยเป็นคนร้ายชิงทรัพย์ผู้เสียหาย หมายเหตุ คดีนี้จำเลยฎีกาข้อหนึ่งว่า การจดจำคนร้ายตามปกติคนทั่วไปจะจำได้ไม่เกิน 1 สัปดาห์ แต่ศาลฎีกาก็วินิจฉัยประเด็นนี้ว่า หลักเกณฑ์ดังกล่าวเลื่อนลอยไม่มีเหตุผล แม้ผู้เสียหายจะเห็นจำเลยอีกครั้งเมื่อล่วงเลย 1 สัปดาห์มาแล้ว ก็ไม่เป็นเหตุที่จะให้ผู้เสียหายจำคนร้ายไม่ได้ จำเลยฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าการจดจำคนร้ายของผู้เสียหายมีโอกาสผิดพลาดได้มาก เพราะขณะเกิดเหตุมีเหตุอันน่าหวาดกลัว โดยคนร้ายใช้มีดขู่เข็ญว่าจะแทงผู้เสียหายนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโอกาสที่ผู้เสียหายจะจดจำคนร้ายได้มีตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ เพราะผู้เสียหายเบิกความว่าคนร้ายมานั่งที่หน้าบ้านผู้เสียหาย คุยกับผู้เสียหายและขอน้ำผู้เสียหายดื่ม ดังนั้นแม้จะมีเหตุน่าหวาดกลัวขณะเกิดเหตุก็ไม่เป็นเหตุที่จะให้ผู้เสียหายจำคนร้ายผิดพลาดไปได้ 2. ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 บัญญัติว่าหากคดีมีข้อสงสัยก็ให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยแก่จำเลยด้วย โดยเป็นหลักการที่ทั่วโลกยึดถือปฏิบัติตามกันมาเป็นเวลานานแล้ว เพราะถือว่าหากข้อสงสัยเป็นไปในทางที่ผิดแล้ว ก็อาจจะต้องทำให้ผู้บริสุทธิ์ได้รับโทษทัณฑ์ของบ้านเมืองอย่างไม่เป็นธรรมได้ จึงมีสุภาษิตว่าปล่อยคนผิด 10 คนดีกว่าลงโทษผู้บริสุทธิ์เพียง 1 คน แต่การที่จะยกข้อสงสัยขึ้นเป็นประโยชน์แก่จำเลยนั้น เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวางหลักเป็นแนวทางใช้ดุลพินิจของผู้พิพากษา ซึ่งนักกฎหมายควรยึดถือไว้ก็คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 643/2531 จำเลยกับ ส.ไปด้วยกันที่บ้านที่เกิดเหตุ เมื่อถึงโต๊ะผู้เสียหายทั้งสองนั่งดื่มเบียร์ จำเลยส่งปืนให้ ส.ส.ขึ้นลำปืนแล้วยิงผู้เสียหายทันที การส่งปืนให้ในลักษณะนั้นและขณะเดียวกัน ส.ก็ยิงผู้เสียหายทั้งสองทันที จะเป็นการส่งให้โดยเจตนาอย่างอื่นไม่ได้ นอกจากส่งเพื่อให้ยิงผู้เสียหายนั่นเองพฤติการณ์แสดงว่าจำเลยกับ ส.สมคบกันยิงผู้เสียหาย จำเลยมีความผิดฐานพยายามฆ่าผู้อื่น ที่จำเลยฎีกาว่า เมื่อเป็นที่สงสัยว่าจำเลยร่วมกับ ส.กระทำความผิดนี้หรือไม่ ต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้แก่จำเลยนั้นเห็นว่าการที่จะยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 นั้น ต้องเป็นเรื่องที่มีความสงสัยตามสมควรว่าจำเลยได้กระทำผิดหรือไม่ แต่กรณีนี้พยานหลักฐานโจทก์ที่นำสืบมาฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้กระทำผิดจริงตามฟ้อง จำเลยจึงต้องได้รับโทษตามกฎหมาย 3. มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาหลายเรื่องที่น่าสนใจ ที่ศาลยกข้อสงสัยเป็นประโยชน์กับจำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 227 เราสามารถตรวจดูการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาลว่าเหตุใดกรณีเช่นนั้นจึงถือว่าเป็นกรณีมีข้อสงสัย คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 361/2532 ผู้เสียหายเป็นหลานสะใภ้ของจำเลย ตอนเกิดเหตุเป็นเวลากลางวัน ผู้เสียหายยืนจับรถจักรยานเพื่อจะขี่ไปธุระได้เกิดทะเลาะโต้เถียงกับจำเลยแล้วปืนลูกซองยาวที่จำเลยถือลงมาจากบ้านได้ลั่นขึ้น 1 นัด กระสุนปืนถูกโคนต้นมะม่วงขวามือด้านหลังผู้เสียหาย ได้ความว่า ขณะนั้นจำเลยกับผู้เสียหายอยู่ห่างกันประมาณ 5 วา แม้ผู้เสียหายจะอ้างว่าจำเลยใช้ปืนยิงผู้เสียหายผู้เสียหายก็รับว่าขณะยิง จำเลยถือปืนด้วยมือทั้งสองข้างในลักษณะอยู่ข้างตัวระดับเอว มิได้ประทับเล็งยิงผู้เสียหาย แสดงว่าจำเลยยิงผู้เสียหายในระยะใกล้ด้วยปืนลูกซองยาว เช่นนี้หากจำเลยตั้งใจจะยิงก็ไม่น่าจะผิดพลาด ปรากฏด้วยว่าจำเลยชอบใช้อาวุธปืนขู่เข็ญผู้อื่นเสมอ พฤติการณ์แห่งคดีจึงยังไม่แน่ใจว่าจำเลยใช้อาวุธปืนยิงโดยเจตนาฆ่าผู้เสียหายดังโจทก์ฟ้อง สมควรยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้เป็นผลดีแก่จำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 894/2532 โจทก์ไม่มีประจักษ์พยานเห็นจำเลยยิงผู้ตาย มีแต่พยานพฤติเหตุแวดล้อมกรณีซึ่งก็มีเหตุให้เป็นที่สงสัย ส่วนหลังเกิดเหตุแม้จำเลยที่ 1 ไปติดต่อขอชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ภริยาผู้ตาย แต่จำเลยที่ 1 อาจจะกระทำไปโดยความเกรงกลัวว่าจะต้องรับโทษทั้งที่ไม่ได้กระทำผิดก็เป็นได้พยานหลักฐานของโจทก์จึงยังไม่พอฟังลงโทษจำเลยทั้งสองได้ หมายเหตุ คดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์มีแต่พยานแวดล้อมกรณีเนื่องจากศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่า "นายธัญญาวุธ ซึ่งเบิกความว่าก่อนเกิดเหตุพยานพร้อมด้วยจำเลยที่ 1 และผู้ตายพากันลงจากบ้านนายเรินเมื่อถึงบริเวณหน้าบ้านนายเรินพยานได้แยกจากคนทั้งสองขณะเดินห่างมาประมาณ 1 เส้น ก็มีเสียงปืนดังขึ้น 1 นัด พยานวิ่งไปที่บ้านยาย รุ่งขึ้นจึงทราบว่าผู้ตายถูกยิง เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ได้ความจากนายธัญญาวุธดังกล่าวจะฟังว่าจำเลยที่ 1 เป็นคนร้ายที่ร่วมกับพวกยิงผู้ตายยังไม่ได้ เพราะขณะที่ผู้ตายถูกยิงนั้นจำเลยที่ 1 อาจจะแยกทางกับผู้ตายไปเสียก่อน หรือผู้ตายอาจถูกคนร้ายลอบยิง โดยจำเลยที่ 1 ไม่มีส่วนรู้เห็นด้วยก็เป็นได้ ส่วนนายแดงเลื่อนแก้วพยานโจทก์อีกปากหนึ่งที่เบิกความว่า ขณะพยานเดินมาตามถนนบ้านลำหารเคียน ห่างจากจุดที่ผู้ตายถูกยิงประมาณ 20 เมตรก็มีเสียงปืน 1 นัด เมื่อเดินต่อไปอีกราว 3 วา ก็พบจำเลยทั้งสองโดยพยานใช้ไฟฉายส่องดูเห็นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ถืออะไร ส่วนจำเลยที่ 2ถืออาวุธปืนสั้นเดินไปทางทิศเหนือของถนนดังกล่าว เห็นว่า นายแดงเป็นน้าของผู้ตายหากนายแดงเห็นเหตุการณ์ดังที่เบิกความจริง ในวันรุ่งขึ้นเมื่อนายแดงทราบว่าผู้ตายถูกยิงตายห่างจากจุดที่ตนได้ยินเสียงปืนเพียง 20 เมตร แล้วพบเห็นจำเลยทั้งสองเช่นนี้ นายแดงจะต้องเข้าใจทันทีว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายรายนี้และจะต้องบอกเรื่องที่ตนพบเห็นให้แก่เจ้าหน้าที่ตำรวจญาติพี่น้องหรือภรรยาของผู้ตายทราบ เนื่องจากผู้ตายเป็นหลานของตน แต่นายแดงเบิกความว่าขณะพยานไปดูศพผู้ตาย ได้พบภรรยาผู้ตายเจ้าหน้าที่ตำรวจและกำนันท้องที่เกิดเหตุ พยานไม่ได้บอกเรื่องที่พบเห็นจำเลยทั้งสองให้ผู้ใดทราบ นอกจากนี้ที่นายแดงเบิกความว่า พยานออกจากบ้านเมื่อเวลา19.30 นาฬิกาเพื่อไปหานายหมื่น เลื่อนแก้ว ซึ่งมีบ้านอยู่ใกล้บ้านนายเริน เมื่อเดินมาได้ประมาณครึ่งชั่วโมงก็ได้ยินเสียงปืนดังกล่าว ดังนั้นขณะที่นายแดงได้ยินเสียงปืนและพบเห็นจำเลยทั้งสองจึงเป็นเวลาประมาณ 20 นาฬิกา เมื่อเกิดเหตุเวลาประมาณ 22 นาฬิกาเช่นนี้ คำเบิกความของนายแดงดังกล่าวข้างต้นจึงไม่อาจบ่งชี้ว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายรายนี้ได้ นอกจากนี้ศาลฎีกายังวินิจฉัยว่าการที่จำเลยที่ 1 ติดต่อชดใช้ค่าเสียหายนั้น แม้ว่าการกระทำดังกล่าวจะเป็นการส่อพิรุธก็ตามแต่ข้อพิรุธเท่านี้ยังไม่พอฟังลงโทษจำเลยได้ เนื่องจากจำเลยที่ 1อาจกระทำโดยความเกรงกลัวว่าจะได้รับโทษดังกล่าวก็ได้ 4. ในเรื่องการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาลนั้น ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ได้ให้ข้อสังเกตว่า การตัดสินปัญหาข้อเท็จจริงอาศัยความน่าจะเป็นเป็นพื้นฐานของการตัดสิน ยิ่งน่าจะเป็นมากขึ้นก็ยิ่งน่าเชื่อว่าเป็นความจริงแน่นอนยิ่งขึ้นเท่านั้น ทั้งนี้หลักพิสูจน์ความแน่นอนดังกล่าวมี 4 ประการด้วยกันคือ 1) กฎแห่งความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน 2) กฎแห่งความขัดกัน 3) กฎแห่งความเป็นครึ่ง ๆ กลาง ๆ และ 4) กฎแห่งความมีเหตุผลอันสมควร ส่วนศาสตราจารย์ประพนธ์ศาตะมาน ได้ให้ข้อสังเกตในเรื่องเดียวกันนี้ว่า คำพยานที่ไม่มีน้ำหนักคือ 1) คำพยานที่ไม่อยู่กับร่องรอย 2) คำพยานที่มีสาเหตุโกรธเคืองกับคู่ความอีกฝ่าย 3) พยานที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับฝ่ายที่ตนเบิกความ 4) พยานเดียวมักมีน้ำหนักน้อย 5) พยานที่เบิกความแตกต่างกัน 6) คำพยานที่ไม่ประกอบด้วยเหตุผล 7) คำซัดทอดของพยานคนหนึ่งต่อจำเลยคนอื่น ๆ หรือคำซัดทอดของคนร้ายด้วยกันย่อมไม่มีน้ำหนัก 8) พยานบอกเล่าไม่มีน้ำหนัก นอกจากนี้ท่านยังมีความเห็นว่าในคดีอาญาพยานโจทก์ที่ดีคือพยานที่ไม่มีข้อตำหนิ เบิกความสอดคล้องกัน และประกอบด้วยเหตุผลน่าเชื่อว่าเบิกความตามความสัตย์จริง ถ้าพยานโจทก์ไม่มีข้อที่น่าตำหนิ และพยานจำเลยก็แตกต่างฟังไม่ได้แล้วย่อมฟังข้อเท็จจริงลงโทษจำเลยได้ สำหรับความเห็นของศาสตราจารย์บัญญัติ สุชีวะ ในเรื่องเดียวกันนี้ ท่านเห็นว่าในคดีอาญาถ้าเทียบเป็นเปอร์เซ็นต์ว่าถ้าพยานโจทก์51 เปอร์เซ็นต์ พยานจำเลย 49 เปอร์เซ็นต์ แล้วจึงตัดสินลงโทษจำเลยไม่ได้ กรณีนี้ต้องถือว่าเป็นที่สงสัยต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลย ถ้าพยานโจทก์มั่นคงแล้ว จะต้องนำพยานหลักฐานของจำเลย ขึ้นมาวินิจฉัยว่าฟังได้หรือไม่ และสามารถหักล้างพยานหลักฐานโจทก์ได้หรือไม่อย่างไร นอกจากนี้ท่านยังเห็นอีกว่าการที่จะยกฟ้องโจทก์ เพราะจำเลยไม่ได้กระทำผิดอาจเป็นเพราะ 1) พยานโจทก์ให้การแตกต่างขัดแย้งกันในข้อสำคัญ มิใช่แตกต่างขัดแย้งกันเพียงผลความ 2) พยานโจทก์ให้การขัดต่อเหตุผล 3) พยานโจทก์เบิกความเป็นที่สงสัยโดยมีเหตุอันควร รายละเอียดข้อสังเกตของท่านอาจารย์ทั้ง 3 ท่านนั้น สามารถศึกษาได้จาก "ระเบียบปฏิบัติงานของศาลอุทธรณ์ และการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน การเรียงคำพิพากษาศาลอุทธรณ์," เป็นเอกสารแผ่นโรเนียวเย็บเล่ม, พิมพ์โดยคณะผู้ช่วยผู้พิพากษา รุ่นที่ 21และที่ 22, พ.ศ. 2525, หน้า 67-113. ทวีประจวบลาภ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335และให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 335(8) ลงโทษจำคุก 1 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหามีว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน800 บาทของนางคำหม่อน ครองยุทธ ผู้เสียหายไปตามที่โจทก์ฟ้องหรือไม่โจทก์มีนายบรรจง ครองยุทธ สามีผู้เสียหายเป็นพยานเพียงปากเดียวเบิกความว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงินของผู้เสียหายไปแต่นายบรรจงก็ไม่เห็นขณะที่จำเลยลักเอาเงิน นายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาเท่านั้นในขณะที่นายบรรจงเดินจะมาดื่มน้ำที่กระท่อมนาเงินที่หายไปอยู่บนกระท่อมนาซึ่งยกพื้นสูง หากจำเลยเป็นคนลักเอาเงินบนกระท่อมนาเมื่อได้เงินแล้ว จำเลยก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา การที่เห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นจึงไม่เป็นเหตุเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน นายบรรจงออกจากกระท่อมนาไปที่เตาเผาถ่านซึ่งอยู่ห่างกันประมาณ 3 เส้น นานประมาณ 30 นาทีจึงกลับมาที่กระท่อมนาและเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา จำเลยมายืนอยู่ที่ใต้กระท่อมนานานเท่าไรก็ไม่ปรากฏก่อนที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นอาจจะมีคนอื่นมาที่กระท่อมนาแล้วลักเอาเงินบนกระท่อมนาไปก็ได้ เพราะปรากฏจากการนำสืบของโจทก์ว่า ตามปกติบริเวณกระท่อมนาของผู้เสียหายจะมีคนนำรถมาจอดไว้แล้วออกไปหาปลาซึ่งแสดงให้เห็นว่ากระท่อมนาของผู้เสียหายปลูกอยู่ใกล้กับทางที่ชาวบ้านจะไปหาปลา นอกจากจะมีรถมาจอดแล้วก็น่าจะมีคนเดินผ่านกระท่อมนาของผู้เสียหายเพื่อไปหาปลากระท่อมนาของผู้เสียหายจึงตั้งอยู่ในที่เปิดเผย มีชาวบ้านเดินผ่านไปมา คนที่เดินผ่านกระท่อมนามีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้ง่าย ที่โจทก์นำสืบว่า เมื่อนายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา นายบรรจงถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปก็ดี เมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจ จำเลยวิ่งหนีไปไกลประมาณ 100 เมตร เจ้าพนักงานตำรวจจึงจับจำเลยได้ซึ่งโจทก์ถือว่าเป็นข้อพิรุธที่แสดงให้เห็นว่า จำเลยเป็นคนร้ายก็ดี เห็นว่าการกระทำของจำเลยดังกล่าวอาจจะเป็นพิรุธจริง แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยเช่นนี้ยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้าย ศาลฎีกาเห็นว่า การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา ภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้นแต่โจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดจริง จำเลยก็ได้ให้การต่อสู้ตลอดมาว่าจำเลยมิได้กระทำผิด พยานโจทก์เป็นที่สงสัยจึงต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 วรรคสอง..."พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5/2533พนักงานอัยการ จังหวัด อุบลราชธานีโจทก์นาย สัญจร บุญ รักษาจำเลย ป.วิ.อ. ม. 226, ม. 227โจทก์มีพยานเพียงปากเดียวแต่มิได้รู้เห็นขณะจำเลยลักเอาเงินของผู้เสียหายไป โดยพยานออกไปจากกระท่อมนานานประมาณ 30นาทีก็กลับมาพบเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา และพบว่าเงินของผู้เสียหายที่อยู่บนกระท่อมนาได้หายไป ดังนี้ หากจำเลยเป็นคนร้ายเมื่อได้เงินแล้วก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา ทั้งกระท่อมนาที่เกิดเหตุตั้งอยู่ในที่เปิดเผยใกล้ทางที่ชาวบ้านผ่านไปมา ฉะนั้นระยะเวลาที่พยานไปและกลับมาที่กระท่อมนา คนที่เดินผ่านจึงมีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้โดยง่าย ส่วนการที่พยานถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปและเมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจก็วิ่งหนีนั้น แม้เป็นการกระทำอันเป็นพิรุธก็ตาม แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยดังกล่าวและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้น เมื่อโจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำผิดจริง พยานโจทก์จึงยังเป็นที่สงสัย ต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 227 วรรคสอง.โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335และให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยให้การปฏิเสธศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า จำเลยมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 335(8) ลงโทษจำคุก 1 ปี ให้จำเลยคืนหรือใช้เงิน 800 บาท แก่ผู้เสียหายจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหามีว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน800 บาทของนางคำหม่อน ครองยุทธ ผู้เสียหายไปตามที่โจทก์ฟ้องหรือไม่โจทก์มีนายบรรจง ครองยุทธ สามีผู้เสียหายเป็นพยานเพียงปากเดียวเบิกความว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงินของผู้เสียหายไปแต่นายบรรจงก็ไม่เห็นขณะที่จำเลยลักเอาเงิน นายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนาเท่านั้นในขณะที่นายบรรจงเดินจะมาดื่มน้ำที่กระท่อมนาเงินที่หายไปอยู่บนกระท่อมนาซึ่งยกพื้นสูง หากจำเลยเป็นคนลักเอาเงินบนกระท่อมนาเมื่อได้เงินแล้ว จำเลยก็น่าจะรีบหนีออกไปจากกระท่อมนา ไม่มีเหตุผลใดที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนา การที่เห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นจึงไม่เป็นเหตุเพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้ายลักเอาเงิน นายบรรจงออกจากกระท่อมนาไปที่เตาเผาถ่านซึ่งอยู่ห่างกันประมาณ 3 เส้น นานประมาณ 30 นาทีจึงกลับมาที่กระท่อมนาและเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา จำเลยมายืนอยู่ที่ใต้กระท่อมนานานเท่าไรก็ไม่ปรากฏก่อนที่จำเลยจะมายืนอยู่ใต้กระท่อมนานั้นอาจจะมีคนอื่นมาที่กระท่อมนาแล้วลักเอาเงินบนกระท่อมนาไปก็ได้ เพราะปรากฏจากการนำสืบของโจทก์ว่า ตามปกติบริเวณกระท่อมนาของผู้เสียหายจะมีคนนำรถมาจอดไว้แล้วออกไปหาปลาซึ่งแสดงให้เห็นว่ากระท่อมนาของผู้เสียหายปลูกอยู่ใกล้กับทางที่ชาวบ้านจะไปหาปลา นอกจากจะมีรถมาจอดแล้วก็น่าจะมีคนเดินผ่านกระท่อมนาของผู้เสียหายเพื่อไปหาปลากระท่อมนาของผู้เสียหายจึงตั้งอยู่ในที่เปิดเผย มีชาวบ้านเดินผ่านไปมา คนที่เดินผ่านกระท่อมนามีโอกาสที่จะขึ้นไปลักเอาเงินบนกระท่อมนาได้ง่าย ที่โจทก์นำสืบว่า เมื่อนายบรรจงเห็นจำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา นายบรรจงถามจำเลยว่ามาทำอะไร จำเลยไม่ตอบกลับเดินออกไปก็ดี เมื่อจำเลยเห็นเจ้าพนักงานตำรวจ จำเลยวิ่งหนีไปไกลประมาณ 100 เมตร เจ้าพนักงานตำรวจจึงจับจำเลยได้ซึ่งโจทก์ถือว่าเป็นข้อพิรุธที่แสดงให้เห็นว่า จำเลยเป็นคนร้ายก็ดี เห็นว่าการกระทำของจำเลยดังกล่าวอาจจะเป็นพิรุธจริง แต่การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยเช่นนี้ยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าจำเลยเป็นคนร้าย ศาลฎีกาเห็นว่า การกระทำอันเป็นพิรุธของจำเลยและการที่จำเลยยืนอยู่ใต้กระท่อมนา ภายหลังจากที่เงินของผู้เสียหายได้หายไปนั้นเป็นเพียงพฤติการณ์ที่น่าสงสัยว่าจำเลยน่าจะเป็นคนร้ายเท่านั้นแต่โจทก์ไม่มีพยานอื่นมาสืบประกอบเพื่อยืนยันให้เห็นว่าจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดจริง จำเลยก็ได้ให้การต่อสู้ตลอดมาว่าจำเลยมิได้กระทำผิด พยานโจทก์เป็นที่สงสัยจึงต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 วรรคสอง..."พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์.(บุญศรี กอบบุญ-เสียง ตรีวิมล-อุไร คังคะเกตุ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. การพิพาทกันในศาลไม่ว่าจะเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญาก็ตามส่วนใหญ่จะเป็นการพิพาทกันในปัญหาข้อเท็จจริง การวินิจฉัยข้อเท็จจริงจึงเป็นเรื่องที่ยุ่งยากพอสมควรสำหรับผู้พิพากษาและการที่จะสามารถวินิจฉัยข้อเท็จจริงได้ถูกต้องจำเป็นต้องอาศัยประสบการณ์ และการศึกษาแนวการวินิจฉัยของศาลฎีกาในคดีต่าง ๆ ประกอบ สำหรับบุคคลที่เป็นพนักงานอัยการ หรือทนายความ ก็หาใช่ว่าไม่จำเป็นต้องศึกษาหรือติดตามในเรื่องนี้ด้วยไม่ เพราะการที่จะเป็นผู้ที่ว่าความได้ดี จำเป็นจะต้องมองข้อเท็จจริงในคดีที่ตนเองรับผิดชอบให้ออก และตั้งเป้าหมายว่าข้อเท็จจริงอย่างไรจึงจะเป็นประโยชน์แก่รูปคดีของตน แล้วจึงพยายามนำสืบ หรือซักค้านพยานไปในทิศทางนั้น ๆ แต่การที่จะสามารถทำเช่นนั้นได้ดีจำเป็นต้องอาศัยประสบการณ์และความสามารถอย่างมาก ตลอดจนการเตรียมคดีมากน้อยเพียงใดเพราะบางครั้งการสืบพยานในศาลเป็นเรื่องเฉพาะหน้าที่จำต้องตัดสินใจทันทีทันใด มีคำพิพากษาศาลฎีกา 2 เรื่องที่น่าสนใจเป็นเรื่องความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา และศาลฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยกระทำผิดตามฟ้อง คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 53/2503 กระบือของผู้เสียหายได้หายไปจากทำเลเลี้ยงเมื่อเวลาประมาณ 14 นาฬิกา พยานโจทก์ยืนยันว่าได้พบจำเลยกับพวกต้อนกระบือของผู้เสียหายไปในวันเกิดเหตุเวลาราว 14 นาฬิกา ดังนี้นับว่าเป็นระยะเวลากระชั้นชิดกับเวลากระบือของผู้เสียหายหายไป จำเลยย่อมมีความผิดตามฟ้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2230/2529 จำเลยเข้าไปอยู่ในบ้านของผู้เสียหายในยามวิกาล โดยผู้เสียหายมิได้อนุญาต น.น้องสะใภ้ของผู้เสียหายซึ่งผู้เสียหายใช้ให้ไปเฝ้าบ้านแทนได้พบจำเลยอยู่ในบ้านของผู้เสียหาย เมื่อผู้เสียหายกลับมาบ้านได้สำรวจทรัพย์สินปรากฏว่าข้าวของบนบ้านถูกรื้อกระจุยกระจายกระปุกออมสินหายไป 1 อันแตก 1 อัน ในกระปุกออมสินเก็บเงินไว้ประมาณ 1,500 บาท ผู้เสียหายจึงไปแจ้งความต่อพนักงานสอบสวน จำเลยหลบหนีไป ต่อมาประมาณ 2 เดือนจำเลยกลับมาและขอชดใช้เงิน 1,500 บาท แต่ผู้เสียหายไม่ยอมรับดังนี้ แม้โจทก์จะไม่มีประจักษ์พยานว่าจำเลยเป็นผู้ลักทรัพย์แต่เมื่อมีพยานแวดล้อมกรณีของโจทก์ที่นำสืบเชื่อได้ว่าจำเลยกระทำความผิดฐานลักทรัพย์ ศาลก็ลงโทษจำเลยได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3008/2531 เหตุเกิดเวลากลางวัน ก่อนเกิดเหตุผู้เสียหายคุยอยู่กับจำเลย และเอาน้ำให้จำเลยดื่ม เมื่อเกิดเหตุแล้วในชั้นที่ผู้เสียหายไปแจ้งความ ผู้เสียหายแจ้งว่าหากเห็นหน้าคนร้ายอีกก็จำได้ ในชั้นจับกุมเมื่อผู้เสียหายพบจำเลยจำเลยเดินหลบหน้าผู้เสียหาย จำเลยกับผู้เสียหายไม่มีสาเหตุกันดังนี้น่าเชื่อว่าจำเลยเป็นคนร้ายชิงทรัพย์ผู้เสียหาย หมายเหตุ คดีนี้จำเลยฎีกาข้อหนึ่งว่า การจดจำคนร้ายตามปกติคนทั่วไปจะจำได้ไม่เกิน 1 สัปดาห์ แต่ศาลฎีกาก็วินิจฉัยประเด็นนี้ว่า หลักเกณฑ์ดังกล่าวเลื่อนลอยไม่มีเหตุผล แม้ผู้เสียหายจะเห็นจำเลยอีกครั้งเมื่อล่วงเลย 1 สัปดาห์มาแล้ว ก็ไม่เป็นเหตุที่จะให้ผู้เสียหายจำคนร้ายไม่ได้ จำเลยฎีกาอีกข้อหนึ่งว่าการจดจำคนร้ายของผู้เสียหายมีโอกาสผิดพลาดได้มาก เพราะขณะเกิดเหตุมีเหตุอันน่าหวาดกลัว โดยคนร้ายใช้มีดขู่เข็ญว่าจะแทงผู้เสียหายนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโอกาสที่ผู้เสียหายจะจดจำคนร้ายได้มีตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ เพราะผู้เสียหายเบิกความว่าคนร้ายมานั่งที่หน้าบ้านผู้เสียหาย คุยกับผู้เสียหายและขอน้ำผู้เสียหายดื่ม ดังนั้นแม้จะมีเหตุน่าหวาดกลัวขณะเกิดเหตุก็ไม่เป็นเหตุที่จะให้ผู้เสียหายจำคนร้ายผิดพลาดไปได้ 2. ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 บัญญัติว่าหากคดีมีข้อสงสัยก็ให้ยกประโยชน์แห่งความสงสัยแก่จำเลยด้วย โดยเป็นหลักการที่ทั่วโลกยึดถือปฏิบัติตามกันมาเป็นเวลานานแล้ว เพราะถือว่าหากข้อสงสัยเป็นไปในทางที่ผิดแล้ว ก็อาจจะต้องทำให้ผู้บริสุทธิ์ได้รับโทษทัณฑ์ของบ้านเมืองอย่างไม่เป็นธรรมได้ จึงมีสุภาษิตว่าปล่อยคนผิด 10 คนดีกว่าลงโทษผู้บริสุทธิ์เพียง 1 คน แต่การที่จะยกข้อสงสัยขึ้นเป็นประโยชน์แก่จำเลยนั้น เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาวางหลักเป็นแนวทางใช้ดุลพินิจของผู้พิพากษา ซึ่งนักกฎหมายควรยึดถือไว้ก็คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 643/2531 จำเลยกับ ส.ไปด้วยกันที่บ้านที่เกิดเหตุ เมื่อถึงโต๊ะผู้เสียหายทั้งสองนั่งดื่มเบียร์ จำเลยส่งปืนให้ ส.ส.ขึ้นลำปืนแล้วยิงผู้เสียหายทันที การส่งปืนให้ในลักษณะนั้นและขณะเดียวกัน ส.ก็ยิงผู้เสียหายทั้งสองทันที จะเป็นการส่งให้โดยเจตนาอย่างอื่นไม่ได้ นอกจากส่งเพื่อให้ยิงผู้เสียหายนั่นเองพฤติการณ์แสดงว่าจำเลยกับ ส.สมคบกันยิงผู้เสียหาย จำเลยมีความผิดฐานพยายามฆ่าผู้อื่น ที่จำเลยฎีกาว่า เมื่อเป็นที่สงสัยว่าจำเลยร่วมกับ ส.กระทำความผิดนี้หรือไม่ ต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้แก่จำเลยนั้นเห็นว่าการที่จะยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 นั้น ต้องเป็นเรื่องที่มีความสงสัยตามสมควรว่าจำเลยได้กระทำผิดหรือไม่ แต่กรณีนี้พยานหลักฐานโจทก์ที่นำสืบมาฟังได้โดยปราศจากสงสัยว่าจำเลยได้กระทำผิดจริงตามฟ้อง จำเลยจึงต้องได้รับโทษตามกฎหมาย 3. มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกาหลายเรื่องที่น่าสนใจ ที่ศาลยกข้อสงสัยเป็นประโยชน์กับจำเลยตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 227 เราสามารถตรวจดูการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาลว่าเหตุใดกรณีเช่นนั้นจึงถือว่าเป็นกรณีมีข้อสงสัย คือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 361/2532 ผู้เสียหายเป็นหลานสะใภ้ของจำเลย ตอนเกิดเหตุเป็นเวลากลางวัน ผู้เสียหายยืนจับรถจักรยานเพื่อจะขี่ไปธุระได้เกิดทะเลาะโต้เถียงกับจำเลยแล้วปืนลูกซองยาวที่จำเลยถือลงมาจากบ้านได้ลั่นขึ้น 1 นัด กระสุนปืนถูกโคนต้นมะม่วงขวามือด้านหลังผู้เสียหาย ได้ความว่า ขณะนั้นจำเลยกับผู้เสียหายอยู่ห่างกันประมาณ 5 วา แม้ผู้เสียหายจะอ้างว่าจำเลยใช้ปืนยิงผู้เสียหายผู้เสียหายก็รับว่าขณะยิง จำเลยถือปืนด้วยมือทั้งสองข้างในลักษณะอยู่ข้างตัวระดับเอว มิได้ประทับเล็งยิงผู้เสียหาย แสดงว่าจำเลยยิงผู้เสียหายในระยะใกล้ด้วยปืนลูกซองยาว เช่นนี้หากจำเลยตั้งใจจะยิงก็ไม่น่าจะผิดพลาด ปรากฏด้วยว่าจำเลยชอบใช้อาวุธปืนขู่เข็ญผู้อื่นเสมอ พฤติการณ์แห่งคดีจึงยังไม่แน่ใจว่าจำเลยใช้อาวุธปืนยิงโดยเจตนาฆ่าผู้เสียหายดังโจทก์ฟ้อง สมควรยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้เป็นผลดีแก่จำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 894/2532 โจทก์ไม่มีประจักษ์พยานเห็นจำเลยยิงผู้ตาย มีแต่พยานพฤติเหตุแวดล้อมกรณีซึ่งก็มีเหตุให้เป็นที่สงสัย ส่วนหลังเกิดเหตุแม้จำเลยที่ 1 ไปติดต่อขอชดใช้ค่าเสียหายให้แก่ภริยาผู้ตาย แต่จำเลยที่ 1 อาจจะกระทำไปโดยความเกรงกลัวว่าจะต้องรับโทษทั้งที่ไม่ได้กระทำผิดก็เป็นได้พยานหลักฐานของโจทก์จึงยังไม่พอฟังลงโทษจำเลยทั้งสองได้ หมายเหตุ คดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าโจทก์มีแต่พยานแวดล้อมกรณีเนื่องจากศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่า "นายธัญญาวุธ ซึ่งเบิกความว่าก่อนเกิดเหตุพยานพร้อมด้วยจำเลยที่ 1 และผู้ตายพากันลงจากบ้านนายเรินเมื่อถึงบริเวณหน้าบ้านนายเรินพยานได้แยกจากคนทั้งสองขณะเดินห่างมาประมาณ 1 เส้น ก็มีเสียงปืนดังขึ้น 1 นัด พยานวิ่งไปที่บ้านยาย รุ่งขึ้นจึงทราบว่าผู้ตายถูกยิง เห็นว่าข้อเท็จจริงที่ได้ความจากนายธัญญาวุธดังกล่าวจะฟังว่าจำเลยที่ 1 เป็นคนร้ายที่ร่วมกับพวกยิงผู้ตายยังไม่ได้ เพราะขณะที่ผู้ตายถูกยิงนั้นจำเลยที่ 1 อาจจะแยกทางกับผู้ตายไปเสียก่อน หรือผู้ตายอาจถูกคนร้ายลอบยิง โดยจำเลยที่ 1 ไม่มีส่วนรู้เห็นด้วยก็เป็นได้ ส่วนนายแดงเลื่อนแก้วพยานโจทก์อีกปากหนึ่งที่เบิกความว่า ขณะพยานเดินมาตามถนนบ้านลำหารเคียน ห่างจากจุดที่ผู้ตายถูกยิงประมาณ 20 เมตรก็มีเสียงปืน 1 นัด เมื่อเดินต่อไปอีกราว 3 วา ก็พบจำเลยทั้งสองโดยพยานใช้ไฟฉายส่องดูเห็นจำเลยที่ 1 ไม่ได้ถืออะไร ส่วนจำเลยที่ 2ถืออาวุธปืนสั้นเดินไปทางทิศเหนือของถนนดังกล่าว เห็นว่า นายแดงเป็นน้าของผู้ตายหากนายแดงเห็นเหตุการณ์ดังที่เบิกความจริง ในวันรุ่งขึ้นเมื่อนายแดงทราบว่าผู้ตายถูกยิงตายห่างจากจุดที่ตนได้ยินเสียงปืนเพียง 20 เมตร แล้วพบเห็นจำเลยทั้งสองเช่นนี้ นายแดงจะต้องเข้าใจทันทีว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายรายนี้และจะต้องบอกเรื่องที่ตนพบเห็นให้แก่เจ้าหน้าที่ตำรวจญาติพี่น้องหรือภรรยาของผู้ตายทราบ เนื่องจากผู้ตายเป็นหลานของตน แต่นายแดงเบิกความว่าขณะพยานไปดูศพผู้ตาย ได้พบภรรยาผู้ตายเจ้าหน้าที่ตำรวจและกำนันท้องที่เกิดเหตุ พยานไม่ได้บอกเรื่องที่พบเห็นจำเลยทั้งสองให้ผู้ใดทราบ นอกจากนี้ที่นายแดงเบิกความว่า พยานออกจากบ้านเมื่อเวลา19.30 นาฬิกาเพื่อไปหานายหมื่น เลื่อนแก้ว ซึ่งมีบ้านอยู่ใกล้บ้านนายเริน เมื่อเดินมาได้ประมาณครึ่งชั่วโมงก็ได้ยินเสียงปืนดังกล่าว ดังนั้นขณะที่นายแดงได้ยินเสียงปืนและพบเห็นจำเลยทั้งสองจึงเป็นเวลาประมาณ 20 นาฬิกา เมื่อเกิดเหตุเวลาประมาณ 22 นาฬิกาเช่นนี้ คำเบิกความของนายแดงดังกล่าวข้างต้นจึงไม่อาจบ่งชี้ว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนร้ายรายนี้ได้ นอกจากนี้ศาลฎีกายังวินิจฉัยว่าการที่จำเลยที่ 1 ติดต่อชดใช้ค่าเสียหายนั้น แม้ว่าการกระทำดังกล่าวจะเป็นการส่อพิรุธก็ตามแต่ข้อพิรุธเท่านี้ยังไม่พอฟังลงโทษจำเลยได้ เนื่องจากจำเลยที่ 1อาจกระทำโดยความเกรงกลัวว่าจะได้รับโทษดังกล่าวก็ได้ 4. ในเรื่องการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาลนั้น ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ได้ให้ข้อสังเกตว่า การตัดสินปัญหาข้อเท็จจริงอาศัยความน่าจะเป็นเป็นพื้นฐานของการตัดสิน ยิ่งน่าจะเป็นมากขึ้นก็ยิ่งน่าเชื่อว่าเป็นความจริงแน่นอนยิ่งขึ้นเท่านั้น ทั้งนี้หลักพิสูจน์ความแน่นอนดังกล่าวมี 4 ประการด้วยกันคือ 1) กฎแห่งความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน 2) กฎแห่งความขัดกัน 3) กฎแห่งความเป็นครึ่ง ๆ กลาง ๆ และ 4) กฎแห่งความมีเหตุผลอันสมควร ส่วนศาสตราจารย์ประพนธ์ศาตะมาน ได้ให้ข้อสังเกตในเรื่องเดียวกันนี้ว่า คำพยานที่ไม่มีน้ำหนักคือ 1) คำพยานที่ไม่อยู่กับร่องรอย 2) คำพยานที่มีสาเหตุโกรธเคืองกับคู่ความอีกฝ่าย 3) พยานที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับฝ่ายที่ตนเบิกความ 4) พยานเดียวมักมีน้ำหนักน้อย 5) พยานที่เบิกความแตกต่างกัน 6) คำพยานที่ไม่ประกอบด้วยเหตุผล 7) คำซัดทอดของพยานคนหนึ่งต่อจำเลยคนอื่น ๆ หรือคำซัดทอดของคนร้ายด้วยกันย่อมไม่มีน้ำหนัก 8) พยานบอกเล่าไม่มีน้ำหนัก นอกจากนี้ท่านยังมีความเห็นว่าในคดีอาญาพยานโจทก์ที่ดีคือพยานที่ไม่มีข้อตำหนิ เบิกความสอดคล้องกัน และประกอบด้วยเหตุผลน่าเชื่อว่าเบิกความตามความสัตย์จริง ถ้าพยานโจทก์ไม่มีข้อที่น่าตำหนิ และพยานจำเลยก็แตกต่างฟังไม่ได้แล้วย่อมฟังข้อเท็จจริงลงโทษจำเลยได้ สำหรับความเห็นของศาสตราจารย์บัญญัติ สุชีวะ ในเรื่องเดียวกันนี้ ท่านเห็นว่าในคดีอาญาถ้าเทียบเป็นเปอร์เซ็นต์ว่าถ้าพยานโจทก์51 เปอร์เซ็นต์ พยานจำเลย 49 เปอร์เซ็นต์ แล้วจึงตัดสินลงโทษจำเลยไม่ได้ กรณีนี้ต้องถือว่าเป็นที่สงสัยต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้จำเลย ถ้าพยานโจทก์มั่นคงแล้ว จะต้องนำพยานหลักฐานของจำเลย ขึ้นมาวินิจฉัยว่าฟังได้หรือไม่ และสามารถหักล้างพยานหลักฐานโจทก์ได้หรือไม่อย่างไร นอกจากนี้ท่านยังเห็นอีกว่าการที่จะยกฟ้องโจทก์ เพราะจำเลยไม่ได้กระทำผิดอาจเป็นเพราะ 1) พยานโจทก์ให้การแตกต่างขัดแย้งกันในข้อสำคัญ มิใช่แตกต่างขัดแย้งกันเพียงผลความ 2) พยานโจทก์ให้การขัดต่อเหตุผล 3) พยานโจทก์เบิกความเป็นที่สงสัยโดยมีเหตุอันควร รายละเอียดข้อสังเกตของท่านอาจารย์ทั้ง 3 ท่านนั้น สามารถศึกษาได้จาก "ระเบียบปฏิบัติงานของศาลอุทธรณ์ และการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน การเรียงคำพิพากษาศาลอุทธรณ์," เป็นเอกสารแผ่นโรเนียวเย็บเล่ม, พิมพ์โดยคณะผู้ช่วยผู้พิพากษา รุ่นที่ 21และที่ 22, พ.ศ. 2525, หน้า 67-113. ทวีประจวบลาภ.