คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 85/2533หลักกฎหมาย: เดิม จ. มารดาโจทก์ กับ ล. ครอบครองที่ดินร่วมกัน ต่อมาบุคคลทั้งสองได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วน โดย จ. ครอบครองที่พิพาท ส่วนที่ดินที่เหลือ ล. ครอบครอง โดยโจทก์ได้ครอบครองที่พิพาทตั้งแต่ จ. ยังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบันแม้ต่อมา ล. จะขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสอง โดยทั้ง ล. และจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลย ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1375 โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท มีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่พิพาทเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่โดยได้รับมรดกมาจากนางจ้อย ประมวล ผู้เป็นมารดา ที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินแปลงใหญ่ซึ่งนางจ้อย ประมวล และนางสาวเหลืองประมวล เป็นเจ้าของครอบครองร่วมกันมาต่อมานางจ้อยและนางสาวเหลืองแบ่งแยกการครอบครองกันเป็นสัดส่วน โดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาทส่วนที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2518นางสาวเหลืองได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลง โดยเอาที่พิพาทรวมเข้าด้วยแล้วสมคบกับจำเลยทั้งสองยกที่ดินทั้งแปลงให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยจำเลยทั้งสองทราบดีว่า มีที่พิพาทซึ่งเป็นของโจทก์รวมอยู่ด้วย โจทก์เพิ่งทราบการกระทำดังกล่าวเมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2528 เพราะจำเลยทั้งสองไปขอเปลี่ยนหนังสือรับรองการทำประโยชน์จาก น.ส.3 เป็น น.ส.3ก. โจทก์จึงไปคัดค้านขอให้ศาลพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของโจทก์ ให้จำเลยทั้งสองไปจดทะเบียนแบ่งแยกเฉพาะส่วนที่พิพาทให้แก่โจทก์ หากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสองโดยเดิมที่พิพาทเป็นของนายเฟื่อง ประมวล บิดาของจำเลยทั้งสองกับนางสาวเหลืองซึ่งได้รับแบ่งมาจากบิดามารดาแล้วครอบครองร่วมกันมาโดยนางจ้อยมารดาโจทก์ และโจทก์ไม่เคยเข้ามาเกี่ยวข้อง ต่อมาปี 2518นางสาวเหลืองได้ขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลงรวมที่พิพาทด้วย ในนามของนางสาวเหลืองแล้วนางสาวเหลืองได้ทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองได้ครอบครองที่พิพาทเพื่อตนตลอดมาเกิน 1 ปี แล้ว ฟ้องโจทก์จึงขาดอายุความ ต่อมาเมื่อกลางเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์และบริวารได้เข้าทำนาในที่พิพาท จำเลยทั้งสองห้ามปรามแล้วไม่เชื่อฟังทำให้จำเลยทั้งสองได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาคิดเป็นเงินปีละ 10,000 บาท ขอให้พิพากษายกฟ้องและมีคำสั่งว่าที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ขับไล่โจทก์และบริวารออกไปจากที่พิพาทกับให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายโจทก์ขาดนัดยื่นคำให้การแก้ฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ให้ขับไล่โจทก์และบริวาร และให้โจทก์ชำระเงินแก่จำเลยปีละ 4,000 บาทนับแต่ปี พ.ศ. 2528 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์และบริวารจะไม่เกี่ยวข้องกับที่พิพาทโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่พิพาทโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองคำขออื่นให้ยกและยกฟ้องแย้งของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบรับกันฟังได้ว่าที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 หรือ ล.1 มีชื่อจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองโดยได้รับการให้มาจากนางสาวเหลือง ปัจจุบันที่พิพาทโจทก์ครอบครองอยู่ คดีมีข้อวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยทั้งสองว่าโจทก์หรือจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาท และจำเลยทั้งสองเสียหายเพียงใด โจทก์และจำเลยที่ 1 นำสืบโต้เถียงกันโดยต่างอ้างว่าเป็นผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ แต่อีกฝ่ายบุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครอง ฝ่ายโจทก์ได้ความจากคำเบิกความของโจทก์ว่าเดิมนางสาวเหลืองและนางจ้อยมารดาโจทก์ครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 ร่วมกันทั้งแปลง ต่อมาได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วนโดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาท ที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อนางจ้อยถึงแก่กรรม โจทก์ซึ่งเป็นบุตรได้ครอบครองที่พิพาทต่อมาในปี 2528 จำเลยที่ 1 บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาท แต่เมื่อโจทก์ห้ามปรามจำเลยที่ 1 จึงไม่เข้ามาทำนาในที่พิพาทอีกต่อไป โดยโจทก์มีพยานหลายปากมาเบิกความสนับสนุนความข้อนี้ได้ความสอดคล้องต้องกัน ส่วนฝ่ายจำเลยได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ 1 ว่า ที่พิพาทไม่ใช่ของโจทก์แต่เป็นของจำเลยทั้งสองโดยนางสาวเหลืองทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสองแล้วครอบครองร่วมกันมา ต่อมาเมื่อเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาทจำเลยที่ 1 ห้ามปรามแล้วโจทก์ไม่ยอมเชื่อฟัง แต่พยานจำเลยคือนางแลประมวล และนายประคอง สายสินธุ์ ต่างเบิกความได้ความสอดคล้องต้องกันว่า โจทก์ได้ทำนาในที่พิพาทตั้งแต่นางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน จึงเจือสมกับข้อนำสืบของโจทก์ดังกล่าวแล้วข้างต้น ดังนี้ พยานหลักฐานของโจทก์จึงมีน้ำหนักน่าเชื่อกว่าพยานหลักฐานของจำเลย กรณีฟังไม่ได้ว่า จำเลยทั้งสองครอบครองที่พิพาทอยู่แล้วโจทก์บุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครองดังที่จำเลยที่ 1 นำสืบแต่ฟังได้ว่าโจทก์ครอบครองที่พิพาทตลอดมาตั้งแต่ก่อนนางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมา ดังที่โจทก์นำสืบ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ดังนี้ การที่นางสาวเหลืองขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วต่อมาทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยที่ทั้งนางสาวเหลืองและจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลยเช่นนี้ ถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1775วรรคแรก หากแต่โจทก์ยังคงเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ดังเดิมไม่เปลี่ยนแปลง โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาทมีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ ห้ามจำเลยเข้ามาเกี่ยวข้องที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ฟ้องอ้างว่าที่พิพาทมีเนื้อที่ 9 ไร่แต่โจทก์กลับเบิกความว่ามีเนื้อที่ 8 ไร่ เป็นการนำสืบนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่น่ารับฟังนั้น เห็นว่าข้อแตกต่างดังกล่าวเป็นเพียงพลความหามีผลถึงกับทำให้พยานหลักฐานโจทก์รับฟังไม่ได้ดังที่ฎีกาไม่คดีฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท เมื่อคดีฟังได้ดังนี้ ปัญหาค่าเสียหายของจำเลยทั้งสองตามฟ้องแย้งมีเพียงใดจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัย ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 85/2533นาง แหล่ ประมวลโจทก์นาย สงวน ประมวล กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1367, ม. 1375 ป.วิ.พ. ม. 55เดิม จ. มารดาโจทก์ กับ ล. ครอบครองที่ดินร่วมกัน ต่อมาบุคคลทั้งสองได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วน โดย จ. ครอบครองที่พิพาท ส่วนที่ดินที่เหลือ ล. ครอบครอง โดยโจทก์ได้ครอบครองที่พิพาทตั้งแต่ จ. ยังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบันแม้ต่อมา ล. จะขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสอง โดยทั้ง ล. และจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลย ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1375 โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท มีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่พิพาทเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่โดยได้รับมรดกมาจากนางจ้อย ประมวล ผู้เป็นมารดา ที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินแปลงใหญ่ซึ่งนางจ้อย ประมวล และนางสาวเหลืองประมวล เป็นเจ้าของครอบครองร่วมกันมาต่อมานางจ้อยและนางสาวเหลืองแบ่งแยกการครอบครองกันเป็นสัดส่วน โดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาทส่วนที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2518นางสาวเหลืองได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลง โดยเอาที่พิพาทรวมเข้าด้วยแล้วสมคบกับจำเลยทั้งสองยกที่ดินทั้งแปลงให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยจำเลยทั้งสองทราบดีว่า มีที่พิพาทซึ่งเป็นของโจทก์รวมอยู่ด้วย โจทก์เพิ่งทราบการกระทำดังกล่าวเมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2528 เพราะจำเลยทั้งสองไปขอเปลี่ยนหนังสือรับรองการทำประโยชน์จาก น.ส.3 เป็น น.ส.3ก. โจทก์จึงไปคัดค้านขอให้ศาลพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของโจทก์ ให้จำเลยทั้งสองไปจดทะเบียนแบ่งแยกเฉพาะส่วนที่พิพาทให้แก่โจทก์ หากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสองโดยเดิมที่พิพาทเป็นของนายเฟื่อง ประมวล บิดาของจำเลยทั้งสองกับนางสาวเหลืองซึ่งได้รับแบ่งมาจากบิดามารดาแล้วครอบครองร่วมกันมาโดยนางจ้อยมารดาโจทก์ และโจทก์ไม่เคยเข้ามาเกี่ยวข้อง ต่อมาปี 2518นางสาวเหลืองได้ขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลงรวมที่พิพาทด้วย ในนามของนางสาวเหลืองแล้วนางสาวเหลืองได้ทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองได้ครอบครองที่พิพาทเพื่อตนตลอดมาเกิน 1 ปี แล้ว ฟ้องโจทก์จึงขาดอายุความ ต่อมาเมื่อกลางเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์และบริวารได้เข้าทำนาในที่พิพาท จำเลยทั้งสองห้ามปรามแล้วไม่เชื่อฟังทำให้จำเลยทั้งสองได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาคิดเป็นเงินปีละ 10,000 บาท ขอให้พิพากษายกฟ้องและมีคำสั่งว่าที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ขับไล่โจทก์และบริวารออกไปจากที่พิพาทกับให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายโจทก์ขาดนัดยื่นคำให้การแก้ฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ให้ขับไล่โจทก์และบริวาร และให้โจทก์ชำระเงินแก่จำเลยปีละ 4,000 บาทนับแต่ปี พ.ศ. 2528 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์และบริวารจะไม่เกี่ยวข้องกับที่พิพาทโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่พิพาทโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองคำขออื่นให้ยกและยกฟ้องแย้งของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบรับกันฟังได้ว่าที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 หรือ ล.1 มีชื่อจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองโดยได้รับการให้มาจากนางสาวเหลือง ปัจจุบันที่พิพาทโจทก์ครอบครองอยู่ คดีมีข้อวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยทั้งสองว่าโจทก์หรือจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาท และจำเลยทั้งสองเสียหายเพียงใด โจทก์และจำเลยที่ 1 นำสืบโต้เถียงกันโดยต่างอ้างว่าเป็นผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ แต่อีกฝ่ายบุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครอง ฝ่ายโจทก์ได้ความจากคำเบิกความของโจทก์ว่าเดิมนางสาวเหลืองและนางจ้อยมารดาโจทก์ครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 ร่วมกันทั้งแปลง ต่อมาได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วนโดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาท ที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อนางจ้อยถึงแก่กรรม โจทก์ซึ่งเป็นบุตรได้ครอบครองที่พิพาทต่อมาในปี 2528 จำเลยที่ 1 บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาท แต่เมื่อโจทก์ห้ามปรามจำเลยที่ 1 จึงไม่เข้ามาทำนาในที่พิพาทอีกต่อไป โดยโจทก์มีพยานหลายปากมาเบิกความสนับสนุนความข้อนี้ได้ความสอดคล้องต้องกัน ส่วนฝ่ายจำเลยได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ 1 ว่า ที่พิพาทไม่ใช่ของโจทก์แต่เป็นของจำเลยทั้งสองโดยนางสาวเหลืองทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสองแล้วครอบครองร่วมกันมา ต่อมาเมื่อเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาทจำเลยที่ 1 ห้ามปรามแล้วโจทก์ไม่ยอมเชื่อฟัง แต่พยานจำเลยคือนางแลประมวล และนายประคอง สายสินธุ์ ต่างเบิกความได้ความสอดคล้องต้องกันว่า โจทก์ได้ทำนาในที่พิพาทตั้งแต่นางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน จึงเจือสมกับข้อนำสืบของโจทก์ดังกล่าวแล้วข้างต้น ดังนี้ พยานหลักฐานของโจทก์จึงมีน้ำหนักน่าเชื่อกว่าพยานหลักฐานของจำเลย กรณีฟังไม่ได้ว่า จำเลยทั้งสองครอบครองที่พิพาทอยู่แล้วโจทก์บุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครองดังที่จำเลยที่ 1 นำสืบแต่ฟังได้ว่าโจทก์ครอบครองที่พิพาทตลอดมาตั้งแต่ก่อนนางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมา ดังที่โจทก์นำสืบ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ดังนี้ การที่นางสาวเหลืองขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วต่อมาทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยที่ทั้งนางสาวเหลืองและจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลยเช่นนี้ ถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1775วรรคแรก หากแต่โจทก์ยังคงเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ดังเดิมไม่เปลี่ยนแปลง โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาทมีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ ห้ามจำเลยเข้ามาเกี่ยวข้องที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ฟ้องอ้างว่าที่พิพาทมีเนื้อที่ 9 ไร่แต่โจทก์กลับเบิกความว่ามีเนื้อที่ 8 ไร่ เป็นการนำสืบนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่น่ารับฟังนั้น เห็นว่าข้อแตกต่างดังกล่าวเป็นเพียงพลความหามีผลถึงกับทำให้พยานหลักฐานโจทก์รับฟังไม่ได้ดังที่ฎีกาไม่คดีฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท เมื่อคดีฟังได้ดังนี้ ปัญหาค่าเสียหายของจำเลยทั้งสองตามฟ้องแย้งมีเพียงใดจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัย ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-ประคนธ์ พันธุ์วิชาติกุล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1375อาจมีได้ 2 วิธี คือ วิธีแรก กรณีผู้แย่งการครอบครองได้ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นในฐานะเป็นผู้ครอบครองแทน แล้วต่อมาได้มีการบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381 ซึ่งนับตั้งแต่นั้นถือได้ว่าแย่งการครอบครองแล้ว ตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกา เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 45/2521 จำเลยครอบครองทำนาต่างดอกเบี้ยเงินกู้ เมื่อผู้กู้ขอไถ่คืน จำเลยไม่ยอมให้ไถ่ อ้างว่านาเป็นของจำเลย ถือได้ว่าได้บอกกล่าวไม่ยึดถือแทนต่อไป คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1623/2522 ผู้เช่านาไม่ยอมเสียค่าเช่าไม่ยอมออกจากที่เช่า และไม่ยอมให้เก็บค่าเช่าทำนา เป็นการบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1150/2531 การที่ ห. ผู้ครอบครองที่ดินและบ้านซึ่งเป็นทรัพย์มรดกของ ร.แทนทายาทของร. แจ้งการครอบครองที่ดินพิพาทแล้วต่อมาได้ขอและทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้ ยังถือไม่ได้ว่า ห. ได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือที่ดินและบ้านพิพาทโดยบอกกล่าวไปยังทายาทของ ร. ว่าตนไม่มีเจตนาที่จะยึดถือที่ดินและบ้านพิพาทไว้แทนอีกต่อไป แต่การที่ ห. เอาที่ดินและบ้านพิพาททั้งหมดไปจำนองธนาคารในเวลาต่อมา แล้ว ส. ทายาทของ ร. ซึ่งเป็นสามีโจทก์ที่ 1 และบิดาโจทก์ที่ 2 ไปไถ่ถอนจำนองให้แล้วรับจำนองต่อเสียเองนั้น ถือได้ว่า ห. ได้บอกกล่าวโดยการกระทำต่อล. ตั้งแต่วันที่จำนองที่ดินและบ้านพิพาทกับ ส. แล้วว่า ได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือจากการยึดถือครอบครองแทน ส. เป็นการยึดถือครอบครองเพื่อตนเองซึ่งเข้าลักษณะแย่งการครอบครองเมื่อ ส. และโจทก์ทั้งสองซึ่งเป็นทายาทของ ส. มิได้ฟ้องคดีเพื่อเรียกคืนซึ่งการครอบครองที่ดินพิพาท ซึ่งเป็นทรัพย์ประธานภายในกำหนด 1 ปี ตามมาตรา 1375 บ้านพิพาทซึ่งเป็นส่วนควบก็ย่อมตกเป็นของ ห. ด้วยโจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิที่จะเรียกร้องเอาคืนที่ดินและบ้านพิพาทได้ มีข้อสังเกตว่า การบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือกรณีนี้จะต้องทำด้วยเจตนาจริง ๆ ถ้าไม่มีเจตนาก็ไม่ถือว่าได้เปลี่ยนแปลงลักษณะแห่งการยึดถือ เช่น การที่จำเลยผู้ครอบครองทรัพย์มรดกแทนโจทก์ได้บอกโจทก์ว่าจะไม่ให้ทรัพย์มรดกนั้นแก่โจทก์ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยพูดด้วยความโมโหไม่มีเจตนาจริงจัง ก็ไม่ถือว่าจำเลยได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือตามมาตรา 1381(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2508) การบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือตามมาตรา 1381 จะต้องบอกกล่าวแก่ผู้เป็นเจ้าของ หรือผู้มีสิทธิครอบครองโดยตรง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1054/2519 การที่บุคคลผู้ยึดถือที่ดินแทนผู้ครอบครองได้ขอออก น.ส.3 สำหรับที่ดินนั้นแม้เจ้าของที่ดินนั้นได้คัดค้านต่ออำเภอก็ยังถือไม่ได้ว่าผู้ยึดถือไว้แทนได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 35/2531 โจทก์มอบที่พิพาทให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ย การที่จำเลยไม่ไปยื่นขอรับรองการทำประโยชน์ที่พิพาทเมื่อปี พ.ศ. 2520 และโจทก์ได้ยื่นคำคัดค้านเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม2520 เจ้าหน้าที่จึงมิได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้จำเลยกรณีเช่นนี้ยังถือไม่ได้ว่า จำเลยได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการถือที่พิพาทโดยบอกกล่าวไปยังโจทก์ว่าตนไม่เจตนาที่จะยึดถือที่พิพาทไว้แทนโจทก์อีกต่อไปดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1381 จึงต้องถือว่าจำเลยยังคงยึดถือครอบครองที่พิพาทโดยอาศัยสิทธิของโจทก์อยู่ วิธีแย่งการครอบครองวิธีที่สอง เป็นการเข้าแย่งการครอบครองตัวทรัพย์โดยตรงคือต้องมีการเข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์ เกี่ยวกับที่ดินมือเปล่าซึ่งมีแต่เพียงสิทธิครอบครองนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยมาโดยตลอดว่ากรณีจะเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1375 นั้นจะต้องเข้าไปครอบครองที่ดิน ถ้ายังไม่ได้เข้าครอบครองที่ดิน ก็ไม่ถือว่าเป็นการแย่งการครอบครองตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกาที่ไม่ถือว่าเป็นการแย่งการครอบครอง เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2652/2522 โจทก์ครอบครองที่ดิน จำเลยร้องขอหนังสือรับรองการทำประโยชน์และนำเจ้าพนักงานเดินสำรวจที่ดิน โจทก์ได้คัดค้านเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2519 แต่ต่อมาเจ้าพนักงานออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้จำเลย และโจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2520 การกระทำของจำเลยดังกล่าวมิใช่เป็นเรื่องการแย่งการครอบครอง โจทก์ไม่ต้องฟ้องเอาคืนซึ่งการครอบครองภายใน 1 ปี คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2136/2532 ที่พิพาทเป็นของโจทก์และจำเลยมิได้ครอบครองที่พิพาท แม้ทางราชการจะออก น.ส.3 ก. สำหรับที่พิพาทให้จำเลย ก็ถือไม่ได้ว่าจำเลยแย่งการครอบครอง โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องให้เพิกถอน น.ส.3 ก. ได้ แม้จะเกิน 1 ปี นับแต่วันที่ทางราชการออก น.ส.3 ก. ให้จำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2230/2525 การที่จำเลยนำเจ้าพนักงานไปทำการรังวัดปักเขตเพื่อออก น.ส.3 และต่อมาทางการได้ออก น.ส.3ให้จำเลยเมื่อจำเลยยังไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาท ก็ยังถือไม่ได้ว่าจำเลยได้แย่งการครอบครองที่พิพาทจากโจทก์ และแม้การรังวัดและออกน.ส.3 นั้นจะเกิน 1 ปี โจทก์ยังไม่หมดสิทธิฟ้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 85/2533 ที่พิจารณาอยู่นี้ศาลฎีกาก็วินิจฉัยตามแนวเดิม กล่าวคือ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ปรากฏว่า ล.ผู้ขอออก น.ส.3 ก็ไม่ได้ครอบครองที่พิพาท เมื่อ ล. ทำนิติกรรมยกที่ดินดังกล่าวทั้งแปลง (รวมที่พิพาท) ให้จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองก็มิได้เข้าไปครอบครอง คือมิได้ไปแตะต้องตัวทรัพย์ กรณีจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยแย่งการครอบครอง ฉะนั้นตามแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับการแย่งการครอบครองที่ดินซึ่งมีแต่เพียงสิทธิครอบครองก็จะได้หลักว่า การที่จะถือว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1375 จะต้องมีการเข้าไปครอบครองที่ดินนั้น คือเข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์นั่นเอง ถ้ายังไม่เข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์ก็ไม่ถือว่าแย่งการครอบครองแม้ว่าเอกสารสิทธิ์ เช่น น.ส.3 หรือ น.ส.3 ก. จะมีชื่อของตนเป็นผู้ครอบครองก็ตาม. สมจิตร์ทองศรี.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่พิพาทเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่โดยได้รับมรดกมาจากนางจ้อย ประมวล ผู้เป็นมารดา ที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินแปลงใหญ่ซึ่งนางจ้อย ประมวล และนางสาวเหลืองประมวล เป็นเจ้าของครอบครองร่วมกันมาต่อมานางจ้อยและนางสาวเหลืองแบ่งแยกการครอบครองกันเป็นสัดส่วน โดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาทส่วนที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2518นางสาวเหลืองได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลง โดยเอาที่พิพาทรวมเข้าด้วยแล้วสมคบกับจำเลยทั้งสองยกที่ดินทั้งแปลงให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยจำเลยทั้งสองทราบดีว่า มีที่พิพาทซึ่งเป็นของโจทก์รวมอยู่ด้วย โจทก์เพิ่งทราบการกระทำดังกล่าวเมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2528 เพราะจำเลยทั้งสองไปขอเปลี่ยนหนังสือรับรองการทำประโยชน์จาก น.ส.3 เป็น น.ส.3ก. โจทก์จึงไปคัดค้านขอให้ศาลพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของโจทก์ ให้จำเลยทั้งสองไปจดทะเบียนแบ่งแยกเฉพาะส่วนที่พิพาทให้แก่โจทก์ หากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสองโดยเดิมที่พิพาทเป็นของนายเฟื่อง ประมวล บิดาของจำเลยทั้งสองกับนางสาวเหลืองซึ่งได้รับแบ่งมาจากบิดามารดาแล้วครอบครองร่วมกันมาโดยนางจ้อยมารดาโจทก์ และโจทก์ไม่เคยเข้ามาเกี่ยวข้อง ต่อมาปี 2518นางสาวเหลืองได้ขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลงรวมที่พิพาทด้วย ในนามของนางสาวเหลืองแล้วนางสาวเหลืองได้ทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองได้ครอบครองที่พิพาทเพื่อตนตลอดมาเกิน 1 ปี แล้ว ฟ้องโจทก์จึงขาดอายุความ ต่อมาเมื่อกลางเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์และบริวารได้เข้าทำนาในที่พิพาท จำเลยทั้งสองห้ามปรามแล้วไม่เชื่อฟังทำให้จำเลยทั้งสองได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาคิดเป็นเงินปีละ 10,000 บาท ขอให้พิพากษายกฟ้องและมีคำสั่งว่าที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ขับไล่โจทก์และบริวารออกไปจากที่พิพาทกับให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายโจทก์ขาดนัดยื่นคำให้การแก้ฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ให้ขับไล่โจทก์และบริวาร และให้โจทก์ชำระเงินแก่จำเลยปีละ 4,000 บาทนับแต่ปี พ.ศ. 2528 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์และบริวารจะไม่เกี่ยวข้องกับที่พิพาทโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่พิพาทโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองคำขออื่นให้ยกและยกฟ้องแย้งของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบรับกันฟังได้ว่าที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 หรือ ล.1 มีชื่อจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองโดยได้รับการให้มาจากนางสาวเหลือง ปัจจุบันที่พิพาทโจทก์ครอบครองอยู่ คดีมีข้อวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยทั้งสองว่าโจทก์หรือจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาท และจำเลยทั้งสองเสียหายเพียงใด โจทก์และจำเลยที่ 1 นำสืบโต้เถียงกันโดยต่างอ้างว่าเป็นผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ แต่อีกฝ่ายบุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครอง ฝ่ายโจทก์ได้ความจากคำเบิกความของโจทก์ว่าเดิมนางสาวเหลืองและนางจ้อยมารดาโจทก์ครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 ร่วมกันทั้งแปลง ต่อมาได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วนโดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาท ที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อนางจ้อยถึงแก่กรรม โจทก์ซึ่งเป็นบุตรได้ครอบครองที่พิพาทต่อมาในปี 2528 จำเลยที่ 1 บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาท แต่เมื่อโจทก์ห้ามปรามจำเลยที่ 1 จึงไม่เข้ามาทำนาในที่พิพาทอีกต่อไป โดยโจทก์มีพยานหลายปากมาเบิกความสนับสนุนความข้อนี้ได้ความสอดคล้องต้องกัน ส่วนฝ่ายจำเลยได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ 1 ว่า ที่พิพาทไม่ใช่ของโจทก์แต่เป็นของจำเลยทั้งสองโดยนางสาวเหลืองทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสองแล้วครอบครองร่วมกันมา ต่อมาเมื่อเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาทจำเลยที่ 1 ห้ามปรามแล้วโจทก์ไม่ยอมเชื่อฟัง แต่พยานจำเลยคือนางแลประมวล และนายประคอง สายสินธุ์ ต่างเบิกความได้ความสอดคล้องต้องกันว่า โจทก์ได้ทำนาในที่พิพาทตั้งแต่นางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน จึงเจือสมกับข้อนำสืบของโจทก์ดังกล่าวแล้วข้างต้น ดังนี้ พยานหลักฐานของโจทก์จึงมีน้ำหนักน่าเชื่อกว่าพยานหลักฐานของจำเลย กรณีฟังไม่ได้ว่า จำเลยทั้งสองครอบครองที่พิพาทอยู่แล้วโจทก์บุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครองดังที่จำเลยที่ 1 นำสืบแต่ฟังได้ว่าโจทก์ครอบครองที่พิพาทตลอดมาตั้งแต่ก่อนนางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมา ดังที่โจทก์นำสืบ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ดังนี้ การที่นางสาวเหลืองขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วต่อมาทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยที่ทั้งนางสาวเหลืองและจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลยเช่นนี้ ถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1775วรรคแรก หากแต่โจทก์ยังคงเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ดังเดิมไม่เปลี่ยนแปลง โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาทมีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ ห้ามจำเลยเข้ามาเกี่ยวข้องที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ฟ้องอ้างว่าที่พิพาทมีเนื้อที่ 9 ไร่แต่โจทก์กลับเบิกความว่ามีเนื้อที่ 8 ไร่ เป็นการนำสืบนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่น่ารับฟังนั้น เห็นว่าข้อแตกต่างดังกล่าวเป็นเพียงพลความหามีผลถึงกับทำให้พยานหลักฐานโจทก์รับฟังไม่ได้ดังที่ฎีกาไม่คดีฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท เมื่อคดีฟังได้ดังนี้ ปัญหาค่าเสียหายของจำเลยทั้งสองตามฟ้องแย้งมีเพียงใดจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัย ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 85/2533นาง แหล่ ประมวลโจทก์นาย สงวน ประมวล กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1367, ม. 1375 ป.วิ.พ. ม. 55เดิม จ. มารดาโจทก์ กับ ล. ครอบครองที่ดินร่วมกัน ต่อมาบุคคลทั้งสองได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วน โดย จ. ครอบครองที่พิพาท ส่วนที่ดินที่เหลือ ล. ครอบครอง โดยโจทก์ได้ครอบครองที่พิพาทตั้งแต่ จ. ยังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบันแม้ต่อมา ล. จะขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสอง โดยทั้ง ล. และจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลย ยังถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตาม ป.พ.พ. มาตรา 1375 โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท มีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของที่พิพาทเนื้อที่ประมาณ 9 ไร่โดยได้รับมรดกมาจากนางจ้อย ประมวล ผู้เป็นมารดา ที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินแปลงใหญ่ซึ่งนางจ้อย ประมวล และนางสาวเหลืองประมวล เป็นเจ้าของครอบครองร่วมกันมาต่อมานางจ้อยและนางสาวเหลืองแบ่งแยกการครอบครองกันเป็นสัดส่วน โดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาทส่วนที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2518นางสาวเหลืองได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลง โดยเอาที่พิพาทรวมเข้าด้วยแล้วสมคบกับจำเลยทั้งสองยกที่ดินทั้งแปลงให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยจำเลยทั้งสองทราบดีว่า มีที่พิพาทซึ่งเป็นของโจทก์รวมอยู่ด้วย โจทก์เพิ่งทราบการกระทำดังกล่าวเมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2528 เพราะจำเลยทั้งสองไปขอเปลี่ยนหนังสือรับรองการทำประโยชน์จาก น.ส.3 เป็น น.ส.3ก. โจทก์จึงไปคัดค้านขอให้ศาลพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของโจทก์ ให้จำเลยทั้งสองไปจดทะเบียนแบ่งแยกเฉพาะส่วนที่พิพาทให้แก่โจทก์ หากไม่ไปให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยทั้งสองให้การและฟ้องแย้งว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสองโดยเดิมที่พิพาทเป็นของนายเฟื่อง ประมวล บิดาของจำเลยทั้งสองกับนางสาวเหลืองซึ่งได้รับแบ่งมาจากบิดามารดาแล้วครอบครองร่วมกันมาโดยนางจ้อยมารดาโจทก์ และโจทก์ไม่เคยเข้ามาเกี่ยวข้อง ต่อมาปี 2518นางสาวเหลืองได้ขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ทั้งแปลงรวมที่พิพาทด้วย ในนามของนางสาวเหลืองแล้วนางสาวเหลืองได้ทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองได้ครอบครองที่พิพาทเพื่อตนตลอดมาเกิน 1 ปี แล้ว ฟ้องโจทก์จึงขาดอายุความ ต่อมาเมื่อกลางเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์และบริวารได้เข้าทำนาในที่พิพาท จำเลยทั้งสองห้ามปรามแล้วไม่เชื่อฟังทำให้จำเลยทั้งสองได้รับความเสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาคิดเป็นเงินปีละ 10,000 บาท ขอให้พิพากษายกฟ้องและมีคำสั่งว่าที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ขับไล่โจทก์และบริวารออกไปจากที่พิพาทกับให้โจทก์ชดใช้ค่าเสียหายโจทก์ขาดนัดยื่นคำให้การแก้ฟ้องแย้งศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ที่พิพาทเป็นของจำเลยทั้งสอง ให้ขับไล่โจทก์และบริวาร และให้โจทก์ชำระเงินแก่จำเลยปีละ 4,000 บาทนับแต่ปี พ.ศ. 2528 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์และบริวารจะไม่เกี่ยวข้องกับที่พิพาทโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่พิพาทโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองคำขออื่นให้ยกและยกฟ้องแย้งของจำเลยทั้งสองจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงที่คู่ความนำสืบรับกันฟังได้ว่าที่พิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 หรือ ล.1 มีชื่อจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองโดยได้รับการให้มาจากนางสาวเหลือง ปัจจุบันที่พิพาทโจทก์ครอบครองอยู่ คดีมีข้อวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยทั้งสองว่าโจทก์หรือจำเลยทั้งสองเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาท และจำเลยทั้งสองเสียหายเพียงใด โจทก์และจำเลยที่ 1 นำสืบโต้เถียงกันโดยต่างอ้างว่าเป็นผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ แต่อีกฝ่ายบุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครอง ฝ่ายโจทก์ได้ความจากคำเบิกความของโจทก์ว่าเดิมนางสาวเหลืองและนางจ้อยมารดาโจทก์ครอบครองที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์เอกสารหมาย จ.1 ร่วมกันทั้งแปลง ต่อมาได้แยกกันครอบครองเป็นสัดส่วนโดยนางจ้อยครอบครองที่พิพาท ที่เหลือนางสาวเหลืองครอบครอง เมื่อนางจ้อยถึงแก่กรรม โจทก์ซึ่งเป็นบุตรได้ครอบครองที่พิพาทต่อมาในปี 2528 จำเลยที่ 1 บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาท แต่เมื่อโจทก์ห้ามปรามจำเลยที่ 1 จึงไม่เข้ามาทำนาในที่พิพาทอีกต่อไป โดยโจทก์มีพยานหลายปากมาเบิกความสนับสนุนความข้อนี้ได้ความสอดคล้องต้องกัน ส่วนฝ่ายจำเลยได้ความจากคำเบิกความของจำเลยที่ 1 ว่า ที่พิพาทไม่ใช่ของโจทก์แต่เป็นของจำเลยทั้งสองโดยนางสาวเหลืองทำนิติกรรมยกให้จำเลยทั้งสองแล้วครอบครองร่วมกันมา ต่อมาเมื่อเดือนมิถุนายน 2528 โจทก์บุกรุกเข้ามาทำนาในที่พิพาทจำเลยที่ 1 ห้ามปรามแล้วโจทก์ไม่ยอมเชื่อฟัง แต่พยานจำเลยคือนางแลประมวล และนายประคอง สายสินธุ์ ต่างเบิกความได้ความสอดคล้องต้องกันว่า โจทก์ได้ทำนาในที่พิพาทตั้งแต่นางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมาจนถึงปัจจุบัน จึงเจือสมกับข้อนำสืบของโจทก์ดังกล่าวแล้วข้างต้น ดังนี้ พยานหลักฐานของโจทก์จึงมีน้ำหนักน่าเชื่อกว่าพยานหลักฐานของจำเลย กรณีฟังไม่ได้ว่า จำเลยทั้งสองครอบครองที่พิพาทอยู่แล้วโจทก์บุกรุกเข้ามาแย่งการครอบครองดังที่จำเลยที่ 1 นำสืบแต่ฟังได้ว่าโจทก์ครอบครองที่พิพาทตลอดมาตั้งแต่ก่อนนางจ้อยผู้เป็นมารดายังไม่ถึงแก่กรรมตลอดมา ดังที่โจทก์นำสืบ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ดังนี้ การที่นางสาวเหลืองขอออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทแล้วต่อมาทำนิติกรรมยกที่ดินทั้งแปลงรวมทั้งที่พิพาทให้แก่จำเลยทั้งสอง โดยที่ทั้งนางสาวเหลืองและจำเลยทั้งสองไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาทเลยเช่นนี้ ถือไม่ได้ว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1775วรรคแรก หากแต่โจทก์ยังคงเป็นเจ้าของผู้ครอบครองที่พิพาทอยู่ดังเดิมไม่เปลี่ยนแปลง โจทก์จึงเป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาทมีอำนาจฟ้องขอให้ศาลพิพากษาว่าที่พิพาทเป็นของโจทก์ ห้ามจำเลยเข้ามาเกี่ยวข้องที่จำเลยทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ฟ้องอ้างว่าที่พิพาทมีเนื้อที่ 9 ไร่แต่โจทก์กลับเบิกความว่ามีเนื้อที่ 8 ไร่ เป็นการนำสืบนอกเหนือไปจากคำฟ้องไม่น่ารับฟังนั้น เห็นว่าข้อแตกต่างดังกล่าวเป็นเพียงพลความหามีผลถึงกับทำให้พยานหลักฐานโจทก์รับฟังไม่ได้ดังที่ฎีกาไม่คดีฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้มีสิทธิครอบครองที่พิพาท เมื่อคดีฟังได้ดังนี้ ปัญหาค่าเสียหายของจำเลยทั้งสองตามฟ้องแย้งมีเพียงใดจึงไม่จำเป็นต้องวินิจฉัย ศาลอุทธรณ์พิพากษาชอบแล้ว ฎีกาจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(นาม ยิ้มแย้ม-ไพฑูรย์ เนติโพธิ์-ประคนธ์ พันธุ์วิชาติกุล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1375อาจมีได้ 2 วิธี คือ วิธีแรก กรณีผู้แย่งการครอบครองได้ครอบครองทรัพย์ของผู้อื่นในฐานะเป็นผู้ครอบครองแทน แล้วต่อมาได้มีการบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381 ซึ่งนับตั้งแต่นั้นถือได้ว่าแย่งการครอบครองแล้ว ตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกา เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 45/2521 จำเลยครอบครองทำนาต่างดอกเบี้ยเงินกู้ เมื่อผู้กู้ขอไถ่คืน จำเลยไม่ยอมให้ไถ่ อ้างว่านาเป็นของจำเลย ถือได้ว่าได้บอกกล่าวไม่ยึดถือแทนต่อไป คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1623/2522 ผู้เช่านาไม่ยอมเสียค่าเช่าไม่ยอมออกจากที่เช่า และไม่ยอมให้เก็บค่าเช่าทำนา เป็นการบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1150/2531 การที่ ห. ผู้ครอบครองที่ดินและบ้านซึ่งเป็นทรัพย์มรดกของ ร.แทนทายาทของร. แจ้งการครอบครองที่ดินพิพาทแล้วต่อมาได้ขอและทางราชการได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้ ยังถือไม่ได้ว่า ห. ได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือที่ดินและบ้านพิพาทโดยบอกกล่าวไปยังทายาทของ ร. ว่าตนไม่มีเจตนาที่จะยึดถือที่ดินและบ้านพิพาทไว้แทนอีกต่อไป แต่การที่ ห. เอาที่ดินและบ้านพิพาททั้งหมดไปจำนองธนาคารในเวลาต่อมา แล้ว ส. ทายาทของ ร. ซึ่งเป็นสามีโจทก์ที่ 1 และบิดาโจทก์ที่ 2 ไปไถ่ถอนจำนองให้แล้วรับจำนองต่อเสียเองนั้น ถือได้ว่า ห. ได้บอกกล่าวโดยการกระทำต่อล. ตั้งแต่วันที่จำนองที่ดินและบ้านพิพาทกับ ส. แล้วว่า ได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือจากการยึดถือครอบครองแทน ส. เป็นการยึดถือครอบครองเพื่อตนเองซึ่งเข้าลักษณะแย่งการครอบครองเมื่อ ส. และโจทก์ทั้งสองซึ่งเป็นทายาทของ ส. มิได้ฟ้องคดีเพื่อเรียกคืนซึ่งการครอบครองที่ดินพิพาท ซึ่งเป็นทรัพย์ประธานภายในกำหนด 1 ปี ตามมาตรา 1375 บ้านพิพาทซึ่งเป็นส่วนควบก็ย่อมตกเป็นของ ห. ด้วยโจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิที่จะเรียกร้องเอาคืนที่ดินและบ้านพิพาทได้ มีข้อสังเกตว่า การบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือกรณีนี้จะต้องทำด้วยเจตนาจริง ๆ ถ้าไม่มีเจตนาก็ไม่ถือว่าได้เปลี่ยนแปลงลักษณะแห่งการยึดถือ เช่น การที่จำเลยผู้ครอบครองทรัพย์มรดกแทนโจทก์ได้บอกโจทก์ว่าจะไม่ให้ทรัพย์มรดกนั้นแก่โจทก์ เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยพูดด้วยความโมโหไม่มีเจตนาจริงจัง ก็ไม่ถือว่าจำเลยได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือตามมาตรา 1381(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1356/2508) การบอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะการยึดถือตามมาตรา 1381 จะต้องบอกกล่าวแก่ผู้เป็นเจ้าของ หรือผู้มีสิทธิครอบครองโดยตรง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1054/2519 การที่บุคคลผู้ยึดถือที่ดินแทนผู้ครอบครองได้ขอออก น.ส.3 สำหรับที่ดินนั้นแม้เจ้าของที่ดินนั้นได้คัดค้านต่ออำเภอก็ยังถือไม่ได้ว่าผู้ยึดถือไว้แทนได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 35/2531 โจทก์มอบที่พิพาทให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ย การที่จำเลยไม่ไปยื่นขอรับรองการทำประโยชน์ที่พิพาทเมื่อปี พ.ศ. 2520 และโจทก์ได้ยื่นคำคัดค้านเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม2520 เจ้าหน้าที่จึงมิได้ออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้จำเลยกรณีเช่นนี้ยังถือไม่ได้ว่า จำเลยได้เปลี่ยนลักษณะแห่งการถือที่พิพาทโดยบอกกล่าวไปยังโจทก์ว่าตนไม่เจตนาที่จะยึดถือที่พิพาทไว้แทนโจทก์อีกต่อไปดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1381 จึงต้องถือว่าจำเลยยังคงยึดถือครอบครองที่พิพาทโดยอาศัยสิทธิของโจทก์อยู่ วิธีแย่งการครอบครองวิธีที่สอง เป็นการเข้าแย่งการครอบครองตัวทรัพย์โดยตรงคือต้องมีการเข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์ เกี่ยวกับที่ดินมือเปล่าซึ่งมีแต่เพียงสิทธิครอบครองนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยมาโดยตลอดว่ากรณีจะเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1375 นั้นจะต้องเข้าไปครอบครองที่ดิน ถ้ายังไม่ได้เข้าครอบครองที่ดิน ก็ไม่ถือว่าเป็นการแย่งการครอบครองตัวอย่างคำพิพากษาศาลฎีกาที่ไม่ถือว่าเป็นการแย่งการครอบครอง เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2652/2522 โจทก์ครอบครองที่ดิน จำเลยร้องขอหนังสือรับรองการทำประโยชน์และนำเจ้าพนักงานเดินสำรวจที่ดิน โจทก์ได้คัดค้านเมื่อวันที่ 26 มีนาคม 2519 แต่ต่อมาเจ้าพนักงานออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้จำเลย และโจทก์ฟ้องคดีเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2520 การกระทำของจำเลยดังกล่าวมิใช่เป็นเรื่องการแย่งการครอบครอง โจทก์ไม่ต้องฟ้องเอาคืนซึ่งการครอบครองภายใน 1 ปี คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2136/2532 ที่พิพาทเป็นของโจทก์และจำเลยมิได้ครอบครองที่พิพาท แม้ทางราชการจะออก น.ส.3 ก. สำหรับที่พิพาทให้จำเลย ก็ถือไม่ได้ว่าจำเลยแย่งการครอบครอง โจทก์จึงมีสิทธิฟ้องให้เพิกถอน น.ส.3 ก. ได้ แม้จะเกิน 1 ปี นับแต่วันที่ทางราชการออก น.ส.3 ก. ให้จำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2230/2525 การที่จำเลยนำเจ้าพนักงานไปทำการรังวัดปักเขตเพื่อออก น.ส.3 และต่อมาทางการได้ออก น.ส.3ให้จำเลยเมื่อจำเลยยังไม่ได้เข้าครอบครองที่พิพาท ก็ยังถือไม่ได้ว่าจำเลยได้แย่งการครอบครองที่พิพาทจากโจทก์ และแม้การรังวัดและออกน.ส.3 นั้นจะเกิน 1 ปี โจทก์ยังไม่หมดสิทธิฟ้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 85/2533 ที่พิจารณาอยู่นี้ศาลฎีกาก็วินิจฉัยตามแนวเดิม กล่าวคือ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ปรากฏว่า ล.ผู้ขอออก น.ส.3 ก็ไม่ได้ครอบครองที่พิพาท เมื่อ ล. ทำนิติกรรมยกที่ดินดังกล่าวทั้งแปลง (รวมที่พิพาท) ให้จำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองก็มิได้เข้าไปครอบครอง คือมิได้ไปแตะต้องตัวทรัพย์ กรณีจึงถือไม่ได้ว่าจำเลยแย่งการครอบครอง ฉะนั้นตามแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับการแย่งการครอบครองที่ดินซึ่งมีแต่เพียงสิทธิครอบครองก็จะได้หลักว่า การที่จะถือว่าเป็นการแย่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1375 จะต้องมีการเข้าไปครอบครองที่ดินนั้น คือเข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์นั่นเอง ถ้ายังไม่เข้าไปแตะต้องตัวทรัพย์ก็ไม่ถือว่าแย่งการครอบครองแม้ว่าเอกสารสิทธิ์ เช่น น.ส.3 หรือ น.ส.3 ก. จะมีชื่อของตนเป็นผู้ครอบครองก็ตาม. สมจิตร์ทองศรี.