คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2892/2531หลักกฎหมาย: โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาโดยระบุจำนวนเงินได้ถูกต้อง แต่ระบุประเภทของเงินได้ผิด ทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ผิดไปด้วย จึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตรงความเป็นจริง หรือไม่บริบูรณ์เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจออกหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19 และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร โดยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ให้จำเลยที่ 1 หรือที่ 2 ประเมินภาษีของโจทก์ใหม่จำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ศาลล่างทั้งสองฟังมาว่า โจทก์มีเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืน เมื่อปี พ.ศ. 2521 โจทก์ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ตามแบบ ภ.ง.ด.9 เอกสารหมาย จ.1และชำระภาษีแล้วตามใบเสร็จรับเงินหมาย จ.2 โดยโจทก์แสดงเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยว่าเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6) แห่งประมวลรัษฎากร หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ60 ส่วนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วย โดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(8) หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ 75 ต่อมาจำเลยที่ 2ได้ออกหมายเรียกโจทก์ไปไต่สวนตามเอกสารหมาย จ.6 โจทก์ไปตามหมายเรียกและให้ปากคำไว้ตามภาพถ่ายคำให้การหมาย จ.7ต่อมาจำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งภาษีเงินได้ตามเอกสารหมาย จ.9โดยประเมินภาษีเงินได้ประจำปี พ.ศ. 2521 ของโจทก์ตามมาตรา 20, 22แห่งประมวลรัษฎากร และเปลี่ยนเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(2) เปลี่ยนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายมาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)ทำให้โจทก์ต้องเสียภาษีเงินได้เพิ่มขึ้น 3,194.25 บาท เงินเพิ่มภาษี 638.85 บาท รวมเป็นเงิน 3,833.10 บาท ซึ่งโจทก์ได้ชำระภาษีจำนวนนี้แล้วโจทก์อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ตามคำอุทธรณ์หมาย จ.11 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยว่าการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินถูกต้อง แล้วให้ยกอุทธรณ์ของโจทก์ ปรากฏตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์หมาย จ.12สำหรับปัญหาตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า เงินได้ของโจทก์ประจำปีพ.ศ. 2521 จัดเป็นเงินได้พึงประเมินประเภทใดนั้น ศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยไว้แล้วในคำพิพากษาฎีกาที่ 502/2526 ซึ่งโจทก์คดีนี้ฟ้องกรมสรรพากรกับพวกเป็นจำเลย โดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินได้ของโจทก์ที่ได้รับจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยนั้นเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(2) ส่วนเงินได้จากคลีนิคซึ่งโจทก์เป็นเจ้าของและดำเนินการรับรักษาผู้ป่วยแต่เพียงผู้เดียวนั้น ถือเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6) ดังนั้นเงินได้ของโจทก์จึงไม่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6) และ 40(8) แห่งประมวลรัษฎากร ดังที่โจทก์กล่าวอ้างที่โจทก์ฎีกาว่า โจทก์มีหน้าที่เพียงยื่นรายการเงินได้ให้ครบถ้วนว่ามีเงินจากกิจการใดบ้าง จำนวนเท่าใด ให้ถูกต้องตามความเป็นจริงก็เป็นการเพียงพอแล้ว โจทก์ไม่จำเป็นต้องแสดงรายการให้ถูกต้องตามประเภทของรายได้ การที่จำเลยที่ 2 ทำการประเมินภาษีอากรของโจทก์ตามเอกสารหมาย จ.9 โดยที่ไม่มีการประเมินตามมาตรา 18 วรรค 1 แห่งประมวลรัษฎากรเสียก่อนเป็นการไม่ชอบนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า แม้จำนวนเงินได้ที่โจทก์แสดงไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 จะเป็นจำนวนเงินที่ถูกต้องก็ตาม แต่เมื่อโจทก์ระบุประเภทของเงินได้ผิดไปดังได้กล่าวมาแล้ว ย่อมทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 นั้นผิดไปด้วย กรณีจึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ ซึ่งเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรของโจทก์ให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร จำเลยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังแสดงรายการไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ดังกล่าว ดังนั้นการประเมินภาษีของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์จึงชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทุกข้อฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2892/2531นาย วิชัย เอี่ยม อร่ามโจทก์กรมสรรพากร กับพวกจำเลย ป.รัษฎากร ม. 18, ม. 19, ม. 20โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาโดยระบุจำนวนเงินได้ถูกต้อง แต่ระบุประเภทของเงินได้ผิด ทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ผิดไปด้วย จึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตรงความเป็นจริง หรือไม่บริบูรณ์เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจออกหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19 และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร โดยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ให้จำเลยที่ 1 หรือที่ 2 ประเมินภาษีของโจทก์ใหม่จำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ศาลล่างทั้งสองฟังมาว่า โจทก์มีเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืน เมื่อปี พ.ศ. 2521 โจทก์ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ตามแบบ ภ.ง.ด.9 เอกสารหมาย จ.1และชำระภาษีแล้วตามใบเสร็จรับเงินหมาย จ.2 โดยโจทก์แสดงเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยว่าเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6) แห่งประมวลรัษฎากร หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ60 ส่วนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วย โดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(8) หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ 75 ต่อมาจำเลยที่ 2ได้ออกหมายเรียกโจทก์ไปไต่สวนตามเอกสารหมาย จ.6 โจทก์ไปตามหมายเรียกและให้ปากคำไว้ตามภาพถ่ายคำให้การหมาย จ.7ต่อมาจำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งภาษีเงินได้ตามเอกสารหมาย จ.9โดยประเมินภาษีเงินได้ประจำปี พ.ศ. 2521 ของโจทก์ตามมาตรา 20, 22แห่งประมวลรัษฎากร และเปลี่ยนเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(2) เปลี่ยนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายมาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)ทำให้โจทก์ต้องเสียภาษีเงินได้เพิ่มขึ้น 3,194.25 บาท เงินเพิ่มภาษี 638.85 บาท รวมเป็นเงิน 3,833.10 บาท ซึ่งโจทก์ได้ชำระภาษีจำนวนนี้แล้วโจทก์อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ตามคำอุทธรณ์หมาย จ.11 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยว่าการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินถูกต้อง แล้วให้ยกอุทธรณ์ของโจทก์ ปรากฏตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์หมาย จ.12สำหรับปัญหาตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า เงินได้ของโจทก์ประจำปีพ.ศ. 2521 จัดเป็นเงินได้พึงประเมินประเภทใดนั้น ศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยไว้แล้วในคำพิพากษาฎีกาที่ 502/2526 ซึ่งโจทก์คดีนี้ฟ้องกรมสรรพากรกับพวกเป็นจำเลย โดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินได้ของโจทก์ที่ได้รับจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยนั้นเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(2) ส่วนเงินได้จากคลีนิคซึ่งโจทก์เป็นเจ้าของและดำเนินการรับรักษาผู้ป่วยแต่เพียงผู้เดียวนั้น ถือเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6) ดังนั้นเงินได้ของโจทก์จึงไม่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6) และ 40(8) แห่งประมวลรัษฎากร ดังที่โจทก์กล่าวอ้างที่โจทก์ฎีกาว่า โจทก์มีหน้าที่เพียงยื่นรายการเงินได้ให้ครบถ้วนว่ามีเงินจากกิจการใดบ้าง จำนวนเท่าใด ให้ถูกต้องตามความเป็นจริงก็เป็นการเพียงพอแล้ว โจทก์ไม่จำเป็นต้องแสดงรายการให้ถูกต้องตามประเภทของรายได้ การที่จำเลยที่ 2 ทำการประเมินภาษีอากรของโจทก์ตามเอกสารหมาย จ.9 โดยที่ไม่มีการประเมินตามมาตรา 18 วรรค 1 แห่งประมวลรัษฎากรเสียก่อนเป็นการไม่ชอบนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า แม้จำนวนเงินได้ที่โจทก์แสดงไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 จะเป็นจำนวนเงินที่ถูกต้องก็ตาม แต่เมื่อโจทก์ระบุประเภทของเงินได้ผิดไปดังได้กล่าวมาแล้ว ย่อมทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 นั้นผิดไปด้วย กรณีจึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ ซึ่งเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรของโจทก์ให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร จำเลยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังแสดงรายการไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ดังกล่าว ดังนั้นการประเมินภาษีของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์จึงชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทุกข้อฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุวิธีชำระภาษีอากรนั้นอาจแบ่งได้ 3 วิธี คือ 1. วิธีประเมินตนเอง (Self-assessment) เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้เสียภาษีคำนวณหาจำนวนเงินภาษีที่ต้องชำระ แล้วยื่นแบบแสดงรายการพร้อมกับชำระภาษีตามจำนวนที่คำนวณได้ ทั้งนี้โดยไม่ต้องรอให้เจ้าพนักงานประเมินทำการประเมินก่อนว่าจะต้องเสียภาษีเป็นจำนวนเงินเท่าใด 2. วิธีประเมินโดยเจ้าพนักงาน (Authoritativeassessment)เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานว่า ตนต้องเสียภาษีเป็นจำนวนเท่าใดวิธีนี้อาจจะกำหนดให้ผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการก่อนก็ได้ในกรณีที่กำหนด ก็เป็นแต่เพียงเพื่อให้เกิดความสะดวกแก่เจ้าพนักงานในการประเมินภาษีเท่านั้น ผู้เสียภาษียังไม่ต้องเสียภาษีจนกว่าจะได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงาน 3.วิธีหักภาษี ณ ที่จ่าย (Witholding หรือ DeductionatSource) เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้จ่ายเงินได้หรือรายรับหักภาษีในขณะที่จ่ายเงินได้หรือรายรับให้แก่ผู้เสียภาษี แล้วนำส่งอำเภอหรือเขตท้องที่พร้อมกับยื่นแบบแสดงรายการหักภาษี ณ ที่จ่าย ซึ่งถ้าผู้จ่ายเงินหรือรายรับละเลย ย่อมจะต้องร่วมรับผิดชำระภาษีที่มิได้หักและนำส่งนั้น ภาษีที่หักนั้นถือเป็นเครดิตภาษีของผู้มีเงินได้หรือรายรับ กล่าวคือเมื่อผู้มีเงินได้หรือรายรับยื่นแบบแสดงรายการตามวิธีประเมินตนเองก็จะนำภาษีที่หักไว้แล้วนั้นมาเครดิตจากภาษีที่ตนคำนวณได้ ถ้าหากที่หักไว้มีจำนวนเกินกว่าที่ตนคำนวณได้ ก็มีสิทธิได้รับส่วนเกินนั้นจากรัฐบาล เดิมประมวลรัษฎากรของไทยเราแบ่งประเภทภาษีอากรออกเป็น1. ภาษีเงินได้ ซึ่งยังแบ่งเป็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาและภาษีเงินได้นิติบุคคล 2. ภาษีโรงค้า 3. ภาษีการธนาคารการเครดิตฟองซิเอร์ การออมสินและการประกันภัย 4. อากรแสตมป์5. อากรมหรสพ 6. เงินช่วยบำรุงท้องที่ และ 7.เงินช่วยการประถมศึกษาภาษีเหล่านี้เฉพาะภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีโรงค้า ภาษีการธนาคาร การเครดิตฟองซิเอร์ การออมสินและการประกันภัยและเงินช่วยบำรุงท้องที่ เก็บโดยวิธีให้ผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการ แล้วให้อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินแล้วแต่กรณีประเมินภาษีที่จะต้องเสีย แล้วแจ้งให้ผู้เสียภาษีทราบ เมื่อผู้เสียภาษีได้รับแจ้งการประเมินแล้วก็ให้เสียภาษีตามที่ได้รับแจ้งนั้น ภาษีดังกล่าวจึงมีวิธีการชำระตามวิธีที่ 2 คือ วิธีประเมินโดยเจ้าพนักงานประเมินนั้นเองแต่ต่อมามีการแก้ไขและยกเลิกภาษีบางประเภท จนถึงปัจจุบันมีภาษีที่จัดเก็บตามประมวลรัษฎากรเหลืออยู่เพียง 3 ประเภท คือ 1. ภาษีเงินได้ ซึ่งยังคงแบ่งเป็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา และภาษีเงินได้นิติบุคคล 2. ภาษีการค้า3. อากรแสตมป์ ซึ่งภาษีเงินได้และภาษีการค้าในปัจจุบันประมวลรัษฎากรมิได้กำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานเหมือนในอดีต หากแต่กำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีพร้อมกับยื่นแบบแสดงรายการ อันเป็นการเสียภาษีตามวิธีที่ 1 คือวิธีประเมินตนเอง เมื่อผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการและชำระภาษีแล้วหากเจ้าพนักงานประเมินวิเคราะห์แล้วเห็นว่าไม่ถูกต้องเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินและแจ้งจำนวนเงินภาษีที่ประเมินนั้นไปยังผู้เสียภาษีได้ ซึ่งการประเมินนี้อาจเป็นการประเมินตามมาตรา 18 หรือตามมาตรา 20 หรือ 21แห่งประมวลรัษฎากรก็ได้ การประเมินตามมาตรา 18 เป็นการประเมินโดยเจ้าพนักงานประเมินไม่ต้องออกหมายเรียก เจ้าพนักงานประเมินสามารถทำการประเมินได้โดยตรวจรายการในแบบแสดงรายการที่ผู้เสียภาษีได้ยื่นไว้ซึ่งแบบแสดงรายการนั้นอาจมีข้อผิดพลาดในรายละเอียดต่าง ๆ เช่น หักค่าใช้จ่ายหรือลดหย่อนผิดบวกลบคูณหารผิด ฯลฯ การประเมินตามมาตรา 18 นี้เจ้าพนักงานประเมินจะต้องประเมินจากแบบแสดงรายการที่ผู้เสียภาษีได้ยื่นไว้เท่านั้น จะนำรายการอื่นนอกเหนือจากที่แสดงไว้ในแบบแสดงรายการมาประเมินไม่ได้ และการประเมินในกรณีนี้จะเรียกเบี้ยปรับจากผู้เสียภาษีไม่ได้ ส่วนการประเมินตามมาตรา 20 หรือ 21เจ้าพนักงานประเมินต้องออกหมายเรียกตามมาตรา 19 ก่อนซึ่งการประเมินในกรณีนี้เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินนอกเหนือจากรายการที่ผู้เสียภาษีได้แสดงไว้ในแบบแสดงรายการได้นอกจากนี้เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจเรียกเบี้ยปรับอีก 1 เท่าตัวได้ ประมวลรัษฎากรมิได้บังคับว่าเจ้าพนักงานประเมินจะต้องทำการประเมินตามมาตรา 18 ก่อน เจ้าพนักงานประเมินจะประเมินตามมาตรา 18 หรือมาตรา 20 หรือ 21 ย่อมแล้วแต่เจ้าพนักงานประเมินจะเลือก ดังนั้น การประเมินภาษีตามมาตรา 19 และ 20 ที่เจ้าพนักงานประเมินได้กระทำไปในคดีนี้จึงชอบ ที่โจทก์ฎีกาว่าต้องทำการประเมินตามมาตรา 18 ก่อนนั้นฟังไม่ขึ้น ชัยสิทธิ์ ตราชูธรรมคำพิพากษา: ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ให้จำเลยที่ 1 หรือที่ 2 ประเมินภาษีของโจทก์ใหม่จำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ศาลล่างทั้งสองฟังมาว่า โจทก์มีเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืน เมื่อปี พ.ศ. 2521 โจทก์ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ตามแบบ ภ.ง.ด.9 เอกสารหมาย จ.1และชำระภาษีแล้วตามใบเสร็จรับเงินหมาย จ.2 โดยโจทก์แสดงเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยว่าเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6) แห่งประมวลรัษฎากร หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ60 ส่วนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วย โดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(8) หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ 75 ต่อมาจำเลยที่ 2ได้ออกหมายเรียกโจทก์ไปไต่สวนตามเอกสารหมาย จ.6 โจทก์ไปตามหมายเรียกและให้ปากคำไว้ตามภาพถ่ายคำให้การหมาย จ.7ต่อมาจำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งภาษีเงินได้ตามเอกสารหมาย จ.9โดยประเมินภาษีเงินได้ประจำปี พ.ศ. 2521 ของโจทก์ตามมาตรา 20, 22แห่งประมวลรัษฎากร และเปลี่ยนเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(2) เปลี่ยนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายมาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)ทำให้โจทก์ต้องเสียภาษีเงินได้เพิ่มขึ้น 3,194.25 บาท เงินเพิ่มภาษี 638.85 บาท รวมเป็นเงิน 3,833.10 บาท ซึ่งโจทก์ได้ชำระภาษีจำนวนนี้แล้วโจทก์อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ตามคำอุทธรณ์หมาย จ.11 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยว่าการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินถูกต้อง แล้วให้ยกอุทธรณ์ของโจทก์ ปรากฏตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์หมาย จ.12สำหรับปัญหาตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า เงินได้ของโจทก์ประจำปีพ.ศ. 2521 จัดเป็นเงินได้พึงประเมินประเภทใดนั้น ศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยไว้แล้วในคำพิพากษาฎีกาที่ 502/2526 ซึ่งโจทก์คดีนี้ฟ้องกรมสรรพากรกับพวกเป็นจำเลย โดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินได้ของโจทก์ที่ได้รับจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยนั้นเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(2) ส่วนเงินได้จากคลีนิคซึ่งโจทก์เป็นเจ้าของและดำเนินการรับรักษาผู้ป่วยแต่เพียงผู้เดียวนั้น ถือเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6) ดังนั้นเงินได้ของโจทก์จึงไม่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6) และ 40(8) แห่งประมวลรัษฎากร ดังที่โจทก์กล่าวอ้างที่โจทก์ฎีกาว่า โจทก์มีหน้าที่เพียงยื่นรายการเงินได้ให้ครบถ้วนว่ามีเงินจากกิจการใดบ้าง จำนวนเท่าใด ให้ถูกต้องตามความเป็นจริงก็เป็นการเพียงพอแล้ว โจทก์ไม่จำเป็นต้องแสดงรายการให้ถูกต้องตามประเภทของรายได้ การที่จำเลยที่ 2 ทำการประเมินภาษีอากรของโจทก์ตามเอกสารหมาย จ.9 โดยที่ไม่มีการประเมินตามมาตรา 18 วรรค 1 แห่งประมวลรัษฎากรเสียก่อนเป็นการไม่ชอบนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า แม้จำนวนเงินได้ที่โจทก์แสดงไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 จะเป็นจำนวนเงินที่ถูกต้องก็ตาม แต่เมื่อโจทก์ระบุประเภทของเงินได้ผิดไปดังได้กล่าวมาแล้ว ย่อมทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 นั้นผิดไปด้วย กรณีจึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ ซึ่งเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรของโจทก์ให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร จำเลยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังแสดงรายการไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ดังกล่าว ดังนั้นการประเมินภาษีของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์จึงชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทุกข้อฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2892/2531นาย วิชัย เอี่ยม อร่ามโจทก์กรมสรรพากร กับพวกจำเลย ป.รัษฎากร ม. 18, ม. 19, ม. 20โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาโดยระบุจำนวนเงินได้ถูกต้อง แต่ระบุประเภทของเงินได้ผิด ทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ผิดไปด้วย จึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตรงความเป็นจริง หรือไม่บริบูรณ์เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจออกหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19 และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร โดยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ ให้จำเลยที่ 1 หรือที่ 2 ประเมินภาษีของโจทก์ใหม่จำเลยทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ศาลล่างทั้งสองฟังมาว่า โจทก์มีเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืน เมื่อปี พ.ศ. 2521 โจทก์ได้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้ตามแบบ ภ.ง.ด.9 เอกสารหมาย จ.1และชำระภาษีแล้วตามใบเสร็จรับเงินหมาย จ.2 โดยโจทก์แสดงเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยว่าเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6) แห่งประมวลรัษฎากร หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ60 ส่วนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายยาให้แก่ผู้ป่วย โดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(8) หักค่าใช้จ่ายเหมาร้อยละ 75 ต่อมาจำเลยที่ 2ได้ออกหมายเรียกโจทก์ไปไต่สวนตามเอกสารหมาย จ.6 โจทก์ไปตามหมายเรียกและให้ปากคำไว้ตามภาพถ่ายคำให้การหมาย จ.7ต่อมาจำเลยที่ 2 ได้มีหนังสือแจ้งภาษีเงินได้ตามเอกสารหมาย จ.9โดยประเมินภาษีเงินได้ประจำปี พ.ศ. 2521 ของโจทก์ตามมาตรา 20, 22แห่งประมวลรัษฎากร และเปลี่ยนเงินได้จากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(2) เปลี่ยนเงินได้จากการรักษาพยาบาลผู้ป่วยและจำหน่ายมาให้แก่ผู้ป่วยโดยไม่มีเตียงรับผู้ป่วยค้างคืนเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(6)ทำให้โจทก์ต้องเสียภาษีเงินได้เพิ่มขึ้น 3,194.25 บาท เงินเพิ่มภาษี 638.85 บาท รวมเป็นเงิน 3,833.10 บาท ซึ่งโจทก์ได้ชำระภาษีจำนวนนี้แล้วโจทก์อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ตามคำอุทธรณ์หมาย จ.11 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์วินิจฉัยว่าการประเมินของเจ้าพนักงานประเมินถูกต้อง แล้วให้ยกอุทธรณ์ของโจทก์ ปรากฏตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์หมาย จ.12สำหรับปัญหาตามฎีกาของโจทก์ที่ว่า เงินได้ของโจทก์ประจำปีพ.ศ. 2521 จัดเป็นเงินได้พึงประเมินประเภทใดนั้น ศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยไว้แล้วในคำพิพากษาฎีกาที่ 502/2526 ซึ่งโจทก์คดีนี้ฟ้องกรมสรรพากรกับพวกเป็นจำเลย โดยศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินได้ของโจทก์ที่ได้รับจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยนั้นเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(2) ส่วนเงินได้จากคลีนิคซึ่งโจทก์เป็นเจ้าของและดำเนินการรับรักษาผู้ป่วยแต่เพียงผู้เดียวนั้น ถือเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระการประกอบโรคศิลปะตามมาตรา 40(6) ดังนั้นเงินได้ของโจทก์จึงไม่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6) และ 40(8) แห่งประมวลรัษฎากร ดังที่โจทก์กล่าวอ้างที่โจทก์ฎีกาว่า โจทก์มีหน้าที่เพียงยื่นรายการเงินได้ให้ครบถ้วนว่ามีเงินจากกิจการใดบ้าง จำนวนเท่าใด ให้ถูกต้องตามความเป็นจริงก็เป็นการเพียงพอแล้ว โจทก์ไม่จำเป็นต้องแสดงรายการให้ถูกต้องตามประเภทของรายได้ การที่จำเลยที่ 2 ทำการประเมินภาษีอากรของโจทก์ตามเอกสารหมาย จ.9 โดยที่ไม่มีการประเมินตามมาตรา 18 วรรค 1 แห่งประมวลรัษฎากรเสียก่อนเป็นการไม่ชอบนั้น พิเคราะห์แล้วเห็นว่า แม้จำนวนเงินได้ที่โจทก์แสดงไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 จะเป็นจำนวนเงินที่ถูกต้องก็ตาม แต่เมื่อโจทก์ระบุประเภทของเงินได้ผิดไปดังได้กล่าวมาแล้ว ย่อมทำให้จำนวนภาษีที่โจทก์คำนวณไว้ในแบบ ภ.ง.ด.9 นั้นผิดไปด้วย กรณีจึงถือว่าโจทก์แสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ ซึ่งเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจหมายเรียกโจทก์มาไต่สวนแล้วประเมินภาษีอากรของโจทก์ให้ถูกต้องได้ตามมาตรา 19และ 20 แห่งประมวลรัษฎากร จำเลยไม่จำเป็นต้องประเมินภาษีอากรของโจทก์ทันทีตามมาตรา 18 ทั้ง ๆ ที่โจทก์ยังแสดงรายการไม่ถูกต้องตามความเป็นจริงหรือไม่บริบูรณ์ดังกล่าว ดังนั้นการประเมินภาษีของเจ้าพนักงานประเมินและคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์จึงชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทุกข้อฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุวิธีชำระภาษีอากรนั้นอาจแบ่งได้ 3 วิธี คือ 1. วิธีประเมินตนเอง (Self-assessment) เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้เสียภาษีคำนวณหาจำนวนเงินภาษีที่ต้องชำระ แล้วยื่นแบบแสดงรายการพร้อมกับชำระภาษีตามจำนวนที่คำนวณได้ ทั้งนี้โดยไม่ต้องรอให้เจ้าพนักงานประเมินทำการประเมินก่อนว่าจะต้องเสียภาษีเป็นจำนวนเงินเท่าใด 2. วิธีประเมินโดยเจ้าพนักงาน (Authoritativeassessment)เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานว่า ตนต้องเสียภาษีเป็นจำนวนเท่าใดวิธีนี้อาจจะกำหนดให้ผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการก่อนก็ได้ในกรณีที่กำหนด ก็เป็นแต่เพียงเพื่อให้เกิดความสะดวกแก่เจ้าพนักงานในการประเมินภาษีเท่านั้น ผู้เสียภาษียังไม่ต้องเสียภาษีจนกว่าจะได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงาน 3.วิธีหักภาษี ณ ที่จ่าย (Witholding หรือ DeductionatSource) เป็นวิธีซึ่งกำหนดให้ผู้จ่ายเงินได้หรือรายรับหักภาษีในขณะที่จ่ายเงินได้หรือรายรับให้แก่ผู้เสียภาษี แล้วนำส่งอำเภอหรือเขตท้องที่พร้อมกับยื่นแบบแสดงรายการหักภาษี ณ ที่จ่าย ซึ่งถ้าผู้จ่ายเงินหรือรายรับละเลย ย่อมจะต้องร่วมรับผิดชำระภาษีที่มิได้หักและนำส่งนั้น ภาษีที่หักนั้นถือเป็นเครดิตภาษีของผู้มีเงินได้หรือรายรับ กล่าวคือเมื่อผู้มีเงินได้หรือรายรับยื่นแบบแสดงรายการตามวิธีประเมินตนเองก็จะนำภาษีที่หักไว้แล้วนั้นมาเครดิตจากภาษีที่ตนคำนวณได้ ถ้าหากที่หักไว้มีจำนวนเกินกว่าที่ตนคำนวณได้ ก็มีสิทธิได้รับส่วนเกินนั้นจากรัฐบาล เดิมประมวลรัษฎากรของไทยเราแบ่งประเภทภาษีอากรออกเป็น1. ภาษีเงินได้ ซึ่งยังแบ่งเป็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาและภาษีเงินได้นิติบุคคล 2. ภาษีโรงค้า 3. ภาษีการธนาคารการเครดิตฟองซิเอร์ การออมสินและการประกันภัย 4. อากรแสตมป์5. อากรมหรสพ 6. เงินช่วยบำรุงท้องที่ และ 7.เงินช่วยการประถมศึกษาภาษีเหล่านี้เฉพาะภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีโรงค้า ภาษีการธนาคาร การเครดิตฟองซิเอร์ การออมสินและการประกันภัยและเงินช่วยบำรุงท้องที่ เก็บโดยวิธีให้ผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการ แล้วให้อำเภอหรือเจ้าพนักงานประเมินแล้วแต่กรณีประเมินภาษีที่จะต้องเสีย แล้วแจ้งให้ผู้เสียภาษีทราบ เมื่อผู้เสียภาษีได้รับแจ้งการประเมินแล้วก็ให้เสียภาษีตามที่ได้รับแจ้งนั้น ภาษีดังกล่าวจึงมีวิธีการชำระตามวิธีที่ 2 คือ วิธีประเมินโดยเจ้าพนักงานประเมินนั้นเองแต่ต่อมามีการแก้ไขและยกเลิกภาษีบางประเภท จนถึงปัจจุบันมีภาษีที่จัดเก็บตามประมวลรัษฎากรเหลืออยู่เพียง 3 ประเภท คือ 1. ภาษีเงินได้ ซึ่งยังคงแบ่งเป็นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา และภาษีเงินได้นิติบุคคล 2. ภาษีการค้า3. อากรแสตมป์ ซึ่งภาษีเงินได้และภาษีการค้าในปัจจุบันประมวลรัษฎากรมิได้กำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานเหมือนในอดีต หากแต่กำหนดให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีพร้อมกับยื่นแบบแสดงรายการ อันเป็นการเสียภาษีตามวิธีที่ 1 คือวิธีประเมินตนเอง เมื่อผู้เสียภาษียื่นแบบแสดงรายการและชำระภาษีแล้วหากเจ้าพนักงานประเมินวิเคราะห์แล้วเห็นว่าไม่ถูกต้องเจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินและแจ้งจำนวนเงินภาษีที่ประเมินนั้นไปยังผู้เสียภาษีได้ ซึ่งการประเมินนี้อาจเป็นการประเมินตามมาตรา 18 หรือตามมาตรา 20 หรือ 21แห่งประมวลรัษฎากรก็ได้ การประเมินตามมาตรา 18 เป็นการประเมินโดยเจ้าพนักงานประเมินไม่ต้องออกหมายเรียก เจ้าพนักงานประเมินสามารถทำการประเมินได้โดยตรวจรายการในแบบแสดงรายการที่ผู้เสียภาษีได้ยื่นไว้ซึ่งแบบแสดงรายการนั้นอาจมีข้อผิดพลาดในรายละเอียดต่าง ๆ เช่น หักค่าใช้จ่ายหรือลดหย่อนผิดบวกลบคูณหารผิด ฯลฯ การประเมินตามมาตรา 18 นี้เจ้าพนักงานประเมินจะต้องประเมินจากแบบแสดงรายการที่ผู้เสียภาษีได้ยื่นไว้เท่านั้น จะนำรายการอื่นนอกเหนือจากที่แสดงไว้ในแบบแสดงรายการมาประเมินไม่ได้ และการประเมินในกรณีนี้จะเรียกเบี้ยปรับจากผู้เสียภาษีไม่ได้ ส่วนการประเมินตามมาตรา 20 หรือ 21เจ้าพนักงานประเมินต้องออกหมายเรียกตามมาตรา 19 ก่อนซึ่งการประเมินในกรณีนี้เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจประเมินนอกเหนือจากรายการที่ผู้เสียภาษีได้แสดงไว้ในแบบแสดงรายการได้นอกจากนี้เจ้าพนักงานประเมินมีอำนาจเรียกเบี้ยปรับอีก 1 เท่าตัวได้ ประมวลรัษฎากรมิได้บังคับว่าเจ้าพนักงานประเมินจะต้องทำการประเมินตามมาตรา 18 ก่อน เจ้าพนักงานประเมินจะประเมินตามมาตรา 18 หรือมาตรา 20 หรือ 21 ย่อมแล้วแต่เจ้าพนักงานประเมินจะเลือก ดังนั้น การประเมินภาษีตามมาตรา 19 และ 20 ที่เจ้าพนักงานประเมินได้กระทำไปในคดีนี้จึงชอบ ที่โจทก์ฎีกาว่าต้องทำการประเมินตามมาตรา 18 ก่อนนั้นฟังไม่ขึ้น ชัยสิทธิ์ ตราชูธรรม