คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2185/2533หลักกฎหมาย: จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำหน้าที่เป็นตัวแทนรับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ จำเลยที่ 1 รับเงินตาม หน้าที่แล้วไม่ส่งมอบให้แก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตาม สัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิดหรือติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องเรียกให้จำเลยคืนเงิน จึงเป็นการใช้ สิทธิติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ ตาม ป.พ.พ.มาตรา 1336 ซึ่ง ไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้ สิทธิเช่นนี้เว้นแต่จะถูก จำกัดด้วย อายุความได้ สิทธิ ดังนั้นโจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้ แม้จะเกิน 1 ปี จำเลยที่ 2ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญา หาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างบริษัทโจทก์ได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อจากลูกหนี้ของโจทก์แล้วมีหน้าที่ต้องนำส่งมอบคืนให้โจทก์ โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 จงใจไม่นำเงินค่างวดเช่าซื้อรถที่ลูกหนี้ของโจทก์นำมาชำระจำนวน 55,838 บาทส่งมอบคืนให้โจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์ แต่เมื่อครบกำหนดเวลาตามหนังสือรับสภาพหนี้ จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระหนี้ให้โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระหนี้เงินและดอกเบี้ยจำนวน 61,628 บาทแก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า จำเลยที่ 2 ทำสัญญาค้ำประกันจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์จริง จำเลยที่ 1 ไม่เคยผิดสัญญาตามหนังสือรับสภาพหนี้ฟ้องของโจทก์ให้จำเลยทั้งสองรับผิดฐานละเมิดมีอายุความ 1 ปีและขาดอายุความแล้ว โจทก์บรรบายฟ้องในส่วนที่เกี่ยวกับหนังสือรับสภาพหนี้ไม่ชัดแจ้งเป็นฟ้องเคลือบคลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้งดสืบพยาน และวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ โดยจำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ให้ไว้แก่โจทก์ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามกฎหมาย หาใช่เป็นการแปลงหนี้ใหม่จากมูลละเมิดมาเป็นสัญญา อันจะทำให้มูลหนี้ละเมิดระงับไปดังที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยอายุความที่โจทก์จะฟ้องให้จำเลยรับผิดต้องถือเอาอายุความละเมิดเมื่อโจทก์ฟ้องคดีเกิน 1 ปี คดีโจทก์ย่อมขาดอายุความนั้น เห็นว่าหากพิจารณาแต่มูลหนี้อันเกิดจากละเมิดอาจขาดอายุความตามที่จำเลยฎีกาได้ เพราะการที่จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ในชั้นนี้ตามสำนวนไม่อาจชี้ให้ชัดเจนได้ว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้ทำสัญญาเปลี่ยนสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งหนี้ เป็นการเปลี่ยนมูลหนี้จากละเมิดมาเป็นสัญญาอย่างที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยซึ่งศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยการรับสภาพหนี้ของจำเลยที่ 1 เพียงแต่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนย่อมไม่นับเข้าเป็นอายุความแต่ให้นับอายุความขึ้นใหม่ ซึ่งต้องถืออายุความในมูลหนี้เดิมถ้าเป็นมูลหนี้ละเมิดล้วน ๆ โจทก์มิได้ฟ้องให้จำเลยรับผิดภายใน1 ปี ย่อมขาดอายุความ แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำงานในตำแหน่งพนักงานเร่งรัดติดตามหนี้สินจากลูกหนี้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อรถ จำเลยที่ 1 รับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ แล้วจงใจไม่นำเงินส่งมอบคืนให้โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในการปฏิบัติหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ตามคำฟ้องโจทก์เห็นได้ว่าเมื่อจำเลยที่ 1 รับเงินจากลูกหนี้ของโจทก์ตามหน้าที่แล้วไม่ส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำของจำเลยที่ 1 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตามสัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิด หรือติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ซึ่งไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้สิทธิเช่นนี้ เว้นแต่จะถูกจำกัดด้วยอายุความได้สิทธิ เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ถูกกำจัดด้วยอายุความได้สิทธิโจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้แม้จะเกิน 1 ปีคดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความตามข้อที่อ้างในฎีกาของจำเลย และการที่จำเลยที่ 2 ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญาหาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ เมื่อมูลหนี้ของจำเลยที่ 1 ไม่ขาดอายุความข้ออ้างของจำเลยที่ 2 ที่ต่อสู้ว่าขาดอายุความจึงฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2185/2533บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ไอทีเอฟ จำกัดโจทก์นางสาว ศิริพร หมื่นเดช กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 448, ม. 680, ม. 797, ม. 810, ม. 1336จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำหน้าที่เป็นตัวแทนรับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ จำเลยที่ 1 รับเงินตาม หน้าที่แล้วไม่ส่งมอบให้แก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตาม สัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิดหรือติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องเรียกให้จำเลยคืนเงิน จึงเป็นการใช้ สิทธิติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ ตาม ป.พ.พ.มาตรา 1336 ซึ่ง ไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้ สิทธิเช่นนี้เว้นแต่จะถูก จำกัดด้วย อายุความได้ สิทธิ ดังนั้นโจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้ แม้จะเกิน 1 ปี จำเลยที่ 2ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญา หาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างบริษัทโจทก์ได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อจากลูกหนี้ของโจทก์แล้วมีหน้าที่ต้องนำส่งมอบคืนให้โจทก์ โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 จงใจไม่นำเงินค่างวดเช่าซื้อรถที่ลูกหนี้ของโจทก์นำมาชำระจำนวน 55,838 บาทส่งมอบคืนให้โจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์ แต่เมื่อครบกำหนดเวลาตามหนังสือรับสภาพหนี้ จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระหนี้ให้โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระหนี้เงินและดอกเบี้ยจำนวน 61,628 บาทแก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า จำเลยที่ 2 ทำสัญญาค้ำประกันจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์จริง จำเลยที่ 1 ไม่เคยผิดสัญญาตามหนังสือรับสภาพหนี้ฟ้องของโจทก์ให้จำเลยทั้งสองรับผิดฐานละเมิดมีอายุความ 1 ปีและขาดอายุความแล้ว โจทก์บรรบายฟ้องในส่วนที่เกี่ยวกับหนังสือรับสภาพหนี้ไม่ชัดแจ้งเป็นฟ้องเคลือบคลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้งดสืบพยาน และวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ โดยจำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ให้ไว้แก่โจทก์ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามกฎหมาย หาใช่เป็นการแปลงหนี้ใหม่จากมูลละเมิดมาเป็นสัญญา อันจะทำให้มูลหนี้ละเมิดระงับไปดังที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยอายุความที่โจทก์จะฟ้องให้จำเลยรับผิดต้องถือเอาอายุความละเมิดเมื่อโจทก์ฟ้องคดีเกิน 1 ปี คดีโจทก์ย่อมขาดอายุความนั้น เห็นว่าหากพิจารณาแต่มูลหนี้อันเกิดจากละเมิดอาจขาดอายุความตามที่จำเลยฎีกาได้ เพราะการที่จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ในชั้นนี้ตามสำนวนไม่อาจชี้ให้ชัดเจนได้ว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้ทำสัญญาเปลี่ยนสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งหนี้ เป็นการเปลี่ยนมูลหนี้จากละเมิดมาเป็นสัญญาอย่างที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยซึ่งศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยการรับสภาพหนี้ของจำเลยที่ 1 เพียงแต่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนย่อมไม่นับเข้าเป็นอายุความแต่ให้นับอายุความขึ้นใหม่ ซึ่งต้องถืออายุความในมูลหนี้เดิมถ้าเป็นมูลหนี้ละเมิดล้วน ๆ โจทก์มิได้ฟ้องให้จำเลยรับผิดภายใน1 ปี ย่อมขาดอายุความ แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำงานในตำแหน่งพนักงานเร่งรัดติดตามหนี้สินจากลูกหนี้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อรถ จำเลยที่ 1 รับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ แล้วจงใจไม่นำเงินส่งมอบคืนให้โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในการปฏิบัติหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ตามคำฟ้องโจทก์เห็นได้ว่าเมื่อจำเลยที่ 1 รับเงินจากลูกหนี้ของโจทก์ตามหน้าที่แล้วไม่ส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำของจำเลยที่ 1 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตามสัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิด หรือติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ซึ่งไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้สิทธิเช่นนี้ เว้นแต่จะถูกจำกัดด้วยอายุความได้สิทธิ เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ถูกกำจัดด้วยอายุความได้สิทธิโจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้แม้จะเกิน 1 ปีคดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความตามข้อที่อ้างในฎีกาของจำเลย และการที่จำเลยที่ 2 ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญาหาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ เมื่อมูลหนี้ของจำเลยที่ 1 ไม่ขาดอายุความข้ออ้างของจำเลยที่ 2 ที่ต่อสู้ว่าขาดอายุความจึงฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(ก้าน อันนานนท์-เจริญ นิลเอสงฆ์-อัมพร ทองประยูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้มีข้อน่าสังเกตว่า "เงิน" ซึ่งเป็นทั้งโภคยทรัพย์และสังกมะทรัพย์ อันเป็นทรัพย์ซึ่งใช้ไปในที่สุดย่อมสิ้นเปลืองหมดไปและอาจใช้ของอื่นอันเป็นประเภทและชนิดเดียวกันมีปริมาณเท่ากันแทนได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 102และ 103) นั้น เป็นทรัพย์ที่เจ้าของกรรมสิทธิ์สามารถใช้สิทธิติดตามเอาคืนได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 แม้ไม่ใช่ทรัพย์เฉพาะสิ่ง และยังเป็นทรัพย์ที่อาจครอบครองจนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382-1383อีกด้วย การที่ตัวแทนครอบครองเงินที่รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนโดยไม่ส่งมอบให้ตัวการนั้นถือเป็นการครอบครองแทนตัวการ กรรมสิทธิ์ในเงินนั้นจึงคงเป็นของตัวการ อย่างไรก็ดีในเอกเทศสัญญาบางประเภทมีผลทำให้กรรมสิทธิ์ในเงินเปลี่ยนมือ เช่น สัญญากู้ยืมเงินซึ่งเป็นสัญญายืมใช้สิ้นเปลือง ผู้ให้ยืมโอนกรรมสิทธิ์ในเงินนั้นให้กู้ยืม (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 650) หรือสัญญาฝากเงินซึ่งผู้รับฝากไม่ต้องส่งคืนเป็นเงินอันเดียวกันกับที่ฝาก เพียงแต่คืนเงินให้ผู้ฝากครบจำนวน และในระหว่างสัญญา ผู้รับฝากจะเอาเงินซึ่งฝากนั้นออกใช้ก็ได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 672) ฉะนั้น หากผู้ให้กู้ยืมเงิน หรือผู้ฝากเงินประสงค์จะเรียกเงินที่ยืม หรือเงินที่ฝากคืนจากผู้กู้หรือผู้รับฝากผู้ให้กู้หรือผู้ฝากต้องฟ้องเรียกคืนโดยอาศัยสิทธิตามสัญญา ไม่ใช่เป็นการใช้สิทธิติดตามเอาคืนซึ่งทรัพย์ และไม่อาจเกิดกรณีครอบครองทรัพย์จนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความได้ ในกรณีเช่นนี้แม้ภายหลังทำสัญญาแล้ว ผู้กู้ยืมหรือผู้รับฝากจะเกิดเจตนาทุจริตเบียดบังเอาเงินที่ยืมหรือฝากไว้เป็นของตนหรือผู้อื่น ก็ไม่อาจเป็นความผิดทางอาญาได้ เป็นเพียงความรับผิดทางแพ่งเท่านั้นซึ่งต่างกับกรณีตัวแทนเบียดบังเอาเงินที่อยู่ในครอบครองของตนในฐานะที่เป็นตัวแทนเป็นของตนหรือผู้อื่นโดยทุจริต ตัวแทนอาจมีความผิดฐานยักยอกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 ได้ แม้ตัวแทนนั้นจะได้ชดใช้เงินที่รับไว้จนครบจำนวนให้แก่ตัวการภายหลังก็ตาม เช่น โจทก์มอบหมายให้จำเลยซึ่งเป็นทนายความของโจทก์ในคดีก่อนมีอำนาจรับเงินจากจำเลยในคดีนั้นแทนโจทก์ได้เมื่อจำเลยรับเงินจาก ธ. ซึ่งชำระหนี้แก่โจทก์แทนจำเลยในคดีดังกล่าว เงินที่จำเลยรับไว้จึงตกเป็นของโจทก์ จำเลยเบียดบังเอาเงินนั้นไปเป็นประโยชน์ส่วนตนโดยทุจริต การกระทำของจำเลยจึงเป็นความผิดฐานยักยอก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 33/2532) การใช้สิทธิติดตามเอาคืนซึ่งทรัพย์สินจากบุคคลผู้ไม่มีสิทธิจะยึดถือไว้สามารถทำได้เสมอไม่มีอายุความ เว้นแต่ผู้ที่ยึดถือครอบครองทรัพย์สินนั้นจะได้ครอบครองจนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 และมาตรา 1383 แล้วแต่กรณี อย่างไรก็ดี อายุการครอบครองทรัพย์สินของตัวแทนจนได้กรรมสิทธิ์คงต้องเริ่มนับตั้งแต่ตัวแทนได้บอกกล่าวการแสดงเจตนาเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือไปยังตัวการว่าไม่เจตนาจะยึดถือเงินนั้นแทนตัวการต่อไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381ฉะนั้นตราบใดที่ยังไม่มีการแสดงเจตนาดังกล่าว ตัวการย่อมใช้สิทธิตามเอาทรัพย์นั้นคืนได้เสมอไม่ว่าจะเป็นเวลานานเท่าใด เช่นตัวแทนเมื่อพ้นหน้าที่เป็นตัวแทนจะต้องส่งมอบทรัพย์สินที่ตนดูแลคืนให้ตัวการโดยสิ้นเชิง ทรัพย์สิ่งใดที่ตัวแทนยังคงยึดถือไว้ไม่ส่งคืนโดยตัวการไม่ทราบ ตัวแทนจะอ้างว่าเป็นการครอบครองโดยปรปักษ์ไม่ได้ต้องถือว่ายังคงยึดถือครอบครองไว้แทนตัวการ และผู้อื่นที่เข้าครอบครองโดยตัวแทนแบ่งให้ เมื่อรู้ว่าตัวแทนไม่มีอำนาจเอาทรัพย์นั้นมาแบ่งให้ ผู้อื่นนั้นก็ตกอยู่ในฐานะเป็นผู้ครอบครองแทนตัวการเช่นเดียวกับตัวแทนนั้น จะอ้างการครอบครองมาใช้ยันตัวการไม่ได้ จนกว่าจะได้บอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะแห่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 963/2493) คำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้ตัดสินตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกา3 ฉบับ กล่าวคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1563-1564/2513 จังหวัดฟ้องข้าราชการสังกัดจังหวัดนั้น ขอให้คืนหรือใช้เงินที่เบิกไปโดยไม่มีสิทธิเบิกกับเงินที่เบิกเกินสมควรเป็นเรื่องเจ้าของทรัพย์สินฟ้องเรียกทรัพย์สินที่จำเลยผู้กระทำการอันมิชอบยึดถือครอบครองไว้โดยไม่มีสิทธิ ซึ่งเจ้าของมีสิทธิติดตามเอาคืนได้ ไม่ใช่เป็นเรื่องฟ้องเรียกค่าเสียหายอันเกินแต่มูลละเมิด จะนำอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 462/2518 สามียกที่ดินสินสมรสให้ผู้อื่นโดยภริยามิได้ยินยอม ภริยาเพิกถอนและใช้สิทธิติดตามเรียกคืนได้เว้นแต่จะขาดกรรมสิทธิ์โดยอายุความตามมาตรา 1382 ไม่อยู่ในบังคับอายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 การเพิกถอนต้องทำทั้งแปลง มิใช่เฉพาะส่วนของภริยา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2780/2519 จำเลยเป็นพนักงานของโจทก์ลงบัญชีจ่ายเงิน 1,000 บาท ความจริงไม่ได้จ่าย โจทก์ฟ้องให้บังคับจำเลยคืนหรือใช้เงินนี้เป็นการฟ้องเรียกทรัพย์คืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ไม่ใช้อายุความตามมาตรา 448 ผู้บันทึกเห็นว่า การฟ้องเรียกให้ตัวแทนคืนเงินที่รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทน นอกจากจะเป็นการฟ้องติดตามเอาทรัพย์คืนแล้ว ยังน่าจะเป็นการฟ้องโดยอาศัยสิทธิตามสัญญาตัวการตัวแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 810 ซึ่งกำหนดหน้าที่และความรับผิดให้ตัวแทนต้องส่งมอบเงินที่ตัวแทนรับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนให้แก่ตัวการจงสิ้นด้วย ซึ่งกฎหมายไม่ได้กำหนดอายุความไว้จึงน่าจะมีอายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 ทั้งนี้โดยอาศัยเทียบเคียงจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1757/2527 ซึ่งวินิจฉัยว่า จำเลยสั่งให้โจทก์ซื้อหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ และยอมชำระค่าหุ้น 30 เปอร์เซ็นต์แก่โจทก์ไปแล้ว ส่วนค่าหุ้นอีก 70 เปอร์เซ็นต์ โจทก์ผู้เป็นตัวแทนจำต้องออกเงินทดรองจ่ายไป โจทก์จึงชอบที่จะเรียกเอาจากจำเลยผู้เป็นตัวการได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 807,816 และกรณีนี้เป็นเรื่องตัวแทนเรียกร้องเอาเงินที่ได้ทดรองจ่ายไปในกิจการอันตัวการมอบหมายแก่ตนจากตัวการ ซึ่งไม่มีกฎหมายบัญญัติอายุความไว้เป็นอย่างอื่น จึงต้องใช้อายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 มีข้อน่าสังเกตว่า หากตัวการมิได้ฟ้องเพียงเรียกให้ตัวแทนส่งมอบเงินหรือทรัพย์สินอย่างอื่นที่ตัวแทนได้รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนคืนเท่านั้น แต่ตัวการยังเรียกค่าเสียหายที่เกิดจากการปฏิบัติผิดหน้าที่ของการเป็นตัวแทนนั้นด้วย เช่น เรียกค่าเสียหายที่ตนอาจนำทรัพย์อย่างอื่นนั้นออกให้ผู้อื่นเช่า เช่นนี้ เฉพาะส่วนที่เป็นค่าเสียหายดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายเนื่องจากการผิดสัญญาตัวการตัวแทนมิใช่ค่าเสียหายจากมูลละเมิด ไม่ตกอยู่ในบังคับให้ใช้อายุความตามมาตรา 448 แต่น่าจะตกอยู่ในบังคับอายุความทั่วไป 10 ปีตามมาตรา 164 เช่นเดียวกัน. ปริญญาดีผดุง.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างบริษัทโจทก์ได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อจากลูกหนี้ของโจทก์แล้วมีหน้าที่ต้องนำส่งมอบคืนให้โจทก์ โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 จงใจไม่นำเงินค่างวดเช่าซื้อรถที่ลูกหนี้ของโจทก์นำมาชำระจำนวน 55,838 บาทส่งมอบคืนให้โจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์ แต่เมื่อครบกำหนดเวลาตามหนังสือรับสภาพหนี้ จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระหนี้ให้โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระหนี้เงินและดอกเบี้ยจำนวน 61,628 บาทแก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า จำเลยที่ 2 ทำสัญญาค้ำประกันจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์จริง จำเลยที่ 1 ไม่เคยผิดสัญญาตามหนังสือรับสภาพหนี้ฟ้องของโจทก์ให้จำเลยทั้งสองรับผิดฐานละเมิดมีอายุความ 1 ปีและขาดอายุความแล้ว โจทก์บรรบายฟ้องในส่วนที่เกี่ยวกับหนังสือรับสภาพหนี้ไม่ชัดแจ้งเป็นฟ้องเคลือบคลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้งดสืบพยาน และวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ โดยจำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ให้ไว้แก่โจทก์ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามกฎหมาย หาใช่เป็นการแปลงหนี้ใหม่จากมูลละเมิดมาเป็นสัญญา อันจะทำให้มูลหนี้ละเมิดระงับไปดังที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยอายุความที่โจทก์จะฟ้องให้จำเลยรับผิดต้องถือเอาอายุความละเมิดเมื่อโจทก์ฟ้องคดีเกิน 1 ปี คดีโจทก์ย่อมขาดอายุความนั้น เห็นว่าหากพิจารณาแต่มูลหนี้อันเกิดจากละเมิดอาจขาดอายุความตามที่จำเลยฎีกาได้ เพราะการที่จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ในชั้นนี้ตามสำนวนไม่อาจชี้ให้ชัดเจนได้ว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้ทำสัญญาเปลี่ยนสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งหนี้ เป็นการเปลี่ยนมูลหนี้จากละเมิดมาเป็นสัญญาอย่างที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยซึ่งศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยการรับสภาพหนี้ของจำเลยที่ 1 เพียงแต่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนย่อมไม่นับเข้าเป็นอายุความแต่ให้นับอายุความขึ้นใหม่ ซึ่งต้องถืออายุความในมูลหนี้เดิมถ้าเป็นมูลหนี้ละเมิดล้วน ๆ โจทก์มิได้ฟ้องให้จำเลยรับผิดภายใน1 ปี ย่อมขาดอายุความ แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำงานในตำแหน่งพนักงานเร่งรัดติดตามหนี้สินจากลูกหนี้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อรถ จำเลยที่ 1 รับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ แล้วจงใจไม่นำเงินส่งมอบคืนให้โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในการปฏิบัติหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ตามคำฟ้องโจทก์เห็นได้ว่าเมื่อจำเลยที่ 1 รับเงินจากลูกหนี้ของโจทก์ตามหน้าที่แล้วไม่ส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำของจำเลยที่ 1 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตามสัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิด หรือติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ซึ่งไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้สิทธิเช่นนี้ เว้นแต่จะถูกจำกัดด้วยอายุความได้สิทธิ เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ถูกกำจัดด้วยอายุความได้สิทธิโจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้แม้จะเกิน 1 ปีคดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความตามข้อที่อ้างในฎีกาของจำเลย และการที่จำเลยที่ 2 ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญาหาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ เมื่อมูลหนี้ของจำเลยที่ 1 ไม่ขาดอายุความข้ออ้างของจำเลยที่ 2 ที่ต่อสู้ว่าขาดอายุความจึงฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2185/2533บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ไอทีเอฟ จำกัดโจทก์นางสาว ศิริพร หมื่นเดช กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 448, ม. 680, ม. 797, ม. 810, ม. 1336จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำหน้าที่เป็นตัวแทนรับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ จำเลยที่ 1 รับเงินตาม หน้าที่แล้วไม่ส่งมอบให้แก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตาม สัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิดหรือติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องเรียกให้จำเลยคืนเงิน จึงเป็นการใช้ สิทธิติดตาม เอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ ตาม ป.พ.พ.มาตรา 1336 ซึ่ง ไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้ สิทธิเช่นนี้เว้นแต่จะถูก จำกัดด้วย อายุความได้ สิทธิ ดังนั้นโจทก์ย่อมมีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้ แม้จะเกิน 1 ปี จำเลยที่ 2ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญา หาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ คดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความ.โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างบริษัทโจทก์ได้รับมอบหมายให้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อจากลูกหนี้ของโจทก์แล้วมีหน้าที่ต้องนำส่งมอบคืนให้โจทก์ โดยมีจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันยอมรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมกับจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 จงใจไม่นำเงินค่างวดเช่าซื้อรถที่ลูกหนี้ของโจทก์นำมาชำระจำนวน 55,838 บาทส่งมอบคืนให้โจทก์ ต่อมาจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์ แต่เมื่อครบกำหนดเวลาตามหนังสือรับสภาพหนี้ จำเลยที่ 1ผิดนัดไม่ชำระหนี้ให้โจทก์ ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองร่วมกันชำระหนี้เงินและดอกเบี้ยจำนวน 61,628 บาทแก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีของจำนวนเงินดังกล่าวนับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า จำเลยที่ 2 ทำสัญญาค้ำประกันจำเลยที่ 1 และจำเลยที่ 1 ได้ทำหนังสือรับสภาพหนี้ไว้แก่โจทก์จริง จำเลยที่ 1 ไม่เคยผิดสัญญาตามหนังสือรับสภาพหนี้ฟ้องของโจทก์ให้จำเลยทั้งสองรับผิดฐานละเมิดมีอายุความ 1 ปีและขาดอายุความแล้ว โจทก์บรรบายฟ้องในส่วนที่เกี่ยวกับหนังสือรับสภาพหนี้ไม่ชัดแจ้งเป็นฟ้องเคลือบคลุมศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้งดสืบพยาน และวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้องโจทก์โจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ โดยจำเลยทั้งสองฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ให้ไว้แก่โจทก์ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามกฎหมาย หาใช่เป็นการแปลงหนี้ใหม่จากมูลละเมิดมาเป็นสัญญา อันจะทำให้มูลหนี้ละเมิดระงับไปดังที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยอายุความที่โจทก์จะฟ้องให้จำเลยรับผิดต้องถือเอาอายุความละเมิดเมื่อโจทก์ฟ้องคดีเกิน 1 ปี คดีโจทก์ย่อมขาดอายุความนั้น เห็นว่าหากพิจารณาแต่มูลหนี้อันเกิดจากละเมิดอาจขาดอายุความตามที่จำเลยฎีกาได้ เพราะการที่จำเลยที่ 1 ทำหนังสือรับสภาพหนี้ในชั้นนี้ตามสำนวนไม่อาจชี้ให้ชัดเจนได้ว่าคู่กรณีที่เกี่ยวข้องได้ทำสัญญาเปลี่ยนสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งหนี้ เป็นการเปลี่ยนมูลหนี้จากละเมิดมาเป็นสัญญาอย่างที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยซึ่งศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยการรับสภาพหนี้ของจำเลยที่ 1 เพียงแต่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนย่อมไม่นับเข้าเป็นอายุความแต่ให้นับอายุความขึ้นใหม่ ซึ่งต้องถืออายุความในมูลหนี้เดิมถ้าเป็นมูลหนี้ละเมิดล้วน ๆ โจทก์มิได้ฟ้องให้จำเลยรับผิดภายใน1 ปี ย่อมขาดอายุความ แต่คดีนี้โจทก์ฟ้องว่า จำเลยที่ 1 เป็นลูกจ้างโจทก์ทำงานในตำแหน่งพนักงานเร่งรัดติดตามหนี้สินจากลูกหนี้เป็นตัวแทนในการรับเงินค่าเช่าซื้อรถ จำเลยที่ 1 รับเงินค่าเช่าซื้อรถจากลูกหนี้ของโจทก์ แล้วจงใจไม่นำเงินส่งมอบคืนให้โจทก์ ส่วนจำเลยที่ 2 เป็นผู้ค้ำประกันความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในการปฏิบัติหน้าที่ของจำเลยที่ 1 ตามคำฟ้องโจทก์เห็นได้ว่าเมื่อจำเลยที่ 1 รับเงินจากลูกหนี้ของโจทก์ตามหน้าที่แล้วไม่ส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่โจทก์ การกระทำของจำเลยที่ 1 ก่อให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ ย่อมเป็นทั้งละเมิดและปฏิบัติผิดหน้าที่ตัวแทนตามสัญญาจ้าง โจทก์ย่อมมีสิทธิที่จะเรียกค่าเสียหายในการละเมิด หรือติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์ที่จำเลยเอาไปได้ การฟ้องของโจทก์จึงเป็นการใช้สิทธิติดตามเอาทรัพย์ของโจทก์คืนจากจำเลยที่ 1 ผู้ไม่มีสิทธิยึดถือทรัพย์ของโจทก์ไว้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ซึ่งไม่มีกำหนดเวลาให้เจ้าของทรัพย์ใช้สิทธิเช่นนี้ เว้นแต่จะถูกจำกัดด้วยอายุความได้สิทธิ เมื่อไม่ปรากฏว่าโจทก์ถูกกำจัดด้วยอายุความได้สิทธิโจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกทรัพย์คืนจากจำเลยที่ 1 ได้แม้จะเกิน 1 ปีคดีโจทก์จึงไม่ขาดอายุความตามข้อที่อ้างในฎีกาของจำเลย และการที่จำเลยที่ 2 ค้ำประกันจำเลยที่ 1 มูลหนี้ของจำเลยที่ 2 ก็เกิดจากสัญญาหาได้เกิดจากมูลละเมิดอันจะมีอายุความ 1 ปีไม่ เมื่อมูลหนี้ของจำเลยที่ 1 ไม่ขาดอายุความข้ออ้างของจำเลยที่ 2 ที่ต่อสู้ว่าขาดอายุความจึงฟังไม่ขึ้น ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน.(ก้าน อันนานนท์-เจริญ นิลเอสงฆ์-อัมพร ทองประยูร)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้มีข้อน่าสังเกตว่า "เงิน" ซึ่งเป็นทั้งโภคยทรัพย์และสังกมะทรัพย์ อันเป็นทรัพย์ซึ่งใช้ไปในที่สุดย่อมสิ้นเปลืองหมดไปและอาจใช้ของอื่นอันเป็นประเภทและชนิดเดียวกันมีปริมาณเท่ากันแทนได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 102และ 103) นั้น เป็นทรัพย์ที่เจ้าของกรรมสิทธิ์สามารถใช้สิทธิติดตามเอาคืนได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 แม้ไม่ใช่ทรัพย์เฉพาะสิ่ง และยังเป็นทรัพย์ที่อาจครอบครองจนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382-1383อีกด้วย การที่ตัวแทนครอบครองเงินที่รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนโดยไม่ส่งมอบให้ตัวการนั้นถือเป็นการครอบครองแทนตัวการ กรรมสิทธิ์ในเงินนั้นจึงคงเป็นของตัวการ อย่างไรก็ดีในเอกเทศสัญญาบางประเภทมีผลทำให้กรรมสิทธิ์ในเงินเปลี่ยนมือ เช่น สัญญากู้ยืมเงินซึ่งเป็นสัญญายืมใช้สิ้นเปลือง ผู้ให้ยืมโอนกรรมสิทธิ์ในเงินนั้นให้กู้ยืม (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 650) หรือสัญญาฝากเงินซึ่งผู้รับฝากไม่ต้องส่งคืนเป็นเงินอันเดียวกันกับที่ฝาก เพียงแต่คืนเงินให้ผู้ฝากครบจำนวน และในระหว่างสัญญา ผู้รับฝากจะเอาเงินซึ่งฝากนั้นออกใช้ก็ได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 672) ฉะนั้น หากผู้ให้กู้ยืมเงิน หรือผู้ฝากเงินประสงค์จะเรียกเงินที่ยืม หรือเงินที่ฝากคืนจากผู้กู้หรือผู้รับฝากผู้ให้กู้หรือผู้ฝากต้องฟ้องเรียกคืนโดยอาศัยสิทธิตามสัญญา ไม่ใช่เป็นการใช้สิทธิติดตามเอาคืนซึ่งทรัพย์ และไม่อาจเกิดกรณีครอบครองทรัพย์จนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความได้ ในกรณีเช่นนี้แม้ภายหลังทำสัญญาแล้ว ผู้กู้ยืมหรือผู้รับฝากจะเกิดเจตนาทุจริตเบียดบังเอาเงินที่ยืมหรือฝากไว้เป็นของตนหรือผู้อื่น ก็ไม่อาจเป็นความผิดทางอาญาได้ เป็นเพียงความรับผิดทางแพ่งเท่านั้นซึ่งต่างกับกรณีตัวแทนเบียดบังเอาเงินที่อยู่ในครอบครองของตนในฐานะที่เป็นตัวแทนเป็นของตนหรือผู้อื่นโดยทุจริต ตัวแทนอาจมีความผิดฐานยักยอกตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 ได้ แม้ตัวแทนนั้นจะได้ชดใช้เงินที่รับไว้จนครบจำนวนให้แก่ตัวการภายหลังก็ตาม เช่น โจทก์มอบหมายให้จำเลยซึ่งเป็นทนายความของโจทก์ในคดีก่อนมีอำนาจรับเงินจากจำเลยในคดีนั้นแทนโจทก์ได้เมื่อจำเลยรับเงินจาก ธ. ซึ่งชำระหนี้แก่โจทก์แทนจำเลยในคดีดังกล่าว เงินที่จำเลยรับไว้จึงตกเป็นของโจทก์ จำเลยเบียดบังเอาเงินนั้นไปเป็นประโยชน์ส่วนตนโดยทุจริต การกระทำของจำเลยจึงเป็นความผิดฐานยักยอก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 33/2532) การใช้สิทธิติดตามเอาคืนซึ่งทรัพย์สินจากบุคคลผู้ไม่มีสิทธิจะยึดถือไว้สามารถทำได้เสมอไม่มีอายุความ เว้นแต่ผู้ที่ยึดถือครอบครองทรัพย์สินนั้นจะได้ครอบครองจนได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 และมาตรา 1383 แล้วแต่กรณี อย่างไรก็ดี อายุการครอบครองทรัพย์สินของตัวแทนจนได้กรรมสิทธิ์คงต้องเริ่มนับตั้งแต่ตัวแทนได้บอกกล่าวการแสดงเจตนาเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือไปยังตัวการว่าไม่เจตนาจะยึดถือเงินนั้นแทนตัวการต่อไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381ฉะนั้นตราบใดที่ยังไม่มีการแสดงเจตนาดังกล่าว ตัวการย่อมใช้สิทธิตามเอาทรัพย์นั้นคืนได้เสมอไม่ว่าจะเป็นเวลานานเท่าใด เช่นตัวแทนเมื่อพ้นหน้าที่เป็นตัวแทนจะต้องส่งมอบทรัพย์สินที่ตนดูแลคืนให้ตัวการโดยสิ้นเชิง ทรัพย์สิ่งใดที่ตัวแทนยังคงยึดถือไว้ไม่ส่งคืนโดยตัวการไม่ทราบ ตัวแทนจะอ้างว่าเป็นการครอบครองโดยปรปักษ์ไม่ได้ต้องถือว่ายังคงยึดถือครอบครองไว้แทนตัวการ และผู้อื่นที่เข้าครอบครองโดยตัวแทนแบ่งให้ เมื่อรู้ว่าตัวแทนไม่มีอำนาจเอาทรัพย์นั้นมาแบ่งให้ ผู้อื่นนั้นก็ตกอยู่ในฐานะเป็นผู้ครอบครองแทนตัวการเช่นเดียวกับตัวแทนนั้น จะอ้างการครอบครองมาใช้ยันตัวการไม่ได้ จนกว่าจะได้บอกกล่าวเปลี่ยนลักษณะแห่งการครอบครองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1381(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 963/2493) คำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกนี้ตัดสินตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกา3 ฉบับ กล่าวคือ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1563-1564/2513 จังหวัดฟ้องข้าราชการสังกัดจังหวัดนั้น ขอให้คืนหรือใช้เงินที่เบิกไปโดยไม่มีสิทธิเบิกกับเงินที่เบิกเกินสมควรเป็นเรื่องเจ้าของทรัพย์สินฟ้องเรียกทรัพย์สินที่จำเลยผู้กระทำการอันมิชอบยึดถือครอบครองไว้โดยไม่มีสิทธิ ซึ่งเจ้าของมีสิทธิติดตามเอาคืนได้ ไม่ใช่เป็นเรื่องฟ้องเรียกค่าเสียหายอันเกินแต่มูลละเมิด จะนำอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 448 มาใช้บังคับไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 462/2518 สามียกที่ดินสินสมรสให้ผู้อื่นโดยภริยามิได้ยินยอม ภริยาเพิกถอนและใช้สิทธิติดตามเรียกคืนได้เว้นแต่จะขาดกรรมสิทธิ์โดยอายุความตามมาตรา 1382 ไม่อยู่ในบังคับอายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 การเพิกถอนต้องทำทั้งแปลง มิใช่เฉพาะส่วนของภริยา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2780/2519 จำเลยเป็นพนักงานของโจทก์ลงบัญชีจ่ายเงิน 1,000 บาท ความจริงไม่ได้จ่าย โจทก์ฟ้องให้บังคับจำเลยคืนหรือใช้เงินนี้เป็นการฟ้องเรียกทรัพย์คืนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1336 ไม่ใช้อายุความตามมาตรา 448 ผู้บันทึกเห็นว่า การฟ้องเรียกให้ตัวแทนคืนเงินที่รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทน นอกจากจะเป็นการฟ้องติดตามเอาทรัพย์คืนแล้ว ยังน่าจะเป็นการฟ้องโดยอาศัยสิทธิตามสัญญาตัวการตัวแทนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 810 ซึ่งกำหนดหน้าที่และความรับผิดให้ตัวแทนต้องส่งมอบเงินที่ตัวแทนรับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนให้แก่ตัวการจงสิ้นด้วย ซึ่งกฎหมายไม่ได้กำหนดอายุความไว้จึงน่าจะมีอายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 ทั้งนี้โดยอาศัยเทียบเคียงจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1757/2527 ซึ่งวินิจฉัยว่า จำเลยสั่งให้โจทก์ซื้อหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ และยอมชำระค่าหุ้น 30 เปอร์เซ็นต์แก่โจทก์ไปแล้ว ส่วนค่าหุ้นอีก 70 เปอร์เซ็นต์ โจทก์ผู้เป็นตัวแทนจำต้องออกเงินทดรองจ่ายไป โจทก์จึงชอบที่จะเรียกเอาจากจำเลยผู้เป็นตัวการได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 807,816 และกรณีนี้เป็นเรื่องตัวแทนเรียกร้องเอาเงินที่ได้ทดรองจ่ายไปในกิจการอันตัวการมอบหมายแก่ตนจากตัวการ ซึ่งไม่มีกฎหมายบัญญัติอายุความไว้เป็นอย่างอื่น จึงต้องใช้อายุความ 10 ปีตามมาตรา 164 มีข้อน่าสังเกตว่า หากตัวการมิได้ฟ้องเพียงเรียกให้ตัวแทนส่งมอบเงินหรือทรัพย์สินอย่างอื่นที่ตัวแทนได้รับไว้เกี่ยวด้วยการเป็นตัวแทนคืนเท่านั้น แต่ตัวการยังเรียกค่าเสียหายที่เกิดจากการปฏิบัติผิดหน้าที่ของการเป็นตัวแทนนั้นด้วย เช่น เรียกค่าเสียหายที่ตนอาจนำทรัพย์อย่างอื่นนั้นออกให้ผู้อื่นเช่า เช่นนี้ เฉพาะส่วนที่เป็นค่าเสียหายดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายเนื่องจากการผิดสัญญาตัวการตัวแทนมิใช่ค่าเสียหายจากมูลละเมิด ไม่ตกอยู่ในบังคับให้ใช้อายุความตามมาตรา 448 แต่น่าจะตกอยู่ในบังคับอายุความทั่วไป 10 ปีตามมาตรา 164 เช่นเดียวกัน. ปริญญาดีผดุง.