คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5890/2541หลักกฎหมาย: ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่ค้าง ชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" ได้ความว่าขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้น การออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบ แสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. ดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ปรากฏว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อให้โจทก์ มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อน จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดิน แสดงว่าจำเลยก็มิได้ ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญ หลังจากถมที่ดิน เสร็จแล้วโจทก์แจ้งว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอน ที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ แต่ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ ไม่มารับโอนโดยอ้างว่ายังไม่พร้อมและจะนัดใหม่ประมาณ ปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้เมื่อครบกำหนดโจทก์ก็มิได้ติดต่อมา แสดงว่าโจทก์จำเลย มิได้กำหนดวันโอนที่ดินกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มา รับโอนจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ ต่อมาเมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ไปตามกำหนด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์และตกเป็น ผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับอีกด้วยโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์และรับเงินที่เหลือ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ได้ ให้จำเลยคืนเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 6 สิงหาคม 2535 ถึงวันฟ้องรวมเป็นเงิน 333,750 บาท ค่าเสียหายจำนวน 300,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การและแก้ไขคำให้การว่า เจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวให้แล้วจำเลยแจ้งโจทก์ให้มารับโอนหลายครั้งแล้วแต่โจทก์ไม่มีเงินชำระค่าที่ดินที่เหลือ โดยโจทก์บอกให้จำเลยริบเงินมัดจำและขายที่ดินแก่ผู้อื่นได้ โจทก์จึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่งจังหวัดสงขลา ให้แก่โจทก์ และรับเงินค่าที่ดินที่เหลือจำนวน1,365,000 บาท จากโจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ให้จำเลยส่งคืนเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ค่าเสียหายอีกจำนวน 100,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2537 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังยุติได้ว่า เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2535 โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินซึ่งนายจอน นวลวิลัย ตาของจำเลยเป็นผู้มีสิทธิครอบครองเป็นที่ดินเลขที่ระวาง 5022-118 ตั้งอยู่หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา เนื้อที่ 55 ไร่ 2 งาน 63 ตารางวา ในราคาไร่ละ 30,000 บาท โจทก์ชำระเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ให้จำเลยในวันทำสัญญาแล้ว ส่วนเงินที่เหลือจำนวน 1,365,000 บาท จะชำระให้ภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อโจทก์ได้รับโอนที่ดินดังกล่าวซึ่งออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์เรียบร้อยแล้ว ต่อมาวันที่ 6 พฤศจิกายน 2535 หลังทำสัญญา 3 เดือนเจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595 ต่อมาในวันที่ 16 กันยายน 2536 มีการจดทะเบียนโอนขายที่ดินดังกล่าวให้นางวิไล ลิ่มกตัญญู คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่าโจทก์หรือจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาเห็นว่า ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่คงค้างชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" และได้ความจากจำเลยตอบทนายโจทก์ถามค้านว่า ขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้นการขอออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบแสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. สำหรับที่ดินดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ทั้งได้ความจากคำเบิกความของจำเลยอีกว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อจ่าสิบตำรวจภิมรให้โจทก์มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อนเพื่อที่จะให้ทางธนาคารมาดู จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดินเสียค่าใช้จ่ายไปเป็นเงิน 10,000 บาท แสดงว่าจำเลยก็มิได้ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญแต่ประการใดทั้งจำเลยยังเบิกความอีกว่า หลังจากถมที่ดินเสร็จแล้วจ่าสิบตำรวจภิมรและนางยุวดีได้มาดูที่ดินและแจ้งกับจำเลยว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอนที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้มารับโอนที่ดินแต่อย่างใด จำเลยจึงได้ไปที่บ้านโจทก์ โจทก์แจ้งว่ายังไม่พร้อมแต่จะนัดหมายใหม่ประมาณปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้ครั้นครบกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้ติดต่อมาแต่อย่างใด แสดงว่าโจทก์จำเลยมิได้กำหนดวันโอนที่ดินดังกล่าวกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มารับโอนจึงจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ได้ไปตามกำหนดนัด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์ และตกเป็นผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดนั้นเหมาะสมแล้ว ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5890/2541นางสาว มนต์รักษ์ สาทรสัมฤทธิ ผลโจทก์นาง อุไร ชา ทองจำเลย ป.พ.พ. ม. 204, ม. 456 วรรคสองตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่ค้าง ชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" ได้ความว่าขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้น การออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบ แสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. ดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ปรากฏว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อให้โจทก์ มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อน จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดิน แสดงว่าจำเลยก็มิได้ ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญ หลังจากถมที่ดิน เสร็จแล้วโจทก์แจ้งว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอน ที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ แต่ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ ไม่มารับโอนโดยอ้างว่ายังไม่พร้อมและจะนัดใหม่ประมาณ ปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้เมื่อครบกำหนดโจทก์ก็มิได้ติดต่อมา แสดงว่าโจทก์จำเลย มิได้กำหนดวันโอนที่ดินกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มา รับโอนจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ ต่อมาเมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ไปตามกำหนด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์และตกเป็น ผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับอีกด้วยโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์และรับเงินที่เหลือ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ได้ ให้จำเลยคืนเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 6 สิงหาคม 2535 ถึงวันฟ้องรวมเป็นเงิน 333,750 บาท ค่าเสียหายจำนวน 300,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การและแก้ไขคำให้การว่า เจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวให้แล้วจำเลยแจ้งโจทก์ให้มารับโอนหลายครั้งแล้วแต่โจทก์ไม่มีเงินชำระค่าที่ดินที่เหลือ โดยโจทก์บอกให้จำเลยริบเงินมัดจำและขายที่ดินแก่ผู้อื่นได้ โจทก์จึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่งจังหวัดสงขลา ให้แก่โจทก์ และรับเงินค่าที่ดินที่เหลือจำนวน1,365,000 บาท จากโจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ให้จำเลยส่งคืนเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ค่าเสียหายอีกจำนวน 100,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2537 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังยุติได้ว่า เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2535 โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินซึ่งนายจอน นวลวิลัย ตาของจำเลยเป็นผู้มีสิทธิครอบครองเป็นที่ดินเลขที่ระวาง 5022-118 ตั้งอยู่หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา เนื้อที่ 55 ไร่ 2 งาน 63 ตารางวา ในราคาไร่ละ 30,000 บาท โจทก์ชำระเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ให้จำเลยในวันทำสัญญาแล้ว ส่วนเงินที่เหลือจำนวน 1,365,000 บาท จะชำระให้ภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อโจทก์ได้รับโอนที่ดินดังกล่าวซึ่งออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์เรียบร้อยแล้ว ต่อมาวันที่ 6 พฤศจิกายน 2535 หลังทำสัญญา 3 เดือนเจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595 ต่อมาในวันที่ 16 กันยายน 2536 มีการจดทะเบียนโอนขายที่ดินดังกล่าวให้นางวิไล ลิ่มกตัญญู คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่าโจทก์หรือจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาเห็นว่า ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่คงค้างชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" และได้ความจากจำเลยตอบทนายโจทก์ถามค้านว่า ขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้นการขอออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบแสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. สำหรับที่ดินดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ทั้งได้ความจากคำเบิกความของจำเลยอีกว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อจ่าสิบตำรวจภิมรให้โจทก์มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อนเพื่อที่จะให้ทางธนาคารมาดู จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดินเสียค่าใช้จ่ายไปเป็นเงิน 10,000 บาท แสดงว่าจำเลยก็มิได้ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญแต่ประการใดทั้งจำเลยยังเบิกความอีกว่า หลังจากถมที่ดินเสร็จแล้วจ่าสิบตำรวจภิมรและนางยุวดีได้มาดูที่ดินและแจ้งกับจำเลยว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอนที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้มารับโอนที่ดินแต่อย่างใด จำเลยจึงได้ไปที่บ้านโจทก์ โจทก์แจ้งว่ายังไม่พร้อมแต่จะนัดหมายใหม่ประมาณปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้ครั้นครบกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้ติดต่อมาแต่อย่างใด แสดงว่าโจทก์จำเลยมิได้กำหนดวันโอนที่ดินดังกล่าวกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มารับโอนจึงจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ได้ไปตามกำหนดนัด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์ และตกเป็นผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดนั้นเหมาะสมแล้ว ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วิเทพ ศิริพากย์-ไพโรจน์ คำอ่อน-ชวลิต ศรีสง่า)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุสัญญาจะซื้อจะขายเป็นสัญญาต่างตอบแทนต่างฝ่ายต่างมีหนี้หรือหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติต่อกันและกัน เมื่อฝ่ายหนึ่งไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนเอง คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งก็มีสิทธิปฏิเสธไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนเองได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2379/2535) ซึ่งการชำระหนี้ของแต่ละฝ่ายนี้นับว่ามีความสำคัญเพราะหากไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนตามสัญญาแล้วอาจจะทำให้คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งบอกเลิกสัญญาได้ ตามหลักในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 และ 388 ซึ่งอาจจะทำให้เกิดความเสียหายต่อคู่สัญญาได้ กรณีถึงกำหนดชำระหนี้เมื่อใดและจะถือว่าลูกหนี้เป็นฝ่ายผิดนัดหรือไม่ ต้องดูว่าเป็นหนี้ที่มีกำหนดระยะเวลาให้ชำระหรือไม่ ซึ่งหากเป็นกรณีหนี้ไม่มีกำหนดเวลาชำระไว้เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้เมื่อใดก็ได้ และเจ้าหนี้ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าก่อน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1124/2511,1324/2519) เมื่อฝ่ายหนึ่งมีหนังสือแจ้งให้ปฏิบัติการชำระหนี้อีกฝ่ายหนึ่งไม่ไปตามกำหนดนัดก็ถือว่าฝ่ายนั้นผิดนัดผิดสัญญาอันเป็นเหตุให้มีการบอกเลิกสัญญาได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1692/2538) และเมื่อปรากฏว่าเจ้าหนี้ทวงถามให้ชำระหนี้แล้วลูกหนี้จะขอผ่อนเวลาหรือเลื่อนเวลาในการชำระหนี้โดยฝ่ายเจ้าหนี้ไม่ได้ให้ความยินยอมด้วยไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1096/2509,3205/2538) และหากเป็นหนี้มีกำหนดชำระแน่นอนลูกหนี้ก็มีหน้าที่ต้องชำระตามกำหนด หากไม่ชำระก็ต้องถือว่าตกเป็นผู้ผิดนัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 204 วรรคสอง บางกรณีคู่สัญญากำหนดเวลาชำระหนี้ไว้แน่นอนแต่เมื่อดูตามพฤติการณ์หรือตามเจตนาของคู่กรณีแล้วไม่ได้ถือระยะเวลาที่ตกลงกันไว้เป็นสาระสำคัญ เมื่อฝ่ายหนึ่งยังไม่ปฏิบัติตามสัญญาจะถือว่าเป็นฝ่ายผิดนัดหรือผิดสัญญาไม่ได้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2264/2528 สัญญาจะซื้อขายบ้านพร้อมที่ดินกำหนดชำระเงินไว้เป็นงวด ๆ ผู้จะซื้อได้ชำระเงินให้ผู้จะขายแล้วบางส่วน แม้จะไม่ครบถ้วนและไม่ตรงตามกำหนดเวลาตามสัญญาแต่ผู้จะขายก็รับเงินและออกใบเสร็จรับเงินให้ถือได้ว่าคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายมิได้มีเจตนาถือเอากำหนดเวลาการชำระเงินและจำนวนเงินที่ชำระกันตามสัญญาเป็นสาระสำคัญ ผู้จะซื้อจึงยังมิใช่ผู้ผิดสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 822/2538 โจทก์และจำเลยทั้งสองซึ่งเป็นคู่สัญญาได้ตกลงเลื่อนวันนัดจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินตามสัญญากันหลายครั้ง สาเหตุของการเลื่อนวันนัดมีทั้งจากฝ่ายโจทก์บ้างและฝ่ายจำเลยทั้งสองบ้าง แสดงว่าคู่สัญญาต่างฝ่ายต่างผ่อนปรนให้แก่กันโดยมิได้ถือปฏิบัติเคร่งครัดตามสัญญาเรื่องกำหนดเวลาโอนที่ดินพิพาท ถือว่าโจทก์และจำเลยทั้งสองมิได้ถือเอาการชำระหนี้ภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในสัญญาเป็นข้อสาระสำคัญ ดังนั้นการที่นาย ว. ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ได้ไปพบกับจำเลยทั้งสองที่สำนักงานที่ดินจังหวัดนครนายกตามกำหนดวันนัดในสัญญาและได้จัดเตรียมแคชเชียร์เช็คและเงินสดสำหรับชำระค่าที่ดินส่วนที่เหลือให้แก่จำเลยทั้งสองแล้ว แต่เกิดเหตุขัดข้องไม่สามารถโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทได้ เนื่องจากแคชเชียร์เช็คที่นาย ว. นำไปเกิดหายไป และขณะนั้นก็เป็นเวลาประมาณ 16 นาฬิกา ใกล้เวลาเลิกทำงานของทางราชการย่อมไม่สามารถแก้ไขเหตุการณ์ได้ทัน ทั้งวันนัดโอนดังกล่าวก็เป็นวันศุกร์ การที่โจทก์ขอเลื่อนการจดทะเบียนการโอนไปเป็นวันจันทร์ซึ่งเป็นวันเริ่มเปิดทำการใหม่ของทางราชการพออนุโลมได้ว่า เป็นพฤติการณ์ที่โจทก์ซึ่งเป็นลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบจึงถือไม่ได้ว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดนัดชำระหนี้ จำเลยทั้งสองจะอ้างเหตุดังกล่าวว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดนัดและไม่ยอมโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หาได้ไม่ จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้เป็นการมองตามข้อกำหนดในสัญญาและตามพฤติการณ์ของคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายว่าไม่ได้ถือกำหนดเวลาในการชำระหนี้ไว้เป็นการแน่นอน เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยซึ่งเป็นลูกหนี้ปฏิบัติการชำระหนี้แล้วแต่จำเลยไม่ยอมชำระหนี้ย่อมถือเป็นการผิดนัดและต้องรับผิดต่อโจทก์ตามข้อสัญญาที่กำหนดไว้ แต่หากข้อเท็จจริงปรากฏว่าคู่สัญญากำหนดเวลาชำระหนี้กันไว้เป็นการแน่นอนหากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ปฏิบัติการชำระหนี้ของตนเองเช่นโจทก์ไม่ยอมชำระเงินส่วนที่เหลือตามสัญญาหรือจำเลยไม่ยอมจดทะเบียนโอนที่ดินให้แก่โจทก์ ก็ต้องถือว่าฝ่ายนั้นตกเป็นผู้ผิดนัดโดยไม่ต้องมีการบอกเตือนก่อนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 204 วรรคสอง ธีรศักดิ์เงยวิจิตรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์และรับเงินที่เหลือ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ได้ ให้จำเลยคืนเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 6 สิงหาคม 2535 ถึงวันฟ้องรวมเป็นเงิน 333,750 บาท ค่าเสียหายจำนวน 300,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การและแก้ไขคำให้การว่า เจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวให้แล้วจำเลยแจ้งโจทก์ให้มารับโอนหลายครั้งแล้วแต่โจทก์ไม่มีเงินชำระค่าที่ดินที่เหลือ โดยโจทก์บอกให้จำเลยริบเงินมัดจำและขายที่ดินแก่ผู้อื่นได้ โจทก์จึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่งจังหวัดสงขลา ให้แก่โจทก์ และรับเงินค่าที่ดินที่เหลือจำนวน1,365,000 บาท จากโจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ให้จำเลยส่งคืนเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ค่าเสียหายอีกจำนวน 100,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2537 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังยุติได้ว่า เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2535 โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินซึ่งนายจอน นวลวิลัย ตาของจำเลยเป็นผู้มีสิทธิครอบครองเป็นที่ดินเลขที่ระวาง 5022-118 ตั้งอยู่หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา เนื้อที่ 55 ไร่ 2 งาน 63 ตารางวา ในราคาไร่ละ 30,000 บาท โจทก์ชำระเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ให้จำเลยในวันทำสัญญาแล้ว ส่วนเงินที่เหลือจำนวน 1,365,000 บาท จะชำระให้ภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อโจทก์ได้รับโอนที่ดินดังกล่าวซึ่งออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์เรียบร้อยแล้ว ต่อมาวันที่ 6 พฤศจิกายน 2535 หลังทำสัญญา 3 เดือนเจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595 ต่อมาในวันที่ 16 กันยายน 2536 มีการจดทะเบียนโอนขายที่ดินดังกล่าวให้นางวิไล ลิ่มกตัญญู คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่าโจทก์หรือจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาเห็นว่า ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่คงค้างชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" และได้ความจากจำเลยตอบทนายโจทก์ถามค้านว่า ขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้นการขอออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบแสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. สำหรับที่ดินดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ทั้งได้ความจากคำเบิกความของจำเลยอีกว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อจ่าสิบตำรวจภิมรให้โจทก์มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อนเพื่อที่จะให้ทางธนาคารมาดู จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดินเสียค่าใช้จ่ายไปเป็นเงิน 10,000 บาท แสดงว่าจำเลยก็มิได้ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญแต่ประการใดทั้งจำเลยยังเบิกความอีกว่า หลังจากถมที่ดินเสร็จแล้วจ่าสิบตำรวจภิมรและนางยุวดีได้มาดูที่ดินและแจ้งกับจำเลยว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอนที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้มารับโอนที่ดินแต่อย่างใด จำเลยจึงได้ไปที่บ้านโจทก์ โจทก์แจ้งว่ายังไม่พร้อมแต่จะนัดหมายใหม่ประมาณปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้ครั้นครบกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้ติดต่อมาแต่อย่างใด แสดงว่าโจทก์จำเลยมิได้กำหนดวันโอนที่ดินดังกล่าวกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มารับโอนจึงจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ได้ไปตามกำหนดนัด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์ และตกเป็นผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดนั้นเหมาะสมแล้ว ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5890/2541นางสาว มนต์รักษ์ สาทรสัมฤทธิ ผลโจทก์นาง อุไร ชา ทองจำเลย ป.พ.พ. ม. 204, ม. 456 วรรคสองตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่ค้าง ชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" ได้ความว่าขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้น การออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบ แสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. ดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ปรากฏว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อให้โจทก์ มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อน จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดิน แสดงว่าจำเลยก็มิได้ ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญ หลังจากถมที่ดิน เสร็จแล้วโจทก์แจ้งว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอน ที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ แต่ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ ไม่มารับโอนโดยอ้างว่ายังไม่พร้อมและจะนัดใหม่ประมาณ ปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้เมื่อครบกำหนดโจทก์ก็มิได้ติดต่อมา แสดงว่าโจทก์จำเลย มิได้กำหนดวันโอนที่ดินกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มา รับโอนจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ ต่อมาเมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ไปตามกำหนด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์และตกเป็น ผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับอีกด้วยโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์และรับเงินที่เหลือ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินให้โจทก์ได้ ให้จำเลยคืนเงินมัดจำพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ 6 สิงหาคม 2535 ถึงวันฟ้องรวมเป็นเงิน 333,750 บาท ค่าเสียหายจำนวน 300,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยให้การและแก้ไขคำให้การว่า เจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวให้แล้วจำเลยแจ้งโจทก์ให้มารับโอนหลายครั้งแล้วแต่โจทก์ไม่มีเงินชำระค่าที่ดินที่เหลือ โดยโจทก์บอกให้จำเลยริบเงินมัดจำและขายที่ดินแก่ผู้อื่นได้ โจทก์จึงเป็นฝ่ายผิดสัญญา ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่งจังหวัดสงขลา ให้แก่โจทก์ และรับเงินค่าที่ดินที่เหลือจำนวน1,365,000 บาท จากโจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจดทะเบียนโอนที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ได้ให้จำเลยส่งคืนเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ค่าเสียหายอีกจำนวน 100,000 บาทและดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 300,000 บาทนับแต่วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2537 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังยุติได้ว่า เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2535 โจทก์จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินซึ่งนายจอน นวลวิลัย ตาของจำเลยเป็นผู้มีสิทธิครอบครองเป็นที่ดินเลขที่ระวาง 5022-118 ตั้งอยู่หมู่ที่ 11 ตำบลคลองหอยโข่ง กิ่งอำเภอคลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา เนื้อที่ 55 ไร่ 2 งาน 63 ตารางวา ในราคาไร่ละ 30,000 บาท โจทก์ชำระเงินมัดจำจำนวน 300,000 บาท ให้จำเลยในวันทำสัญญาแล้ว ส่วนเงินที่เหลือจำนวน 1,365,000 บาท จะชำระให้ภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อโจทก์ได้รับโอนที่ดินดังกล่าวซึ่งออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์เรียบร้อยแล้ว ต่อมาวันที่ 6 พฤศจิกายน 2535 หลังทำสัญญา 3 เดือนเจ้าพนักงานที่ดินออกหนังสือรับรองการทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวเป็นหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก.) เลขที่ 3595 ต่อมาในวันที่ 16 กันยายน 2536 มีการจดทะเบียนโอนขายที่ดินดังกล่าวให้นางวิไล ลิ่มกตัญญู คดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยว่าโจทก์หรือจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญาเห็นว่า ตามสัญญาจะซื้อจะขาย ข้อ 2 ระบุว่า "ส่วนเงินที่คงค้างชำระเป็นเงิน 1,365,000 บาท ผู้จะซื้อให้สัญญาว่าจะชำระเงินภายใน 6 เดือน หรือต่อเมื่อผู้จะซื้อได้รับโอนกรรมสิทธิ์ น.ส.3 ก. เป็นที่เรียบร้อยแล้ว" และได้ความจากจำเลยตอบทนายโจทก์ถามค้านว่า ขณะที่จำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายกับโจทก์นั้นการขอออก น.ส.3 ก. จะแล้วเสร็จเมื่อไรยังไม่ทราบแสดงว่าการขอออก น.ส.3 ก. สำหรับที่ดินดังกล่าวอาจจะมีระยะเวลาเกินกว่า 6 เดือน ก็ได้ ดังนั้น จึงมิใช่กรณีกำหนดชำระหนี้กันไว้แน่นอนแล้ว ทั้งได้ความจากคำเบิกความของจำเลยอีกว่าเมื่อครบกำหนด 6 เดือนแล้ว จำเลยได้ติดต่อจ่าสิบตำรวจภิมรให้โจทก์มารับโอนที่ดินแต่โจทก์แจ้งว่าให้จำเลยถมทางเข้าที่ดินก่อนเพื่อที่จะให้ทางธนาคารมาดู จำเลยจึงได้ดำเนินการถมที่ดินเสียค่าใช้จ่ายไปเป็นเงิน 10,000 บาท แสดงว่าจำเลยก็มิได้ถือกำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นสาระสำคัญแต่ประการใดทั้งจำเลยยังเบิกความอีกว่า หลังจากถมที่ดินเสร็จแล้วจ่าสิบตำรวจภิมรและนางยุวดีได้มาดูที่ดินและแจ้งกับจำเลยว่าประมาณเดือนมีนาคม 2536 จะมารับโอนที่ดินพร้อมกับจ่ายเงินให้ครั้นถึงกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้มารับโอนที่ดินแต่อย่างใด จำเลยจึงได้ไปที่บ้านโจทก์ โจทก์แจ้งว่ายังไม่พร้อมแต่จะนัดหมายใหม่ประมาณปลายเดือนมีนาคม 2536 โดยไม่ได้ระบุวันที่แน่นอนไว้ครั้นครบกำหนดโจทก์ก็ไม่ได้ติดต่อมาแต่อย่างใด แสดงว่าโจทก์จำเลยมิได้กำหนดวันโอนที่ดินดังกล่าวกันไว้ให้แน่นอน เมื่อโจทก์ยังไม่มารับโอนจึงจะถือว่าโจทก์ผิดสัญญาไม่ได้ เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยปฏิบัติตามสัญญา แต่จำเลยไม่ได้ไปตามกำหนดนัด จำเลยจึงเป็นฝ่ายผิดสัญญาต้องจดทะเบียนโอนที่ดินแก่โจทก์ หากโอนไม่ได้ก็ต้องคืนเงินมัดจำให้โจทก์ และตกเป็นผู้ผิดนัดต้องชดใช้ค่าเสียหายให้โจทก์ตามสัญญาซึ่งมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ที่ศาลล่างทั้งสองกำหนดนั้นเหมาะสมแล้ว ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วิเทพ ศิริพากย์-ไพโรจน์ คำอ่อน-ชวลิต ศรีสง่า)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุสัญญาจะซื้อจะขายเป็นสัญญาต่างตอบแทนต่างฝ่ายต่างมีหนี้หรือหน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติต่อกันและกัน เมื่อฝ่ายหนึ่งไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนเอง คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งก็มีสิทธิปฏิเสธไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนเองได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2379/2535) ซึ่งการชำระหนี้ของแต่ละฝ่ายนี้นับว่ามีความสำคัญเพราะหากไม่ชำระหนี้ในส่วนของตนตามสัญญาแล้วอาจจะทำให้คู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่งบอกเลิกสัญญาได้ ตามหลักในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 และ 388 ซึ่งอาจจะทำให้เกิดความเสียหายต่อคู่สัญญาได้ กรณีถึงกำหนดชำระหนี้เมื่อใดและจะถือว่าลูกหนี้เป็นฝ่ายผิดนัดหรือไม่ ต้องดูว่าเป็นหนี้ที่มีกำหนดระยะเวลาให้ชำระหรือไม่ ซึ่งหากเป็นกรณีหนี้ไม่มีกำหนดเวลาชำระไว้เจ้าหนี้มีสิทธิเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้เมื่อใดก็ได้ และเจ้าหนี้ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าก่อน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1124/2511,1324/2519) เมื่อฝ่ายหนึ่งมีหนังสือแจ้งให้ปฏิบัติการชำระหนี้อีกฝ่ายหนึ่งไม่ไปตามกำหนดนัดก็ถือว่าฝ่ายนั้นผิดนัดผิดสัญญาอันเป็นเหตุให้มีการบอกเลิกสัญญาได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1692/2538) และเมื่อปรากฏว่าเจ้าหนี้ทวงถามให้ชำระหนี้แล้วลูกหนี้จะขอผ่อนเวลาหรือเลื่อนเวลาในการชำระหนี้โดยฝ่ายเจ้าหนี้ไม่ได้ให้ความยินยอมด้วยไม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1096/2509,3205/2538) และหากเป็นหนี้มีกำหนดชำระแน่นอนลูกหนี้ก็มีหน้าที่ต้องชำระตามกำหนด หากไม่ชำระก็ต้องถือว่าตกเป็นผู้ผิดนัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 204 วรรคสอง บางกรณีคู่สัญญากำหนดเวลาชำระหนี้ไว้แน่นอนแต่เมื่อดูตามพฤติการณ์หรือตามเจตนาของคู่กรณีแล้วไม่ได้ถือระยะเวลาที่ตกลงกันไว้เป็นสาระสำคัญ เมื่อฝ่ายหนึ่งยังไม่ปฏิบัติตามสัญญาจะถือว่าเป็นฝ่ายผิดนัดหรือผิดสัญญาไม่ได้ เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2264/2528 สัญญาจะซื้อขายบ้านพร้อมที่ดินกำหนดชำระเงินไว้เป็นงวด ๆ ผู้จะซื้อได้ชำระเงินให้ผู้จะขายแล้วบางส่วน แม้จะไม่ครบถ้วนและไม่ตรงตามกำหนดเวลาตามสัญญาแต่ผู้จะขายก็รับเงินและออกใบเสร็จรับเงินให้ถือได้ว่าคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายมิได้มีเจตนาถือเอากำหนดเวลาการชำระเงินและจำนวนเงินที่ชำระกันตามสัญญาเป็นสาระสำคัญ ผู้จะซื้อจึงยังมิใช่ผู้ผิดสัญญา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 822/2538 โจทก์และจำเลยทั้งสองซึ่งเป็นคู่สัญญาได้ตกลงเลื่อนวันนัดจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินตามสัญญากันหลายครั้ง สาเหตุของการเลื่อนวันนัดมีทั้งจากฝ่ายโจทก์บ้างและฝ่ายจำเลยทั้งสองบ้าง แสดงว่าคู่สัญญาต่างฝ่ายต่างผ่อนปรนให้แก่กันโดยมิได้ถือปฏิบัติเคร่งครัดตามสัญญาเรื่องกำหนดเวลาโอนที่ดินพิพาท ถือว่าโจทก์และจำเลยทั้งสองมิได้ถือเอาการชำระหนี้ภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้ในสัญญาเป็นข้อสาระสำคัญ ดังนั้นการที่นาย ว. ผู้รับมอบอำนาจโจทก์ได้ไปพบกับจำเลยทั้งสองที่สำนักงานที่ดินจังหวัดนครนายกตามกำหนดวันนัดในสัญญาและได้จัดเตรียมแคชเชียร์เช็คและเงินสดสำหรับชำระค่าที่ดินส่วนที่เหลือให้แก่จำเลยทั้งสองแล้ว แต่เกิดเหตุขัดข้องไม่สามารถโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทได้ เนื่องจากแคชเชียร์เช็คที่นาย ว. นำไปเกิดหายไป และขณะนั้นก็เป็นเวลาประมาณ 16 นาฬิกา ใกล้เวลาเลิกทำงานของทางราชการย่อมไม่สามารถแก้ไขเหตุการณ์ได้ทัน ทั้งวันนัดโอนดังกล่าวก็เป็นวันศุกร์ การที่โจทก์ขอเลื่อนการจดทะเบียนการโอนไปเป็นวันจันทร์ซึ่งเป็นวันเริ่มเปิดทำการใหม่ของทางราชการพออนุโลมได้ว่า เป็นพฤติการณ์ที่โจทก์ซึ่งเป็นลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบจึงถือไม่ได้ว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดนัดชำระหนี้ จำเลยทั้งสองจะอ้างเหตุดังกล่าวว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดนัดและไม่ยอมโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หาได้ไม่ จากคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้เป็นการมองตามข้อกำหนดในสัญญาและตามพฤติการณ์ของคู่สัญญาทั้งสองฝ่ายว่าไม่ได้ถือกำหนดเวลาในการชำระหนี้ไว้เป็นการแน่นอน เมื่อโจทก์มีหนังสือเตือนให้จำเลยซึ่งเป็นลูกหนี้ปฏิบัติการชำระหนี้แล้วแต่จำเลยไม่ยอมชำระหนี้ย่อมถือเป็นการผิดนัดและต้องรับผิดต่อโจทก์ตามข้อสัญญาที่กำหนดไว้ แต่หากข้อเท็จจริงปรากฏว่าคู่สัญญากำหนดเวลาชำระหนี้กันไว้เป็นการแน่นอนหากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ปฏิบัติการชำระหนี้ของตนเองเช่นโจทก์ไม่ยอมชำระเงินส่วนที่เหลือตามสัญญาหรือจำเลยไม่ยอมจดทะเบียนโอนที่ดินให้แก่โจทก์ ก็ต้องถือว่าฝ่ายนั้นตกเป็นผู้ผิดนัดโดยไม่ต้องมีการบอกเตือนก่อนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 204 วรรคสอง ธีรศักดิ์เงยวิจิตร