คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 100/2534หลักกฎหมาย: เมื่อข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านาง จ. ได้รับความเสียหายจากการที่นาย ส. จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนาง จ. อีก นาง จ. จึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลว่าการสมรสระหว่างนาย ส. กับนาง จ. เป็นโมฆะ โดยทำเป็นคำร้องขอได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532นางจิตติมา ได้จดทะเบียนสมรสกับนายสุจินต์ ชุ่มจินดาที่กิ่งอำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา มีบุตรด้วยกัน 2 คนต่อมานายสุจินต์ ได้ทิ้งร้างนางจิตติมาและบุตรไป นางจิตติมาได้พยายามตามหาแล้วทราบว่า ก่อนที่นายสุจินต์จะมาจดทะเบียนสมรสกับนางจิตติมานั้น นายสุจินต์จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา อยู่ก่อนแล้ว นางจิตติมาไม่ประสงค์จะอยู่กินฉันสามีภรรยากับนายสุจินต์อีกต่อไป ทั้งการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์ผิดบทบัญญัติของกฎหมาย ขอให้มีคำสั่งว่าการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์เป็นโมฆะและให้นางจิตติมากับนายสุจินต์หย่าขาดจากกัน ศาลชั้นต้นประกาศนัดไต่สวนแล้วไม่มีผู้คัดค้าน ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรสต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท จึงให้ยกคำร้อง ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านางจิตติมา ชุ่มจินดา ได้รับความเสียหายจากการที่นายสุจินต์ชุ่มจินดา จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมา อีก นางจิตติมาจึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาล เพื่อให้พิพากษาว่าการสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497 ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอคดีนี้ คดีมีปัญหาต่อไปว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะหรือไม่ ซึ่งศาลล่างทั้งสองยังมิได้วินิจฉัยไว้ ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปได้โดยไม่ต้องย้อนสำนวนในประเด็นข้อนี้ ข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องนำสืบฟังได้ว่านายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา มาก่อนตั้งแต่ พ.ศ. 2515 ตามเอกสารหมาย ร.4 ต่อมานายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมาอีกเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532ตามเอกสารหมาย ร.1 การกระทำของนายสุจินต์ดังกล่าวจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 การสมรสครั้งหลังจึงเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1496 ฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์ ชุ่มจินดากับนางจิตติมา ชุ่มจินดา เป็นโมฆะ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 100/2534อัยการ สงขลาผู้ร้อง ป.พ.พ. ม. 1497 ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 188, ม. 243, ม. 247เมื่อข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านาง จ. ได้รับความเสียหายจากการที่นาย ส. จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนาง จ. อีก นาง จ. จึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลว่าการสมรสระหว่างนาย ส. กับนาง จ. เป็นโมฆะ โดยทำเป็นคำร้องขอได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532นางจิตติมา ได้จดทะเบียนสมรสกับนายสุจินต์ ชุ่มจินดาที่กิ่งอำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา มีบุตรด้วยกัน 2 คนต่อมานายสุจินต์ ได้ทิ้งร้างนางจิตติมาและบุตรไป นางจิตติมาได้พยายามตามหาแล้วทราบว่า ก่อนที่นายสุจินต์จะมาจดทะเบียนสมรสกับนางจิตติมานั้น นายสุจินต์จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา อยู่ก่อนแล้ว นางจิตติมาไม่ประสงค์จะอยู่กินฉันสามีภรรยากับนายสุจินต์อีกต่อไป ทั้งการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์ผิดบทบัญญัติของกฎหมาย ขอให้มีคำสั่งว่าการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์เป็นโมฆะและให้นางจิตติมากับนายสุจินต์หย่าขาดจากกัน ศาลชั้นต้นประกาศนัดไต่สวนแล้วไม่มีผู้คัดค้าน ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรสต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท จึงให้ยกคำร้อง ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านางจิตติมา ชุ่มจินดา ได้รับความเสียหายจากการที่นายสุจินต์ชุ่มจินดา จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมา อีก นางจิตติมาจึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาล เพื่อให้พิพากษาว่าการสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497 ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอคดีนี้ คดีมีปัญหาต่อไปว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะหรือไม่ ซึ่งศาลล่างทั้งสองยังมิได้วินิจฉัยไว้ ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปได้โดยไม่ต้องย้อนสำนวนในประเด็นข้อนี้ ข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องนำสืบฟังได้ว่านายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา มาก่อนตั้งแต่ พ.ศ. 2515 ตามเอกสารหมาย ร.4 ต่อมานายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมาอีกเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532ตามเอกสารหมาย ร.1 การกระทำของนายสุจินต์ดังกล่าวจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 การสมรสครั้งหลังจึงเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1496 ฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์ ชุ่มจินดากับนางจิตติมา ชุ่มจินดา เป็นโมฆะ(สุเทพ กิจสวัสดิ์-ถาวร ตันตราภรณ์-ประศาสน์ ธำรงกาญจน์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาฎีกานี้วินิจฉัยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1497 เดิม คือที่ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. 2519 ซึ่งบัญญัติว่า"การร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะนั้น ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลก็ได้" ตามกฎหมายเดิมการสมรสที่เป็นโมฆะทุกกรณี ผู้ใดจะกล่าวอ้างความเป็นโมฆะของการสมรสไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะ(มาตรา 1495 เดิม) ต่อมาหลักกฎหมายนี้ได้ถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์(ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2533 ซึ่งมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 27 กันยายน2533 โดยแก้เป็นว่าเฉพาะการสมรสที่เป็นโมฆะเพราะชายหรือหญิงเป็นบุคคลวิกลจริตตามมาตรา 1449 หรือชายหญิงเป็นญาติสืบสายโลหิตโดยตรงขึ้นไปหรือลงมา หรือเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาหรือร่วมแต่บิดาหรือมารดาตามมาตรา 1450 หรือชายหญิงไม่ยินยอมเป็นสามีภริยากันตามมาตรา 1458 เท่านั้นที่ผู้ใดจะกล่าวอ้างความเป็นโมฆะไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะ ส่วนการสมรสที่เป็นโมฆะเพราะการสมรสซ้อนตามมาตรา 1452 นั้น มาตรา 1497 ใหม่บัญญัติว่า "การสมรสที่เป็นโมฆะเพราะฝ่าฝืนมาตรา 1452 บุคคลผู้มีส่วนได้เสียคนใดคนหนึ่งจะกล่าวขึ้นหรือจะร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะก็ได้" ตามกฎหมายใหม่ผู้มีส่วนได้เสียยกความเป็นโมฆะของการสมรสซ้อนซึ่งกล่าวอ้างได้เสมอโดยศาลไม่จำต้องพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะก่อน หรือผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะก็ได้ ทั้งนี้เพื่อใช้เป็นหลักฐานให้นายทะเบียนบันทึกความเป็นโมฆะไว้ในทะเบียนสมรสตามมาตรา 1497/1 มีปัญหาว่าการที่อัยการจะร้องขอต่อศาลตามมาตรา 1497 เดิมก็ดี การที่ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอต่อศาลเองตามมาตรา 1497 ใหม่ก็ดี จะต้องทำเป็นคำฟ้องหรือคำร้องขอ คดีนี้อัยการยื่นเป็นคำร้องขอ ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์เห็นว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรส ต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท คือต้องฟ้องคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งเป็นจำเลยโดยทำเป็นคำฟ้อง แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าอัยการมีอำนาจทำเป็นคำร้องขอได้ ตามปกติกรณีใดต้องทำเป็นคำฟ้อง กรณีใดต้องทำเป็นคำร้องขอกฎหมายจะบัญญัติไว้โดยชัดแจ้ง ที่มาตรา 1497 ใช้คำว่า ร้องขอผู้บันทึกเห็นว่าจะแปลว่าต้องยื่นเป็นคำร้องขอเท่านั้นน่าจะไม่ได้เพราะกฎหมายไม่ได้ใช้คำว่ายื่นคำร้องขอ ประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นกฎหมายสารบัญญัติ ไม่ใช่กฎหมายวิธีสบัญญัติจึงยึดถือถ้อยคำในตัวบทกฎหมายสารบัญญัติเคร่งครัดเหมือนกฎหมายวิธีสบัญญัติไม่ได้ ดังจะเห็นจากถ้อยคำอีกคำหนึ่งในตัวบทมาตรา 1497นี้เองใช้คำว่า พิพากษา ซึ่งถ้าหากยึดถือตามตัวบทเคร่งครัดจะต้องยื่นเป็น คำฟ้อง ศาลจึงจะทำคำชี้ขาดเป็นรูปคำพิพากษาส่วนการยื่นเป็นคำร้องขอศาลจะชี้ขาดเป็นรูปคำสั่งโดยเหตุนี้ผู้บันทึกจึงมีความเห็นว่าการร้องขอตามมาตรา 1497 ผู้ขอจะทำเป็นคำฟ้องอย่างคดีมีข้อพิพาทก็ได้โดยฟ้องคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งเป็นจำเลยเพราะเป็นผู้โต้แย้งสิทธิของคู่สมรสฝ่ายที่ฟ้อง หรือจะทำเป็นคำร้องขออย่างคดีไม่มีข้อพิพาทดังที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาที่บันทึกนี้ก็ได้ แต่ไม่ว่ากรณีจะเป็นอย่างไรศาลจะต้องสั่งให้ส่งสำเนาให้แก่คู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งด้วยเสมอทั้งนี้เพราะคำพิพากษาให้การสมรสเป็นโมฆะย่อมกระทบถึงคู่สมรสทั้งสองฝ่าย ประดิษฐ์ เอกมณีคำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532นางจิตติมา ได้จดทะเบียนสมรสกับนายสุจินต์ ชุ่มจินดาที่กิ่งอำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา มีบุตรด้วยกัน 2 คนต่อมานายสุจินต์ ได้ทิ้งร้างนางจิตติมาและบุตรไป นางจิตติมาได้พยายามตามหาแล้วทราบว่า ก่อนที่นายสุจินต์จะมาจดทะเบียนสมรสกับนางจิตติมานั้น นายสุจินต์จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา อยู่ก่อนแล้ว นางจิตติมาไม่ประสงค์จะอยู่กินฉันสามีภรรยากับนายสุจินต์อีกต่อไป ทั้งการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์ผิดบทบัญญัติของกฎหมาย ขอให้มีคำสั่งว่าการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์เป็นโมฆะและให้นางจิตติมากับนายสุจินต์หย่าขาดจากกัน ศาลชั้นต้นประกาศนัดไต่สวนแล้วไม่มีผู้คัดค้าน ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรสต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท จึงให้ยกคำร้อง ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านางจิตติมา ชุ่มจินดา ได้รับความเสียหายจากการที่นายสุจินต์ชุ่มจินดา จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมา อีก นางจิตติมาจึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาล เพื่อให้พิพากษาว่าการสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497 ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอคดีนี้ คดีมีปัญหาต่อไปว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะหรือไม่ ซึ่งศาลล่างทั้งสองยังมิได้วินิจฉัยไว้ ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปได้โดยไม่ต้องย้อนสำนวนในประเด็นข้อนี้ ข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องนำสืบฟังได้ว่านายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา มาก่อนตั้งแต่ พ.ศ. 2515 ตามเอกสารหมาย ร.4 ต่อมานายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมาอีกเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532ตามเอกสารหมาย ร.1 การกระทำของนายสุจินต์ดังกล่าวจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 การสมรสครั้งหลังจึงเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1496 ฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์ ชุ่มจินดากับนางจิตติมา ชุ่มจินดา เป็นโมฆะ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 100/2534อัยการ สงขลาผู้ร้อง ป.พ.พ. ม. 1497 ป.วิ.พ. ม. 55, ม. 188, ม. 243, ม. 247เมื่อข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านาง จ. ได้รับความเสียหายจากการที่นาย ส. จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนาง จ. อีก นาง จ. จึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลว่าการสมรสระหว่างนาย ส. กับนาง จ. เป็นโมฆะ โดยทำเป็นคำร้องขอได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532นางจิตติมา ได้จดทะเบียนสมรสกับนายสุจินต์ ชุ่มจินดาที่กิ่งอำเภอกระแสสินธุ์ จังหวัดสงขลา มีบุตรด้วยกัน 2 คนต่อมานายสุจินต์ ได้ทิ้งร้างนางจิตติมาและบุตรไป นางจิตติมาได้พยายามตามหาแล้วทราบว่า ก่อนที่นายสุจินต์จะมาจดทะเบียนสมรสกับนางจิตติมานั้น นายสุจินต์จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา อยู่ก่อนแล้ว นางจิตติมาไม่ประสงค์จะอยู่กินฉันสามีภรรยากับนายสุจินต์อีกต่อไป ทั้งการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์ผิดบทบัญญัติของกฎหมาย ขอให้มีคำสั่งว่าการสมรสระหว่างนางจิตติมากับนายสุจินต์เป็นโมฆะและให้นางจิตติมากับนายสุจินต์หย่าขาดจากกัน ศาลชั้นต้นประกาศนัดไต่สวนแล้วไม่มีผู้คัดค้าน ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรสต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท จึงให้ยกคำร้อง ผู้ร้องอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืน ผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงตามคำร้องปรากฏว่านางจิตติมา ชุ่มจินดา ได้รับความเสียหายจากการที่นายสุจินต์ชุ่มจินดา จดทะเบียนสมรสกับหญิงอื่นแล้วมาจดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมา อีก นางจิตติมาจึงเป็นผู้มีส่วนได้เสียที่จะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาล เพื่อให้พิพากษาว่าการสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497 ผู้ร้องจึงมีอำนาจยื่นคำร้องขอคดีนี้ คดีมีปัญหาต่อไปว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์กับนางจิตติมาเป็นโมฆะหรือไม่ ซึ่งศาลล่างทั้งสองยังมิได้วินิจฉัยไว้ ศาลฎีกาเห็นสมควรวินิจฉัยไปได้โดยไม่ต้องย้อนสำนวนในประเด็นข้อนี้ ข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องนำสืบฟังได้ว่านายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสกับนางจรัส รูปเลขา มาก่อนตั้งแต่ พ.ศ. 2515 ตามเอกสารหมาย ร.4 ต่อมานายสุจินต์ได้จดทะเบียนสมรสซ้อนกับนางจิตติมาอีกเมื่อวันที่ 22 มกราคม 2532ตามเอกสารหมาย ร.1 การกระทำของนายสุจินต์ดังกล่าวจึงเป็นการฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 การสมรสครั้งหลังจึงเป็นโมฆะ ตามมาตรา 1496 ฎีกาของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า การสมรสระหว่างนายสุจินต์ ชุ่มจินดากับนางจิตติมา ชุ่มจินดา เป็นโมฆะ(สุเทพ กิจสวัสดิ์-ถาวร ตันตราภรณ์-ประศาสน์ ธำรงกาญจน์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาฎีกานี้วินิจฉัยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1497 เดิม คือที่ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. 2519 ซึ่งบัญญัติว่า"การร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะนั้น ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลก็ได้" ตามกฎหมายเดิมการสมรสที่เป็นโมฆะทุกกรณี ผู้ใดจะกล่าวอ้างความเป็นโมฆะของการสมรสไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะ(มาตรา 1495 เดิม) ต่อมาหลักกฎหมายนี้ได้ถูกแก้ไขเพิ่มเติมโดย พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์(ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2533 ซึ่งมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 27 กันยายน2533 โดยแก้เป็นว่าเฉพาะการสมรสที่เป็นโมฆะเพราะชายหรือหญิงเป็นบุคคลวิกลจริตตามมาตรา 1449 หรือชายหญิงเป็นญาติสืบสายโลหิตโดยตรงขึ้นไปหรือลงมา หรือเป็นพี่น้องร่วมบิดามารดาหรือร่วมแต่บิดาหรือมารดาตามมาตรา 1450 หรือชายหญิงไม่ยินยอมเป็นสามีภริยากันตามมาตรา 1458 เท่านั้นที่ผู้ใดจะกล่าวอ้างความเป็นโมฆะไม่ได้จนกว่าศาลจะพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะ ส่วนการสมรสที่เป็นโมฆะเพราะการสมรสซ้อนตามมาตรา 1452 นั้น มาตรา 1497 ใหม่บัญญัติว่า "การสมรสที่เป็นโมฆะเพราะฝ่าฝืนมาตรา 1452 บุคคลผู้มีส่วนได้เสียคนใดคนหนึ่งจะกล่าวขึ้นหรือจะร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะก็ได้" ตามกฎหมายใหม่ผู้มีส่วนได้เสียยกความเป็นโมฆะของการสมรสซ้อนซึ่งกล่าวอ้างได้เสมอโดยศาลไม่จำต้องพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะก่อน หรือผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสนั้นเป็นโมฆะก็ได้ ทั้งนี้เพื่อใช้เป็นหลักฐานให้นายทะเบียนบันทึกความเป็นโมฆะไว้ในทะเบียนสมรสตามมาตรา 1497/1 มีปัญหาว่าการที่อัยการจะร้องขอต่อศาลตามมาตรา 1497 เดิมก็ดี การที่ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอต่อศาลเองตามมาตรา 1497 ใหม่ก็ดี จะต้องทำเป็นคำฟ้องหรือคำร้องขอ คดีนี้อัยการยื่นเป็นคำร้องขอ ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์เห็นว่าตามคำร้องเป็นการโต้แย้งสิทธิระหว่างคู่สมรส ต้องดำเนินคดีอย่างคดีมีข้อพิพาท คือต้องฟ้องคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งเป็นจำเลยโดยทำเป็นคำฟ้อง แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าอัยการมีอำนาจทำเป็นคำร้องขอได้ ตามปกติกรณีใดต้องทำเป็นคำฟ้อง กรณีใดต้องทำเป็นคำร้องขอกฎหมายจะบัญญัติไว้โดยชัดแจ้ง ที่มาตรา 1497 ใช้คำว่า ร้องขอผู้บันทึกเห็นว่าจะแปลว่าต้องยื่นเป็นคำร้องขอเท่านั้นน่าจะไม่ได้เพราะกฎหมายไม่ได้ใช้คำว่ายื่นคำร้องขอ ประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นกฎหมายสารบัญญัติ ไม่ใช่กฎหมายวิธีสบัญญัติจึงยึดถือถ้อยคำในตัวบทกฎหมายสารบัญญัติเคร่งครัดเหมือนกฎหมายวิธีสบัญญัติไม่ได้ ดังจะเห็นจากถ้อยคำอีกคำหนึ่งในตัวบทมาตรา 1497นี้เองใช้คำว่า พิพากษา ซึ่งถ้าหากยึดถือตามตัวบทเคร่งครัดจะต้องยื่นเป็น คำฟ้อง ศาลจึงจะทำคำชี้ขาดเป็นรูปคำพิพากษาส่วนการยื่นเป็นคำร้องขอศาลจะชี้ขาดเป็นรูปคำสั่งโดยเหตุนี้ผู้บันทึกจึงมีความเห็นว่าการร้องขอตามมาตรา 1497 ผู้ขอจะทำเป็นคำฟ้องอย่างคดีมีข้อพิพาทก็ได้โดยฟ้องคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งเป็นจำเลยเพราะเป็นผู้โต้แย้งสิทธิของคู่สมรสฝ่ายที่ฟ้อง หรือจะทำเป็นคำร้องขออย่างคดีไม่มีข้อพิพาทดังที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ในคำพิพากษาที่บันทึกนี้ก็ได้ แต่ไม่ว่ากรณีจะเป็นอย่างไรศาลจะต้องสั่งให้ส่งสำเนาให้แก่คู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งด้วยเสมอทั้งนี้เพราะคำพิพากษาให้การสมรสเป็นโมฆะย่อมกระทบถึงคู่สมรสทั้งสองฝ่าย ประดิษฐ์ เอกมณี