คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1063/2533หลักกฎหมาย: จำเลยและสามีต่าง รับราชการมีเงินเดือนซึ่ง ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตาม ป.วิ.พ. มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่ สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วย เงินเดือนได้ จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใด อีกถือ ได้ ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว.โจทก์ฟ้องว่าจำเลยร่วมเล่นแชร์และประมูลแชร์จากโจทก์ไปแล้วไม่ยอมชำระ โจทก์จึงฟ้องจำเลย ศาลพิพากษาให้จำเลยชำระหนี้คดีถึงที่สุดและโจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้ เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยให้การว่า หนี้ตามฟ้องเป็นหนี้ที่มิอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอนรวมอยู่ด้วย จำเลยมิได้เป็นหนี้ค่าแชร์ ส่วนหนี้ในคดีแพ่งจำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระให้โจทก์แล้ว จำเลยและสามีรับราชการมีรายได้เดือนละ 8,590 บาท เป็นหนี้โจทก์เพียงรายเดียวยังสามารถขวนขวายหาเงินชำระหนี้โจทก์ได้ ไม่ใช่ผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า หนี้ที่โจทก์นำมาฟ้องนี้มีสองจำนวน จำนวนหนึ่งเป็นหนี้ตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 165/2529 แล้วจำเลยไม่ชำระจนกระทั่งโจทก์ฟ้องคดีนี้จึงนำไปชำระ กับหนี้ค่าแชร์อีก 4 วงโจทก์ทวงถามแล้วจำเลยบอกว่าไม่มีเงินและค้างชำระอยู่จนโจทก์ต้องร้องเรียนไปยังผู้อำนวยการ การประถมศึกษาจังหวัดระนอง ซึ่งต่อมามีการสอบสวนเรื่องนี้และจำเลยก็ยอมรับว่าร่วมเล่นแชร์และเป็นหนี้โจทก์อยู่ ยังมิได้ชำระหนี้ ส่วนจำเลยนำสืบว่า จำเลยกับสามีเป็นข้าราชการครู มีเงินเดือนรวมกันเดือนละ 8,590 บาท มีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท มีรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาทเตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้10 เท่าของเงินเดือน เห็นว่า แม้จำเลยและสามีจะมีเงินเดือน แต่ก็เป็นเงินเดือนข้าราชการซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้แม้จำเลยจะอ้างว่ามีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระซึ่งแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ส่วนทรัพย์สินอื่นนั้นจำเลยนำสืบเพียงลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินดังที่อ้างรวมทั้งสิทธิกู้เงินสหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนั้นหรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีคงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้สินและไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว ฉะนั้น แม้จำเลยจะเป็นข้าราชการ แต่เล่นแชร์แล้วไม่ชำระหนี้ค่าแชร์ ทั้งไม่แสดงว่าพยายามจะชำระหนี้หรือขวนขวายหาเงินมาชำระหนี้ให้โจทก์โดยสุจริต จึงสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ข้อที่จำเลยอุทธรณ์และฎีกาต่อมาว่าจำเลยมีเงินฝากในธนาคารจำนวน 60,000 บาทนั้น เห็นว่าจำเลยเพิ่งมาอ้างในชั้นอุทธรณ์ ซึ่งเป็นเวลาภายหลังที่จำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว เงินจำนวนนี้จำเลยได้มาอย่างไรไม่ปรากฏและจำเลยควรที่จะส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เพราะเป็นเงินที่ถือได้ว่าเป็นทรัพย์สินในคดีล้มละลายอันอาจแบ่งแก่เจ้าหนี้ได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 22,109(2) แต่จำเลยก็มิได้ปฏิบัติเช่นนั้น คงนำมาอ้างเพียงเพื่อแสดงให้เห็นว่าจำเลยสามารถชำระหนี้ได้ ซึ่งเป็นการอ้างภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด จึงล่วงพ้นเวลาที่จำเลยจะพิสูจน์ว่าสามารถชำระหนี้ได้ พยานหลักฐานของจำเลยจึงไม่อาจหักล้างพยานโจทก์ได้ สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1063/2533นางสาว เรณู ฐิทิ ฐานโจทก์นาง วิลาวรรณ สองสัญจำเลย พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 8 (5)จำเลยและสามีต่าง รับราชการมีเงินเดือนซึ่ง ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตาม ป.วิ.พ. มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่ สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วย เงินเดือนได้ จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใด อีกถือ ได้ ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว.โจทก์ฟ้องว่าจำเลยร่วมเล่นแชร์และประมูลแชร์จากโจทก์ไปแล้วไม่ยอมชำระ โจทก์จึงฟ้องจำเลย ศาลพิพากษาให้จำเลยชำระหนี้คดีถึงที่สุดและโจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้ เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยให้การว่า หนี้ตามฟ้องเป็นหนี้ที่มิอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอนรวมอยู่ด้วย จำเลยมิได้เป็นหนี้ค่าแชร์ ส่วนหนี้ในคดีแพ่งจำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระให้โจทก์แล้ว จำเลยและสามีรับราชการมีรายได้เดือนละ 8,590 บาท เป็นหนี้โจทก์เพียงรายเดียวยังสามารถขวนขวายหาเงินชำระหนี้โจทก์ได้ ไม่ใช่ผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า หนี้ที่โจทก์นำมาฟ้องนี้มีสองจำนวน จำนวนหนึ่งเป็นหนี้ตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 165/2529 แล้วจำเลยไม่ชำระจนกระทั่งโจทก์ฟ้องคดีนี้จึงนำไปชำระ กับหนี้ค่าแชร์อีก 4 วงโจทก์ทวงถามแล้วจำเลยบอกว่าไม่มีเงินและค้างชำระอยู่จนโจทก์ต้องร้องเรียนไปยังผู้อำนวยการ การประถมศึกษาจังหวัดระนอง ซึ่งต่อมามีการสอบสวนเรื่องนี้และจำเลยก็ยอมรับว่าร่วมเล่นแชร์และเป็นหนี้โจทก์อยู่ ยังมิได้ชำระหนี้ ส่วนจำเลยนำสืบว่า จำเลยกับสามีเป็นข้าราชการครู มีเงินเดือนรวมกันเดือนละ 8,590 บาท มีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท มีรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาทเตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้10 เท่าของเงินเดือน เห็นว่า แม้จำเลยและสามีจะมีเงินเดือน แต่ก็เป็นเงินเดือนข้าราชการซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้แม้จำเลยจะอ้างว่ามีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระซึ่งแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ส่วนทรัพย์สินอื่นนั้นจำเลยนำสืบเพียงลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินดังที่อ้างรวมทั้งสิทธิกู้เงินสหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนั้นหรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีคงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้สินและไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว ฉะนั้น แม้จำเลยจะเป็นข้าราชการ แต่เล่นแชร์แล้วไม่ชำระหนี้ค่าแชร์ ทั้งไม่แสดงว่าพยายามจะชำระหนี้หรือขวนขวายหาเงินมาชำระหนี้ให้โจทก์โดยสุจริต จึงสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ข้อที่จำเลยอุทธรณ์และฎีกาต่อมาว่าจำเลยมีเงินฝากในธนาคารจำนวน 60,000 บาทนั้น เห็นว่าจำเลยเพิ่งมาอ้างในชั้นอุทธรณ์ ซึ่งเป็นเวลาภายหลังที่จำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว เงินจำนวนนี้จำเลยได้มาอย่างไรไม่ปรากฏและจำเลยควรที่จะส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เพราะเป็นเงินที่ถือได้ว่าเป็นทรัพย์สินในคดีล้มละลายอันอาจแบ่งแก่เจ้าหนี้ได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 22,109(2) แต่จำเลยก็มิได้ปฏิบัติเช่นนั้น คงนำมาอ้างเพียงเพื่อแสดงให้เห็นว่าจำเลยสามารถชำระหนี้ได้ ซึ่งเป็นการอ้างภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด จึงล่วงพ้นเวลาที่จำเลยจะพิสูจน์ว่าสามารถชำระหนี้ได้ พยานหลักฐานของจำเลยจึงไม่อาจหักล้างพยานโจทก์ได้ สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป..."พิพากษายืน.(ประจักษ์ พุทธิสมบัติ-เดชา สุวรรณโณ-อัมพร เดชศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. มูลเหตุที่จะฟ้องให้ลูกหนี้ล้มละลายประกอบด้วย ลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ประการที่สองลูกหนี้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรประการที่สามลูกหนี้ประกอบธุรกิจในราชอาณาจักรไม่ว่าด้วยตนเองหรือโดยตัวแทนในขณะที่มีการขอให้ลูกหนี้ล้มละลายหรือภายในกำหนดเวลาหนึ่งปีก่อนนั้น 2. องค์ประกอบข้อแรกที่ว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวนั้นหมายถึง การที่ลูกหนี้มีหนี้สินมากกว่าทรัพย์สิน หรือมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้ หรือมีสถานะทางการเงินที่ไม่สามารถรับผิดชอบชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ได้ทั้งหมด คำว่า "มีหนี้สินล้นพ้นตัว" เป็นคำกว้างก่อปัญหาในการแปลความจึงมีข้อสันนิษฐานถึงการกระทำที่ให้สันนิษฐานว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวไว้ใน มาตรา 8 กล่าวแต่เฉพาะมาตรา 8(5)"ถ้าลูกหนี้ถูกยึดทรัพย์ตามหมายบังคับคดี หรือไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะพึงยึดมาชำระหนี้ได้" ซึ่งหมายถึงลูกหนี้แพ้คดีแพ่งเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาแล้วไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่เจ้าหนี้จะยึดเอาไปชำระหนี้ได้ กับการที่เจ้าหนี้สืบรู้ได้ว่าลูกหนี้ไม่มีทรัพย์อะไรที่เจ้าหนี้จะยึดไปชำระหนี้ เช่นเดียวกับคดีนี้โจทก์อ้างว่าฟ้องจำเลยเป็นคดีแพ่ง ศาลพิพากษาให้ชำระหนี้เป็นเงิน 22,850.55 บาท พร้อมดอกเบี้ยคดีถึงที่สุดแล้ว จำเลยได้ทราบคำบังคับแล้วไม่ชำระหนี้ โจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้กับจำเลยมีหนี้ค่าแชร์รวม 4 วงเป็นเงิน 65,795.90 บาท โจทก์ทวงถามแล้วจำเลยไม่ชำระและจำเลยไม่มีทรัพย์สินอื่นใดที่จะบังคับคดีได้ 3. หลักเกณฑ์ที่โจทก์เจ้าหนี้ฟ้องจำเลยเป็นคดีล้มละลายดังกล่าวเป็นไปตามมาตรา 9 และ 10 คือเจ้าหนี้จะฟ้องลูกหนี้ให้ล้มละลายได้ก็ต่อเมื่อ "ลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ลูกหนี้ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาเป็นหนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคน เป็นจำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นบาท หรือลูกหนี้ซึ่งเป็นนิติบุคคลเป็นหนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจำนวนไม่น้อยกว่า ห้าแสนบาท และหนี้นั้นอาจกำหนดจำนวนได้โดยแน่นอนไม่ว่าหนี้นั้นจะถึงกำหนดชำระโดยพลันหรือในอนาคตก็ตาม ฯลฯ" และหลักการที่ศาลจะพิจารณาพิพากษาให้ลูกหนี้ซึ่งตกเป็นจำเลยล้มละลายก็มีอยู่ตามมาตรา 14 กล่าวคือในการพิจารณาคดีล้มละลายตามคำฟ้องของเจ้าหนี้นั้นศาลต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 9 หรือมาตรา 10 ถ้าศาลพิจารณาได้ความจริงให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาด แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ยกฟ้อง 4. จากหลักเกณฑ์ดังกล่าว เหตุที่ศาลจะพิจารณาและมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ผู้ตกเป็นจำเลยในคดีล้มละลายแล้วดำเนินการต่อไปจนกระทั่งถึงมีคำพิพากษาให้จำเลยตกเป็นผู้ล้มละลายนั้น ประการแรกก็คือการพิจารณาให้ได้ความจริงว่าลูกหนี้ผู้นั้นมีหนี้สินล้นพ้นตัว ประการที่สองหนี้ที่ฟ้องต้องมีจำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นบาท (บุคคลธรรมดา) หลักเกณฑ์ดังกล่าวการพิจารณาว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวและหนี้มีจำนวนเพียงใดจำต้องอาศัยจากพยานหลักฐานที่เจ้าหนี้ลูกหนี้ผู้เป็นโจทก์จำเลยนำสืบแสดงต่อศาลแล้วศาลพินิจพิเคราะห์เชื่อฟังไปตามหลักฐานที่มีอยู่นั้น ดังเช่นคดีนี้ข้อนำสืบโจทก์ได้ความว่าจำเลยเป็นหนี้แชร์โจทก์วงที่ 5 ถึงวงที่ 8 วงที่ 5จำนวนเงิน 12,378 บาท วงที่ 6 จำนวนเงิน 13,912 บาท วงที่ 7จำนวนเงิน 12,322 บาท วงที่ 8 จำนวนเงิน 16,215 บาทรวม 4 วงเป็นเงิน54,827 บาท กับโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอีกด้วย ข้อนำสืบจำเลยอ้างว่าโจทก์ต้องนำเงินชำระให้มารดาจำเลย 15,000 บาท จำเลยนำหนี้ของมารดาจำเลยหักกับหนี้ที่จำเลยมีต่อโจทก์ และจำเลยก็ได้ชำระหนี้ตามคำพิพากษาที่จำเลยมีต่อโจทก์ไปแล้วคงเหลือหนี้อีกเพียง31,833 บาท ศาลฎีกาเห็นว่าข้ออ้างของจำเลยเลื่อยลอยหนี้ส่วนของมารดาจำเลยจะนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์มีต่อจำเลยไม่ได้ เชื่อและฟังว่าจำเลยเป็นหนี้โจทก์ไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และกำหนดจำนวนได้แน่นอน ซึ่งการเชื่อและฟังของศาลฎีกาดังกล่าวตรงต้องตามหลักเกณฑ์มาตรา 9,10 และมาตรา 14 ศาลฎีกาพิเคราะห์ปัญหาต่อไปว่า จำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยกับสามีรับราชการเงินเดือนรวมกัน8,590 บาท แต่เงินเดือนนั้นก็อยู่ในบังคับของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้ ข้อที่จำเลยอ้างว่าจำเลยมีเงินเดือนเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ทรัพย์สินอื่นคือรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาท เตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้ 10 เท่าของเงินเดือนเป็นการนำสืบลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินตามอ้าง รวมทั้งสิทธิกู้เช่น สหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนี้ หรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีจึงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป ข้อวินิจฉัยของศาลฎีกาจึงสอดคล้องต้องตรงหลักเกณฑ์กฎหมายครบถ้วนทุกประการ 5. กรณีอย่างไรบ้างที่ศาลพิจารณาแล้วเห็นสมควรยกฟ้องโจทก์ต่อปัญหานี้คงต้องพิจารณาความในมาตรา 8,9,10 และ 14 สรุปได้ว่า ประการแรก ถ้าหากว่าศาลได้พิจารณาแล้วไม่ได้ความจริงดังฟ้องกล่าวคือไม่ได้ความจริงตามที่บัญญัติไว้ทั้งในมาตรา 9 และ 10ประกอบกัน เช่น พยานหลักฐานโจทก์ฟังได้ว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและจำนวนหนี้ก็สามารถกำหนดจำนวนได้แน่นอน แต่ได้ความต่อไปว่ามีการชำระหนี้กันบ้างแล้วบางส่วน จำเลยค้างชำระหนี้โจทก์ไม่ถึง 50,000บาท ถือว่าไม่ได้ความจริง ตามฟ้องศาลพิพากษายกฟ้อง ประการที่สอง ลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดข้อนี้เป็นการกำหนดหลักการไว้อย่างกว้าง ๆ ให้ลูกหนี้นำสืบว่าอาจจะชำระหนี้ได้ แต่ก็ไม่ได้แน่นอนว่าจะต้องชำระหนี้ได้ทั้งหมดจริงหรือไม่ถึงแม้ว่าพยานหลักฐานโจทก์สืบสวนได้ความจริงตาม มาตรา 9 และมาตรา 10 แล้วแต่ถ้าลูกหนี้สืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดศาลก็ยกฟ้องได้เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2260/2519 แม้จำเลยจะได้รับหนังสือทวงถามจากโจทก์ให้ชำระหนี้แล้วไม่น้อยกว่า 2 ครั้ง ห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน จำเลยไม่ชำระหนี้ แต่จำเลยอาจจะชำระหนี้ได้ทั้งหมด ศาลพิพากษายกฟ้องได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483มาตรา 14 ไม่ขัดต่อข้อสันนิษฐานตาม มาตรา 8 จำเลยเป็นข้าราชการตำแหน่งหัวหน้าแผนกได้รับเงินเดือนเดือนละ2,700 บาท แม้เงินเดือนของจำเลยโจทก์ไม่อาจยึดมาชำระหนี้ของโจทก์ได้ก็เป็นคนละเรื่องกับความสามารถในการชำระหนี้ของจำเลย ฐานะราชการความประพฤติไม่เป็นหนี้บุคคลอื่นนอกจากโจทก์ จำเลยย่อมอยู่ในฐานะที่สามารถจะขวนขวายชำระหนี้ได้ ประการที่สาม มีเหตุอื่นที่ไม่สมควรให้ลูกหนี้ล้มละลายเช่นกับกรณีที่สองกฎหมายบัญญัติไว้กว้าง ๆ ให้ดุลพินิจแก่ศาลว่าสมควรให้บุคคลใดล้มละลายหรือไม่ ซึ่งการใช้ดุลพินิจของศาลนั้นนอกจากเป็นไปตามกฎเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดแนวทางไว้แล้ว จะต้องพิจารณาถึงสภาพเศรษฐกิจ สังคมในขณะนั้นประกอบสภาพสถานะทางสังคมของจำเลยที่จะต้องตกเป็นผู้ล้มละลายด้วย ทั้งนี้เหตุอื่น ๆ ในที่นี้จะเป็นเหตุอะไรจากพยานหลักฐานของโจทก์จำเลยก็ได้ แม้โจทก์จะนำสืบได้ความจริงตามฟ้องทุกประการ ศาลก็พิพากษายกฟ้องได้ การที่กฎหมายให้ศาลใช้ดุลยพินิจอย่างกว้างนี้ เพราะกฎหมายล้มละลายประสงค์จะให้ลูกหนี้หรือจำเลยถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและตกเป็นบุคคลล้มละลายต่อเมื่อมีเหตุสมควรจริง ๆ มิใช่ว่าพยานหลักฐานโจทก์ฟังได้ตามมาตรา 9 หรือมาตรา 9 และมาตรา 10 แล้ว ก็มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปเลย หลักเกณฑ์ประการที่สามนี้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกา เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 508/2506 การที่ศาลจะสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือให้ล้มละลายนั้น ย่อมทำให้ลูกหนี้ถูกจำกัดสิทธิและไม่สามารถจัดกิจการทรัพย์สินได้ด้วยตนเอง จึงต้องเป็นไปโดยมีเหตุสมควรจริง ๆ ไม่ใช่ให้ใช้กฎหมายล้มละลายเป็นเครื่องมือบีบคั้นลูกหนี้เท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1498-1499/2508 หนี้ที่จำเลยประนีประนอมกับเจ้าหนี้ในคดีล้มละลายเดิม และยังค้างชำระอยู่บ้างนั้น ไม่ควรนำมาเป็นเหตุให้จำเลยล้มละลายอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1157/2510 การพิทักษ์ทรัพย์จำเลยเด็ดขาดเป็นเพียงวิธีการเพื่อให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจจัดการทรัพย์ของลูกหนี้ (จำเลย) และดำเนินการตามพระราชบัญญัติล้มละลายก่อนที่ศาลจะพิพากษาให้ลูกหนี้เป็นบุคคลล้มละลายเท่านั้น มิได้ทำให้คดีเสร็จเด็ดขาดอย่างใด เมื่อหนี้ที่โจทก์อ้างเป็นมูลฟ้องขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายระงับไปแล้ว ศาลก็ชอบที่จะพิพากษายกฟ้องโจทก์เสียได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 71/2522 หนี้จ้างทำของอายุความ 2 ปีจำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ว่าขาดอายุความในคดีขอให้ล้มละลายศาลก็ยกเป็นเหตุพิจารณาว่าไม่สมควรพิพากษาให้ล้มละลายได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2524 คู่ความยอมความกับชำระหนี้และว่าถ้าผิดนัดให้ศาลพิพากษาให้ล้มละลายตามฟ้องดังนี้ แม้จำเลยผิดนัด ศาลก็พิพากษาให้ล้มละลายทันทีไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 177/2531,2276/2531 หนี้ตามคำพิพากษาซึ่งยังไม่ถึงที่สุดย่อมผูกพันคู่ความ ถือได้ว่าเป็นหนี้ซึ่งอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอน แต่คำพิพากษาของศาลชั้นต้นดังกล่าวอาจถูกกลับหรือแก้ได้ ดังนี้ พฤติการณ์และข้อเท็จจริงดังกล่าวเป็นเหตุที่ยังไม่สมควรให้จำเลยล้มละลาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 341/2531 การพิจารณาคดีล้มละลายผิดแผกแตกต่างกับการพิจารณาคดีแพ่งสามัญ เพราะพระราชบัญญัติล้มละลายพุทธศักราช 2483 เป็นกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนมีผลในทางตัดสิทธิและเสรีภาพของผู้ที่ถูกพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย ศาลจึงต้องพิจารณาเอาความจริงตามมาตรา 14 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ว่าคดีมีเหตุควรให้ลูกหนี้ล้มละลายหรือไม่ ฉะนั้นแม้ในชั้นอุทธรณ์ฎีกาคดีจะไม่มีประเด็นโต้เถียงโดยตรงว่า จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 90,000 บาทจริงหรือไม่ศาลก็มีอำนาจพิจารณาไปถึงประเด็นดังกล่าวได้ เมื่อทางพิจารณาได้ความว่าจำเลยทั้งสองเป็นหนี้เงินกู้โจทก์ฟ้อง 8,000 บาท จึงไม่เข้าองค์ประกอบที่โจทก์จะฟ้องขอให้จำเลยล้มละลายได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 มาตรา 9(2) ที่แก้ไขแล้ว. พิชัยนิลทองคำ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่าจำเลยร่วมเล่นแชร์และประมูลแชร์จากโจทก์ไปแล้วไม่ยอมชำระ โจทก์จึงฟ้องจำเลย ศาลพิพากษาให้จำเลยชำระหนี้คดีถึงที่สุดและโจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้ เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยให้การว่า หนี้ตามฟ้องเป็นหนี้ที่มิอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอนรวมอยู่ด้วย จำเลยมิได้เป็นหนี้ค่าแชร์ ส่วนหนี้ในคดีแพ่งจำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระให้โจทก์แล้ว จำเลยและสามีรับราชการมีรายได้เดือนละ 8,590 บาท เป็นหนี้โจทก์เพียงรายเดียวยังสามารถขวนขวายหาเงินชำระหนี้โจทก์ได้ ไม่ใช่ผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า หนี้ที่โจทก์นำมาฟ้องนี้มีสองจำนวน จำนวนหนึ่งเป็นหนี้ตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 165/2529 แล้วจำเลยไม่ชำระจนกระทั่งโจทก์ฟ้องคดีนี้จึงนำไปชำระ กับหนี้ค่าแชร์อีก 4 วงโจทก์ทวงถามแล้วจำเลยบอกว่าไม่มีเงินและค้างชำระอยู่จนโจทก์ต้องร้องเรียนไปยังผู้อำนวยการ การประถมศึกษาจังหวัดระนอง ซึ่งต่อมามีการสอบสวนเรื่องนี้และจำเลยก็ยอมรับว่าร่วมเล่นแชร์และเป็นหนี้โจทก์อยู่ ยังมิได้ชำระหนี้ ส่วนจำเลยนำสืบว่า จำเลยกับสามีเป็นข้าราชการครู มีเงินเดือนรวมกันเดือนละ 8,590 บาท มีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท มีรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาทเตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้10 เท่าของเงินเดือน เห็นว่า แม้จำเลยและสามีจะมีเงินเดือน แต่ก็เป็นเงินเดือนข้าราชการซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้แม้จำเลยจะอ้างว่ามีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระซึ่งแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ส่วนทรัพย์สินอื่นนั้นจำเลยนำสืบเพียงลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินดังที่อ้างรวมทั้งสิทธิกู้เงินสหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนั้นหรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีคงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้สินและไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว ฉะนั้น แม้จำเลยจะเป็นข้าราชการ แต่เล่นแชร์แล้วไม่ชำระหนี้ค่าแชร์ ทั้งไม่แสดงว่าพยายามจะชำระหนี้หรือขวนขวายหาเงินมาชำระหนี้ให้โจทก์โดยสุจริต จึงสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ข้อที่จำเลยอุทธรณ์และฎีกาต่อมาว่าจำเลยมีเงินฝากในธนาคารจำนวน 60,000 บาทนั้น เห็นว่าจำเลยเพิ่งมาอ้างในชั้นอุทธรณ์ ซึ่งเป็นเวลาภายหลังที่จำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว เงินจำนวนนี้จำเลยได้มาอย่างไรไม่ปรากฏและจำเลยควรที่จะส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เพราะเป็นเงินที่ถือได้ว่าเป็นทรัพย์สินในคดีล้มละลายอันอาจแบ่งแก่เจ้าหนี้ได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 22,109(2) แต่จำเลยก็มิได้ปฏิบัติเช่นนั้น คงนำมาอ้างเพียงเพื่อแสดงให้เห็นว่าจำเลยสามารถชำระหนี้ได้ ซึ่งเป็นการอ้างภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด จึงล่วงพ้นเวลาที่จำเลยจะพิสูจน์ว่าสามารถชำระหนี้ได้ พยานหลักฐานของจำเลยจึงไม่อาจหักล้างพยานโจทก์ได้ สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1063/2533นางสาว เรณู ฐิทิ ฐานโจทก์นาง วิลาวรรณ สองสัญจำเลย พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 8 (5)จำเลยและสามีต่าง รับราชการมีเงินเดือนซึ่ง ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตาม ป.วิ.พ. มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่ สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วย เงินเดือนได้ จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใด อีกถือ ได้ ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว.โจทก์ฟ้องว่าจำเลยร่วมเล่นแชร์และประมูลแชร์จากโจทก์ไปแล้วไม่ยอมชำระ โจทก์จึงฟ้องจำเลย ศาลพิพากษาให้จำเลยชำระหนี้คดีถึงที่สุดและโจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้ เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายจำเลยให้การว่า หนี้ตามฟ้องเป็นหนี้ที่มิอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอนรวมอยู่ด้วย จำเลยมิได้เป็นหนี้ค่าแชร์ ส่วนหนี้ในคดีแพ่งจำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระให้โจทก์แล้ว จำเลยและสามีรับราชการมีรายได้เดือนละ 8,590 บาท เป็นหนี้โจทก์เพียงรายเดียวยังสามารถขวนขวายหาเงินชำระหนี้โจทก์ได้ ไม่ใช่ผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของจำเลยเด็ดขาดตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 14จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปัญหาว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า หนี้ที่โจทก์นำมาฟ้องนี้มีสองจำนวน จำนวนหนึ่งเป็นหนี้ตามคำพิพากษาของศาลชั้นต้นในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 165/2529 แล้วจำเลยไม่ชำระจนกระทั่งโจทก์ฟ้องคดีนี้จึงนำไปชำระ กับหนี้ค่าแชร์อีก 4 วงโจทก์ทวงถามแล้วจำเลยบอกว่าไม่มีเงินและค้างชำระอยู่จนโจทก์ต้องร้องเรียนไปยังผู้อำนวยการ การประถมศึกษาจังหวัดระนอง ซึ่งต่อมามีการสอบสวนเรื่องนี้และจำเลยก็ยอมรับว่าร่วมเล่นแชร์และเป็นหนี้โจทก์อยู่ ยังมิได้ชำระหนี้ ส่วนจำเลยนำสืบว่า จำเลยกับสามีเป็นข้าราชการครู มีเงินเดือนรวมกันเดือนละ 8,590 บาท มีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท มีรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาทเตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้10 เท่าของเงินเดือน เห็นว่า แม้จำเลยและสามีจะมีเงินเดือน แต่ก็เป็นเงินเดือนข้าราชการซึ่งไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้แม้จำเลยจะอ้างว่ามีเงินเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระซึ่งแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ส่วนทรัพย์สินอื่นนั้นจำเลยนำสืบเพียงลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินดังที่อ้างรวมทั้งสิทธิกู้เงินสหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนั้นหรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีคงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้สินและไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว ฉะนั้น แม้จำเลยจะเป็นข้าราชการ แต่เล่นแชร์แล้วไม่ชำระหนี้ค่าแชร์ ทั้งไม่แสดงว่าพยายามจะชำระหนี้หรือขวนขวายหาเงินมาชำระหนี้ให้โจทก์โดยสุจริต จึงสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลาย ข้อที่จำเลยอุทธรณ์และฎีกาต่อมาว่าจำเลยมีเงินฝากในธนาคารจำนวน 60,000 บาทนั้น เห็นว่าจำเลยเพิ่งมาอ้างในชั้นอุทธรณ์ ซึ่งเป็นเวลาภายหลังที่จำเลยถูกศาลสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดแล้ว เงินจำนวนนี้จำเลยได้มาอย่างไรไม่ปรากฏและจำเลยควรที่จะส่งมอบเงินดังกล่าวให้แก่เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์เพราะเป็นเงินที่ถือได้ว่าเป็นทรัพย์สินในคดีล้มละลายอันอาจแบ่งแก่เจ้าหนี้ได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 22,109(2) แต่จำเลยก็มิได้ปฏิบัติเช่นนั้น คงนำมาอ้างเพียงเพื่อแสดงให้เห็นว่าจำเลยสามารถชำระหนี้ได้ ซึ่งเป็นการอ้างภายหลังจากที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาด จึงล่วงพ้นเวลาที่จำเลยจะพิสูจน์ว่าสามารถชำระหนี้ได้ พยานหลักฐานของจำเลยจึงไม่อาจหักล้างพยานโจทก์ได้ สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป..."พิพากษายืน.(ประจักษ์ พุทธิสมบัติ-เดชา สุวรรณโณ-อัมพร เดชศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. มูลเหตุที่จะฟ้องให้ลูกหนี้ล้มละลายประกอบด้วย ลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ประการที่สองลูกหนี้มีภูมิลำเนาในราชอาณาจักรประการที่สามลูกหนี้ประกอบธุรกิจในราชอาณาจักรไม่ว่าด้วยตนเองหรือโดยตัวแทนในขณะที่มีการขอให้ลูกหนี้ล้มละลายหรือภายในกำหนดเวลาหนึ่งปีก่อนนั้น 2. องค์ประกอบข้อแรกที่ว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวนั้นหมายถึง การที่ลูกหนี้มีหนี้สินมากกว่าทรัพย์สิน หรือมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้ หรือมีสถานะทางการเงินที่ไม่สามารถรับผิดชอบชำระหนี้แก่เจ้าหนี้ได้ทั้งหมด คำว่า "มีหนี้สินล้นพ้นตัว" เป็นคำกว้างก่อปัญหาในการแปลความจึงมีข้อสันนิษฐานถึงการกระทำที่ให้สันนิษฐานว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวไว้ใน มาตรา 8 กล่าวแต่เฉพาะมาตรา 8(5)"ถ้าลูกหนี้ถูกยึดทรัพย์ตามหมายบังคับคดี หรือไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่จะพึงยึดมาชำระหนี้ได้" ซึ่งหมายถึงลูกหนี้แพ้คดีแพ่งเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาแล้วไม่มีทรัพย์สินอย่างหนึ่งอย่างใดที่เจ้าหนี้จะยึดเอาไปชำระหนี้ได้ กับการที่เจ้าหนี้สืบรู้ได้ว่าลูกหนี้ไม่มีทรัพย์อะไรที่เจ้าหนี้จะยึดไปชำระหนี้ เช่นเดียวกับคดีนี้โจทก์อ้างว่าฟ้องจำเลยเป็นคดีแพ่ง ศาลพิพากษาให้ชำระหนี้เป็นเงิน 22,850.55 บาท พร้อมดอกเบี้ยคดีถึงที่สุดแล้ว จำเลยได้ทราบคำบังคับแล้วไม่ชำระหนี้ โจทก์บังคับคดีแล้วจำเลยไม่มีทรัพย์สินใดที่จะบังคับคดีได้กับจำเลยมีหนี้ค่าแชร์รวม 4 วงเป็นเงิน 65,795.90 บาท โจทก์ทวงถามแล้วจำเลยไม่ชำระและจำเลยไม่มีทรัพย์สินอื่นใดที่จะบังคับคดีได้ 3. หลักเกณฑ์ที่โจทก์เจ้าหนี้ฟ้องจำเลยเป็นคดีล้มละลายดังกล่าวเป็นไปตามมาตรา 9 และ 10 คือเจ้าหนี้จะฟ้องลูกหนี้ให้ล้มละลายได้ก็ต่อเมื่อ "ลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัว ลูกหนี้ซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาเป็นหนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคน เป็นจำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นบาท หรือลูกหนี้ซึ่งเป็นนิติบุคคลเป็นหนี้เจ้าหนี้ผู้เป็นโจทก์คนเดียวหรือหลายคนเป็นจำนวนไม่น้อยกว่า ห้าแสนบาท และหนี้นั้นอาจกำหนดจำนวนได้โดยแน่นอนไม่ว่าหนี้นั้นจะถึงกำหนดชำระโดยพลันหรือในอนาคตก็ตาม ฯลฯ" และหลักการที่ศาลจะพิจารณาพิพากษาให้ลูกหนี้ซึ่งตกเป็นจำเลยล้มละลายก็มีอยู่ตามมาตรา 14 กล่าวคือในการพิจารณาคดีล้มละลายตามคำฟ้องของเจ้าหนี้นั้นศาลต้องพิจารณาเอาความจริงตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 9 หรือมาตรา 10 ถ้าศาลพิจารณาได้ความจริงให้ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ของลูกหนี้เด็ดขาด แต่ถ้าไม่ได้ความจริงหรือลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดหรือมีเหตุอื่นที่ไม่ควรให้ลูกหนี้ล้มละลาย ให้ยกฟ้อง 4. จากหลักเกณฑ์ดังกล่าว เหตุที่ศาลจะพิจารณาและมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดลูกหนี้ผู้ตกเป็นจำเลยในคดีล้มละลายแล้วดำเนินการต่อไปจนกระทั่งถึงมีคำพิพากษาให้จำเลยตกเป็นผู้ล้มละลายนั้น ประการแรกก็คือการพิจารณาให้ได้ความจริงว่าลูกหนี้ผู้นั้นมีหนี้สินล้นพ้นตัว ประการที่สองหนี้ที่ฟ้องต้องมีจำนวนไม่น้อยกว่าห้าหมื่นบาท (บุคคลธรรมดา) หลักเกณฑ์ดังกล่าวการพิจารณาว่าลูกหนี้มีหนี้สินล้นพ้นตัวและหนี้มีจำนวนเพียงใดจำต้องอาศัยจากพยานหลักฐานที่เจ้าหนี้ลูกหนี้ผู้เป็นโจทก์จำเลยนำสืบแสดงต่อศาลแล้วศาลพินิจพิเคราะห์เชื่อฟังไปตามหลักฐานที่มีอยู่นั้น ดังเช่นคดีนี้ข้อนำสืบโจทก์ได้ความว่าจำเลยเป็นหนี้แชร์โจทก์วงที่ 5 ถึงวงที่ 8 วงที่ 5จำนวนเงิน 12,378 บาท วงที่ 6 จำนวนเงิน 13,912 บาท วงที่ 7จำนวนเงิน 12,322 บาท วงที่ 8 จำนวนเงิน 16,215 บาทรวม 4 วงเป็นเงิน54,827 บาท กับโจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยอีกด้วย ข้อนำสืบจำเลยอ้างว่าโจทก์ต้องนำเงินชำระให้มารดาจำเลย 15,000 บาท จำเลยนำหนี้ของมารดาจำเลยหักกับหนี้ที่จำเลยมีต่อโจทก์ และจำเลยก็ได้ชำระหนี้ตามคำพิพากษาที่จำเลยมีต่อโจทก์ไปแล้วคงเหลือหนี้อีกเพียง31,833 บาท ศาลฎีกาเห็นว่าข้ออ้างของจำเลยเลื่อยลอยหนี้ส่วนของมารดาจำเลยจะนำไปหักกับหนี้ที่โจทก์มีต่อจำเลยไม่ได้ เชื่อและฟังว่าจำเลยเป็นหนี้โจทก์ไม่น้อยกว่า 50,000 บาท และกำหนดจำนวนได้แน่นอน ซึ่งการเชื่อและฟังของศาลฎีกาดังกล่าวตรงต้องตามหลักเกณฑ์มาตรา 9,10 และมาตรา 14 ศาลฎีกาพิเคราะห์ปัญหาต่อไปว่า จำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและสมควรให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายหรือไม่ศาลฎีกาฟังข้อเท็จจริงว่าจำเลยกับสามีรับราชการเงินเดือนรวมกัน8,590 บาท แต่เงินเดือนนั้นก็อยู่ในบังคับของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 286(2) โจทก์ย่อมไม่สามารถบังคับในคดีแพ่งให้จำเลยชำระหนี้ด้วยเงินเดือนได้ ข้อที่จำเลยอ้างว่าจำเลยมีเงินเดือนเหลือเดือนละ 4,000 บาท แต่จำเลยก็ไม่ชำระแสดงว่าจำเลยไม่มีความสุจริตในการชำระหนี้ ทรัพย์สินอื่นคือรถจักรยานยนต์ 2 คันราคา 10,000 บาท เตาอบราคา 10,000 บาท จำเลยเป็นสมาชิกสหกรณ์ครูสามารถกู้เงินได้ 10 เท่าของเงินเดือนเป็นการนำสืบลอย ๆ ฟังไม่ได้ว่าจะมีทรัพย์สินตามอ้าง รวมทั้งสิทธิกู้เช่น สหกรณ์ก็ไม่ปรากฏหลักฐานว่าจำเลยมีสิทธิเช่นนี้ หรือขวนขวายกู้มาใช้หนี้โจทก์ คดีจึงฟังได้ตามที่จำเลยนำสืบเพียงเรื่องเงินเดือนเท่านั้น จำเลยจึงมีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้และไม่ปรากฏว่าจำเลยมีทรัพย์สินอื่นใดอีก ถือได้ว่าจำเลยเป็นบุคคลมีหนี้สินล้นพ้นตัว สมควรพิพากษาให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายต่อไป ข้อวินิจฉัยของศาลฎีกาจึงสอดคล้องต้องตรงหลักเกณฑ์กฎหมายครบถ้วนทุกประการ 5. กรณีอย่างไรบ้างที่ศาลพิจารณาแล้วเห็นสมควรยกฟ้องโจทก์ต่อปัญหานี้คงต้องพิจารณาความในมาตรา 8,9,10 และ 14 สรุปได้ว่า ประการแรก ถ้าหากว่าศาลได้พิจารณาแล้วไม่ได้ความจริงดังฟ้องกล่าวคือไม่ได้ความจริงตามที่บัญญัติไว้ทั้งในมาตรา 9 และ 10ประกอบกัน เช่น พยานหลักฐานโจทก์ฟังได้ว่าจำเลยมีหนี้สินล้นพ้นตัวและจำนวนหนี้ก็สามารถกำหนดจำนวนได้แน่นอน แต่ได้ความต่อไปว่ามีการชำระหนี้กันบ้างแล้วบางส่วน จำเลยค้างชำระหนี้โจทก์ไม่ถึง 50,000บาท ถือว่าไม่ได้ความจริง ตามฟ้องศาลพิพากษายกฟ้อง ประการที่สอง ลูกหนี้นำสืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดข้อนี้เป็นการกำหนดหลักการไว้อย่างกว้าง ๆ ให้ลูกหนี้นำสืบว่าอาจจะชำระหนี้ได้ แต่ก็ไม่ได้แน่นอนว่าจะต้องชำระหนี้ได้ทั้งหมดจริงหรือไม่ถึงแม้ว่าพยานหลักฐานโจทก์สืบสวนได้ความจริงตาม มาตรา 9 และมาตรา 10 แล้วแต่ถ้าลูกหนี้สืบได้ว่าอาจชำระหนี้ได้ทั้งหมดศาลก็ยกฟ้องได้เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2260/2519 แม้จำเลยจะได้รับหนังสือทวงถามจากโจทก์ให้ชำระหนี้แล้วไม่น้อยกว่า 2 ครั้ง ห่างกันไม่น้อยกว่า 30 วัน จำเลยไม่ชำระหนี้ แต่จำเลยอาจจะชำระหนี้ได้ทั้งหมด ศาลพิพากษายกฟ้องได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483มาตรา 14 ไม่ขัดต่อข้อสันนิษฐานตาม มาตรา 8 จำเลยเป็นข้าราชการตำแหน่งหัวหน้าแผนกได้รับเงินเดือนเดือนละ2,700 บาท แม้เงินเดือนของจำเลยโจทก์ไม่อาจยึดมาชำระหนี้ของโจทก์ได้ก็เป็นคนละเรื่องกับความสามารถในการชำระหนี้ของจำเลย ฐานะราชการความประพฤติไม่เป็นหนี้บุคคลอื่นนอกจากโจทก์ จำเลยย่อมอยู่ในฐานะที่สามารถจะขวนขวายชำระหนี้ได้ ประการที่สาม มีเหตุอื่นที่ไม่สมควรให้ลูกหนี้ล้มละลายเช่นกับกรณีที่สองกฎหมายบัญญัติไว้กว้าง ๆ ให้ดุลพินิจแก่ศาลว่าสมควรให้บุคคลใดล้มละลายหรือไม่ ซึ่งการใช้ดุลพินิจของศาลนั้นนอกจากเป็นไปตามกฎเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดแนวทางไว้แล้ว จะต้องพิจารณาถึงสภาพเศรษฐกิจ สังคมในขณะนั้นประกอบสภาพสถานะทางสังคมของจำเลยที่จะต้องตกเป็นผู้ล้มละลายด้วย ทั้งนี้เหตุอื่น ๆ ในที่นี้จะเป็นเหตุอะไรจากพยานหลักฐานของโจทก์จำเลยก็ได้ แม้โจทก์จะนำสืบได้ความจริงตามฟ้องทุกประการ ศาลก็พิพากษายกฟ้องได้ การที่กฎหมายให้ศาลใช้ดุลยพินิจอย่างกว้างนี้ เพราะกฎหมายล้มละลายประสงค์จะให้ลูกหนี้หรือจำเลยถูกพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและตกเป็นบุคคลล้มละลายต่อเมื่อมีเหตุสมควรจริง ๆ มิใช่ว่าพยานหลักฐานโจทก์ฟังได้ตามมาตรา 9 หรือมาตรา 9 และมาตรา 10 แล้ว ก็มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดไปเลย หลักเกณฑ์ประการที่สามนี้มีแนวคำพิพากษาศาลฎีกา เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 508/2506 การที่ศาลจะสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดหรือให้ล้มละลายนั้น ย่อมทำให้ลูกหนี้ถูกจำกัดสิทธิและไม่สามารถจัดกิจการทรัพย์สินได้ด้วยตนเอง จึงต้องเป็นไปโดยมีเหตุสมควรจริง ๆ ไม่ใช่ให้ใช้กฎหมายล้มละลายเป็นเครื่องมือบีบคั้นลูกหนี้เท่านั้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1498-1499/2508 หนี้ที่จำเลยประนีประนอมกับเจ้าหนี้ในคดีล้มละลายเดิม และยังค้างชำระอยู่บ้างนั้น ไม่ควรนำมาเป็นเหตุให้จำเลยล้มละลายอีก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1157/2510 การพิทักษ์ทรัพย์จำเลยเด็ดขาดเป็นเพียงวิธีการเพื่อให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจจัดการทรัพย์ของลูกหนี้ (จำเลย) และดำเนินการตามพระราชบัญญัติล้มละลายก่อนที่ศาลจะพิพากษาให้ลูกหนี้เป็นบุคคลล้มละลายเท่านั้น มิได้ทำให้คดีเสร็จเด็ดขาดอย่างใด เมื่อหนี้ที่โจทก์อ้างเป็นมูลฟ้องขอให้จำเลยเป็นบุคคลล้มละลายระงับไปแล้ว ศาลก็ชอบที่จะพิพากษายกฟ้องโจทก์เสียได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 71/2522 หนี้จ้างทำของอายุความ 2 ปีจำเลยมิได้ยกขึ้นต่อสู้ว่าขาดอายุความในคดีขอให้ล้มละลายศาลก็ยกเป็นเหตุพิจารณาว่าไม่สมควรพิพากษาให้ล้มละลายได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 179/2524 คู่ความยอมความกับชำระหนี้และว่าถ้าผิดนัดให้ศาลพิพากษาให้ล้มละลายตามฟ้องดังนี้ แม้จำเลยผิดนัด ศาลก็พิพากษาให้ล้มละลายทันทีไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 177/2531,2276/2531 หนี้ตามคำพิพากษาซึ่งยังไม่ถึงที่สุดย่อมผูกพันคู่ความ ถือได้ว่าเป็นหนี้ซึ่งอาจกำหนดจำนวนได้แน่นอน แต่คำพิพากษาของศาลชั้นต้นดังกล่าวอาจถูกกลับหรือแก้ได้ ดังนี้ พฤติการณ์และข้อเท็จจริงดังกล่าวเป็นเหตุที่ยังไม่สมควรให้จำเลยล้มละลาย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 341/2531 การพิจารณาคดีล้มละลายผิดแผกแตกต่างกับการพิจารณาคดีแพ่งสามัญ เพราะพระราชบัญญัติล้มละลายพุทธศักราช 2483 เป็นกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชนมีผลในทางตัดสิทธิและเสรีภาพของผู้ที่ถูกพิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย ศาลจึงต้องพิจารณาเอาความจริงตามมาตรา 14 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ว่าคดีมีเหตุควรให้ลูกหนี้ล้มละลายหรือไม่ ฉะนั้นแม้ในชั้นอุทธรณ์ฎีกาคดีจะไม่มีประเด็นโต้เถียงโดยตรงว่า จำเลยเป็นหนี้โจทก์ 90,000 บาทจริงหรือไม่ศาลก็มีอำนาจพิจารณาไปถึงประเด็นดังกล่าวได้ เมื่อทางพิจารณาได้ความว่าจำเลยทั้งสองเป็นหนี้เงินกู้โจทก์ฟ้อง 8,000 บาท จึงไม่เข้าองค์ประกอบที่โจทก์จะฟ้องขอให้จำเลยล้มละลายได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 มาตรา 9(2) ที่แก้ไขแล้ว. พิชัยนิลทองคำ.