คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1271/2529หลักกฎหมาย: การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้วโดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้นเป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันฟังเป็นยุติว่าเงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา25และ26ของพ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช2475โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา31ของกฎหมายดังกล่าว.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่จำเลยได้รับค่าภาษีดังกล่าวจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีจำเลยให้การว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนและโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะมิได้ยื่นขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ในชั้นชี้สองสถานศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นว่าโจทก์มีสิทธิได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ โจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่ เพียงใด โจทก์จำเลยแถลงรับกันบางประการศาลชั้นต้นจึงให้งดสืบพยาน และพิพากษาให้จำเลยคืนภาษีพร้อมดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏว่าในวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเป็นฝ่ายสืบก่อน ศาลชั้นต้นได้จดรายงานกระบวนพิจารณาว่าทนายความทั้งสองฝ่ายยื่นคำแถลงรับข้อเท็จจริงร่วมกันต่อศาลว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เป็นอย่างเดียวกันกับในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 12660/2522 ทั้งสองฝ่ายจึงของดสืบพยานโดยขอรับกันว่า อาคารตามฟ้องของโจทก์เป็นอาคารที่ได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนเพราะอยู่ในความหมายของคำว่า "เจ้าของอยู่เอง" ได้รับการยกเว้นภาษีโรงเรือน ปรากฏตามภาพถ่ายคำพิพากษาที่โจทก์แนบมาท้ายฟ้อง และรับกันว่าหลังจากมีคำพิพากษาแล้ว โจทก์(น่าจะเป็นจำเลย) มิได้เรียกเก็บภาษีโรงเรือนอาคารหลังนี้อีก ส่วนภาษีที่โจทก์ฟ้องในคดีนี้เป็นภาษีที่โจทก์ได้ชำระไว้ก่อนที่ศาลจะพิพากษาในคดีก่อนคือในปี พ.ศ. 2520 และ 2522 ทั้งสองฝ่ายไม่ติดใจจะสืบพยานในประเด็นที่ว่า โจทก์มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ ส่วนประเด็นที่ว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่เพียงใดนั้น ทั้งสองฝ่ายขอให้ศาลวินิจฉัยแต่เพียงว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องโดยไม่ต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามมาตรา 24, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 หรือไม่ จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมายศาลฎีกาได้พิเคราะห์คำแถลงของโจทก์จำเลยและรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นประกอบกันแล้วเห็นว่า การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปในปีภาษี 2520 และ2522 โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้น เป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบ ในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันข้างต้นฟังเป็นยุติว่า เงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 25และ 26 ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 31 ของกฎหมายดังกล่าว ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยปัญหาอื่นอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ." ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1271/2529บรรษัท เงินทุนอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยโจทก์กรุงเทพมหานครจำเลย พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ.2475 ม. 25, ม. 26, ม. 31การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้วโดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้นเป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันฟังเป็นยุติว่าเงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา25และ26ของพ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช2475โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา31ของกฎหมายดังกล่าว.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่จำเลยได้รับค่าภาษีดังกล่าวจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีจำเลยให้การว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนและโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะมิได้ยื่นขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ในชั้นชี้สองสถานศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นว่าโจทก์มีสิทธิได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ โจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่ เพียงใด โจทก์จำเลยแถลงรับกันบางประการศาลชั้นต้นจึงให้งดสืบพยาน และพิพากษาให้จำเลยคืนภาษีพร้อมดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏว่าในวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเป็นฝ่ายสืบก่อน ศาลชั้นต้นได้จดรายงานกระบวนพิจารณาว่าทนายความทั้งสองฝ่ายยื่นคำแถลงรับข้อเท็จจริงร่วมกันต่อศาลว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เป็นอย่างเดียวกันกับในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 12660/2522 ทั้งสองฝ่ายจึงของดสืบพยานโดยขอรับกันว่า อาคารตามฟ้องของโจทก์เป็นอาคารที่ได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนเพราะอยู่ในความหมายของคำว่า "เจ้าของอยู่เอง" ได้รับการยกเว้นภาษีโรงเรือน ปรากฏตามภาพถ่ายคำพิพากษาที่โจทก์แนบมาท้ายฟ้อง และรับกันว่าหลังจากมีคำพิพากษาแล้ว โจทก์(น่าจะเป็นจำเลย) มิได้เรียกเก็บภาษีโรงเรือนอาคารหลังนี้อีก ส่วนภาษีที่โจทก์ฟ้องในคดีนี้เป็นภาษีที่โจทก์ได้ชำระไว้ก่อนที่ศาลจะพิพากษาในคดีก่อนคือในปี พ.ศ. 2520 และ 2522 ทั้งสองฝ่ายไม่ติดใจจะสืบพยานในประเด็นที่ว่า โจทก์มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ ส่วนประเด็นที่ว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่เพียงใดนั้น ทั้งสองฝ่ายขอให้ศาลวินิจฉัยแต่เพียงว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องโดยไม่ต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามมาตรา 24, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 หรือไม่ จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมายศาลฎีกาได้พิเคราะห์คำแถลงของโจทก์จำเลยและรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นประกอบกันแล้วเห็นว่า การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปในปีภาษี 2520 และ2522 โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้น เป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบ ในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันข้างต้นฟังเป็นยุติว่า เงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 25และ 26 ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 31 ของกฎหมายดังกล่าว ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยปัญหาอื่นอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ."(โสภณ รัตนากร-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้นเป็นภาษีที่เสียโดยวิธีประเมิน(Authoritative Assessment) กล่าวคือ ผู้เสียภาษียังไม่ต้องชำระภาษีในทันทีที่ยื่นแบบพิมพ์ จะมีหน้าที่ชำรภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากพนักงานเก็บภาษี แต่เมื่อชำระภาษีไปแล้วหากไม่พอใจในการประเมินนั้นก็มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินนั้นใหม่ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมิน หรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งมีสิทธิอุทธรณ์ภายใน 15 วันนั่นเอง เมื่อผู้มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ซึ่งได้แก่ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครหรือผู้ว่าราชการจังหวัดหรือคณะเทศมนตรี หรือคณะกรรมการสุขาภิบาล แล้วแต่กรณี ได้วินิจฉัยชี้ขาดอุทธรณ์แล้ว หากผู้เสียภาษีไม่พอใจคำวินิจฉัยชี้ขาดนั้น ก็มีสิทธิที่จะนำคดีไปสู่ศาลเพื่อแสดงให้ศาลเห็นว่าการประเมินนั้นไม่ถูกต้องได้ แต่ต้องทำภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยชี้ขาด (มาตรา 24, 25, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475) กฎหมายกำหนดขั้นตอนการหาข้อยุติในจำนวนเงินภาษีที่ต้องเสียไว้เป็นลำดับเช่นนี้ ก่อนนำคดีมาสู่ศาล ผู้เสียภาษีจึงต้องปฏิบัติตามขั้นตอนดังกล่าวก่อน จะข้ามขั้นตอนการยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่หรืออุทธรณ์ไม่ได้ มิฉะนั้นไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลหรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งไม่มีอำนาจฟ้องดังเช่นกรณีโจทก์ในคดีนี้ เป็นต้น 2. ถ้าคดีนี้เป็นคดีฟ้องขอให้คืนเงินภาษีเงินได้และหรือภาษีการค้าตามประมวลกฎหมายรัษฎากร แทนที่จะฟ้องขอให้คืนเงินภาษีโรงเรือนและที่ดินแล้วผลของคดีอาจจะตรงกันข้ามกับผลของคดีนี้ก็ได้ กล่าวคืออาจออกมาในแง่ที่โจทก์มีอำนาจฟ้องก็ได้ เพราะภาษีเงินได้และภาษีการค้าตามประมวลรัษฎากรนั้นเป็นภาษีที่เสียโดยวิธีประเมินตนเอง(Self-Assessment) กล่าวคือผู้เสียภาษีมีหน้าที่ชำระภาษีพร้อมกับการยื่นแบบแสดงรายการ (มาตรา 56, 56 ทวิ, 57 จัตวา, 67 ทวิ, 67 ตรี,68, 84 และ 86 แห่งประมวลรัษฎากร) มิใช่มีหน้าที่ชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานประเมินดังเช่นกรณีภาษีโรงเรือนและที่ดินดังกล่าวข้างต้น เมื่อมีการชำระภาษีแล้วหากผู้เสียภาษีเห็นว่าตนไม่มีหน้าที่ต้องเสียภาษี เช่น ได้รับยกเว้นภาษีหรือชำระเกินไป เช่น คำนวณภาษีผิดหรือมีการลดอัตราภาษีในปีที่เสียภาษีนั้นผู้เสียภาษีก็อาจขอให้กรมสรรพากรคืนเงินภาษีที่ไม่ต้องเสียหรือเสียเกินไปนั้นแก่ตนได้ หากกรมสรรพากรไม่คืนให้ ผู้เสียภาษีก็มีสิทธิฟ้องต่อศาลขอให้บังคับกรมสรรพากรให้คืนได้ ทั้งนี้โดยไม่ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนแต่อย่างใด เพราะกรณีที่จะต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนนั้น จำกัดเฉพาะกรณีที่มีการประเมินเรียกเก็บภาษีโดยเจ้าพนักงานประเมิน ซึ่งเหตุที่มีการประเมินอาจเนื่องมาจากผู้เสียภาษีแสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความจริงหรือไม่บริบูรณ์หรือไม่ยื่นรายการ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1537/2520 โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการและชำระภาษีเอง โดยเข้าใจว่ามีหน้าที่ต้องชำระตามที่สอบถามจากเจ้าหน้าที่กรมสรรพากร มิใช่ชำระโดยการประเมินตามประมวลรัษฎากรไม่ต้องอุทธรณ์ก่อนนำคดีสู่ศาลตามประมวลรัษฎากร มาตรา 30 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2588/2522 โจทก์เป็นผู้ยื่นชำระภาษีเองเจ้าพนักงานประเมินของกรมสรรพากรจำเลยไม่ได้ประเมินเรียกให้โจทก์ชำระ เมื่อกรณีไม่มีการประเมินเรียกเก็บ โจทก์ก็ไม่ต้องอุทธรณ์การประเมินตามประมวลรัษฎากร มาตรา 30 โจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกภาษีที่ชำระเกินไปคืนได้เลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1889/2524 การที่เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรจำเลยที่ 1 เรียกเก็บภาษีการค้าแทนกรมสรรพากร จำเลยที่ 2 ไม่ถือว่าเป็นการประเมินภาษีตามประมวลรัษฎากร มาตรา 87 จึงไม่อยู่ในบังคับของประมวลรัษฎากร มาตรา 30 ที่โจทก์จะต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์เสียก่อนจึงจะมีอำนาจฟ้อง คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องโจทก์ชำระภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลสำหรับการนำเข้าวัตถุดิบในการผลิตสังกะสีโดยไม่มีหน้าที่ต้องชำระเนื่องจากได้รับยกเว้นภาษี โจทก์จึงฟ้องขอคืนโดยมิได้อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนแต่อย่างใด ซึ่งโจทก์มีอำนาจฟ้องได้เพราะมิได้มีการประเมินให้โจทก์ชำระภาษี การที่โจทก์ยื่นใบขนสินค้าขาเข้าและแบบแสดงรายการการค้าต่อเจ้าพนักงานของกรมศุลกากรและชำระภาษีการค้าพร้อมกับอากรขาเข้าและภาษีบำรุงเทศบาลอีกร้อยละ 10 ของภาษีการค้าในการนำเข้าวัตถุดิบดังกล่าวนั้นไม่ถือว่า เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรได้ประเมินเรียกเก็บภาษีแทนกรมสรรพากร แต่ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่าโจทก์ผู้นำเข้าเสียภาษีไว้ไม่ถูกต้อง เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรจึงประเมินเรียกเก็บอากรขาเข้าภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลรวมทั้งเบี้ยปรับเงินเพิ่ม ให้ถูกต้องแล้วส่งแบบแจ้งการประเมินให้โจทก์ทราบ ดังนี้ หากโจทก์จะฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมิน โจทก์จะต้องอุทธรณ์ก่อนฟ้อง เพราะการประเมินของเจ้าพนักงานกรมศุลกากรซึ่งมีระดับชั้นหรือตำแหน่งที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังประกาศแต่งตั้งให้เป็นเจ้าพนักงานประเมินตามประกาศกระทรวงการคลังว่าด้วยการแต่งตั้งเจ้าพนักงาน (ฉบับที่ 2)ลงวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2503 นั้น ถือเป็นการประเมินภาษีการค้าตามมาตรา 87 แห่งประมวลรัษฎากร จึงต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนฟ้องตามมาตรา 30 แห่งประมวลรัษฎากร ส่วนอากรขาเข้านั้นจะอุทธรณ์ต่ออธิบดีกรมศุลกากรหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายก่อนฟ้องหรือไม่ก็ได้ เพราะมาตรา 112 ทวิ วรรคสามบัญญัติว่า "ผู้นำของเข้าหรือผู้ส่งออกอาจอุทธรณ์การประเมินเงินอากรตามวรรคหนึ่งต่ออธิบดีหรือผู้ที่อธิบดีมอบหมายได้ภายในสามวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมิน..." 3. การขอคืนเงินอากรศุลกากรเพราะเหตุที่ได้เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริงนั้น นอกจากจะต้องขอคืนภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าหรือส่งของออก แล้วแต่กรณีแล้วหากเป็นการขอคืนเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก หรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใด ๆ นั้น จะต้องแจ้งความไว้ต่อเจ้าพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนเงินอากร เว้นแต่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก (มาตรา 10 วรรค 5 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469) มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. 2528 มาตรา 9 บัญญัติว่า "คดีตามมาตรา 7(3) ในกรณีที่กฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรบัญญัติให้ขอคืนค่าภาษีอากรตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาที่กำหนดไว้จะดำเนินการในศาลภาษีอากรได้ก็ต่อเมื่อได้มีการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาเช่นว่านั้น" การขอคืนภาษีสรรพสามิต พระราชบัญญัติสรรพสามิต พ.ศ. 2527มาตรา 102 บัญญัติให้ผู้ประกอบอุตสาหกรรมปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง ฉะนั้น หากผู้ประกอบอุตสาหกรรมมิได้ปฏิบัติตามที่กล่าวนี้ผู้ประกอบอุตสาหกรรม ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องขอคืนภาษีสรรพสามิต เพราะต้องห้ามตามมาตรา 9 ของพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. 2528 ดังกล่าวข้างต้น สำหรับภาษีตามประมวลรัษฎากรนั้น ประมวลรัษฎากรมิได้บัญญัติให้ขอคืนตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเวลาที่กำหนดไว้ ฉะนั้นผู้เสียภาษีจึงฟ้องขอคืนภาษีได้โดยไม่ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และวิธีการใดก่อน 4. ตามที่กล่าวมาอาจสรุปได้ว่าการฟ้องขอคืนเงินภาษีโรงเรือนและที่ดินจะต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่หรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งจะต้องอุทธรณ์ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมินก่อน มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้อง และการฟ้องขอคืนเงินอากรศุลกากรในบางกรณีจะต้องแจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนเงินอากร มิฉะนั้นไม่มีอำนาจฟ้อง เว้นแต่จะเข้ากรณียกเว้นตามที่ระบุไว้ในมาตรา 10 วรรค 5ของพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469 การฟ้องขอคืนภาษีสรรพสามิตก็เช่นเดียวกันจะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้อง จึงต่างกับการฟ้องขอคืนภาษีตามประมวลรัษฎากรที่ไม่ต้องอุทธรณ์หรือปฏิบัติตามหลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขใดก่อนฟ้อง. ชัยสิทธิ์ ตราชูธรรม.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่จำเลยได้รับค่าภาษีดังกล่าวจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีจำเลยให้การว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนและโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะมิได้ยื่นขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ในชั้นชี้สองสถานศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นว่าโจทก์มีสิทธิได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ โจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่ เพียงใด โจทก์จำเลยแถลงรับกันบางประการศาลชั้นต้นจึงให้งดสืบพยาน และพิพากษาให้จำเลยคืนภาษีพร้อมดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏว่าในวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเป็นฝ่ายสืบก่อน ศาลชั้นต้นได้จดรายงานกระบวนพิจารณาว่าทนายความทั้งสองฝ่ายยื่นคำแถลงรับข้อเท็จจริงร่วมกันต่อศาลว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เป็นอย่างเดียวกันกับในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 12660/2522 ทั้งสองฝ่ายจึงของดสืบพยานโดยขอรับกันว่า อาคารตามฟ้องของโจทก์เป็นอาคารที่ได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนเพราะอยู่ในความหมายของคำว่า "เจ้าของอยู่เอง" ได้รับการยกเว้นภาษีโรงเรือน ปรากฏตามภาพถ่ายคำพิพากษาที่โจทก์แนบมาท้ายฟ้อง และรับกันว่าหลังจากมีคำพิพากษาแล้ว โจทก์(น่าจะเป็นจำเลย) มิได้เรียกเก็บภาษีโรงเรือนอาคารหลังนี้อีก ส่วนภาษีที่โจทก์ฟ้องในคดีนี้เป็นภาษีที่โจทก์ได้ชำระไว้ก่อนที่ศาลจะพิพากษาในคดีก่อนคือในปี พ.ศ. 2520 และ 2522 ทั้งสองฝ่ายไม่ติดใจจะสืบพยานในประเด็นที่ว่า โจทก์มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ ส่วนประเด็นที่ว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่เพียงใดนั้น ทั้งสองฝ่ายขอให้ศาลวินิจฉัยแต่เพียงว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องโดยไม่ต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามมาตรา 24, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 หรือไม่ จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมายศาลฎีกาได้พิเคราะห์คำแถลงของโจทก์จำเลยและรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นประกอบกันแล้วเห็นว่า การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปในปีภาษี 2520 และ2522 โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้น เป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบ ในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันข้างต้นฟังเป็นยุติว่า เงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 25และ 26 ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 31 ของกฎหมายดังกล่าว ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยปัญหาอื่นอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ." ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1271/2529บรรษัท เงินทุนอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยโจทก์กรุงเทพมหานครจำเลย พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ.2475 ม. 25, ม. 26, ม. 31การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปแล้วโดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้นเป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันฟังเป็นยุติว่าเงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา25และ26ของพ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช2475โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา31ของกฎหมายดังกล่าว.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่จำเลยได้รับค่าภาษีดังกล่าวจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีจำเลยให้การว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนและโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้อง เพราะมิได้ยื่นขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ในชั้นชี้สองสถานศาลชั้นต้นกำหนดประเด็นว่าโจทก์มีสิทธิได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ โจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่ เพียงใด โจทก์จำเลยแถลงรับกันบางประการศาลชั้นต้นจึงให้งดสืบพยาน และพิพากษาให้จำเลยคืนภาษีพร้อมดอกเบี้ยให้โจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏว่าในวันนัดสืบพยานโจทก์ซึ่งเป็นฝ่ายสืบก่อน ศาลชั้นต้นได้จดรายงานกระบวนพิจารณาว่าทนายความทั้งสองฝ่ายยื่นคำแถลงรับข้อเท็จจริงร่วมกันต่อศาลว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เป็นอย่างเดียวกันกับในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 12660/2522 ทั้งสองฝ่ายจึงของดสืบพยานโดยขอรับกันว่า อาคารตามฟ้องของโจทก์เป็นอาคารที่ได้รับยกเว้นภาษีโรงเรือนเพราะอยู่ในความหมายของคำว่า "เจ้าของอยู่เอง" ได้รับการยกเว้นภาษีโรงเรือน ปรากฏตามภาพถ่ายคำพิพากษาที่โจทก์แนบมาท้ายฟ้อง และรับกันว่าหลังจากมีคำพิพากษาแล้ว โจทก์(น่าจะเป็นจำเลย) มิได้เรียกเก็บภาษีโรงเรือนอาคารหลังนี้อีก ส่วนภาษีที่โจทก์ฟ้องในคดีนี้เป็นภาษีที่โจทก์ได้ชำระไว้ก่อนที่ศาลจะพิพากษาในคดีก่อนคือในปี พ.ศ. 2520 และ 2522 ทั้งสองฝ่ายไม่ติดใจจะสืบพยานในประเด็นที่ว่า โจทก์มีสิทธิได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนรายพิพาทหรือไม่ ส่วนประเด็นที่ว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องเรียกภาษีดังกล่าวคืนหรือไม่เพียงใดนั้น ทั้งสองฝ่ายขอให้ศาลวินิจฉัยแต่เพียงว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องโดยไม่ต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามมาตรา 24, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 หรือไม่ จึงเป็นปัญหาข้อกฎหมายศาลฎีกาได้พิเคราะห์คำแถลงของโจทก์จำเลยและรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นประกอบกันแล้วเห็นว่า การที่โจทก์ฟ้องเรียกคืนเงินค่าภาษีโรงเรือนที่โจทก์ได้ชำระให้จำเลยไปในปีภาษี 2520 และ2522 โดยอ้างว่าโรงเรือนของโจทก์เป็นโรงเรือนที่ได้รับงดเว้นภาษีนั้น เป็นฟ้องที่ถือได้ว่าการประเมินเรียกเก็บภาษีของเจ้าพนักงานในปีที่ขอคืนนั้นเป็นการไม่ชอบ ในเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์จำเลยแถลงรับกันข้างต้นฟังเป็นยุติว่า เงินค่าภาษีในปีที่โจทก์ขอคืนนั้นโจทก์มิได้ขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 25และ 26 ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 โจทก์จึงไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลตามที่กำหนดไว้ในมาตรา 31 ของกฎหมายดังกล่าว ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยปัญหาอื่นอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์นั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผลพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ."(โสภณ รัตนากร-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์)แหล่งที่มาสำนักงาน ส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. ภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้นเป็นภาษีที่เสียโดยวิธีประเมิน(Authoritative Assessment) กล่าวคือ ผู้เสียภาษียังไม่ต้องชำระภาษีในทันทีที่ยื่นแบบพิมพ์ จะมีหน้าที่ชำรภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากพนักงานเก็บภาษี แต่เมื่อชำระภาษีไปแล้วหากไม่พอใจในการประเมินนั้นก็มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินนั้นใหม่ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมิน หรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งมีสิทธิอุทธรณ์ภายใน 15 วันนั่นเอง เมื่อผู้มีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ซึ่งได้แก่ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครหรือผู้ว่าราชการจังหวัดหรือคณะเทศมนตรี หรือคณะกรรมการสุขาภิบาล แล้วแต่กรณี ได้วินิจฉัยชี้ขาดอุทธรณ์แล้ว หากผู้เสียภาษีไม่พอใจคำวินิจฉัยชี้ขาดนั้น ก็มีสิทธิที่จะนำคดีไปสู่ศาลเพื่อแสดงให้ศาลเห็นว่าการประเมินนั้นไม่ถูกต้องได้ แต่ต้องทำภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยชี้ขาด (มาตรา 24, 25, 26 และ 31 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475) กฎหมายกำหนดขั้นตอนการหาข้อยุติในจำนวนเงินภาษีที่ต้องเสียไว้เป็นลำดับเช่นนี้ ก่อนนำคดีมาสู่ศาล ผู้เสียภาษีจึงต้องปฏิบัติตามขั้นตอนดังกล่าวก่อน จะข้ามขั้นตอนการยื่นคำร้องขอให้พิจารณาใหม่หรืออุทธรณ์ไม่ได้ มิฉะนั้นไม่มีสิทธิที่จะนำคดีมาสู่ศาลหรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งไม่มีอำนาจฟ้องดังเช่นกรณีโจทก์ในคดีนี้ เป็นต้น 2. ถ้าคดีนี้เป็นคดีฟ้องขอให้คืนเงินภาษีเงินได้และหรือภาษีการค้าตามประมวลกฎหมายรัษฎากร แทนที่จะฟ้องขอให้คืนเงินภาษีโรงเรือนและที่ดินแล้วผลของคดีอาจจะตรงกันข้ามกับผลของคดีนี้ก็ได้ กล่าวคืออาจออกมาในแง่ที่โจทก์มีอำนาจฟ้องก็ได้ เพราะภาษีเงินได้และภาษีการค้าตามประมวลรัษฎากรนั้นเป็นภาษีที่เสียโดยวิธีประเมินตนเอง(Self-Assessment) กล่าวคือผู้เสียภาษีมีหน้าที่ชำระภาษีพร้อมกับการยื่นแบบแสดงรายการ (มาตรา 56, 56 ทวิ, 57 จัตวา, 67 ทวิ, 67 ตรี,68, 84 และ 86 แห่งประมวลรัษฎากร) มิใช่มีหน้าที่ชำระภาษีต่อเมื่อได้รับแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานประเมินดังเช่นกรณีภาษีโรงเรือนและที่ดินดังกล่าวข้างต้น เมื่อมีการชำระภาษีแล้วหากผู้เสียภาษีเห็นว่าตนไม่มีหน้าที่ต้องเสียภาษี เช่น ได้รับยกเว้นภาษีหรือชำระเกินไป เช่น คำนวณภาษีผิดหรือมีการลดอัตราภาษีในปีที่เสียภาษีนั้นผู้เสียภาษีก็อาจขอให้กรมสรรพากรคืนเงินภาษีที่ไม่ต้องเสียหรือเสียเกินไปนั้นแก่ตนได้ หากกรมสรรพากรไม่คืนให้ ผู้เสียภาษีก็มีสิทธิฟ้องต่อศาลขอให้บังคับกรมสรรพากรให้คืนได้ ทั้งนี้โดยไม่ต้องยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนแต่อย่างใด เพราะกรณีที่จะต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนนั้น จำกัดเฉพาะกรณีที่มีการประเมินเรียกเก็บภาษีโดยเจ้าพนักงานประเมิน ซึ่งเหตุที่มีการประเมินอาจเนื่องมาจากผู้เสียภาษีแสดงรายการตามแบบที่ยื่นไม่ถูกต้องตามความจริงหรือไม่บริบูรณ์หรือไม่ยื่นรายการ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1537/2520 โจทก์ยื่นแบบแสดงรายการและชำระภาษีเอง โดยเข้าใจว่ามีหน้าที่ต้องชำระตามที่สอบถามจากเจ้าหน้าที่กรมสรรพากร มิใช่ชำระโดยการประเมินตามประมวลรัษฎากรไม่ต้องอุทธรณ์ก่อนนำคดีสู่ศาลตามประมวลรัษฎากร มาตรา 30 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2588/2522 โจทก์เป็นผู้ยื่นชำระภาษีเองเจ้าพนักงานประเมินของกรมสรรพากรจำเลยไม่ได้ประเมินเรียกให้โจทก์ชำระ เมื่อกรณีไม่มีการประเมินเรียกเก็บ โจทก์ก็ไม่ต้องอุทธรณ์การประเมินตามประมวลรัษฎากร มาตรา 30 โจทก์มีสิทธิฟ้องเรียกภาษีที่ชำระเกินไปคืนได้เลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1889/2524 การที่เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรจำเลยที่ 1 เรียกเก็บภาษีการค้าแทนกรมสรรพากร จำเลยที่ 2 ไม่ถือว่าเป็นการประเมินภาษีตามประมวลรัษฎากร มาตรา 87 จึงไม่อยู่ในบังคับของประมวลรัษฎากร มาตรา 30 ที่โจทก์จะต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์เสียก่อนจึงจะมีอำนาจฟ้อง คดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้เป็นเรื่องโจทก์ชำระภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลสำหรับการนำเข้าวัตถุดิบในการผลิตสังกะสีโดยไม่มีหน้าที่ต้องชำระเนื่องจากได้รับยกเว้นภาษี โจทก์จึงฟ้องขอคืนโดยมิได้อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนแต่อย่างใด ซึ่งโจทก์มีอำนาจฟ้องได้เพราะมิได้มีการประเมินให้โจทก์ชำระภาษี การที่โจทก์ยื่นใบขนสินค้าขาเข้าและแบบแสดงรายการการค้าต่อเจ้าพนักงานของกรมศุลกากรและชำระภาษีการค้าพร้อมกับอากรขาเข้าและภาษีบำรุงเทศบาลอีกร้อยละ 10 ของภาษีการค้าในการนำเข้าวัตถุดิบดังกล่าวนั้นไม่ถือว่า เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรได้ประเมินเรียกเก็บภาษีแทนกรมสรรพากร แต่ถ้าข้อเท็จจริงเปลี่ยนเป็นว่าโจทก์ผู้นำเข้าเสียภาษีไว้ไม่ถูกต้อง เจ้าพนักงานของกรมศุลกากรจึงประเมินเรียกเก็บอากรขาเข้าภาษีการค้าและภาษีบำรุงเทศบาลรวมทั้งเบี้ยปรับเงินเพิ่ม ให้ถูกต้องแล้วส่งแบบแจ้งการประเมินให้โจทก์ทราบ ดังนี้ หากโจทก์จะฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมิน โจทก์จะต้องอุทธรณ์ก่อนฟ้อง เพราะการประเมินของเจ้าพนักงานกรมศุลกากรซึ่งมีระดับชั้นหรือตำแหน่งที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังประกาศแต่งตั้งให้เป็นเจ้าพนักงานประเมินตามประกาศกระทรวงการคลังว่าด้วยการแต่งตั้งเจ้าพนักงาน (ฉบับที่ 2)ลงวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2503 นั้น ถือเป็นการประเมินภาษีการค้าตามมาตรา 87 แห่งประมวลรัษฎากร จึงต้องอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ก่อนฟ้องตามมาตรา 30 แห่งประมวลรัษฎากร ส่วนอากรขาเข้านั้นจะอุทธรณ์ต่ออธิบดีกรมศุลกากรหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายก่อนฟ้องหรือไม่ก็ได้ เพราะมาตรา 112 ทวิ วรรคสามบัญญัติว่า "ผู้นำของเข้าหรือผู้ส่งออกอาจอุทธรณ์การประเมินเงินอากรตามวรรคหนึ่งต่ออธิบดีหรือผู้ที่อธิบดีมอบหมายได้ภายในสามวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมิน..." 3. การขอคืนเงินอากรศุลกากรเพราะเหตุที่ได้เสียไว้เกินจำนวนที่พึงต้องเสียจริงนั้น นอกจากจะต้องขอคืนภายใน 2 ปี นับจากวันที่นำของเข้าหรือส่งของออก แล้วแต่กรณีแล้วหากเป็นการขอคืนเพราะเหตุอันเกี่ยวกับชนิด คุณภาพ ปริมาณ น้ำหนัก หรือราคาแห่งของใด ๆ หรือเกี่ยวกับอัตราอากรสำหรับของใด ๆ นั้น จะต้องแจ้งความไว้ต่อเจ้าพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนเงินอากร เว้นแต่พนักงานเจ้าหน้าที่พึงต้องรู้อยู่ก่อนส่งมอบหรือส่งออกว่าอากรที่ชำระไว้นั้นเกินจำนวนที่พึงต้องเสียสำหรับของที่ส่งมอบหรือส่งออก (มาตรา 10 วรรค 5 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469) มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้องเพราะมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. 2528 มาตรา 9 บัญญัติว่า "คดีตามมาตรา 7(3) ในกรณีที่กฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรบัญญัติให้ขอคืนค่าภาษีอากรตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาที่กำหนดไว้จะดำเนินการในศาลภาษีอากรได้ก็ต่อเมื่อได้มีการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาเช่นว่านั้น" การขอคืนภาษีสรรพสามิต พระราชบัญญัติสรรพสามิต พ.ศ. 2527มาตรา 102 บัญญัติให้ผู้ประกอบอุตสาหกรรมปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดในกฎกระทรวง ฉะนั้น หากผู้ประกอบอุตสาหกรรมมิได้ปฏิบัติตามที่กล่าวนี้ผู้ประกอบอุตสาหกรรม ย่อมไม่มีอำนาจฟ้องขอคืนภาษีสรรพสามิต เพราะต้องห้ามตามมาตรา 9 ของพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. 2528 ดังกล่าวข้างต้น สำหรับภาษีตามประมวลรัษฎากรนั้น ประมวลรัษฎากรมิได้บัญญัติให้ขอคืนตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเวลาที่กำหนดไว้ ฉะนั้นผู้เสียภาษีจึงฟ้องขอคืนภาษีได้โดยไม่ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และวิธีการใดก่อน 4. ตามที่กล่าวมาอาจสรุปได้ว่าการฟ้องขอคืนเงินภาษีโรงเรือนและที่ดินจะต้องยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่หรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่งจะต้องอุทธรณ์ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมินก่อน มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้อง และการฟ้องขอคืนเงินอากรศุลกากรในบางกรณีจะต้องแจ้งความไว้ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ก่อนการส่งมอบหรือส่งออกว่าจะยื่นคำเรียกร้องขอคืนเงินอากร มิฉะนั้นไม่มีอำนาจฟ้อง เว้นแต่จะเข้ากรณียกเว้นตามที่ระบุไว้ในมาตรา 10 วรรค 5ของพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469 การฟ้องขอคืนภาษีสรรพสามิตก็เช่นเดียวกันจะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวง มิฉะนั้น ไม่มีอำนาจฟ้อง จึงต่างกับการฟ้องขอคืนภาษีตามประมวลรัษฎากรที่ไม่ต้องอุทธรณ์หรือปฏิบัติตามหลักเกณฑ์วิธีการและเงื่อนไขใดก่อนฟ้อง. ชัยสิทธิ์ ตราชูธรรม.