คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3133/2538หลักกฎหมาย: จำเลยที่1ได้สละการครอบครองและส่งมอบการครอบครองที่พิพาทซึ่งมี ข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีให้โจทก์เข้าครอบครองทำประโยชน์และโจทก์ได้ชำระราคาค่าที่พิพาทให้แก่จำเลยที่1แล้วจึงได้มาทำสัญญาจะซื้อขายกันในภายหลังแม้จะกำหนดให้ไปจดทะเบียนโอนที่พิพาทกันเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนก็ถือไม่ได้ว่าระยะเวลาดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลาไปจดทะเบียนการโอนฟังไม่ได้ว่าสัญญาที่ทำกันไว้เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและสัญญาดังกล่าวย่อมมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็น โมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150โจทก์จึง ไม่มี อำนาจฟ้องขอให้จำเลยที่1โอนที่พิพาทแม้จะพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนแล้วก็ตามโจทก์ ฟ้อง ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา ขาย ที่ดิน ให้ โจทก์ ใน ราคา52,000 บาท จำเลย ที่ 1 ได้รับ เงิน ไป ครบถ้วน แล้ว ตกลง จะ ส่งมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 1 ปี นับแต่ วัน ทำ สัญญาและ จะ โอน ที่ดิน ดังกล่าว ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 3 เดือน นับแต่ วัน พ้น กำหนดห้ามโอน โดย จำเลย ที่ 2 เป็น ผู้ค้ำประกัน การ ปฏิบัติ ตาม สัญญา ของจำเลย ที่ 1 เมื่อ ครบ กำหนด ระยะเวลา ตาม สัญญา จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตามปัจจุบัน ที่ดิน ของ จำเลย ที่ 1 ติด จำนอง ธนาคาร เพื่อ การเกษตรและ สหกรณ์การเกษตร ขอให้ บังคับ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน แล้วโอน ให้ แก่ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ขอให้ ถือเอา คำพิพากษาของ ศาล แทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 โดย ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนองและ โอน ที่ดิน ดังกล่าว เป็น ของ โจทก์ หาก โจทก์ ต้อง เสีย ค่าใช้จ่ายไป เพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอน ภายใน 10 ปีจำเลย ที่ 1 มิได้ ทำ สัญญา ขาย ที่พิพาท ให้ โจทก์ สัญญาซื้อขาย ที่ โจทก์อ้าง เป็น โมฆะ ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ขาดนัด ยื่นคำให้การศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน ตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เล่ม 7 หน้า 88 สารบบ เล่มหน้า 750 หมู่ ที่ 5 ตำบล หนองรี อำเภอบ่อพลอย จังหวัด กาญจนบุรี แล้ว โอน ให้ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนอง และ ทำนิติกรรมโอน ที่ดิน ดังกล่าว แก่ โจทก์ และ โจทก์ เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ ไถ่ถอน จำนองเพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ คืน โจทก์จำเลย ที่ 1 อุทธรณ์ระหว่าง พิจารณา ของ ศาลอุทธรณ์ จำเลย ที่ 2 ถึงแก่กรรมนาง บุญช่วย ศรีบัวดก ภริยา จำเลย ที่ 2 ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน ศาลอุทธรณ์ อนุญาตศาลอุทธรณ์ พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์โจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ข้อ วินิจฉัย ตาม ฎีกา โจทก์ เฉพาะข้อกฎหมาย ว่า สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย หรือไม่ โจทก์ ฎีกา ว่า สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 ไม่ได้ หลีกเลี่ยง กฎหมาย เพราะ ใน ช่วง ระยะเวลา ห้ามโอนจำเลย ที่ 1 ยัง คง เป็น เจ้าของ ที่พิพาท ตลอดมา และ โจทก์ เพิ่ง จะ มาใช้ สิทธิ ตาม สัญญา เมื่อ พ้น ระยะเวลา ห้ามโอน แล้ว สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 จึง เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย พิเคราะห์ แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ เป็น ยุติ ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์ รับฟัง มา ว่า ที่พิพาท เป็น ที่ดินมี หนังสือรับรองการทำประโยชน์ ที่ ทางราชการ ห้ามโอน ภายใน สิบ ปีโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ได้ ทำ สัญญา กัน ดังกล่าว ใน ช่วง เวลา ที่พิพาทอยู่ ใน ระหว่าง ห้ามโอน ศาลฎีกา ได้ พิเคราะห์ สัญญา เอกสาร หมาย จ. 3ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ แล้ว สัญญา ฉบับนี้ ทำ กัน วันที่ 23พฤษภาคม 2530 ได้ ระบุ ไว้ ว่า เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย และ ใช้ คำ ว่าผู้จะซื้อ และ ผู้จะขาย แทน ตัว คู่สัญญา เห็นว่า สัญญา ที่ ทำ กัน นั้นจะ เป็น สัญญา ประเภท ใด ไม่ได้ ขึ้น อยู่ ที่ ชื่อ ของ สัญญา และ ถ้อยคำที่ ใช้ แทน คู่สัญญา แต่ อยู่ ที่ เนื้อหา ของ สัญญา เป็น สำคัญ สัญญา ที่โจทก์ ทำ กับ จำเลย ที่ 1 มี ใจความ เป็น สำคัญ ใน ข้อ 1 ว่า โจทก์ ผู้จะซื้อตกลง จะซื้อ ที่พิพาท จาก จำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายได้ สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาท ให้ โจทก์ ผู้จะซื้อครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด แล้ว ตั้งแต่ ปี 2527 ใน ข้อ 2 ว่าจำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย ได้รับ เงิน ค่า ที่พิพาท จาก โจทก์ ผู้จะซื้อครบถ้วน แล้ว ตั้งแต่ วันที่ 6 สิงหาคม 2528 และ ใน ข้อ 5 ว่า เมื่อ พ้นกำหนด ของ ทางราชการ ที่ ห้ามโอน ที่พิพาท แล้ว จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายจะ ไป จัดการ จดทะเบียน โอน ที่พิพาท ให้ แก่ โจทก์ ผู้จะซื้อ ภายใน เวลาไม่เกิน 3 เดือน จาก ข้อความ ใน สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ดังกล่าว จำเลย ที่ 1 ได้ สละ การ ครอบครอง และ ส่งมอบ การ ครอบครองที่พิพาท ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด และ โจทก์ ได้ ชำระราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1 รับ ไป ครบถ้วน แล้ว จึง ได้ มา ทำสัญญา กัน ใน ภายหลัง เห็นว่า ถ้า สัญญา ที่ ทำ กัน เป็น สัญญาจะซื้อจะขายจำเลย ที่ 1 ก็ ไม่ต้อง สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาทให้ แก่ โจทก์ และ โจทก์ ก็ ไม่ต้อง ชำระ ราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1จน ครบถ้วน ก่อน ที่ จะ ไป จดทะเบียน โอน กัน ส่วน ที่ กำหนด ระยะเวลา ไปจดทะเบียน โอน ที่พิพาท กัน เมื่อ พ้น กำหนด ระยะเวลา ห้ามโอน ก็ เพราะ จะ ไปจดทะเบียน โอน ก่อนหน้า นั้น ไม่ได้ เนื่องจาก ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอนภายใน สิบ ปี ไว้ ดังนี้ ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กำหนด ระยะเวลาไป จดทะเบียน กัน ไว้ เช่นนั้น จึง เป็น ข้อกำหนด ที่ ทำ ขึ้น เพื่อ หลีกเลี่ยงข้อกำหนด ห้ามโอน ของ ทางราชการ ถือไม่ได้ว่า กำหนด ระยะเวลา ดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลา ไป จดทะเบียน การ โอน คดี ฟัง ไม่ได้ ว่า สัญญา ที่ โจทก์และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3 เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและ สัญญา ดังกล่าว ย่อม เป็น การ อัน มี วัตถุประสงค์ ต้องห้าม ชัดแจ้งโดย กฎหมาย จึง ตกเป็น โมฆะ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150ศาลอุทธรณ์ พิพากษา มา นั้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ใน ผล ฎีกา โจทก์ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3133/2538นาง สำอางค์ เหรียญทองโจทก์นาง สำอางค์ อินทรอำนวย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 150, ม. 1378จำเลยที่1ได้สละการครอบครองและส่งมอบการครอบครองที่พิพาทซึ่งมี ข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีให้โจทก์เข้าครอบครองทำประโยชน์และโจทก์ได้ชำระราคาค่าที่พิพาทให้แก่จำเลยที่1แล้วจึงได้มาทำสัญญาจะซื้อขายกันในภายหลังแม้จะกำหนดให้ไปจดทะเบียนโอนที่พิพาทกันเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนก็ถือไม่ได้ว่าระยะเวลาดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลาไปจดทะเบียนการโอนฟังไม่ได้ว่าสัญญาที่ทำกันไว้เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและสัญญาดังกล่าวย่อมมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็น โมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150โจทก์จึง ไม่มี อำนาจฟ้องขอให้จำเลยที่1โอนที่พิพาทแม้จะพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนแล้วก็ตามโจทก์ ฟ้อง ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา ขาย ที่ดิน ให้ โจทก์ ใน ราคา52,000 บาท จำเลย ที่ 1 ได้รับ เงิน ไป ครบถ้วน แล้ว ตกลง จะ ส่งมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 1 ปี นับแต่ วัน ทำ สัญญาและ จะ โอน ที่ดิน ดังกล่าว ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 3 เดือน นับแต่ วัน พ้น กำหนดห้ามโอน โดย จำเลย ที่ 2 เป็น ผู้ค้ำประกัน การ ปฏิบัติ ตาม สัญญา ของจำเลย ที่ 1 เมื่อ ครบ กำหนด ระยะเวลา ตาม สัญญา จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตามปัจจุบัน ที่ดิน ของ จำเลย ที่ 1 ติด จำนอง ธนาคาร เพื่อ การเกษตรและ สหกรณ์การเกษตร ขอให้ บังคับ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน แล้วโอน ให้ แก่ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ขอให้ ถือเอา คำพิพากษาของ ศาล แทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 โดย ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนองและ โอน ที่ดิน ดังกล่าว เป็น ของ โจทก์ หาก โจทก์ ต้อง เสีย ค่าใช้จ่ายไป เพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอน ภายใน 10 ปีจำเลย ที่ 1 มิได้ ทำ สัญญา ขาย ที่พิพาท ให้ โจทก์ สัญญาซื้อขาย ที่ โจทก์อ้าง เป็น โมฆะ ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ขาดนัด ยื่นคำให้การศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน ตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เล่ม 7 หน้า 88 สารบบ เล่มหน้า 750 หมู่ ที่ 5 ตำบล หนองรี อำเภอบ่อพลอย จังหวัด กาญจนบุรี แล้ว โอน ให้ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนอง และ ทำนิติกรรมโอน ที่ดิน ดังกล่าว แก่ โจทก์ และ โจทก์ เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ ไถ่ถอน จำนองเพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ คืน โจทก์จำเลย ที่ 1 อุทธรณ์ระหว่าง พิจารณา ของ ศาลอุทธรณ์ จำเลย ที่ 2 ถึงแก่กรรมนาง บุญช่วย ศรีบัวดก ภริยา จำเลย ที่ 2 ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน ศาลอุทธรณ์ อนุญาตศาลอุทธรณ์ พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์โจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ข้อ วินิจฉัย ตาม ฎีกา โจทก์ เฉพาะข้อกฎหมาย ว่า สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย หรือไม่ โจทก์ ฎีกา ว่า สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 ไม่ได้ หลีกเลี่ยง กฎหมาย เพราะ ใน ช่วง ระยะเวลา ห้ามโอนจำเลย ที่ 1 ยัง คง เป็น เจ้าของ ที่พิพาท ตลอดมา และ โจทก์ เพิ่ง จะ มาใช้ สิทธิ ตาม สัญญา เมื่อ พ้น ระยะเวลา ห้ามโอน แล้ว สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 จึง เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย พิเคราะห์ แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ เป็น ยุติ ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์ รับฟัง มา ว่า ที่พิพาท เป็น ที่ดินมี หนังสือรับรองการทำประโยชน์ ที่ ทางราชการ ห้ามโอน ภายใน สิบ ปีโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ได้ ทำ สัญญา กัน ดังกล่าว ใน ช่วง เวลา ที่พิพาทอยู่ ใน ระหว่าง ห้ามโอน ศาลฎีกา ได้ พิเคราะห์ สัญญา เอกสาร หมาย จ. 3ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ แล้ว สัญญา ฉบับนี้ ทำ กัน วันที่ 23พฤษภาคม 2530 ได้ ระบุ ไว้ ว่า เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย และ ใช้ คำ ว่าผู้จะซื้อ และ ผู้จะขาย แทน ตัว คู่สัญญา เห็นว่า สัญญา ที่ ทำ กัน นั้นจะ เป็น สัญญา ประเภท ใด ไม่ได้ ขึ้น อยู่ ที่ ชื่อ ของ สัญญา และ ถ้อยคำที่ ใช้ แทน คู่สัญญา แต่ อยู่ ที่ เนื้อหา ของ สัญญา เป็น สำคัญ สัญญา ที่โจทก์ ทำ กับ จำเลย ที่ 1 มี ใจความ เป็น สำคัญ ใน ข้อ 1 ว่า โจทก์ ผู้จะซื้อตกลง จะซื้อ ที่พิพาท จาก จำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายได้ สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาท ให้ โจทก์ ผู้จะซื้อครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด แล้ว ตั้งแต่ ปี 2527 ใน ข้อ 2 ว่าจำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย ได้รับ เงิน ค่า ที่พิพาท จาก โจทก์ ผู้จะซื้อครบถ้วน แล้ว ตั้งแต่ วันที่ 6 สิงหาคม 2528 และ ใน ข้อ 5 ว่า เมื่อ พ้นกำหนด ของ ทางราชการ ที่ ห้ามโอน ที่พิพาท แล้ว จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายจะ ไป จัดการ จดทะเบียน โอน ที่พิพาท ให้ แก่ โจทก์ ผู้จะซื้อ ภายใน เวลาไม่เกิน 3 เดือน จาก ข้อความ ใน สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ดังกล่าว จำเลย ที่ 1 ได้ สละ การ ครอบครอง และ ส่งมอบ การ ครอบครองที่พิพาท ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด และ โจทก์ ได้ ชำระราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1 รับ ไป ครบถ้วน แล้ว จึง ได้ มา ทำสัญญา กัน ใน ภายหลัง เห็นว่า ถ้า สัญญา ที่ ทำ กัน เป็น สัญญาจะซื้อจะขายจำเลย ที่ 1 ก็ ไม่ต้อง สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาทให้ แก่ โจทก์ และ โจทก์ ก็ ไม่ต้อง ชำระ ราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1จน ครบถ้วน ก่อน ที่ จะ ไป จดทะเบียน โอน กัน ส่วน ที่ กำหนด ระยะเวลา ไปจดทะเบียน โอน ที่พิพาท กัน เมื่อ พ้น กำหนด ระยะเวลา ห้ามโอน ก็ เพราะ จะ ไปจดทะเบียน โอน ก่อนหน้า นั้น ไม่ได้ เนื่องจาก ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอนภายใน สิบ ปี ไว้ ดังนี้ ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กำหนด ระยะเวลาไป จดทะเบียน กัน ไว้ เช่นนั้น จึง เป็น ข้อกำหนด ที่ ทำ ขึ้น เพื่อ หลีกเลี่ยงข้อกำหนด ห้ามโอน ของ ทางราชการ ถือไม่ได้ว่า กำหนด ระยะเวลา ดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลา ไป จดทะเบียน การ โอน คดี ฟัง ไม่ได้ ว่า สัญญา ที่ โจทก์และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3 เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและ สัญญา ดังกล่าว ย่อม เป็น การ อัน มี วัตถุประสงค์ ต้องห้าม ชัดแจ้งโดย กฎหมาย จึง ตกเป็น โมฆะ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150ศาลอุทธรณ์ พิพากษา มา นั้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ใน ผล ฎีกา โจทก์ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน(นาม ยิ้มแย้ม-สุรินทร์ นาควิเชียร-จรัญ หัตถกรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1)โดยเหตุที่สิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยข้อเท็จจริงโดยการยึดถือทรัพย์สินและมีเจตนายึดถือเพื่อตนคือเพื่อประโยชน์ของตนซึ่งไม่ใช่เรื่องถึงขนาดเจตนาเป็นเจ้าของสิทธิครอบครองกับการครอบครองเป็นอันเดียวกัน(ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์,คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญาภาค2ตอน2และภาค3พ.ศ.2513หน้า1953-1954และบทความเรื่อง"สิทธิครอบครองทางแพ่งและทางอาญาเป็นอย่างเดียวกันหรือไม่"ของผู้บันทึกในวารสารนิติศาสตร์,มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,ฉบับที่2มิถุนายน2538,หน้า244-259)ผู้ครอบครองก็หมายถึงผู้ทรงสิทธิครอบครองหรือมีสิทธิครอบครองการสละการครอบครองซึ่งเป็นการแสดงเจตนาฝ่ายเดียวและการส่งมอบการครอบครอง(ซึ่งจะต้องมีผู้รับมอบด้วย)ซึ่งเป็นการแสดงเจตนาสองฝ่ายก็เป็นข้อเท็จจริงที่ว่าสละการครอบครองและส่งมอบการครอบครองก็หมายความว่าสละสิทธิครอบครองและส่งมอบการครอบครองสิทธิครอบครองนั่นเองการโอนการครอบครองตามมาตรา1378-1380ฯลฯก็หมายความว่าโอนสิทธิครอบครองนั่นเอง (2)เมื่อการได้มาซึ่งสิทธิครอบครองเป็นข้อเท็จจริงจึงไม่เกี่ยวกับกฎหมายแม้บุกรุกลักขโมยมาก็ได้สิทธิครอบครองกฎหมายจะห้ามโอนการครอบครองกฎหมายห้ามก็ห้ามไปจะชอบด้วยกฎหมายหรือไม่จะลงโทษกันอย่างไรนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งแต่ผู้ครอบครองคือผู้ทรงสิทธิครอบครองจะโอนการครอบครองก็เป็นเรื่องของผู้ครอบครองไม่เกี่ยวกับกฎหมายต้องถือว่าได้มีการโอนการครอบครองหรือสิทธิครอบครองกันแล้ว (3)การโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิ(สิทธิที่มีราคาและโอนกันได้เป็นทรัพย์สิน)กับการโอนการครอบครอง(คือโอนสิทธิครอบครอง)เป็นคนละเรื่องกันการโอนการครอบครองดูมาตรา1378ส่วนการโอนกรรมสิทธิ์เช่นการซื้อขายดูมาตรา458ฯลฯเป็นต้นการโอนการครอบครองเป็นข้อเท็จจริงส่วนการโอนกรรมสิทธิ์เป็นเรื่องของกฎหมาย (4)กรรมสิทธิ์กับสิทธิครอบครองเป็นทรัพยสิทธิคนละอย่างต่างกันไปที่พิพาทในคดีนี้เป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการห้ามโอนภายในสิบปีก็ต้องหมายความว่าห้ามโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิในที่ดินนั่นเองหาใช่การโอนการครอบครองไม่เพราะการโอนการครอบครองเกิดจากข้อเท็จจริงซึ่งกฎหมายหรือทางราชการจะห้ามมิให้โอนกันหาได้ไม่แต่การที่ทางราชการห้ามโอนนั้นโจทก์จำเลยก็ยังทำสัญญาจะซื้อขายกันสัญญาจะซื้อขายย่อมต้องเข้าใจว่าเป็นสัญญาที่มีวัตถุประสงค์ในการโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน(มาตรา453)เกี่ยวกับนิติกรรมสัญญานี้จึงเป็นกรณีที่จะต้องพิจารณากันตามกฎหมายตอนนี้กฎหมายเข้ามาเกี่ยวข้องแล้วไม่เกี่ยวกับข้อเท็จจริงซึ่งเป็นเรื่องการได้มาซึ่งสิทธิครอบครองหรือการโอนสิทธิครอบครองโดยการยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน (5)คดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์กับจำเลยที่1ได้ทำสัญญาดังกล่าวกันในช่วงเวลาที่ที่พิพาทอยู่ในระหว่างห้ามโอนเนื่องจากที่พิพาทมีข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีไว้ที่โจทก์และจำเลยที่1กำหนดระยะเวลาไปจดทะเบียนกันไว้แม้จะกำหนดให้ไปจดทะเบียนโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนจึงเป็นข้อกำหนดที่ทำขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดห้ามโอนของทางราชการสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวย่อมเป็นอันมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150และจะเห็นได้ว่าศาลฎีกาเห็นว่าแม้เป็นกรณีที่คู่สัญญาทำสัญญาหลีกเลี่ยงกฎหมายก็เป็นการอันต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายเหมือนกันเมื่อสัญญาจะซื้อขายเป็นโมฆะการที่โจทก์กับจำเลยที่1กำหนดระยะเวลาดังกล่าวไปจดทะเบียนกันนั้นจึงถือไม่ได้ว่ากำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นเงื่อนเวลาไปจดทะเบียนการโอนเพราะส่วนใดส่วนหนึ่งของนิติกรรมเป็นโมฆะก็ย่อมตกเป็นโมฆะไปทั้งหมด(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา173)แม้กระนั้นก็ไม่เกี่ยวกับการที่จำเลยที่1ได้สละการครอบครองและส่งมอบที่พิพาทซึ่งมีข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีให้แก่โจทก์เข้าครอบครองทำประโยชน์ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ทำให้โจทก์ได้สิทธิครอบครองเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหาก (6)ย้อนไปพูดตามข้อ(5)ข้างต้นอีกเล็กน้อยอาจมีข้อคิดว่าแม้จะทำสัญญากันในช่วงเวลาที่ที่พิพาทอยู่ในระหว่างห้ามโอนแต่คู่สัญญาก็ได้กำหนดไว้ว่าจะไปจดทะเบียนโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนจะเรียกว่าเป็นข้อกำหนดที่ทำกันขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดห้ามโอนกระไรได้หมายความว่ายอมให้เป็นไปตามข้อกำหนดเวลาโอนกันจริงๆโอนเมื่อพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนแล้วต่างหากจะเรียกว่าเป็นสัญญาจะซื้อขายมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายอย่างศาลฎีกาว่าได้อย่างไรถ้าก.ข.ตกลงกันว่าถ้าข. จะซื้อรถยนต์นั่งจาก ค. มาได้แล้ว(ก.กับค.ไม่ถูกกัน)เป็นการตกลงซื้อขายทรัพย์สินที่ผู้ขายจะได้มาในอนาคต ก.ก็จะตกลงซื้อรถคันนั้นจาก ข. อีกทีหนึ่งเป็นสัญญาซื้อขายที่มีเงื่อนไขบังคับก่อนก็น่าจะบังคับกันได้ ?ไพจิตรปุญญพันธุ์?คำพิพากษา: โจทก์ ฟ้อง ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา ขาย ที่ดิน ให้ โจทก์ ใน ราคา52,000 บาท จำเลย ที่ 1 ได้รับ เงิน ไป ครบถ้วน แล้ว ตกลง จะ ส่งมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 1 ปี นับแต่ วัน ทำ สัญญาและ จะ โอน ที่ดิน ดังกล่าว ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 3 เดือน นับแต่ วัน พ้น กำหนดห้ามโอน โดย จำเลย ที่ 2 เป็น ผู้ค้ำประกัน การ ปฏิบัติ ตาม สัญญา ของจำเลย ที่ 1 เมื่อ ครบ กำหนด ระยะเวลา ตาม สัญญา จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตามปัจจุบัน ที่ดิน ของ จำเลย ที่ 1 ติด จำนอง ธนาคาร เพื่อ การเกษตรและ สหกรณ์การเกษตร ขอให้ บังคับ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน แล้วโอน ให้ แก่ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ขอให้ ถือเอา คำพิพากษาของ ศาล แทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 โดย ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนองและ โอน ที่ดิน ดังกล่าว เป็น ของ โจทก์ หาก โจทก์ ต้อง เสีย ค่าใช้จ่ายไป เพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอน ภายใน 10 ปีจำเลย ที่ 1 มิได้ ทำ สัญญา ขาย ที่พิพาท ให้ โจทก์ สัญญาซื้อขาย ที่ โจทก์อ้าง เป็น โมฆะ ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ขาดนัด ยื่นคำให้การศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน ตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เล่ม 7 หน้า 88 สารบบ เล่มหน้า 750 หมู่ ที่ 5 ตำบล หนองรี อำเภอบ่อพลอย จังหวัด กาญจนบุรี แล้ว โอน ให้ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนอง และ ทำนิติกรรมโอน ที่ดิน ดังกล่าว แก่ โจทก์ และ โจทก์ เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ ไถ่ถอน จำนองเพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ คืน โจทก์จำเลย ที่ 1 อุทธรณ์ระหว่าง พิจารณา ของ ศาลอุทธรณ์ จำเลย ที่ 2 ถึงแก่กรรมนาง บุญช่วย ศรีบัวดก ภริยา จำเลย ที่ 2 ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน ศาลอุทธรณ์ อนุญาตศาลอุทธรณ์ พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์โจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ข้อ วินิจฉัย ตาม ฎีกา โจทก์ เฉพาะข้อกฎหมาย ว่า สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย หรือไม่ โจทก์ ฎีกา ว่า สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 ไม่ได้ หลีกเลี่ยง กฎหมาย เพราะ ใน ช่วง ระยะเวลา ห้ามโอนจำเลย ที่ 1 ยัง คง เป็น เจ้าของ ที่พิพาท ตลอดมา และ โจทก์ เพิ่ง จะ มาใช้ สิทธิ ตาม สัญญา เมื่อ พ้น ระยะเวลา ห้ามโอน แล้ว สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 จึง เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย พิเคราะห์ แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ เป็น ยุติ ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์ รับฟัง มา ว่า ที่พิพาท เป็น ที่ดินมี หนังสือรับรองการทำประโยชน์ ที่ ทางราชการ ห้ามโอน ภายใน สิบ ปีโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ได้ ทำ สัญญา กัน ดังกล่าว ใน ช่วง เวลา ที่พิพาทอยู่ ใน ระหว่าง ห้ามโอน ศาลฎีกา ได้ พิเคราะห์ สัญญา เอกสาร หมาย จ. 3ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ แล้ว สัญญา ฉบับนี้ ทำ กัน วันที่ 23พฤษภาคม 2530 ได้ ระบุ ไว้ ว่า เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย และ ใช้ คำ ว่าผู้จะซื้อ และ ผู้จะขาย แทน ตัว คู่สัญญา เห็นว่า สัญญา ที่ ทำ กัน นั้นจะ เป็น สัญญา ประเภท ใด ไม่ได้ ขึ้น อยู่ ที่ ชื่อ ของ สัญญา และ ถ้อยคำที่ ใช้ แทน คู่สัญญา แต่ อยู่ ที่ เนื้อหา ของ สัญญา เป็น สำคัญ สัญญา ที่โจทก์ ทำ กับ จำเลย ที่ 1 มี ใจความ เป็น สำคัญ ใน ข้อ 1 ว่า โจทก์ ผู้จะซื้อตกลง จะซื้อ ที่พิพาท จาก จำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายได้ สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาท ให้ โจทก์ ผู้จะซื้อครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด แล้ว ตั้งแต่ ปี 2527 ใน ข้อ 2 ว่าจำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย ได้รับ เงิน ค่า ที่พิพาท จาก โจทก์ ผู้จะซื้อครบถ้วน แล้ว ตั้งแต่ วันที่ 6 สิงหาคม 2528 และ ใน ข้อ 5 ว่า เมื่อ พ้นกำหนด ของ ทางราชการ ที่ ห้ามโอน ที่พิพาท แล้ว จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายจะ ไป จัดการ จดทะเบียน โอน ที่พิพาท ให้ แก่ โจทก์ ผู้จะซื้อ ภายใน เวลาไม่เกิน 3 เดือน จาก ข้อความ ใน สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ดังกล่าว จำเลย ที่ 1 ได้ สละ การ ครอบครอง และ ส่งมอบ การ ครอบครองที่พิพาท ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด และ โจทก์ ได้ ชำระราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1 รับ ไป ครบถ้วน แล้ว จึง ได้ มา ทำสัญญา กัน ใน ภายหลัง เห็นว่า ถ้า สัญญา ที่ ทำ กัน เป็น สัญญาจะซื้อจะขายจำเลย ที่ 1 ก็ ไม่ต้อง สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาทให้ แก่ โจทก์ และ โจทก์ ก็ ไม่ต้อง ชำระ ราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1จน ครบถ้วน ก่อน ที่ จะ ไป จดทะเบียน โอน กัน ส่วน ที่ กำหนด ระยะเวลา ไปจดทะเบียน โอน ที่พิพาท กัน เมื่อ พ้น กำหนด ระยะเวลา ห้ามโอน ก็ เพราะ จะ ไปจดทะเบียน โอน ก่อนหน้า นั้น ไม่ได้ เนื่องจาก ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอนภายใน สิบ ปี ไว้ ดังนี้ ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กำหนด ระยะเวลาไป จดทะเบียน กัน ไว้ เช่นนั้น จึง เป็น ข้อกำหนด ที่ ทำ ขึ้น เพื่อ หลีกเลี่ยงข้อกำหนด ห้ามโอน ของ ทางราชการ ถือไม่ได้ว่า กำหนด ระยะเวลา ดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลา ไป จดทะเบียน การ โอน คดี ฟัง ไม่ได้ ว่า สัญญา ที่ โจทก์และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3 เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและ สัญญา ดังกล่าว ย่อม เป็น การ อัน มี วัตถุประสงค์ ต้องห้าม ชัดแจ้งโดย กฎหมาย จึง ตกเป็น โมฆะ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150ศาลอุทธรณ์ พิพากษา มา นั้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ใน ผล ฎีกา โจทก์ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3133/2538นาง สำอางค์ เหรียญทองโจทก์นาง สำอางค์ อินทรอำนวย กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 150, ม. 1378จำเลยที่1ได้สละการครอบครองและส่งมอบการครอบครองที่พิพาทซึ่งมี ข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีให้โจทก์เข้าครอบครองทำประโยชน์และโจทก์ได้ชำระราคาค่าที่พิพาทให้แก่จำเลยที่1แล้วจึงได้มาทำสัญญาจะซื้อขายกันในภายหลังแม้จะกำหนดให้ไปจดทะเบียนโอนที่พิพาทกันเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนก็ถือไม่ได้ว่าระยะเวลาดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลาไปจดทะเบียนการโอนฟังไม่ได้ว่าสัญญาที่ทำกันไว้เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและสัญญาดังกล่าวย่อมมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็น โมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150โจทก์จึง ไม่มี อำนาจฟ้องขอให้จำเลยที่1โอนที่พิพาทแม้จะพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนแล้วก็ตามโจทก์ ฟ้อง ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา ขาย ที่ดิน ให้ โจทก์ ใน ราคา52,000 บาท จำเลย ที่ 1 ได้รับ เงิน ไป ครบถ้วน แล้ว ตกลง จะ ส่งมอบหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 1 ปี นับแต่ วัน ทำ สัญญาและ จะ โอน ที่ดิน ดังกล่าว ให้ โจทก์ ภายใน เวลา 3 เดือน นับแต่ วัน พ้น กำหนดห้ามโอน โดย จำเลย ที่ 2 เป็น ผู้ค้ำประกัน การ ปฏิบัติ ตาม สัญญา ของจำเลย ที่ 1 เมื่อ ครบ กำหนด ระยะเวลา ตาม สัญญา จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตามปัจจุบัน ที่ดิน ของ จำเลย ที่ 1 ติด จำนอง ธนาคาร เพื่อ การเกษตรและ สหกรณ์การเกษตร ขอให้ บังคับ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน แล้วโอน ให้ แก่ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ขอให้ ถือเอา คำพิพากษาของ ศาล แทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 โดย ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนองและ โอน ที่ดิน ดังกล่าว เป็น ของ โจทก์ หาก โจทก์ ต้อง เสีย ค่าใช้จ่ายไป เพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอน ภายใน 10 ปีจำเลย ที่ 1 มิได้ ทำ สัญญา ขาย ที่พิพาท ให้ โจทก์ สัญญาซื้อขาย ที่ โจทก์อ้าง เป็น โมฆะ ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ขาดนัด ยื่นคำให้การศาลชั้นต้น พิพากษา ให้ จำเลย ที่ 1 ไป ไถ่ถอน จำนอง ที่ดิน ตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส. 3) เล่ม 7 หน้า 88 สารบบ เล่มหน้า 750 หมู่ ที่ 5 ตำบล หนองรี อำเภอบ่อพลอย จังหวัด กาญจนบุรี แล้ว โอน ให้ โจทก์ หาก จำเลย ที่ 1 ไม่ปฏิบัติ ตาม ให้ ถือเอา คำพิพากษาแทน การแสดง เจตนา ของ จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไป ไถ่ถอน จำนอง และ ทำนิติกรรมโอน ที่ดิน ดังกล่าว แก่ โจทก์ และ โจทก์ เสีย ค่าใช้จ่าย ใน การ ไถ่ถอน จำนองเพียงใด ให้ จำเลย ทั้ง สอง ร่วมกัน ชดใช้ คืน โจทก์จำเลย ที่ 1 อุทธรณ์ระหว่าง พิจารณา ของ ศาลอุทธรณ์ จำเลย ที่ 2 ถึงแก่กรรมนาง บุญช่วย ศรีบัวดก ภริยา จำเลย ที่ 2 ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน ศาลอุทธรณ์ อนุญาตศาลอุทธรณ์ พิพากษากลับ ให้ยก ฟ้องโจทก์โจทก์ ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "คดี มี ข้อ วินิจฉัย ตาม ฎีกา โจทก์ เฉพาะข้อกฎหมาย ว่า สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย หรือไม่ โจทก์ ฎีกา ว่า สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 ไม่ได้ หลีกเลี่ยง กฎหมาย เพราะ ใน ช่วง ระยะเวลา ห้ามโอนจำเลย ที่ 1 ยัง คง เป็น เจ้าของ ที่พิพาท ตลอดมา และ โจทก์ เพิ่ง จะ มาใช้ สิทธิ ตาม สัญญา เมื่อ พ้น ระยะเวลา ห้ามโอน แล้ว สัญญา ที่ โจทก์ ทำ กับจำเลย ที่ 1 จึง เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย พิเคราะห์ แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ เป็น ยุติ ตาม ที่ ศาลอุทธรณ์ รับฟัง มา ว่า ที่พิพาท เป็น ที่ดินมี หนังสือรับรองการทำประโยชน์ ที่ ทางราชการ ห้ามโอน ภายใน สิบ ปีโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ได้ ทำ สัญญา กัน ดังกล่าว ใน ช่วง เวลา ที่พิพาทอยู่ ใน ระหว่าง ห้ามโอน ศาลฎีกา ได้ พิเคราะห์ สัญญา เอกสาร หมาย จ. 3ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ แล้ว สัญญา ฉบับนี้ ทำ กัน วันที่ 23พฤษภาคม 2530 ได้ ระบุ ไว้ ว่า เป็น สัญญาจะซื้อจะขาย และ ใช้ คำ ว่าผู้จะซื้อ และ ผู้จะขาย แทน ตัว คู่สัญญา เห็นว่า สัญญา ที่ ทำ กัน นั้นจะ เป็น สัญญา ประเภท ใด ไม่ได้ ขึ้น อยู่ ที่ ชื่อ ของ สัญญา และ ถ้อยคำที่ ใช้ แทน คู่สัญญา แต่ อยู่ ที่ เนื้อหา ของ สัญญา เป็น สำคัญ สัญญา ที่โจทก์ ทำ กับ จำเลย ที่ 1 มี ใจความ เป็น สำคัญ ใน ข้อ 1 ว่า โจทก์ ผู้จะซื้อตกลง จะซื้อ ที่พิพาท จาก จำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายได้ สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาท ให้ โจทก์ ผู้จะซื้อครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด แล้ว ตั้งแต่ ปี 2527 ใน ข้อ 2 ว่าจำเลย ที่ 1 ผู้จะขาย ได้รับ เงิน ค่า ที่พิพาท จาก โจทก์ ผู้จะซื้อครบถ้วน แล้ว ตั้งแต่ วันที่ 6 สิงหาคม 2528 และ ใน ข้อ 5 ว่า เมื่อ พ้นกำหนด ของ ทางราชการ ที่ ห้ามโอน ที่พิพาท แล้ว จำเลย ที่ 1 ผู้จะขายจะ ไป จัดการ จดทะเบียน โอน ที่พิพาท ให้ แก่ โจทก์ ผู้จะซื้อ ภายใน เวลาไม่เกิน 3 เดือน จาก ข้อความ ใน สัญญา ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ดังกล่าว จำเลย ที่ 1 ได้ สละ การ ครอบครอง และ ส่งมอบ การ ครอบครองที่พิพาท ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ โดย เด็ดขาด และ โจทก์ ได้ ชำระราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1 รับ ไป ครบถ้วน แล้ว จึง ได้ มา ทำสัญญา กัน ใน ภายหลัง เห็นว่า ถ้า สัญญา ที่ ทำ กัน เป็น สัญญาจะซื้อจะขายจำเลย ที่ 1 ก็ ไม่ต้อง สละ การ ครอบครอง และ มอบ การ ครอบครอง ที่พิพาทให้ แก่ โจทก์ และ โจทก์ ก็ ไม่ต้อง ชำระ ราคา ค่า ที่พิพาท ให้ แก่ จำเลย ที่ 1จน ครบถ้วน ก่อน ที่ จะ ไป จดทะเบียน โอน กัน ส่วน ที่ กำหนด ระยะเวลา ไปจดทะเบียน โอน ที่พิพาท กัน เมื่อ พ้น กำหนด ระยะเวลา ห้ามโอน ก็ เพราะ จะ ไปจดทะเบียน โอน ก่อนหน้า นั้น ไม่ได้ เนื่องจาก ที่พิพาท มี ข้อกำหนด ห้ามโอนภายใน สิบ ปี ไว้ ดังนี้ ที่ โจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กำหนด ระยะเวลาไป จดทะเบียน กัน ไว้ เช่นนั้น จึง เป็น ข้อกำหนด ที่ ทำ ขึ้น เพื่อ หลีกเลี่ยงข้อกำหนด ห้ามโอน ของ ทางราชการ ถือไม่ได้ว่า กำหนด ระยะเวลา ดังกล่าวเป็น เงื่อนเวลา ไป จดทะเบียน การ โอน คดี ฟัง ไม่ได้ ว่า สัญญา ที่ โจทก์และ จำเลย ที่ 1 ทำ กัน ไว้ ตาม เอกสาร หมาย จ. 3 เป็น สัญญาจะซื้อจะขายและ สัญญา ดังกล่าว ย่อม เป็น การ อัน มี วัตถุประสงค์ ต้องห้าม ชัดแจ้งโดย กฎหมาย จึง ตกเป็น โมฆะ ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 150ศาลอุทธรณ์ พิพากษา มา นั้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ใน ผล ฎีกา โจทก์ฟังไม่ขึ้น "พิพากษายืน(นาม ยิ้มแย้ม-สุรินทร์ นาควิเชียร-จรัญ หัตถกรรม)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ(1)โดยเหตุที่สิทธิครอบครองเป็นสิทธิที่ได้มาโดยข้อเท็จจริงโดยการยึดถือทรัพย์สินและมีเจตนายึดถือเพื่อตนคือเพื่อประโยชน์ของตนซึ่งไม่ใช่เรื่องถึงขนาดเจตนาเป็นเจ้าของสิทธิครอบครองกับการครอบครองเป็นอันเดียวกัน(ศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์,คำอธิบายประมวลกฎหมายอาญาภาค2ตอน2และภาค3พ.ศ.2513หน้า1953-1954และบทความเรื่อง"สิทธิครอบครองทางแพ่งและทางอาญาเป็นอย่างเดียวกันหรือไม่"ของผู้บันทึกในวารสารนิติศาสตร์,มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,ฉบับที่2มิถุนายน2538,หน้า244-259)ผู้ครอบครองก็หมายถึงผู้ทรงสิทธิครอบครองหรือมีสิทธิครอบครองการสละการครอบครองซึ่งเป็นการแสดงเจตนาฝ่ายเดียวและการส่งมอบการครอบครอง(ซึ่งจะต้องมีผู้รับมอบด้วย)ซึ่งเป็นการแสดงเจตนาสองฝ่ายก็เป็นข้อเท็จจริงที่ว่าสละการครอบครองและส่งมอบการครอบครองก็หมายความว่าสละสิทธิครอบครองและส่งมอบการครอบครองสิทธิครอบครองนั่นเองการโอนการครอบครองตามมาตรา1378-1380ฯลฯก็หมายความว่าโอนสิทธิครอบครองนั่นเอง (2)เมื่อการได้มาซึ่งสิทธิครอบครองเป็นข้อเท็จจริงจึงไม่เกี่ยวกับกฎหมายแม้บุกรุกลักขโมยมาก็ได้สิทธิครอบครองกฎหมายจะห้ามโอนการครอบครองกฎหมายห้ามก็ห้ามไปจะชอบด้วยกฎหมายหรือไม่จะลงโทษกันอย่างไรนั้นเป็นอีกเรื่องหนึ่งแต่ผู้ครอบครองคือผู้ทรงสิทธิครอบครองจะโอนการครอบครองก็เป็นเรื่องของผู้ครอบครองไม่เกี่ยวกับกฎหมายต้องถือว่าได้มีการโอนการครอบครองหรือสิทธิครอบครองกันแล้ว (3)การโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิ(สิทธิที่มีราคาและโอนกันได้เป็นทรัพย์สิน)กับการโอนการครอบครอง(คือโอนสิทธิครอบครอง)เป็นคนละเรื่องกันการโอนการครอบครองดูมาตรา1378ส่วนการโอนกรรมสิทธิ์เช่นการซื้อขายดูมาตรา458ฯลฯเป็นต้นการโอนการครอบครองเป็นข้อเท็จจริงส่วนการโอนกรรมสิทธิ์เป็นเรื่องของกฎหมาย (4)กรรมสิทธิ์กับสิทธิครอบครองเป็นทรัพยสิทธิคนละอย่างต่างกันไปที่พิพาทในคดีนี้เป็นที่ดินมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ที่ทางราชการห้ามโอนภายในสิบปีก็ต้องหมายความว่าห้ามโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิในที่ดินนั่นเองหาใช่การโอนการครอบครองไม่เพราะการโอนการครอบครองเกิดจากข้อเท็จจริงซึ่งกฎหมายหรือทางราชการจะห้ามมิให้โอนกันหาได้ไม่แต่การที่ทางราชการห้ามโอนนั้นโจทก์จำเลยก็ยังทำสัญญาจะซื้อขายกันสัญญาจะซื้อขายย่อมต้องเข้าใจว่าเป็นสัญญาที่มีวัตถุประสงค์ในการโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สิน(มาตรา453)เกี่ยวกับนิติกรรมสัญญานี้จึงเป็นกรณีที่จะต้องพิจารณากันตามกฎหมายตอนนี้กฎหมายเข้ามาเกี่ยวข้องแล้วไม่เกี่ยวกับข้อเท็จจริงซึ่งเป็นเรื่องการได้มาซึ่งสิทธิครอบครองหรือการโอนสิทธิครอบครองโดยการยึดถือโดยเจตนายึดถือเพื่อตน (5)คดีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าโจทก์กับจำเลยที่1ได้ทำสัญญาดังกล่าวกันในช่วงเวลาที่ที่พิพาทอยู่ในระหว่างห้ามโอนเนื่องจากที่พิพาทมีข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีไว้ที่โจทก์และจำเลยที่1กำหนดระยะเวลาไปจดทะเบียนกันไว้แม้จะกำหนดให้ไปจดทะเบียนโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนจึงเป็นข้อกำหนดที่ทำขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดห้ามโอนของทางราชการสัญญาจะซื้อขายดังกล่าวย่อมเป็นอันมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายตกเป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา150และจะเห็นได้ว่าศาลฎีกาเห็นว่าแม้เป็นกรณีที่คู่สัญญาทำสัญญาหลีกเลี่ยงกฎหมายก็เป็นการอันต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายเหมือนกันเมื่อสัญญาจะซื้อขายเป็นโมฆะการที่โจทก์กับจำเลยที่1กำหนดระยะเวลาดังกล่าวไปจดทะเบียนกันนั้นจึงถือไม่ได้ว่ากำหนดระยะเวลาดังกล่าวเป็นเงื่อนเวลาไปจดทะเบียนการโอนเพราะส่วนใดส่วนหนึ่งของนิติกรรมเป็นโมฆะก็ย่อมตกเป็นโมฆะไปทั้งหมด(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา173)แม้กระนั้นก็ไม่เกี่ยวกับการที่จำเลยที่1ได้สละการครอบครองและส่งมอบที่พิพาทซึ่งมีข้อกำหนดห้ามโอนภายในสิบปีให้แก่โจทก์เข้าครอบครองทำประโยชน์ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ทำให้โจทก์ได้สิทธิครอบครองเป็นอีกส่วนหนึ่งต่างหาก (6)ย้อนไปพูดตามข้อ(5)ข้างต้นอีกเล็กน้อยอาจมีข้อคิดว่าแม้จะทำสัญญากันในช่วงเวลาที่ที่พิพาทอยู่ในระหว่างห้ามโอนแต่คู่สัญญาก็ได้กำหนดไว้ว่าจะไปจดทะเบียนโอนเมื่อพ้นระยะเวลาห้ามโอนจะเรียกว่าเป็นข้อกำหนดที่ทำกันขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดห้ามโอนกระไรได้หมายความว่ายอมให้เป็นไปตามข้อกำหนดเวลาโอนกันจริงๆโอนเมื่อพ้นกำหนดเวลาห้ามโอนแล้วต่างหากจะเรียกว่าเป็นสัญญาจะซื้อขายมีวัตถุประสงค์ต้องห้ามชัดแจ้งโดยกฎหมายอย่างศาลฎีกาว่าได้อย่างไรถ้าก.ข.ตกลงกันว่าถ้าข. จะซื้อรถยนต์นั่งจาก ค. มาได้แล้ว(ก.กับค.ไม่ถูกกัน)เป็นการตกลงซื้อขายทรัพย์สินที่ผู้ขายจะได้มาในอนาคต ก.ก็จะตกลงซื้อรถคันนั้นจาก ข. อีกทีหนึ่งเป็นสัญญาซื้อขายที่มีเงื่อนไขบังคับก่อนก็น่าจะบังคับกันได้ ?ไพจิตรปุญญพันธุ์?