คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 149/2538หลักกฎหมาย: ผู้เสียหายกับพวกมีเครื่องหมายแสดงให้เห็นว่าเป็นพวกเดียวกันร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนแล้วปลูกต้นกล้วยในทางที่รู้ว่าจำเลยกับพวกจะต้องผ่านเมื่อจำเลยกับพวกขอผ่านเพื่อกลับบ้านผู้เสียหายกับพวกไม่ยอมหลีกทางให้และเข้าทำร้ายจำเลยกับพวกซึ่งมีจำนวนน้อยกว่าก่อนจึงเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึงจำเลยย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายได้ทั้งอาวุธที่จำเลยกับพวกใช้ก็เป็นเพียงเครื่องใช้ปกติในการประกอบอาชีพและบาดแผลที่ผู้เสียหายกับพวกได้รับไม่ร้ายแรงมากนักถือว่าจำเลยป้องกันตัวพอสมควรแก่เหตุจำเลยจึงไม่มีความผิด จำเลยได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานไม่เสร็จได้ขอให้นำสำนวนคดีอาญาอื่นมาผูกรวมกับสำนวนโดยจำเลยมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานส่วนนี้เพิ่มเติมศาลอนุญาตดังนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วศาลชอบที่จะนำคำเบิกความของพยานบุคคลในสำนวนนั้นมาฟังประกอบวินิจฉัยคดีนี้ได้โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83,33ริบของกลางและนับโทษของจำเลยที่1ต่อจากโทษในคดีอื่นจำเลยทั้งสี่ให้การปฏิเสธแต่จำเลยที่1รับว่าเป็นบุคคลเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสี่มีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83การกระทำของจำเลยทั้งสี่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทให้ลงโทษตามมาตรา297,83ซึ่งเป็นบทหนักตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา90จำคุกคนละ6เดือนริบของกลางยกคำขอนับโทษต่อจำเลยทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า"ตามพฤติการณ์ต่างๆของฝ่ายผู้เสียหายตั้งแต่การทำเครื่องหมายที่ร่างกายด้วยการใช้ผ้าแดงผูกที่ศีรษะกับที่คอเพื่อให้ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันและการพกพาอาวุธปืนอีกทั้งมีจำนวนคนถึง100คนเศษและมีการร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเป็นการเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนซึ่งลำพังการปลูกต้นกล้วยไม่น่าจะเป็นเหตุที่จะต้องตระเตรียมกันเช่นนั้นกลุ่มผู้เสียหายกับฝ่ายจำเลยอยู่ห่างกันไม่เกิน200เมตรสภาพเป็นทุ่งนาฝ่ายผู้เสียหายย่อมมองเห็นฝ่ายจำเลยทั้งสี่กับพวกกำลังทำนากันอยู่กลับปลูกต้นกล้วยในเส้นทางที่จำเลยทั้งสี่กับพวกจะผ่านเพื่อกลับบ้านและไม่ยอมหลีกทางให้จึงทำให้ข้อเท็จจริงเชื่อได้ว่าฝ่ายผู้เสียหายเป็นฝ่ายหาเหตุและเป็นฝ่ายเข้าตีทำร้ายร่างกายฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก่อนเมื่อผู้เสียหายกับพวกเข้าทำร้ายก่อนโดยละเมิดต่อกฎหมายเช่นนี้จำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายอันเป็นภัยที่ใกล้จะถึงเช่นนั้นได้ทั้งฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก็มีจำนวนคนน้อยกว่าฝ่ายผู้เสียหายประกอบกับอาวุธที่ใช้กันก็เป็นพลั่วจอบเสียมและมีดอันมีสภาพเป็นเครื่องมือสำหรับชาวนาใช้ในการทำนาซึ่งปกติมีติดตัวอยู่และบาดแผลที่ผู้เสียหายได้รับก็ไม่ร้ายแรงมากนักจึงถือได้ว่าจำเลยทั้งสี่กระทำไปพอสมควรแก่เหตุจำเลยทั้งสี่จึงไม่มีความผิดตามฟ้องที่โจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อมรธีรเวช ในสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างเป็นพยานนั้นปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นลงวันที่30กันยายน2534ซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่เหลือต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจที่จะขอให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมติดเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตดังนี้เมื่อจำเลยทั้งสี่ได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นถึงเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วยเมื่อศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้นำสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาผูกติดกับสำนวนคดีนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วเมื่อคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อยู่ในสำนวนคดีอาญานั้นด้วยคำเบิกความของนาย ไพรัตน์ในคดีดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้ชอบที่ศาลจะนำมาฟังประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 149/2538พนักงานอัยการจังหวัดธัญบุรีโจทก์นาย ใหญ่ คชทอง กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 68 ป.วิ.พ. ม. 87 (2) ป.วิ.อ. ม. 228ผู้เสียหายกับพวกมีเครื่องหมายแสดงให้เห็นว่าเป็นพวกเดียวกันร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนแล้วปลูกต้นกล้วยในทางที่รู้ว่าจำเลยกับพวกจะต้องผ่านเมื่อจำเลยกับพวกขอผ่านเพื่อกลับบ้านผู้เสียหายกับพวกไม่ยอมหลีกทางให้และเข้าทำร้ายจำเลยกับพวกซึ่งมีจำนวนน้อยกว่าก่อนจึงเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึงจำเลยย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายได้ทั้งอาวุธที่จำเลยกับพวกใช้ก็เป็นเพียงเครื่องใช้ปกติในการประกอบอาชีพและบาดแผลที่ผู้เสียหายกับพวกได้รับไม่ร้ายแรงมากนักถือว่าจำเลยป้องกันตัวพอสมควรแก่เหตุจำเลยจึงไม่มีความผิด จำเลยได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานไม่เสร็จได้ขอให้นำสำนวนคดีอาญาอื่นมาผูกรวมกับสำนวนโดยจำเลยมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานส่วนนี้เพิ่มเติมศาลอนุญาตดังนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วศาลชอบที่จะนำคำเบิกความของพยานบุคคลในสำนวนนั้นมาฟังประกอบวินิจฉัยคดีนี้ได้โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83,33ริบของกลางและนับโทษของจำเลยที่1ต่อจากโทษในคดีอื่นจำเลยทั้งสี่ให้การปฏิเสธแต่จำเลยที่1รับว่าเป็นบุคคลเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสี่มีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83การกระทำของจำเลยทั้งสี่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทให้ลงโทษตามมาตรา297,83ซึ่งเป็นบทหนักตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา90จำคุกคนละ6เดือนริบของกลางยกคำขอนับโทษต่อจำเลยทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า"ตามพฤติการณ์ต่างๆของฝ่ายผู้เสียหายตั้งแต่การทำเครื่องหมายที่ร่างกายด้วยการใช้ผ้าแดงผูกที่ศีรษะกับที่คอเพื่อให้ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันและการพกพาอาวุธปืนอีกทั้งมีจำนวนคนถึง100คนเศษและมีการร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเป็นการเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนซึ่งลำพังการปลูกต้นกล้วยไม่น่าจะเป็นเหตุที่จะต้องตระเตรียมกันเช่นนั้นกลุ่มผู้เสียหายกับฝ่ายจำเลยอยู่ห่างกันไม่เกิน200เมตรสภาพเป็นทุ่งนาฝ่ายผู้เสียหายย่อมมองเห็นฝ่ายจำเลยทั้งสี่กับพวกกำลังทำนากันอยู่กลับปลูกต้นกล้วยในเส้นทางที่จำเลยทั้งสี่กับพวกจะผ่านเพื่อกลับบ้านและไม่ยอมหลีกทางให้จึงทำให้ข้อเท็จจริงเชื่อได้ว่าฝ่ายผู้เสียหายเป็นฝ่ายหาเหตุและเป็นฝ่ายเข้าตีทำร้ายร่างกายฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก่อนเมื่อผู้เสียหายกับพวกเข้าทำร้ายก่อนโดยละเมิดต่อกฎหมายเช่นนี้จำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายอันเป็นภัยที่ใกล้จะถึงเช่นนั้นได้ทั้งฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก็มีจำนวนคนน้อยกว่าฝ่ายผู้เสียหายประกอบกับอาวุธที่ใช้กันก็เป็นพลั่วจอบเสียมและมีดอันมีสภาพเป็นเครื่องมือสำหรับชาวนาใช้ในการทำนาซึ่งปกติมีติดตัวอยู่และบาดแผลที่ผู้เสียหายได้รับก็ไม่ร้ายแรงมากนักจึงถือได้ว่าจำเลยทั้งสี่กระทำไปพอสมควรแก่เหตุจำเลยทั้งสี่จึงไม่มีความผิดตามฟ้องที่โจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อมรธีรเวช ในสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างเป็นพยานนั้นปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นลงวันที่30กันยายน2534ซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่เหลือต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจที่จะขอให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมติดเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตดังนี้เมื่อจำเลยทั้งสี่ได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นถึงเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วยเมื่อศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้นำสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาผูกติดกับสำนวนคดีนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วเมื่อคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อยู่ในสำนวนคดีอาญานั้นด้วยคำเบิกความของนาย ไพรัตน์ในคดีดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้ชอบที่ศาลจะนำมาฟังประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ทวีชัย เจริญบัณฑิต-นิเวศน์ คำผอง-ดุสิต เพชรปลูก)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุประเด็นน่าศึกษาคือการขอนำสำนวนคดีอื่นมารวมกับสำนวนที่กำลังพิจารณาอยู่โดยมิได้ระบุพยานเพิ่มเติมไว้ดังนี้การที่ศาลรับฟังพยานหลักฐานในสำนวนดังกล่าวชอบหรือไม่ คดีนี้เป็นคดีอาญาและผู้ที่ขอให้นำสำนวนอื่นมารับไว้คือจำเลย การศึกษาทำความเข้าใจในเรื่องการรับฟังพยานหลักฐานมีบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องคือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาในส่วนที่ว่าด้วยพยานหลักฐานและในกรณีที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะก็ต้องนำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับเท่าที่พอจะใช้บังคับได้(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา15) หลักทั่วไปว่าด้วยพยานหลักฐานในเรื่องการรับฟังพยานหลักฐานห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานใดๆเว้นแต่พยานหลักฐานนั้นเกี่ยวถึงข้อเท็จจริงที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในคดีจะนำสืบและมีการอ้างอิงพยานหลักฐานนั้นไว้ในสำนวนคดีโดยระบุพยานนั้นไว้ต่อศาลตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดเช่นการอ้างพยานเอกสารจะต้องยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานไม่น้อยกว่า15วันหรือถ้าไม่มีการชี้สองสถานก็ต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่า7วัน(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา87และมาตรา88)อย่างไรก็ดีกรณีที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งกฎหมายเช่นมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานถ้าศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีศาลย่อมมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานอันฝ่าฝืนกฎหมายนั้นได้(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา87(2)ตอนท้าย) คดีอาญาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บัญญัติในเรื่องการยื่นบัญชีระบุพยานไว้โดยเฉพาะต้องนำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับโดยต้องปฏิบัติตามบทบัญญัติมาตรา87(2),88และ90แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งซึ่งกรณีเป็นโจทก์แล้วจะถือเป็นการเคร่งครัดมากคือต้องยื่นบัญชีระบุพยานตามที่กฎหมายกำหนด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่114/2528)กล่าวคือต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่า7วัน ส่วนจำเลยในคดีอาญาศาลไม่ถือเคร่งครัดว่าจำเลยต้องยื่นบัญชีระบุพยานตามกำหนดเวลาเสมอไปเพื่อเปิดโอกาสให้จำเลยต่อสู้คดีเต็มที่เพราะในคดีอาญาจำเลยจะไม่ยื่นคำให้การหรือให้การปฏิเสธโดยไม่มีเหตุผลสนับสนุนเลยก็ได้ มีข้อสังเกตว่าในคดีอาญาอำนาจศาลมีอยู่อย่างกว้างขวางดังนั้นการระบุพยานเพิ่มเติมจะทำได้เพียงใดย่อมอยู่ในอำนาจศาลดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติมาตรา228แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาบัญญัติว่าระหว่างพิจารณาโดยพลการหรือคู่ความฝ่ายใดร้องขอศาลมีอำนาจสืบพยานเพิ่มเติมจะสืบเองหรือส่งประเด็นก็ได้ คดีตามหมายเหตุโจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของ พ. ในสำนวนคดีอาญาคดีอื่นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างพยานแต่ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่ยังเหลืออยู่ต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตโดยจำเลยมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมในส่วนของสำนวนคดีอาญาดังกล่าวปัญหาว่าศาลจะรับฟังคำเบิกความของ พ. ได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วย ท่านผู้อ่านคงเห็นแล้วว่าคดีนี้เป็นคดีอาญากฎหมายจึงให้อำนาจแก่ศาลอย่างกว้างขวางดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา228ข้อเท็จจริงคดีนี้โดยสรุปแล้วฝ่ายจำเลยได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้ในส่วนของพยานหลักฐานอื่นแต่ไม่ได้ขอระบุเพิ่มเติมสำหรับสำนวนคดีอาญาอื่นที่ขอให้ศาลนำมาผูกติดไว้เท่านั้นแต่ก็แสดงเจตนาให้เห็นว่าอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานในการต่อสู้คดีของตนซึ่งแม้โดยพลการศาลก็มีอำนาจจะสืบพยานเพิ่มเติมอยู่แล้วดังนั้นการที่ศาลรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวย่อมชอบด้วยทั้งหลักกฎหมายและความเป็นธรรมฉะนั้นศาลย่อมฟังคำเบิกความของพยานบุคคลที่อยู่ในสำนวนเพื่อประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ ตัวอย่างคดีนี้แสดงให้เห็นว่ากฎหมายให้อำนาจศาลไว้ในคดีอาญาในเรื่องรับฟังพยานหลักฐานทั้งนี้เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความซึ่งไม่เฉพาะแต่จำเลยเท่านั้นหากแต่รวมถึงโจทก์ด้วย อย่างไรก็ดีทางปฏิบัติทนายความควรพิจารณาข้อกฎหมายให้รอบคอบโดยเฉพาะการยื่นบัญชีระบุพยานในคดีแพ่งหรือคดีอาญากรณีราษฎรเป็นโจทก์ฟ้องคดีเพราะประชาชนทั่วไปไม่ใช่ผู้ประกอบวิชาชีพทนายความไม่เข้าใจหลักกฎหมายดังกล่าวหากการพิจารณาในข้อกฎหมายเป็นความบกพร่องของทนายความความเสียหายย่อมเกิดแก่คู่ความเป็นอันมาก พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83,33ริบของกลางและนับโทษของจำเลยที่1ต่อจากโทษในคดีอื่นจำเลยทั้งสี่ให้การปฏิเสธแต่จำเลยที่1รับว่าเป็นบุคคลเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสี่มีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83การกระทำของจำเลยทั้งสี่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทให้ลงโทษตามมาตรา297,83ซึ่งเป็นบทหนักตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา90จำคุกคนละ6เดือนริบของกลางยกคำขอนับโทษต่อจำเลยทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า"ตามพฤติการณ์ต่างๆของฝ่ายผู้เสียหายตั้งแต่การทำเครื่องหมายที่ร่างกายด้วยการใช้ผ้าแดงผูกที่ศีรษะกับที่คอเพื่อให้ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันและการพกพาอาวุธปืนอีกทั้งมีจำนวนคนถึง100คนเศษและมีการร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเป็นการเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนซึ่งลำพังการปลูกต้นกล้วยไม่น่าจะเป็นเหตุที่จะต้องตระเตรียมกันเช่นนั้นกลุ่มผู้เสียหายกับฝ่ายจำเลยอยู่ห่างกันไม่เกิน200เมตรสภาพเป็นทุ่งนาฝ่ายผู้เสียหายย่อมมองเห็นฝ่ายจำเลยทั้งสี่กับพวกกำลังทำนากันอยู่กลับปลูกต้นกล้วยในเส้นทางที่จำเลยทั้งสี่กับพวกจะผ่านเพื่อกลับบ้านและไม่ยอมหลีกทางให้จึงทำให้ข้อเท็จจริงเชื่อได้ว่าฝ่ายผู้เสียหายเป็นฝ่ายหาเหตุและเป็นฝ่ายเข้าตีทำร้ายร่างกายฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก่อนเมื่อผู้เสียหายกับพวกเข้าทำร้ายก่อนโดยละเมิดต่อกฎหมายเช่นนี้จำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายอันเป็นภัยที่ใกล้จะถึงเช่นนั้นได้ทั้งฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก็มีจำนวนคนน้อยกว่าฝ่ายผู้เสียหายประกอบกับอาวุธที่ใช้กันก็เป็นพลั่วจอบเสียมและมีดอันมีสภาพเป็นเครื่องมือสำหรับชาวนาใช้ในการทำนาซึ่งปกติมีติดตัวอยู่และบาดแผลที่ผู้เสียหายได้รับก็ไม่ร้ายแรงมากนักจึงถือได้ว่าจำเลยทั้งสี่กระทำไปพอสมควรแก่เหตุจำเลยทั้งสี่จึงไม่มีความผิดตามฟ้องที่โจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อมรธีรเวช ในสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างเป็นพยานนั้นปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นลงวันที่30กันยายน2534ซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่เหลือต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจที่จะขอให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมติดเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตดังนี้เมื่อจำเลยทั้งสี่ได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นถึงเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วยเมื่อศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้นำสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาผูกติดกับสำนวนคดีนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วเมื่อคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อยู่ในสำนวนคดีอาญานั้นด้วยคำเบิกความของนาย ไพรัตน์ในคดีดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้ชอบที่ศาลจะนำมาฟังประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 149/2538พนักงานอัยการจังหวัดธัญบุรีโจทก์นาย ใหญ่ คชทอง กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 68 ป.วิ.พ. ม. 87 (2) ป.วิ.อ. ม. 228ผู้เสียหายกับพวกมีเครื่องหมายแสดงให้เห็นว่าเป็นพวกเดียวกันร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนแล้วปลูกต้นกล้วยในทางที่รู้ว่าจำเลยกับพวกจะต้องผ่านเมื่อจำเลยกับพวกขอผ่านเพื่อกลับบ้านผู้เสียหายกับพวกไม่ยอมหลีกทางให้และเข้าทำร้ายจำเลยกับพวกซึ่งมีจำนวนน้อยกว่าก่อนจึงเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึงจำเลยย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายได้ทั้งอาวุธที่จำเลยกับพวกใช้ก็เป็นเพียงเครื่องใช้ปกติในการประกอบอาชีพและบาดแผลที่ผู้เสียหายกับพวกได้รับไม่ร้ายแรงมากนักถือว่าจำเลยป้องกันตัวพอสมควรแก่เหตุจำเลยจึงไม่มีความผิด จำเลยได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานไม่เสร็จได้ขอให้นำสำนวนคดีอาญาอื่นมาผูกรวมกับสำนวนโดยจำเลยมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานส่วนนี้เพิ่มเติมศาลอนุญาตดังนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วศาลชอบที่จะนำคำเบิกความของพยานบุคคลในสำนวนนั้นมาฟังประกอบวินิจฉัยคดีนี้ได้โจทก์ฟ้องขอให้ลงโทษจำเลยตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83,33ริบของกลางและนับโทษของจำเลยที่1ต่อจากโทษในคดีอื่นจำเลยทั้งสี่ให้การปฏิเสธแต่จำเลยที่1รับว่าเป็นบุคคลเดียวกับจำเลยในคดีที่โจทก์ขอให้นับโทษต่อศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสี่มีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา295,297,83การกระทำของจำเลยทั้งสี่เป็นความผิดกรรมเดียวผิดต่อกฎหมายหลายบทให้ลงโทษตามมาตรา297,83ซึ่งเป็นบทหนักตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา90จำคุกคนละ6เดือนริบของกลางยกคำขอนับโทษต่อจำเลยทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า"ตามพฤติการณ์ต่างๆของฝ่ายผู้เสียหายตั้งแต่การทำเครื่องหมายที่ร่างกายด้วยการใช้ผ้าแดงผูกที่ศีรษะกับที่คอเพื่อให้ทราบว่าเป็นพวกเดียวกันและการพกพาอาวุธปืนอีกทั้งมีจำนวนคนถึง100คนเศษและมีการร้องรำทำเพลงอันมีลักษณะเป็นการเตรียมการล่วงหน้ากันมาก่อนซึ่งลำพังการปลูกต้นกล้วยไม่น่าจะเป็นเหตุที่จะต้องตระเตรียมกันเช่นนั้นกลุ่มผู้เสียหายกับฝ่ายจำเลยอยู่ห่างกันไม่เกิน200เมตรสภาพเป็นทุ่งนาฝ่ายผู้เสียหายย่อมมองเห็นฝ่ายจำเลยทั้งสี่กับพวกกำลังทำนากันอยู่กลับปลูกต้นกล้วยในเส้นทางที่จำเลยทั้งสี่กับพวกจะผ่านเพื่อกลับบ้านและไม่ยอมหลีกทางให้จึงทำให้ข้อเท็จจริงเชื่อได้ว่าฝ่ายผู้เสียหายเป็นฝ่ายหาเหตุและเป็นฝ่ายเข้าตีทำร้ายร่างกายฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก่อนเมื่อผู้เสียหายกับพวกเข้าทำร้ายก่อนโดยละเมิดต่อกฎหมายเช่นนี้จำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิที่จะป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายที่เกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อกฎหมายอันเป็นภัยที่ใกล้จะถึงเช่นนั้นได้ทั้งฝ่ายจำเลยทั้งสี่ก็มีจำนวนคนน้อยกว่าฝ่ายผู้เสียหายประกอบกับอาวุธที่ใช้กันก็เป็นพลั่วจอบเสียมและมีดอันมีสภาพเป็นเครื่องมือสำหรับชาวนาใช้ในการทำนาซึ่งปกติมีติดตัวอยู่และบาดแผลที่ผู้เสียหายได้รับก็ไม่ร้ายแรงมากนักจึงถือได้ว่าจำเลยทั้งสี่กระทำไปพอสมควรแก่เหตุจำเลยทั้งสี่จึงไม่มีความผิดตามฟ้องที่โจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อมรธีรเวช ในสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างเป็นพยานนั้นปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นลงวันที่30กันยายน2534ซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่เหลือต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจที่จะขอให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมติดเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตดังนี้เมื่อจำเลยทั้งสี่ได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นถึงเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วยเมื่อศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้นำสำนวนคดีอาญาหมายเลขแดงที่2558-2559/2533ของศาลชั้นต้นมาผูกติดกับสำนวนคดีนี้สำนวนคดีอาญาดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้แล้วเมื่อคำเบิกความของนาย ไพรัตน์อยู่ในสำนวนคดีอาญานั้นด้วยคำเบิกความของนาย ไพรัตน์ในคดีดังกล่าวจึงเป็นพยานหลักฐานในคดีนี้ชอบที่ศาลจะนำมาฟังประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามานั้นศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ทวีชัย เจริญบัณฑิต-นิเวศน์ คำผอง-ดุสิต เพชรปลูก)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุประเด็นน่าศึกษาคือการขอนำสำนวนคดีอื่นมารวมกับสำนวนที่กำลังพิจารณาอยู่โดยมิได้ระบุพยานเพิ่มเติมไว้ดังนี้การที่ศาลรับฟังพยานหลักฐานในสำนวนดังกล่าวชอบหรือไม่ คดีนี้เป็นคดีอาญาและผู้ที่ขอให้นำสำนวนอื่นมารับไว้คือจำเลย การศึกษาทำความเข้าใจในเรื่องการรับฟังพยานหลักฐานมีบทกฎหมายที่เกี่ยวข้องคือประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาในส่วนที่ว่าด้วยพยานหลักฐานและในกรณีที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บัญญัติไว้โดยเฉพาะก็ต้องนำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับเท่าที่พอจะใช้บังคับได้(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา15) หลักทั่วไปว่าด้วยพยานหลักฐานในเรื่องการรับฟังพยานหลักฐานห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานใดๆเว้นแต่พยานหลักฐานนั้นเกี่ยวถึงข้อเท็จจริงที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งในคดีจะนำสืบและมีการอ้างอิงพยานหลักฐานนั้นไว้ในสำนวนคดีโดยระบุพยานนั้นไว้ต่อศาลตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดเช่นการอ้างพยานเอกสารจะต้องยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลก่อนวันชี้สองสถานไม่น้อยกว่า15วันหรือถ้าไม่มีการชี้สองสถานก็ต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่า7วัน(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา87และมาตรา88)อย่างไรก็ดีกรณีที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติแห่งกฎหมายเช่นมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานถ้าศาลเห็นว่าเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมจำเป็นจะต้องสืบพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งเกี่ยวกับประเด็นข้อสำคัญในคดีศาลย่อมมีอำนาจรับฟังพยานหลักฐานอันฝ่าฝืนกฎหมายนั้นได้(ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา87(2)ตอนท้าย) คดีอาญาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามิได้บัญญัติในเรื่องการยื่นบัญชีระบุพยานไว้โดยเฉพาะต้องนำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับโดยต้องปฏิบัติตามบทบัญญัติมาตรา87(2),88และ90แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งซึ่งกรณีเป็นโจทก์แล้วจะถือเป็นการเคร่งครัดมากคือต้องยื่นบัญชีระบุพยานตามที่กฎหมายกำหนด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่114/2528)กล่าวคือต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่า7วัน ส่วนจำเลยในคดีอาญาศาลไม่ถือเคร่งครัดว่าจำเลยต้องยื่นบัญชีระบุพยานตามกำหนดเวลาเสมอไปเพื่อเปิดโอกาสให้จำเลยต่อสู้คดีเต็มที่เพราะในคดีอาญาจำเลยจะไม่ยื่นคำให้การหรือให้การปฏิเสธโดยไม่มีเหตุผลสนับสนุนเลยก็ได้ มีข้อสังเกตว่าในคดีอาญาอำนาจศาลมีอยู่อย่างกว้างขวางดังนั้นการระบุพยานเพิ่มเติมจะทำได้เพียงใดย่อมอยู่ในอำนาจศาลดังจะเห็นได้จากบทบัญญัติมาตรา228แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาบัญญัติว่าระหว่างพิจารณาโดยพลการหรือคู่ความฝ่ายใดร้องขอศาลมีอำนาจสืบพยานเพิ่มเติมจะสืบเองหรือส่งประเด็นก็ได้ คดีตามหมายเหตุโจทก์ฎีกาว่าศาลจะรับฟังข้อเท็จจริงจากคำเบิกความของ พ. ในสำนวนคดีอาญาคดีอื่นมาเป็นพยานในคดีนี้ไม่ได้เพราะไม่มีคู่ความฝ่ายใดอ้างพยานแต่ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาของศาลชั้นต้นซึ่งเป็นวันนัดสืบพยานจำเลยที่ยังเหลืออยู่ต่อว่าจำเลยทั้งสี่แถลงหมดพยานบุคคลคงติดใจให้นำสำนวนคดีอาญาดังกล่าวมาผูกรวมเข้ากับสำนวนคดีนี้ศาลชั้นต้นอนุญาตโดยจำเลยมิได้ยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมในส่วนของสำนวนคดีอาญาดังกล่าวปัญหาว่าศาลจะรับฟังคำเบิกความของ พ. ได้หรือไม่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อจำเลยทั้งสี่ไม่ยื่นบัญชีระบุพยานไว้แล้วและยังสืบพยานจำเลยทั้งสี่ไม่เสร็จจำเลยทั้งสี่ย่อมมีสิทธิต่อสู้คดีอย่างเต็มที่โดยอ้างพยานหลักฐานเพิ่มเติมได้อีกแม้จำเลยทั้งสี่จะมิได้ระบุอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานโดยยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมไว้แต่การที่จำเลยทั้งสี่แถลงดังกล่าวย่อมแสดงให้เห็นเจตนาของจำเลยทั้งสี่อย่างแจ้งชัดว่าประสงค์จะอ้างสำนวนคดีอาญานั้นทั้งสำนวนเป็นพยานหลักฐานของจำเลยในคดีนี้ด้วย ท่านผู้อ่านคงเห็นแล้วว่าคดีนี้เป็นคดีอาญากฎหมายจึงให้อำนาจแก่ศาลอย่างกว้างขวางดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา228ข้อเท็จจริงคดีนี้โดยสรุปแล้วฝ่ายจำเลยได้ยื่นบัญชีระบุพยานไว้ในส่วนของพยานหลักฐานอื่นแต่ไม่ได้ขอระบุเพิ่มเติมสำหรับสำนวนคดีอาญาอื่นที่ขอให้ศาลนำมาผูกติดไว้เท่านั้นแต่ก็แสดงเจตนาให้เห็นว่าอ้างสำนวนคดีอาญาดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานในการต่อสู้คดีของตนซึ่งแม้โดยพลการศาลก็มีอำนาจจะสืบพยานเพิ่มเติมอยู่แล้วดังนั้นการที่ศาลรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวย่อมชอบด้วยทั้งหลักกฎหมายและความเป็นธรรมฉะนั้นศาลย่อมฟังคำเบิกความของพยานบุคคลที่อยู่ในสำนวนเพื่อประกอบการวินิจฉัยคดีนี้ได้ ตัวอย่างคดีนี้แสดงให้เห็นว่ากฎหมายให้อำนาจศาลไว้ในคดีอาญาในเรื่องรับฟังพยานหลักฐานทั้งนี้เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่คู่ความซึ่งไม่เฉพาะแต่จำเลยเท่านั้นหากแต่รวมถึงโจทก์ด้วย อย่างไรก็ดีทางปฏิบัติทนายความควรพิจารณาข้อกฎหมายให้รอบคอบโดยเฉพาะการยื่นบัญชีระบุพยานในคดีแพ่งหรือคดีอาญากรณีราษฎรเป็นโจทก์ฟ้องคดีเพราะประชาชนทั่วไปไม่ใช่ผู้ประกอบวิชาชีพทนายความไม่เข้าใจหลักกฎหมายดังกล่าวหากการพิจารณาในข้อกฎหมายเป็นความบกพร่องของทนายความความเสียหายย่อมเกิดแก่คู่ความเป็นอันมาก พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา