คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2531หลักกฎหมาย: โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือนพิพาท การที่โจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าโรงเรือนพิพาทเป็นสำนักงานบางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ บางหลังใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานโจทก์ บางหลังใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานโจทก์ถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เอง หรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 10แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช2475 มาตรา 3 โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นจากการเสียภาษีโรงเรือนและที่ดินโจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมินและคำชี้ขาดการประเมินภาษีโรงเรือนของจำเลยที่ 2 และให้จำเลยร่วมกันคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การว่า การประเมินและคำชี้ขาดของจำเลยที่ 2 ชอบด้วยกฎหมายเพราะโจทก์ใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเพื่อเป็นสถานที่ดำเนินการประกอบอุตสาหกรรมและประกอบกิจการค้าตามวัตถุประสงค์ของโจทก์ โดยใช้เป็นสถานที่ให้ลูกค้ามาติดต่อทำการซื้อขายสินค้า เป็นสถานที่อำนวยความสะดวกในการประกอบกิจการค้าและอุตสาหกรรมของโจทก์ แสดงว่าโจทก์ได้ใช้อาคารดังกล่าวแสวงหาประโยชน์ตอบแทนให้กับบริษัทโจทก์โดยตรง มิได้ใช้เป็นที่อยู่อาศัยโดยแท้จริง เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 หมายถึงการใช้โรงเรือนเพื่ออยู่อาศัยเพื่อกินอยู่หลับนอน ลักษณะการใช้โรงเรือนของโจทก์จึงไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณา ลงวันที่25 พฤษภาคม 2526 ว่า ทั้งสองฝ่ายรับกันว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เหมือนกับคดีแพ่ง หมายเลขแดงที่ 9548/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525) และทั้งสองฝ่ายขออ้างสำนวนดังกล่าวและสำนวนคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 16490/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 935/2526) กับเอกสารหมาย จ.ล.1-5 เป็นพยานตามข้อเท็จจริงที่คู่ความรับกันดังกล่าวได้ความว่า โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือน (ตึก 8 ชั้น) เลขที่ 1043 ซึ่งโจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าเป็นสำนักงานเฉพาะชั้นที่ 2 ชั้นที่ 3 และชั้นที่ 8บางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ โรงเรือน (ตึก 2 ชั้น) เลขที่ 1045 โจทก์ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์ และโรงเรือนชั้นเดียวอีก 2 หลังโจทก์ใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็น และใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่าโรงเรือนในส่วนที่โจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจใช้เป็นห้องรับประทานอาหารและใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็น กับใช้เป็นโรงจอดรถดังกล่าว โจทก์จะได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนตามพระราชบัญญัติ ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว พระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช 2475 มาตรา 10 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินแก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2475 มาตรา 3 บัญญัติว่า "โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป จากบทบัญญัติดังกล่าว ศาลฎีกาเห็นว่าการที่โจทก์ใช้โรงเรือนเป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจก็ดี ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์หรือใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ก็ดีถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ตามความหมายของบทกฎหมายมาตราดังกล่าว เพราะคำว่า "อยู่" ย่อมมีความหมายอยู่ในตัวเองว่า ว่าหมายความถึง พักหรืออาศัย แม้โจทก์จะเป็นนิติบุคคลการอยู่เองของโจทก์ก็ต้องอยู่ในความหมายของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10 ดังกล่าว เช่นกันตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 ระหว่างบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัด โจทก์ กรุงเทพมหานคร กับพวก จำเลย ซึ่งพิพากษาโดยมติที่ประชุมใหญ่ของศาลฎีกา ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่ 321/2518, 660/2520และ 3602/2525 ที่โจทก์อ้างมาในฎีกานั้นเป็นคำพิพากษาฎีกาที่ถูกทับโดยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 แล้วทั้งสิ้น โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นการเสียภาษีโรงเรือนตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน จำเลยไม่ได้แก้ฎีกา จึงไม่กำหนดค่าทนายความในชั้นฎีกาให้ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2531บริษัท ปูนซิเมนต์ ไทย จำกัดโจทก์กรุงเทพมหานคร กับพวกจำเลย พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ.2475 ม. 10โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือนพิพาท การที่โจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าโรงเรือนพิพาทเป็นสำนักงานบางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ บางหลังใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานโจทก์ บางหลังใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานโจทก์ถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เอง หรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 10แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช2475 มาตรา 3 โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นจากการเสียภาษีโรงเรือนและที่ดินโจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมินและคำชี้ขาดการประเมินภาษีโรงเรือนของจำเลยที่ 2 และให้จำเลยร่วมกันคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การว่า การประเมินและคำชี้ขาดของจำเลยที่ 2 ชอบด้วยกฎหมายเพราะโจทก์ใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเพื่อเป็นสถานที่ดำเนินการประกอบอุตสาหกรรมและประกอบกิจการค้าตามวัตถุประสงค์ของโจทก์ โดยใช้เป็นสถานที่ให้ลูกค้ามาติดต่อทำการซื้อขายสินค้า เป็นสถานที่อำนวยความสะดวกในการประกอบกิจการค้าและอุตสาหกรรมของโจทก์ แสดงว่าโจทก์ได้ใช้อาคารดังกล่าวแสวงหาประโยชน์ตอบแทนให้กับบริษัทโจทก์โดยตรง มิได้ใช้เป็นที่อยู่อาศัยโดยแท้จริง เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 หมายถึงการใช้โรงเรือนเพื่ออยู่อาศัยเพื่อกินอยู่หลับนอน ลักษณะการใช้โรงเรือนของโจทก์จึงไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณา ลงวันที่25 พฤษภาคม 2526 ว่า ทั้งสองฝ่ายรับกันว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เหมือนกับคดีแพ่ง หมายเลขแดงที่ 9548/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525) และทั้งสองฝ่ายขออ้างสำนวนดังกล่าวและสำนวนคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 16490/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 935/2526) กับเอกสารหมาย จ.ล.1-5 เป็นพยานตามข้อเท็จจริงที่คู่ความรับกันดังกล่าวได้ความว่า โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือน (ตึก 8 ชั้น) เลขที่ 1043 ซึ่งโจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าเป็นสำนักงานเฉพาะชั้นที่ 2 ชั้นที่ 3 และชั้นที่ 8บางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ โรงเรือน (ตึก 2 ชั้น) เลขที่ 1045 โจทก์ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์ และโรงเรือนชั้นเดียวอีก 2 หลังโจทก์ใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็น และใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่าโรงเรือนในส่วนที่โจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจใช้เป็นห้องรับประทานอาหารและใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็น กับใช้เป็นโรงจอดรถดังกล่าว โจทก์จะได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนตามพระราชบัญญัติ ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว พระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช 2475 มาตรา 10 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินแก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2475 มาตรา 3 บัญญัติว่า "โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป จากบทบัญญัติดังกล่าว ศาลฎีกาเห็นว่าการที่โจทก์ใช้โรงเรือนเป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจก็ดี ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์หรือใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ก็ดีถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ตามความหมายของบทกฎหมายมาตราดังกล่าว เพราะคำว่า "อยู่" ย่อมมีความหมายอยู่ในตัวเองว่า ว่าหมายความถึง พักหรืออาศัย แม้โจทก์จะเป็นนิติบุคคลการอยู่เองของโจทก์ก็ต้องอยู่ในความหมายของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10 ดังกล่าว เช่นกันตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 ระหว่างบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัด โจทก์ กรุงเทพมหานคร กับพวก จำเลย ซึ่งพิพากษาโดยมติที่ประชุมใหญ่ของศาลฎีกา ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่ 321/2518, 660/2520และ 3602/2525 ที่โจทก์อ้างมาในฎีกานั้นเป็นคำพิพากษาฎีกาที่ถูกทับโดยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 แล้วทั้งสิ้น โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นการเสียภาษีโรงเรือนตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน จำเลยไม่ได้แก้ฎีกา จึงไม่กำหนดค่าทนายความในชั้นฎีกาให้(วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์-ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้น ผู้เป็นเจ้าของโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่นกับที่ดิน ซึ่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 เรียกว่า ผู้รับประเมิน เป็นบุคคลผู้พึงชำระค่าภาษีโรงเรือนและที่ดิน ค่าภาษีดังกล่าวคำนวณมาจากค่ารายปีซึ่งได้แก่ จำนวนเงิน ซึ่งทรัพย์สินนั้นหากให้เช่าแล้ว เจ้าของทรัพย์สินสมควรจะได้รับค่าเช่าในปีหนึ่งเป็นเงินจำนวนใด ค่าภาษีโรงเรือนและที่ดินสำหรับทรัพย์สินนั้น จะเท่ากับร้อยละ 12.5 ของค่ารายปี การเสียภาษีโรงเรือนและที่ดินจะต้องเสียเป็นรายปีปีละครั้ง ข้อยกเว้นที่ไม่ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ได้แก่ กรณีตามมาตรา 9 และมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 โดยเฉพาะมาตรา 10 ที่บัญญัติว่า "โรงเรือนและสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป" จึงเป็นปัญหาว่า คำว่า "เจ้าของอยู่เอง" มีความหมายอย่างใดการเป็นเจ้าของนั้นอาจมีทั้งในฐานะบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล สำหรับฐานะบุคคลธรรมดานั้น คงจะมองภาพของการอยู่เองได้ กล่าวคือ เข้าไปพักอาศัย กินอยู่หลับนอน ส่วนนิติบุคคลที่เป็นเจ้าของโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างกับที่ดินจะเข้าไปกินอยู่หลับนอนในลักษณะเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดาคงไม่ได้ นิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของโรงเรือน ก็คงจะเข้าไปใช้ประโยชน์ ทำกิจการ หรือใช้สถานที่ตามวัตถุประสงค์ของตนเท่านั้น ปัญหาจึงอยู่ที่ว่า การใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเช่น ใช้เป็นสำนักทำการงาน โดยไม่ได้ใช้สำหรับเก็บสินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรมเช่นนี้ เป็นกรณีที่เจ้าของอยู่เองหรือไม่ แนวคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยว่า การใช้อาคารของนิติบุคคลซึ่งตนเป็นเจ้าของ เพื่อประโยชน์เป็นสำนักงานทำการของนิติบุคคลนั้น เป็นกรณีที่เจ้าของอยู่เอง ตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 แล้วนิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของไม่ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ซึ่งได้แก่ คำพิพากษาฎีกาที่321/2518,660/2521,3602/2525 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยว่า นิติบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของอาคาร แล้วใช้อาคารหรือโรงเรือนนั้นเป็นสำนักงานของตน ไม่ใช่เป็นการอยู่เอง ตามมาตรา 10 ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ได้แก่คำพิพากษาฎีกาที่ 2861/2519,3029/2525(ประชุมใหญ่),3031-6/2525,4005/2528(ประชุมใหญ่) และคำพิพากษาฎีกาที่ 337/2531 ฉบับที่บันทึกนี้ จะสังเกตเห็นว่าแนวคำพิพากษาฎีกากลับไปกลับมาและมีคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยโดยมติที่ประชุมใหญ่ถึง 2 ฉบับ ที่น่าประหลาดก็คือ ปัญหาที่ขึ้นมาสู่การวินิจฉัยของศาลฎีกาเกิดขึ้นจากอาคารเดียวกัน และผลของคำวินิจฉัยต่างกันอย่างตรงกันข้าม คำพิพากษาฎีกาที่ 2861/2519 และคำพิพากษาฎีกาที่ 660/2520เป็นคำวินิจฉัยเกี่ยวกับอาคาร 12 ชั้น เลขที่ 1016 ถนนพระราม 4ของบริษัทเอสโซ่แสตนดาร์ด ประเทศไทย จำกัด อาคารหลังเดียวกัน คำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525,4005/2528(ประชุมใหญ่) และคำพิพากษาฎีกาที่ 337/2531 ฉบับนี้เป็นคำวินิจฉัยเกี่ยวกับอาคาร8 ชั้น เลขที่ 1043 ถนนพหลโยธิน ของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัดหลังเดียวกัน บรรทัดฐานต่อไปคงจะต้องเป็นหลักว่า นิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของอาคารโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งได้ใช้อาคารของตนเป็นสำนักงานทำการนั้น ถือไม่ได้ว่าเป็นการอยู่เองเพราะเป็นการประกอบกิจการทางธุรกิจในอาคารนั้นแล้ว ผู้เป็นเจ้าของอาคารต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน เนื่องจากไม่ได้รับการยกเว้น ตามเงื่อนไขของมาตรา 10แนวคำวินิจฉัยเช่นนี้น่าจะถูกต้องและชอบธรรมแล้ว สำหรับความเห็นเกี่ยวกับข้อเท็จจริงในคดีนี้ซึ่งปรากฏว่าโจทก์แบ่งให้เช่าอาคารบางชั้น และบางส่วนของชั้น ให้ผู้อื่นเช่าเป็นสำนักงานทำการ เพราะเหตุนี้ โจทก์จึงไม่ได้รับยกเว้นให้เสียภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้น ความเห็นดังกล่าวน่าจะไม่เป็นข้อที่จำต้องคำนึงถึง ด้วยเหตุผลที่ว่า แม้โจทก์จะใช้เป็นสำนักทำการงานเต็มทุกชั้น โดยไม่ได้แบ่งให้ผู้อื่นเช่าเลยก็ตาม โจทก์ก็มิได้รับการยกเว้นไม่ต้องชำระภาษีอยู่ดี อย่างไรก็ตาม มีข้อคิดว่า แนวความคิดและเหตุผลในทางกฎหมายซึ่งเปิดช่องให้ตีความหรือแปลความหมายนั้น หาใช่เป็นหลักตายตัวเสมอไปไม่ อาจเปลี่ยนแปลงไปในทางอื่นหรือในทางตรงกันข้ามได้ถ้าภาวะของเศรษฐกิจ สังคม ความคิดเห็น และสิ่งแวดล้อมที่จะชี้ว่าสิ่งใดเป็นความถูกต้องนั้นเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ต่างกัน สุชาติสุขสุมิตรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมินและคำชี้ขาดการประเมินภาษีโรงเรือนของจำเลยที่ 2 และให้จำเลยร่วมกันคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การว่า การประเมินและคำชี้ขาดของจำเลยที่ 2 ชอบด้วยกฎหมายเพราะโจทก์ใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเพื่อเป็นสถานที่ดำเนินการประกอบอุตสาหกรรมและประกอบกิจการค้าตามวัตถุประสงค์ของโจทก์ โดยใช้เป็นสถานที่ให้ลูกค้ามาติดต่อทำการซื้อขายสินค้า เป็นสถานที่อำนวยความสะดวกในการประกอบกิจการค้าและอุตสาหกรรมของโจทก์ แสดงว่าโจทก์ได้ใช้อาคารดังกล่าวแสวงหาประโยชน์ตอบแทนให้กับบริษัทโจทก์โดยตรง มิได้ใช้เป็นที่อยู่อาศัยโดยแท้จริง เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 หมายถึงการใช้โรงเรือนเพื่ออยู่อาศัยเพื่อกินอยู่หลับนอน ลักษณะการใช้โรงเรือนของโจทก์จึงไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณา ลงวันที่25 พฤษภาคม 2526 ว่า ทั้งสองฝ่ายรับกันว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เหมือนกับคดีแพ่ง หมายเลขแดงที่ 9548/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525) และทั้งสองฝ่ายขออ้างสำนวนดังกล่าวและสำนวนคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 16490/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 935/2526) กับเอกสารหมาย จ.ล.1-5 เป็นพยานตามข้อเท็จจริงที่คู่ความรับกันดังกล่าวได้ความว่า โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือน (ตึก 8 ชั้น) เลขที่ 1043 ซึ่งโจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าเป็นสำนักงานเฉพาะชั้นที่ 2 ชั้นที่ 3 และชั้นที่ 8บางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ โรงเรือน (ตึก 2 ชั้น) เลขที่ 1045 โจทก์ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์ และโรงเรือนชั้นเดียวอีก 2 หลังโจทก์ใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็น และใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่าโรงเรือนในส่วนที่โจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจใช้เป็นห้องรับประทานอาหารและใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็น กับใช้เป็นโรงจอดรถดังกล่าว โจทก์จะได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนตามพระราชบัญญัติ ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว พระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช 2475 มาตรา 10 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินแก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2475 มาตรา 3 บัญญัติว่า "โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป จากบทบัญญัติดังกล่าว ศาลฎีกาเห็นว่าการที่โจทก์ใช้โรงเรือนเป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจก็ดี ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์หรือใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ก็ดีถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ตามความหมายของบทกฎหมายมาตราดังกล่าว เพราะคำว่า "อยู่" ย่อมมีความหมายอยู่ในตัวเองว่า ว่าหมายความถึง พักหรืออาศัย แม้โจทก์จะเป็นนิติบุคคลการอยู่เองของโจทก์ก็ต้องอยู่ในความหมายของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10 ดังกล่าว เช่นกันตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 ระหว่างบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัด โจทก์ กรุงเทพมหานคร กับพวก จำเลย ซึ่งพิพากษาโดยมติที่ประชุมใหญ่ของศาลฎีกา ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่ 321/2518, 660/2520และ 3602/2525 ที่โจทก์อ้างมาในฎีกานั้นเป็นคำพิพากษาฎีกาที่ถูกทับโดยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 แล้วทั้งสิ้น โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นการเสียภาษีโรงเรือนตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน จำเลยไม่ได้แก้ฎีกา จึงไม่กำหนดค่าทนายความในชั้นฎีกาให้ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2531บริษัท ปูนซิเมนต์ ไทย จำกัดโจทก์กรุงเทพมหานคร กับพวกจำเลย พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ.2475 ม. 10โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือนพิพาท การที่โจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าโรงเรือนพิพาทเป็นสำนักงานบางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ บางหลังใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานโจทก์ บางหลังใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานโจทก์ถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เอง หรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 10แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช2475 มาตรา 3 โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นจากการเสียภาษีโรงเรือนและที่ดินโจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการประเมินและคำชี้ขาดการประเมินภาษีโรงเรือนของจำเลยที่ 2 และให้จำเลยร่วมกันคืนเงินภาษีโรงเรือนพร้อมดอกเบี้ยแก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การว่า การประเมินและคำชี้ขาดของจำเลยที่ 2 ชอบด้วยกฎหมายเพราะโจทก์ใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเพื่อเป็นสถานที่ดำเนินการประกอบอุตสาหกรรมและประกอบกิจการค้าตามวัตถุประสงค์ของโจทก์ โดยใช้เป็นสถานที่ให้ลูกค้ามาติดต่อทำการซื้อขายสินค้า เป็นสถานที่อำนวยความสะดวกในการประกอบกิจการค้าและอุตสาหกรรมของโจทก์ แสดงว่าโจทก์ได้ใช้อาคารดังกล่าวแสวงหาประโยชน์ตอบแทนให้กับบริษัทโจทก์โดยตรง มิได้ใช้เป็นที่อยู่อาศัยโดยแท้จริง เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 หมายถึงการใช้โรงเรือนเพื่ออยู่อาศัยเพื่อกินอยู่หลับนอน ลักษณะการใช้โรงเรือนของโจทก์จึงไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ยกฟ้องโจทก์ โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณา ลงวันที่25 พฤษภาคม 2526 ว่า ทั้งสองฝ่ายรับกันว่า ข้อเท็จจริงในคดีนี้เหมือนกับคดีแพ่ง หมายเลขแดงที่ 9548/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525) และทั้งสองฝ่ายขออ้างสำนวนดังกล่าวและสำนวนคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 16490/2523 ของศาลแพ่ง (คือคำพิพากษาฎีกาที่ 935/2526) กับเอกสารหมาย จ.ล.1-5 เป็นพยานตามข้อเท็จจริงที่คู่ความรับกันดังกล่าวได้ความว่า โจทก์เป็นเจ้าของโรงเรือน (ตึก 8 ชั้น) เลขที่ 1043 ซึ่งโจทก์ได้ให้บริษัทอื่นเช่าเป็นสำนักงานเฉพาะชั้นที่ 2 ชั้นที่ 3 และชั้นที่ 8บางส่วน นอกนั้นโจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจของโจทก์ โรงเรือน (ตึก 2 ชั้น) เลขที่ 1045 โจทก์ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์ และโรงเรือนชั้นเดียวอีก 2 หลังโจทก์ใช้สำหรับติดตั้งเครื่องทำความเย็น และใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่าโรงเรือนในส่วนที่โจทก์ใช้เป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจใช้เป็นห้องรับประทานอาหารและใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็น กับใช้เป็นโรงจอดรถดังกล่าว โจทก์จะได้รับงดเว้นภาษีโรงเรือนตามพระราชบัญญัติ ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว พระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพุทธศักราช 2475 มาตรา 10 แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินแก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2475 มาตรา 3 บัญญัติว่า "โรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป จากบทบัญญัติดังกล่าว ศาลฎีกาเห็นว่าการที่โจทก์ใช้โรงเรือนเป็นสำนักงานฝ่ายบริหารและติดต่อธุรกิจก็ดี ใช้เป็นห้องรับประทานอาหารของพนักงานของโจทก์หรือใช้ติดตั้งเครื่องทำความเย็นและใช้เป็นโรงจอดรถของพนักงานของโจทก์ก็ดีถือไม่ได้ว่าโจทก์อยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา ตามความหมายของบทกฎหมายมาตราดังกล่าว เพราะคำว่า "อยู่" ย่อมมีความหมายอยู่ในตัวเองว่า ว่าหมายความถึง พักหรืออาศัย แม้โจทก์จะเป็นนิติบุคคลการอยู่เองของโจทก์ก็ต้องอยู่ในความหมายของพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พุทธศักราช 2475 มาตรา 10 ดังกล่าว เช่นกันตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 ระหว่างบริษัทปูนซิเมนต์ไทยจำกัด โจทก์ กรุงเทพมหานคร กับพวก จำเลย ซึ่งพิพากษาโดยมติที่ประชุมใหญ่ของศาลฎีกา ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่ 321/2518, 660/2520และ 3602/2525 ที่โจทก์อ้างมาในฎีกานั้นเป็นคำพิพากษาฎีกาที่ถูกทับโดยคำพิพากษาฎีกาที่ 4005/2528 แล้วทั้งสิ้น โจทก์จึงมิได้รับงดเว้นการเสียภาษีโรงเรือนตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติดังกล่าว ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน จำเลยไม่ได้แก้ฎีกา จึงไม่กำหนดค่าทนายความในชั้นฎีกาให้(วิฑูรย์ ตั้งตรงจิตต์-ประวิทย์ ขัมภรัตน์-ปิ่นทิพย์ สุจริตกุล)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้น ผู้เป็นเจ้าของโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่นกับที่ดิน ซึ่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 เรียกว่า ผู้รับประเมิน เป็นบุคคลผู้พึงชำระค่าภาษีโรงเรือนและที่ดิน ค่าภาษีดังกล่าวคำนวณมาจากค่ารายปีซึ่งได้แก่ จำนวนเงิน ซึ่งทรัพย์สินนั้นหากให้เช่าแล้ว เจ้าของทรัพย์สินสมควรจะได้รับค่าเช่าในปีหนึ่งเป็นเงินจำนวนใด ค่าภาษีโรงเรือนและที่ดินสำหรับทรัพย์สินนั้น จะเท่ากับร้อยละ 12.5 ของค่ารายปี การเสียภาษีโรงเรือนและที่ดินจะต้องเสียเป็นรายปีปีละครั้ง ข้อยกเว้นที่ไม่ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ได้แก่ กรณีตามมาตรา 9 และมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดินพ.ศ. 2475 โดยเฉพาะมาตรา 10 ที่บัญญัติว่า "โรงเรือนและสิ่งปลูกสร้างอย่างอื่น ๆ ซึ่งเจ้าของอยู่เองหรือให้ผู้แทนอยู่เฝ้ารักษา และซึ่งมิได้ใช้เป็นที่ไว้สินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรม ท่านให้งดเว้นจากบทบัญญัติแห่งภาคนี้ตั้งแต่ พ.ศ. 2475 เป็นต้นไป" จึงเป็นปัญหาว่า คำว่า "เจ้าของอยู่เอง" มีความหมายอย่างใดการเป็นเจ้าของนั้นอาจมีทั้งในฐานะบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล สำหรับฐานะบุคคลธรรมดานั้น คงจะมองภาพของการอยู่เองได้ กล่าวคือ เข้าไปพักอาศัย กินอยู่หลับนอน ส่วนนิติบุคคลที่เป็นเจ้าของโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้างกับที่ดินจะเข้าไปกินอยู่หลับนอนในลักษณะเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดาคงไม่ได้ นิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของโรงเรือน ก็คงจะเข้าไปใช้ประโยชน์ ทำกิจการ หรือใช้สถานที่ตามวัตถุประสงค์ของตนเท่านั้น ปัญหาจึงอยู่ที่ว่า การใช้ประโยชน์ในโรงเรือนเช่น ใช้เป็นสำนักทำการงาน โดยไม่ได้ใช้สำหรับเก็บสินค้าหรือประกอบการอุตสาหกรรมเช่นนี้ เป็นกรณีที่เจ้าของอยู่เองหรือไม่ แนวคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยว่า การใช้อาคารของนิติบุคคลซึ่งตนเป็นเจ้าของ เพื่อประโยชน์เป็นสำนักงานทำการของนิติบุคคลนั้น เป็นกรณีที่เจ้าของอยู่เอง ตามมาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 แล้วนิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของไม่ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ซึ่งได้แก่ คำพิพากษาฎีกาที่321/2518,660/2521,3602/2525 ส่วนคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยว่า นิติบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของอาคาร แล้วใช้อาคารหรือโรงเรือนนั้นเป็นสำนักงานของตน ไม่ใช่เป็นการอยู่เอง ตามมาตรา 10 ต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน ได้แก่คำพิพากษาฎีกาที่ 2861/2519,3029/2525(ประชุมใหญ่),3031-6/2525,4005/2528(ประชุมใหญ่) และคำพิพากษาฎีกาที่ 337/2531 ฉบับที่บันทึกนี้ จะสังเกตเห็นว่าแนวคำพิพากษาฎีกากลับไปกลับมาและมีคำพิพากษาฎีกาที่วินิจฉัยโดยมติที่ประชุมใหญ่ถึง 2 ฉบับ ที่น่าประหลาดก็คือ ปัญหาที่ขึ้นมาสู่การวินิจฉัยของศาลฎีกาเกิดขึ้นจากอาคารเดียวกัน และผลของคำวินิจฉัยต่างกันอย่างตรงกันข้าม คำพิพากษาฎีกาที่ 2861/2519 และคำพิพากษาฎีกาที่ 660/2520เป็นคำวินิจฉัยเกี่ยวกับอาคาร 12 ชั้น เลขที่ 1016 ถนนพระราม 4ของบริษัทเอสโซ่แสตนดาร์ด ประเทศไทย จำกัด อาคารหลังเดียวกัน คำพิพากษาฎีกาที่ 3602/2525,4005/2528(ประชุมใหญ่) และคำพิพากษาฎีกาที่ 337/2531 ฉบับนี้เป็นคำวินิจฉัยเกี่ยวกับอาคาร8 ชั้น เลขที่ 1043 ถนนพหลโยธิน ของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัดหลังเดียวกัน บรรทัดฐานต่อไปคงจะต้องเป็นหลักว่า นิติบุคคลผู้เป็นเจ้าของอาคารโรงเรือนหรือสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งได้ใช้อาคารของตนเป็นสำนักงานทำการนั้น ถือไม่ได้ว่าเป็นการอยู่เองเพราะเป็นการประกอบกิจการทางธุรกิจในอาคารนั้นแล้ว ผู้เป็นเจ้าของอาคารต้องเสียภาษีโรงเรือนและที่ดิน เนื่องจากไม่ได้รับการยกเว้น ตามเงื่อนไขของมาตรา 10แนวคำวินิจฉัยเช่นนี้น่าจะถูกต้องและชอบธรรมแล้ว สำหรับความเห็นเกี่ยวกับข้อเท็จจริงในคดีนี้ซึ่งปรากฏว่าโจทก์แบ่งให้เช่าอาคารบางชั้น และบางส่วนของชั้น ให้ผู้อื่นเช่าเป็นสำนักงานทำการ เพราะเหตุนี้ โจทก์จึงไม่ได้รับยกเว้นให้เสียภาษีโรงเรือนและที่ดินนั้น ความเห็นดังกล่าวน่าจะไม่เป็นข้อที่จำต้องคำนึงถึง ด้วยเหตุผลที่ว่า แม้โจทก์จะใช้เป็นสำนักทำการงานเต็มทุกชั้น โดยไม่ได้แบ่งให้ผู้อื่นเช่าเลยก็ตาม โจทก์ก็มิได้รับการยกเว้นไม่ต้องชำระภาษีอยู่ดี อย่างไรก็ตาม มีข้อคิดว่า แนวความคิดและเหตุผลในทางกฎหมายซึ่งเปิดช่องให้ตีความหรือแปลความหมายนั้น หาใช่เป็นหลักตายตัวเสมอไปไม่ อาจเปลี่ยนแปลงไปในทางอื่นหรือในทางตรงกันข้ามได้ถ้าภาวะของเศรษฐกิจ สังคม ความคิดเห็น และสิ่งแวดล้อมที่จะชี้ว่าสิ่งใดเป็นความถูกต้องนั้นเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ต่างกัน สุชาติสุขสุมิตร