พระราชบัญญัติพระราชบัญญัติครูพุทธศักราช ๒๔๘๘------ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์(ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฎรลงวันที่ ๑สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๗)ปรีดี พนมยงค์ตราไว้ ณ วันที่ ๙มกราคม พุทธศักราช ๒๔๘๘เป็นปีที่ ๑๒ในรัชชกาลปัจจุบัน โดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่า สมควรมีกฎหมายว่าด้วยครู จึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้ โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎร ดังต่อไปนี้ มาตรา ๑พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่า พระราชบัญญัติครู พุทธศักราช๒๔๘๘ มาตรา ๒*พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับได้เมื่อพ้นกำหนดหกสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป [รก.๒๔๘๘/๔/๖๑/๑๖ มกราคม ๒๔๘๘] มาตรา ๓ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการรักษาการตามพระราชบัญญัตินี้หมวด ๑คุรุสภา ------ มาตรา ๔ให้มีสภาในกระทรวงศึกษาธิการ เรียกว่า คุรุสภา และให้สภานี้เป็นนิติบุคคล มาตรา ๕คุรุสภาอาจมีรายได้ดังต่อไปนี้ (๑) เงินอุดหนุนจากงบประมาณแผ่นดิน (๒) เงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมต่าง ๆ (๓) เงินผลประโยชน์ต่าง ๆ จากการลงทุนและการจัดตั้งองค์การจัดหาผลประโยชน์ของคุรุสภา (๔) เงินและทรัพย์สินอย่างอื่น ๆ ซึ่งบุคคลอุทิศให้คุรุสภาและภายใต้บังคับแห่งเงื่อนไขข้อบังคับหรือวัตถุประสงค์ซึ่งผู้อุทิศกำหนดไว้ ให้คุรุสภารักษาและจัดการตามที่เห็นสมควรแก่ประโยชน์แห่งคุรุสภา มาตรา ๖คุรุสภามีอำนาจและหน้าที่ ดังต่อไปนี้ (๑) รับปรึกษาให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องนโยบายการศึกษาทั่วไป (๒) ให้ความเห็นแก่กระทรวงศึกษาธิการในเรื่องหลักสูตร แบบเรียนการสอน การอบรมการสอบไล่ และอื่น ๆ ที่เกี่ยวกับการศึกษา (๓) ควบคุมและสอดส่องจรรยา มรรยาท และวินัยของครู พิจารณาลงโทษครู ผู้ประพฤติผิดตลอดจนพิจารณาคำร้องทุกข์ของครู (๔) รักษาผลประโยชน์ของครูและส่งเสริมให้ฐานะของครูเป็นที่มั่นคง (๕) หาทางให้ครูหรือครอบครัวของครูได้รับการช่วยเหลือและอุปการะตามสมควร (๖) ส่งเสริมฐานะของครูในทางความรู้ ความประพฤติ ความสามัคคีและความเป็นอยู่โดยจัดให้มีการอบรม ปาฐกถาการเผยแพร่ความรู้ การสโมสรและอื่น ๆ (๗) ปฏิบัติการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือนแทนคณะกรรมการข้าราชการพลเรือนและแต่งตั้งอนุกรรมการต่าง ๆ ให้มีอำนาจหน้าที่และปฏิบัติการแทนอนุกรรมการข้าราชการพลเรือนต่างๆ แล้วแต่กรณีสำหรับข้าราชการครู (๘)* ปฏิบัติการตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนจังหวัดแทน ก.จ. และแต่งตั้งอนุกรรมการให้มีอำนาจหน้าที่และปฏิบัติการแทนได้ในส่วนที่เกี่ยวกับข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัด *[มาตรา ๖ (๘) เพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๙]มาตรา ๗*ให้มีคณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภา ประกอบด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการเป็นประธานปลัดกระทรวงศึกษาธิการเป็นรองประธานอธิบดีทุกกรมในกระทรวงศึกษาธิการเป็นกรรมการโดยตำแหน่งและกรรมการอื่นซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาได้เลือกตั้งจากสมาชิกคุรุสภาซึ่งดำรงหรือเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปี กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งนี้ให้มีจำนวนมากกว่ากรรมการโดยตำแหน่งสามคน การเลือกตั้งกรรมการตามความในวรรคแรก ให้ที่ประชุมสมาชิกคุรุสภาของแต่ละจังหวัดเลือกสมาชิกคุรุสภาเป็นผู้แทนทำการเลือกตั้งในที่ประชุมแห่งคุรุสภาที่จัดขึ้นเพื่อการนั้นผู้แทนนี้ให้มีจำนวนตามอัตราส่วนแห่งสมาชิกคุรุสภาทั้งหมดของแต่ละจังหวัดตามเกณฑ์ในระเบียบที่คุรุสภากำหนดแต่ต้องให้มีผู้แทนไม่น้อยกว่าจังหวัดละสองคนผู้แทนแต่ละคนมีสิทธิออกเสียงในการลงคะแนนเลือกตั้งได้เพียงหนึ่งเสียงต่อกรรมการหนึ่งคนตามจำนวนกรรมการที่ต้องเลือกตั้งและต้องใช้สิทธินี้ด้วยตนเอง กรรมการซึ่งที่ประชุมแห่งคุรุสภาเลือกตั้งให้อยู่ในตำแหน่งคราวละสี่ปีและอาจได้รับเลือกตั้งใหม่อีกได้ถ้าตำแหน่งว่างลงก่อนถึงคราวออกตามวาระให้ตั้งซ่อมจากผู้ที่ได้คะแนนถัดลงไปตามลำดับแต่กรรมการซึ่งเข้ามาแทนนั้นให้อยู่ในตำแหน่งได้เพียงเท่ากำหนดเวลาของผู้ซึ่งตนแทน ถ้ากรรมการโดยตำแหน่งเพิ่มขึ้น ต้องตั้งกรรมการเพิ่มขึ้นตามความในวรรคแรกให้นำความในวรรคสามมาใช้บังคับโดยอนุโลม *[มาตรา ๗แก้ไขโดยพระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๔๙๕] มาตรา ๘ ให้คณะกรรมการอำนวยการแต่งตั้งเลขาธิการและเจ้าหน้าที่อื่นตามสมควร มาตรา ๙ให้ประธานเป็นผู้เรียกประชุมคณะกรรมการอำนวยการ และให้เลขาธิการเป็นผู้ดำเนินกิจการตามมติของคณะกรรมการอำนวยการในความควบคุมของประธานหรือผู้ที่ประธานมอบหมาย มาตรา ๑๐ ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้ใช้อำนาจและปฏิบัติหน้าที่ของคุรุสภาตามมาตรา๖ และจะแต่งตั้งอนุกรรมการ หรือมอบหมายให้กรรมการอำนวยการคนหนึ่งคนใดไปทำการใด ๆแทนก็ได้ มาตรา ๑๑การประชุมของคณะกรรมการอำนวยการหรืออนุกรรมการต้องมีกรรมการอำนวยการหรืออนุกรรมการแล้วแต่กรณี มาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งจำนวนจึงเป็นองค์ประชุมได้ ในกรณีที่ประธานไม่มาประชุม ให้รองประธานเป็นประธานในที่ประชุมถ้าประธานและรองประธานไม่มาประชุมให้ผู้ที่มาประชุมเลือกกรรมการอำนวยการคนใดคนหนึ่งที่มาประชุมนั่งเป็นประธาน การลงมติให้ถือเอาคะแนนเสียงข้างมากเป็นประมาณ กรรมการคนหนึ่งย่อมมีเสียงหนึ่งในการลงคะแนนถ้ามีจำนวนเสียงลงคะแนนเท่ากันให้ผู้ที่นั่งเป็นประธานออกเสียงเพิ่มขึ้นได้อีกเสียงหนึ่งเป็นเสียงชี้ขาด มาตรา ๑๒ สมาชิกของคุรุสภามีสามประเภท คือ (๑) สมาชิกสามัญ (๒) สมาชิกวิสามัญ (๓) สมาชิกสมทบ คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งผู้หนึ่งผู้ใดให้เป็นสมาชิกกิติมศักดิ์ของคุรุสภาก็ได้ มาตรา ๑๓สมาชิกของคุรุสภาต้องมีคุณสมบัติดังนี้ (๑) ไม่เคยต้องโทษจำคุกโดยคำพิพากษาโทษให้จำคุก เว้นแต่ความผิดในลักษณะฐานลหุโทษหรือความผิดอันได้กระทำโดยความประมาท (๒) ไม่เป็นผู้มีกายทุพพลภาพ ไร้ความสามารถหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ (๓) ไม่เป็นผู้บกพร่องในศีลธรรมอันดี (๔) ไม่เป็นผู้เคยถูกปลดออกหรือไล่ออกจากราชการ (๕) ไม่เป็นผู้มีหนี้สินล้นพ้นตัว (๖) เป็นผู้เลื่อมใสในการปกครองระบอบรัฐธรรมนูญด้วยความบริสุทธิ์ใจ มาตรา ๑๔สมาชิกสามัญต้องมีพื้นความรู้และอยู่ในเงื่อนไขดังนี้ (๑) ได้ประกาศนียบัตรวิชาครูหรือสำเร็จวิชาชั้นอุดมศึกษา และ (๒) มีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวงศึกษาธิการหรือได้เคยมีอาชีพเป็นครูสอนในสถานศึกษาดังกล่าวแล้วเป็นเวลารวมกันไม่น้อยกว่ายี่สิบปีและออกจากตำแหน่งโดยไม่มีความผิด เงื่อนไขในการมีอาชีพเป็นครูตาม (๒) จะต้องได้รับเงินเดือน การเป็นครูสอนโดยได้รับค่าสอนคิดเป็นรายชั่วโมงหรือรายสัปดาห์ หรือได้รับเป็นรายเดือน แต่ได้รับเฉพาะเดือนที่มีการสอน ไม่ตลอดปีไม่อยู่ในเงื่อนไขนี้ มาตรา ๑๕ สมาชิกวิสามัญต้องมีพื้นความรู้ในการเป็นครูตามกฎหมายว่าด้วยประถมศึกษา หรือกฎหมายว่าด้วยโรงเรียนราษฎร์และจะต้องอยู่ในเงื่อนไขตามมาตรา ๑๔ (๒) เมื่อสมาชิกวิสามัญผู้ใดมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) ให้สมาชิกผู้นั้นเป็นสมาชิกสามัญ และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบ มาตรา ๑๖ผู้ที่จะสมัครเป็นสมาชิกสมทบต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓และมีพื้นความรู้ตามมาตรา ๑๔ (๑) หรือมาตรา ๑๕แต่มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) เมื่อสมาชิกสมทบผู้ใดมีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒)ให้สมาชิกผู้นั้นเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญแล้วแต่กรณี และต้องแจ้งให้คุรุสภาทราบ สมาชิกสมทบมีสิทธิที่จะเสนอความเห็นต่อที่ประชุมสามัญหรือวิสามัญแต่ไม่มีสิทธิออกเสียงลงคะแนนและไม่ได้รับสิทธิตามมาตรา ๖(๕) มาตรา ๑๗ให้กรรมการอำนวยการเป็นสมาชิกสามัญ แม้ว่าจะได้พ้นจากตำแหน่งไปแล้วก็ตาม มาตรา ๑๘สมาชิกคุรุสภาต้องเสียค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามอัตราและภายในระยะเวลาที่คณะกรรมการอำนวยการกำหนดไว้ มาตรา ๑๙สมาชิกคุรุสภาพ้นจากสมาชิกภาพเมื่อ (๑) ตาย (๒) ลาออก (๓) ขาดคุณสมบัติตามมาตรา ๑๓ (๔) มิได้มีอาชีพเป็นครูตามเงื่อนไขในมาตรา ๑๔ (๒) สำหรับกรณีสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญ หรือ (๕) ประพฤติผิดวินัยและคณะกรรมการอำนวยการวินิจฉัยให้ออกโดยคะแนนเสียงไม่ต่ำกว่ากึ่งจำนวนของกรรมการทั้งหมด มาตรา ๒๐ ให้มีการประชุมสามัญของคุรุสภาปีละครั้งแต่ถ้าจำเป็นจะให้มีการประชุมวิสามัญในเวลาหนึ่งเวลาใดก็ได้ ให้คณะกรรมการอำนวยการเป็นผู้กำหนดวัน และเรียกประชุมสามัญสำหรับการประชุมวิสามัญนั้น ถ้ามีเรื่องสำคัญเร่งด่วนและคณะกรรมการอำนวยการเห็นสมควรจะเรียกประชุมเมื่อใดก็ได้หรือถ้าสมาชิกสามัญมีจำนวนไม่น้อยกว่าร้อยคนร้องขอก็ให้คณะกรรมการอำนวยการเรียกประชุม มาตรา ๒๑ ในการประชุมสามัญให้คณะกรรมการอำนวยการแถลงผลงานที่ได้ดำเนินมาในรอบปีที่แล้วตลอดจนฐานะการเงินของคุรุสภา และให้สมาชิกมีสิทธิสอบถามข้องความและเสนอความคิดเห็นอันเกี่ยวกับงานในหน้าที่ของคณะกรรมการอำนวยการได้ มาตรา ๒๒ในการประชุมสามัญหรือวิสามัญ ต้องมีสมาชิกมาประชุมไม่น้อยกว่าร้อยคน โดยไม่นับผู้ที่เป็นกรรมการอำนวยการจึงเป็นองค์ประชุมได้ ให้นำความในวรรคสองและวรรคสามของมาตรา ๑๑ มาใช้บังคับแก่การประชุมสามัญและวิสามัญโดยอนุโลม มาตรา ๒๓ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจวางระเบียบเพื่อปฏิบัติการตามอำนาจและหน้าที่ของคุรุสภาโดยประกาศให้สมาชิกทราบโดยเปิดเผยหมวด ๒ครู------มาตรา ๒๔* ครูได้แก่ (๑) ข้าราชการครู (๒) ข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัด (๓) พนักงานเทศบาลซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของเทศบาล (๔) ผู้ทำการสอนในสถานศึกษาที่อยู่ในความควบคุมของกระทรวงศึกษาธิการและได้รับเงินเดือนเป็นประจำ *[มาตรา ๒๔แก้ไขโดยพระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๙] มาตรา ๒๕ ข้าราชการครูได้แก่ข้าราชการพลเรือนซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการหรือซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดไว้โดยพระราชกฤษฎีกา มาตรา ๒๖ครูต้องเป็นสมาชิกของคุรุสภา มาตรา ๒๗ ผู้ซึ่งมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้มีสิทธิเป็นสมาชิกสามัญของคุรุสภา (๑) เป็นครูที่ได้ทำการสอนติดต่อกันเป็นเวลาตั้งแต่สิบห้าปีขึ้นไปแม้จะดำรงตำแหน่งอื่นในกระทรวงศึกษาธิการหรือตำแหน่งอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาในราชการบริหารส่วนท้องถิ่น (๒) เป็นข้าราชการส่วนจังหวัด ซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในองค์การบริหารส่วนจังหวัดอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดโดยระเบียบของคุรุสภา (๓) เป็นพนักงานเทศบาล ซึ่งดำรงตำแหน่งอื่นในเทศบาลอันเกี่ยวกับการให้การศึกษาตามที่กำหนดโดยระเบียบของคุรุสภา *[มาตรา ๒๗ แก้ไขโดยพระราชบัญญัติครู(ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๙]หมวด ๓จรรยา มรรยาทและวินัย------ มาตรา ๒๘ครูต้องมีจรรยาและมรรยาทอันดีงาม และอยู่ในวินัยตามระเบียบประเพณีของครูตามที่คุรุสภาจะได้วางไว้และตามระเบียบของสถานศึกษาที่ตนมีหน้าที่ทำการสอน มาตรา ๒๙ คณะกรรมการอำนวยการอาจแต่งตั้งอนุกรรมการขึ้นเพื่อสอดส่องจรรยามรรยาทและวินัยของครูเพื่อการนี้ให้อนุกรรมการมีอำนาจแนะนำตักเตือนครูผู้ประพฤติผิดจรรยามรรยาทหรือวินัยของครูหรือทำการพิจารณาสอบสวนแล้วรายงานต่อคณะกรรมการอำนวยการเพื่อพิจารณาลงโทษต่อไป มาตรา ๓๐ ให้คณะกรรมการอำนวยการมีอำนาจออกคำสั่งลงโทษภาคทัณฑ์ตำหนิโทษเป็นลายลักษณ์อักษร หรือให้ออกจากสมาชิกภาพของคุรุสภาแล้วแต่จะเห็นสมควรแก่ความผิด คำสั่งของคณะกรรมการอำนวยการให้เป็นที่สุด มาตรา ๓๑ครูซึ่งถูกลงโทษให้ออกจากสมาชิกภาพแห่งคุรุสภาเพราะเหตุประพฤติผิดจรรยามรรยาท หรือวินัยนั้น ถ้าได้กลับประพฤติตนดี มีสมาชิกรับรองเป็นจำนวนไม่น้อยกว่าสิบห้าคนและเวลาได้ล่วงพ้นจากวันที่ถูกสั่งให้ออกจากสมาชิกภาพไปแล้วไม่น้อยกว่าสามปีจะยื่นคำร้องขอให้สอบสวนความประพฤติเพื่อขอเข้าเป็นสมาชิกใหม่ก็ได้ถ้าคณะกรรมการอำนวยการสอบสวนเห็นว่าผู้นั้นมีความประพฤติดีและกลับตนเป็นคนมีจรรยามรรยาท และวินัยดีแล้วจะอนุญาตให้เข้าเป็นสมาชิกก็ได้หมวด ๔บทเฉพาะกาล------ มาตรา ๓๒บรรดาผู้ที่เป็นครูอยู่แล้วในวันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ให้ถือว่าเป็นสมาชิกสามัญหรือสมาชิกวิสามัญแห่งคุรุสภาแล้วแต่กรณี และต้องเสียเงินค่าบำรุงและค่าธรรมเนียมตามมาตรา ๑๘ มาตรา ๓๓ภายในหนึ่งปีนับแต่วันใช้บังคับพระราชบัญญัตินี้ ให้คณะกรรมการอำนวยการของคุรุสภาประกอบด้วยกรรมการโดยตำแหน่งตามความในมาตรา๗ และกรรมการอื่นไม่เกินเก้าคนซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ แต่งตั้งจากผู้ซึ่งเคยดำรงตำแหน่งเป็นครูมีเวลารวมกันไม่น้อยกว่าสิบปีผู้รับสนองพระบรมราชโองการควง อภัยวงศ์ นายกรัฐมนตรี--------------------พระราชบัญญัติครู (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๐๙หมายเหตุ :-เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือ โดยที่มีการโอนโรงเรียนประถมศึกษาบางประเภทไปสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดและได้โอนข้าราชการซึ่งดำรงตำแหน่งครูหรือตำแหน่งอื่นในโรงเรียนนั้นๆไปเป็นข้าราชการส่วนจังหวัด และโดยที่ได้โอนโรงเรียนประถมศึกษาในเขตเทศบาลไปเป็นโรงเรียนเทศบาลแล้วจึงเป็นการสมควรให้คุรุสภามีอำนาจหน้าที่ควบคุมการบริหารงานบุคคลส่วนที่เกี่ยวกับข้าราชการซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัดจึงต้องแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยครูและให้ข้าราชการส่วนจังหวัดซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาขององค์การบริหารส่วนจังหวัดและพนักงานเทศบาลซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นผู้สอนประจำในสถานศึกษาของเทศบาลมีฐานะเป็นครูตามกฎหมายว่าด้วยครู [รก.๒๕๐๙/๗๙/๓๐พ/๑๖ กันยายน ๒๕๐๙]ดวงใจ/แก้ไข๒๘ ม.ค.๔๕