คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 815/2492หลักกฎหมาย: เจ้ามรดกทำพินัยกรรมมีความว่า เมื่อตนถึงแก่ความตายแล้วขอยกทรัพย์สมบัติให้แก่ ร. และส. โดยให้คนละครึ่งเท่าๆ กันผู้อื่นจะเรียกร้องขอแบ่งปันทรัพย์ของตนไม่ได้ ปรากฏว่า ร. ถึงแก่ความตายก่อนเจ้ามรดก ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้ ร. จึงเป็นอันตกไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 ประกอบกับมาตรา 1620 วรรคสอง คือเมื่อเจ้ามรดกมีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดก การรับมรดกแทนที่มาตรา 1642 ให้ใช้แต่เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึงผู้รับพินัยกรรมโจทก์ฟ้องว่า นางโป๊ได้ทำพินัยกรรมยกมรดกทั้งหมดให้แก่โจทก์ที่ 1 และนางระเบียบมารดาโจทก์ที่ 2 ให้ได้รับคนละครึ่งนางระเบียบตาย โจทก์ที่ 2 เป็นบุตรนางระเบียบ และเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกนางระเบียบคนละครึ่งตามพินัยกรรม โดยโจทก์ที่ 2 เข้ารับมรดกแทนที่นางระเบียบ จึงขอให้ศาลแสดงว่าทรัพย์ตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 ทั้งหมดเป็นของโจทก์ทั้งสอง หรือเป็นของโจทก์ที่ 1โดยจำเลยไม่มีสิทธิมาเกี่ยวข้อง ถ้าหากจำเลยมีส่วน ก็ขอให้กองมรดกใช้เงินค่ารักษาพยาบาลนางโป๊ กับค่าใช้จ่ายในการศพ จำเลยให้การว่า จำเลยทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรมของนางโป๊ อันควรรับมรดกของนางโป๊ หากนางโป๊ทำพินัยกรรมจริง สิทธิของนางระเบียบก็สิ้นสุดลงแล้วทรัพย์สมบัติครึ่งหนึ่งย่อมเป็นมรดกตกได้แก่ทายาทโดยธรรมคือ จำเลยทั้งสอง ค่าใช้จ่ายตามบัญชีหมายเลข 3 ฟุ่มเฟือยเกินฐานะ จำเลยไม่จำต้องรับผิดชอบ จำเลยฟ้องแย้งขอให้โจทก์ส่งทรัพย์มรดกรายนี้มาจัดการแบ่งให้จำเลยครึ่งหนึ่ง ศาลแพ่งและศาลอุทธรณ์พิพากษาว่าทรัพย์มรดกของนางโป๊ตามพินัยกรรมตกได้แก่โจทก์ที่ 1 และจำเลยทั้งสองฝ่ายละครึ่ง โดยให้หักจากเงินที่จารนัยมาในฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า พินัยกรรมของนางโป๊มีความว่า "เมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตายแล้ว บรรดาทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้ามีอยู่มากน้อยเท่าใด ขอยกให้เป็นสิทธิแก่นางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมบุตรีนายเป๋า ศุนาคมสามีข้าพเจ้าทั้งสิ้นโดยให้คนละครึ่งเท่า ๆ กันผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยมจะเรียกร้องแบ่งทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้าไม่ได้เป็นอันขาด" นางระเบียบได้ถึงแก่ความตายก่อนนางโป๊ ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้นางสาวระเบียบเป็นอันตกไปตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 กับมาตรา 1620 วรรค 2 คือเมื่อนางโป๊ตาย มีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของนางโป๊ ที่พินัยกรรมกล่าวไว้ว่า ผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยม จะเรียกร้องขอแบ่งไม่ได้นั้นนางโป๊จะจำกัดไว้เช่นนี้ ก็หมายถึงกรณีที่มีตัวนางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมรับมรดกอยู่ หากประสงค์จะตัดทายาทโดยธรรมอื่น ๆ ของนางโป๊ไปเสียทีเดียว ไม่ให้ใช้มาตรา 1699, 1620 วรรค 2 แล้ว นางโป๊จะต้องกล่าวไว้ในพินัยกรรมให้ได้ความชัดเจนเช่นนั้น มิฉะนั้นก็ต้องนำบทบัญญัติของสองมาตรานี้ อันเป็นบทบัญญัติที่มีไว้สำหรับบังคับในกรณีมรดกมีพินัยกรรมขึ้นบังคับ ไม่มีทางคิดเลยว่า ส่วนของนางสาวระเบียบจะตกได้แก่ทายาทของนางสาวระเบียบหรือนางสาวเสงี่ยม เพราะการรับมรดกแทนที่ ตามมาตรา 1642 ให้ใช้ได้เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึง ผู้รับพินัยกรรมพิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 815/2492น.ส.เสงี่ยม ศุนาคม ที่ 1 น.ส.ศรีสม เสถีระนาวิน ที่ 2โจทก์นางสมบุญ สุนทรจินดา ที่ 1 นางแม้น เสถียรสุด ที่ 2จำเลย ป.พ.พ. ม. 1608, ม. 1620, ม. 1642, ม. 1698, ม. 1699เจ้ามรดกทำพินัยกรรมมีความว่า เมื่อตนถึงแก่ความตายแล้วขอยกทรัพย์สมบัติให้แก่ ร. และส. โดยให้คนละครึ่งเท่าๆ กันผู้อื่นจะเรียกร้องขอแบ่งปันทรัพย์ของตนไม่ได้ ปรากฏว่า ร. ถึงแก่ความตายก่อนเจ้ามรดก ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้ ร. จึงเป็นอันตกไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 ประกอบกับมาตรา 1620 วรรคสอง คือเมื่อเจ้ามรดกมีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดก การรับมรดกแทนที่มาตรา 1642 ให้ใช้แต่เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึงผู้รับพินัยกรรมโจทก์ฟ้องว่า นางโป๊ได้ทำพินัยกรรมยกมรดกทั้งหมดให้แก่โจทก์ที่ 1 และนางระเบียบมารดาโจทก์ที่ 2 ให้ได้รับคนละครึ่งนางระเบียบตาย โจทก์ที่ 2 เป็นบุตรนางระเบียบ และเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกนางระเบียบคนละครึ่งตามพินัยกรรม โดยโจทก์ที่ 2 เข้ารับมรดกแทนที่นางระเบียบ จึงขอให้ศาลแสดงว่าทรัพย์ตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 ทั้งหมดเป็นของโจทก์ทั้งสอง หรือเป็นของโจทก์ที่ 1โดยจำเลยไม่มีสิทธิมาเกี่ยวข้อง ถ้าหากจำเลยมีส่วน ก็ขอให้กองมรดกใช้เงินค่ารักษาพยาบาลนางโป๊ กับค่าใช้จ่ายในการศพ จำเลยให้การว่า จำเลยทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรมของนางโป๊ อันควรรับมรดกของนางโป๊ หากนางโป๊ทำพินัยกรรมจริง สิทธิของนางระเบียบก็สิ้นสุดลงแล้วทรัพย์สมบัติครึ่งหนึ่งย่อมเป็นมรดกตกได้แก่ทายาทโดยธรรมคือ จำเลยทั้งสอง ค่าใช้จ่ายตามบัญชีหมายเลข 3 ฟุ่มเฟือยเกินฐานะ จำเลยไม่จำต้องรับผิดชอบ จำเลยฟ้องแย้งขอให้โจทก์ส่งทรัพย์มรดกรายนี้มาจัดการแบ่งให้จำเลยครึ่งหนึ่ง ศาลแพ่งและศาลอุทธรณ์พิพากษาว่าทรัพย์มรดกของนางโป๊ตามพินัยกรรมตกได้แก่โจทก์ที่ 1 และจำเลยทั้งสองฝ่ายละครึ่ง โดยให้หักจากเงินที่จารนัยมาในฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า พินัยกรรมของนางโป๊มีความว่า "เมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตายแล้ว บรรดาทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้ามีอยู่มากน้อยเท่าใด ขอยกให้เป็นสิทธิแก่นางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมบุตรีนายเป๋า ศุนาคมสามีข้าพเจ้าทั้งสิ้นโดยให้คนละครึ่งเท่า ๆ กันผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยมจะเรียกร้องแบ่งทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้าไม่ได้เป็นอันขาด" นางระเบียบได้ถึงแก่ความตายก่อนนางโป๊ ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้นางสาวระเบียบเป็นอันตกไปตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 กับมาตรา 1620 วรรค 2 คือเมื่อนางโป๊ตาย มีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของนางโป๊ ที่พินัยกรรมกล่าวไว้ว่า ผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยม จะเรียกร้องขอแบ่งไม่ได้นั้นนางโป๊จะจำกัดไว้เช่นนี้ ก็หมายถึงกรณีที่มีตัวนางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมรับมรดกอยู่ หากประสงค์จะตัดทายาทโดยธรรมอื่น ๆ ของนางโป๊ไปเสียทีเดียว ไม่ให้ใช้มาตรา 1699, 1620 วรรค 2 แล้ว นางโป๊จะต้องกล่าวไว้ในพินัยกรรมให้ได้ความชัดเจนเช่นนั้น มิฉะนั้นก็ต้องนำบทบัญญัติของสองมาตรานี้ อันเป็นบทบัญญัติที่มีไว้สำหรับบังคับในกรณีมรดกมีพินัยกรรมขึ้นบังคับ ไม่มีทางคิดเลยว่า ส่วนของนางสาวระเบียบจะตกได้แก่ทายาทของนางสาวระเบียบหรือนางสาวเสงี่ยม เพราะการรับมรดกแทนที่ ตามมาตรา 1642 ให้ใช้ได้เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึง ผู้รับพินัยกรรมพิพากษายืน(จำรูญเนติศาสตร์-ปรีชาวินิจฉัย-ศิลปสิทธิวินิจฉัย)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า นางโป๊ได้ทำพินัยกรรมยกมรดกทั้งหมดให้แก่โจทก์ที่ 1 และนางระเบียบมารดาโจทก์ที่ 2 ให้ได้รับคนละครึ่งนางระเบียบตาย โจทก์ที่ 2 เป็นบุตรนางระเบียบ และเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกนางระเบียบคนละครึ่งตามพินัยกรรม โดยโจทก์ที่ 2 เข้ารับมรดกแทนที่นางระเบียบ จึงขอให้ศาลแสดงว่าทรัพย์ตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 ทั้งหมดเป็นของโจทก์ทั้งสอง หรือเป็นของโจทก์ที่ 1โดยจำเลยไม่มีสิทธิมาเกี่ยวข้อง ถ้าหากจำเลยมีส่วน ก็ขอให้กองมรดกใช้เงินค่ารักษาพยาบาลนางโป๊ กับค่าใช้จ่ายในการศพ จำเลยให้การว่า จำเลยทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรมของนางโป๊ อันควรรับมรดกของนางโป๊ หากนางโป๊ทำพินัยกรรมจริง สิทธิของนางระเบียบก็สิ้นสุดลงแล้วทรัพย์สมบัติครึ่งหนึ่งย่อมเป็นมรดกตกได้แก่ทายาทโดยธรรมคือ จำเลยทั้งสอง ค่าใช้จ่ายตามบัญชีหมายเลข 3 ฟุ่มเฟือยเกินฐานะ จำเลยไม่จำต้องรับผิดชอบ จำเลยฟ้องแย้งขอให้โจทก์ส่งทรัพย์มรดกรายนี้มาจัดการแบ่งให้จำเลยครึ่งหนึ่ง ศาลแพ่งและศาลอุทธรณ์พิพากษาว่าทรัพย์มรดกของนางโป๊ตามพินัยกรรมตกได้แก่โจทก์ที่ 1 และจำเลยทั้งสองฝ่ายละครึ่ง โดยให้หักจากเงินที่จารนัยมาในฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า พินัยกรรมของนางโป๊มีความว่า "เมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตายแล้ว บรรดาทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้ามีอยู่มากน้อยเท่าใด ขอยกให้เป็นสิทธิแก่นางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมบุตรีนายเป๋า ศุนาคมสามีข้าพเจ้าทั้งสิ้นโดยให้คนละครึ่งเท่า ๆ กันผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยมจะเรียกร้องแบ่งทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้าไม่ได้เป็นอันขาด" นางระเบียบได้ถึงแก่ความตายก่อนนางโป๊ ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้นางสาวระเบียบเป็นอันตกไปตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 กับมาตรา 1620 วรรค 2 คือเมื่อนางโป๊ตาย มีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของนางโป๊ ที่พินัยกรรมกล่าวไว้ว่า ผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยม จะเรียกร้องขอแบ่งไม่ได้นั้นนางโป๊จะจำกัดไว้เช่นนี้ ก็หมายถึงกรณีที่มีตัวนางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมรับมรดกอยู่ หากประสงค์จะตัดทายาทโดยธรรมอื่น ๆ ของนางโป๊ไปเสียทีเดียว ไม่ให้ใช้มาตรา 1699, 1620 วรรค 2 แล้ว นางโป๊จะต้องกล่าวไว้ในพินัยกรรมให้ได้ความชัดเจนเช่นนั้น มิฉะนั้นก็ต้องนำบทบัญญัติของสองมาตรานี้ อันเป็นบทบัญญัติที่มีไว้สำหรับบังคับในกรณีมรดกมีพินัยกรรมขึ้นบังคับ ไม่มีทางคิดเลยว่า ส่วนของนางสาวระเบียบจะตกได้แก่ทายาทของนางสาวระเบียบหรือนางสาวเสงี่ยม เพราะการรับมรดกแทนที่ ตามมาตรา 1642 ให้ใช้ได้เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึง ผู้รับพินัยกรรมพิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 815/2492น.ส.เสงี่ยม ศุนาคม ที่ 1 น.ส.ศรีสม เสถีระนาวิน ที่ 2โจทก์นางสมบุญ สุนทรจินดา ที่ 1 นางแม้น เสถียรสุด ที่ 2จำเลย ป.พ.พ. ม. 1608, ม. 1620, ม. 1642, ม. 1698, ม. 1699เจ้ามรดกทำพินัยกรรมมีความว่า เมื่อตนถึงแก่ความตายแล้วขอยกทรัพย์สมบัติให้แก่ ร. และส. โดยให้คนละครึ่งเท่าๆ กันผู้อื่นจะเรียกร้องขอแบ่งปันทรัพย์ของตนไม่ได้ ปรากฏว่า ร. ถึงแก่ความตายก่อนเจ้ามรดก ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้ ร. จึงเป็นอันตกไปตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 ประกอบกับมาตรา 1620 วรรคสอง คือเมื่อเจ้ามรดกมีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของเจ้ามรดก การรับมรดกแทนที่มาตรา 1642 ให้ใช้แต่เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึงผู้รับพินัยกรรมโจทก์ฟ้องว่า นางโป๊ได้ทำพินัยกรรมยกมรดกทั้งหมดให้แก่โจทก์ที่ 1 และนางระเบียบมารดาโจทก์ที่ 2 ให้ได้รับคนละครึ่งนางระเบียบตาย โจทก์ที่ 2 เป็นบุตรนางระเบียบ และเป็นผู้มีสิทธิได้รับมรดกนางระเบียบคนละครึ่งตามพินัยกรรม โดยโจทก์ที่ 2 เข้ารับมรดกแทนที่นางระเบียบ จึงขอให้ศาลแสดงว่าทรัพย์ตามบัญชีท้ายฟ้องหมายเลข 1 ทั้งหมดเป็นของโจทก์ทั้งสอง หรือเป็นของโจทก์ที่ 1โดยจำเลยไม่มีสิทธิมาเกี่ยวข้อง ถ้าหากจำเลยมีส่วน ก็ขอให้กองมรดกใช้เงินค่ารักษาพยาบาลนางโป๊ กับค่าใช้จ่ายในการศพ จำเลยให้การว่า จำเลยทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรมของนางโป๊ อันควรรับมรดกของนางโป๊ หากนางโป๊ทำพินัยกรรมจริง สิทธิของนางระเบียบก็สิ้นสุดลงแล้วทรัพย์สมบัติครึ่งหนึ่งย่อมเป็นมรดกตกได้แก่ทายาทโดยธรรมคือ จำเลยทั้งสอง ค่าใช้จ่ายตามบัญชีหมายเลข 3 ฟุ่มเฟือยเกินฐานะ จำเลยไม่จำต้องรับผิดชอบ จำเลยฟ้องแย้งขอให้โจทก์ส่งทรัพย์มรดกรายนี้มาจัดการแบ่งให้จำเลยครึ่งหนึ่ง ศาลแพ่งและศาลอุทธรณ์พิพากษาว่าทรัพย์มรดกของนางโป๊ตามพินัยกรรมตกได้แก่โจทก์ที่ 1 และจำเลยทั้งสองฝ่ายละครึ่ง โดยให้หักจากเงินที่จารนัยมาในฟ้องโจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่า พินัยกรรมของนางโป๊มีความว่า "เมื่อข้าพเจ้าถึงแก่ความตายแล้ว บรรดาทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้ามีอยู่มากน้อยเท่าใด ขอยกให้เป็นสิทธิแก่นางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมบุตรีนายเป๋า ศุนาคมสามีข้าพเจ้าทั้งสิ้นโดยให้คนละครึ่งเท่า ๆ กันผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยมจะเรียกร้องแบ่งทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้าไม่ได้เป็นอันขาด" นางระเบียบได้ถึงแก่ความตายก่อนนางโป๊ ศาลฎีกาเห็นว่า ข้อกำหนดในพินัยกรรมที่ยกให้นางสาวระเบียบเป็นอันตกไปตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1698(1) และต้องบังคับตามมาตรา 1699 กับมาตรา 1620 วรรค 2 คือเมื่อนางโป๊ตาย มีทายาทโดยธรรม ก็ตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของนางโป๊ ที่พินัยกรรมกล่าวไว้ว่า ผู้อื่นนอกจากนางสาวระเบียบนางสาวเสงี่ยม จะเรียกร้องขอแบ่งไม่ได้นั้นนางโป๊จะจำกัดไว้เช่นนี้ ก็หมายถึงกรณีที่มีตัวนางสาวระเบียบ นางสาวเสงี่ยมรับมรดกอยู่ หากประสงค์จะตัดทายาทโดยธรรมอื่น ๆ ของนางโป๊ไปเสียทีเดียว ไม่ให้ใช้มาตรา 1699, 1620 วรรค 2 แล้ว นางโป๊จะต้องกล่าวไว้ในพินัยกรรมให้ได้ความชัดเจนเช่นนั้น มิฉะนั้นก็ต้องนำบทบัญญัติของสองมาตรานี้ อันเป็นบทบัญญัติที่มีไว้สำหรับบังคับในกรณีมรดกมีพินัยกรรมขึ้นบังคับ ไม่มีทางคิดเลยว่า ส่วนของนางสาวระเบียบจะตกได้แก่ทายาทของนางสาวระเบียบหรือนางสาวเสงี่ยม เพราะการรับมรดกแทนที่ ตามมาตรา 1642 ให้ใช้ได้เฉพาะในระหว่างทายาทโดยธรรม ไม่รวมถึง ผู้รับพินัยกรรมพิพากษายืน(จำรูญเนติศาสตร์-ปรีชาวินิจฉัย-ศิลปสิทธิวินิจฉัย)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ