คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3924/2539หลักกฎหมาย: โจทก์ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติแต่เมื่อพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตแล้วสิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้วจำเลยที่1จึงมีสิทธิเข้าไปทำประโยชน์ได้ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกันแต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่1ที่เป็นส่วนราชการและหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเองซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่1โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ระหว่างที่โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าว จำเลยทั้งสองตัดถนนบุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ ทำให้ที่นาของโจทก์เสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาปีละ 20,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองรื้อและปรับสภาพถนนให้เป็นที่นาตามเดิม หากจำเลยทั้งสองไม่ยอมกระทำให้โจทก์เป็นผู้ดำเนินการแทนโดยจำเลยทั้งสองเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสองใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ปีละ 20,000 บาท นับแต่ปี 2533 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์จะสามารถกลับเข้าทำนาได้จำเลยทั้งสองให้การว่า โจทก์เป็นเพียงผู้ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อมีผู้บุกรุกเข้าไปทำให้เสื่อมเสียสภาพป่าสงวนแห่งชาติ จึงเป็นการกระทำความผิดต่อรัฐโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองชี้แจงให้โจทก์ทราบแล้วโจทก์มิได้คัดค้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะจังหวัดสุรินทร์ซึ่งเป็นผู้ควบคุมดูแลก่อสร้างถนนพิพาทจึงมีอำนาจจะเพิกถอนหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์บางส่วนได้การกระทำของจำเลยทั้งสองไม่เป็นละเมิดต่อโจทก์ ค่าเสียหายไม่เกิน 500 บาท ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 1 รื้อถอนออกไปจากที่ดินพิพาทและปรับสภาพพื้นที่ให้เป็นที่นา ให้จำเลยที่ 1ใช้ค่าเสียหายเป็นเงินปีละ 10,000 บาท แก่โจทก์ นับแต่ปี 2533เป็นต้นไปจนกว่าจะรื้อถอนและปรับสภาพพื้นที่แล้วเสร็จ ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า ที่ดินพิพาทอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ โจทก์ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในที่ดินพิพาทตามหนังสืออนุญาตสทก.1 เอกสารหมาย จ.1 มีกำหนดระยะเวลา 5 ปี ตั้งแต่ 1 ตุลาคม2527 ถึง 1 ตุลาคม 2532 ในปี 2533 จำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนมาตรฐาน รพช. สายบ้านไทร-กิ่งอำเภอลำดวน เชื่อมระหว่างอำเภอลำดวนกับ อำเภอศีขรภูมิ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทั่วไปผ่านที่ดินพิพาทปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ในข้อแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องบังคับให้จำเลยที่ 1 รื้อและปรับสภาพถนนให้คืนสภาพเดิมหรือไม่ เห็นว่า พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 มาตรา 16 บัญญัติว่า "อธิบดีโดยอนุมัติรัฐมนตรีมีอำนาจอนุญาตให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ในกรณีดังต่อไปนี้(1) การเข้าทำประโยชน์หรืออาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติคราวละไม่น้อยกว่าห้าปีแต่ไม่เกินสามสิบปี ฯลฯ"โจทก์เป็นผู้ที่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติตามหนังสืออนุญาต สทก.1 ตามเงื่อนไขของมาตรา 16 อันเป็นข้อยกเว้นของมาตรา 14 ของพระราชบัญญัติดังกล่าวซึ่งบัญญัติว่า "ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ฯลฯ" เมื่อปรากฎว่าจำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนในปี 2533 อันเป็นเวลาหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์ สิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้ว ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกัน แต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1ที่เป็นส่วนราชการและเป็นหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเอง ซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้ โจทก์โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 ฎีกาจำเลยที่ 1 ข้อนี้ฟังขึ้นกรณีไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยที่ 1 อีกต่อไปเพราะไม่ทำให้ผลคดีเปลี่ยนแปลง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 1 เสียด้วยนอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3924/2539นาง บัวแดง กะทิศาสตร์โจทก์สำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420 พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ ฯ ม. 16, ม. 16 ทวิโจทก์ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติแต่เมื่อพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตแล้วสิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้วจำเลยที่1จึงมีสิทธิเข้าไปทำประโยชน์ได้ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกันแต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่1ที่เป็นส่วนราชการและหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเองซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่1โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ระหว่างที่โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าว จำเลยทั้งสองตัดถนนบุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ ทำให้ที่นาของโจทก์เสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาปีละ 20,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองรื้อและปรับสภาพถนนให้เป็นที่นาตามเดิม หากจำเลยทั้งสองไม่ยอมกระทำให้โจทก์เป็นผู้ดำเนินการแทนโดยจำเลยทั้งสองเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสองใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ปีละ 20,000 บาท นับแต่ปี 2533 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์จะสามารถกลับเข้าทำนาได้จำเลยทั้งสองให้การว่า โจทก์เป็นเพียงผู้ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อมีผู้บุกรุกเข้าไปทำให้เสื่อมเสียสภาพป่าสงวนแห่งชาติ จึงเป็นการกระทำความผิดต่อรัฐโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองชี้แจงให้โจทก์ทราบแล้วโจทก์มิได้คัดค้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะจังหวัดสุรินทร์ซึ่งเป็นผู้ควบคุมดูแลก่อสร้างถนนพิพาทจึงมีอำนาจจะเพิกถอนหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์บางส่วนได้การกระทำของจำเลยทั้งสองไม่เป็นละเมิดต่อโจทก์ ค่าเสียหายไม่เกิน 500 บาท ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 1 รื้อถอนออกไปจากที่ดินพิพาทและปรับสภาพพื้นที่ให้เป็นที่นา ให้จำเลยที่ 1ใช้ค่าเสียหายเป็นเงินปีละ 10,000 บาท แก่โจทก์ นับแต่ปี 2533เป็นต้นไปจนกว่าจะรื้อถอนและปรับสภาพพื้นที่แล้วเสร็จ ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า ที่ดินพิพาทอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ โจทก์ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในที่ดินพิพาทตามหนังสืออนุญาตสทก.1 เอกสารหมาย จ.1 มีกำหนดระยะเวลา 5 ปี ตั้งแต่ 1 ตุลาคม2527 ถึง 1 ตุลาคม 2532 ในปี 2533 จำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนมาตรฐาน รพช. สายบ้านไทร-กิ่งอำเภอลำดวน เชื่อมระหว่างอำเภอลำดวนกับ อำเภอศีขรภูมิ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทั่วไปผ่านที่ดินพิพาทปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ในข้อแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องบังคับให้จำเลยที่ 1 รื้อและปรับสภาพถนนให้คืนสภาพเดิมหรือไม่ เห็นว่า พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 มาตรา 16 บัญญัติว่า "อธิบดีโดยอนุมัติรัฐมนตรีมีอำนาจอนุญาตให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ในกรณีดังต่อไปนี้(1) การเข้าทำประโยชน์หรืออาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติคราวละไม่น้อยกว่าห้าปีแต่ไม่เกินสามสิบปี ฯลฯ"โจทก์เป็นผู้ที่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติตามหนังสืออนุญาต สทก.1 ตามเงื่อนไขของมาตรา 16 อันเป็นข้อยกเว้นของมาตรา 14 ของพระราชบัญญัติดังกล่าวซึ่งบัญญัติว่า "ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ฯลฯ" เมื่อปรากฎว่าจำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนในปี 2533 อันเป็นเวลาหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์ สิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้ว ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกัน แต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1ที่เป็นส่วนราชการและเป็นหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเอง ซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้ โจทก์โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 ฎีกาจำเลยที่ 1 ข้อนี้ฟังขึ้นกรณีไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยที่ 1 อีกต่อไปเพราะไม่ทำให้ผลคดีเปลี่ยนแปลง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 1 เสียด้วยนอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1(จำลอง สุขศิริ-สุทธิ นิชโรจน์-ปราโมทย์ ชพานนท์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุระราชบัญญัติ ญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 บัญญัติว่า ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์ หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ก่อสร้าง แผ้ว ถาง เผาป่าทำไม้ เก็บหาของป่า หรือกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการเสื่อมเสียแก่สภาพป่าสงวนแห่งชาติ จากบทบัญญัติดังกล่าวได้ห้ามมิให้ประชาชนเข้าไปยึดถือหรือครอบครองที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อประชาชนเข้าไปยึดถือหรือครอบครอง รัฐย่อมสามารถฟ้องร้องดำเนินคดีทางอาญา และขอให้ศาลสั่งให้ผู้กระทำผิด คนงาน ผู้รับจ้าง ผู้แทน และบริวารของผู้กระทำผิดออกจากเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ตามมาตรา 31 ด้วยเหตุนี้จึงเป็นหลักกฎหมายว่าประชาชนหรือราษฎรที่เข้าไปยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดินเขตป่าสงวนแห่งชาติ ไม่สามารถยกการครอบครองต่อสู้รัฐได้ ดังที่ศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ แต่มีข้อสังเกตว่า การที่ราษฎรได้รับอนุญาตจากอธิบดี โดยอนุมัติของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ให้ราษฎรเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ตามมาตรา 16 เช่นนี้ ราษฎรที่ได้รับอนุญาตเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติ จะยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้รัฐได้หรือไม่ เช่น หากข้อเท็จจริงในคดีที่หมายเหตุนี้ ปรากฎว่าจำเลยที่ 1 เข้าไปทำถนนในที่พิพาทซึ่งโจทก์ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราว และอยู่ในกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตเช่นนี้ โจทก์จะยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้กับจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐ ได้หรือไม่ผู้หมายเหตุเห็นว่ากรณีเช่นนี้ถือว่าโจทก์ได้รับการครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายแล้วแม้แต่กรมป่าไม้หรือกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตรก็จะเข้ามายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ทำกินชั่วคราวไม่ได้ เว้นแต่มีข้อสัญญาหรือข้อตกลงในใบอนุญาตมิได้สงวนสิทธิไว้ ดังนั้น จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐคนละสังกัดกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ยิ่งไม่มีสิทธิที่จะเข้าไปยุ่งเกี่ยวในการครอบครองทำประโยชน์ของโจทก์ เพราะโจทก์มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมาย จำเลยที่ 1 อาจมีความผิดได้ จำเลยที่ 1 จะอ้างว่าโจทก์ไม่สามารถยกสิทธิครอบครองใช้ยันจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐไม่ได้เนื่องจากโจทก์ได้รับอนุญาตให้ทำกิน เท่ากับรัฐได้มอบการครอบครองให้แก่โจทก์แล้ว รัฐจึงไม่มีสิทธิครอบครองในที่พิพาทดังกล่าวอีกต่อไปจนกว่าจะครบกำหนดระยะเวลาที่อนุญาตให้โจทก์ครอบครองแต่ข้อเท็จจริงในคดีนี้จำเลยที่ 1 เข้าทำถนนในที่พิพาทภายหลังจากที่พ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตแล้ว การครอบครองของโจทก์จึงหมดสิ้นไป การครอบครองในที่พิพาทตกเป็นของรัฐตามเดิม โจทก์จึงอ้างสิทธิครอบครองยันรัฐไม่ได้ ดังที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ ศิริชัย วัฒนโยธินคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ระหว่างที่โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าว จำเลยทั้งสองตัดถนนบุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ ทำให้ที่นาของโจทก์เสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาปีละ 20,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองรื้อและปรับสภาพถนนให้เป็นที่นาตามเดิม หากจำเลยทั้งสองไม่ยอมกระทำให้โจทก์เป็นผู้ดำเนินการแทนโดยจำเลยทั้งสองเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสองใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ปีละ 20,000 บาท นับแต่ปี 2533 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์จะสามารถกลับเข้าทำนาได้จำเลยทั้งสองให้การว่า โจทก์เป็นเพียงผู้ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อมีผู้บุกรุกเข้าไปทำให้เสื่อมเสียสภาพป่าสงวนแห่งชาติ จึงเป็นการกระทำความผิดต่อรัฐโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองชี้แจงให้โจทก์ทราบแล้วโจทก์มิได้คัดค้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะจังหวัดสุรินทร์ซึ่งเป็นผู้ควบคุมดูแลก่อสร้างถนนพิพาทจึงมีอำนาจจะเพิกถอนหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์บางส่วนได้การกระทำของจำเลยทั้งสองไม่เป็นละเมิดต่อโจทก์ ค่าเสียหายไม่เกิน 500 บาท ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 1 รื้อถอนออกไปจากที่ดินพิพาทและปรับสภาพพื้นที่ให้เป็นที่นา ให้จำเลยที่ 1ใช้ค่าเสียหายเป็นเงินปีละ 10,000 บาท แก่โจทก์ นับแต่ปี 2533เป็นต้นไปจนกว่าจะรื้อถอนและปรับสภาพพื้นที่แล้วเสร็จ ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า ที่ดินพิพาทอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ โจทก์ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในที่ดินพิพาทตามหนังสืออนุญาตสทก.1 เอกสารหมาย จ.1 มีกำหนดระยะเวลา 5 ปี ตั้งแต่ 1 ตุลาคม2527 ถึง 1 ตุลาคม 2532 ในปี 2533 จำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนมาตรฐาน รพช. สายบ้านไทร-กิ่งอำเภอลำดวน เชื่อมระหว่างอำเภอลำดวนกับ อำเภอศีขรภูมิ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทั่วไปผ่านที่ดินพิพาทปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ในข้อแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องบังคับให้จำเลยที่ 1 รื้อและปรับสภาพถนนให้คืนสภาพเดิมหรือไม่ เห็นว่า พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 มาตรา 16 บัญญัติว่า "อธิบดีโดยอนุมัติรัฐมนตรีมีอำนาจอนุญาตให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ในกรณีดังต่อไปนี้(1) การเข้าทำประโยชน์หรืออาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติคราวละไม่น้อยกว่าห้าปีแต่ไม่เกินสามสิบปี ฯลฯ"โจทก์เป็นผู้ที่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติตามหนังสืออนุญาต สทก.1 ตามเงื่อนไขของมาตรา 16 อันเป็นข้อยกเว้นของมาตรา 14 ของพระราชบัญญัติดังกล่าวซึ่งบัญญัติว่า "ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ฯลฯ" เมื่อปรากฎว่าจำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนในปี 2533 อันเป็นเวลาหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์ สิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้ว ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกัน แต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1ที่เป็นส่วนราชการและเป็นหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเอง ซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้ โจทก์โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 ฎีกาจำเลยที่ 1 ข้อนี้ฟังขึ้นกรณีไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยที่ 1 อีกต่อไปเพราะไม่ทำให้ผลคดีเปลี่ยนแปลง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 1 เสียด้วยนอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1 ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3924/2539นาง บัวแดง กะทิศาสตร์โจทก์สำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 420 พ.ร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ ฯ ม. 16, ม. 16 ทวิโจทก์ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติแต่เมื่อพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตแล้วสิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้วจำเลยที่1จึงมีสิทธิเข้าไปทำประโยชน์ได้ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกันแต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่1ที่เป็นส่วนราชการและหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเองซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่1โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นผู้ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ระหว่างที่โจทก์ครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินดังกล่าว จำเลยทั้งสองตัดถนนบุกรุกเข้าไปในเขตที่ดินของโจทก์ ทำให้ที่นาของโจทก์เสียหายขาดประโยชน์จากการทำนาปีละ 20,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสองรื้อและปรับสภาพถนนให้เป็นที่นาตามเดิม หากจำเลยทั้งสองไม่ยอมกระทำให้โจทก์เป็นผู้ดำเนินการแทนโดยจำเลยทั้งสองเป็นผู้เสียค่าใช้จ่ายให้จำเลยทั้งสองใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ปีละ 20,000 บาท นับแต่ปี 2533 เป็นต้นไป จนกว่าโจทก์จะสามารถกลับเข้าทำนาได้จำเลยทั้งสองให้การว่า โจทก์เป็นเพียงผู้ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อมีผู้บุกรุกเข้าไปทำให้เสื่อมเสียสภาพป่าสงวนแห่งชาติ จึงเป็นการกระทำความผิดต่อรัฐโจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยทั้งสองชี้แจงให้โจทก์ทราบแล้วโจทก์มิได้คัดค้าน ผู้ว่าราชการจังหวัดในฐานะจังหวัดสุรินทร์ซึ่งเป็นผู้ควบคุมดูแลก่อสร้างถนนพิพาทจึงมีอำนาจจะเพิกถอนหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์บางส่วนได้การกระทำของจำเลยทั้งสองไม่เป็นละเมิดต่อโจทก์ ค่าเสียหายไม่เกิน 500 บาท ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้จำเลยที่ 1 รื้อถอนออกไปจากที่ดินพิพาทและปรับสภาพพื้นที่ให้เป็นที่นา ให้จำเลยที่ 1ใช้ค่าเสียหายเป็นเงินปีละ 10,000 บาท แก่โจทก์ นับแต่ปี 2533เป็นต้นไปจนกว่าจะรื้อถอนและปรับสภาพพื้นที่แล้วเสร็จ ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 2จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนจำเลยที่ 1 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า ที่ดินพิพาทอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ โจทก์ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในที่ดินพิพาทตามหนังสืออนุญาตสทก.1 เอกสารหมาย จ.1 มีกำหนดระยะเวลา 5 ปี ตั้งแต่ 1 ตุลาคม2527 ถึง 1 ตุลาคม 2532 ในปี 2533 จำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนมาตรฐาน รพช. สายบ้านไทร-กิ่งอำเภอลำดวน เชื่อมระหว่างอำเภอลำดวนกับ อำเภอศีขรภูมิ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทั่วไปผ่านที่ดินพิพาทปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ในข้อแรกว่าโจทก์มีอำนาจฟ้องบังคับให้จำเลยที่ 1 รื้อและปรับสภาพถนนให้คืนสภาพเดิมหรือไม่ เห็นว่า พระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติพ.ศ. 2507 มาตรา 16 บัญญัติว่า "อธิบดีโดยอนุมัติรัฐมนตรีมีอำนาจอนุญาตให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ในกรณีดังต่อไปนี้(1) การเข้าทำประโยชน์หรืออาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติคราวละไม่น้อยกว่าห้าปีแต่ไม่เกินสามสิบปี ฯลฯ"โจทก์เป็นผู้ที่ได้รับการผ่อนผันให้มีสิทธิทำกินชั่วคราวในเขตป่าสงวนแห่งชาติตามหนังสืออนุญาต สทก.1 ตามเงื่อนไขของมาตรา 16 อันเป็นข้อยกเว้นของมาตรา 14 ของพระราชบัญญัติดังกล่าวซึ่งบัญญัติว่า "ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ฯลฯ" เมื่อปรากฎว่าจำเลยที่ 1 ก่อสร้างถนนในปี 2533 อันเป็นเวลาหลังจากพ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาต สทก.1 ของโจทก์ สิทธิการทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนของโจทก์ตามเงื่อนไขของกฎหมายย่อมสิ้นสุดไปแล้ว ทั้งกรณีมิใช่เป็นการยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้ระหว่างราษฎรด้วยกัน แต่เป็นเรื่องที่โจทก์ฟ้องจำเลยที่ 1ที่เป็นส่วนราชการและเป็นหน่วยงานของรัฐจึงมีผลเท่ากับโจทก์อ้างสิทธิครอบครองมาใช้ยันรัฐนั่นเอง ซึ่งโจทก์ไม่อาจกระทำได้ โจทก์โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 1 ฎีกาจำเลยที่ 1 ข้อนี้ฟังขึ้นกรณีไม่จำต้องวินิจฉัยฎีกาข้ออื่นของจำเลยที่ 1 อีกต่อไปเพราะไม่ทำให้ผลคดีเปลี่ยนแปลง"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 1 เสียด้วยนอกจากที่แก้คงให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 1(จำลอง สุขศิริ-สุทธิ นิชโรจน์-ปราโมทย์ ชพานนท์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุระราชบัญญัติ ญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2507 มาตรา 14 บัญญัติว่า ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ห้ามมิให้บุคคลใดยึดถือครอบครองทำประโยชน์ หรืออยู่อาศัยในที่ดิน ก่อสร้าง แผ้ว ถาง เผาป่าทำไม้ เก็บหาของป่า หรือกระทำด้วยประการใด ๆ อันเป็นการเสื่อมเสียแก่สภาพป่าสงวนแห่งชาติ จากบทบัญญัติดังกล่าวได้ห้ามมิให้ประชาชนเข้าไปยึดถือหรือครอบครองที่ดินในเขตป่าสงวนแห่งชาติ เมื่อประชาชนเข้าไปยึดถือหรือครอบครอง รัฐย่อมสามารถฟ้องร้องดำเนินคดีทางอาญา และขอให้ศาลสั่งให้ผู้กระทำผิด คนงาน ผู้รับจ้าง ผู้แทน และบริวารของผู้กระทำผิดออกจากเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ ตามมาตรา 31 ด้วยเหตุนี้จึงเป็นหลักกฎหมายว่าประชาชนหรือราษฎรที่เข้าไปยึดถือครอบครองทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในที่ดินเขตป่าสงวนแห่งชาติ ไม่สามารถยกการครอบครองต่อสู้รัฐได้ ดังที่ศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ แต่มีข้อสังเกตว่า การที่ราษฎรได้รับอนุญาตจากอธิบดี โดยอนุมัติของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ให้ราษฎรเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติได้ตามมาตรา 16 เช่นนี้ ราษฎรที่ได้รับอนุญาตเข้าทำประโยชน์หรืออยู่อาศัยในเขตป่าสงวนแห่งชาติ จะยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้รัฐได้หรือไม่ เช่น หากข้อเท็จจริงในคดีที่หมายเหตุนี้ ปรากฎว่าจำเลยที่ 1 เข้าไปทำถนนในที่พิพาทซึ่งโจทก์ได้รับอนุญาตให้มีสิทธิทำกินชั่วคราว และอยู่ในกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตเช่นนี้ โจทก์จะยกสิทธิครอบครองขึ้นต่อสู้กับจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐ ได้หรือไม่ผู้หมายเหตุเห็นว่ากรณีเช่นนี้ถือว่าโจทก์ได้รับการครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมายแล้วแม้แต่กรมป่าไม้หรือกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตรก็จะเข้ามายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่โจทก์ได้รับอนุญาตให้ทำกินชั่วคราวไม่ได้ เว้นแต่มีข้อสัญญาหรือข้อตกลงในใบอนุญาตมิได้สงวนสิทธิไว้ ดังนั้น จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐคนละสังกัดกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร ยิ่งไม่มีสิทธิที่จะเข้าไปยุ่งเกี่ยวในการครอบครองทำประโยชน์ของโจทก์ เพราะโจทก์มีสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมาย จำเลยที่ 1 อาจมีความผิดได้ จำเลยที่ 1 จะอ้างว่าโจทก์ไม่สามารถยกสิทธิครอบครองใช้ยันจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐไม่ได้เนื่องจากโจทก์ได้รับอนุญาตให้ทำกิน เท่ากับรัฐได้มอบการครอบครองให้แก่โจทก์แล้ว รัฐจึงไม่มีสิทธิครอบครองในที่พิพาทดังกล่าวอีกต่อไปจนกว่าจะครบกำหนดระยะเวลาที่อนุญาตให้โจทก์ครอบครองแต่ข้อเท็จจริงในคดีนี้จำเลยที่ 1 เข้าทำถนนในที่พิพาทภายหลังจากที่พ้นกำหนดระยะเวลาในหนังสืออนุญาตแล้ว การครอบครองของโจทก์จึงหมดสิ้นไป การครอบครองในที่พิพาทตกเป็นของรัฐตามเดิม โจทก์จึงอ้างสิทธิครอบครองยันรัฐไม่ได้ ดังที่ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้ ศิริชัย วัฒนโยธิน