กฎสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยเครื่องแบบข้าราชการการเมืองพ.ศ. ๒๕๕๒[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา๖ และมาตรา ๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘นายกรัฐมนตรีออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ๑ ลักษณะ ชนิด และประเภทของเครื่องแบบข้าราชการการเมืองกับการแต่งเครื่องแบบให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้หมวด ๑เครื่องแบบทั่วไป ข้อ๒ เครื่องแบบข้าราชการการเมือง มี ๒ชนิด คือ(๑)เครื่องแบบปฏิบัติราชการ มี ๔ ประเภท(ก)เครื่องแบบสีกากีคอพับ(ข)เครื่องแบบสีกากีคอแบะ(ค)เครื่องแบบสีกากีแกมเขียวคอแบะ(ง)เครื่องแบบสีขาวคอพับ(๒)เครื่องแบบพิธีการมี ๕ ประเภท(ก)เครื่องแบบปกติขาว(ข)เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง(ค)เครื่องแบบครึ่งยศ(ง)เครื่องแบบเต็มยศ(จ)เครื่องแบบสโมสรข้อ๓ เครื่องแบบปฏิบัติราชการ(๑)เครื่องแบบสีกากีคอพับ ประกอบด้วย(ก)หมวกข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหมวกทำด้วยสักหลาดสีดำที่ขอบโค้งของกะบังหน้าหมวกปักด้วยดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์โดยปักหรือทำมาบรรจบกันที่ตรงกลางของกะบังหน้าหมวก มีระยะห่างกันพองามตามภาพท้ายกฎ พื้นกะบังหน้าหมวกด้านล่างสีดำสายรัดคางสีทองกว้างประมาณ ๑ เซนติเมตร มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีดำคาดแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทอง ๓ แถบแถบใหญ่กว้างประมาณ ๑.๒ เซนติเมตร ๒ แถบ ที่ขอบบนและขอบล่างของผ้าพันหมวกแถบเล็กกว้างประมาณ ๖ มิลลิเมตร อยู่ระหว่างกลางของแถบใหญ่ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูงประมาณ ๕.๕ เซนติเมตรบนหมอนสักหลาดสีดำข้าราชการการเมืองหญิงตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี แต่เป็นทรงอ่อนพับปีก ผ้าพันหมวกสีดำ ตรงกลางด้านหน้าของผ้าพันหมวกปักด้วยดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์ มีระยะห่างกันพองามตามภาพท้ายกฎล้อมด้วยแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทอง ๓ แถบ แถบใหญ่กว้างประมาณ ๑.๒ เซนติเมตร ๒แถบ ที่ขอบบนและขอบล่างของผ้าพันหมวก แถบเล็กกว้างประมาณ๖ มิลลิเมตร อยู่ระหว่างกลางของแถบใหญ่ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ ปักดิ้นสีทองสูงประมาณ ๔.๕ เซนติเมตร บนหมอนสักหลาดสีดำข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งอื่นให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี กะบังหน้าหมวกทำด้วยสักหลาดสีดำที่ขอบโค้งของกะบังหน้าหมวกปักด้วยดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์โดยปักหรือทำมาบรรจบกันที่ตรงกลางของกะบังหน้าหมวกมีระยะห่างกันพองามตามภาพท้ายกฎพื้นกะบังหน้าหมวกด้านล่างสีดำสายรัดคางสีทองกว้างประมาณ ๑ เซนติเมตร มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีดำคาดแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทอง กว้างประมาณ ๖มิลลิเมตร ๒ แถบ ที่กลางผ้าพันหมวก มีระยะห่างกันประมาณ ๘ มิลลิเมตรที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูงประมาณ ๕.๕ เซนติเมตรบนหมอนสักหลาดสีดำข้าราชการการเมืองหญิงตำแหน่งอื่นให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี แต่เป็นทรงอ่อนพับปีก ผ้าพันหมวกสีดำตรงกลางด้านหน้าของผ้าพันหมวกปักด้วยดิ้นทองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์มีระยะห่างกันพองามตามภาพท้ายกฎ ล้อมด้วยแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทองกว้างประมาณ๖ มิลลิเมตร ๒ แถบ ที่กลางผ้าพันหมวกมีระยะห่างกันประมาณ ๘ มิลลิเมตรที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูงประมาณ ๔.๕ เซนติเมตร บนหมอนสักหลาดสีดำการสวมหมวกให้สวมในโอกาสอันควร(ข)เสื้อข้าราชการการเมืองชายให้ใช้เสื้อคอพับสีกากีแขนยาวรัดข้อมือ มีดุมที่ข้อมือข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้นตัวเสื้อผ่าอกตลอด มีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุมระยะห่างกันพอสมควร มีกระเป๋าเย็บติดที่หน้าอกเสื้อข้างละ ๑ กระเป๋าที่กระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่งกว้าง ๓.๕ เซนติเมตรมีใบปกกระเป๋าเป็นรูปมนชายกลางแหลมหรือเป็นกระเป๋าเสื้อชนิดไม่มีแถบกลางกระเป๋าและใบปกกระเป๋าเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามุมกระเป๋าและมุมปกกระเป๋าเป็นรูปตัดพองาม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละ ๑ดุมสำหรับขัดกับใบปกกระเป๋าติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างไหล่เสื้อมีหูสำหรับประดับอินทรธนูเย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้าง ๆ ละ ๒ หูในช่วงอากาศร้อนให้ใช้เสื้อเป็นแบบคอแบะแขนสั้นได้ดุมที่ใช้กับเสื้อมีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีเสื้อในโอกาสไปงานพิธีให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาว ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกะลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สองผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วยข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้เสื้อได้ ๓ แบบแบบที่๑ อนุโลมตามแบบเสื้อของข้าราชการการเมืองชายแบบที่๒ เสื้อคอพับสีกากีสีอ่อนกว่ากระโปรงหรือสีเดียวกับกระโปรงหรือกางเกงผ่าอกตลอดตัวเสื้อ มีสาบกว้างประมาณ ๒.๕ เซนติเมตร แขนยาวรัดข้อมือขอบปลายแขนกว้างประมาณ๕ เซนติเมตร หรือแขนสั้นเหนือข้อศอกเล็กน้อยตลบชายกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตรเดินคิ้วด้านหน้าเสื้อต่อจากเส้นบ่า มีตะเข็บผ่านกลางอกยาวตลอดตัวทั้งสองด้านมีดุมสีเดียวกับสีเสื้อ ๕ ดุมด้านหลังจากเส้นต่อบ่าหลังมีตะเข็บผ่านตามตัวเสื้อทั้งสองด้านเช่นเดียวกับด้านหน้าติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างไหล่เสื้อมีหูสำหรับประดับอินทรธนูเย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้าง ๆ ละ ๒ หูให้สวมสอดชายเสื้อไว้ในขอบกระโปรงแบบที่๓ เสื้อคอพับปล่อยเอวสีกากีสีเดียวกับกระโปรงหรือกางเกง ผ่าอกตลอดตัวเสื้อ ไม่มีสาบด้านหน้ามีคิ้วตามสาบ มีดุมโลหะ สีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ ๔ ดุมแขนยาวจรดข้อมือหรือแขนสั้นเหนือข้อศอกเล็กน้อยตลบชายกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตรมีคิ้วหน้าหลังเช่นเดียวกับแบบที่ ๒ และมีเส้นแนวตะเข็บเช่นเดียวกับแบบที่ ๒ทั้งหน้าหลัง ความยาวของเสื้อให้คลุมสะโพกพองาม ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างไหล่เสื้อมีหูสำหรับประดับอินทรธนูเย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้าง ๆ ละ ๒ หูให้ปล่อยชายเสื้อทับกระโปรงหรือกางเกงและคาดเข็มขัดตาม (จ) แบบที่ ๒ ทับเอวเสื้อในโอกาสไปงานพิธีให้ใช้เสื้อแบบที่ ๑ หรือแบบที่ ๒ โดยใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาว ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สองผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย(ค)อินทรธนู ให้ใช้อินทรธนูแข็ง มีเครื่องหมายบนอินทรธนู ดังต่อไปนี้ข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้อินทรธนูแข็ง ทำด้วยสักหลาดสีดำเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าเรียวจากไหล่ไปทางคอปลายมน ด้านไหล่กว้างประมาณ ๕.๕ เซนติเมตร ด้านคอกว้างประมาณ ๔.๕ เซนติเมตรยาวประมาณ ๑๒.๕ เซนติเมตร ตอนปลายติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็ก ตราครุฑพ่าห์ ๑ ดุมมีดิ้นทองปักเป็นลายถักเต็มแผ่นอินทรธนูมีตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูงประมาณ ๒.๙ เซนติเมตรติดทับกึ่งกลางบนแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทองตามภาพท้ายกฎข้าราชการการเมืองหญิงตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้อินทรธนูแข็งเช่นเดียวกับข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งรัฐมนตรีแต่ด้านไหล่กว้างประมาณ ๕ เซนติเมตร ด้านคอกว้างประมาณ ๔ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๑๑.๕เซนติเมตรข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งอื่นให้ใช้อินทรธนูแข็งทำด้วยสักหลาดสีดำเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าปลายรวบ กว้างประมาณ๕ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๑๒.๕ เซนติเมตรที่ปลายรวบติดดุมโลหะสีทองขนาดเล็กตราครุฑพ่าห์ ๑ ดุมมีแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทอง กว้าง ๕ เซนติเมตร ตรึงด้านบนเต็มแผ่นอินทรธนูมีตราครุฑพ่าห์ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูงประมาณ ๒.๙ เซนติเมตรติดทับที่กึ่งกลางบนแถบไหมทองหรือวัตถุเทียมไหมทองตามภาพท้ายกฎข้าราชการการเมืองหญิงตำแหน่งอื่นให้ใช้อินทรธนูแข็งเช่นเดียวกับข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งอื่น แต่กว้างประมาณ๔.๕ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๑๑.๕ เซนติเมตร(ง)กางเกง กระโปรงข้าราชการการเมืองชายให้ใช้กางเกงแบบราชการสีกากีขายาว ไม่พับปลายขาข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้กางเกง หรือกระโปรงสีกากีได้ ๕ แบบแบบที่๑ อนุโลมตามแบบกางเกงของข้าราชการการเมืองชายแบบที่๒ กางเกงขายาว ขาตรง ไม่มีลวดลาย ขอบกางเกงกว้างประมาณ ๑ นิ้วมีหรือไม่มีกระเป๋าก็ได้ มีซิปด้านหน้าหรือด้านข้าง ไม่พับปลายขาแบบที่๓ กระโปรงยาวปิดเข่า ปลายบานเล็กน้อยแบบที่๔ กระโปรงมีตะเข็บหน้า ๒ ตะเข็บ ตะเข็บหลัง ๒ ตะเข็บ ยาวครึ่งเข่า ปลายบานเล็กน้อยแบบที่๕ กระโปรงกางเกง แบบกางเกงยาวครึ่งเข่า มีตะเข็บหน้า ๒ ตะเข็บ ตะเข็บหลัง ๒ ตะเข็บมีจีบกระทบด้านหน้าและด้านหลังสำหรับข้าราชการการเมืองหญิงมุสลิมหากใช้กระโปรงหรือกระโปรงกางเกงตามแบบที่ ๓ แบบที่ ๔ หรือแบบที่ ๕จะให้ยาวคลุมข้อเท้าก็ได้(จ)เข็มขัดข้าราชการการเมืองชายให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากี กว้าง ๓ เซนติเมตรหัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอนปลายมน กว้าง ๓.๕ เซนติเมตรยาว ๕ เซนติเมตรมีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัด ไม่มีเข็มสำหรับสอดรู ปลายเข็มขัดหุ้มด้วยโลหะสีทองกว้าง ๑ เซนติเมตรข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้เข็มขัดได้ ๒ แบบแบบที่๑ อนุโลมตามแบบเข็มขัดของข้าราชการการเมืองชายแบบที่๒ เข็มขัดผ้าสีกากีสีเดียวกับสีเสื้อ กว้าง ๔.๕ เซนติเมตรหัวสี่เหลี่ยมหุ้มผ้าใช้คาดทับเสื้อแบบปล่อยชาย(ฉ)รองเท้า ถุงเท้าข้าราชการการเมืองชายให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูกหรือหุ้มข้อหนังสีดำ ไม่มีลวดลาย ถุงเท้าสีดำข้าราชการการเมืองหญิงถ้าใช้กางเกงให้ใช้รองเท้าหุ้มส้น หนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายถุงเท้าสั้นสีดำ ถ้าใช้กระโปรงให้ใช้รองเท้าส้นสูงสีดำ ปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายส้นสูงไม่เกิน ๑๐ เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ(ช)เครื่องหมายแสดงสังกัดข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีให้มีเครื่องหมายรูปตราราชสีห์คชสีห์รักษาพานประดิษฐานรัฐธรรมนูญทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตรข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นให้มีเครื่องหมายแสดงสังกัดเป็นรูปตรากระทรวงหรือทบวงที่ข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นนั้นสังกัดทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตรข้าราชการการเมืองชายให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้างสำหรับข้าราชการการเมืองหญิงให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์(๒)เครื่องแบบสีกากีคอแบะ ประกอบด้วย(ก)หมวก ให้ใช้หมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากีคอพับ(ข)เสื้อข้าราชการการเมืองชายให้ใช้เสื้อสีกากีคอแบะแบบคอตื้นแขนสั้น ปล่อยเอว ตัวเสื้อผ่าอกตลอดมีดุมที่อกเสื้อ ๔ ดุม มีกระเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกระเป๋าบนและล่างอย่างละสองกระเป๋ากระเป๋าบนมีใบปกมนชายกลางแหลม มีแถบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ตรงกึ่งกลางกระเป๋าทางดิ่งกระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามมีใบปกรูปตัด ที่ปากกระเป๋าทั้งสองกระเป๋ามีดุมข้างละ ๑ดุม สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋าที่เอวด้านหลังคาดด้วยผ้าสีเดียวกับสีเสื้อขนาดกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตรชายเสื้อที่ตะเข็บกลางหลังเปิดไว้ถึงผ้าคาดเอว และติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างดุมที่ใช้กับเสื้อมีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีเสื้อผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วยข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้เสื้อได้ ๒ แบบแบบที่๑ อนุโลมตามแบบเสื้อของข้าราชการการเมืองชายแบบที่๒ เสื้อคอแบะปล่อยเอวสีกากีสีเดียวกับกระโปรงหรือกางเกง ผ่าอกตลอดตัวเสื้อไม่มีสาบ ด้านหน้ามีคิ้วตามสาบ มีดุมทำด้วยโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ ๓ ดุมแขนยาวจรดข้อมือหรือแขนสั้นเหนือศอกเล็กน้อย ตลบชายกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตรต่อด้านหน้าและด้านหลังยาวตามตัว ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่ปกคอแบะทั้งสองข้างและมีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย ไม่มีใบปกกระเป๋าให้ปล่อยชายเสื้อทับกระโปรงหรือกางเกง และคาดเข็มขัดตาม (จ) แบบที่ ๒ ทับเอวเสื้อผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย(ค)อินทรธนู กางเกง กระโปรง เข็มขัด รองเท้า ถุงเท้าให้ใช้เช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากีคอพับ(๓)เครื่องแบบสีกากีแกมเขียวคอแบะ ประกอบด้วย(ก)หมวกข้าราชการการเมืองชายและหญิงตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียวที่หน้าหมวกเหนือแก๊ปติดตราครุฑพ่าห์ปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลือง สูง ๓.๕ เซนติเมตรที่ขอบโค้งของกะบังหน้าหมวกปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์ลักษณะเดียวกับช่อชัยพฤกษ์ของหมวกสำหรับเครื่องแบบสีกากีคอพับข้าราชการการเมืองชายและหญิงตำแหน่งอื่นให้ใช้หมวกแก๊ปทรงอ่อนสีกากีแกมเขียว ที่หน้าหมวกเหนือแก๊ปติดตราครุฑพ่าห์ปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองสูง ๓.๕ เซนติเมตรที่ขอบโค้งของกะบังหน้าหมวกปักด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองเป็นรูปช่อชัยพฤกษ์ลักษณะเดียวกับช่อชัยพฤกษ์ของหมวกสำหรับเครื่องแบบสีกากีคอพับการสวมหมวกให้สวมในโอกาสอันควร(ข)เสื้อข้าราชการการเมืองชายและหญิงให้ใช้เสื้อคอเปิดสีกากีแกมเขียวทรงกระบอก ไม่มีสาบอก ที่คอและแนวอกมีดุม ๖ ดุมขัดดุมปิดคอได้ มีลิ้นปิดอกแขนยาวแบบทรงกระบอก ที่อกและตอนล่างของเสื้อมีกระเป๋าไม่มีสาบปะข้างละ ๑ กระเป๋า มุมกระเป๋าและปากกระเป๋าเป็นรูปตัดพองามมีปกขัดดุมเสื้อข้างละ ๑ ดุม ชายเสื้อตัดตรงไม่มีเว้ากระเป๋าล่างเป็นกระเป๋าย่ามมีใบปกรูปตัดที่ปากกระเป๋าทั้งสองกระเป๋ามีดุมที่ปากกระเป๋าข้างละ ๑ ดุม สำหรับขัดกับใบปกกระเป๋าดุมที่ใช้กับเสื้อมีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีเดียวกับสีเสื้อสำหรับข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีให้ปักเครื่องหมายแสดงสังกัดด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองเป็นรูปตราราชสีห์คชสีห์รักษาพานประดิษฐานรัฐธรรมนูญที่ปกคอเสื้อทั้งสองข้าง สำหรับข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นให้ปักเครื่องหมายแสดงสังกัดด้วยด้ายหรือไหมสีเหลืองเป็นรูปตรากระทรวงหรือทบวงที่ข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นนั้นสังกัดที่ปกคอเสื้อทั้งสองข้าง(ค)กางเกงข้าราชการการเมืองชายและหญิงให้ใช้กางเกงขายาวสีกากีแกมเขียว ไม่พับปลายขา ที่แนวตะเข็บกางเกงด้านข้างเป็นกระเป๋าปะปากกระเป๋าเฉียงไม่มีปกและจะมีกระเป๋าหลังเป็นกระเป๋าปะมีปกขัดดุมกระเป๋าละ ๑ ดุมด้วยก็ได้ ตะเข็บกางเกงทุกตะเข็บจะต้องเป็นตะเข็บคู่(ง)เข็มขัดข้าราชการการเมืองชายและหญิงให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีแกมเขียว กว้าง ๓ เซนติเมตรหัวเข็มขัดและปลายเข็มขัด ให้มีลักษณะเช่นเดียวกับเข็มขัดของเครื่องแบบสีกากีคอพับ(จ)รองเท้าข้าราชการการเมืองชายและหญิงให้ใช้รองเท้าสูงครึ่งน่อง สีกากีแกมเขียวหรือสีดำ มีรูร้อยเชือก(๔)เครื่องแบบสีขาวคอพับ ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากีคอพับเว้นแต่สีของหมวก เสื้อ และกางเกงหรือกระโปรงเป็นสีขาว เข็มขัดทำด้วยหนังหรือด้ายถักสีดำรองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำ ในช่วงอากาศร้อน ให้ใช้เสื้อเป็นแบบคอแบะแขนสั้นได้ในโอกาสไปงานพิธีให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสี สอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สองข้อ๔ เครื่องแบบพิธีการ(๑)เครื่องแบบปกติขาว ประกอบด้วย(ก)หมวกมีลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสีกากีคอพับเว้นแต่สีของหมวก ผ้าพันหมวก และหมอนสักหลาดสำหรับปักครุฑพ่าห์เป็นสีขาวการสวมหมวกให้สวมในโอกาสอันควร(ข)เสื้อข้าราชการการเมืองชายให้ใช้เสื้อแบบราชการสีขาว ใช้ดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ ๕ ดุมผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วยข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้านแขนยาวจรดข้อมือ มีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บที่แนวสาบอกมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๑.๕ เซนติเมตร ๕ ดุมมีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋า เป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อย ไม่มีใบปกกระเป๋าและให้ใช้เสื้อคอพับแขนยาวสีขาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเบื้องซ้ายด้วย(ค)อินทรธนูข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้อินทรธนูแข็งกว้างประมาณ ๕ เซนติเมตร ยาวตามความยาวของบ่าพื้นสักหลาดสีดำปักดิ้นสีทองเป็นลายช่อชัยพฤกษ์เต็มแผ่นอินทรธนู ติดทับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ ด้านคอปลายมนติดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กข้าราชการการเมืองหญิงตำแหน่งรัฐมนตรีให้ใช้อินทรธนูแข็งเช่นเดียวกับข้าราชการการเมืองชายตำแหน่งรัฐมนตรีแต่ด้านไหล่กว้างประมาณ ๔ เซนติเมตร ยาวตามความยาวของบ่าข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นให้ใช้อินทรธนูขนาดเดียวกับข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีแล้วแต่กรณี มีแถบสีทองกว้าง ๕ มิลลิเมตร เป็นขอบโดยรอบและปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ยาวตลอดส่วนกลางของอินทรธนูทั้งนี้ ยกเว้น ข้าราชการการเมืองที่มีกฎหมายว่าด้วยเครื่องแบบใช้บังคับโดยเฉพาะ(ง)กางเกง กระโปรงข้าราชการการเมืองชายให้ใช้กางเกงแบบราชการสีขาว ขายาวไม่พับปลายขา ข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้กระโปรงสีขาวยาวปิดเข่า ปลายบานเล็กน้อย สำหรับข้าราชการการเมืองหญิงมุสลิมให้ยาวคลุมข้อเท้าก็ได้(จ)รองเท้า ถุงเท้าข้าราชการการเมืองชายให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูก ไม่มีลวดลาย ถุงเท้าสีดำข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๑๐ เซนติเมตรถุงเท้ายาวสีเนื้อ(ฉ)เครื่องหมายแสดงสังกัดข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีให้มีเครื่องหมายรูปตราราชสีห์คชสีห์รักษารัฐธรรมนูญทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตรข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นให้มีเครื่องหมายแสดงสังกัดเป็นรูปตรากระทรวงหรือทบวงที่ข้าราชการการเมืองตำแหน่งอื่นนั้นสังกัด ทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตรข้าราชการการเมืองชายให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้างสำหรับข้าราชการการเมืองหญิงให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้าง เหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์(๒)เครื่องแบบปกติสีกากีคอตั้ง ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาวเว้นแต่สีของหมวก ผ้าพันหมวก หมอนสักหลาดสำหรับปักครุฑพ่าห์เสื้อและกางเกงหรือกระโปรงเป็นสีกากี(๓)เครื่องแบบครึ่งยศ ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับครื่องแบบปกติขาวเว้นแต่กางเกงให้ใช้ผ้าสักหลาดหรือเสิร์ทสีดำ มีแถบไหมสีดำกว้างประมาณ ๑.๘เซนติเมตร ๒ แถบ ห่างกันประมาณ ๘ มิลลิเมตร ติดด้านข้างตามความยาวของกางเกงประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ข้าราชการการเมืองหญิงให้ใช้กระโปรงผ้าสักหลาดหรือเสิร์ทสีดำ(๔)เครื่องแบบเต็มยศ ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศสวมสายสะพาย(ถ้ามี)(๕)เครื่องแบบสโมสรเครื่องแบบสโมสรสำหรับข้าราชการการเมืองชายมี ๓ แบบ คือ(ก)เครื่องแบบสโมสร ก. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบเต็มยศ(ข)เครื่องแบบสโมสร ข. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ก. เว้นแต่เสื้อให้ใช้เสื้อสโมสรสีขาว ทำด้วยผ้าสักหลาดหรือเสิร์ท เปิดอก ปาดเอวประดับอินทรธนูเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาวมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้อมือข้างละ ๓ ดุมที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓ ดุมและที่บรรจบเสื้อมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ข้างละ ๑ ดุมดุมคู่นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกันประกอบด้วยเสื้อกั๊กสีขาวดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ๓ ดุม และเสื้อเชิ้ตสีขาวอกแข็ง ข้อมือแข็งคอเชิ้ตชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่ายมีแพรแถบสีเดียวกับกางเกงรัดเอวแพรแถบนี้ส่วนกลางด้านหน้ากว้างประมาณ ๑๒ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้างประมาณ ๑๑ เซนติเมตร ที่ปลายมีขอเกี่ยวติดกันในขณะคาดทางด้านหลังเครื่องหมายแสดงสังกัดให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์(ค)เครื่องแบบสโมสร ค. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ข.เว้นแต่เสื้อเชิ้ตอกแข็งให้ใช้เสื้อเชิ้ตอกอ่อนสีขาวและเสื้อกั๊กให้ใช้แพรแถบสีเดียวกับกางเกงรัดเอวแทนแพรแถบนี้ส่วนกลางด้านหน้ากว้าง ๑๒ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้าง ๑๑เซนติเมตร ที่ปลายมีขอเกี่ยวติดกันในขณะคาดทางด้านหลังสำหรับข้าราชการการเมืองหญิงให้แต่งตามสมัยนิยมหมวด ๒เครื่องแบบพิเศษ ข้อ๕ข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีที่ควบคุม กำกับ หรือสั่งและปฏิบัติราชการสำหรับหน่วยงานใดให้มีสิทธิแต่งเครื่องแบบพิเศษของหัวหน้าหรือผู้บริหารสูงสุดของหน่วยงานที่ควบคุมกำกับ หรือสั่งและปฏิบัติราชการนั้นได้ แต่ให้ใช้หมวกและส่วนประกอบของหมวก อินทรธนูและเครื่องหมายแสดงสังกัดของข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีตามกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้แล้วแต่กรณี แทนหมวก อินทรธนูและเครื่องหมายแสดงสังกัดของเครื่องแบบพิเศษของหน่วยงานนั้นหมวด ๓เครื่องหมายคณะรัฐมนตรี ข้อ๖ ให้มีเครื่องหมาย คณะรัฐมนตรี เป็นสัญลักษณ์อันมีศักดิ์และเกียรติยศยิ่ง มี ๒ ประเภท ได้แก่ประเภทที่๑ทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปตราราชสีห์คชสีห์รักษาพานประดิษฐานรัฐธรรมนูญเหนือพานพื้นลงยาสีธงไตรรงค์และมีกระจังรัศมี๙ แฉก ใต้พานมีอักษรย่อ ครม ลงยาสีขาวบนพื้นลงยาสีน้ำเงินเข้มด้านล่างมีแพรสะบัดชายลงยาสีแดงเข้ม มีคำว่า สุจริต เสียสละสามัคคี สีทองอยู่บนแพรสะบัดชายติดทับบนผ้าแพรสีชมพูนวลสูงประมาณ ๓.๔ เซนติเมตร กว้างประมาณ ๓.๕ เซนติเมตร ตามภาพท้ายกฎประเภทที่๒ มีลักษณะเช่นเดียวกับประเภทที่ ๑ แต่สูงประมาณ ๑.๒ เซนติเมตร กว้างประมาณ ๑.๓เซนติเมตร ติดทับที่กึ่งกลางแผ่นพื้นโลหะรูปวงรีดุนนูน ลงยาสีชมพูนวล กว้างประมาณ๑.๔ เซนติเมตร สูงประมาณ ๒ เซนติเมตร มีขอบสีทองกว้างประมาณ ๑ มิลลิเมตรตามภาพท้ายกฎมีความหมายดังนี้รูปตราราชสีห์คชสีห์รักษาพานประดิษฐานรัฐธรรมนูญมีธงไตรรงค์และมีกระจังรัศมี ๙ แฉก และอักษรย่อ ครม ลงยาสีขาวบนพื้นลงยาสีน้ำเงินเข้มอันเป็นสีของสถาบันพระมหากษัตริย์หมายถึง การบริหารราชการแผ่นดินของคณะรัฐมนตรีภายใต้กฎหมายรัฐธรรมนูญสนองเบื้องพระยุคลบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ด้วยความจงรักภักดีและพิทักษ์เทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์เพื่อประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติ โดยตราราชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่งเสนาบดีสมุหนายกที่บังคับบัญชาข้าราชการพลเรือนและตราคชสีห์เป็นตราประจำตำแหน่งเสนาบดีสมุหกลาโหมที่บังคับบัญชาข้าราชการทหารซึ่งล้วนเป็นข้าราชการในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสีชมพูนวลหมายถึง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ผู้ทรงริเริ่มกำหนดต้นแบบการบริหารราชการแผ่นดินเป็นกระทรวงทบวง กรมครมหมายถึง รัฐมนตรีและคณะรัฐมนตรี สุจริตเสียสละ สามัคคี หมายถึง คติพจน์ของคณะรัฐมนตรีที่จักต้องบริหารราชการแผ่นดินด้วยความซื่อสัตย์สุจริตเสียสละประโยชน์ส่วนตนเพื่อประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชนและเป็นตัวอย่างของการทำงานด้วยความสามัคคีข้อ๗ ผู้มีสิทธิประดับเครื่องหมาย คณะรัฐมนตรี จะต้องเป็นหรือเคยเป็นข้าราชการการเมืองตำแหน่งรัฐมนตรีข้อ๘ การประดับเครื่องหมาย คณะรัฐมนตรี ให้ประดับในเวลาแต่งเครื่องแบบหรือสวมชุดสากล หรือชุดสุภาพสำหรับสุภาพสตรีในเวลาร่วมงานราชพิธีหรืองานพิธีหรือในโอกาสอันควรเครื่องหมายคณะรัฐมนตรี ประเภทที่ ๑ให้ประดับเหนือกระเป๋าเสื้อด้านขวาของเครื่องแบบทุกชนิดยกเว้นเครื่องแบบสีกากีแกมเขียวคอแบะหากประดับร่วมกับเครื่องหมายอื่นใดจะต้องประดับเครื่องหมาย คณะรัฐมนตรี ไว้เหนือสุด ยกเว้นเครื่องหมายที่มีพระปรมาภิไธยย่อของพระมหากษัตริย์หรือพระนามาภิไธยย่อของพระราชินีหรือพระบรมวงศานุวงศ์เครื่องหมายคณะรัฐมนตรี ประเภทที่ ๒ สุภาพบุรุษให้ประดับที่ปกเสื้อด้านซ้ายของชุดสากลสุภาพสตรีให้ประดับที่ปกเสื้อหรือที่อกเสื้อด้านซ้าย หากประดับร่วมกับเครื่องหมายอื่นใดจะต้องประดับเครื่องหมายคณะรัฐมนตรี ไว้เหนือสุดยกเว้นเครื่องหมายที่มีพระปรมาภิไธยย่อของพระมหากษัตริย์ หรือพระนามาภิไธยย่อของพระราชินีหรือพระบรมวงศานุวงศ์หมวด ๔เบ็ดเตล็ด ข้อ๙ผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์หรือได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้น ๆ ในเวลาแต่งเครื่องแบบเต็มยศ แต่ในเวลาแต่งเครื่องแบบสโมสรจะประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์จำลองขนาดย่อมก็ได้และถ้าในหมายของสำนักพระราชวังหรือบัตรเชิญทางราชการปรากฏว่า ให้ประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ก็ให้ประดับอย่างแต่งเครื่องแบบเต็มยศ หรือถ้ามีว่าให้สวมสายสะพายด้วยก็ให้สวมข้อ๑๐ การแต่งเครื่องแบบที่กำหนดไว้ในกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้ให้แต่งตามหมายของสำนักพระราชวังหรือในโอกาสอันควรข้อ๑๑ ข้าราชการการเมืองหญิงมุสลิมหากจะใช้ผ้าคลุมศีรษะ ให้ใช้ผ้าคลุมศีรษะสีกลมกลืนกับสีของเครื่องแบบตามที่กำหนดไว้ในกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้เว้นแต่เครื่องแบบสีขาวคอพับ และเครื่องแบบพิธีการให้ใช้ผ้าคลุมศีรษะสีดำโดยให้คลุมศีรษะทั้งหมดเว้นใบหน้า ชายผ้าคลุมศีรษะสอดไว้ในปกเสื้อทั้งด้านหน้าและด้านหลัง ในกรณีที่มีการสวมหมวกให้สวมหมวกทับผ้าคลุมศีรษะข้อ๑๒ ข้าราชการการเมืองนอกประจำการให้ใช้เครื่องแบบและส่วนประกอบของเครื่องแบบเช่นเดียวกับข้าราชการการเมืองประจำการเว้นแต่ให้ติดเครื่องหมายอักษรย่อ นกทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบ สูง ๒ เซนติเมตร ที่อกเสื้อเบื้องขวาข้อ๑๓ข้าราชการการเมืองนอกประจำการผู้มีลักษณะดังต่อไปนี้ไม่มีสิทธิแต่งเครื่องแบบข้าราชการการเมือง(๑)เป็นบุคคลไร้ความสามารถหรือบุคคลเสมือนไร้ความสามารถ(๒)เป็นบุคคลล้มละลายซึ่งศาลยังไม่สั่งให้พ้นจากคดี(๓)ถูกจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายให้จำคุกเว้นแต่ในความผิดอันได้กระทำโดยประมาท หรือความผิดลหุโทษ(๔)ประพฤติตนในทางที่อาจเป็นการเสื่อมเสียเกียรติของข้าราชการการเมืองและนายกรัฐมนตรีสั่งให้ผู้นั้นงดแต่งเครื่องแบบสำหรับข้าราชการการเมืองนอกประจำการในระยะเวลาที่กำหนดหรือตลอดไปข้อ๑๔ข้าราชการการเมืองผู้ใดมีสิทธิแต่งเครื่องแบบข้าราชการอยู่ก่อนวันที่กฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้ใช้บังคับให้คงมีสิทธิแต่งเครื่องแบบเดิมต่อไปได้อีกแต่ไม่เกินสี่สิบห้าวันนับแต่วันที่กฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้มีผลใช้บังคับให้ไว้ณ วันที่ ๒ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๒อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะนายกรัฐมนตรี[เอกสารแนบท้าย]๑.ภาพท้ายกฎสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยเครื่องแบบข้าราชการการเมือง พ.ศ. ๒๕๕๒(ดูข้อมูลจากภาพกฎหมาย)หมายเหตุ:- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ เนื่องจากพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการการเมืองพ.ศ. ๒๕๓๕กำหนดให้ข้าราชการการเมืองเป็นข้าราชการพลเรือนตามกฎหมายว่าด้วยเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนซึ่งปัจจุบันได้มีการปรับปรุงแก้ไขอินทรธนูและเครื่องหมายตำแหน่งบนอินทรธนูของข้าราชการพลเรือนสามัญเพื่อให้สอดคล้องกับการจำแนกตำแหน่งใหม่ตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือนพ.ศ. ๒๕๕๑ ประกอบกับโดยที่การกำหนดลักษณะ ชนิดและประเภทของเครื่องแบบและการแต่งเครื่องแบบของข้าราชการการเมืองมีลักษณะแตกต่างจากข้าราชการประเภทอื่นจึงสมควรที่จะกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับเครื่องแบบและการแต่งเครื่องแบบของข้าราชการการเมืองขึ้นไว้โดยเฉพาะ จึงจำเป็นต้องออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีนี้ปริยานุช/จัดทำ๙ ธันวาคม ๒๕๕๒นันท์นภัสร์/ตรวจ๙ ธันวาคม ๒๕๕๒โชติกานต์/ปรับปรุง๓๐ มีนาคม ๒๕๖๓อรญา/ตรวจ๔ พฤษภาคม ๒๕๖๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๒๖/ตอนที่ ๙๒ ก/หน้า ๑๐/๓ ธันวาคม ๒๕๕๒