คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1026/2535หลักกฎหมาย: โจทก์แถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนตามคำพิพากษาตามยอม ศาลมีคำสั่งอนุญาต แต่โจทก์ไม่มารับ จึงเป็นเงินที่ยังค้างจ่ายอยู่ในศาล โจทก์มาแถลงขอรับอีกครั้งเมื่อพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไป เงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินตามตั๋วสัญญาใช้เงิน วันที่ 18 มิถุนายน 2524 โจทก์กับจำเลยทั้งสองตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ และศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมโดยสั่งคืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาทวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืน ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาต โจทก์ยังมิได้รับเงินดังกล่าวคืนไป ต่อมาวันที่ 27 มิถุนายน 2533โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนอีก ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าศาลมีคำสั่งอนุญาตไปแล้วเมื่อปี พ.ศ. 2524 แต่โจทก์มิได้รับเงินคืนไป จึงเป็นเงินค้างจ่ายที่โจทก์มิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี ตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 แล้วจึงไม่อนุญาตโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาท ครั้นวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์แถลงขอรับเงินดังกล่าว ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตแล้ว แต่โจทก์ไม่มารับ แสดงว่า เงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้คืนแก่โจทก์ยังค้างจ่ายอยู่ในศาลเมื่อโจทก์เพิ่งมาแถลงขอรับเงินดังกล่าวในวันที่ 27 มิถุนายน 2533ซึ่งพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไปเงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 2 ไม่คืนให้แก่โจทก์ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาโจทก์ฟ้องไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1026/2535บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ไทย พัฒนา จำกัดโจทก์นาย ติ๊บ กัน ทา ทอง ที่ 1 นาง ใจ กัน ทา ทอง ที่ 2จำเลย ป.วิ.พ. ม. 323โจทก์แถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนตามคำพิพากษาตามยอม ศาลมีคำสั่งอนุญาต แต่โจทก์ไม่มารับ จึงเป็นเงินที่ยังค้างจ่ายอยู่ในศาล โจทก์มาแถลงขอรับอีกครั้งเมื่อพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไป เงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินตามตั๋วสัญญาใช้เงิน วันที่ 18 มิถุนายน 2524 โจทก์กับจำเลยทั้งสองตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ และศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมโดยสั่งคืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาทวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืน ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาต โจทก์ยังมิได้รับเงินดังกล่าวคืนไป ต่อมาวันที่ 27 มิถุนายน 2533โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนอีก ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าศาลมีคำสั่งอนุญาตไปแล้วเมื่อปี พ.ศ. 2524 แต่โจทก์มิได้รับเงินคืนไป จึงเป็นเงินค้างจ่ายที่โจทก์มิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี ตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 แล้วจึงไม่อนุญาตโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาท ครั้นวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์แถลงขอรับเงินดังกล่าว ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตแล้ว แต่โจทก์ไม่มารับ แสดงว่า เงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้คืนแก่โจทก์ยังค้างจ่ายอยู่ในศาลเมื่อโจทก์เพิ่งมาแถลงขอรับเงินดังกล่าวในวันที่ 27 มิถุนายน 2533ซึ่งพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไปเงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 2 ไม่คืนให้แก่โจทก์ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาโจทก์ฟ้องไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ(สมมาตร พรหมานุกูล-เทพฤทธิ์ ศิลปานนท์-สมศักดิ์ วิธุรัติ)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ที่ให้บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปีตกเป็นของแผ่นดินนั้นเป็นบทบัญญัติที่อยู่ในภาค 4 ว่าด้วยวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาและการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงานบังคับคดี จึงน่าจะจำกัดเฉพาะเงินที่เกี่ยวเนื่องกับวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาหรือการบังคับตามคำพิพากษา เช่น เงินประกันความเสียหายตามคำสั่งศาลซึ่งกำหนดวิธีการเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคู่ความในระหว่างพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 264(คำพิพากษาฎีกาที่ 2735/2528) เงินที่จำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษาให้แก่โจทก์ (คำพิพากษาฎีกาที่ 881/2529) หรือเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดทรัพย์สินที่ยึดมาเพื่อชำระหนี้ให้โจทก์ตามคำพิพากษาเป็นต้น เงินเหล่านี้เป็นสิทธิของคู่ความ หรือบุคคลภายนอก มิใช่เงินของรัฐ เมื่อมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี จึงให้ตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา 323 คดีนี้เป็นเรื่องที่โจทก์ขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนตามคำพิพากษาตามยอม ค่าธรรมเนียมศาลอันเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนดังกล่าวเช่นค่าขึ้นศาลที่โจทก์ชำระต่อศาลในขณะยื่นฟ้องย่อมตกเป็นของแผ่นดินตั้งแต่ขณะที่ชำระแล้ว ส่วนที่ศาลจะสั่งคืนค่าธรรมเนียมดังกล่าวได้นั้นต้องมีเหตุตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 151 เมื่อศาลชั้นต้นสั่งคืนค่าธรรมเนียมศาลให้แก่ผู้ใดแล้วผู้นั้นย่อมมีสิทธิขอรับเงินนั้นได้โดยไม่มีกำหนดระยะเวลา ตราบใดที่ยังไม่ได้รับไปเงินนั้นก็ยังเป็นของแผ่นดินอยู่ มิใช่ว่าถ้าไม่ขอรับคืนภายใน 5 ปี จะกลับตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา 323เพราะว่าเงินนั้นเป็นของแผ่นดินอยู่แล้ว นอกจากนี้เมื่อศาลได้พิพากษาตามยอมและได้สั่งให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์แล้วโจทก์ยังได้แถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนในวันที่ 23 ธันวาคม 2524 และศาลได้สั่งอนุญาตซ้ำลงไปอีกขั้นตอนต่อไปย่อมเป็นเรื่องทางธุรการที่จะต้องจ่ายเงินไปตามคำสั่งดังกล่าวเท่านั้น การที่โจทก์ยื่นคำแถลงรับเงินในวันที่27 มิถุนายน 2533 เท่ากับเป็นการแถลงให้ทราบว่าพร้อมที่จะรับเงินแล้ว มิใช่เป็นการเรียกเอาเงินนั้นแต่อย่างใด จึงไม่อาจจะปรับด้วยมาตรา 323 ได้ โจทก์น่าจะยังมีสิทธิรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนไปจากศาลได้ แนวคำพิพากษาฎีกาเกี่ยวกับมาตรา 323 มีดังต่อไปนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 2735/2528 โจทก์นำเงินมาวางตามคำสั่งศาลซึ่งกำหนดวิธีการเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของโจทก์ระหว่างการพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 264 และเพื่อเป็นประกันความเสียหายของจำเลย หากโจทก์แพ้คดี ซึ่งโจทก์มีสิทธิรับไปจากศาลเมื่อโจทก์ชนะคดี เมื่อคดีถึงที่สุดแล้วโจทก์เป็นฝ่ายชนะเงินดังกล่าวจึงเป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลที่โจทก์จะต้องขอรับไปในกำหนดห้าปี ตามมาตรา 323 หากล่วงเลยกำหนดห้าปีนับแต่วันคดีถึงที่สุด โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิขอรับคืน คำพิพากษาฎีกาที่ 881/2529 เงินที่จำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษาให้แก่โจทก์ตามที่ศาลออกคำบังคับนั้นถือได้ว่าเป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ผู้มีสิทธิจะต้องเรียกเอาภายใน 5 ปี นับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางศาล ซึ่งเป็นวันที่โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินนั้น มิใช่นับจากวันที่ผู้มีสิทธิได้ทราบถึงการวางเงินเมื่อโจทก์ผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี จึงตกเป็นของแผ่นดิน คำพิพากษาฎีกาที่ 172/2530 จำเลยนำเงินมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ให้โจทก์เป็นงวด ๆ ตามคำพิพากษาตามยอม โจทก์มีสิทธิมารับเงินแต่ละงวดได้ทันทีหลังจากจำเลยนำมาวาง เมื่อโจทก์ไม่มารับเงินงวดใด เงินงวดนั้น ๆ ก็เป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลการที่โจทก์เพิกเฉยไม่เรียกเอาเสียภายในห้าปีนับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางศาลเงินงวดนั้น ๆ จึงตกเป็นของแผ่นดิน คำพิพากษาฎีกาที่ 4497/2531 เงินค้างจ่ายในศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 หมายถึงเงินทั้งหมดที่มีผู้นำมาวางไว้ในคดีและค้างจ่ายอยู่ในศาล มิได้จำกัดเฉพาะแต่เงินที่จำเลยนำมาวางศาลก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 135 เท่านั้น การที่จำเลยนำเงินมาวางศาลเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ตามคำบังคับ ศาลชั้นต้นที่ออกคำสั่งบังคับนั้นมีอำนาจที่จะรับเงินไว้ได้เพราะเป็นศาลที่มีอำนาจออกหมายบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 302 เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายในห้าปีนับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางต่อศาล เงินดังกล่าวย่อมตกเป็นของแผ่นดิน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ไพโรจน์ วายุภาพคำพิพากษา: คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินตามตั๋วสัญญาใช้เงิน วันที่ 18 มิถุนายน 2524 โจทก์กับจำเลยทั้งสองตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ และศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมโดยสั่งคืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาทวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืน ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาต โจทก์ยังมิได้รับเงินดังกล่าวคืนไป ต่อมาวันที่ 27 มิถุนายน 2533โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนอีก ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าศาลมีคำสั่งอนุญาตไปแล้วเมื่อปี พ.ศ. 2524 แต่โจทก์มิได้รับเงินคืนไป จึงเป็นเงินค้างจ่ายที่โจทก์มิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี ตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 แล้วจึงไม่อนุญาตโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาท ครั้นวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์แถลงขอรับเงินดังกล่าว ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตแล้ว แต่โจทก์ไม่มารับ แสดงว่า เงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้คืนแก่โจทก์ยังค้างจ่ายอยู่ในศาลเมื่อโจทก์เพิ่งมาแถลงขอรับเงินดังกล่าวในวันที่ 27 มิถุนายน 2533ซึ่งพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไปเงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 2 ไม่คืนให้แก่โจทก์ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาโจทก์ฟ้องไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1026/2535บริษัท เงินทุนหลักทรัพย์ ไทย พัฒนา จำกัดโจทก์นาย ติ๊บ กัน ทา ทอง ที่ 1 นาง ใจ กัน ทา ทอง ที่ 2จำเลย ป.วิ.พ. ม. 323โจทก์แถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนตามคำพิพากษาตามยอม ศาลมีคำสั่งอนุญาต แต่โจทก์ไม่มารับ จึงเป็นเงินที่ยังค้างจ่ายอยู่ในศาล โจทก์มาแถลงขอรับอีกครั้งเมื่อพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไป เงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323คดีนี้สืบเนื่องมาจากโจทก์ฟ้องให้จำเลยทั้งสองร่วมกันชำระเงินตามตั๋วสัญญาใช้เงิน วันที่ 18 มิถุนายน 2524 โจทก์กับจำเลยทั้งสองตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ และศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมโดยสั่งคืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาทวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืน ศาลชั้นต้นมีคำสั่งอนุญาต โจทก์ยังมิได้รับเงินดังกล่าวคืนไป ต่อมาวันที่ 27 มิถุนายน 2533โจทก์ยื่นคำแถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนอีก ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าศาลมีคำสั่งอนุญาตไปแล้วเมื่อปี พ.ศ. 2524 แต่โจทก์มิได้รับเงินคืนไป จึงเป็นเงินค้างจ่ายที่โจทก์มิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี ตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 แล้วจึงไม่อนุญาตโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 2 พิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ให้เป็นพับโจทก์ฎีกาศาลฎีกาตรวจสำนวนประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เมื่อศาลชั้นต้นพิพากษาตามยอมให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์ 15,000 บาท ครั้นวันที่ 23 ธันวาคม 2524 โจทก์แถลงขอรับเงินดังกล่าว ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตแล้ว แต่โจทก์ไม่มารับ แสดงว่า เงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้คืนแก่โจทก์ยังค้างจ่ายอยู่ในศาลเมื่อโจทก์เพิ่งมาแถลงขอรับเงินดังกล่าวในวันที่ 27 มิถุนายน 2533ซึ่งพ้นกำหนด 5 ปี นับแต่วันที่ศาลชั้นต้นสั่งอนุญาตให้โจทก์รับไปเงินดังกล่าวจึงตกเป็นของแผ่นดินตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 323 ที่ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 2 ไม่คืนให้แก่โจทก์ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาโจทก์ฟ้องไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ(สมมาตร พรหมานุกูล-เทพฤทธิ์ ศิลปานนท์-สมศักดิ์ วิธุรัติ)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ที่ให้บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงานบังคับคดีซึ่งผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปีตกเป็นของแผ่นดินนั้นเป็นบทบัญญัติที่อยู่ในภาค 4 ว่าด้วยวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาและการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง บรรดาเงินต่าง ๆ ที่ค้างจ่ายอยู่ในศาลหรือที่เจ้าพนักงานบังคับคดี จึงน่าจะจำกัดเฉพาะเงินที่เกี่ยวเนื่องกับวิธีการชั่วคราวก่อนพิพากษาหรือการบังคับตามคำพิพากษา เช่น เงินประกันความเสียหายตามคำสั่งศาลซึ่งกำหนดวิธีการเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของคู่ความในระหว่างพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 264(คำพิพากษาฎีกาที่ 2735/2528) เงินที่จำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษาให้แก่โจทก์ (คำพิพากษาฎีกาที่ 881/2529) หรือเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดทรัพย์สินที่ยึดมาเพื่อชำระหนี้ให้โจทก์ตามคำพิพากษาเป็นต้น เงินเหล่านี้เป็นสิทธิของคู่ความ หรือบุคคลภายนอก มิใช่เงินของรัฐ เมื่อมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี จึงให้ตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา 323 คดีนี้เป็นเรื่องที่โจทก์ขอรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนตามคำพิพากษาตามยอม ค่าธรรมเนียมศาลอันเป็นส่วนหนึ่งของค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนดังกล่าวเช่นค่าขึ้นศาลที่โจทก์ชำระต่อศาลในขณะยื่นฟ้องย่อมตกเป็นของแผ่นดินตั้งแต่ขณะที่ชำระแล้ว ส่วนที่ศาลจะสั่งคืนค่าธรรมเนียมดังกล่าวได้นั้นต้องมีเหตุตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 151 เมื่อศาลชั้นต้นสั่งคืนค่าธรรมเนียมศาลให้แก่ผู้ใดแล้วผู้นั้นย่อมมีสิทธิขอรับเงินนั้นได้โดยไม่มีกำหนดระยะเวลา ตราบใดที่ยังไม่ได้รับไปเงินนั้นก็ยังเป็นของแผ่นดินอยู่ มิใช่ว่าถ้าไม่ขอรับคืนภายใน 5 ปี จะกลับตกเป็นของแผ่นดินตามมาตรา 323เพราะว่าเงินนั้นเป็นของแผ่นดินอยู่แล้ว นอกจากนี้เมื่อศาลได้พิพากษาตามยอมและได้สั่งให้คืนค่าฤชาธรรมเนียมแก่โจทก์แล้วโจทก์ยังได้แถลงขอรับเงินดังกล่าวคืนในวันที่ 23 ธันวาคม 2524 และศาลได้สั่งอนุญาตซ้ำลงไปอีกขั้นตอนต่อไปย่อมเป็นเรื่องทางธุรการที่จะต้องจ่ายเงินไปตามคำสั่งดังกล่าวเท่านั้น การที่โจทก์ยื่นคำแถลงรับเงินในวันที่27 มิถุนายน 2533 เท่ากับเป็นการแถลงให้ทราบว่าพร้อมที่จะรับเงินแล้ว มิใช่เป็นการเรียกเอาเงินนั้นแต่อย่างใด จึงไม่อาจจะปรับด้วยมาตรา 323 ได้ โจทก์น่าจะยังมีสิทธิรับเงินค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลสั่งคืนไปจากศาลได้ แนวคำพิพากษาฎีกาเกี่ยวกับมาตรา 323 มีดังต่อไปนี้ คำพิพากษาฎีกาที่ 2735/2528 โจทก์นำเงินมาวางตามคำสั่งศาลซึ่งกำหนดวิธีการเพื่อคุ้มครองประโยชน์ของโจทก์ระหว่างการพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 264 และเพื่อเป็นประกันความเสียหายของจำเลย หากโจทก์แพ้คดี ซึ่งโจทก์มีสิทธิรับไปจากศาลเมื่อโจทก์ชนะคดี เมื่อคดีถึงที่สุดแล้วโจทก์เป็นฝ่ายชนะเงินดังกล่าวจึงเป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลที่โจทก์จะต้องขอรับไปในกำหนดห้าปี ตามมาตรา 323 หากล่วงเลยกำหนดห้าปีนับแต่วันคดีถึงที่สุด โจทก์ย่อมไม่มีสิทธิขอรับคืน คำพิพากษาฎีกาที่ 881/2529 เงินที่จำเลยนำมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษาให้แก่โจทก์ตามที่ศาลออกคำบังคับนั้นถือได้ว่าเป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ผู้มีสิทธิจะต้องเรียกเอาภายใน 5 ปี นับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางศาล ซึ่งเป็นวันที่โจทก์มีสิทธิเรียกร้องเอาเงินนั้น มิใช่นับจากวันที่ผู้มีสิทธิได้ทราบถึงการวางเงินเมื่อโจทก์ผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายใน 5 ปี จึงตกเป็นของแผ่นดิน คำพิพากษาฎีกาที่ 172/2530 จำเลยนำเงินมาวางศาลเพื่อชำระหนี้ให้โจทก์เป็นงวด ๆ ตามคำพิพากษาตามยอม โจทก์มีสิทธิมารับเงินแต่ละงวดได้ทันทีหลังจากจำเลยนำมาวาง เมื่อโจทก์ไม่มารับเงินงวดใด เงินงวดนั้น ๆ ก็เป็นเงินค้างจ่ายอยู่ในศาลการที่โจทก์เพิกเฉยไม่เรียกเอาเสียภายในห้าปีนับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางศาลเงินงวดนั้น ๆ จึงตกเป็นของแผ่นดิน คำพิพากษาฎีกาที่ 4497/2531 เงินค้างจ่ายในศาลตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 หมายถึงเงินทั้งหมดที่มีผู้นำมาวางไว้ในคดีและค้างจ่ายอยู่ในศาล มิได้จำกัดเฉพาะแต่เงินที่จำเลยนำมาวางศาลก่อนศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 135 เท่านั้น การที่จำเลยนำเงินมาวางศาลเพื่อชำระหนี้แก่โจทก์ตามคำบังคับ ศาลชั้นต้นที่ออกคำสั่งบังคับนั้นมีอำนาจที่จะรับเงินไว้ได้เพราะเป็นศาลที่มีอำนาจออกหมายบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 302 เมื่อโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิมิได้เรียกเอาภายในห้าปีนับแต่วันที่จำเลยนำเงินมาวางต่อศาล เงินดังกล่าวย่อมตกเป็นของแผ่นดิน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 323 ไพโรจน์ วายุภาพ