คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2489/2537หลักกฎหมาย: จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขยล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่พิพาทแล้ว จำเลยที่ 1 มีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน 250,000 บาทเท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีกยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้ได้ ฉะนั้น การที่จำเลยที่ 2 ซื้อที่พิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1 ในราคาเพียง 150,000 บาททั้งที่มีราคาถึง 500,000 บาท จึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่พิพาทได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237โจทก์ฟ้องว่า จำเลยทั้งสองต่างเป็นลูกค้าโจทก์ที่สาขาพัฒนานิคม จำเลยที่ 1 ได้จำนองที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1610ไว้เป็นประกันหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 250,000 บาทต่อมาโจทก์ได้เรียกร้องให้จำเลยที่ 1 หาหลักทรัพย์มาเป็นประกันเพิ่มเติมเพื่อให้เพียงพอกับจำนวนเงินที่เป็นหนี้โจทก์อยู่ จำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533 มามอบให้โจทก์เป็นประกันหลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้ขอรับโฉนดที่ดินเลขที่ 533 ไปเพื่อนำไปแบ่งแยกแก่ผู้ถือกรรมสิทธิ์รวมคนอื่น ส่วนที่เหลือจะได้นำมาจำนองกับโจทก์ต่อไป หลังจากแบ่งแยกแล้วจำเลยที่ 1 ได้รับโฉนดที่ดินฉบับใหม่เลขที่ 4512 มีเนื้อที่ 5 ไร่ และมีอาคารปั๊มน้ำมันปลูกอยู่มีราคาประมาณ 400,000 บาท ถึง 500,000 บาท แต่จำเลยที่ 1กลับมิได้นำที่ดินดังกล่าวมาจำนองกับโจทก์ เมื่อโจทก์ตรวจสอบแล้วพบว่าจำเลยที่ 1 ได้นำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างจดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 2 แล้ว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2528ในราคา 150,000 บาท จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดนอกจากที่ดินที่จำนองไว้กับโจทก์ครั้งแรก ซึ่งแม้จะรวมที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างเข้าด้วยกันแล้วก็ยังไม่พอกับหนี้สินที่จำเลยที่ 1 เป็นลูกหนี้โจทก์ จำเลยทั้งสองได้ร่วมกันทำนิติกรรมฉ้อฉล โดยจำเลยที่ 2 รู้ถึงความจริงอันเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ ทั้งไม่มีเจตนาซื้อขายกันอย่างแท้จริงขอให้เพิกถอนการขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ระหว่างจำเลยทั้งสองโดยให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1 หากจำเลยทั้งสองไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533ไปแบ่งแยกโดยได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ตั้งแต่วันที่ 20 เมษายน 2527จำเลยไม่เคยตกลงที่จะนำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 มาจำนองกับโจทก์แต่อย่างใด จำเลยที่ 1 ได้โอนขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ให้แก่จำเลยที่ 2 ตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 โดยจำเลยที่ 1 ยังได้ยืมเงินจากจำเลยที่ 2 ต่างหากอีก รวมเป็นเงินค่าซื้อขายที่ดินกับเงินกู้ยืมทั้งสิ้น 1 ล้านบาทแล้วจำเลยที่ 1 ได้นำเงินดังกล่าวเข้าบัญชีที่โจทก์ซึ่งโจทก์ก็ได้หักหนี้ไว้แล้ว ไม่ได้ทำให้โจทก์เสียเปรียบแต่อย่างใด กลับเป็นประโยชน์เสียอีก เพราะที่ดินคงมีราคาประเมินเพียง 160,000 บาท โจทก์ทราบถึงการกระทำของจำเลยที่ 1แล้วไม่คัดค้านกลับสนับสนุน เป็นเวลานานเกินกว่า 1 ปีแล้วคดีโจทก์จึงขาดอายุความ ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ให้การว่า จำเลยที่ 2 ไม่ทราบว่าจำเลยที่ 1เป็นลูกหนี้โจทก์ในจำนวนเงินที่สูงกว่าหลักทรัพย์ที่ประกันไว้ต่อโจทก์ จำเลยที่ 2 ได้ซื้อที่ดินจากจำเลยที่ 1 โดยสุจริต และได้ชำระราคาไปตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้เพิกถอนการขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรีระหว่างจำเลยทั้งสองให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า จำเลยที่ 1 ได้จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยทั้งสองรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบหรือไม่จากพยานหลักฐานที่โจทก์และจำเลยนำสืบมาข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเดิมรวมอยู่กับที่ดินโฉนดเลขที่ 533 ต่อมาได้มีการแบ่งแยกให้แก่เจ้าของกรรมสิทธิ์รวม แล้วจำเลยที่ 1 ได้ที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ซึ่งออกให้ใหม่ คือที่ดินพิพาทนี้มีเนื้อที่ 5 ไร่อยู่ในเขตสุขาภิบาล มีราคาประเมินไร่ละ 54,000 บาท คิดเป็นเงิน270,000 บาท ปรากฏตามคำเบิกความของนายอำนาจ รักชาติเจริญพยานจำเลยซึ่งเป็นน้องสามีจำเลยที่ 1 ว่า ได้มีการสร้างอาคารปั๊มน้ำมันในที่ดินพิพาทเมื่อปี 2525 เสียค่าก่อสร้างประมาณ 200,000บาท และการก่อสร้างอาคารปั๊มน้ำมันได้ทำก่อนจำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขย 3 ปี และยังได้ความจากนายพัฒนา รักชาติเจริญ พยานจำเลยอีกปากหนึ่งซึ่งเคยเป็นสามีของจำเลยที่ 1 ว่า จำเลยที่ 1 เคยบอกขายอาคารปั๊มน้ำมันในราคา 300,000 บาทเศษ แต่มาขายให้จำเลยที่ 2ในราคาถูกเพราะเป็นแม่ยายกับบุตรเขยกัน ดังนี้ ที่ดินพิพาทพร้อมปั๊มน้ำมันย่อมมีราคาไม่ต่ำกว่า 500,000 บาท สอดคล้องกับข้อนำสืบของโจทก์ที่ว่าที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันมีราคาถึง 500,000บาท นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ก็เบิกความว่า เมื่อแต่งงานกับบุตรสาวของจำเลยที่ 1 กับนายพัฒนา เมื่อปี 2525 แล้ว ก็เข้ามาเป็นหุ้นส่วนในกิจการค้าน้ำมันกับจำเลยที่ 1 โดยจำเลยทั้งสองต่างมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับโจทก์ การซื้อน้ำมันระหว่างจำเลยทั้งสองมีการซื้อขายสับเปลี่ยนกันตลอดเวลา หากเงินของใครขาดก็เอาเงินของอีกคนหนึ่งได้ มีการโอนเงินจ่ายค่าน้ำมันระหว่างกันในบัญชีกระแสรายวันที่มีอยู่กับโจทก์ และจำเลยที่ 1 ยังเคยขอให้จำเลยที่ 2 ช่วยหาเงินกู้ให้ 850,000 บาท แล้วต่อมาจำเลยที่ 2ได้โอนเงินจำนวน 1,000,000 บาท จากบัญชีของตนไปเข้าบัญชีของจำเลยที่ 1 เพื่อลดยอดหนี้ที่จำเลยที่ 1 ตกเป็นลูกหนี้โจทก์อยู่ซึ่งนายอุดมศักดิ์ มหาวีระวัฒน์ ผู้ช่วยสมุห์บัญชีธนาคารโจทก์สาขาพัฒนานิคม พยานโจทก์ก็เบิกความว่า หลังจากนั้นแล้ว จำเลยที่ 2ยังคงเดินสะพัดทางบัญชีตลอดมาเพียงในวันที่ 31 พฤษภาคม 2528ก่อนที่จำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ประมาณเดือนเศษ โจทก์เป็นเจ้าหนี้จำเลยที่ 1 อยู่ 1,700,000 บาทเศษ เป็นพฤติการณ์ที่ชี้ให้เห็นว่าจำเลยที่ 2 ได้ล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1 ที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยที่ 1คงมีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน250,000 บาท เท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีก ยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้เอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2ผู้เป็นบุตรเขยซื้อที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายในราคาเพียง 150,000 บาท ทั้งที่มีราคาถึง 500,000บาท การกระทำของจำเลยทั้งสองจึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่ดินพิพาทนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษามาชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2489/2537ธนาคาร กรุงเทพ พาณิชย์ การ จำกัดโจทก์นาง จารนัย ช่วงกรุด หรือ รัก ชาติ เจริญ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 237 จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขยล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่พิพาทแล้ว จำเลยที่ 1 มีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน 250,000 บาทเท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีกยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้ได้ ฉะนั้น การที่จำเลยที่ 2 ซื้อที่พิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1 ในราคาเพียง 150,000 บาททั้งที่มีราคาถึง 500,000 บาท จึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่พิพาทได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237โจทก์ฟ้องว่า จำเลยทั้งสองต่างเป็นลูกค้าโจทก์ที่สาขาพัฒนานิคม จำเลยที่ 1 ได้จำนองที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1610ไว้เป็นประกันหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 250,000 บาทต่อมาโจทก์ได้เรียกร้องให้จำเลยที่ 1 หาหลักทรัพย์มาเป็นประกันเพิ่มเติมเพื่อให้เพียงพอกับจำนวนเงินที่เป็นหนี้โจทก์อยู่ จำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533 มามอบให้โจทก์เป็นประกันหลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้ขอรับโฉนดที่ดินเลขที่ 533 ไปเพื่อนำไปแบ่งแยกแก่ผู้ถือกรรมสิทธิ์รวมคนอื่น ส่วนที่เหลือจะได้นำมาจำนองกับโจทก์ต่อไป หลังจากแบ่งแยกแล้วจำเลยที่ 1 ได้รับโฉนดที่ดินฉบับใหม่เลขที่ 4512 มีเนื้อที่ 5 ไร่ และมีอาคารปั๊มน้ำมันปลูกอยู่มีราคาประมาณ 400,000 บาท ถึง 500,000 บาท แต่จำเลยที่ 1กลับมิได้นำที่ดินดังกล่าวมาจำนองกับโจทก์ เมื่อโจทก์ตรวจสอบแล้วพบว่าจำเลยที่ 1 ได้นำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างจดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 2 แล้ว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2528ในราคา 150,000 บาท จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดนอกจากที่ดินที่จำนองไว้กับโจทก์ครั้งแรก ซึ่งแม้จะรวมที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างเข้าด้วยกันแล้วก็ยังไม่พอกับหนี้สินที่จำเลยที่ 1 เป็นลูกหนี้โจทก์ จำเลยทั้งสองได้ร่วมกันทำนิติกรรมฉ้อฉล โดยจำเลยที่ 2 รู้ถึงความจริงอันเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ ทั้งไม่มีเจตนาซื้อขายกันอย่างแท้จริงขอให้เพิกถอนการขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ระหว่างจำเลยทั้งสองโดยให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1 หากจำเลยทั้งสองไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533ไปแบ่งแยกโดยได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ตั้งแต่วันที่ 20 เมษายน 2527จำเลยไม่เคยตกลงที่จะนำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 มาจำนองกับโจทก์แต่อย่างใด จำเลยที่ 1 ได้โอนขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ให้แก่จำเลยที่ 2 ตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 โดยจำเลยที่ 1 ยังได้ยืมเงินจากจำเลยที่ 2 ต่างหากอีก รวมเป็นเงินค่าซื้อขายที่ดินกับเงินกู้ยืมทั้งสิ้น 1 ล้านบาทแล้วจำเลยที่ 1 ได้นำเงินดังกล่าวเข้าบัญชีที่โจทก์ซึ่งโจทก์ก็ได้หักหนี้ไว้แล้ว ไม่ได้ทำให้โจทก์เสียเปรียบแต่อย่างใด กลับเป็นประโยชน์เสียอีก เพราะที่ดินคงมีราคาประเมินเพียง 160,000 บาท โจทก์ทราบถึงการกระทำของจำเลยที่ 1แล้วไม่คัดค้านกลับสนับสนุน เป็นเวลานานเกินกว่า 1 ปีแล้วคดีโจทก์จึงขาดอายุความ ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ให้การว่า จำเลยที่ 2 ไม่ทราบว่าจำเลยที่ 1เป็นลูกหนี้โจทก์ในจำนวนเงินที่สูงกว่าหลักทรัพย์ที่ประกันไว้ต่อโจทก์ จำเลยที่ 2 ได้ซื้อที่ดินจากจำเลยที่ 1 โดยสุจริต และได้ชำระราคาไปตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้เพิกถอนการขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรีระหว่างจำเลยทั้งสองให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า จำเลยที่ 1 ได้จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยทั้งสองรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบหรือไม่จากพยานหลักฐานที่โจทก์และจำเลยนำสืบมาข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเดิมรวมอยู่กับที่ดินโฉนดเลขที่ 533 ต่อมาได้มีการแบ่งแยกให้แก่เจ้าของกรรมสิทธิ์รวม แล้วจำเลยที่ 1 ได้ที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ซึ่งออกให้ใหม่ คือที่ดินพิพาทนี้มีเนื้อที่ 5 ไร่อยู่ในเขตสุขาภิบาล มีราคาประเมินไร่ละ 54,000 บาท คิดเป็นเงิน270,000 บาท ปรากฏตามคำเบิกความของนายอำนาจ รักชาติเจริญพยานจำเลยซึ่งเป็นน้องสามีจำเลยที่ 1 ว่า ได้มีการสร้างอาคารปั๊มน้ำมันในที่ดินพิพาทเมื่อปี 2525 เสียค่าก่อสร้างประมาณ 200,000บาท และการก่อสร้างอาคารปั๊มน้ำมันได้ทำก่อนจำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขย 3 ปี และยังได้ความจากนายพัฒนา รักชาติเจริญ พยานจำเลยอีกปากหนึ่งซึ่งเคยเป็นสามีของจำเลยที่ 1 ว่า จำเลยที่ 1 เคยบอกขายอาคารปั๊มน้ำมันในราคา 300,000 บาทเศษ แต่มาขายให้จำเลยที่ 2ในราคาถูกเพราะเป็นแม่ยายกับบุตรเขยกัน ดังนี้ ที่ดินพิพาทพร้อมปั๊มน้ำมันย่อมมีราคาไม่ต่ำกว่า 500,000 บาท สอดคล้องกับข้อนำสืบของโจทก์ที่ว่าที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันมีราคาถึง 500,000บาท นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ก็เบิกความว่า เมื่อแต่งงานกับบุตรสาวของจำเลยที่ 1 กับนายพัฒนา เมื่อปี 2525 แล้ว ก็เข้ามาเป็นหุ้นส่วนในกิจการค้าน้ำมันกับจำเลยที่ 1 โดยจำเลยทั้งสองต่างมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับโจทก์ การซื้อน้ำมันระหว่างจำเลยทั้งสองมีการซื้อขายสับเปลี่ยนกันตลอดเวลา หากเงินของใครขาดก็เอาเงินของอีกคนหนึ่งได้ มีการโอนเงินจ่ายค่าน้ำมันระหว่างกันในบัญชีกระแสรายวันที่มีอยู่กับโจทก์ และจำเลยที่ 1 ยังเคยขอให้จำเลยที่ 2 ช่วยหาเงินกู้ให้ 850,000 บาท แล้วต่อมาจำเลยที่ 2ได้โอนเงินจำนวน 1,000,000 บาท จากบัญชีของตนไปเข้าบัญชีของจำเลยที่ 1 เพื่อลดยอดหนี้ที่จำเลยที่ 1 ตกเป็นลูกหนี้โจทก์อยู่ซึ่งนายอุดมศักดิ์ มหาวีระวัฒน์ ผู้ช่วยสมุห์บัญชีธนาคารโจทก์สาขาพัฒนานิคม พยานโจทก์ก็เบิกความว่า หลังจากนั้นแล้ว จำเลยที่ 2ยังคงเดินสะพัดทางบัญชีตลอดมาเพียงในวันที่ 31 พฤษภาคม 2528ก่อนที่จำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ประมาณเดือนเศษ โจทก์เป็นเจ้าหนี้จำเลยที่ 1 อยู่ 1,700,000 บาทเศษ เป็นพฤติการณ์ที่ชี้ให้เห็นว่าจำเลยที่ 2 ได้ล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1 ที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยที่ 1คงมีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน250,000 บาท เท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีก ยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้เอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2ผู้เป็นบุตรเขยซื้อที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายในราคาเพียง 150,000 บาท ทั้งที่มีราคาถึง 500,000บาท การกระทำของจำเลยทั้งสองจึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่ดินพิพาทนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษามาชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สุทธิ นิชโรจน์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ ก. สิทธิของเจ้าหนี้ในการควบคุมทรัพย์สินของลูกหนี้ ในระบบซีวิลลอว์ถือว่าเจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องคดีเพื่อควบคุมทรัพย์สินของลูกหนี้ 3 วิธี คือ 1. การฟ้องคดีเพื่อใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ (obligue,indirectorsubrogatoryaction) 2. การฟ้องคดีเพื่อเพิกถอนการฉ้อฉล (Revocatoryorpaulieneaction) 3. การฟ้องคดีเกี่ยวกับเจตนาลวง หรือนิติกรรมอำพราง (actionindeclarationofsimulation) แนวความคิดทั้ง 3 เรื่อง มีบัญญัติรับรองไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 233-236,237-240 และ มาตรา 155 กรณีที่จะก่อให้เกิดการฟ้องร้องตามวิธีที่ 2 และ 3 มีลักษณะคล้ายคลึงกันเพราะมีการกล่าวอ้างว่าลูกหนี้โอนทรัพย์สินเพื่อหนีหนี้ ทำให้เจ้าหนี้ไม่อาจรับชำระหนี้หรือได้รับชำระหนี้ไม่ครบถ้วน แต่ก็มีข้อแตกต่างที่สำคัญอยู่หลายประการคือ (1) กรณีที่ 2 ลูกหนี้ได้โอนทรัพย์ไปจริง ส่วนกรณีที่ 3 เป็นการโอนกันหลอก ๆ(2) กรณีที่ 2 ผู้มีอำนาจฟ้องคือ เจ้าหนี้ และเป็นกรณีที่มีการโกงหรือไม่สุจริตทางฝ่ายลูกหนี้ แต่กรณีที่ 3 ผู้ฟ้องอาจเป็นเจ้าหนี้หรือบุคคลอื่น และอาจไม่มีการฉ้อโกงกันก็ได้ เนื่องจากมีข้อแตกต่างที่สำคัญในข้อ (1) การฟ้องคดีตามวิธีการที่ 2 และ 3 จึงฟ้องรวมกันไม่ได้ เพราะโจทก์ไม่อาจอ้างว่าจำเลยโอนทรัพย์ไปจริง และขณะเดียวกันก็กล่าวว่าไม่ได้โอนกันจริงนอกจากนั้นการฟ้องตามวิธีการที่ 3 นั้น โดยปกติไม่ต้องขอให้ศาลเพิกถอนการโอน เพราะไม่มีการโอนกันจริง เพียงแต่ขอศาลสั่งแสดงว่าการโอนไม่มีผล ทรัพย์ยังคงเป็นของลูกหนี้อยู่เท่านั้น ในระบบคอมมอนลอว์ยอมให้ฟ้องคดีตามกรณีที่ 2 และ 3 รวมกันได้เพราะถือว่าทั้ง 2 กรณีเป็นเรื่องฉ้อโกงด้วยกัน อาจฟ้องรวมกันเป็นเรื่องการโอนโดยการฉ้อโกง (Fraudulentconveyance) ข. คำฟ้องของโจทก์ คำฟ้องของโจทก์ในคดีนี้อ้างว่า จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นลูกหนี้โจทก์โอนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างขายให้จำเลยที่ 2 ในราคาที่ต่ำกว่าความจริง อันเป็นการฉ้อฉลโจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้ โดยจำเลยที่ 2รู้ความจริงว่า จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์อื่นพอชำระหนี้ซึ่งทำให้โจทก์เสียเปรียบ จึงขอให้ศาลเพิกถอนการโอนระหว่างจำเลยทั้งสองอันเป็นการฟ้องขอให้เพิกถอนการฉ้อฉลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 237 แต่ในขณะเดียวกันฟ้องโจทก์กล่าวด้วยว่า ทั้งจำเลยไม่มีเจตนาจะซื้อขายกันอย่างแท้จริง คล้ายกับเป็นเจตนาลวงตามมาตรา 155 ซึ่งไม่น่าจะฟ้องรวมกันมาได้ดังกล่าวมาแล้ว การเขียนฟ้องเช่นนี้อาจถูกโต้แย้งว่า ฟ้องขัดกันเป็นฟ้องเคลือบคลุมก็ได้แต่เมื่อพิจารณารวมกันแล้วโจทก์คงมุ่งใช้สิทธิเพิกถอนการฉ้อฉลเป็นสำคัญ การกล่าวว่าไม่ได้มีการโอนกันจริงอาจกล่าวมาตามที่มักชอบปฏิบัติกัน คงไม่ตั้งใจจะให้เป็นเรื่องเจตนาลวงและคงไม่ได้เฉลียวใจว่าอาจเกิดปัญหาขึ้นได้ ในทางปฏิบัติเจ้าหนี้ก็ไม่จำเป็นต้องฟ้องขอให้ศาลสั่งว่า การโอนทรัพย์ของลูกหนี้เป็นเรื่องเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพราง เพราะถ้ามีกรณีเช่นนั้นเกิดขึ้น โดยผลของกฎหมายทรัพย์ยังไม่โอนไป เมื่อทรัพย์เป็นของลูกหนี้ เจ้าหนี้ก็ยังบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์นั้นได้อยู่ กรณีที่เจ้าหนี้จะยกปัญหานี้ให้ศาลวินิจฉัยมักเกิดขึ้นเมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษายึดทรัพย์ แล้วมีผู้มาร้องขัดทรัพย์อ้างว่าได้รับโอนทรัพย์ไปจากลูกหนี้แล้ว เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจึงยกเรื่องเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพรางขึ้นต่อสู้ กฎหมายของเราก็ไม่ได้บัญญัติรับรองให้เจ้าหนี้ฟ้องเพียงเพื่อให้ศาลสั่งแสดงว่าการโอนทรัพย์ของลูกหนี้เกิดจากเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพราง อันเป็นวิธีการคุ้มครองสิทธิของเจ้าหนี้ ดังเช่นกรณีของการฟ้องเพื่อใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้หรือฟ้องขอเพิกถอนการฉ้อฉล ค. เพิกถอนการฉ้อฉล การที่จะฟ้องขอเพิกถอนการฉ้อฉลได้ต้องประกอบด้วย (1) การฉ้อฉลของลูกหนี้ (2) ความเสียเปรียบของเจ้าหนี้ การฉ้อฉลหรือฉ้อโกงของลูกหนี้ในที่นี้ต่างกับกลฉ้อฉลที่ทำให้เกิดโมฆียะกรรมเพราะเป็นเรื่องที่ลูกหนี้เพียงแต่เจตนาจะไม่ให้เจ้าหนี้ได้รับชำระหนี้หรือได้รับชำระหนี้ไม่ครบถ้วน เจ้าหนี้จะเสียเปรียบก็ต่อเมื่อลูกหนี้จนลง หรือมีทรัพย์น้อยลงถึงขั้นที่มีทรัพย์ไม่พอชำระหนี้ได้หมด ถ้าเพียงแต่ลูกหนี้ไม่ขวนขวาย หรือไม่ใช้สิทธิเพื่อให้ได้รับทรัพย์เพิ่มขึ้นก็จะไม่เป็นกรณีที่จะขอให้เพิกถอนการฉ้อฉลได้ แต่อาจเป็นเรื่องใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ คดีนี้ศาลฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 1 ผู้เป็นลูกหนี้โจทก์มีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้ได้โอนที่ดินและอาคารซึ่งมีราคา 500,000บาท ขายให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขยในราคาเพียง 150,000 บาทเช่นนี้ ย่อมเห็นได้ว่า จำเลยที่ 1 ทำการฉ้อฉลและโจทก์เสียเปรียบแน่ มีข้อที่น่าสนใจว่า จำเลยที่ 1 ให้การว่าได้เอาเงินยืมจากจำเลยที่ 2 และเงินที่ขายที่ดินและอาคารให้จำเลยที่ 2 รวม 1 ล้านบาทเข้าบัญชีเงินฝากที่ธนาคารโจทก์ให้โจทก์หักใช้หนี้ไปแล้ว จำเลยที่ 1นำสืบด้วยว่า จำเลยทั้งสองทำกิจการค้าร่วมกันต้องมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับธนาคารโจทก์ ใครหาเงินก็เอาเงินของอีกฝ่ายหนึ่งไปใช้ได้มีการโอนจ่ายเงินระหว่างบัญชีกัน จำเลยที่ 2 โอนเงินจำนวน 1 ล้านบาทไปเข้าบัญชีจำเลยที่ 1 ข้อนำสืบของส่วนนี้ศาลฎีกาคงเชื่อว่าเป็นความจริง เพราะได้นำมาใช้วินิจฉัยว่าจำเลยที่ 2 รู้ว่าการที่จำเลยที่ 1 โอนที่ดินและอาคารขายให้จำเลยที่ 2 ทำให้โจทก์เสียเปรียบ หากข้อเท็จจริงฟังได้ว่าสืบเนื่องมาจากการขายที่ดินและอาคารนั้นเป็นผลให้มีการนำเงินของจำเลยที่ 2 เข้าบัญชีเงินฝากของจำเลยที่ 1 ทำให้โจทก์สามารถหักหนี้ของจำเลยที่ 1 ได้ถึง1 ล้านบาทจริง ซึ่งเป็นจำนวนเงินสูงกว่าราคาทรัพย์ที่ขายไปเช่นนี้จะยังถือว่าจำเลยที่ 1 มีเจตนาจะฉ้อโกงโจทก์และทำให้โจทก์เสียเปรียบอีกหรือ น่าเสียดายว่าปัญหานี้มิได้มีการอ้างประกอบให้ศาลฎีกาวินิจฉัยโดยตรง โสภณรัตนากรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยทั้งสองต่างเป็นลูกค้าโจทก์ที่สาขาพัฒนานิคม จำเลยที่ 1 ได้จำนองที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1610ไว้เป็นประกันหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 250,000 บาทต่อมาโจทก์ได้เรียกร้องให้จำเลยที่ 1 หาหลักทรัพย์มาเป็นประกันเพิ่มเติมเพื่อให้เพียงพอกับจำนวนเงินที่เป็นหนี้โจทก์อยู่ จำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533 มามอบให้โจทก์เป็นประกันหลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้ขอรับโฉนดที่ดินเลขที่ 533 ไปเพื่อนำไปแบ่งแยกแก่ผู้ถือกรรมสิทธิ์รวมคนอื่น ส่วนที่เหลือจะได้นำมาจำนองกับโจทก์ต่อไป หลังจากแบ่งแยกแล้วจำเลยที่ 1 ได้รับโฉนดที่ดินฉบับใหม่เลขที่ 4512 มีเนื้อที่ 5 ไร่ และมีอาคารปั๊มน้ำมันปลูกอยู่มีราคาประมาณ 400,000 บาท ถึง 500,000 บาท แต่จำเลยที่ 1กลับมิได้นำที่ดินดังกล่าวมาจำนองกับโจทก์ เมื่อโจทก์ตรวจสอบแล้วพบว่าจำเลยที่ 1 ได้นำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างจดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 2 แล้ว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2528ในราคา 150,000 บาท จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดนอกจากที่ดินที่จำนองไว้กับโจทก์ครั้งแรก ซึ่งแม้จะรวมที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างเข้าด้วยกันแล้วก็ยังไม่พอกับหนี้สินที่จำเลยที่ 1 เป็นลูกหนี้โจทก์ จำเลยทั้งสองได้ร่วมกันทำนิติกรรมฉ้อฉล โดยจำเลยที่ 2 รู้ถึงความจริงอันเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ ทั้งไม่มีเจตนาซื้อขายกันอย่างแท้จริงขอให้เพิกถอนการขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ระหว่างจำเลยทั้งสองโดยให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1 หากจำเลยทั้งสองไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533ไปแบ่งแยกโดยได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ตั้งแต่วันที่ 20 เมษายน 2527จำเลยไม่เคยตกลงที่จะนำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 มาจำนองกับโจทก์แต่อย่างใด จำเลยที่ 1 ได้โอนขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ให้แก่จำเลยที่ 2 ตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 โดยจำเลยที่ 1 ยังได้ยืมเงินจากจำเลยที่ 2 ต่างหากอีก รวมเป็นเงินค่าซื้อขายที่ดินกับเงินกู้ยืมทั้งสิ้น 1 ล้านบาทแล้วจำเลยที่ 1 ได้นำเงินดังกล่าวเข้าบัญชีที่โจทก์ซึ่งโจทก์ก็ได้หักหนี้ไว้แล้ว ไม่ได้ทำให้โจทก์เสียเปรียบแต่อย่างใด กลับเป็นประโยชน์เสียอีก เพราะที่ดินคงมีราคาประเมินเพียง 160,000 บาท โจทก์ทราบถึงการกระทำของจำเลยที่ 1แล้วไม่คัดค้านกลับสนับสนุน เป็นเวลานานเกินกว่า 1 ปีแล้วคดีโจทก์จึงขาดอายุความ ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ให้การว่า จำเลยที่ 2 ไม่ทราบว่าจำเลยที่ 1เป็นลูกหนี้โจทก์ในจำนวนเงินที่สูงกว่าหลักทรัพย์ที่ประกันไว้ต่อโจทก์ จำเลยที่ 2 ได้ซื้อที่ดินจากจำเลยที่ 1 โดยสุจริต และได้ชำระราคาไปตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้เพิกถอนการขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรีระหว่างจำเลยทั้งสองให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า จำเลยที่ 1 ได้จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยทั้งสองรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบหรือไม่จากพยานหลักฐานที่โจทก์และจำเลยนำสืบมาข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเดิมรวมอยู่กับที่ดินโฉนดเลขที่ 533 ต่อมาได้มีการแบ่งแยกให้แก่เจ้าของกรรมสิทธิ์รวม แล้วจำเลยที่ 1 ได้ที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ซึ่งออกให้ใหม่ คือที่ดินพิพาทนี้มีเนื้อที่ 5 ไร่อยู่ในเขตสุขาภิบาล มีราคาประเมินไร่ละ 54,000 บาท คิดเป็นเงิน270,000 บาท ปรากฏตามคำเบิกความของนายอำนาจ รักชาติเจริญพยานจำเลยซึ่งเป็นน้องสามีจำเลยที่ 1 ว่า ได้มีการสร้างอาคารปั๊มน้ำมันในที่ดินพิพาทเมื่อปี 2525 เสียค่าก่อสร้างประมาณ 200,000บาท และการก่อสร้างอาคารปั๊มน้ำมันได้ทำก่อนจำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขย 3 ปี และยังได้ความจากนายพัฒนา รักชาติเจริญ พยานจำเลยอีกปากหนึ่งซึ่งเคยเป็นสามีของจำเลยที่ 1 ว่า จำเลยที่ 1 เคยบอกขายอาคารปั๊มน้ำมันในราคา 300,000 บาทเศษ แต่มาขายให้จำเลยที่ 2ในราคาถูกเพราะเป็นแม่ยายกับบุตรเขยกัน ดังนี้ ที่ดินพิพาทพร้อมปั๊มน้ำมันย่อมมีราคาไม่ต่ำกว่า 500,000 บาท สอดคล้องกับข้อนำสืบของโจทก์ที่ว่าที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันมีราคาถึง 500,000บาท นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ก็เบิกความว่า เมื่อแต่งงานกับบุตรสาวของจำเลยที่ 1 กับนายพัฒนา เมื่อปี 2525 แล้ว ก็เข้ามาเป็นหุ้นส่วนในกิจการค้าน้ำมันกับจำเลยที่ 1 โดยจำเลยทั้งสองต่างมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับโจทก์ การซื้อน้ำมันระหว่างจำเลยทั้งสองมีการซื้อขายสับเปลี่ยนกันตลอดเวลา หากเงินของใครขาดก็เอาเงินของอีกคนหนึ่งได้ มีการโอนเงินจ่ายค่าน้ำมันระหว่างกันในบัญชีกระแสรายวันที่มีอยู่กับโจทก์ และจำเลยที่ 1 ยังเคยขอให้จำเลยที่ 2 ช่วยหาเงินกู้ให้ 850,000 บาท แล้วต่อมาจำเลยที่ 2ได้โอนเงินจำนวน 1,000,000 บาท จากบัญชีของตนไปเข้าบัญชีของจำเลยที่ 1 เพื่อลดยอดหนี้ที่จำเลยที่ 1 ตกเป็นลูกหนี้โจทก์อยู่ซึ่งนายอุดมศักดิ์ มหาวีระวัฒน์ ผู้ช่วยสมุห์บัญชีธนาคารโจทก์สาขาพัฒนานิคม พยานโจทก์ก็เบิกความว่า หลังจากนั้นแล้ว จำเลยที่ 2ยังคงเดินสะพัดทางบัญชีตลอดมาเพียงในวันที่ 31 พฤษภาคม 2528ก่อนที่จำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ประมาณเดือนเศษ โจทก์เป็นเจ้าหนี้จำเลยที่ 1 อยู่ 1,700,000 บาทเศษ เป็นพฤติการณ์ที่ชี้ให้เห็นว่าจำเลยที่ 2 ได้ล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1 ที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยที่ 1คงมีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน250,000 บาท เท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีก ยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้เอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2ผู้เป็นบุตรเขยซื้อที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายในราคาเพียง 150,000 บาท ทั้งที่มีราคาถึง 500,000บาท การกระทำของจำเลยทั้งสองจึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่ดินพิพาทนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษามาชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2489/2537ธนาคาร กรุงเทพ พาณิชย์ การ จำกัดโจทก์นาง จารนัย ช่วงกรุด หรือ รัก ชาติ เจริญ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 237 จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขยล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่พิพาทแล้ว จำเลยที่ 1 มีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน 250,000 บาทเท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีกยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้ได้ ฉะนั้น การที่จำเลยที่ 2 ซื้อที่พิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1 ในราคาเพียง 150,000 บาททั้งที่มีราคาถึง 500,000 บาท จึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่พิพาทได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237โจทก์ฟ้องว่า จำเลยทั้งสองต่างเป็นลูกค้าโจทก์ที่สาขาพัฒนานิคม จำเลยที่ 1 ได้จำนองที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1610ไว้เป็นประกันหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินเกินบัญชีในวงเงิน 250,000 บาทต่อมาโจทก์ได้เรียกร้องให้จำเลยที่ 1 หาหลักทรัพย์มาเป็นประกันเพิ่มเติมเพื่อให้เพียงพอกับจำนวนเงินที่เป็นหนี้โจทก์อยู่ จำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533 มามอบให้โจทก์เป็นประกันหลังจากนั้นจำเลยที่ 1 ได้ขอรับโฉนดที่ดินเลขที่ 533 ไปเพื่อนำไปแบ่งแยกแก่ผู้ถือกรรมสิทธิ์รวมคนอื่น ส่วนที่เหลือจะได้นำมาจำนองกับโจทก์ต่อไป หลังจากแบ่งแยกแล้วจำเลยที่ 1 ได้รับโฉนดที่ดินฉบับใหม่เลขที่ 4512 มีเนื้อที่ 5 ไร่ และมีอาคารปั๊มน้ำมันปลูกอยู่มีราคาประมาณ 400,000 บาท ถึง 500,000 บาท แต่จำเลยที่ 1กลับมิได้นำที่ดินดังกล่าวมาจำนองกับโจทก์ เมื่อโจทก์ตรวจสอบแล้วพบว่าจำเลยที่ 1 ได้นำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างจดทะเบียนขายให้แก่จำเลยที่ 2 แล้ว เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2528ในราคา 150,000 บาท จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดนอกจากที่ดินที่จำนองไว้กับโจทก์ครั้งแรก ซึ่งแม้จะรวมที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 พร้อมสิ่งปลูกสร้างเข้าด้วยกันแล้วก็ยังไม่พอกับหนี้สินที่จำเลยที่ 1 เป็นลูกหนี้โจทก์ จำเลยทั้งสองได้ร่วมกันทำนิติกรรมฉ้อฉล โดยจำเลยที่ 2 รู้ถึงความจริงอันเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ ทั้งไม่มีเจตนาซื้อขายกันอย่างแท้จริงขอให้เพิกถอนการขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี พร้อมสิ่งปลูกสร้าง ระหว่างจำเลยทั้งสองโดยให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1 หากจำเลยทั้งสองไม่ปฏิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาจำเลยที่ 1 ให้การว่าจำเลยที่ 1 ได้นำโฉนดที่ดินเลขที่ 533ไปแบ่งแยกโดยได้รับความเห็นชอบจากโจทก์ตั้งแต่วันที่ 20 เมษายน 2527จำเลยไม่เคยตกลงที่จะนำที่ดินโฉนดเลขที่ 4512 มาจำนองกับโจทก์แต่อย่างใด จำเลยที่ 1 ได้โอนขายที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ให้แก่จำเลยที่ 2 ตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 โดยจำเลยที่ 1 ยังได้ยืมเงินจากจำเลยที่ 2 ต่างหากอีก รวมเป็นเงินค่าซื้อขายที่ดินกับเงินกู้ยืมทั้งสิ้น 1 ล้านบาทแล้วจำเลยที่ 1 ได้นำเงินดังกล่าวเข้าบัญชีที่โจทก์ซึ่งโจทก์ก็ได้หักหนี้ไว้แล้ว ไม่ได้ทำให้โจทก์เสียเปรียบแต่อย่างใด กลับเป็นประโยชน์เสียอีก เพราะที่ดินคงมีราคาประเมินเพียง 160,000 บาท โจทก์ทราบถึงการกระทำของจำเลยที่ 1แล้วไม่คัดค้านกลับสนับสนุน เป็นเวลานานเกินกว่า 1 ปีแล้วคดีโจทก์จึงขาดอายุความ ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 ให้การว่า จำเลยที่ 2 ไม่ทราบว่าจำเลยที่ 1เป็นลูกหนี้โจทก์ในจำนวนเงินที่สูงกว่าหลักทรัพย์ที่ประกันไว้ต่อโจทก์ จำเลยที่ 2 ได้ซื้อที่ดินจากจำเลยที่ 1 โดยสุจริต และได้ชำระราคาไปตั้งแต่วันที่ 3 สิงหาคม 2527 ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้เพิกถอนการขายที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้างตามโฉนดเลขที่ 4512 ตำบลดีลัง อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรีระหว่างจำเลยทั้งสองให้กลับมาเป็นของจำเลยที่ 1จำเลยทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยทั้งสองมีว่า จำเลยที่ 1 ได้จดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างให้แก่จำเลยที่ 2 โดยจำเลยทั้งสองรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบหรือไม่จากพยานหลักฐานที่โจทก์และจำเลยนำสืบมาข้อเท็จจริงฟังได้ว่าที่ดินพิพาทเดิมรวมอยู่กับที่ดินโฉนดเลขที่ 533 ต่อมาได้มีการแบ่งแยกให้แก่เจ้าของกรรมสิทธิ์รวม แล้วจำเลยที่ 1 ได้ที่ดินตามโฉนดเลขที่ 4512 ซึ่งออกให้ใหม่ คือที่ดินพิพาทนี้มีเนื้อที่ 5 ไร่อยู่ในเขตสุขาภิบาล มีราคาประเมินไร่ละ 54,000 บาท คิดเป็นเงิน270,000 บาท ปรากฏตามคำเบิกความของนายอำนาจ รักชาติเจริญพยานจำเลยซึ่งเป็นน้องสามีจำเลยที่ 1 ว่า ได้มีการสร้างอาคารปั๊มน้ำมันในที่ดินพิพาทเมื่อปี 2525 เสียค่าก่อสร้างประมาณ 200,000บาท และการก่อสร้างอาคารปั๊มน้ำมันได้ทำก่อนจำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขย 3 ปี และยังได้ความจากนายพัฒนา รักชาติเจริญ พยานจำเลยอีกปากหนึ่งซึ่งเคยเป็นสามีของจำเลยที่ 1 ว่า จำเลยที่ 1 เคยบอกขายอาคารปั๊มน้ำมันในราคา 300,000 บาทเศษ แต่มาขายให้จำเลยที่ 2ในราคาถูกเพราะเป็นแม่ยายกับบุตรเขยกัน ดังนี้ ที่ดินพิพาทพร้อมปั๊มน้ำมันย่อมมีราคาไม่ต่ำกว่า 500,000 บาท สอดคล้องกับข้อนำสืบของโจทก์ที่ว่าที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันมีราคาถึง 500,000บาท นอกจากนี้จำเลยที่ 2 ก็เบิกความว่า เมื่อแต่งงานกับบุตรสาวของจำเลยที่ 1 กับนายพัฒนา เมื่อปี 2525 แล้ว ก็เข้ามาเป็นหุ้นส่วนในกิจการค้าน้ำมันกับจำเลยที่ 1 โดยจำเลยทั้งสองต่างมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับโจทก์ การซื้อน้ำมันระหว่างจำเลยทั้งสองมีการซื้อขายสับเปลี่ยนกันตลอดเวลา หากเงินของใครขาดก็เอาเงินของอีกคนหนึ่งได้ มีการโอนเงินจ่ายค่าน้ำมันระหว่างกันในบัญชีกระแสรายวันที่มีอยู่กับโจทก์ และจำเลยที่ 1 ยังเคยขอให้จำเลยที่ 2 ช่วยหาเงินกู้ให้ 850,000 บาท แล้วต่อมาจำเลยที่ 2ได้โอนเงินจำนวน 1,000,000 บาท จากบัญชีของตนไปเข้าบัญชีของจำเลยที่ 1 เพื่อลดยอดหนี้ที่จำเลยที่ 1 ตกเป็นลูกหนี้โจทก์อยู่ซึ่งนายอุดมศักดิ์ มหาวีระวัฒน์ ผู้ช่วยสมุห์บัญชีธนาคารโจทก์สาขาพัฒนานิคม พยานโจทก์ก็เบิกความว่า หลังจากนั้นแล้ว จำเลยที่ 2ยังคงเดินสะพัดทางบัญชีตลอดมาเพียงในวันที่ 31 พฤษภาคม 2528ก่อนที่จำเลยที่ 1 จะจดทะเบียนโอนขายที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันให้แก่จำเลยที่ 2 ประมาณเดือนเศษ โจทก์เป็นเจ้าหนี้จำเลยที่ 1 อยู่ 1,700,000 บาทเศษ เป็นพฤติการณ์ที่ชี้ให้เห็นว่าจำเลยที่ 2 ได้ล่วงรู้ฐานะทางการเงินของจำเลยที่ 1 ที่ตกเป็นลูกหนี้โจทก์ตลอดมาเป็นอย่างดี นอกจากที่ดินพิพาทแล้ว จำเลยที่ 1คงมีที่ดินอีกเพียงแปลงเดียวซึ่งติดจำนองโจทก์ในวงเงินไม่เกิน250,000 บาท เท่านั้น ไม่มีทรัพย์สินอื่นใดอีก ยากแก่โจทก์จะบังคับชำระหนี้เอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 การที่จำเลยที่ 2ผู้เป็นบุตรเขยซื้อที่ดินพิพาทพร้อมอาคารปั๊มน้ำมันจากจำเลยที่ 1ผู้เป็นแม่ยายในราคาเพียง 150,000 บาท ทั้งที่มีราคาถึง 500,000บาท การกระทำของจำเลยทั้งสองจึงเป็นการรู้อยู่แล้วว่าเป็นทางให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้เสียเปรียบ โจทก์จึงฟ้องขอเพิกถอนนิติกรรมโอนขายที่ดินพิพาทนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 237ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษามาชอบแล้ว ฎีกาของจำเลยทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(สุทธิ นิชโรจน์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ ก. สิทธิของเจ้าหนี้ในการควบคุมทรัพย์สินของลูกหนี้ ในระบบซีวิลลอว์ถือว่าเจ้าหนี้มีสิทธิฟ้องคดีเพื่อควบคุมทรัพย์สินของลูกหนี้ 3 วิธี คือ 1. การฟ้องคดีเพื่อใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ (obligue,indirectorsubrogatoryaction) 2. การฟ้องคดีเพื่อเพิกถอนการฉ้อฉล (Revocatoryorpaulieneaction) 3. การฟ้องคดีเกี่ยวกับเจตนาลวง หรือนิติกรรมอำพราง (actionindeclarationofsimulation) แนวความคิดทั้ง 3 เรื่อง มีบัญญัติรับรองไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 233-236,237-240 และ มาตรา 155 กรณีที่จะก่อให้เกิดการฟ้องร้องตามวิธีที่ 2 และ 3 มีลักษณะคล้ายคลึงกันเพราะมีการกล่าวอ้างว่าลูกหนี้โอนทรัพย์สินเพื่อหนีหนี้ ทำให้เจ้าหนี้ไม่อาจรับชำระหนี้หรือได้รับชำระหนี้ไม่ครบถ้วน แต่ก็มีข้อแตกต่างที่สำคัญอยู่หลายประการคือ (1) กรณีที่ 2 ลูกหนี้ได้โอนทรัพย์ไปจริง ส่วนกรณีที่ 3 เป็นการโอนกันหลอก ๆ(2) กรณีที่ 2 ผู้มีอำนาจฟ้องคือ เจ้าหนี้ และเป็นกรณีที่มีการโกงหรือไม่สุจริตทางฝ่ายลูกหนี้ แต่กรณีที่ 3 ผู้ฟ้องอาจเป็นเจ้าหนี้หรือบุคคลอื่น และอาจไม่มีการฉ้อโกงกันก็ได้ เนื่องจากมีข้อแตกต่างที่สำคัญในข้อ (1) การฟ้องคดีตามวิธีการที่ 2 และ 3 จึงฟ้องรวมกันไม่ได้ เพราะโจทก์ไม่อาจอ้างว่าจำเลยโอนทรัพย์ไปจริง และขณะเดียวกันก็กล่าวว่าไม่ได้โอนกันจริงนอกจากนั้นการฟ้องตามวิธีการที่ 3 นั้น โดยปกติไม่ต้องขอให้ศาลเพิกถอนการโอน เพราะไม่มีการโอนกันจริง เพียงแต่ขอศาลสั่งแสดงว่าการโอนไม่มีผล ทรัพย์ยังคงเป็นของลูกหนี้อยู่เท่านั้น ในระบบคอมมอนลอว์ยอมให้ฟ้องคดีตามกรณีที่ 2 และ 3 รวมกันได้เพราะถือว่าทั้ง 2 กรณีเป็นเรื่องฉ้อโกงด้วยกัน อาจฟ้องรวมกันเป็นเรื่องการโอนโดยการฉ้อโกง (Fraudulentconveyance) ข. คำฟ้องของโจทก์ คำฟ้องของโจทก์ในคดีนี้อ้างว่า จำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นลูกหนี้โจทก์โอนที่ดินและสิ่งปลูกสร้างขายให้จำเลยที่ 2 ในราคาที่ต่ำกว่าความจริง อันเป็นการฉ้อฉลโจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้ โดยจำเลยที่ 2รู้ความจริงว่า จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์อื่นพอชำระหนี้ซึ่งทำให้โจทก์เสียเปรียบ จึงขอให้ศาลเพิกถอนการโอนระหว่างจำเลยทั้งสองอันเป็นการฟ้องขอให้เพิกถอนการฉ้อฉลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 237 แต่ในขณะเดียวกันฟ้องโจทก์กล่าวด้วยว่า ทั้งจำเลยไม่มีเจตนาจะซื้อขายกันอย่างแท้จริง คล้ายกับเป็นเจตนาลวงตามมาตรา 155 ซึ่งไม่น่าจะฟ้องรวมกันมาได้ดังกล่าวมาแล้ว การเขียนฟ้องเช่นนี้อาจถูกโต้แย้งว่า ฟ้องขัดกันเป็นฟ้องเคลือบคลุมก็ได้แต่เมื่อพิจารณารวมกันแล้วโจทก์คงมุ่งใช้สิทธิเพิกถอนการฉ้อฉลเป็นสำคัญ การกล่าวว่าไม่ได้มีการโอนกันจริงอาจกล่าวมาตามที่มักชอบปฏิบัติกัน คงไม่ตั้งใจจะให้เป็นเรื่องเจตนาลวงและคงไม่ได้เฉลียวใจว่าอาจเกิดปัญหาขึ้นได้ ในทางปฏิบัติเจ้าหนี้ก็ไม่จำเป็นต้องฟ้องขอให้ศาลสั่งว่า การโอนทรัพย์ของลูกหนี้เป็นเรื่องเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพราง เพราะถ้ามีกรณีเช่นนั้นเกิดขึ้น โดยผลของกฎหมายทรัพย์ยังไม่โอนไป เมื่อทรัพย์เป็นของลูกหนี้ เจ้าหนี้ก็ยังบังคับชำระหนี้เอาจากทรัพย์นั้นได้อยู่ กรณีที่เจ้าหนี้จะยกปัญหานี้ให้ศาลวินิจฉัยมักเกิดขึ้นเมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษายึดทรัพย์ แล้วมีผู้มาร้องขัดทรัพย์อ้างว่าได้รับโอนทรัพย์ไปจากลูกหนี้แล้ว เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจึงยกเรื่องเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพรางขึ้นต่อสู้ กฎหมายของเราก็ไม่ได้บัญญัติรับรองให้เจ้าหนี้ฟ้องเพียงเพื่อให้ศาลสั่งแสดงว่าการโอนทรัพย์ของลูกหนี้เกิดจากเจตนาลวงหรือนิติกรรมอำพราง อันเป็นวิธีการคุ้มครองสิทธิของเจ้าหนี้ ดังเช่นกรณีของการฟ้องเพื่อใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้หรือฟ้องขอเพิกถอนการฉ้อฉล ค. เพิกถอนการฉ้อฉล การที่จะฟ้องขอเพิกถอนการฉ้อฉลได้ต้องประกอบด้วย (1) การฉ้อฉลของลูกหนี้ (2) ความเสียเปรียบของเจ้าหนี้ การฉ้อฉลหรือฉ้อโกงของลูกหนี้ในที่นี้ต่างกับกลฉ้อฉลที่ทำให้เกิดโมฆียะกรรมเพราะเป็นเรื่องที่ลูกหนี้เพียงแต่เจตนาจะไม่ให้เจ้าหนี้ได้รับชำระหนี้หรือได้รับชำระหนี้ไม่ครบถ้วน เจ้าหนี้จะเสียเปรียบก็ต่อเมื่อลูกหนี้จนลง หรือมีทรัพย์น้อยลงถึงขั้นที่มีทรัพย์ไม่พอชำระหนี้ได้หมด ถ้าเพียงแต่ลูกหนี้ไม่ขวนขวาย หรือไม่ใช้สิทธิเพื่อให้ได้รับทรัพย์เพิ่มขึ้นก็จะไม่เป็นกรณีที่จะขอให้เพิกถอนการฉ้อฉลได้ แต่อาจเป็นเรื่องใช้สิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ คดีนี้ศาลฟังข้อเท็จจริงว่า จำเลยที่ 1 ผู้เป็นลูกหนี้โจทก์มีทรัพย์สินไม่พอชำระหนี้ได้โอนที่ดินและอาคารซึ่งมีราคา 500,000บาท ขายให้แก่จำเลยที่ 2 ผู้เป็นบุตรเขยในราคาเพียง 150,000 บาทเช่นนี้ ย่อมเห็นได้ว่า จำเลยที่ 1 ทำการฉ้อฉลและโจทก์เสียเปรียบแน่ มีข้อที่น่าสนใจว่า จำเลยที่ 1 ให้การว่าได้เอาเงินยืมจากจำเลยที่ 2 และเงินที่ขายที่ดินและอาคารให้จำเลยที่ 2 รวม 1 ล้านบาทเข้าบัญชีเงินฝากที่ธนาคารโจทก์ให้โจทก์หักใช้หนี้ไปแล้ว จำเลยที่ 1นำสืบด้วยว่า จำเลยทั้งสองทำกิจการค้าร่วมกันต้องมีบัญชีกระแสรายวันอยู่กับธนาคารโจทก์ ใครหาเงินก็เอาเงินของอีกฝ่ายหนึ่งไปใช้ได้มีการโอนจ่ายเงินระหว่างบัญชีกัน จำเลยที่ 2 โอนเงินจำนวน 1 ล้านบาทไปเข้าบัญชีจำเลยที่ 1 ข้อนำสืบของส่วนนี้ศาลฎีกาคงเชื่อว่าเป็นความจริง เพราะได้นำมาใช้วินิจฉัยว่าจำเลยที่ 2 รู้ว่าการที่จำเลยที่ 1 โอนที่ดินและอาคารขายให้จำเลยที่ 2 ทำให้โจทก์เสียเปรียบ หากข้อเท็จจริงฟังได้ว่าสืบเนื่องมาจากการขายที่ดินและอาคารนั้นเป็นผลให้มีการนำเงินของจำเลยที่ 2 เข้าบัญชีเงินฝากของจำเลยที่ 1 ทำให้โจทก์สามารถหักหนี้ของจำเลยที่ 1 ได้ถึง1 ล้านบาทจริง ซึ่งเป็นจำนวนเงินสูงกว่าราคาทรัพย์ที่ขายไปเช่นนี้จะยังถือว่าจำเลยที่ 1 มีเจตนาจะฉ้อโกงโจทก์และทำให้โจทก์เสียเปรียบอีกหรือ น่าเสียดายว่าปัญหานี้มิได้มีการอ้างประกอบให้ศาลฎีกาวินิจฉัยโดยตรง โสภณรัตนากร