คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6379/2537หลักกฎหมาย: ก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกา ค.และปากกาล.ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาด เพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับทำแม่พิมพ์และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่ายถือได้ว่ากรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ดังกล่าวเป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง แบบปากกา ค. และแบบปากกา ล. เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าวซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าวจึงเป็นงานศิลปประยุกต์อันอาจได้รับความคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 และจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ค. และจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3และจำเลยที่ 11 ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ล. ของโจทก์ทั้งสี่โดยการทำแม่พิมพ์เลียนแบบและปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวจากแบบพิมพ์หุ่นจำลอง แม่พิมพ์ และเอกสารเกี่ยวกับการจัดทำปากกาดังกล่าวที่จำเลยที่ 11 ลักเอาไป แล้วจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 ผลิตปากกา จ. และปากกา ต. ออกจำหน่ายโดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นการทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกาที่โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ทำให้โจทก์ทั้งสี่เสียผลประโยชน์ในทางการค้าและได้รับความเสียหาย จึงเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ที่ 2 ต้องจัดทำกล่องพิเศษบรรจุปากกา ค. ทำให้ต้องเพิ่มต้นทุนการผลิตอีกด้ามละ 21 สตางค์ เพื่อป้องกันมิให้เสียลูกค้าไป เป็นเรื่องที่โจทก์ที่ 2 ลงทุนเพิ่มเติมเพื่อเป็นการจูงใจผู้บริโภคและให้สินค้าของโจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้ดีขึ้นเป็นเรื่องปกติธรรมดาของการค้าขาย ไม่แน่ชัดว่าเป็นความเสียหายที่เป็นผลโดยตรงจากการกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของจำเลยที่ 1 ที่ 3 และที่ 11ถึงที่ 13 โจทก์ที่ 2 จึงไม่อาจเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นบริษัทในเครือเดียวกันมีผู้ถือหุ้นและกรรมการบริหารเป็นชุดเดียวกันเกือบทั้งหมดดำเนินกิจการออกแบบผลิตปากกา และจำหน่ายปากกาลูกลื่นในประเทศมากว่า 10 ปี โดยโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 เป็นผู้สร้างสรรค์งานรูปแบบปากกา โจทก์ที่ 1 และที่ 3 เป็นผู้ทำแม่พิมพ์แล้วโจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาให้โจทก์ที่ 2 และที่ 4 จำหน่าย จำเลยที่ 1 และที่ 8 เป็นบริษัทจำกัด จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 เป็นกรรมการบริหารของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นกรรมการของจำเลยที่ 8 จำเลยที่ 11ถึงที่ 13 เคยเป็นพนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 มีหน้าที่ทำแม่พิมพ์ที่ใช้ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้คิดสร้างสรรค์งานปากกาด้วยตนเอง ตั้งแต่การออกแบบ เขียนแบบ ทำแม่พิมพ์ ผลิตปากกาและนำออกจำหน่ายในท้องตลาดโดยแบ่งหน้าที่กันทำ ปากกาที่โจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์ขึ้นและได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี2 แบบ คือ ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค (CANDY COMPACT) ซึ่งโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายและปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท (LANCER CADET หรือ CLIC II) ซึ๋งโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2524ถึงปี 2526 แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่าย งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบนี้ได้ถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกัน เริ่มตั้งแต่การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมายในทางการตลาด เพื่อหาแนวทางการออกแบบรูปลักษณะของปากการุ่นใหม่ให้สวยงามสะดุดตาสะดุดใจและราคาถูกได้มีการออกแบบรูปลักษณะเป็นแบบร่างและสร้างหุ่นจำลองแก้ไขตกแต่งหุ่นจำลองหลายครั้งหลายหนจนได้แบบที่พอใจแล้วให้ช่างเทคนิคเขียนแบบ ออกแบบแม่พิมพ์ ร่างแม่พิมพ์ทำการผลิต แล้วนำออกจำหน่ายคุณภาพของงานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวเป็นงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานประติมากรรมรวมกัน เพราะต้องใช้ความสามารถทางจินตภาพ มุ่งสร้างงานให้เป็นที่ต้องตาต้องใจกระตุ้นจินตนาการผู้บริโภคเป็นสำคัญ และมีลักษณะเฉพาะเป็นของตนเองอันเป็นงานศิลปประยุกต์ที่มีลิขสิทธิ์ ตามมาตรา 4(7) แห่งพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 งานสร้างสรรค์นี้ผู้สร้างสรรค์ซึ่งเป็นกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้มีสัญญาเป็นหนังสือตกลงให้เป็นลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ หลังจากโจทก์ทั้งสี่ได้ผลิตปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทออกวางจำหน่ายในท้องตลาดแล้ว ปรากฏว่าจำเลยทั้งสิบสามได้ร่วมกันกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ด้วยการทำซ้ำ ดัดแปลงงานสร้างสรรค์ปากกาของโจทก์ทั้งสองแบบ และนำออกวางจำหน่ายในท้องตลาด อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ กล่าวคือ เมื่อโจทก์ที่ 2 ได้นำปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกุมภาพันธ์ 2526 โจทก์ที่ 2 ได้ทุ่มทุนโฆษณาทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ตลอดจนสื่อมวลชนอื่นเป็นเงินจำนวนมากโดยประมาณการได้แน่นอนว่าในปี 2526 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 4,000,000 ด้าม และจะจำหน่ายในปีต่อ ๆ ไป ไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม ต่อมาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2527 มีปากกาใช้ชื่อว่า จ๊อตจอย (JOT JOY) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค เป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11 ในระหว่างที่เป็นลูกจ้างของโจทก์ที่ 3 มีหน้าที่เป็นช่างทำแม่พิมพ์ได้ลักเอกสารอันเป็นต้นแบบในการทำแม่พิมพ์ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ของโจทก์ทั้งสี่ไป แล้วได้ร่วมกับจำเลยที่ 12 และที่ 13 ทำการผลิตแม่พิมพ์ และร่วมกับจำเลยที่ 8ถึงที่ 10 ซึ่งเป็นผู้ประกอบกิจการโรงงานรับทำแม่พิมพ์ ทำแม่พิมพ์แบบแคนดี้ คอมแพคขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ปากกาแคนดี้ คอมแพคให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าว โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นงานที่ทำขึ้นโดยลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแคนดี้ คอมแพค อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ดำเนินการผลิตเป็นปากกาจ๊อตจอยออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายทั่วราชอาณาจักร ส่วนปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท โจทก์ที่ 4นำออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกันยายน 2527 โดยได้วางแผนโฆษณาและการตลาดไว้ซึ่งประมาณการได้แน่นอนว่าระหว่างเดือนกันยายนถึงธันวาคม 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 2,000,000 ด้ามและในปีต่อไปไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม แต่เมื่อโจทก์ที่ 4นำปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกวางจำหน่ายได้ประมาณ 1 เดือน ก็พบว่าได้มีปากกาที่ใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก (TIK TAK) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11ถึงที่ 13 ซึ่งทราบดีว่าโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้สร้างสรรค์ปากกาแลนเซอร์ คาเดท จนสามารถจะทำการผลิตปากกาออกจำหน่ายในท้องตลาดได้ประมาณเดือนกันยายน 2527 ได้นำปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท มาดัดแปลง แล้วร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 10 ทำแม่พิมพ์ปากกาที่ลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้ โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ให้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าวไว้ โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นแม่พิมพ์ที่ทำขึ้น โดยลอกเลียนรูปลักษณ์ของปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้นำแม่พิมพ์ไปดำเนินการผลิตปากกาใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก ออกวางตลาดจำหน่ายทั่วราชอาณาจักรทำให้ผู้บริโภคโดยทั่วไปเข้าใจไขว้เขว ไม่ทราบว่าสินค้าใดเป็นของโจทก์ทั้งสี่หรือจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 เนื่องจากรูปลักษณะของปากกาเป็นแบบเดียวกัน จำเลยทั้งสิบสามรู้อยู่แล้วว่าปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท เป็นของโจทก์ทั้งสี่ แต่ยังร่วมกันลอกเลียนแบบ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต และเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายต่อโจทก์ทั้งสี่อันเป็นการละเมิด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย กล่าวคือ ในปี 2526โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.01 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 ในราคาด้ามละ 1.50บาท จำนวนประมาณ 4,300,000 ด้าม โจทก์ที่ 2 นำไปจำหน่ายในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.91 บาท โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ได้กำไรเป็นเงินประมาณ 4,000,000 บาท แต่หลังจากจำเลยทั้งสิบสามผลิตปากกาจ๊อตจอยออกจำหน่ายในปี 2527 โจทก์ที่ 2 ต้องลดราคาในการจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ลงเหลือด้ามละ 1.45 บาท เพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด ทั้งโจทก์ที่ 2 ต้องซื้อกล่องพิเศษนำไปบรรจุปากกา ทำให้ต้นทุนสูงขึ้นอีก 21 สตางค์ ต่อ 1ด้าม เป็นเหตุให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ต้องขาดรายได้อันควรจะได้รับตามปกติด้ามละ 67 สตางค์ ซึ่งตามแผนการตลาดในปี 2527 โจทก์ที่ 2จะจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ได้ไม่น้อยกว่า 12,000,000 ด้ามแต่โจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้เพียง 6,280,000 ด้าม ขาดรายได้ส่วนนี้ไป4,207,600 บาท และขาดรายได้จากยอดขายที่ขาดไป 5,720,000 ด้ามเฉลี่ยกำไรด้ามละ 90 สตางค์ เป็นเงิน 5,148,000 บาท ทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ขาดรายได้สำหรับปี 2527 รวมเป็นเงิน 9,355,600 บาทและปีต่อ ๆ ไปเสียหายไม่น้อยกว่าเดือนละ 779,633.33 บาท ในการสร้างสรรค์แบบปากกาแคนดี้ คอมแพค หากจะมีการซื้อขายแบบแปลนและแม่พิมพ์ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่จะขายได้ในราคาไม่น้อยกว่า5,000,000 บาท โจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายเป็นค่าลิขสิทธิ์อีกส่วนหนึ่งเป็นเงินจำนวน 4,000,000 บาท สำหรับปากกาแบบแลนเซอร์คาเดท โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.06 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายให้โจทก์ที่ 4 ในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.45 บาท แล้วโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ได้กำหนดราคาจำหน่ายด้ามละ 2.20 บาท โจทก์ประมาณการว่าระยะเวลา 4 เดือนในปี 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า2,000,000 ด้าม และในปีต่อ ๆ ไปจะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่าปีละ12,000,000 ด้าม แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ผลิตปากกาติ๊กแต๊กออกจำหน่าย โจทก์ที่ 4 ต้องลดราคาปากกาลงเหลือเฉลี่ยด้ามละ1.71 บาท ให้ราคาใกล้เคียงกับราคาปากกาติ๊กแต๊กเพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด โจทก์ที่ 4 ต้องขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับจากการจำหน่ายปากกาแบบนี้ลดลงไปด้ามละ 49 สตางค์และโจทก์ที่ 4 จำหน่ายปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ได้จำนวนน้อยลงทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 4 ขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับระหว่างเดือนกันยายนถึงเดือนธันวาคม 2527 จากยอดขายจำนวน 1,200,000 ด้ามด้ามละ 49 สตางค์ เป็นเงิน 588,000 บาท และจากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป 800,000 ด้าม ซึ่งโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ควรได้รับกำไรด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 912,000 บาท คิดเป็นเงินรวม 1,500,000บาท และปีต่อ ๆ ไปยอดจำหน่ายจะถูกแบ่งส่วนไปประมาณ 6,000,000 ด้ามทำให้ขาดประโยชน์ที่ควรได้รับจากยอดจำหน่ายด้ามละ 49 สตางค์เป็นเงิน 2,940,000 บาท และขาดประโยชน์จากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป6,000,000 ด้าม ด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 6,840,000 บาท รวมเป็นเงิน 9,780,000 บาท คิดเป็นค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท กับโจทก์ทั้งสี่ต้องเสียคุณค่าของงานเป็นค่าลิขสิทธิ์ปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ซึ่งอาจซื้อขายได้ไม่น้อยกว่า 5,000,000 บาทโจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายส่วนนี้ เป็นเงิน 4,000,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสิบสามร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2เป็นเงิน 9,355,600 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 779,633.33 บาท กับใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงิน 1,500,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ใช้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสิบสามจะหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่และให้จำเลยทั้งสิบสามใช้ค่าเสียหาย8,000,000 บาท ให้แก่โจทก์ทั้งสี่ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 9,355,600 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2ในต้นเงิน 1,500,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 และในต้นเงิน8,000,000 บาท แก่โจทก์ทั้งสี่นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้จำเลยทั้งสิบสามหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ในงานปากกาทั้งสองแบบของโจทก์ทั้งสี่ และหยุดการจำหน่ายปากกาจ๊อตจอยและปากกาติ๊กแต๊กจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 10 ให้การว่า รูปแบบปากกาทั้งสองแบบตามฟ้องมิใช่งานสร้างสรรค์ และมิใช่งานศิลปประยุกต์โจทก์ทั้งสี่มิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ตามฟ้อง และไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยลอกเลียนแบบทำซ้ำ หรือดัดแปลงรูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ ปากกาแบบจ๊อตจอย(JOT JOY) และแบบติ๊กแต๊ก (TIK TAK) จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและสร้างสรรค์ด้วยความริเริ่มของตนเอง มีเอกลักษณ์และลักษณะบ่งเฉพาะตามจินตนาการของตนเอง และได้นำออกโฆษณาจำหน่ายแพร่หลายมาก่อนโจทก์ทั้งสี่ ทั้งได้ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรต่อพนักงานเจ้าหน้าที่กองสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้ากรมทะเบียนการค้า ก่อนที่โจทก์ทั้งสี่จะนำปากกาออกโฆษณาจำหน่ายจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 จึงเป็นผู้ทรงสิทธิในลิขสิทธิ์ปากกาดังกล่าว และมีสิทธิการคุ้มครองดีกว่าโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 13 ทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ทั้งไม่เคยว่าจ้างหรือรับซื้อแม่พิมพ์ปากกาตามฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 และที่ 7 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 1 ไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและบริหารงานในทางการค้าของจำเลยที่ 1เนื่องจากมีผู้จัดการแผนกต่าง ๆ เป็นผู้ดำเนินการและกำหนดแผนงานอยู่แล้ว โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ทั้งค่าเสียหายที่โจทก์ทั้งสี่เรียกร้องสูงเกินความจริงและซ้ำซ้อนกัน ค่าเสียหายสำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพค หากมีก็ไม่เกิน 10,000 บาท และสำหรับปากกาแลนเซอร์ คาเดท ไม่เกิน 20,000 บาท ค่าลิขสิทธิ์ไม่เกิน10,000 บาท ค่าเสียหายรายเดือนไม่เกินเดือนละ 1,000 บาท จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 8 การดำเนินกิจการของจำเลยที่ 8 มีผู้จัดการต่างหาก จำเลยที่ 9 ถึงที่ 10 ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 5 ให้การว่า จำเลยที่ 5 มิได้ซื้อแม่พิมพ์จากจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 และไม่เคยจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์ลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ การออกแบบปากกาของโจทก์ไม่ใช่งานศิลปประยุกต์ โจทก์ลอกเลียนแบบปากกามาจากต่างประเทศ มิได้คิดค้นประดิษฐ์ด้วยตนเอง รูปแบบของปากกามิใช่งานศิลปที่ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 5 มิได้ทำละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง การที่ยอดขายของโจทก์ไม่เท่าที่ประมาณการไว้ เพราะสินค้าโจทก์ไม่เป็นที่นิยมของตลาด ยอดขายของโจทก์มีไม่ถึง 6,700,000 ด้าม ค่าเสียหายไม่ถึง 4,000,000 บาทขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 6 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ให้การว่า รูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่มิใช่งานสร้างสรรค์ โจทก์ทั้งสี่จึงมิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ในฐานะพนักงานลูกจ้างและเป็นผู้ออกแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ไม่เคยทำหนังสือตกลงให้ผลงานตกได้แก่โจทก์ทั้งสี่ ลิขสิทธิ์ในแบบปากกาตามฟ้องจึงเป็นของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 การกระทำของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เป็นละเมิด จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เคยร่วมกับจำเลยอื่นทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ และไม่เคยลักเอกสารต้นแบบแม่พิมพ์หรือลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ขอให้ยกฟ้องระหว่างการพิจารณา โจทก์ทั้งสี่ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 5ศาลชั้นต้นอนุญาต และให้จำหน่ายคดีเฉพาะจำเลยที่ 5 ออกจากสารบบความศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6 ถึงที่ 13ร่วมกันใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 เป็นเงินจำนวน6,000,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 500,000 บาท และให้จำเลยดังกล่าวใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงินจำนวน1,200,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 600,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ชำระตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 จนกว่าจำเลยดังกล่าวจะหยุดทำการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ให้จำเลยดังกล่าวชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 6,000,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 และในต้นเงิน 1,200,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ กับให้จำเลยดังกล่าวหยุดการทำละเมิดในงานแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดทของโจทก์ทั้งสี่ และให้จำเลยที่ 1 หยุดจำหน่ายปากกาจ๊อตจอย และปากกาติ๊กแต๊ก คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 13 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่โจทก์ทั้งสี่ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่าโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท นั้นโจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชกรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 4 และผู้รับมอบอำนาจจากโจทก์ทั้งสี่นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3นายปอ อนาวิล กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์น อีริคแวกเนอร์ เบิกความในทำนองเดียวกันว่า เดิมโจทก์ที่ 2 เป็นตัวแทนจำหน่ายปากกาลูกลื่นยี่ห้อบิคในประเทศไทย โดยสั่งซื้อจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศส ต่อมาโจทก์ที่ 1 ได้สั่งแม่พิมพ์ปากกาบิคจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศสเข้ามาผลิตในประเทศไทยและให้โจทก์ที่ 2 จำหน่าย จากนั้นในปี 2519 โจทก์ที่ 1 จะทำแม่พิมพ์ผลิตปากกาลูกลื่นขึ้นเอง จึงว่าจ้างนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ชาวเยอรมัน ผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบและทำแม่พิมพ์ให้มาทำงานกับโจทก์ที่ 1 และตั้งโรงงานจัดทำแม่พิมพ์ขึ้นเริ่มออกแบบทำแม่พิมพ์ปากกาของตนเองตั้งแต่ปี 2522 ก่อนที่จะออกแบบและทำแม่พิมพ์ต้องทำการวิจัยทางการตลาดก่อน เมื่อทราบแนวโน้มความต้องการและความนิยมของผู้ใช้แล้ว นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์นายปอ อนาวิล และนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการของโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 จะเริ่มคิดค้นแบบปากกาตั้งแต่ยกร่างรูปทรงและลวดลายในกระดาษร่างให้ปากกามีรูปลักษณะสวยงามสะดุดตาและสะดวกในการใช้สอยแล้วนำมาวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐกิจตามหลักวิชาการ ใช้เทคนิคที่เรียกว่าวิศวกรรมคุณค่า คือ วิธีการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ให้มีคุณภาพใช้ได้ดีกว่าสินค้าที่มีอยู่ก่อน และเพื่อให้ได้ต้นทุนการผลิตในราคาต่ำโดยประชุมปรึกษาหารือกันถึงข้อดีข้อเสียต่าง ๆ จนได้รูปทรงและลวดลายที่พอใจก็จะนำไปปรึกษาหารือกับนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ว่าจะทำแม่พิมพ์ได้หรือไม่หากทำไม่ได้ ก็ต้องเขียนร่างรูปทรงและลวดลายแบบปากกากันใหม่ หากทำได้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์จะไปเขียนแบบที่ถูกต้องและทำหุ่นจำลอง ต่อจากนั้นก็ทำการออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เพื่อใช้ในการทำปากกาโจทก์ทั้งสี่ได้คิดค้นออกแบบและผลิตปากกาออกจำหน่ายมาแล้วหลายแบบแต่ที่ได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี 2 แบบ คือ ปากกาแคนดี้ คอมแพคตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.16 และปากกาแลนเซอร์ คาเดทตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.17 สำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพคกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524 ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2524 ถึงปี 2526 รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการในการออกแบบปากกาปรากฏตามภาพถ่ายหมายจ.85 และ จ.86 กับแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาหมาย จ.87 ถึง จ.96 และหุ่นจำลองปากกาวัตถุพยานหมาย จ.72 และ จ.76 เมื่อคิดค้นออกแบบทำหุ่นจำลองทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เสร็จแล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2526 และโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแลนเซอร์ คาเดท ให้โจทก์ที่ 4 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกันยายน 2527 สำหรับเอกสารเกี่ยวกับแบบพิมพ์หุ่นจำลองของปากกา อิเล็กโทรด และแม่พิมพ์ของปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวได้เก็บไว้เป็นความลับในโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3บุคคลภายนอกไม่สามารถนำออกไปได้ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในทางการค้าของโจทก์ทั้งสี่ ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาที่ศาลชั้นต้นไปเผชิญสืบโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2528ว่า ที่อาคารชั้น 3 มีกระดาษสเก็ตซ์รูปแบบของปากกาสถานที่เขียนแบบตามห้องต่าง ๆ และมีรูปแบบพิมพ์จำนวนมาก ซึ่งมีรายละเอียดชิ้นส่วนรูปแบบของปากกาในแบบพิมพ์ รวมทั้งหุ่นจำลองชิ้นส่วนรูปแบบของปากกา ปรากฏรายละเอียดตามภาพถ่ายหมาย จ.86แสดงให้เห็นว่าก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาดเพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบ ทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด ทำแม่พิมพ์ และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่าย จึงถือได้ว่านายยูเลี่ยน ไมเคิลฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิล นายขจร ลิมปนเทวินทร์ และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ กรรมการ และลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว ประกอบด้วยงานแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาและชิ้นส่วนแม่พิมพ์ งานหุ่นจำลองงานอิเล็กโทรด หรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ งานแม่พิมพ์และงานรูปทรงและลวดลายตัวปากกา นายสุกิตติ กลางวิสัย ซึ่งสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก ในวิชาการออกแบบอุตสาหกรรมจากมหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกาและรับราชการเป็นอาจารย์สอนวิชาออกแบบทั้งออกแบบผลิตภัณฑ์และออกแบบอุตสาหกรรมที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นอุปนายกสมาคมนักออกแบบอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เบิกความเป็นพยานโจทก์ว่า ปากกาตัวอย่างตามวัตถุพยานหมาย จ.16 และ จ.17 ซึ่งหมายถึงปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เข้าข่ายเป็นงานศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรม และประเภทงานศิลปประยุกต์เพราะมีรูปทรงที่ดึงดูดสายตาก่อให้เกิดปฏิกิริยาแก่ผู้พบเห็น และสามารถนำไปใช้สอยเป็นประโยชน์ได้ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 4 บัญญัติว่า "ในพระราชบัญญัตินี้"ผู้สร้างสรรค์" หมายความว่า ผู้ทำหรือก่อให้เกิดงานโดยความคิดริเริ่มของตนเอง "ศิลปกรรม" หมายความว่า งานอันมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างดังต่อไปนี้ (1) งานจิตรกรรม ได้แก่งานสร้างสรรค์รูปทรงที่ประกอบด้วยเส้น แสง สี หรือสิ่งอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันลงบนวัสดุอย่างเดียวหรือหลายอย่าง(2) งานประติมากรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ (7) งานศิลปประยุกต์ ได้แก่งานที่นำเอางานตาม (1) ถึง (6) อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานดังกล่าวนั้น เช่น นำไปใช้สอยนำไปตกแต่งวัสดุหรือสิ่งของอันเป็นเครื่องใช้หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้าทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่" เห็นได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรม และการสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าว งานสร้างสรรค์แบบปากกาทั้งสองแบบจึงเป็นงานศิลปประยุกต์ อันอาจได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่ หากปรากฏว่างานนั้นผู้สร้างสรรค์ได้ทำหรือก่อให้เกิดงานนั้นด้วยความคิดริเริ่มของตนเองโดยมิได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงจากงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้นข้อนี้เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท กับปากกาลูกลื่นแบบต่าง ๆ ที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลเป็นวัตถุพยานแล้ว ก็จะเห็นได้ว่าปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวของโจทก์ทั้งสี่มีรูปลักษณะแตกต่างจากปากกาที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลโดยเฉพาะที่ฝ่ายจำเลยอ้างว่าโจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค โดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท โดยเลียนแบบปากกา Mon Ami และ Nestler ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 นั้นปรากฏว่าปากกาแคนดี้ คอมแพคกับปากกาเวิร์คชอพ เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วจะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการ เป็นต้นว่า ปากกาแคนดี้ คอมแพคตัวด้ามและท่อนปลายสามารถแยกออกจากกันได้ ท่อนปลายเป็นพลาสติกใสสามารถมองเห็นไส้ปากกาได้ รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 2 รู แต่ปากกาเวิร์คชอพตัวปากกาเป็นชิ้นเดียวและทึบทั้งด้าม รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 1 รู ชิ้นส่วนของกลไกในการเลื่อนไส้ปากกาของปากกาดังกล่าวก็แตกต่างกันในเรื่องนี้จำเลยที่ 3ก็เบิกความยอมรับว่าเป็นความจริง ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกับปากกาตามวัตถุพยาน ว.ล.10 และ ว.ล.19 เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วก็จะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการเช่นเดียวกันเป็นต้นว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ตัวปากกามีสีเดียวและเป็นพลาสติกทั้งด้าม มีขนาดยาวกว่าปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 ตัวปากกาท่อนบนเป็นรูปทรงหกเหลี่ยมลบมุม ก้านเหน็บไม่มีรอยควั่น ด้านบนเป็นปลอกสวมกับตัวปากกาและมีสีเดียวกัน แต่ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 มีขนาดสั้นกว่ามีลักษณะเป็นรูปทรงกลมตลอดทั้งด้าม ก้านเหน็บของปากกาวัตถุพยานหมายว.ล.10 ติดกับตัวปากกามีรอยควั่นและมีสีแตกต่างจากตัวปากกาปุ่มกดไส้ปากกามีสีแตกต่างจากตัวปากกา รอยควั่นที่ปลายปากกามีมากกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดเล็กกว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.19 บริเวณส่วนปลายปากกาก้านเหน็บ และปุ่มกดไส้ปากกาใช้วัตถุประเภทอะลูมิเนียมซึ่งมีสีแตกต่างจากตัวปากการอยควั่นมีน้อยกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดใหญ่กว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท จึงเห็นได้ชัดแจ้งว่ารูปลักษณะของปากกาแคนดี้คอมแพค แตกต่างจากปากกาเวิร์คชอพตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และปากกาแลนเซอร์ คาเดท แตกต่างจากปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10และ ว.ล.19 จึงฟังไม่ได้ว่า โจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 แต่ถือได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาโดยความคิดริเริ่มขึ้นเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวซึ่งรวมงานสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาแบบแม่พิมพ์ หุ่นจำลองและแม่พิมพ์ปากกา จึงเป็นศิลปกรรมประเภทงานศิลปประยุกต์ซึ่งเกิดจากการนำเอางานจิตรกรรมและประติมากรรมมารวมกัน โดยนายยูเลียน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิลนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ ผู้รับจ้างจากโจทก์ที่ 1 ได้สร้างสรรค์ขึ้น ขณะที่อยู่ในราชอาณาจักรบุคคลทั้งสี่จึงเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นงานศิลปประยุกต์ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 6 ประกอบด้วยมาตรา 4 โจทก์ทั้งสี่นำสืบต่อไปว่า หลังจากที่ได้ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เสร็จแล้วบุคคลทั้งสี่ได้ทำหนังสือสัญญาโอนลิขสิทธิ์ในแบบปากกาดังกล่าวให้แก่โจทก์ทั้งสี่ตามเอกสารหมาย จ.15 ในประเด็นนี้ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบโต้เถียง จึงฟังได้ว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์และเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 7, 8 และ 15ที่ฝ่ายจำเลยแก้ฎีกาว่า การออกแบบปากกาทั้งสองแบบไม่ใช่งานจิตรกรรมและประติมากรรม อันเกิดจากงานศิลปกรรมที่ได้ทำขึ้นในแผนกศิลปนั้นจึงฟังไม่ขึ้น เมื่อโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว โจทก์ทั้งสี่ย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายฎีกาข้อนี้ของโจทก์ทั้งสี่ฟังขึ้นข้อที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์และเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่นั้น โจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชนายปอ อนาวิล และนายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ เบิกความว่าหลังจากที่โจทก์ที่ 1 ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาและจำหน่ายแล้ว ต่อมาประมาณเดือนมกราคม 2527 นายปอ อนาวิลไปซื้อของที่ร้านฝันถึง เห็นพนักงานในร้านใช้ปากกาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับปากกาแคนดี้ คอมแพค จึงได้ขอแลกเปลี่ยนปากกาดังกล่าวมาให้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ และกรรมการของโจทก์ทั้งสี่ดูปากกาดังกล่าวคือปากกาจ๊อตจอยที่จำเลยที่ 1 ทำการผลิตขึ้น ปรากฏว่าท่อนบนของปากกาจ๊อตจอยเหมือนกับปากกาแคนดี้ คอมแพค คล้ายกับทำจากแม่พิมพ์อันเดียวกัน ส่วนท่อนล่างเหมือนกับหุ่นจำลองปากกาแคนดี้ คอมแพค แบบเฟมินินสำหรับสตรีใช้ ซึ่งโจทก์ทั้งสี่ได้ออกแบบและทำหุ่นจำลองไว้แล้ว แต่ยังมิได้ทำการผลิตออกจำหน่ายโจทก์ทั้งสี่คิดว่าจะต้องมีการลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่จึงได้มีการตรวจสอบภายในสำนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 ปรากฏว่าแบบพิมพ์เขียวต้นฉบับของปากกาแคนดี้ คอมแพค รวมทั้งแบบเฟมิ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6379/2537บริษัท ดี . ที . ซี.อินดัสตรี่ส์ จำกัด กับพวกโจทก์บริษัท ไทย ปากกาลูกลื่น อุตสาหกรรม จำกัด กับพวกจำเลย พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ.2521 ม. 4, ม. 24 ก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกา ค.และปากกาล.ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาด เพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับทำแม่พิมพ์และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่ายถือได้ว่ากรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ดังกล่าวเป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง แบบปากกา ค. และแบบปากกา ล. เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าวซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าวจึงเป็นงานศิลปประยุกต์อันอาจได้รับความคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 และจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ค. และจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3และจำเลยที่ 11 ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ล. ของโจทก์ทั้งสี่โดยการทำแม่พิมพ์เลียนแบบและปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวจากแบบพิมพ์หุ่นจำลอง แม่พิมพ์ และเอกสารเกี่ยวกับการจัดทำปากกาดังกล่าวที่จำเลยที่ 11 ลักเอาไป แล้วจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 ผลิตปากกา จ. และปากกา ต. ออกจำหน่ายโดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นการทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกาที่โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ทำให้โจทก์ทั้งสี่เสียผลประโยชน์ในทางการค้าและได้รับความเสียหาย จึงเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ที่ 2 ต้องจัดทำกล่องพิเศษบรรจุปากกา ค. ทำให้ต้องเพิ่มต้นทุนการผลิตอีกด้ามละ 21 สตางค์ เพื่อป้องกันมิให้เสียลูกค้าไป เป็นเรื่องที่โจทก์ที่ 2 ลงทุนเพิ่มเติมเพื่อเป็นการจูงใจผู้บริโภคและให้สินค้าของโจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้ดีขึ้นเป็นเรื่องปกติธรรมดาของการค้าขาย ไม่แน่ชัดว่าเป็นความเสียหายที่เป็นผลโดยตรงจากการกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของจำเลยที่ 1 ที่ 3 และที่ 11ถึงที่ 13 โจทก์ที่ 2 จึงไม่อาจเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นบริษัทในเครือเดียวกันมีผู้ถือหุ้นและกรรมการบริหารเป็นชุดเดียวกันเกือบทั้งหมดดำเนินกิจการออกแบบผลิตปากกา และจำหน่ายปากกาลูกลื่นในประเทศมากว่า 10 ปี โดยโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 เป็นผู้สร้างสรรค์งานรูปแบบปากกา โจทก์ที่ 1 และที่ 3 เป็นผู้ทำแม่พิมพ์แล้วโจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาให้โจทก์ที่ 2 และที่ 4 จำหน่าย จำเลยที่ 1 และที่ 8 เป็นบริษัทจำกัด จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 เป็นกรรมการบริหารของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นกรรมการของจำเลยที่ 8 จำเลยที่ 11ถึงที่ 13 เคยเป็นพนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 มีหน้าที่ทำแม่พิมพ์ที่ใช้ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้คิดสร้างสรรค์งานปากกาด้วยตนเอง ตั้งแต่การออกแบบ เขียนแบบ ทำแม่พิมพ์ ผลิตปากกาและนำออกจำหน่ายในท้องตลาดโดยแบ่งหน้าที่กันทำ ปากกาที่โจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์ขึ้นและได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี2 แบบ คือ ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค (CANDY COMPACT) ซึ่งโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายและปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท (LANCER CADET หรือ CLIC II) ซึ๋งโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2524ถึงปี 2526 แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่าย งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบนี้ได้ถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกัน เริ่มตั้งแต่การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมายในทางการตลาด เพื่อหาแนวทางการออกแบบรูปลักษณะของปากการุ่นใหม่ให้สวยงามสะดุดตาสะดุดใจและราคาถูกได้มีการออกแบบรูปลักษณะเป็นแบบร่างและสร้างหุ่นจำลองแก้ไขตกแต่งหุ่นจำลองหลายครั้งหลายหนจนได้แบบที่พอใจแล้วให้ช่างเทคนิคเขียนแบบ ออกแบบแม่พิมพ์ ร่างแม่พิมพ์ทำการผลิต แล้วนำออกจำหน่ายคุณภาพของงานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวเป็นงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานประติมากรรมรวมกัน เพราะต้องใช้ความสามารถทางจินตภาพ มุ่งสร้างงานให้เป็นที่ต้องตาต้องใจกระตุ้นจินตนาการผู้บริโภคเป็นสำคัญ และมีลักษณะเฉพาะเป็นของตนเองอันเป็นงานศิลปประยุกต์ที่มีลิขสิทธิ์ ตามมาตรา 4(7) แห่งพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 งานสร้างสรรค์นี้ผู้สร้างสรรค์ซึ่งเป็นกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้มีสัญญาเป็นหนังสือตกลงให้เป็นลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ หลังจากโจทก์ทั้งสี่ได้ผลิตปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทออกวางจำหน่ายในท้องตลาดแล้ว ปรากฏว่าจำเลยทั้งสิบสามได้ร่วมกันกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ด้วยการทำซ้ำ ดัดแปลงงานสร้างสรรค์ปากกาของโจทก์ทั้งสองแบบ และนำออกวางจำหน่ายในท้องตลาด อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ กล่าวคือ เมื่อโจทก์ที่ 2 ได้นำปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกุมภาพันธ์ 2526 โจทก์ที่ 2 ได้ทุ่มทุนโฆษณาทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ตลอดจนสื่อมวลชนอื่นเป็นเงินจำนวนมากโดยประมาณการได้แน่นอนว่าในปี 2526 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 4,000,000 ด้าม และจะจำหน่ายในปีต่อ ๆ ไป ไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม ต่อมาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2527 มีปากกาใช้ชื่อว่า จ๊อตจอย (JOT JOY) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค เป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11 ในระหว่างที่เป็นลูกจ้างของโจทก์ที่ 3 มีหน้าที่เป็นช่างทำแม่พิมพ์ได้ลักเอกสารอันเป็นต้นแบบในการทำแม่พิมพ์ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ของโจทก์ทั้งสี่ไป แล้วได้ร่วมกับจำเลยที่ 12 และที่ 13 ทำการผลิตแม่พิมพ์ และร่วมกับจำเลยที่ 8ถึงที่ 10 ซึ่งเป็นผู้ประกอบกิจการโรงงานรับทำแม่พิมพ์ ทำแม่พิมพ์แบบแคนดี้ คอมแพคขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ปากกาแคนดี้ คอมแพคให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าว โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นงานที่ทำขึ้นโดยลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแคนดี้ คอมแพค อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ดำเนินการผลิตเป็นปากกาจ๊อตจอยออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายทั่วราชอาณาจักร ส่วนปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท โจทก์ที่ 4นำออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกันยายน 2527 โดยได้วางแผนโฆษณาและการตลาดไว้ซึ่งประมาณการได้แน่นอนว่าระหว่างเดือนกันยายนถึงธันวาคม 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 2,000,000 ด้ามและในปีต่อไปไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม แต่เมื่อโจทก์ที่ 4นำปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกวางจำหน่ายได้ประมาณ 1 เดือน ก็พบว่าได้มีปากกาที่ใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก (TIK TAK) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11ถึงที่ 13 ซึ่งทราบดีว่าโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้สร้างสรรค์ปากกาแลนเซอร์ คาเดท จนสามารถจะทำการผลิตปากกาออกจำหน่ายในท้องตลาดได้ประมาณเดือนกันยายน 2527 ได้นำปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท มาดัดแปลง แล้วร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 10 ทำแม่พิมพ์ปากกาที่ลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้ โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ให้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าวไว้ โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นแม่พิมพ์ที่ทำขึ้น โดยลอกเลียนรูปลักษณ์ของปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้นำแม่พิมพ์ไปดำเนินการผลิตปากกาใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก ออกวางตลาดจำหน่ายทั่วราชอาณาจักรทำให้ผู้บริโภคโดยทั่วไปเข้าใจไขว้เขว ไม่ทราบว่าสินค้าใดเป็นของโจทก์ทั้งสี่หรือจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 เนื่องจากรูปลักษณะของปากกาเป็นแบบเดียวกัน จำเลยทั้งสิบสามรู้อยู่แล้วว่าปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท เป็นของโจทก์ทั้งสี่ แต่ยังร่วมกันลอกเลียนแบบ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต และเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายต่อโจทก์ทั้งสี่อันเป็นการละเมิด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย กล่าวคือ ในปี 2526โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.01 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 ในราคาด้ามละ 1.50บาท จำนวนประมาณ 4,300,000 ด้าม โจทก์ที่ 2 นำไปจำหน่ายในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.91 บาท โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ได้กำไรเป็นเงินประมาณ 4,000,000 บาท แต่หลังจากจำเลยทั้งสิบสามผลิตปากกาจ๊อตจอยออกจำหน่ายในปี 2527 โจทก์ที่ 2 ต้องลดราคาในการจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ลงเหลือด้ามละ 1.45 บาท เพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด ทั้งโจทก์ที่ 2 ต้องซื้อกล่องพิเศษนำไปบรรจุปากกา ทำให้ต้นทุนสูงขึ้นอีก 21 สตางค์ ต่อ 1ด้าม เป็นเหตุให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ต้องขาดรายได้อันควรจะได้รับตามปกติด้ามละ 67 สตางค์ ซึ่งตามแผนการตลาดในปี 2527 โจทก์ที่ 2จะจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ได้ไม่น้อยกว่า 12,000,000 ด้ามแต่โจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้เพียง 6,280,000 ด้าม ขาดรายได้ส่วนนี้ไป4,207,600 บาท และขาดรายได้จากยอดขายที่ขาดไป 5,720,000 ด้ามเฉลี่ยกำไรด้ามละ 90 สตางค์ เป็นเงิน 5,148,000 บาท ทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ขาดรายได้สำหรับปี 2527 รวมเป็นเงิน 9,355,600 บาทและปีต่อ ๆ ไปเสียหายไม่น้อยกว่าเดือนละ 779,633.33 บาท ในการสร้างสรรค์แบบปากกาแคนดี้ คอมแพค หากจะมีการซื้อขายแบบแปลนและแม่พิมพ์ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่จะขายได้ในราคาไม่น้อยกว่า5,000,000 บาท โจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายเป็นค่าลิขสิทธิ์อีกส่วนหนึ่งเป็นเงินจำนวน 4,000,000 บาท สำหรับปากกาแบบแลนเซอร์คาเดท โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.06 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายให้โจทก์ที่ 4 ในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.45 บาท แล้วโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ได้กำหนดราคาจำหน่ายด้ามละ 2.20 บาท โจทก์ประมาณการว่าระยะเวลา 4 เดือนในปี 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า2,000,000 ด้าม และในปีต่อ ๆ ไปจะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่าปีละ12,000,000 ด้าม แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ผลิตปากกาติ๊กแต๊กออกจำหน่าย โจทก์ที่ 4 ต้องลดราคาปากกาลงเหลือเฉลี่ยด้ามละ1.71 บาท ให้ราคาใกล้เคียงกับราคาปากกาติ๊กแต๊กเพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด โจทก์ที่ 4 ต้องขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับจากการจำหน่ายปากกาแบบนี้ลดลงไปด้ามละ 49 สตางค์และโจทก์ที่ 4 จำหน่ายปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ได้จำนวนน้อยลงทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 4 ขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับระหว่างเดือนกันยายนถึงเดือนธันวาคม 2527 จากยอดขายจำนวน 1,200,000 ด้ามด้ามละ 49 สตางค์ เป็นเงิน 588,000 บาท และจากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป 800,000 ด้าม ซึ่งโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ควรได้รับกำไรด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 912,000 บาท คิดเป็นเงินรวม 1,500,000บาท และปีต่อ ๆ ไปยอดจำหน่ายจะถูกแบ่งส่วนไปประมาณ 6,000,000 ด้ามทำให้ขาดประโยชน์ที่ควรได้รับจากยอดจำหน่ายด้ามละ 49 สตางค์เป็นเงิน 2,940,000 บาท และขาดประโยชน์จากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป6,000,000 ด้าม ด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 6,840,000 บาท รวมเป็นเงิน 9,780,000 บาท คิดเป็นค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท กับโจทก์ทั้งสี่ต้องเสียคุณค่าของงานเป็นค่าลิขสิทธิ์ปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ซึ่งอาจซื้อขายได้ไม่น้อยกว่า 5,000,000 บาทโจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายส่วนนี้ เป็นเงิน 4,000,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสิบสามร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2เป็นเงิน 9,355,600 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 779,633.33 บาท กับใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงิน 1,500,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ใช้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสิบสามจะหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่และให้จำเลยทั้งสิบสามใช้ค่าเสียหาย8,000,000 บาท ให้แก่โจทก์ทั้งสี่ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 9,355,600 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2ในต้นเงิน 1,500,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 และในต้นเงิน8,000,000 บาท แก่โจทก์ทั้งสี่นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้จำเลยทั้งสิบสามหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ในงานปากกาทั้งสองแบบของโจทก์ทั้งสี่ และหยุดการจำหน่ายปากกาจ๊อตจอยและปากกาติ๊กแต๊กจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 10 ให้การว่า รูปแบบปากกาทั้งสองแบบตามฟ้องมิใช่งานสร้างสรรค์ และมิใช่งานศิลปประยุกต์โจทก์ทั้งสี่มิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ตามฟ้อง และไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยลอกเลียนแบบทำซ้ำ หรือดัดแปลงรูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ ปากกาแบบจ๊อตจอย(JOT JOY) และแบบติ๊กแต๊ก (TIK TAK) จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและสร้างสรรค์ด้วยความริเริ่มของตนเอง มีเอกลักษณ์และลักษณะบ่งเฉพาะตามจินตนาการของตนเอง และได้นำออกโฆษณาจำหน่ายแพร่หลายมาก่อนโจทก์ทั้งสี่ ทั้งได้ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรต่อพนักงานเจ้าหน้าที่กองสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้ากรมทะเบียนการค้า ก่อนที่โจทก์ทั้งสี่จะนำปากกาออกโฆษณาจำหน่ายจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 จึงเป็นผู้ทรงสิทธิในลิขสิทธิ์ปากกาดังกล่าว และมีสิทธิการคุ้มครองดีกว่าโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 13 ทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ทั้งไม่เคยว่าจ้างหรือรับซื้อแม่พิมพ์ปากกาตามฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 และที่ 7 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 1 ไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและบริหารงานในทางการค้าของจำเลยที่ 1เนื่องจากมีผู้จัดการแผนกต่าง ๆ เป็นผู้ดำเนินการและกำหนดแผนงานอยู่แล้ว โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ทั้งค่าเสียหายที่โจทก์ทั้งสี่เรียกร้องสูงเกินความจริงและซ้ำซ้อนกัน ค่าเสียหายสำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพค หากมีก็ไม่เกิน 10,000 บาท และสำหรับปากกาแลนเซอร์ คาเดท ไม่เกิน 20,000 บาท ค่าลิขสิทธิ์ไม่เกิน10,000 บาท ค่าเสียหายรายเดือนไม่เกินเดือนละ 1,000 บาท จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 8 การดำเนินกิจการของจำเลยที่ 8 มีผู้จัดการต่างหาก จำเลยที่ 9 ถึงที่ 10 ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 5 ให้การว่า จำเลยที่ 5 มิได้ซื้อแม่พิมพ์จากจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 และไม่เคยจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์ลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ การออกแบบปากกาของโจทก์ไม่ใช่งานศิลปประยุกต์ โจทก์ลอกเลียนแบบปากกามาจากต่างประเทศ มิได้คิดค้นประดิษฐ์ด้วยตนเอง รูปแบบของปากกามิใช่งานศิลปที่ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 5 มิได้ทำละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง การที่ยอดขายของโจทก์ไม่เท่าที่ประมาณการไว้ เพราะสินค้าโจทก์ไม่เป็นที่นิยมของตลาด ยอดขายของโจทก์มีไม่ถึง 6,700,000 ด้าม ค่าเสียหายไม่ถึง 4,000,000 บาทขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 6 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ให้การว่า รูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่มิใช่งานสร้างสรรค์ โจทก์ทั้งสี่จึงมิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ในฐานะพนักงานลูกจ้างและเป็นผู้ออกแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ไม่เคยทำหนังสือตกลงให้ผลงานตกได้แก่โจทก์ทั้งสี่ ลิขสิทธิ์ในแบบปากกาตามฟ้องจึงเป็นของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 การกระทำของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เป็นละเมิด จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เคยร่วมกับจำเลยอื่นทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ และไม่เคยลักเอกสารต้นแบบแม่พิมพ์หรือลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ขอให้ยกฟ้องระหว่างการพิจารณา โจทก์ทั้งสี่ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 5ศาลชั้นต้นอนุญาต และให้จำหน่ายคดีเฉพาะจำเลยที่ 5 ออกจากสารบบความศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6 ถึงที่ 13ร่วมกันใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 เป็นเงินจำนวน6,000,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 500,000 บาท และให้จำเลยดังกล่าวใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงินจำนวน1,200,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 600,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ชำระตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 จนกว่าจำเลยดังกล่าวจะหยุดทำการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ให้จำเลยดังกล่าวชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 6,000,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 และในต้นเงิน 1,200,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ กับให้จำเลยดังกล่าวหยุดการทำละเมิดในงานแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดทของโจทก์ทั้งสี่ และให้จำเลยที่ 1 หยุดจำหน่ายปากกาจ๊อตจอย และปากกาติ๊กแต๊ก คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 13 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่โจทก์ทั้งสี่ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่าโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท นั้นโจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชกรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 4 และผู้รับมอบอำนาจจากโจทก์ทั้งสี่นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3นายปอ อนาวิล กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์น อีริคแวกเนอร์ เบิกความในทำนองเดียวกันว่า เดิมโจทก์ที่ 2 เป็นตัวแทนจำหน่ายปากกาลูกลื่นยี่ห้อบิคในประเทศไทย โดยสั่งซื้อจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศส ต่อมาโจทก์ที่ 1 ได้สั่งแม่พิมพ์ปากกาบิคจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศสเข้ามาผลิตในประเทศไทยและให้โจทก์ที่ 2 จำหน่าย จากนั้นในปี 2519 โจทก์ที่ 1 จะทำแม่พิมพ์ผลิตปากกาลูกลื่นขึ้นเอง จึงว่าจ้างนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ชาวเยอรมัน ผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบและทำแม่พิมพ์ให้มาทำงานกับโจทก์ที่ 1 และตั้งโรงงานจัดทำแม่พิมพ์ขึ้นเริ่มออกแบบทำแม่พิมพ์ปากกาของตนเองตั้งแต่ปี 2522 ก่อนที่จะออกแบบและทำแม่พิมพ์ต้องทำการวิจัยทางการตลาดก่อน เมื่อทราบแนวโน้มความต้องการและความนิยมของผู้ใช้แล้ว นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์นายปอ อนาวิล และนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการของโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 จะเริ่มคิดค้นแบบปากกาตั้งแต่ยกร่างรูปทรงและลวดลายในกระดาษร่างให้ปากกามีรูปลักษณะสวยงามสะดุดตาและสะดวกในการใช้สอยแล้วนำมาวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐกิจตามหลักวิชาการ ใช้เทคนิคที่เรียกว่าวิศวกรรมคุณค่า คือ วิธีการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ให้มีคุณภาพใช้ได้ดีกว่าสินค้าที่มีอยู่ก่อน และเพื่อให้ได้ต้นทุนการผลิตในราคาต่ำโดยประชุมปรึกษาหารือกันถึงข้อดีข้อเสียต่าง ๆ จนได้รูปทรงและลวดลายที่พอใจก็จะนำไปปรึกษาหารือกับนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ว่าจะทำแม่พิมพ์ได้หรือไม่หากทำไม่ได้ ก็ต้องเขียนร่างรูปทรงและลวดลายแบบปากกากันใหม่ หากทำได้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์จะไปเขียนแบบที่ถูกต้องและทำหุ่นจำลอง ต่อจากนั้นก็ทำการออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เพื่อใช้ในการทำปากกาโจทก์ทั้งสี่ได้คิดค้นออกแบบและผลิตปากกาออกจำหน่ายมาแล้วหลายแบบแต่ที่ได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี 2 แบบ คือ ปากกาแคนดี้ คอมแพคตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.16 และปากกาแลนเซอร์ คาเดทตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.17 สำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพคกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524 ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2524 ถึงปี 2526 รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการในการออกแบบปากกาปรากฏตามภาพถ่ายหมายจ.85 และ จ.86 กับแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาหมาย จ.87 ถึง จ.96 และหุ่นจำลองปากกาวัตถุพยานหมาย จ.72 และ จ.76 เมื่อคิดค้นออกแบบทำหุ่นจำลองทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เสร็จแล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2526 และโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแลนเซอร์ คาเดท ให้โจทก์ที่ 4 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกันยายน 2527 สำหรับเอกสารเกี่ยวกับแบบพิมพ์หุ่นจำลองของปากกา อิเล็กโทรด และแม่พิมพ์ของปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวได้เก็บไว้เป็นความลับในโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3บุคคลภายนอกไม่สามารถนำออกไปได้ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในทางการค้าของโจทก์ทั้งสี่ ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาที่ศาลชั้นต้นไปเผชิญสืบโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2528ว่า ที่อาคารชั้น 3 มีกระดาษสเก็ตซ์รูปแบบของปากกาสถานที่เขียนแบบตามห้องต่าง ๆ และมีรูปแบบพิมพ์จำนวนมาก ซึ่งมีรายละเอียดชิ้นส่วนรูปแบบของปากกาในแบบพิมพ์ รวมทั้งหุ่นจำลองชิ้นส่วนรูปแบบของปากกา ปรากฏรายละเอียดตามภาพถ่ายหมาย จ.86แสดงให้เห็นว่าก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาดเพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบ ทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด ทำแม่พิมพ์ และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่าย จึงถือได้ว่านายยูเลี่ยน ไมเคิลฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิล นายขจร ลิมปนเทวินทร์ และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ กรรมการ และลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว ประกอบด้วยงานแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาและชิ้นส่วนแม่พิมพ์ งานหุ่นจำลองงานอิเล็กโทรด หรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ งานแม่พิมพ์และงานรูปทรงและลวดลายตัวปากกา นายสุกิตติ กลางวิสัย ซึ่งสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก ในวิชาการออกแบบอุตสาหกรรมจากมหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกาและรับราชการเป็นอาจารย์สอนวิชาออกแบบทั้งออกแบบผลิตภัณฑ์และออกแบบอุตสาหกรรมที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นอุปนายกสมาคมนักออกแบบอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เบิกความเป็นพยานโจทก์ว่า ปากกาตัวอย่างตามวัตถุพยานหมาย จ.16 และ จ.17 ซึ่งหมายถึงปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เข้าข่ายเป็นงานศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรม และประเภทงานศิลปประยุกต์เพราะมีรูปทรงที่ดึงดูดสายตาก่อให้เกิดปฏิกิริยาแก่ผู้พบเห็น และสามารถนำไปใช้สอยเป็นประโยชน์ได้ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 4 บัญญัติว่า "ในพระราชบัญญัตินี้"ผู้สร้างสรรค์" หมายความว่า ผู้ทำหรือก่อให้เกิดงานโดยความคิดริเริ่มของตนเอง "ศิลปกรรม" หมายความว่า งานอันมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างดังต่อไปนี้ (1) งานจิตรกรรม ได้แก่งานสร้างสรรค์รูปทรงที่ประกอบด้วยเส้น แสง สี หรือสิ่งอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันลงบนวัสดุอย่างเดียวหรือหลายอย่าง(2) งานประติมากรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ (7) งานศิลปประยุกต์ ได้แก่งานที่นำเอางานตาม (1) ถึง (6) อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานดังกล่าวนั้น เช่น นำไปใช้สอยนำไปตกแต่งวัสดุหรือสิ่งของอันเป็นเครื่องใช้หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้าทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่" เห็นได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรม และการสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าว งานสร้างสรรค์แบบปากกาทั้งสองแบบจึงเป็นงานศิลปประยุกต์ อันอาจได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่ หากปรากฏว่างานนั้นผู้สร้างสรรค์ได้ทำหรือก่อให้เกิดงานนั้นด้วยความคิดริเริ่มของตนเองโดยมิได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงจากงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้นข้อนี้เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท กับปากกาลูกลื่นแบบต่าง ๆ ที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลเป็นวัตถุพยานแล้ว ก็จะเห็นได้ว่าปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวของโจทก์ทั้งสี่มีรูปลักษณะแตกต่างจากปากกาที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลโดยเฉพาะที่ฝ่ายจำเลยอ้างว่าโจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค โดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท โดยเลียนแบบปากกา Mon Ami และ Nestler ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 นั้นปรากฏว่าปากกาแคนดี้ คอมแพคกับปากกาเวิร์คชอพ เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วจะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการ เป็นต้นว่า ปากกาแคนดี้ คอมแพคตัวด้ามและท่อนปลายสามารถแยกออกจากกันได้ ท่อนปลายเป็นพลาสติกใสสามารถมองเห็นไส้ปากกาได้ รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 2 รู แต่ปากกาเวิร์คชอพตัวปากกาเป็นชิ้นเดียวและทึบทั้งด้าม รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 1 รู ชิ้นส่วนของกลไกในการเลื่อนไส้ปากกาของปากกาดังกล่าวก็แตกต่างกันในเรื่องนี้จำเลยที่ 3ก็เบิกความยอมรับว่าเป็นความจริง ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกับปากกาตามวัตถุพยาน ว.ล.10 และ ว.ล.19 เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วก็จะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการเช่นเดียวกันเป็นต้นว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ตัวปากกามีสีเดียวและเป็นพลาสติกทั้งด้าม มีขนาดยาวกว่าปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 ตัวปากกาท่อนบนเป็นรูปทรงหกเหลี่ยมลบมุม ก้านเหน็บไม่มีรอยควั่น ด้านบนเป็นปลอกสวมกับตัวปากกาและมีสีเดียวกัน แต่ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 มีขนาดสั้นกว่ามีลักษณะเป็นรูปทรงกลมตลอดทั้งด้าม ก้านเหน็บของปากกาวัตถุพยานหมายว.ล.10 ติดกับตัวปากกามีรอยควั่นและมีสีแตกต่างจากตัวปากกาปุ่มกดไส้ปากกามีสีแตกต่างจากตัวปากกา รอยควั่นที่ปลายปากกามีมากกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดเล็กกว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.19 บริเวณส่วนปลายปากกาก้านเหน็บ และปุ่มกดไส้ปากกาใช้วัตถุประเภทอะลูมิเนียมซึ่งมีสีแตกต่างจากตัวปากการอยควั่นมีน้อยกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดใหญ่กว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท จึงเห็นได้ชัดแจ้งว่ารูปลักษณะของปากกาแคนดี้คอมแพค แตกต่างจากปากกาเวิร์คชอพตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และปากกาแลนเซอร์ คาเดท แตกต่างจากปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10และ ว.ล.19 จึงฟังไม่ได้ว่า โจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 แต่ถือได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาโดยความคิดริเริ่มขึ้นเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวซึ่งรวมงานสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาแบบแม่พิมพ์ หุ่นจำลองและแม่พิมพ์ปากกา จึงเป็นศิลปกรรมประเภทงานศิลปประยุกต์ซึ่งเกิดจากการนำเอางานจิตรกรรมและประติมากรรมมารวมกัน โดยนายยูเลียน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิลนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ ผู้รับจ้างจากโจทก์ที่ 1 ได้สร้างสรรค์ขึ้น ขณะที่อยู่ในราชอาณาจักรบุคคลทั้งสี่จึงเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นงานศิลปประยุกต์ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 6 ประกอบด้วยมาตรา 4 โจทก์ทั้งสี่นำสืบต่อไปว่า หลังจากที่ได้ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เสร็จแล้วบุคคลทั้งสี่ได้ทำหนังสือสัญญาโอนลิขสิทธิ์ในแบบปากกาดังกล่าวให้แก่โจทก์ทั้งสี่ตามเอกสารหมาย จ.15 ในประเด็นนี้ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบโต้เถียง จึงฟังได้ว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์และเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 7, 8 และ 15ที่ฝ่ายจำเลยแก้ฎีกาว่า การออกแบบปากกาทั้งสองแบบไม่ใช่งานจิตรกรรมและประติมากรรม อันเกิดจากงานศิลปกรรมที่ได้ทำขึ้นในแผนกศิลปนั้นจึงฟังไม่ขึ้น เมื่อโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว โจทก์ทั้งสี่ย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายฎีกาข้อนี้ของโจทก์ทั้งสี่ฟังขึ้นข้อที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์และเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่นั้น โจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชนายปอ อนาวิล และนายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ เบิกความว่าหลังจากที่โจทก์ที่ 1 ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาและจำหน่ายแล้ว ต่อมาประมาณเดือนมกราคม 2527 นายปอ อนาวิลไปซื้อของที่ร้านฝันถึง เห็นพนักงานในร้านใช้ปากกาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับปากกาแคนดี้ คอมแพค จึงได้ขอแลกเปลี่ยนปากกาดังกล่าวมาให้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ และกรรมการของโจทก์ทั้งสี่ดูปากกาดังกล่าวคือปากกาจ๊อตจอยที่จำเลยที่ 1 ทำการผลิตขึ้น ปรากฏว่าท่อนบนของปากกาจ๊อตจอยเหมือนกับปากกาแคนดี้ คอมแพค คล้ายกับทำจากแม่พิมพ์อันเดียวกัน ส่วนท่อนล่างเหมือนกับหุ่นจำลองปากกาแคนดี้ คอมแพค แบบเฟมินินสำหรับสตรีใช้ ซึ่งโจทก์ทั้งสี่ได้ออกแบบและทำหุ่นจำลองไว้แล้ว แต่ยังมิได้ทำการผลิตออกจำหน่ายโจทก์ทั้งสี่คิดว่าจะต้องมีการลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่จึงได้มีการตรวจสอบภายในสำนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 ปรากฏว่าแบบพิมพ์เขียวต้นฉบับของปากกาแคนดี้ คอมแพค รวมทั้งแบบเฟมิ(ชูชาติ ศรีแสง-นิเวศน์ คำผอง-สังเวียน รัตนมุง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นบริษัทในเครือเดียวกันมีผู้ถือหุ้นและกรรมการบริหารเป็นชุดเดียวกันเกือบทั้งหมดดำเนินกิจการออกแบบผลิตปากกา และจำหน่ายปากกาลูกลื่นในประเทศมากว่า 10 ปี โดยโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 เป็นผู้สร้างสรรค์งานรูปแบบปากกา โจทก์ที่ 1 และที่ 3 เป็นผู้ทำแม่พิมพ์แล้วโจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาให้โจทก์ที่ 2 และที่ 4 จำหน่าย จำเลยที่ 1 และที่ 8 เป็นบริษัทจำกัด จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 เป็นกรรมการบริหารของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นกรรมการของจำเลยที่ 8 จำเลยที่ 11ถึงที่ 13 เคยเป็นพนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 มีหน้าที่ทำแม่พิมพ์ที่ใช้ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้คิดสร้างสรรค์งานปากกาด้วยตนเอง ตั้งแต่การออกแบบ เขียนแบบ ทำแม่พิมพ์ ผลิตปากกาและนำออกจำหน่ายในท้องตลาดโดยแบ่งหน้าที่กันทำ ปากกาที่โจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์ขึ้นและได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี2 แบบ คือ ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค (CANDY COMPACT) ซึ่งโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายและปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท (LANCER CADET หรือ CLIC II) ซึ๋งโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2524ถึงปี 2526 แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่าย งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบนี้ได้ถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกัน เริ่มตั้งแต่การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมายในทางการตลาด เพื่อหาแนวทางการออกแบบรูปลักษณะของปากการุ่นใหม่ให้สวยงามสะดุดตาสะดุดใจและราคาถูกได้มีการออกแบบรูปลักษณะเป็นแบบร่างและสร้างหุ่นจำลองแก้ไขตกแต่งหุ่นจำลองหลายครั้งหลายหนจนได้แบบที่พอใจแล้วให้ช่างเทคนิคเขียนแบบ ออกแบบแม่พิมพ์ ร่างแม่พิมพ์ทำการผลิต แล้วนำออกจำหน่ายคุณภาพของงานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวเป็นงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานประติมากรรมรวมกัน เพราะต้องใช้ความสามารถทางจินตภาพ มุ่งสร้างงานให้เป็นที่ต้องตาต้องใจกระตุ้นจินตนาการผู้บริโภคเป็นสำคัญ และมีลักษณะเฉพาะเป็นของตนเองอันเป็นงานศิลปประยุกต์ที่มีลิขสิทธิ์ ตามมาตรา 4(7) แห่งพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 งานสร้างสรรค์นี้ผู้สร้างสรรค์ซึ่งเป็นกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้มีสัญญาเป็นหนังสือตกลงให้เป็นลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ หลังจากโจทก์ทั้งสี่ได้ผลิตปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทออกวางจำหน่ายในท้องตลาดแล้ว ปรากฏว่าจำเลยทั้งสิบสามได้ร่วมกันกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ด้วยการทำซ้ำ ดัดแปลงงานสร้างสรรค์ปากกาของโจทก์ทั้งสองแบบ และนำออกวางจำหน่ายในท้องตลาด อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ กล่าวคือ เมื่อโจทก์ที่ 2 ได้นำปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกุมภาพันธ์ 2526 โจทก์ที่ 2 ได้ทุ่มทุนโฆษณาทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ตลอดจนสื่อมวลชนอื่นเป็นเงินจำนวนมากโดยประมาณการได้แน่นอนว่าในปี 2526 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 4,000,000 ด้าม และจะจำหน่ายในปีต่อ ๆ ไป ไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม ต่อมาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2527 มีปากกาใช้ชื่อว่า จ๊อตจอย (JOT JOY) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค เป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11 ในระหว่างที่เป็นลูกจ้างของโจทก์ที่ 3 มีหน้าที่เป็นช่างทำแม่พิมพ์ได้ลักเอกสารอันเป็นต้นแบบในการทำแม่พิมพ์ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ของโจทก์ทั้งสี่ไป แล้วได้ร่วมกับจำเลยที่ 12 และที่ 13 ทำการผลิตแม่พิมพ์ และร่วมกับจำเลยที่ 8ถึงที่ 10 ซึ่งเป็นผู้ประกอบกิจการโรงงานรับทำแม่พิมพ์ ทำแม่พิมพ์แบบแคนดี้ คอมแพคขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ปากกาแคนดี้ คอมแพคให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าว โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นงานที่ทำขึ้นโดยลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแคนดี้ คอมแพค อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ดำเนินการผลิตเป็นปากกาจ๊อตจอยออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายทั่วราชอาณาจักร ส่วนปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท โจทก์ที่ 4นำออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกันยายน 2527 โดยได้วางแผนโฆษณาและการตลาดไว้ซึ่งประมาณการได้แน่นอนว่าระหว่างเดือนกันยายนถึงธันวาคม 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 2,000,000 ด้ามและในปีต่อไปไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม แต่เมื่อโจทก์ที่ 4นำปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกวางจำหน่ายได้ประมาณ 1 เดือน ก็พบว่าได้มีปากกาที่ใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก (TIK TAK) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11ถึงที่ 13 ซึ่งทราบดีว่าโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้สร้างสรรค์ปากกาแลนเซอร์ คาเดท จนสามารถจะทำการผลิตปากกาออกจำหน่ายในท้องตลาดได้ประมาณเดือนกันยายน 2527 ได้นำปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท มาดัดแปลง แล้วร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 10 ทำแม่พิมพ์ปากกาที่ลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้ โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ให้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าวไว้ โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นแม่พิมพ์ที่ทำขึ้น โดยลอกเลียนรูปลักษณ์ของปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้นำแม่พิมพ์ไปดำเนินการผลิตปากกาใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก ออกวางตลาดจำหน่ายทั่วราชอาณาจักรทำให้ผู้บริโภคโดยทั่วไปเข้าใจไขว้เขว ไม่ทราบว่าสินค้าใดเป็นของโจทก์ทั้งสี่หรือจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 เนื่องจากรูปลักษณะของปากกาเป็นแบบเดียวกัน จำเลยทั้งสิบสามรู้อยู่แล้วว่าปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท เป็นของโจทก์ทั้งสี่ แต่ยังร่วมกันลอกเลียนแบบ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต และเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายต่อโจทก์ทั้งสี่อันเป็นการละเมิด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย กล่าวคือ ในปี 2526โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.01 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 ในราคาด้ามละ 1.50บาท จำนวนประมาณ 4,300,000 ด้าม โจทก์ที่ 2 นำไปจำหน่ายในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.91 บาท โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ได้กำไรเป็นเงินประมาณ 4,000,000 บาท แต่หลังจากจำเลยทั้งสิบสามผลิตปากกาจ๊อตจอยออกจำหน่ายในปี 2527 โจทก์ที่ 2 ต้องลดราคาในการจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ลงเหลือด้ามละ 1.45 บาท เพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด ทั้งโจทก์ที่ 2 ต้องซื้อกล่องพิเศษนำไปบรรจุปากกา ทำให้ต้นทุนสูงขึ้นอีก 21 สตางค์ ต่อ 1ด้าม เป็นเหตุให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ต้องขาดรายได้อันควรจะได้รับตามปกติด้ามละ 67 สตางค์ ซึ่งตามแผนการตลาดในปี 2527 โจทก์ที่ 2จะจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ได้ไม่น้อยกว่า 12,000,000 ด้ามแต่โจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้เพียง 6,280,000 ด้าม ขาดรายได้ส่วนนี้ไป4,207,600 บาท และขาดรายได้จากยอดขายที่ขาดไป 5,720,000 ด้ามเฉลี่ยกำไรด้ามละ 90 สตางค์ เป็นเงิน 5,148,000 บาท ทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ขาดรายได้สำหรับปี 2527 รวมเป็นเงิน 9,355,600 บาทและปีต่อ ๆ ไปเสียหายไม่น้อยกว่าเดือนละ 779,633.33 บาท ในการสร้างสรรค์แบบปากกาแคนดี้ คอมแพค หากจะมีการซื้อขายแบบแปลนและแม่พิมพ์ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่จะขายได้ในราคาไม่น้อยกว่า5,000,000 บาท โจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายเป็นค่าลิขสิทธิ์อีกส่วนหนึ่งเป็นเงินจำนวน 4,000,000 บาท สำหรับปากกาแบบแลนเซอร์คาเดท โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.06 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายให้โจทก์ที่ 4 ในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.45 บาท แล้วโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ได้กำหนดราคาจำหน่ายด้ามละ 2.20 บาท โจทก์ประมาณการว่าระยะเวลา 4 เดือนในปี 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า2,000,000 ด้าม และในปีต่อ ๆ ไปจะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่าปีละ12,000,000 ด้าม แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ผลิตปากกาติ๊กแต๊กออกจำหน่าย โจทก์ที่ 4 ต้องลดราคาปากกาลงเหลือเฉลี่ยด้ามละ1.71 บาท ให้ราคาใกล้เคียงกับราคาปากกาติ๊กแต๊กเพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด โจทก์ที่ 4 ต้องขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับจากการจำหน่ายปากกาแบบนี้ลดลงไปด้ามละ 49 สตางค์และโจทก์ที่ 4 จำหน่ายปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ได้จำนวนน้อยลงทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 4 ขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับระหว่างเดือนกันยายนถึงเดือนธันวาคม 2527 จากยอดขายจำนวน 1,200,000 ด้ามด้ามละ 49 สตางค์ เป็นเงิน 588,000 บาท และจากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป 800,000 ด้าม ซึ่งโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ควรได้รับกำไรด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 912,000 บาท คิดเป็นเงินรวม 1,500,000บาท และปีต่อ ๆ ไปยอดจำหน่ายจะถูกแบ่งส่วนไปประมาณ 6,000,000 ด้ามทำให้ขาดประโยชน์ที่ควรได้รับจากยอดจำหน่ายด้ามละ 49 สตางค์เป็นเงิน 2,940,000 บาท และขาดประโยชน์จากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป6,000,000 ด้าม ด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 6,840,000 บาท รวมเป็นเงิน 9,780,000 บาท คิดเป็นค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท กับโจทก์ทั้งสี่ต้องเสียคุณค่าของงานเป็นค่าลิขสิทธิ์ปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ซึ่งอาจซื้อขายได้ไม่น้อยกว่า 5,000,000 บาทโจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายส่วนนี้ เป็นเงิน 4,000,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสิบสามร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2เป็นเงิน 9,355,600 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 779,633.33 บาท กับใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงิน 1,500,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ใช้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสิบสามจะหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่และให้จำเลยทั้งสิบสามใช้ค่าเสียหาย8,000,000 บาท ให้แก่โจทก์ทั้งสี่ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 9,355,600 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2ในต้นเงิน 1,500,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 และในต้นเงิน8,000,000 บาท แก่โจทก์ทั้งสี่นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้จำเลยทั้งสิบสามหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ในงานปากกาทั้งสองแบบของโจทก์ทั้งสี่ และหยุดการจำหน่ายปากกาจ๊อตจอยและปากกาติ๊กแต๊กจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 10 ให้การว่า รูปแบบปากกาทั้งสองแบบตามฟ้องมิใช่งานสร้างสรรค์ และมิใช่งานศิลปประยุกต์โจทก์ทั้งสี่มิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ตามฟ้อง และไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยลอกเลียนแบบทำซ้ำ หรือดัดแปลงรูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ ปากกาแบบจ๊อตจอย(JOT JOY) และแบบติ๊กแต๊ก (TIK TAK) จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและสร้างสรรค์ด้วยความริเริ่มของตนเอง มีเอกลักษณ์และลักษณะบ่งเฉพาะตามจินตนาการของตนเอง และได้นำออกโฆษณาจำหน่ายแพร่หลายมาก่อนโจทก์ทั้งสี่ ทั้งได้ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรต่อพนักงานเจ้าหน้าที่กองสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้ากรมทะเบียนการค้า ก่อนที่โจทก์ทั้งสี่จะนำปากกาออกโฆษณาจำหน่ายจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 จึงเป็นผู้ทรงสิทธิในลิขสิทธิ์ปากกาดังกล่าว และมีสิทธิการคุ้มครองดีกว่าโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 13 ทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ทั้งไม่เคยว่าจ้างหรือรับซื้อแม่พิมพ์ปากกาตามฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 และที่ 7 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 1 ไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและบริหารงานในทางการค้าของจำเลยที่ 1เนื่องจากมีผู้จัดการแผนกต่าง ๆ เป็นผู้ดำเนินการและกำหนดแผนงานอยู่แล้ว โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ทั้งค่าเสียหายที่โจทก์ทั้งสี่เรียกร้องสูงเกินความจริงและซ้ำซ้อนกัน ค่าเสียหายสำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพค หากมีก็ไม่เกิน 10,000 บาท และสำหรับปากกาแลนเซอร์ คาเดท ไม่เกิน 20,000 บาท ค่าลิขสิทธิ์ไม่เกิน10,000 บาท ค่าเสียหายรายเดือนไม่เกินเดือนละ 1,000 บาท จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 8 การดำเนินกิจการของจำเลยที่ 8 มีผู้จัดการต่างหาก จำเลยที่ 9 ถึงที่ 10 ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 5 ให้การว่า จำเลยที่ 5 มิได้ซื้อแม่พิมพ์จากจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 และไม่เคยจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์ลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ การออกแบบปากกาของโจทก์ไม่ใช่งานศิลปประยุกต์ โจทก์ลอกเลียนแบบปากกามาจากต่างประเทศ มิได้คิดค้นประดิษฐ์ด้วยตนเอง รูปแบบของปากกามิใช่งานศิลปที่ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 5 มิได้ทำละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง การที่ยอดขายของโจทก์ไม่เท่าที่ประมาณการไว้ เพราะสินค้าโจทก์ไม่เป็นที่นิยมของตลาด ยอดขายของโจทก์มีไม่ถึง 6,700,000 ด้าม ค่าเสียหายไม่ถึง 4,000,000 บาทขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 6 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ให้การว่า รูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่มิใช่งานสร้างสรรค์ โจทก์ทั้งสี่จึงมิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ในฐานะพนักงานลูกจ้างและเป็นผู้ออกแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ไม่เคยทำหนังสือตกลงให้ผลงานตกได้แก่โจทก์ทั้งสี่ ลิขสิทธิ์ในแบบปากกาตามฟ้องจึงเป็นของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 การกระทำของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เป็นละเมิด จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เคยร่วมกับจำเลยอื่นทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ และไม่เคยลักเอกสารต้นแบบแม่พิมพ์หรือลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ขอให้ยกฟ้องระหว่างการพิจารณา โจทก์ทั้งสี่ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 5ศาลชั้นต้นอนุญาต และให้จำหน่ายคดีเฉพาะจำเลยที่ 5 ออกจากสารบบความศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6 ถึงที่ 13ร่วมกันใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 เป็นเงินจำนวน6,000,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 500,000 บาท และให้จำเลยดังกล่าวใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงินจำนวน1,200,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 600,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ชำระตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 จนกว่าจำเลยดังกล่าวจะหยุดทำการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ให้จำเลยดังกล่าวชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 6,000,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 และในต้นเงิน 1,200,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ กับให้จำเลยดังกล่าวหยุดการทำละเมิดในงานแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดทของโจทก์ทั้งสี่ และให้จำเลยที่ 1 หยุดจำหน่ายปากกาจ๊อตจอย และปากกาติ๊กแต๊ก คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 13 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่โจทก์ทั้งสี่ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่าโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท นั้นโจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชกรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 4 และผู้รับมอบอำนาจจากโจทก์ทั้งสี่นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3นายปอ อนาวิล กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์น อีริคแวกเนอร์ เบิกความในทำนองเดียวกันว่า เดิมโจทก์ที่ 2 เป็นตัวแทนจำหน่ายปากกาลูกลื่นยี่ห้อบิคในประเทศไทย โดยสั่งซื้อจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศส ต่อมาโจทก์ที่ 1 ได้สั่งแม่พิมพ์ปากกาบิคจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศสเข้ามาผลิตในประเทศไทยและให้โจทก์ที่ 2 จำหน่าย จากนั้นในปี 2519 โจทก์ที่ 1 จะทำแม่พิมพ์ผลิตปากกาลูกลื่นขึ้นเอง จึงว่าจ้างนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ชาวเยอรมัน ผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบและทำแม่พิมพ์ให้มาทำงานกับโจทก์ที่ 1 และตั้งโรงงานจัดทำแม่พิมพ์ขึ้นเริ่มออกแบบทำแม่พิมพ์ปากกาของตนเองตั้งแต่ปี 2522 ก่อนที่จะออกแบบและทำแม่พิมพ์ต้องทำการวิจัยทางการตลาดก่อน เมื่อทราบแนวโน้มความต้องการและความนิยมของผู้ใช้แล้ว นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์นายปอ อนาวิล และนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการของโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 จะเริ่มคิดค้นแบบปากกาตั้งแต่ยกร่างรูปทรงและลวดลายในกระดาษร่างให้ปากกามีรูปลักษณะสวยงามสะดุดตาและสะดวกในการใช้สอยแล้วนำมาวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐกิจตามหลักวิชาการ ใช้เทคนิคที่เรียกว่าวิศวกรรมคุณค่า คือ วิธีการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ให้มีคุณภาพใช้ได้ดีกว่าสินค้าที่มีอยู่ก่อน และเพื่อให้ได้ต้นทุนการผลิตในราคาต่ำโดยประชุมปรึกษาหารือกันถึงข้อดีข้อเสียต่าง ๆ จนได้รูปทรงและลวดลายที่พอใจก็จะนำไปปรึกษาหารือกับนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ว่าจะทำแม่พิมพ์ได้หรือไม่หากทำไม่ได้ ก็ต้องเขียนร่างรูปทรงและลวดลายแบบปากกากันใหม่ หากทำได้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์จะไปเขียนแบบที่ถูกต้องและทำหุ่นจำลอง ต่อจากนั้นก็ทำการออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เพื่อใช้ในการทำปากกาโจทก์ทั้งสี่ได้คิดค้นออกแบบและผลิตปากกาออกจำหน่ายมาแล้วหลายแบบแต่ที่ได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี 2 แบบ คือ ปากกาแคนดี้ คอมแพคตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.16 และปากกาแลนเซอร์ คาเดทตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.17 สำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพคกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524 ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2524 ถึงปี 2526 รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการในการออกแบบปากกาปรากฏตามภาพถ่ายหมายจ.85 และ จ.86 กับแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาหมาย จ.87 ถึง จ.96 และหุ่นจำลองปากกาวัตถุพยานหมาย จ.72 และ จ.76 เมื่อคิดค้นออกแบบทำหุ่นจำลองทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เสร็จแล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2526 และโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแลนเซอร์ คาเดท ให้โจทก์ที่ 4 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกันยายน 2527 สำหรับเอกสารเกี่ยวกับแบบพิมพ์หุ่นจำลองของปากกา อิเล็กโทรด และแม่พิมพ์ของปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวได้เก็บไว้เป็นความลับในโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3บุคคลภายนอกไม่สามารถนำออกไปได้ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในทางการค้าของโจทก์ทั้งสี่ ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาที่ศาลชั้นต้นไปเผชิญสืบโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2528ว่า ที่อาคารชั้น 3 มีกระดาษสเก็ตซ์รูปแบบของปากกาสถานที่เขียนแบบตามห้องต่าง ๆ และมีรูปแบบพิมพ์จำนวนมาก ซึ่งมีรายละเอียดชิ้นส่วนรูปแบบของปากกาในแบบพิมพ์ รวมทั้งหุ่นจำลองชิ้นส่วนรูปแบบของปากกา ปรากฏรายละเอียดตามภาพถ่ายหมาย จ.86แสดงให้เห็นว่าก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาดเพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบ ทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด ทำแม่พิมพ์ และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่าย จึงถือได้ว่านายยูเลี่ยน ไมเคิลฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิล นายขจร ลิมปนเทวินทร์ และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ กรรมการ และลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว ประกอบด้วยงานแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาและชิ้นส่วนแม่พิมพ์ งานหุ่นจำลองงานอิเล็กโทรด หรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ งานแม่พิมพ์และงานรูปทรงและลวดลายตัวปากกา นายสุกิตติ กลางวิสัย ซึ่งสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก ในวิชาการออกแบบอุตสาหกรรมจากมหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกาและรับราชการเป็นอาจารย์สอนวิชาออกแบบทั้งออกแบบผลิตภัณฑ์และออกแบบอุตสาหกรรมที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นอุปนายกสมาคมนักออกแบบอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เบิกความเป็นพยานโจทก์ว่า ปากกาตัวอย่างตามวัตถุพยานหมาย จ.16 และ จ.17 ซึ่งหมายถึงปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เข้าข่ายเป็นงานศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรม และประเภทงานศิลปประยุกต์เพราะมีรูปทรงที่ดึงดูดสายตาก่อให้เกิดปฏิกิริยาแก่ผู้พบเห็น และสามารถนำไปใช้สอยเป็นประโยชน์ได้ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 4 บัญญัติว่า "ในพระราชบัญญัตินี้"ผู้สร้างสรรค์" หมายความว่า ผู้ทำหรือก่อให้เกิดงานโดยความคิดริเริ่มของตนเอง "ศิลปกรรม" หมายความว่า งานอันมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างดังต่อไปนี้ (1) งานจิตรกรรม ได้แก่งานสร้างสรรค์รูปทรงที่ประกอบด้วยเส้น แสง สี หรือสิ่งอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันลงบนวัสดุอย่างเดียวหรือหลายอย่าง(2) งานประติมากรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ (7) งานศิลปประยุกต์ ได้แก่งานที่นำเอางานตาม (1) ถึง (6) อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานดังกล่าวนั้น เช่น นำไปใช้สอยนำไปตกแต่งวัสดุหรือสิ่งของอันเป็นเครื่องใช้หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้าทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่" เห็นได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรม และการสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าว งานสร้างสรรค์แบบปากกาทั้งสองแบบจึงเป็นงานศิลปประยุกต์ อันอาจได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่ หากปรากฏว่างานนั้นผู้สร้างสรรค์ได้ทำหรือก่อให้เกิดงานนั้นด้วยความคิดริเริ่มของตนเองโดยมิได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงจากงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้นข้อนี้เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท กับปากกาลูกลื่นแบบต่าง ๆ ที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลเป็นวัตถุพยานแล้ว ก็จะเห็นได้ว่าปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวของโจทก์ทั้งสี่มีรูปลักษณะแตกต่างจากปากกาที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลโดยเฉพาะที่ฝ่ายจำเลยอ้างว่าโจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค โดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท โดยเลียนแบบปากกา Mon Ami และ Nestler ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 นั้นปรากฏว่าปากกาแคนดี้ คอมแพคกับปากกาเวิร์คชอพ เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วจะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการ เป็นต้นว่า ปากกาแคนดี้ คอมแพคตัวด้ามและท่อนปลายสามารถแยกออกจากกันได้ ท่อนปลายเป็นพลาสติกใสสามารถมองเห็นไส้ปากกาได้ รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 2 รู แต่ปากกาเวิร์คชอพตัวปากกาเป็นชิ้นเดียวและทึบทั้งด้าม รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 1 รู ชิ้นส่วนของกลไกในการเลื่อนไส้ปากกาของปากกาดังกล่าวก็แตกต่างกันในเรื่องนี้จำเลยที่ 3ก็เบิกความยอมรับว่าเป็นความจริง ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกับปากกาตามวัตถุพยาน ว.ล.10 และ ว.ล.19 เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วก็จะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการเช่นเดียวกันเป็นต้นว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ตัวปากกามีสีเดียวและเป็นพลาสติกทั้งด้าม มีขนาดยาวกว่าปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 ตัวปากกาท่อนบนเป็นรูปทรงหกเหลี่ยมลบมุม ก้านเหน็บไม่มีรอยควั่น ด้านบนเป็นปลอกสวมกับตัวปากกาและมีสีเดียวกัน แต่ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 มีขนาดสั้นกว่ามีลักษณะเป็นรูปทรงกลมตลอดทั้งด้าม ก้านเหน็บของปากกาวัตถุพยานหมายว.ล.10 ติดกับตัวปากกามีรอยควั่นและมีสีแตกต่างจากตัวปากกาปุ่มกดไส้ปากกามีสีแตกต่างจากตัวปากกา รอยควั่นที่ปลายปากกามีมากกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดเล็กกว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.19 บริเวณส่วนปลายปากกาก้านเหน็บ และปุ่มกดไส้ปากกาใช้วัตถุประเภทอะลูมิเนียมซึ่งมีสีแตกต่างจากตัวปากการอยควั่นมีน้อยกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดใหญ่กว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท จึงเห็นได้ชัดแจ้งว่ารูปลักษณะของปากกาแคนดี้คอมแพค แตกต่างจากปากกาเวิร์คชอพตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และปากกาแลนเซอร์ คาเดท แตกต่างจากปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10และ ว.ล.19 จึงฟังไม่ได้ว่า โจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 แต่ถือได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาโดยความคิดริเริ่มขึ้นเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวซึ่งรวมงานสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาแบบแม่พิมพ์ หุ่นจำลองและแม่พิมพ์ปากกา จึงเป็นศิลปกรรมประเภทงานศิลปประยุกต์ซึ่งเกิดจากการนำเอางานจิตรกรรมและประติมากรรมมารวมกัน โดยนายยูเลียน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิลนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ ผู้รับจ้างจากโจทก์ที่ 1 ได้สร้างสรรค์ขึ้น ขณะที่อยู่ในราชอาณาจักรบุคคลทั้งสี่จึงเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นงานศิลปประยุกต์ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 6 ประกอบด้วยมาตรา 4 โจทก์ทั้งสี่นำสืบต่อไปว่า หลังจากที่ได้ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เสร็จแล้วบุคคลทั้งสี่ได้ทำหนังสือสัญญาโอนลิขสิทธิ์ในแบบปากกาดังกล่าวให้แก่โจทก์ทั้งสี่ตามเอกสารหมาย จ.15 ในประเด็นนี้ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบโต้เถียง จึงฟังได้ว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์และเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 7, 8 และ 15ที่ฝ่ายจำเลยแก้ฎีกาว่า การออกแบบปากกาทั้งสองแบบไม่ใช่งานจิตรกรรมและประติมากรรม อันเกิดจากงานศิลปกรรมที่ได้ทำขึ้นในแผนกศิลปนั้นจึงฟังไม่ขึ้น เมื่อโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว โจทก์ทั้งสี่ย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายฎีกาข้อนี้ของโจทก์ทั้งสี่ฟังขึ้นข้อที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์และเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่นั้น โจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชนายปอ อนาวิล และนายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ เบิกความว่าหลังจากที่โจทก์ที่ 1 ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาและจำหน่ายแล้ว ต่อมาประมาณเดือนมกราคม 2527 นายปอ อนาวิลไปซื้อของที่ร้านฝันถึง เห็นพนักงานในร้านใช้ปากกาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับปากกาแคนดี้ คอมแพค จึงได้ขอแลกเปลี่ยนปากกาดังกล่าวมาให้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ และกรรมการของโจทก์ทั้งสี่ดูปากกาดังกล่าวคือปากกาจ๊อตจอยที่จำเลยที่ 1 ทำการผลิตขึ้น ปรากฏว่าท่อนบนของปากกาจ๊อตจอยเหมือนกับปากกาแคนดี้ คอมแพค คล้ายกับทำจากแม่พิมพ์อันเดียวกัน ส่วนท่อนล่างเหมือนกับหุ่นจำลองปากกาแคนดี้ คอมแพค แบบเฟมินินสำหรับสตรีใช้ ซึ่งโจทก์ทั้งสี่ได้ออกแบบและทำหุ่นจำลองไว้แล้ว แต่ยังมิได้ทำการผลิตออกจำหน่ายโจทก์ทั้งสี่คิดว่าจะต้องมีการลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่จึงได้มีการตรวจสอบภายในสำนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 ปรากฏว่าแบบพิมพ์เขียวต้นฉบับของปากกาแคนดี้ คอมแพค รวมทั้งแบบเฟมิ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6379/2537บริษัท ดี . ที . ซี.อินดัสตรี่ส์ จำกัด กับพวกโจทก์บริษัท ไทย ปากกาลูกลื่น อุตสาหกรรม จำกัด กับพวกจำเลย พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ.2521 ม. 4, ม. 24 ก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกา ค.และปากกาล.ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาด เพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับทำแม่พิมพ์และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่ายถือได้ว่ากรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ดังกล่าวเป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง แบบปากกา ค. และแบบปากกา ล. เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าวซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าวจึงเป็นงานศิลปประยุกต์อันอาจได้รับความคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 และจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ค. และจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3และจำเลยที่ 11 ร่วมกันทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกา ล. ของโจทก์ทั้งสี่โดยการทำแม่พิมพ์เลียนแบบและปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวจากแบบพิมพ์หุ่นจำลอง แม่พิมพ์ และเอกสารเกี่ยวกับการจัดทำปากกาดังกล่าวที่จำเลยที่ 11 ลักเอาไป แล้วจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 3 ผลิตปากกา จ. และปากกา ต. ออกจำหน่ายโดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นการทำซ้ำและดัดแปลงแบบปากกาที่โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต ทำให้โจทก์ทั้งสี่เสียผลประโยชน์ในทางการค้าและได้รับความเสียหาย จึงเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ที่ 2 ต้องจัดทำกล่องพิเศษบรรจุปากกา ค. ทำให้ต้องเพิ่มต้นทุนการผลิตอีกด้ามละ 21 สตางค์ เพื่อป้องกันมิให้เสียลูกค้าไป เป็นเรื่องที่โจทก์ที่ 2 ลงทุนเพิ่มเติมเพื่อเป็นการจูงใจผู้บริโภคและให้สินค้าของโจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้ดีขึ้นเป็นเรื่องปกติธรรมดาของการค้าขาย ไม่แน่ชัดว่าเป็นความเสียหายที่เป็นผลโดยตรงจากการกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของจำเลยที่ 1 ที่ 3 และที่ 11ถึงที่ 13 โจทก์ที่ 2 จึงไม่อาจเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ได้โจทก์ฟ้องและแก้ไขคำฟ้องว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นบริษัทในเครือเดียวกันมีผู้ถือหุ้นและกรรมการบริหารเป็นชุดเดียวกันเกือบทั้งหมดดำเนินกิจการออกแบบผลิตปากกา และจำหน่ายปากกาลูกลื่นในประเทศมากว่า 10 ปี โดยโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 เป็นผู้สร้างสรรค์งานรูปแบบปากกา โจทก์ที่ 1 และที่ 3 เป็นผู้ทำแม่พิมพ์แล้วโจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาให้โจทก์ที่ 2 และที่ 4 จำหน่าย จำเลยที่ 1 และที่ 8 เป็นบริษัทจำกัด จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 เป็นกรรมการบริหารของจำเลยที่ 1จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นกรรมการของจำเลยที่ 8 จำเลยที่ 11ถึงที่ 13 เคยเป็นพนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 มีหน้าที่ทำแม่พิมพ์ที่ใช้ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้คิดสร้างสรรค์งานปากกาด้วยตนเอง ตั้งแต่การออกแบบ เขียนแบบ ทำแม่พิมพ์ ผลิตปากกาและนำออกจำหน่ายในท้องตลาดโดยแบ่งหน้าที่กันทำ ปากกาที่โจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์ขึ้นและได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี2 แบบ คือ ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค (CANDY COMPACT) ซึ่งโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายและปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท (LANCER CADET หรือ CLIC II) ซึ๋งโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้คิดค้นสร้างสรรค์และออกแบบระหว่างปี 2524ถึงปี 2526 แล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตให้โจทก์ที่ 2 นำออกวางตลาดเพื่อจำหน่าย งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบนี้ได้ถูกสร้างสรรค์ขึ้นโดยกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ร่วมกัน เริ่มตั้งแต่การกำหนดวัตถุประสงค์และเป้าหมายในทางการตลาด เพื่อหาแนวทางการออกแบบรูปลักษณะของปากการุ่นใหม่ให้สวยงามสะดุดตาสะดุดใจและราคาถูกได้มีการออกแบบรูปลักษณะเป็นแบบร่างและสร้างหุ่นจำลองแก้ไขตกแต่งหุ่นจำลองหลายครั้งหลายหนจนได้แบบที่พอใจแล้วให้ช่างเทคนิคเขียนแบบ ออกแบบแม่พิมพ์ ร่างแม่พิมพ์ทำการผลิต แล้วนำออกจำหน่ายคุณภาพของงานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวเป็นงานสร้างสรรค์ทางศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรมและงานประติมากรรมรวมกัน เพราะต้องใช้ความสามารถทางจินตภาพ มุ่งสร้างงานให้เป็นที่ต้องตาต้องใจกระตุ้นจินตนาการผู้บริโภคเป็นสำคัญ และมีลักษณะเฉพาะเป็นของตนเองอันเป็นงานศิลปประยุกต์ที่มีลิขสิทธิ์ ตามมาตรา 4(7) แห่งพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 งานสร้างสรรค์นี้ผู้สร้างสรรค์ซึ่งเป็นกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้มีสัญญาเป็นหนังสือตกลงให้เป็นลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ หลังจากโจทก์ทั้งสี่ได้ผลิตปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทออกวางจำหน่ายในท้องตลาดแล้ว ปรากฏว่าจำเลยทั้งสิบสามได้ร่วมกันกระทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ด้วยการทำซ้ำ ดัดแปลงงานสร้างสรรค์ปากกาของโจทก์ทั้งสองแบบ และนำออกวางจำหน่ายในท้องตลาด อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ กล่าวคือ เมื่อโจทก์ที่ 2 ได้นำปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกุมภาพันธ์ 2526 โจทก์ที่ 2 ได้ทุ่มทุนโฆษณาทั้งทางวิทยุและโทรทัศน์ตลอดจนสื่อมวลชนอื่นเป็นเงินจำนวนมากโดยประมาณการได้แน่นอนว่าในปี 2526 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 4,000,000 ด้าม และจะจำหน่ายในปีต่อ ๆ ไป ไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม ต่อมาเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2527 มีปากกาใช้ชื่อว่า จ๊อตจอย (JOT JOY) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค เป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11 ในระหว่างที่เป็นลูกจ้างของโจทก์ที่ 3 มีหน้าที่เป็นช่างทำแม่พิมพ์ได้ลักเอกสารอันเป็นต้นแบบในการทำแม่พิมพ์ปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ของโจทก์ทั้งสี่ไป แล้วได้ร่วมกับจำเลยที่ 12 และที่ 13 ทำการผลิตแม่พิมพ์ และร่วมกับจำเลยที่ 8ถึงที่ 10 ซึ่งเป็นผู้ประกอบกิจการโรงงานรับทำแม่พิมพ์ ทำแม่พิมพ์แบบแคนดี้ คอมแพคขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ปากกาแคนดี้ คอมแพคให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าว โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นงานที่ทำขึ้นโดยลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแคนดี้ คอมแพค อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ดำเนินการผลิตเป็นปากกาจ๊อตจอยออกวางตลาดเพื่อจำหน่ายทั่วราชอาณาจักร ส่วนปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท โจทก์ที่ 4นำออกวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อประมาณเดือนกันยายน 2527 โดยได้วางแผนโฆษณาและการตลาดไว้ซึ่งประมาณการได้แน่นอนว่าระหว่างเดือนกันยายนถึงธันวาคม 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า 2,000,000 ด้ามและในปีต่อไปไม่น้อยกว่าปีละ 12,000,000 ด้าม แต่เมื่อโจทก์ที่ 4นำปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกวางจำหน่ายได้ประมาณ 1 เดือน ก็พบว่าได้มีปากกาที่ใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก (TIK TAK) วางจำหน่ายในท้องตลาดมีลักษณะเป็นการทำซ้ำดัดแปลงบางส่วนในแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นการทำขึ้นโดยจงใจละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ โดยจำเลยที่ 11ถึงที่ 13 ซึ่งทราบดีว่าโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ได้สร้างสรรค์ปากกาแลนเซอร์ คาเดท จนสามารถจะทำการผลิตปากกาออกจำหน่ายในท้องตลาดได้ประมาณเดือนกันยายน 2527 ได้นำปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท มาดัดแปลง แล้วร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 10 ทำแม่พิมพ์ปากกาที่ลอกเลียนรูปลักษณะของปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดทขึ้น จากนั้น จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ได้ขายแม่พิมพ์ดังกล่าวให้แก่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ทั้งนี้ โดยจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้ว่าจ้างจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 ให้ดำเนินการทำแม่พิมพ์หรือได้รับซื้อแม่พิมพ์ดังกล่าวไว้ โดยรู้อยู่แล้วว่าเป็นแม่พิมพ์ที่ทำขึ้น โดยลอกเลียนรูปลักษณ์ของปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่ และจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ได้นำแม่พิมพ์ไปดำเนินการผลิตปากกาใช้ชื่อว่า ติ๊กแต๊ก ออกวางตลาดจำหน่ายทั่วราชอาณาจักรทำให้ผู้บริโภคโดยทั่วไปเข้าใจไขว้เขว ไม่ทราบว่าสินค้าใดเป็นของโจทก์ทั้งสี่หรือจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 เนื่องจากรูปลักษณะของปากกาเป็นแบบเดียวกัน จำเลยทั้งสิบสามรู้อยู่แล้วว่าปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค และปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท เป็นของโจทก์ทั้งสี่ แต่ยังร่วมกันลอกเลียนแบบ เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต และเป็นการใช้สิทธิซึ่งมีแต่จะก่อให้เกิดความเสียหายต่อโจทก์ทั้งสี่อันเป็นการละเมิด ทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย กล่าวคือ ในปี 2526โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.01 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 ในราคาด้ามละ 1.50บาท จำนวนประมาณ 4,300,000 ด้าม โจทก์ที่ 2 นำไปจำหน่ายในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.91 บาท โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ได้กำไรเป็นเงินประมาณ 4,000,000 บาท แต่หลังจากจำเลยทั้งสิบสามผลิตปากกาจ๊อตจอยออกจำหน่ายในปี 2527 โจทก์ที่ 2 ต้องลดราคาในการจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ลงเหลือด้ามละ 1.45 บาท เพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด ทั้งโจทก์ที่ 2 ต้องซื้อกล่องพิเศษนำไปบรรจุปากกา ทำให้ต้นทุนสูงขึ้นอีก 21 สตางค์ ต่อ 1ด้าม เป็นเหตุให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ต้องขาดรายได้อันควรจะได้รับตามปกติด้ามละ 67 สตางค์ ซึ่งตามแผนการตลาดในปี 2527 โจทก์ที่ 2จะจำหน่ายปากกาแบบแคนดี้ คอมแพค ได้ไม่น้อยกว่า 12,000,000 ด้ามแต่โจทก์ที่ 2 จำหน่ายได้เพียง 6,280,000 ด้าม ขาดรายได้ส่วนนี้ไป4,207,600 บาท และขาดรายได้จากยอดขายที่ขาดไป 5,720,000 ด้ามเฉลี่ยกำไรด้ามละ 90 สตางค์ เป็นเงิน 5,148,000 บาท ทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 2 ขาดรายได้สำหรับปี 2527 รวมเป็นเงิน 9,355,600 บาทและปีต่อ ๆ ไปเสียหายไม่น้อยกว่าเดือนละ 779,633.33 บาท ในการสร้างสรรค์แบบปากกาแคนดี้ คอมแพค หากจะมีการซื้อขายแบบแปลนและแม่พิมพ์ในการผลิตปากกา โจทก์ทั้งสี่จะขายได้ในราคาไม่น้อยกว่า5,000,000 บาท โจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายเป็นค่าลิขสิทธิ์อีกส่วนหนึ่งเป็นเงินจำนวน 4,000,000 บาท สำหรับปากกาแบบแลนเซอร์คาเดท โจทก์ที่ 1 ซึ่งมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยด้ามละ 1.06 บาท ได้ผลิตและจำหน่ายให้โจทก์ที่ 4 ในราคาเฉลี่ยด้ามละ 1.45 บาท แล้วโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ได้กำหนดราคาจำหน่ายด้ามละ 2.20 บาท โจทก์ประมาณการว่าระยะเวลา 4 เดือนในปี 2527 จะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่า2,000,000 ด้าม และในปีต่อ ๆ ไปจะจำหน่ายได้ไม่น้อยกว่าปีละ12,000,000 ด้าม แต่เมื่อจำเลยที่ 1 ถึงที่ 7 ผลิตปากกาติ๊กแต๊กออกจำหน่าย โจทก์ที่ 4 ต้องลดราคาปากกาลงเหลือเฉลี่ยด้ามละ1.71 บาท ให้ราคาใกล้เคียงกับราคาปากกาติ๊กแต๊กเพื่อแข่งขันในทางการค้าและป้องกันการสูญเสียตลาด โจทก์ที่ 4 ต้องขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับจากการจำหน่ายปากกาแบบนี้ลดลงไปด้ามละ 49 สตางค์และโจทก์ที่ 4 จำหน่ายปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ได้จำนวนน้อยลงทำให้โจทก์ที่ 1 และที่ 4 ขาดประโยชน์ที่ควรจะได้รับระหว่างเดือนกันยายนถึงเดือนธันวาคม 2527 จากยอดขายจำนวน 1,200,000 ด้ามด้ามละ 49 สตางค์ เป็นเงิน 588,000 บาท และจากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป 800,000 ด้าม ซึ่งโจทก์ที่ 1 และที่ 4 ควรได้รับกำไรด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 912,000 บาท คิดเป็นเงินรวม 1,500,000บาท และปีต่อ ๆ ไปยอดจำหน่ายจะถูกแบ่งส่วนไปประมาณ 6,000,000 ด้ามทำให้ขาดประโยชน์ที่ควรได้รับจากยอดจำหน่ายด้ามละ 49 สตางค์เป็นเงิน 2,940,000 บาท และขาดประโยชน์จากยอดจำหน่ายที่ขาดหายไป6,000,000 ด้าม ด้ามละ 1.14 บาท เป็นเงิน 6,840,000 บาท รวมเป็นเงิน 9,780,000 บาท คิดเป็นค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท กับโจทก์ทั้งสี่ต้องเสียคุณค่าของงานเป็นค่าลิขสิทธิ์ปากกาแบบแลนเซอร์ คาเดท ซึ่งอาจซื้อขายได้ไม่น้อยกว่า 5,000,000 บาทโจทก์ทั้งสี่ขอคิดค่าเสียหายส่วนนี้ เป็นเงิน 4,000,000 บาท ขอให้บังคับจำเลยทั้งสิบสามร่วมกันใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2เป็นเงิน 9,355,600 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 779,633.33 บาท กับใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงิน 1,500,000 บาท และค่าเสียหายเดือนละ 815,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ใช้ตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 เป็นต้นไปจนกว่าจำเลยทั้งสิบสามจะหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์ทั้งสี่และให้จำเลยทั้งสิบสามใช้ค่าเสียหาย8,000,000 บาท ให้แก่โจทก์ทั้งสี่ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 9,355,600 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2ในต้นเงิน 1,500,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 และในต้นเงิน8,000,000 บาท แก่โจทก์ทั้งสี่นับแต่วันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จให้จำเลยทั้งสิบสามหยุดการทำละเมิดลิขสิทธิ์ในงานปากกาทั้งสองแบบของโจทก์ทั้งสี่ และหยุดการจำหน่ายปากกาจ๊อตจอยและปากกาติ๊กแต๊กจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 10 ให้การว่า รูปแบบปากกาทั้งสองแบบตามฟ้องมิใช่งานสร้างสรรค์ และมิใช่งานศิลปประยุกต์โจทก์ทั้งสี่มิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ตามฟ้อง และไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยลอกเลียนแบบทำซ้ำ หรือดัดแปลงรูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ ปากกาแบบจ๊อตจอย(JOT JOY) และแบบติ๊กแต๊ก (TIK TAK) จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและสร้างสรรค์ด้วยความริเริ่มของตนเอง มีเอกลักษณ์และลักษณะบ่งเฉพาะตามจินตนาการของตนเอง และได้นำออกโฆษณาจำหน่ายแพร่หลายมาก่อนโจทก์ทั้งสี่ ทั้งได้ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรต่อพนักงานเจ้าหน้าที่กองสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้ากรมทะเบียนการค้า ก่อนที่โจทก์ทั้งสี่จะนำปากกาออกโฆษณาจำหน่ายจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 จึงเป็นผู้ทรงสิทธิในลิขสิทธิ์ปากกาดังกล่าว และมีสิทธิการคุ้มครองดีกว่าโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ไม่เคยร่วมกับจำเลยที่ 8 ถึงที่ 13 ทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ ทั้งไม่เคยว่าจ้างหรือรับซื้อแม่พิมพ์ปากกาตามฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4 และที่ 7 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 1 ไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการจัดการและบริหารงานในทางการค้าของจำเลยที่ 1เนื่องจากมีผู้จัดการแผนกต่าง ๆ เป็นผู้ดำเนินการและกำหนดแผนงานอยู่แล้ว โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ทั้งค่าเสียหายที่โจทก์ทั้งสี่เรียกร้องสูงเกินความจริงและซ้ำซ้อนกัน ค่าเสียหายสำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพค หากมีก็ไม่เกิน 10,000 บาท และสำหรับปากกาแลนเซอร์ คาเดท ไม่เกิน 20,000 บาท ค่าลิขสิทธิ์ไม่เกิน10,000 บาท ค่าเสียหายรายเดือนไม่เกินเดือนละ 1,000 บาท จำเลยที่ 9 และที่ 10 เป็นเพียงกรรมการของจำเลยที่ 8 การดำเนินกิจการของจำเลยที่ 8 มีผู้จัดการต่างหาก จำเลยที่ 9 ถึงที่ 10 ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 5 ให้การว่า จำเลยที่ 5 มิได้ซื้อแม่พิมพ์จากจำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 และไม่เคยจ้างให้จำเลยที่ 8 ถึงที่ 11 เป็นผู้ดำเนินการทำแม่พิมพ์ลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ การออกแบบปากกาของโจทก์ไม่ใช่งานศิลปประยุกต์ โจทก์ลอกเลียนแบบปากกามาจากต่างประเทศ มิได้คิดค้นประดิษฐ์ด้วยตนเอง รูปแบบของปากกามิใช่งานศิลปที่ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 5 มิได้ทำละเมิดต่อโจทก์ โจทก์ไม่เสียหายตามฟ้อง การที่ยอดขายของโจทก์ไม่เท่าที่ประมาณการไว้ เพราะสินค้าโจทก์ไม่เป็นที่นิยมของตลาด ยอดขายของโจทก์มีไม่ถึง 6,700,000 ด้าม ค่าเสียหายไม่ถึง 4,000,000 บาทขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 6 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ให้การว่า รูปแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่มิใช่งานสร้างสรรค์ โจทก์ทั้งสี่จึงมิใช่เจ้าของหรือได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์ จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ในฐานะพนักงานลูกจ้างและเป็นผู้ออกแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ไม่เคยทำหนังสือตกลงให้ผลงานตกได้แก่โจทก์ทั้งสี่ ลิขสิทธิ์ในแบบปากกาตามฟ้องจึงเป็นของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 การกระทำของจำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เป็นละเมิด จำเลยที่ 11 ถึงที่ 13 ไม่เคยร่วมกับจำเลยอื่นทำละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ และไม่เคยลักเอกสารต้นแบบแม่พิมพ์หรือลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่ โจทก์ทั้งสี่มิได้เสียหายตามฟ้อง ขอให้ยกฟ้องระหว่างการพิจารณา โจทก์ทั้งสี่ยื่นคำร้องขอถอนฟ้องจำเลยที่ 5ศาลชั้นต้นอนุญาต และให้จำหน่ายคดีเฉพาะจำเลยที่ 5 ออกจากสารบบความศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6 ถึงที่ 13ร่วมกันใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 เป็นเงินจำนวน6,000,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 500,000 บาท และให้จำเลยดังกล่าวใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4 เป็นเงินจำนวน1,200,000 บาท กับค่าเสียหายรายเดือนอีกเดือนละ 600,000 บาท สำหรับค่าเสียหายรายเดือนให้ชำระตั้งแต่เดือนมกราคม 2528 จนกว่าจำเลยดังกล่าวจะหยุดทำการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่ให้จำเลยดังกล่าวชำระดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีในต้นเงิน 6,000,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 2 และในต้นเงิน 1,200,000 บาท แก่โจทก์ที่ 1 และที่ 4นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จ กับให้จำเลยดังกล่าวหยุดการทำละเมิดในงานแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดทของโจทก์ทั้งสี่ และให้จำเลยที่ 1 หยุดจำหน่ายปากกาจ๊อตจอย และปากกาติ๊กแต๊ก คำขออื่นนอกจากนี้ให้ยกโจทก์ทั้งสี่ จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 7 ถึงที่ 13 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกฟ้องโจทก์ทั้งสี่โจทก์ทั้งสี่ฎีกา ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่าโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท นั้นโจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชกรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 4 และผู้รับมอบอำนาจจากโจทก์ทั้งสี่นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3นายปอ อนาวิล กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์น อีริคแวกเนอร์ เบิกความในทำนองเดียวกันว่า เดิมโจทก์ที่ 2 เป็นตัวแทนจำหน่ายปากกาลูกลื่นยี่ห้อบิคในประเทศไทย โดยสั่งซื้อจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศส ต่อมาโจทก์ที่ 1 ได้สั่งแม่พิมพ์ปากกาบิคจากผู้ผลิตในประเทศฝรั่งเศสเข้ามาผลิตในประเทศไทยและให้โจทก์ที่ 2 จำหน่าย จากนั้นในปี 2519 โจทก์ที่ 1 จะทำแม่พิมพ์ผลิตปากกาลูกลื่นขึ้นเอง จึงว่าจ้างนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ชาวเยอรมัน ผู้เชี่ยวชาญในการออกแบบและทำแม่พิมพ์ให้มาทำงานกับโจทก์ที่ 1 และตั้งโรงงานจัดทำแม่พิมพ์ขึ้นเริ่มออกแบบทำแม่พิมพ์ปากกาของตนเองตั้งแต่ปี 2522 ก่อนที่จะออกแบบและทำแม่พิมพ์ต้องทำการวิจัยทางการตลาดก่อน เมื่อทราบแนวโน้มความต้องการและความนิยมของผู้ใช้แล้ว นายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์นายปอ อนาวิล และนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการของโจทก์ที่ 1ถึงที่ 3 จะเริ่มคิดค้นแบบปากกาตั้งแต่ยกร่างรูปทรงและลวดลายในกระดาษร่างให้ปากกามีรูปลักษณะสวยงามสะดุดตาและสะดวกในการใช้สอยแล้วนำมาวิเคราะห์ในเชิงเศรษฐกิจตามหลักวิชาการ ใช้เทคนิคที่เรียกว่าวิศวกรรมคุณค่า คือ วิธีการสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่ให้มีคุณภาพใช้ได้ดีกว่าสินค้าที่มีอยู่ก่อน และเพื่อให้ได้ต้นทุนการผลิตในราคาต่ำโดยประชุมปรึกษาหารือกันถึงข้อดีข้อเสียต่าง ๆ จนได้รูปทรงและลวดลายที่พอใจก็จะนำไปปรึกษาหารือกับนายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ว่าจะทำแม่พิมพ์ได้หรือไม่หากทำไม่ได้ ก็ต้องเขียนร่างรูปทรงและลวดลายแบบปากกากันใหม่ หากทำได้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์จะไปเขียนแบบที่ถูกต้องและทำหุ่นจำลอง ต่อจากนั้นก็ทำการออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เพื่อใช้ในการทำปากกาโจทก์ทั้งสี่ได้คิดค้นออกแบบและผลิตปากกาออกจำหน่ายมาแล้วหลายแบบแต่ที่ได้รับความนิยมจากผู้ใช้มากมี 2 แบบ คือ ปากกาแคนดี้ คอมแพคตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.16 และปากกาแลนเซอร์ คาเดทตามตัวอย่างปากกาวัตถุพยานหมาย จ.17 สำหรับปากกาแคนดี้ คอมแพคกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2522 ถึงปี 2524 ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ได้ร่วมกันคิดค้นออกแบบและทำหุ่นจำลองขึ้นในระหว่างปี 2524 ถึงปี 2526 รายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการในการออกแบบปากกาปรากฏตามภาพถ่ายหมายจ.85 และ จ.86 กับแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาหมาย จ.87 ถึง จ.96 และหุ่นจำลองปากกาวัตถุพยานหมาย จ.72 และ จ.76 เมื่อคิดค้นออกแบบทำหุ่นจำลองทำอิเล็กโทรด และทำแม่พิมพ์เสร็จแล้วโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพค ให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2526 และโจทก์ที่ 1 ได้ผลิตปากกาแลนเซอร์ คาเดท ให้โจทก์ที่ 4 นำออกโฆษณาวางจำหน่ายในท้องตลาดเมื่อเดือนกันยายน 2527 สำหรับเอกสารเกี่ยวกับแบบพิมพ์หุ่นจำลองของปากกา อิเล็กโทรด และแม่พิมพ์ของปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวได้เก็บไว้เป็นความลับในโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3บุคคลภายนอกไม่สามารถนำออกไปได้ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในทางการค้าของโจทก์ทั้งสี่ ปรากฏตามรายงานกระบวนพิจารณาที่ศาลชั้นต้นไปเผชิญสืบโรงงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 เมื่อวันที่ 11 ตุลาคม 2528ว่า ที่อาคารชั้น 3 มีกระดาษสเก็ตซ์รูปแบบของปากกาสถานที่เขียนแบบตามห้องต่าง ๆ และมีรูปแบบพิมพ์จำนวนมาก ซึ่งมีรายละเอียดชิ้นส่วนรูปแบบของปากกาในแบบพิมพ์ รวมทั้งหุ่นจำลองชิ้นส่วนรูปแบบของปากกา ปรากฏรายละเอียดตามภาพถ่ายหมาย จ.86แสดงให้เห็นว่าก่อนที่โจทก์ที่ 1 จะผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท ออกจำหน่ายได้ต้องมีการดำเนินงานเป็นขั้นตอนหลายขั้นตอน ตั้งแต่การออกสำรวจและทำการวิจัยทางการตลาดเพื่อทราบความนิยมและความต้องการของผู้ใช้ปากกาลูกลื่น แล้วนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาให้กรรมการและลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่ทำการคิดค้นรูปทรงและลวดลายของปากกา โดยยกร่างในกระดาษและปรึกษาหารือกันจนได้รูปทรงและลวดลายเป็นที่พอใจ จึงได้มีการเขียนแบบ ทำหุ่นจำลองออกแบบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ ออกแบบอิเล็กโทรดหรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ ทำอิเล็กโทรด ทำแม่พิมพ์ และผลิตปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวออกจำหน่าย จึงถือได้ว่านายยูเลี่ยน ไมเคิลฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิล นายขจร ลิมปนเทวินทร์ และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ กรรมการ และลูกจ้างของโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ทำและก่อให้เกิดงานในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวขึ้น โดยความคิดริเริ่มของตนเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว ประกอบด้วยงานแบบพิมพ์รูปลักษณะปากกาและชิ้นส่วนแม่พิมพ์ งานหุ่นจำลองงานอิเล็กโทรด หรือแท่งทองแดงที่ใช้ในการทำแม่พิมพ์ งานแม่พิมพ์และงานรูปทรงและลวดลายตัวปากกา นายสุกิตติ กลางวิสัย ซึ่งสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก ในวิชาการออกแบบอุตสาหกรรมจากมหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกาและรับราชการเป็นอาจารย์สอนวิชาออกแบบทั้งออกแบบผลิตภัณฑ์และออกแบบอุตสาหกรรมที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นอุปนายกสมาคมนักออกแบบอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย เบิกความเป็นพยานโจทก์ว่า ปากกาตัวอย่างตามวัตถุพยานหมาย จ.16 และ จ.17 ซึ่งหมายถึงปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เข้าข่ายเป็นงานศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรม และประเภทงานศิลปประยุกต์เพราะมีรูปทรงที่ดึงดูดสายตาก่อให้เกิดปฏิกิริยาแก่ผู้พบเห็น และสามารถนำไปใช้สอยเป็นประโยชน์ได้ศาลฎีกาเห็นว่า พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 4 บัญญัติว่า "ในพระราชบัญญัตินี้"ผู้สร้างสรรค์" หมายความว่า ผู้ทำหรือก่อให้เกิดงานโดยความคิดริเริ่มของตนเอง "ศิลปกรรม" หมายความว่า งานอันมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างดังต่อไปนี้ (1) งานจิตรกรรม ได้แก่งานสร้างสรรค์รูปทรงที่ประกอบด้วยเส้น แสง สี หรือสิ่งอื่นอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันลงบนวัสดุอย่างเดียวหรือหลายอย่าง(2) งานประติมากรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ (7) งานศิลปประยุกต์ ได้แก่งานที่นำเอางานตาม (1) ถึง (6) อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกันไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานดังกล่าวนั้น เช่น นำไปใช้สอยนำไปตกแต่งวัสดุหรือสิ่งของอันเป็นเครื่องใช้หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้าทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่" เห็นได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท เป็นงานสร้างสรรค์อันเกิดจากการนำเอาการสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาและแบบแม่พิมพ์ซึ่งเขียนด้วยลายเส้นประกอบเป็นรูปทรงอันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานจิตรกรรม และการสร้างแม่พิมพ์กับหุ่นจำลองของปากกาดังกล่าว ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัสและจับต้องได้ อันเข้าลักษณะศิลปกรรมประเภทงานประติมากรรมมาประกอบเข้าด้วยกันและสร้างขึ้นเป็นปากกาเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการขีดเขียนและเพื่อประโยชน์ทางการค้าอันเป็นประโยชน์อย่างอื่นนอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่าของตัวงานจิตรกรรมและประติมากรรมดังกล่าว งานสร้างสรรค์แบบปากกาทั้งสองแบบจึงเป็นงานศิลปประยุกต์ อันอาจได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 ทั้งนี้ไม่ว่าจะมีคุณค่าทางศิลปหรือไม่ หากปรากฏว่างานนั้นผู้สร้างสรรค์ได้ทำหรือก่อให้เกิดงานนั้นด้วยความคิดริเริ่มของตนเองโดยมิได้ทำซ้ำหรือดัดแปลงจากงานอันมีลิขสิทธิ์ของผู้อื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้นข้อนี้เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบปากกาแคนดี้ คอมแพคและปากกาแลนเซอร์ คาเดท กับปากกาลูกลื่นแบบต่าง ๆ ที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลเป็นวัตถุพยานแล้ว ก็จะเห็นได้ว่าปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวของโจทก์ทั้งสี่มีรูปลักษณะแตกต่างจากปากกาที่ฝ่ายจำเลยส่งศาลโดยเฉพาะที่ฝ่ายจำเลยอ้างว่าโจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค โดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท โดยเลียนแบบปากกา Mon Ami และ Nestler ตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 นั้นปรากฏว่าปากกาแคนดี้ คอมแพคกับปากกาเวิร์คชอพ เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วจะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการ เป็นต้นว่า ปากกาแคนดี้ คอมแพคตัวด้ามและท่อนปลายสามารถแยกออกจากกันได้ ท่อนปลายเป็นพลาสติกใสสามารถมองเห็นไส้ปากกาได้ รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 2 รู แต่ปากกาเวิร์คชอพตัวปากกาเป็นชิ้นเดียวและทึบทั้งด้าม รูที่ตัวด้ามปากกาซึ่งใช้ในการควบคุมกลไกการเลื่อนไส้ปากกาขึ้นลงมี 1 รู ชิ้นส่วนของกลไกในการเลื่อนไส้ปากกาของปากกาดังกล่าวก็แตกต่างกันในเรื่องนี้จำเลยที่ 3ก็เบิกความยอมรับว่าเป็นความจริง ส่วนปากกาแลนเซอร์ คาเดทกับปากกาตามวัตถุพยาน ว.ล.10 และ ว.ล.19 เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกันแล้วก็จะเห็นได้ว่ามีลักษณะแตกต่างกันหลายประการเช่นเดียวกันเป็นต้นว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ตัวปากกามีสีเดียวและเป็นพลาสติกทั้งด้าม มีขนาดยาวกว่าปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และว.ล.19 ตัวปากกาท่อนบนเป็นรูปทรงหกเหลี่ยมลบมุม ก้านเหน็บไม่มีรอยควั่น ด้านบนเป็นปลอกสวมกับตัวปากกาและมีสีเดียวกัน แต่ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 มีขนาดสั้นกว่ามีลักษณะเป็นรูปทรงกลมตลอดทั้งด้าม ก้านเหน็บของปากกาวัตถุพยานหมายว.ล.10 ติดกับตัวปากกามีรอยควั่นและมีสีแตกต่างจากตัวปากกาปุ่มกดไส้ปากกามีสีแตกต่างจากตัวปากกา รอยควั่นที่ปลายปากกามีมากกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดเล็กกว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท ปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.19 บริเวณส่วนปลายปากกาก้านเหน็บ และปุ่มกดไส้ปากกาใช้วัตถุประเภทอะลูมิเนียมซึ่งมีสีแตกต่างจากตัวปากการอยควั่นมีน้อยกว่าและระหว่างรอยควั่นมีขนาดใหญ่กว่าปากกาแลนเซอร์ คาเดท จึงเห็นได้ชัดแจ้งว่ารูปลักษณะของปากกาแคนดี้คอมแพค แตกต่างจากปากกาเวิร์คชอพตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 และปากกาแลนเซอร์ คาเดท แตกต่างจากปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10และ ว.ล.19 จึงฟังไม่ได้ว่า โจทก์ทั้งสี่ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาเวิร์คชอพ และออกแบบปากกาแลนเซอร์ คอมแพคโดยเลียนแบบปากกาตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.10 และ ว.ล.19 แต่ถือได้ว่าแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดทเป็นงานที่สร้างสรรค์ขึ้นมาโดยความคิดริเริ่มขึ้นเอง งานออกแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าวซึ่งรวมงานสร้างแบบพิมพ์รูปลักษณะของปากกาแบบแม่พิมพ์ หุ่นจำลองและแม่พิมพ์ปากกา จึงเป็นศิลปกรรมประเภทงานศิลปประยุกต์ซึ่งเกิดจากการนำเอางานจิตรกรรมและประติมากรรมมารวมกัน โดยนายยูเลียน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ นายปอ อนาวิลนายขจร ลิมปนเทวินทร์ กรรมการโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 และนายเอิร์นอีริค แวกเนอร์ ผู้รับจ้างจากโจทก์ที่ 1 ได้สร้างสรรค์ขึ้น ขณะที่อยู่ในราชอาณาจักรบุคคลทั้งสี่จึงเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์ คาเดท อันเป็นงานศิลปประยุกต์ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 6 ประกอบด้วยมาตรา 4 โจทก์ทั้งสี่นำสืบต่อไปว่า หลังจากที่ได้ออกแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และปากกาแลนเซอร์ คาเดท เสร็จแล้วบุคคลทั้งสี่ได้ทำหนังสือสัญญาโอนลิขสิทธิ์ในแบบปากกาดังกล่าวให้แก่โจทก์ทั้งสี่ตามเอกสารหมาย จ.15 ในประเด็นนี้ฝ่ายจำเลยมิได้นำสืบโต้เถียง จึงฟังได้ว่า โจทก์ทั้งสี่เป็นผู้ได้ไปซึ่งลิขสิทธิ์และเป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาแคนดี้ คอมแพค และแบบปากกาแลนเซอร์คาเดท ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2521 มาตรา 7, 8 และ 15ที่ฝ่ายจำเลยแก้ฎีกาว่า การออกแบบปากกาทั้งสองแบบไม่ใช่งานจิตรกรรมและประติมากรรม อันเกิดจากงานศิลปกรรมที่ได้ทำขึ้นในแผนกศิลปนั้นจึงฟังไม่ขึ้น เมื่อโจทก์ทั้งสี่เป็นผู้มีลิขสิทธิ์ในแบบปากกาทั้งสองแบบดังกล่าว โจทก์ทั้งสี่ย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายฎีกาข้อนี้ของโจทก์ทั้งสี่ฟังขึ้นข้อที่โจทก์ทั้งสี่ฎีกาว่า จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 และที่ 6ถึงที่ 13 ได้ร่วมกันกระทำละเมิดลิขสิทธิ์ของโจทก์และเป็นการละเมิดต่อโจทก์ทั้งสี่นั้น โจทก์ทั้งสี่มีนางสาวดวงสมร เหาตะวานิชนายปอ อนาวิล และนายยูเลี่ยน ไมเคิล ฮาร์เลย์ ดีเลย์ เบิกความว่าหลังจากที่โจทก์ที่ 1 ผลิตปากกาแคนดี้ คอมแพคให้โจทก์ที่ 2 นำออกโฆษณาและจำหน่ายแล้ว ต่อมาประมาณเดือนมกราคม 2527 นายปอ อนาวิลไปซื้อของที่ร้านฝันถึง เห็นพนักงานในร้านใช้ปากกาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับปากกาแคนดี้ คอมแพค จึงได้ขอแลกเปลี่ยนปากกาดังกล่าวมาให้นายเอิร์น อีริค แวกเนอร์ และกรรมการของโจทก์ทั้งสี่ดูปากกาดังกล่าวคือปากกาจ๊อตจอยที่จำเลยที่ 1 ทำการผลิตขึ้น ปรากฏว่าท่อนบนของปากกาจ๊อตจอยเหมือนกับปากกาแคนดี้ คอมแพค คล้ายกับทำจากแม่พิมพ์อันเดียวกัน ส่วนท่อนล่างเหมือนกับหุ่นจำลองปากกาแคนดี้ คอมแพค แบบเฟมินินสำหรับสตรีใช้ ซึ่งโจทก์ทั้งสี่ได้ออกแบบและทำหุ่นจำลองไว้แล้ว แต่ยังมิได้ทำการผลิตออกจำหน่ายโจทก์ทั้งสี่คิดว่าจะต้องมีการลอกเลียนแบบปากกาของโจทก์ทั้งสี่จึงได้มีการตรวจสอบภายในสำนักงานของโจทก์ที่ 1 และที่ 3 ปรากฏว่าแบบพิมพ์เขียวต้นฉบับของปากกาแคนดี้ คอมแพค รวมทั้งแบบเฟมิ(ชูชาติ ศรีแสง-นิเวศน์ คำผอง-สังเวียน รัตนมุง)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ