กฎกระทรวงกฎกระทรวงฉบับที่ ๔ (พ.ศ. ๒๕๒๒)ออกตามความในพระราชบัญญัติการผังเมืองพ.ศ. ๒๕๑๘[๑] อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕ และมาตรา ๗๖แห่งพระราชบัญญัติการผังเมือง พ.ศ. ๒๕๑๘รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ การอุทธรณ์คำสั่งหรือหนังสือแจ้งความตามมาตรา๗๐ ให้ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อของผู้อุทธรณ์ชี้แจงข้อเท็จจริงและความประสงค์ที่ยาขึ้นอ้างอิงในการอุทธรณ์พร้อมทั้งแบบสำเนาคำสั่งหรือหนังสือแจ้งความนั้นและเอกสารหลักฐานประกอบอุทธรณ์ ถ้ามีการอุทธรณ์ให้อุทธรณ์ได้สำหรับตนเอง จะอุทธรณ์แทนคนอื่นหรือมอบหมายให้คนอื่นอุทธรณ์แทนไม่ได้ข้อ ๒การยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ตามมาตรา ๗๐ (๑) (๒) (๓) (๕) (๗) และ(๘)ในเขตจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานครให้ผู้อุทธรณ์ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดแห่งท้องที่เป็นเหตุให้มีการอุทธรณ์และให้มีการอุทธรณ์ และให้สำนักงานผังเมืองจังหวัดส่งอุทธรณ์ต่อสำนักผังเมืองภายในเจ็ดวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์สำหรับในเขตกรุงเทพมหานครให้ยื่นต่อสำนักผังเมืองเมื่อสำนักผังเมืองได้รับอุทธรณ์แล้วให้นำส่งอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์ภายในสามวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์ข้อ ๓การยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นตามมาตรา ๗๐ (๔)และ(๖) ในเขตจังหวัดอื่นนอกจากกรุงเทพมหานครให้ผู้อุทธรณ์ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดแห่งท้องที่เป็นเหตุให้มีการอุทธรณ์สำหรับในเขตกรุงเทพมหานคร ให้ยื่นต่อกองผังเมืองกรุงเทพมหานครและให้สำนักงานผังเมืองจังหวัดหรือกองผังเมืองกรุงเทพมหานครแล้วแต่กรณีนำส่งอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นภายในเจ็ดวันนับตั้งแต่วันที่ได้รับอุทธรณ์ข้อ ๔ ภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ผู้อุทธรณ์อาจขอแก้ไขเพิ่มเติมอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือชี้แจงข้อเท็จจริงและความประสงค์ที่ยกขึ้นอ้างอิงในการอุทธรณ์พร้อมทั้งเหตุที่ขอแก้ไขเพิ่มเติมอุทธรณ์เสียใหม่ ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดกองผังเมืองกรุงเทพมหานคร หรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณีให้สำนักงานผังเมืองจังหวัดกองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณีนำส่งอุทธรณ์ที่ขอแก้ไขเพิ่มเติมต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นโดยเร็วข้อ ๕ผู้อุทธรณ์อาจขอยื่นเอกสารหลักฐานประกอบอุทธรณ์เพิ่มเติมต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัดกองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมืองแล้วแต่กรณีภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือชี้แจงถึงเหตุที่มิได้ยื่นเอกสารหลักฐานนั้นพร้อมกับอุทธรณ์ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้โดยอนุโลมข้อ ๖ถ้าระยะเวลาของการยื่นอุทธรณ์สิ้นสุดลงแล้วแต่ผู้อุทธรณ์มีเหตุอันสมควรแสดงว่าตนไม่อาจยื่นเอกสารหลักฐานนั้นภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ได้ผู้อุทธรณ์จะขอยื่นเอกสารหลักฐานเพิ่มเติมสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานครสำนักผังเมืองหรือต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารผังเมืองส่วนท้องถิ่นเวลาใดๆ ก่อนมีการวินิจฉัยก็ได้ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลมถ้าคณะกรรมการเห็นว่าผู้อุทธรณ์มีเหตุผลอันสมควรและเอกสารนั้นจำเป็นให้การวินิจฉัยเป็นไปโดยเที่ยงธรรมให้คณะกรรมการอนุญาตตามคำขอข้อ ๗ให้เป็นหน้าที่ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นหรือผู้ที่กรรมการมอบหมายที่จะปฏิบัติดังนี้(๑)ลงทะเบียนอุทธรณ์ในสารบบอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นตามลำดับที่รับไว้คือ ตามวันและเวลาที่ยื่นอุทธรณ์(๒)ลงทะเบียนคำวินิจฉัยทั้งหมดของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นในสารบบคำวินิจฉัย(๓)รวบรวมรายงานและเอกสารที่ส่งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นหรือรายงานเอกสารที่คณะกรรมการทำขึ้นกับคำวินิจฉัยของคณะกรรมการไว้ในสำนวนอุทธรณ์เรื่องนั้น(๔) แจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์ไปยังผู้อุทธรณ์ข้อ ๘อุทธรณ์ที่ได้ยื่นไว้ต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นนั้นให้คณะกรรมการดำเนินการไปตามลำดับเลขหมายในสารบบอุทธรณ์เว้นแต่คณะกรรมการจะกำหนดเป็นอย่างอื่นเมื่อมีเหตุผลพิเศษ โดยแสดงถึงเหตุผลดังกล่าวไว้ในสำนวนอุทธรณ์เรื่องนั้นด้วยข้อ ๙ ในการพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์เรื่องใดห้ามมิให้กรรมการผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในอุทธรณ์เรื่องนั้นเข้าประชุมเว้นแต่เป็นการเข้าชี้แจงต่อคณะกรรมการตามความในข้อ ๑๐ข้อ ๑๐คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นจะเรียกผู้อุทธรณ์หรือบุคคลอื่นใดที่เกี่ยวข้องมาชี้แจงนำเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นมาเพิ่มเติมเพื่อประโยชน์ในการวินิจฉัยก็ได้ข้อ ๑๑ถ้าผู้อุทธรณ์ไม่มาชี้แจงหรือไม่ส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติมตามความในข้อ๑๐ โดยมิได้แจ้งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นถึงเหตุแห่งการนั้นภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ต้องมาชี้แจงหรือส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติมหรือแจ้งเหตุแห่งการนั้นแล้วแต่คณะกรรมการพิจารณาแล้วเห็นว่าไม่มีเหตุอันสมควรให้ถือว่าผู้อุทธรณ์ทิ้งอุทธรณ์ข้อ ๑๒ผู้อุทธรณ์อาจถอนอุทธรณ์ได้โดยทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้อุทธรณ์ชี้แจงเหตุแห่งการถอนอุทธรณ์ยื่นต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร หรือสำนักผังเมือง แล้วแต่กรณีถ้าผู้อุทธรณ์ได้ยื่นหนังสือถอนอุทธรณ์ก่อนที่สำนักงานผังเมืองจังหวัดกองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมืองแล้วแต่กรณีจะนำอุทธรณ์ส่งต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นหรือก่อนที่คณะกรรมการจะได้เริ่มมีการพิจารณาอุทธรณ์เรื่องนั้นให้สำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานคร สำนักผังเมืองคณะกรรมการอุทธรณ์ หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นแล้วแต่กรณีอนุญาตไปตามนั้นถ้าผู้อุทธรณ์ถอนอุทธรณ์ระหว่างที่อยู่ในการพิจารณาของคณะกรรมการและได้ยื่นคำขอถอนอุทธรณ์ต่อสำนักงานผังเมืองจังหวัด กองผังเมืองกรุงเทพมหานครหรือสำนักผังเมืองแล้วแต่กรณี ให้นำความในข้อ ๔ วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลมและให้อยู่ในดุลยพินิจของคณะกรรมการจะอนุญาตหรือไม่ก็ได้ข้อ ๑๓ ถ้าผู้อุทธรณ์ทิ้งอุทธรณ์ตามข้อ ๑๑หรือถอนอุทธรณ์ตามข้อ ๑๒ให้คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นจำหน่ายอุทธรณ์เสียจากสารบบอุทธรณ์โดยไม่ต้องวินิจฉัยอุทธรณ์นั้นข้อ ๑๔ การทิ้งอุทธรณ์ตามข้อ ๑๑หรือการถอนอุทธรณ์ตามข้อ ๑๒ ย่อมลบล้างผลแห่งการยื่นอุทธรณ์นั้นรวมทั้งกระบวนการอื่นๆ อันมีต่อมาภายหลังการยื่นอุทธรณ์และทำให้ผู้อุทธรณ์กลับคืนฐานะเดิมเสมือนหนึ่งมิได้มีการยื่นอุทธรณ์เลยแต่อุทธรณ์ใดที่ได้ทิ้งแล้วตามข้อ ๑๑ผู้อุทธรณ์อาจยื่นใหม่ได้ภายในกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์ตามมาตรา ๗๐โดยชี้แจงเหตุผลแห่งการทิ้งอุทธรณ์ประกอบอุทธรณ์ที่ได้ยื่นใหม่ถ้าคณะกรรมการอุทธรณ์ตามข้อ ๒ หรือข้อ ๓แล้วแต่กรณีพิจารณาเห็นว่าผู้อุทธรณ์มิได้จงใจทิ้งอุทธรณ์และการที่ไม่ได้มาชี้แจงหรือไม่ส่งเอกสารหลักฐานหรือสิ่งอื่นที่จำเป็นเพิ่มเติมนั้นมีเหตุอันสมควรให้รับไว้และดำเนินการพิจารณาต่อไปได้ข้อ ๑๕การพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่น ให้เริ่มเมื่อมันกำหนดเวลาของการยื่นอุทธรณ์และนอกเหนือจากหลักเกณฑ์ต่างๆ ที่เป็นไปเพื่อประโยชน์ส่วนรวมแล้วให้ยึดถือหลักเกณฑ์ ดังต่อไปนี้(๑) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๑)ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงนโยบายของผังเมืองรวมในสาระสำคัญที่เกี่ยวกับสุขลักษณะความปลอดภัยของประชาชน สวัสดิภาพของสังคมรวมทั้งกิจการที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินสภาพของที่ดิน ทรัพย์สินอื่นที่เกี่ยวกับที่ดิน การลงทุนประโยชน์และความเดือดร้อนรำคาญที่ประชาชนจะพึงได้รับจากกิจการนั้น(๒) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๒)ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงความประสงค์และโครงการของผู้อุทธรณ์ให้เป็นไปตามโครงการของผังเมืองเฉพาะในสาระสำคัญพร้อมทั้งพิจารณาถึงเหตุผลของเจ้าพนักงานท้องถิ่นหรือสำนักผังเมืองที่ปฏิเสธหรือสั่งให้มีการแก้ไขโครงการดังกล่าวและให้คำนึงถึงประโยชน์และความเดือดร้อนที่ประชาชนในบริเวณผังเมืองเฉพาะจะพึงได้รับ(๓) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๓)ให้พิจารณาวินิจฉัยโดยคำนึงถึงเหตุผลและรายละเอียดแห่งการรื้อย้ายหรือดัดแปลงอาคารให้เป็นไปตามผังเมืองเฉพาะ รวมทั้งค่าใช้จ่ายต่างๆในการรื้อย้ายหรือดัดแปลงอาคาร ประโยชน์และความเดือดร้อนของประชาชนในบริเวณนั้น(๔) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๕)ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงสภาพอาคารทรัพย์สินอื่นที่อยู่ในอาคารประโยชน์และความเดือดร้อนที่ผู้อุทธรณ์จะได้รับโดยคำนวณตามราคาที่เป็นธรรมและให้คำนึงถึงการจัดหาที่อยู่ชั่วคราวด้วย(๕) อุธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๕) ให้พิจารณาวินิฉัยถึงสภาพอาคารทรัพย์สินอื่นที่อยู่ในอาคารประโยชน์และความเดือดร้อน ที่ผู้อุธรณ์จะได้รับโดยคำนวณตามราคาที่เป็นธรรมและให้คำนึงถึงการจัดหาที่อยู่ชั่วคราว(๖) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๖)ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความเหมาะสมของที่ดินหรืออาคารและราคาค่าเช่าที่เป็นธรรมทั้งนี้โดยพิจารณากันเงินเฉพาะส่วนที่เป็นค่าเช่าเท่านั้นและต้องไม่เกินกว่าเงินค่าตอบแทนที่ผู้อุทธรณ์จะพึงได้รับ(๗)อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๗)ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความมากน้อยแห่งสิทธิที่ผู้อุทธรณ์ต้องเสียหรือถูกจำกัดหรือภาระที่ต้องปฏิบัติหรืองดเว้นไม่ปฏิบัติรวมทั้งประโยชน์และความเดือดร้อนที่ผู้อุทธรณ์จะพึงได้รับแต่ราคาที่จะกำหนดให้ต้องไม่เกินกว่าราคาที่ดินตามความเป็นธรรม(๘) อุทธรณ์ที่ยื่นตามความในมาตรา ๗๐ (๘)ให้พิจารณาวินิจฉัยถึงความจำเป็นที่จะต้องเข้าใช้ที่ดินบริเวณนั้นโดยคำนึงถึงเมืองเฉพาะในสาระสำคัญที่เกี่ยวกับสุขลักษณะความปลอดภัยของประชาชนสวัสดิภาพของสังคมและคำนึงถึงประโยชน์ที่จะพึงได้จากการใช้ที่ดินบริเวณนั้น สภาพของที่ดินทรัพย์สินอื่นที่เกี่ยวกับที่ดิน ประโยชน์และความเดือดร้อนที่ประชาชนรวมทั้งกิจการต่างๆ ที่อยู่ทั้งในและนอกเขตผังเมืองเฉพาะจะพึงได้รับและให้พิจารณาถึงค่าตอบแทนตามราคาที่เป็นธรรมแต่ต้องไม่น้อยกว่าค่าตอบแทนที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินใกล้เคียงรายอื่นในเขตผังเมืองเฉพาะส่วนใหญ่ได้รับข้อ ๑๖ให้คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นพิจารณาวินิจฉัยสั่งการภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ลงทะเบียนในสารบบอุทธรณ์ตามข้อ ๗ (๑)ในกรณีที่คณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นไม่อาจพิจารณาวินิจฉัยสั่งการได้ภายในระยะเวลาตามวรรคหนึ่งเพราะมีเหตุจำเป็นอย่างอื่น ให้ขยายระยะเวลาพิจารณาวินิจฉัยสั่งการได้ครั้งหนึ่งไม่เกินสิบห้าวันและให้บันทึกเหตุผลที่จำต้องมีการขยายระยะเวลาพิจารณาไว้อีกด้วยและเมื่อรวมกันทั้งหมดแล้วต้องไม่เกินเก้าสิบวันข้อ ๑๗คำวินิจฉัยของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นให้ทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อกรรมการทุกคนที่ร่วมพิจารณาวินิจฉัยอุทธรณ์เรื่องนั้นพร้อมทั้งให้เหตุผลแห่งการที่วินิจฉัยข้อ ๑๘เมื่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นแล้วแต่กรณีมีคำวินิจฉัยแล้วให้แจ้งคำวินิจฉัยเป็นหนังสือไปยังผู้อุทธรณ์ภายในสามวันนับแต่วันที่ได้วินิจฉัยข้อ ๑๙ภายหลังการพิจารณาวินิจฉัยของคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นผู้อุทธรณ์หรือบุคคลอื่นใดที่ถูกเรียกตัวมาชี้แจงตามความในข้อ ๑๐อาจร้องขอต่อคณะกรรมการอุทธรณ์หรือคณะกรรมการบริหารการผังเมืองส่วนท้องถิ่นเพื่อขอตรวจเอกสารทั้งหมดหรือแต่บางฉบับในอุทธรณ์เรื่องนั้นก็ได้หรือจะขอคัดสำเนาหรือขอให้สำนักผังเมืองคัดสำเนาและรับรองโดยผู้ร้องขอเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งสิ้นก็ได้แต่ทั้งนี้ห้ามมิให้ตรวจเอกสารหรือคัดสำเนาหรือขอให้คัดสำเนาและรับรองเอกสารที่สำนักผังเมืองสงวนไว้เพื่อปวงเมื่อประโยชน์ของรัฐหรือเป็นเอกสารที่เกี่ยวกับความลับของทางราชการให้ไว้ ณ วันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๒พลเอก เล็ก แนวมาลีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยหมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือโดยที่มาตรา ๗๖ แห่งพระราชบัญญัติการผังเมืองพ.ศ. ๒๕๑๘ ได้บัญญัติให้กำหนดหลักเกณฑ์ และวิธีการในการยื่นอุทธรณ์และวิธีพิจารณาในการวินิจฉัยคำอุทธรณ์โดยกฎกระทรวง ฉะนั้นเพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามบทบัญญัติดังกล่าว จึงจำเป็นวิภา/ปรับปรุง๒๔ สิงหาคม ๒๕๕๘[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๙๖/ตอนที่ ๑๘๗/ฉบับพิเศษหน้า ๑/๕ พฤศจิกายน ๒๕๒๒