พระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าพุทธศักราช๒๔๘๔ ในพระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์(ตามประกาศประธานสภาผู้แทนราษฏรลงวันที่ ๔สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๘๐)อาทิตย์ ทิพอาภาพล.อ.พิชเยนทรโยธินตราไว้ ณ วันที่๒๔ ตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๘๔เป็นปีที่ ๘ในรัชกาลปัจจุบันโดยที่สภาผู้แทนราษฎรลงมติว่าสมควรแก้ไขกฎหมายว่าด้วยเครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับตระกูลจุลจอมเกล้าจึงมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชบัญญัติขึ้นไว้โดยคำแนะนำและยินยอมของสภาผู้แทนราษฎรดังต่อไปนี้มาตรา ๑ พระราชบัญญัตินี้ให้เรียกว่าพระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า พุทธศักราช ๒๔๘๔มาตรา ๒[๑] ให้ใช้พระราชบัญญัตินี้ตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปมาตรา ๓ ให้ยกเลิกพระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับตระกูลจุลจอมเกล้ารัตนโกสินทรศก ๑๑๒ และบรรดากฎหมาย กฎ และข้อบังคับอื่น ๆในส่วนที่มีบัญญัติไว้แล้วในพระราชบัญญัตินี้หรือซึ่งขัดแย้งกับบทแห่งพระราชบัญญัตินี้มาตรา ๔พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประธานของเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าและทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจที่จะพระราชทานและเรียกคืนเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้มาตรา ๕เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้สำหรับพระราชทานแก่ผู้ที่ทรงพระราชดำริเห็นสมควรมาตรา ๖[๒] เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้แบ่งเป็นชั้นนามและจำนวนดังต่อไปนี้สำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า ชั้นที่ ๑ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษไม่จำกัดจำนวน อักษรย่อ ป.จ.ว.ปฐมจุลจอมเกล้า๓๐ ดวง อักษรย่อ ป.จ.ชั้นที่ ๒ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ๒๐๐ ดวง อักษรย่อ ท.จ.ว.ทุติยจุลจอมเกล้า๒๕๐ ดวง อักษรย่อ ท.จ.ชั้นที่ ๓ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ ๒๕๐ ดวงอักษรย่อ ต.จ.ว.ตติยจุลจอมเกล้า ๒๕๐ ดวง อักษรย่อต.จ.ตติยานุจุลจอมเกล้า ๑๐๐ ดวงอักษรย่อ ต.อ.จ.สำหรับพระราชทานฝ่ายใน ชั้นที่ ๑ปฐมจุลจอมเกล้า๒๐ ดวง อักษรย่อ ป.จ.ชั้นที่ ๒ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ๑๐๐ ดวง อักษรย่อ ท.จ.ว.ทุติยจุลจอมเกล้า๑๐๐ ดวง อักษรย่อ ท.จ.ชั้นที่ ๓ตติยจุลจอมเกล้า๒๕๐ ดวง อักษรย่อ ต.จ.ชั้นที่ ๔จตุตถจุลจอมเกล้า๑๕๐ ดวง อักษรย่อ จ.จ.มาตรา ๗เจ้านายหรือผู้มีเกียรติของต่างประเทศอาจได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้เป็นจำนวนต่างหากจากที่กำหนดไว้ในมาตรา๖มาตรา ๘ เครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้มีลักษณะดังต่อไปนี้ คือสำหรับพระมหากษัตริย์และสมเด็จพระบรมราชินี สำหรับพระมหากษัตริย์มีลักษณะอย่างสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่ดวงตรา ดาราและสายสร้อยนั้นประดับเพชรทั้งสิ้นส่วนสำหรับสมเด็จพระบรมราชินีมีลักษณะอย่างสำหรับพระราชทานฝ่ายใน แต่ดวงตราและดารานั้นประดับเพชรทั้งสิ้น สำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า ชั้นที่ ๑ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษมีดวงตราด้านหน้าเป็นแฉก ๘ แฉก ลงยาสีชมพู มีรัศมีทองตามระหว่างแฉก มีใบชัยพฤกษ์สองข้างลงยาสีเขียวกลางดวงมีพระบรมฉายาสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขอบลงยาสีขาบมีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลวงศ์ให้เจริญ เบื้องบนมีจุลมงกุฎรัศมี ลงยาสีเขียว สีแดง สีขาบ สีขาวด้านหลังดวงตราเหมือนอย่างด้านหน้า แต่ที่กลางดวงตราเป็นรูปช้างไอราพต ลงยาสีขาวบนหลังช้างมีรูปตรีศูล ลงยาสีขาว ที่ขอบมีอักษรทองว่า ปีระกาเบญจศกศักราช ๑๒๓๕ รอบขอบเป็นรูปจักรลงยาสีขาว พื้นแดง ห้อยกับแพรแถบสีชมพูกว้าง ๑๐ เซ็นติเมตร สะพายบ่าซ้ายเฉียงลงมาทางขวากับมีดาราเป็นรัศมีทอง ๘ แฉก เงิน ๘ แฉกกลางดาราพื้นสีชมพูมีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.จ.จ. ทองประดับเพชร ขอบลงยาสีขาบและมีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลงวงค์ให้เจริญรอบขอบเป็นเพชรสร่งเงินประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้ายและมีสายสร้อยลงยาหรือสายสร้อยทองเป็นรูปอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ไขว้ ๑๖องค์ ดอกบัว ๑๗ ดอก สลับกันไปตลอดสายกลางสายสร้อยเป็นรูปช้างไอราพตมีจุลมงกุฎรัศมี มีเครื่องสูง ๒ ข้างและมีราชสีห์คชสีห์เชิญ สำหรับห้อยดวงตราสวมแทนสายสะพาย กับให้มีแพรจีบสีขาวกลัดทับสายสร้อยเหนือบ่าทั้ง๒ ข้างสายสร้อยลงยาหรือทองคำนี้จะพระราชทานอย่างใด และสำหรับชาวต่างประเทศจะพระราชทานหรือไม่สุดแต่จะทรงพระราชดำริเห็นสมควรนอกจากนี้ให้มีดวงตราตติยานุจุลจอมเกล้า๑ ดวง ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้ายปฐมจุลจอมเกล้ามีลักษณะอย่างปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดวงตราตติยานุจุลจอมเกล้าชั้นที่ ๒ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษมีดวงตราเหมือนชั้นที่ ๑ ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตร สวมคอและมีดาราเป็นรัศมีเงิน ๘ แฉก กลางดารามีอักษรพระปรมาภิไธยย่อ จ.จ.จ. ทองอยู่บนพื้นลงยาสีชมพู ขอบลงยาสีขาบ มีอักษรทองว่า เราจะบำรุงตระกูลวงศ์ให้เจริญประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้ายทุติยจุลจอมเกล้ามีลักษณะอย่างทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดาราชั้นที่ ๓ตติยจุลจอมเกล้าวิเศษมีดวงตราเหมือนทุติยจุลจอมเกล้า แต่ย่อมกว่า ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔ เซนติเมตรมีดอกไม้จีบติดบนแพรแถบและมีเข็มทองประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้ายตติยจุลจอมเกล้ามีลักษณะอย่างตติยจุลจอมเกล้าวิเศษ แต่ไม่มีดอกไม้จีบตติยานุจุลจอมเกล้ามีลักษณะอย่างตติยจุลจอมเกล้า แต่เป็นตราเงินไม่มีแฉกและรัศมีสำหรับพระราชทานฝ่ายใน ชั้นที่ ๑ปฐมจุลจอมเกล้ามีลักษณะอย่างปฐมจุลจอมเกล้าสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้าแต่ย่อมกว่าและที่จุลมงกุฎและใบชัยพฤกษ์ประดับเพชรกับที่ด้านหลังมีอักษรทองว่ารัตนโกสินทรศก ๑๑๒ ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๗.๕ เซนติเมตรสะพายบ่าซ้ายเฉียงลงทางขวา หรือห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตรผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้ายกับมีดาราเหมือนชั้นที่๑ สำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่ย่อมกว่า ประดับที่อกเสื้อเบื้องซ้ายชั้นที่ ๒ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษมีดวงตราเหมือนชั้นที่ ๑ แต่ไม่ประดับเพชร ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๗.๕ เซนติเมตรสะพายบ่าซ้ายเฉียงลงทางขวา หรือห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๕ เซนติเมตรผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้ายทุติยจุลจอมเกล้ามีดวงตราห้อยกับแพรแถบผูกเป็นรูปแมลงปอ เหมือนทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษแต่ห้อยกับแพรแถบสะพายไม่ได้ชั้นที่ ๓ตติยจุลจอมเกล้ามีดวงตราเหมือนทุติยจุลจอมเกล้า แต่ย่อมกว่า ห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔เซนติเมตร ผูกเป็นรูปแมลงปอ ประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้ายชั้นที่ ๔จตุตถจุลจอมเกล้ามีดวงตราเหมือนตติยานุจุลจอมเกล้าสำหรับพระราชทานฝ่ายหน้า แต่กาไหล่ทองลงยาสีขาบห้อยกับแพรแถบสีชมพู กว้าง ๔ เซนติเมตร ผูกเป็นรูปแมลงปอประดับเสื้อที่หน้าบ่าซ้ายมาตรา ๙ให้มีการสืบตระกูลเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ ดังต่อไปนี้๑.เมื่อบิดาได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษบุตรชายจะได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สืบตระกูลตั้งแต่บิดายังมีชีวิตอยู่และการสืบตระกูลตามข้อนี้ให้มีตลอดไปจนกว่าจะหาตัวผู้สืบสายโลหิตที่เป็นชายไม่ได้๒.เมื่อบิดาได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้าบุตรชายจะได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สืบตระกูลตั้งแต่บิดายังมีชีวิตอยู่แต่การสืบตระกูลตามข้อนี้ เป็นอันสิ้นสุดแต่เพียงนี้๓.เมื่อบิดาได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษหรือทุติยจุลจอมเกล้าบุตรชายจะได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์สืบตระกูลเมื่อบิดาล่วงลับไปแล้วการสืบตระกูลตามข้อนี้เป็นอันสิ้นสุดแต่เพียงนี้การสืบตระกูลดังเช่นว่ามาทั้งหมดนี้บุตรชายใหญ่ของจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในขณะนั้นเป็นผู้จะได้รับพระราชทานแต่ต้องเป็นบุตรซึ่งบิดามารดาหรือญาติผู้ใหญ่ในตระกูลรับรองยกย่องประกอบกับมีความประพฤติและหลักฐานดีสมควรที่จะรักษาเกียรติแห่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ หากบุตรชายใหญ่นั้นไม่สมควรจะได้รับพระราชทานบิดาจะขอพระราชทานให้บุตรชายรองลงไปตามลำดับก็ได้เมื่อทรงพระราชดำริเห็นสมควรจะได้พระราชทานเป็นพิเศษการสืบตระกูลโดยพระราชทานเป็นพิเศษเช่นนี้ เป็นอันสิ้นสุดแต่เพียงผู้ได้รับพระราชทานนั้นเท่านั้นเมื่อบุตรชายที่จะได้รับพระราชทานวิกลจริตหรือตายเสียก่อนได้รับพระราชทานก็จะพระราชทานแก่หลานซึ่งเป็นบุตรของบุตรชายนั้นโดยพิจารณาตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวมาในวรรคก่อน ถ้าไม่มีหลานดังกล่าวแล้วจะได้พระราชทานแก่บุตรชายคนถัดไปถ้าบุตรชายคนถัดไปวิกลจริตหรือตายก็จะได้พระราชทานแก่หลานซึ่งเป็นบุตรของบุตรชายคนถัดไปนั้นโดยพิจารณาตามหลักเกณฑ์เช่นเดียวกันถ้าไม่มีหลานซึ่งเป็นบุตรของบุตรชายคนถัดไปนั้นให้ได้แก่บุตรชายคนใดคนหนึ่งที่สมควรมาตรา ๑๐เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่จะพระราชทานในการสืบตระกูลถ้าเป็นบุตรสืบตระกูลบิดา ให้ได้รับตติยจุลจอมเกล้า ถ้าเป็นหลานสืบตระกูลปู่ให้ได้รับตติยานุจุลจอมเกล้ามาตรา ๑๑ผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ให้มีประกาศนียบัตรทรงลงพระปรมาภิไธยและประทับพระราชลัญฉกรเว้นแต่ฝ่ายหน้าที่ได้รับปฐมจุลจอมเกล้า แล้วเลื่อนขึ้นรับปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษหรือได้รับทุติยจุลจอมเกล้า แล้วเลื่อนขึ้นรับทุติยจุลจอมเกล้าวิเศษไม่มีประกาศนียบัตรมาตรา ๑๒เมื่อผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้วายชนม์ผู้รับมรดกจะต้องส่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้คืนภายในกำหนดสามสิบวันถ้าส่งคืนไม่ได้ด้วยประการใด ๆ กองมรดกจะต้องรับผิดชอบมาตรา ๑๓เมื่อผู้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้ได้รับพระราชทานชั้นสูงขึ้นผู้รับพระราชทานต้องส่งคืนเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นรองหรือในกรณีที่ทรงเรียกเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้คืนตามความในมาตรา๔ ถ้าผู้รับพระราชทานส่งคืนไม่ได้ด้วยประการใด ๆ ผู้รับพระราชทานจะต้องใช้ราคาเครื่องราชอิสริยาภรณ์นั้นมาตรา ๑๔บรรดาผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์นี้อยู่แล้วในวันใช้พระราชบัญญัตินี้ มีสิทธิและหน้าที่ตามพระราชบัญญัตินี้ทุกประการมาตรา ๑๕ให้นายกรัฐมนตรีรักษาการให้เป็นไปตามพระราชบัญญัตินี้ผู้รับสนองพระบรมราชโองการพิบูลสงครามนายกรัฐมนตรี พระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๐๙[๓]หมายเหตุ:- เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติฉบับนี้ คือเนื่องจากประชากรและข้าราชการเพิ่มจำนวนมากขึ้น เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าซึ่งมีจำกัดจำนวนตามพระราชบัญญัติขณะนี้บางชั้นได้พระราชทานไปเกือบเต็มจำนวนแล้วเมื่อเปรียบเทียบจำนวนเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ได้กำหนดตามพระราชบัญญัติครั้งหลังสุดในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าฯกับจำนวนประชากรและข้าราชการสมัยนั้นกับปัจจุบัน จำนวนเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่กำหนดไว้ยังต่ำจึงควรเพิ่มจำนวนเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าให้สูงขึ้นเพื่อสมดุลกับจำนวนประชากรและข้าราชการที่เพิ่มขึ้นอมรรัตน์/แก้ไขวศิน/ตรวจ๒๙ มีนาคม ๒๕๕๓วิมล/ปรับปรุง๑๑ พฤศจิกายน๒๕๕๖ณัฐพร/ตรวจ๒๐ ธันวาคม ๒๕๕๖[๑]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๕๘/-/หน้า ๑๕๕๓/๑๒ พฤศจิกายน ๒๔๘๔[๒] มาตรา๖ แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า (ฉบับที่ ๒)พ.ศ. ๒๕๐๙[๓]ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๘๓/ตอนที่ ๓๓/หน้า ๒๕๓/๑๒ เมษายน ๒๕๐๙