ประกาศสถาปนาประกาศสถาปนาสมเด็จพระบรมราชินี[๑] ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาล ๒๔๖๘ พรรษา กุมภาพันธ์มาศปัญจวีสติมสุรทิน พฤหัสบดีวาร กาลกำหนดพระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาประชาธิปกมหันตเดชนดิลกรามาธิบดี เทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีรกษัตรบุรุษรัตนราชนิกโรดม จาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำศุทธเคราหณีจักรีบรมนาถ จุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธอุต์กฤษฏนิบุณอดุลยกฤษฏาภินีร์หาร บูรพาธิการสุสาธิต ธันยลักษณวิจิตรเสาภาคสรรพางค์มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตสมาคม บรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตาร ไพศาลเกียรติคุณอดุลยศักดิเดชสรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัยสุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษาเดชนาวุธวิชัยยุทธศาสดรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจาร ภัทรภิชญานประดิภานสุนทรประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายก มหาเสนานี สราชนาวีพยูหโยธโพยมจรบรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณ มหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์สรรพทศทิควิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทรมหารามาธิราชวโรดม บรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษวิศิษฏศักตอัครนเรศวราธิบดี เมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุนยการสกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราช บรมนาถบพิตรพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริห์ว่า ราชประเพณีมีสืบมาแต่โบราณเมื่อพระมหากระษัตราธิราชเจ้าเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติราชาภิเษกแล้ว ย่อมโปรดฯให้พระชายาเดิมเฉลิมพระเกียรติยศเปนสมเด็จพระอรรคมเหษีราชประเพณีอันนี้ในสมัยกรุงรัตนโกสินทรก็ได้ทรงประพฤติสืบมาทั้งสมเด็จพระมหาไปยกาธิราชพระบาทสมเด็จฯ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก แลสมเด็จพระไปยกาธิราช พระบาทสมเด็จฯพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มาเว้นบ้างในรัชกาลภายหลังก็เพราะสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลนั้น ๆ มิได้มีพระราชชายาอันทรงศักดิ์สมควรจะเปนพระมเหสีอยู่ในเวลาเมื่อเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติจึงมิได้ทรงสถาปนาพระอรรคมเหษีบ้าง ทรงสถาปนาต่อภายหลังบ้างส่วนสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลปัจจุบันนี้ เมื่อยังเสด็จดำรงพระยศเปนสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอฯอยู่ในรัชกาลก่อน สมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานอภิเษกสมรศกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ตั้งแต่พระพุทธศักราช ๒๔๖๑หม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ได้ดำรงพระยศเปนพระราชชายามาจนบัดนี้และทรงศักดิ์เปนอุภโตสุชาติขัตติยนารี สมควรจะทรงสถาปนาเปนสมเด็จพระอรรคมเหษีตามโบราณราชประเพณีได้ประการหนึ่งอีกประการหนึ่งตั้งแต่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอภิเษกกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีมาได้ทรงประจักษ์แจ้งความซื่อตรงจงรักของหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีอันมีต่อพระองค์ ได้ตั้งพระหฤทัยสนองพระเดชพระคุณทั้งปฏิบัติวัฏฐากในเวลาเมื่อทรงเปนสุขสำราญ และรักษาพยาบาลในเวลาเมื่อทรงพระประชวรแม้เสด็จไปประทับอยู่ในธุระสถานต่างประเทศ ก็อุตส่าห์โดยเสด็จติดตามไปมิได้ย่อท้อต่อความลำบากควรนับว่าได้เคยเปนคู่ร่วมทุกข์สุขกับพระองค์สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมาเปนนิรันดรจะหาผู้อื่นเสมอเหมือนมิได้ เมื่อสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติก็สมควรที่จะทรงสถาปนาหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีขึ้นเปนสมเด็จพระอรรคมเหษีเพราะความชอบความดีซึ่งได้มีต่อพระองค์มาแต่หนหลังด้วยอีกสถานหนึ่งกระแสพระราชดำริห์ทั้งนี้ได้ทรงปรึกษาพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายในก็ทรงยินดีเห็นชอบพร้อมกันดังพระราชบริหาร จึงมีพระบรมราชโองการมา ณพระบัณฑูรสุรสิงหนาทดำรัสสั่งให้ประกาศเฉลิมพระนามหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณีพระวรราชชายา เปนสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี บรมราชินีแลให้มีพระเกียรติยศเปนพระอรรคมเหษี สมบูรณ์ตามพระราชกำหนดกฎหมาย แลพระราชประเพณีจงทุกประการขออานุภาพแห่งคุณพระศรีรัตนตรัยแลเทพยเจ้าทั้งหลายจงอภิบาลสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี บรมราชินี ให้ทรงพระเจริญทฤฆชนมายุ พรรณ สุข พลปฏิภาณ ธนสารสมบัติ สรรพสิริสวัสดิ์พิพัฒมงคล ศุภวิบูลยมนูญผลพระเกียรติยศมโหฬารทุกประการ เทอญฯสุกัญญา/ผู้จัดทำ๑๙ ตุลาคม ๒๕๕๒นฤดล/ตรวจ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๔๒/-/หน้า ๓๕๕/๓ มีนาคม ๒๔๖๘