คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530หลักกฎหมาย: การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งทำขึ้นโดยทางราชการแม้จะจัดทำในโรงพยาบาลก็ไม่จำต้องให้แพทย์รับรอง เพราะการจะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ทำพินัยกรรมย่อมมีความรู้ความสามารถพอที่จะพิจารณาได้คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกแม้มิได้ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ แต่ได้ระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียและได้แนบสำเนาสูติบัตรของผู้รับพินัยกรรมมาให้เห็นว่าเป็นผู้เยาว์ ก็ถือว่าเป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องมีอำนาจยื่นคำร้องได้ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55.(ที่มา-ส่งเสริม)ผู้ร้องยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายตามที่ผู้ตายได้ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองกำหนดไว้ผู้คัดค้านทั้งสี่คัดค้านว่า คำร้องของผู้ร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก จึงเป็นคำร้องที่ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 พินัยกรรมท้ายคำร้องเป็นพินัยกรรมที่ทำขึ้นขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมไร้สติสัมปชัญญะ จึงเป็นโมฆะ ขอให้ยกคำร้องและแต่งตั้งผู้คัดค้านทั้งสี่ร่วมกันเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายศาลชั้นต้นเห็นว่าผู้คัดค้านไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดก ให้ยกคำร้องของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้รับคำร้องของผู้คัดค้านทั้งสี่ไว้ดำเนินการต่อไปศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาตั้งนางสง งามสง่า ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของนายสุบิน ภวภูตานนท์ ผู้วายชนม์ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านทั้งสี่ฎีกาในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา ความปรากฏต่อศาลฎีกาว่าผู้คัดค้านที่ 1 ถึงแก่กรรม เนื่องจากสิทธิในการร้องขอตั้งและคัดค้านการขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นสิทธิเฉพาะตัว จึงให้จำหน่ายคดีเฉพาะผู้คัดค้านที่ 1 เสียจากสารบบความศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...พิเคราะห์แล้ว ปัญหาว่า พินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 สมบูรณ์ตามกฎหมายหรือไม่ เห็นว่าพินัยกรรมดังกล่าวเป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ทำขึ้นโดยทางราชการ นายปิฎก สอนถมปลัดอำเภอผู้รับมอบอำนาจจากนายอำเภอ และนายเศรษฐสรรค์ ดิเรกศรีพนักงานเจ้าหน้าที่ของอำเภอผู้เขียนพินัยกรรม เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 283/2524 ของศาลชั้นต้นว่าขณะทำพินัยกรรม นายสุบินมีสุขภาพและสติสัมปชัญญะดีได้ลงชื่อในพินัยกรรมต่อหน้าพยาน ข้ออ้างของผู้คัดค้านว่าพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ เพราะลายมือของผู้ทำพินัยกรรมไม่ใช่ลายมือของนายสุบินเป็นแต่เพียงความเข้าใจหรือสงสัยเท่านั้นไม่มีพยานคนใดยืนยันว่าไม่ใช่การที่พยานอ้างว่าไม่เหมือนกับลายมือนายสุบินที่ลงชื่อไว้ในครั้งก่อน ๆ ก็ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นลายมือปลอม เพราะขณะทำพินัยกรรมนายสุบินกำลังป่วย อาจเป็นผลทำให้ลายมือเปลี่ยนแปลงได้ แม้พินัยกรรมดังกล่าวกระทำที่โรงพยาบาลก็ไม่จำเป็นต้องให้นายแพทย์รับรอง เพราะการที่จะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอย่อมมีความรู้หรือความสามารถพอที่จะพิจารณาได้ จึงฟังได้ว่าพินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 เป็นพินัยกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายปัญหาว่า คำร้องของผู้ร้องชอบด้วยกฎหมายหรือไม่และผู้ร้องหรือผู้คัดค้านที่ 2 ถึงที่ 4 สมควรเป็นผู้จัดการมรดก ตามคำร้องของผู้ร้องระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ส่วนผู้รับพินัยกรรมแม้จะไม่ระบุว่าเป็นผู้เยาว์ แต่ท้ายคำร้องได้แนบสำเนาสูติบัตรไว้ด้วย เห็นได้ชัดว่าผู้รับพินัยกรรมเป็นผู้เยาว์ แม้ในคำร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ด้วย ก็เป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องที่อำนาจยื่นคำร้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55เมื่อพินัยกรรมดังกล่าวกำหนดให้ผู้ร้องซึ่งเป็นมารดาของผู้รับพินัยกรรมที่เป็นผู้เยาว์เป็นผู้จัดการมรดกไว้แล้ว และผู้ร้องไม่ต้องห้ามมิให้เป็นผู้จัดการมรดกจึงเป็นผู้สมควรเป็นผู้จัดการมรดกยิ่งกว่าผู้คัดค้าน" ดังนั้น ปัญหาที่ว่าทรัพย์สินตามโฉนดที่ดินตามเอกสารหมาย จ.6, จ.7 และ ส.ค.1 เอกสารหมาย จ.8 ผู้คัดค้านมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ด้วยหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530นางสง งามสง่าผู้ร้องนางเจียร ภวภูตานนท์ กับพวกผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1654, ม. 1658, ม. 1713 ป.วิ.พ. ม. 55การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งทำขึ้นโดยทางราชการแม้จะจัดทำในโรงพยาบาลก็ไม่จำต้องให้แพทย์รับรอง เพราะการจะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ทำพินัยกรรมย่อมมีความรู้ความสามารถพอที่จะพิจารณาได้คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกแม้มิได้ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ แต่ได้ระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียและได้แนบสำเนาสูติบัตรของผู้รับพินัยกรรมมาให้เห็นว่าเป็นผู้เยาว์ ก็ถือว่าเป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องมีอำนาจยื่นคำร้องได้ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55.(ที่มา-ส่งเสริม)ผู้ร้องยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายตามที่ผู้ตายได้ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองกำหนดไว้ผู้คัดค้านทั้งสี่คัดค้านว่า คำร้องของผู้ร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก จึงเป็นคำร้องที่ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 พินัยกรรมท้ายคำร้องเป็นพินัยกรรมที่ทำขึ้นขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมไร้สติสัมปชัญญะ จึงเป็นโมฆะ ขอให้ยกคำร้องและแต่งตั้งผู้คัดค้านทั้งสี่ร่วมกันเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายศาลชั้นต้นเห็นว่าผู้คัดค้านไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดก ให้ยกคำร้องของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้รับคำร้องของผู้คัดค้านทั้งสี่ไว้ดำเนินการต่อไปศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาตั้งนางสง งามสง่า ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของนายสุบิน ภวภูตานนท์ ผู้วายชนม์ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านทั้งสี่ฎีกาในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา ความปรากฏต่อศาลฎีกาว่าผู้คัดค้านที่ 1 ถึงแก่กรรม เนื่องจากสิทธิในการร้องขอตั้งและคัดค้านการขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นสิทธิเฉพาะตัว จึงให้จำหน่ายคดีเฉพาะผู้คัดค้านที่ 1 เสียจากสารบบความศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...พิเคราะห์แล้ว ปัญหาว่า พินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 สมบูรณ์ตามกฎหมายหรือไม่ เห็นว่าพินัยกรรมดังกล่าวเป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ทำขึ้นโดยทางราชการ นายปิฎก สอนถมปลัดอำเภอผู้รับมอบอำนาจจากนายอำเภอ และนายเศรษฐสรรค์ ดิเรกศรีพนักงานเจ้าหน้าที่ของอำเภอผู้เขียนพินัยกรรม เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 283/2524 ของศาลชั้นต้นว่าขณะทำพินัยกรรม นายสุบินมีสุขภาพและสติสัมปชัญญะดีได้ลงชื่อในพินัยกรรมต่อหน้าพยาน ข้ออ้างของผู้คัดค้านว่าพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ เพราะลายมือของผู้ทำพินัยกรรมไม่ใช่ลายมือของนายสุบินเป็นแต่เพียงความเข้าใจหรือสงสัยเท่านั้นไม่มีพยานคนใดยืนยันว่าไม่ใช่การที่พยานอ้างว่าไม่เหมือนกับลายมือนายสุบินที่ลงชื่อไว้ในครั้งก่อน ๆ ก็ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นลายมือปลอม เพราะขณะทำพินัยกรรมนายสุบินกำลังป่วย อาจเป็นผลทำให้ลายมือเปลี่ยนแปลงได้ แม้พินัยกรรมดังกล่าวกระทำที่โรงพยาบาลก็ไม่จำเป็นต้องให้นายแพทย์รับรอง เพราะการที่จะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอย่อมมีความรู้หรือความสามารถพอที่จะพิจารณาได้ จึงฟังได้ว่าพินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 เป็นพินัยกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายปัญหาว่า คำร้องของผู้ร้องชอบด้วยกฎหมายหรือไม่และผู้ร้องหรือผู้คัดค้านที่ 2 ถึงที่ 4 สมควรเป็นผู้จัดการมรดก ตามคำร้องของผู้ร้องระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ส่วนผู้รับพินัยกรรมแม้จะไม่ระบุว่าเป็นผู้เยาว์ แต่ท้ายคำร้องได้แนบสำเนาสูติบัตรไว้ด้วย เห็นได้ชัดว่าผู้รับพินัยกรรมเป็นผู้เยาว์ แม้ในคำร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ด้วย ก็เป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องที่อำนาจยื่นคำร้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55เมื่อพินัยกรรมดังกล่าวกำหนดให้ผู้ร้องซึ่งเป็นมารดาของผู้รับพินัยกรรมที่เป็นผู้เยาว์เป็นผู้จัดการมรดกไว้แล้ว และผู้ร้องไม่ต้องห้ามมิให้เป็นผู้จัดการมรดกจึงเป็นผู้สมควรเป็นผู้จัดการมรดกยิ่งกว่าผู้คัดค้าน" ดังนั้น ปัญหาที่ว่าทรัพย์สินตามโฉนดที่ดินตามเอกสารหมาย จ.6, จ.7 และ ส.ค.1 เอกสารหมาย จ.8 ผู้คัดค้านมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ด้วยหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย"พิพากษายืน.(ส่อง สุขะปุณณพันธ์-เสนอ ศรนิยม-ยรรยง อิทธิพงษ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุพินัยกรรมนั้นสามารถกระทำได้หลายแบบด้วยกัน เช่น พินัยกรรมแบบเป็นหนังสือลงวัน เดือน ปี ในขณะที่ทำ(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1656) พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657) พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1658)พินัยกรรมที่ทำด้วยวาจาเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1663) และพินัยกรรมที่ทำในต่างประเทศ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1667) การทำพินัยกรรมไม่ว่าจะแบบใดก็ตามถือเป็นการทำนิติกรรมอย่างหนึ่ง แต่อาจมีลักษณะพิเศษไปจากการทำนิติกรรมทั่ว ๆ ไปบ้างเช่น ให้บุคคลที่อายุตั้งแต่สิบห้าปีบริบูรณ์มีความสามารถในการทำพินัยกรรมเองได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 25) อย่างไรก็ดีหลักเกณฑ์ทั่วไปในแง่ของนิติกรรมก็ยังเหมือนกับหลักการทำนิติกรรมทั่ว ๆ ไป โดยเฉพาะปัญหาความสามารถของผู้ทำนิติกรรมที่ให้ดูในขณะที่ทำนิติกรรม และแม้ว่าต่อมาภายหลังผู้แสดงเจตนาทำนิติกรรมจะตกเป็นคนไร้ความสามาถก็หาทำให้ความสมบูรณ์แห่งการแสดงเจตนานั้นเสื่อมเสียไปไม่ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 130) การทำพินัยกรรมก็เช่นกัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1654) ให้พิจารณาแต่ในเวลาที่ทำพินัยกรรมเท่านั้น อย่างไรก็ดีในทางปฏิบัติจะพบว่า ผู้ทำพินัยกรรมมักจะให้แพทย์ลงชื่อเป็นพยานรับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมเพื่อเป็นการพิสูจน์ความสามารถของผู้ทำพินัยกรรมว่ามีอยู่อย่างบริบูรณ์วิธีปฏิบัติทำนองนี้ได้เป็นที่ยอมรับแพร่หลาย และทำให้การทำพินัยกรรมดูจะมีพิธีการต่างออกไปจากการทำนิติกรรมทั่วไปอยู่ตรงนี้เอง แท้จริงแล้ว การทำนิติกรรมทั่วไปก็ดี การทำพินัยกรรมก็ดีไม่มีกฎหมายบัญญัติเป็นแบบไว้ให้ผู้ทำนิติกรรมหรือพินัยกรรมต้องจัดหาแพทย์หรือพยานมารับรองสติสัมปชัญญะหรือความสามารถของผู้ทำแต่อย่างใด แต่เนื่องจากการทำพินัยกรรมนั้นมีลักษณะพิเศษบางประการแตกต่างไปจากการทำนิติกรรมทั่วไป เช่น ทำพินัยกรรมในขณะเจ็บป่วยและรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล ในแง่ความสามารถหรือความสมบูรณ์ของสติสัมปชัญญะของผู้กระทำจึงน่าสงสัย อีกทั้งพินัยกรรมยังมีลักษณะพิเศษต่อมาคือ เป็นการกำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของตนหรือในการต่าง ๆ อันจะให้เกิดเป็นผลบังคับได้เมื่อผู้ทำพินัยกรรมตายเมื่อการทำพินัยกรรมมีลักษณะเช่นนี้ ในกรณีเกิดข้อพิพาทโต้แย้งในเรื่องความสามารถหรือสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมจึงสร้างความลำบากในการพิสูจน์อยู่บ้าง ต่างไปจากการทำนิติกรรมอื่น ๆที่ผู้แสดงเจตนายังมีชีวิตอยู่จึงไม่เกิดปัญหาสงสัยในเรื่องความสามารถแต่อย่างใด ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530 นี้ เป็นการวินิจฉัยเช่นเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1783/2505 นั่นเองว่า การทำพินัยกรรมไม่จำต้องให้พยานรับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมเพราะสติสัมปชัญญะสมบูรณ์หรือไม่เป็นเรื่องที่จะนำสืบพิสูจน์กันเมื่อมีปัญหาโต้เถียงเท่านั้น น่าสังเกตว่าตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1783/2505 จะแตกต่างกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530 ตรงที่คำพิพากษาฉบับแรกเป็นเรื่องการทำพินัยกรรมแบบเป็นหนังสือลงวันเดือน ปี ในขณะที่ทำ ส่วนในฉบับหลังเป็นพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองอย่างไรก็ดี ไม่ว่าจะเป็นการทำพินัยกรรมแบบใด ไม่มีกฎหมายกำหนดให้ต้องมีพยานรับรองความสมบูรณ์ของสติสัมปชัญญะแห่งผู้ทำพินัยกรรมแต่อย่างใด ส่วนการที่ผู้ใดจะจัดให้มีการแพทย์รับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมก็เป็นเรื่องความรอบคอบที่พึงกระทำในทางปฏิบัติเท่านั้น. นพพรโพธิรังสิยากร.คำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายตามที่ผู้ตายได้ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองกำหนดไว้ผู้คัดค้านทั้งสี่คัดค้านว่า คำร้องของผู้ร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก จึงเป็นคำร้องที่ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 พินัยกรรมท้ายคำร้องเป็นพินัยกรรมที่ทำขึ้นขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมไร้สติสัมปชัญญะ จึงเป็นโมฆะ ขอให้ยกคำร้องและแต่งตั้งผู้คัดค้านทั้งสี่ร่วมกันเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายศาลชั้นต้นเห็นว่าผู้คัดค้านไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดก ให้ยกคำร้องของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้รับคำร้องของผู้คัดค้านทั้งสี่ไว้ดำเนินการต่อไปศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาตั้งนางสง งามสง่า ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของนายสุบิน ภวภูตานนท์ ผู้วายชนม์ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านทั้งสี่ฎีกาในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา ความปรากฏต่อศาลฎีกาว่าผู้คัดค้านที่ 1 ถึงแก่กรรม เนื่องจากสิทธิในการร้องขอตั้งและคัดค้านการขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นสิทธิเฉพาะตัว จึงให้จำหน่ายคดีเฉพาะผู้คัดค้านที่ 1 เสียจากสารบบความศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...พิเคราะห์แล้ว ปัญหาว่า พินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 สมบูรณ์ตามกฎหมายหรือไม่ เห็นว่าพินัยกรรมดังกล่าวเป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ทำขึ้นโดยทางราชการ นายปิฎก สอนถมปลัดอำเภอผู้รับมอบอำนาจจากนายอำเภอ และนายเศรษฐสรรค์ ดิเรกศรีพนักงานเจ้าหน้าที่ของอำเภอผู้เขียนพินัยกรรม เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 283/2524 ของศาลชั้นต้นว่าขณะทำพินัยกรรม นายสุบินมีสุขภาพและสติสัมปชัญญะดีได้ลงชื่อในพินัยกรรมต่อหน้าพยาน ข้ออ้างของผู้คัดค้านว่าพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ เพราะลายมือของผู้ทำพินัยกรรมไม่ใช่ลายมือของนายสุบินเป็นแต่เพียงความเข้าใจหรือสงสัยเท่านั้นไม่มีพยานคนใดยืนยันว่าไม่ใช่การที่พยานอ้างว่าไม่เหมือนกับลายมือนายสุบินที่ลงชื่อไว้ในครั้งก่อน ๆ ก็ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นลายมือปลอม เพราะขณะทำพินัยกรรมนายสุบินกำลังป่วย อาจเป็นผลทำให้ลายมือเปลี่ยนแปลงได้ แม้พินัยกรรมดังกล่าวกระทำที่โรงพยาบาลก็ไม่จำเป็นต้องให้นายแพทย์รับรอง เพราะการที่จะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอย่อมมีความรู้หรือความสามารถพอที่จะพิจารณาได้ จึงฟังได้ว่าพินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 เป็นพินัยกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายปัญหาว่า คำร้องของผู้ร้องชอบด้วยกฎหมายหรือไม่และผู้ร้องหรือผู้คัดค้านที่ 2 ถึงที่ 4 สมควรเป็นผู้จัดการมรดก ตามคำร้องของผู้ร้องระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ส่วนผู้รับพินัยกรรมแม้จะไม่ระบุว่าเป็นผู้เยาว์ แต่ท้ายคำร้องได้แนบสำเนาสูติบัตรไว้ด้วย เห็นได้ชัดว่าผู้รับพินัยกรรมเป็นผู้เยาว์ แม้ในคำร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ด้วย ก็เป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องที่อำนาจยื่นคำร้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55เมื่อพินัยกรรมดังกล่าวกำหนดให้ผู้ร้องซึ่งเป็นมารดาของผู้รับพินัยกรรมที่เป็นผู้เยาว์เป็นผู้จัดการมรดกไว้แล้ว และผู้ร้องไม่ต้องห้ามมิให้เป็นผู้จัดการมรดกจึงเป็นผู้สมควรเป็นผู้จัดการมรดกยิ่งกว่าผู้คัดค้าน" ดังนั้น ปัญหาที่ว่าทรัพย์สินตามโฉนดที่ดินตามเอกสารหมาย จ.6, จ.7 และ ส.ค.1 เอกสารหมาย จ.8 ผู้คัดค้านมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ด้วยหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530นางสง งามสง่าผู้ร้องนางเจียร ภวภูตานนท์ กับพวกผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1654, ม. 1658, ม. 1713 ป.วิ.พ. ม. 55การทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองซึ่งทำขึ้นโดยทางราชการแม้จะจัดทำในโรงพยาบาลก็ไม่จำต้องให้แพทย์รับรอง เพราะการจะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ทำพินัยกรรมย่อมมีความรู้ความสามารถพอที่จะพิจารณาได้คำร้องขอตั้งผู้จัดการมรดกแม้มิได้ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ แต่ได้ระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสียและได้แนบสำเนาสูติบัตรของผู้รับพินัยกรรมมาให้เห็นว่าเป็นผู้เยาว์ ก็ถือว่าเป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องมีอำนาจยื่นคำร้องได้ตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55.(ที่มา-ส่งเสริม)ผู้ร้องยื่นคำร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายตามที่ผู้ตายได้ทำพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองกำหนดไว้ผู้คัดค้านทั้งสี่คัดค้านว่า คำร้องของผู้ร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดก จึงเป็นคำร้องที่ไม่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 พินัยกรรมท้ายคำร้องเป็นพินัยกรรมที่ทำขึ้นขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมไร้สติสัมปชัญญะ จึงเป็นโมฆะ ขอให้ยกคำร้องและแต่งตั้งผู้คัดค้านทั้งสี่ร่วมกันเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายศาลชั้นต้นเห็นว่าผู้คัดค้านไม่มีส่วนได้เสียในกองมรดก ให้ยกคำร้องของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับให้ยกคำสั่งศาลชั้นต้น ให้รับคำร้องของผู้คัดค้านทั้งสี่ไว้ดำเนินการต่อไปศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาตั้งนางสง งามสง่า ผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกของนายสุบิน ภวภูตานนท์ ผู้วายชนม์ผู้คัดค้านทั้งสี่อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้คัดค้านทั้งสี่ฎีกาในระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา ความปรากฏต่อศาลฎีกาว่าผู้คัดค้านที่ 1 ถึงแก่กรรม เนื่องจากสิทธิในการร้องขอตั้งและคัดค้านการขอตั้งผู้จัดการมรดกเป็นสิทธิเฉพาะตัว จึงให้จำหน่ายคดีเฉพาะผู้คัดค้านที่ 1 เสียจากสารบบความศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...พิเคราะห์แล้ว ปัญหาว่า พินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 สมบูรณ์ตามกฎหมายหรือไม่ เห็นว่าพินัยกรรมดังกล่าวเป็นพินัยกรรมเอกสารฝ่ายเมือง ทำขึ้นโดยทางราชการ นายปิฎก สอนถมปลัดอำเภอผู้รับมอบอำนาจจากนายอำเภอ และนายเศรษฐสรรค์ ดิเรกศรีพนักงานเจ้าหน้าที่ของอำเภอผู้เขียนพินัยกรรม เบิกความในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 283/2524 ของศาลชั้นต้นว่าขณะทำพินัยกรรม นายสุบินมีสุขภาพและสติสัมปชัญญะดีได้ลงชื่อในพินัยกรรมต่อหน้าพยาน ข้ออ้างของผู้คัดค้านว่าพินัยกรรมไม่สมบูรณ์ เพราะลายมือของผู้ทำพินัยกรรมไม่ใช่ลายมือของนายสุบินเป็นแต่เพียงความเข้าใจหรือสงสัยเท่านั้นไม่มีพยานคนใดยืนยันว่าไม่ใช่การที่พยานอ้างว่าไม่เหมือนกับลายมือนายสุบินที่ลงชื่อไว้ในครั้งก่อน ๆ ก็ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นลายมือปลอม เพราะขณะทำพินัยกรรมนายสุบินกำลังป่วย อาจเป็นผลทำให้ลายมือเปลี่ยนแปลงได้ แม้พินัยกรรมดังกล่าวกระทำที่โรงพยาบาลก็ไม่จำเป็นต้องให้นายแพทย์รับรอง เพราะการที่จะพิจารณาว่าผู้ทำพินัยกรรมมีสติสัมปชัญญะดีหรือไม่ นายอำเภอหรือปลัดอำเภอย่อมมีความรู้หรือความสามารถพอที่จะพิจารณาได้ จึงฟังได้ว่าพินัยกรรมตามเอกสารหมาย จ.5 เป็นพินัยกรรมที่สมบูรณ์ตามกฎหมายปัญหาว่า คำร้องของผู้ร้องชอบด้วยกฎหมายหรือไม่และผู้ร้องหรือผู้คัดค้านที่ 2 ถึงที่ 4 สมควรเป็นผู้จัดการมรดก ตามคำร้องของผู้ร้องระบุว่าผู้ร้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย ส่วนผู้รับพินัยกรรมแม้จะไม่ระบุว่าเป็นผู้เยาว์ แต่ท้ายคำร้องได้แนบสำเนาสูติบัตรไว้ด้วย เห็นได้ชัดว่าผู้รับพินัยกรรมเป็นผู้เยาว์ แม้ในคำร้องไม่ระบุเหตุขัดข้องในการจัดการมรดกไว้ด้วย ก็เป็นคำร้องที่ชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องที่อำนาจยื่นคำร้องได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1713(1) และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55เมื่อพินัยกรรมดังกล่าวกำหนดให้ผู้ร้องซึ่งเป็นมารดาของผู้รับพินัยกรรมที่เป็นผู้เยาว์เป็นผู้จัดการมรดกไว้แล้ว และผู้ร้องไม่ต้องห้ามมิให้เป็นผู้จัดการมรดกจึงเป็นผู้สมควรเป็นผู้จัดการมรดกยิ่งกว่าผู้คัดค้าน" ดังนั้น ปัญหาที่ว่าทรัพย์สินตามโฉนดที่ดินตามเอกสารหมาย จ.6, จ.7 และ ส.ค.1 เอกสารหมาย จ.8 ผู้คัดค้านมีส่วนเป็นเจ้าของร่วมอยู่ด้วยหรือไม่ ไม่จำเป็นต้องวินิจฉัยอีก ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาตั้งผู้ร้องเป็นผู้จัดการมรดกชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย"พิพากษายืน.(ส่อง สุขะปุณณพันธ์-เสนอ ศรนิยม-ยรรยง อิทธิพงษ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุพินัยกรรมนั้นสามารถกระทำได้หลายแบบด้วยกัน เช่น พินัยกรรมแบบเป็นหนังสือลงวัน เดือน ปี ในขณะที่ทำ(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1656) พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1657) พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1658)พินัยกรรมที่ทำด้วยวาจาเมื่อมีพฤติการณ์พิเศษ(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1663) และพินัยกรรมที่ทำในต่างประเทศ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1667) การทำพินัยกรรมไม่ว่าจะแบบใดก็ตามถือเป็นการทำนิติกรรมอย่างหนึ่ง แต่อาจมีลักษณะพิเศษไปจากการทำนิติกรรมทั่ว ๆ ไปบ้างเช่น ให้บุคคลที่อายุตั้งแต่สิบห้าปีบริบูรณ์มีความสามารถในการทำพินัยกรรมเองได้ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 25) อย่างไรก็ดีหลักเกณฑ์ทั่วไปในแง่ของนิติกรรมก็ยังเหมือนกับหลักการทำนิติกรรมทั่ว ๆ ไป โดยเฉพาะปัญหาความสามารถของผู้ทำนิติกรรมที่ให้ดูในขณะที่ทำนิติกรรม และแม้ว่าต่อมาภายหลังผู้แสดงเจตนาทำนิติกรรมจะตกเป็นคนไร้ความสามาถก็หาทำให้ความสมบูรณ์แห่งการแสดงเจตนานั้นเสื่อมเสียไปไม่ (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 130) การทำพินัยกรรมก็เช่นกัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1654) ให้พิจารณาแต่ในเวลาที่ทำพินัยกรรมเท่านั้น อย่างไรก็ดีในทางปฏิบัติจะพบว่า ผู้ทำพินัยกรรมมักจะให้แพทย์ลงชื่อเป็นพยานรับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมเพื่อเป็นการพิสูจน์ความสามารถของผู้ทำพินัยกรรมว่ามีอยู่อย่างบริบูรณ์วิธีปฏิบัติทำนองนี้ได้เป็นที่ยอมรับแพร่หลาย และทำให้การทำพินัยกรรมดูจะมีพิธีการต่างออกไปจากการทำนิติกรรมทั่วไปอยู่ตรงนี้เอง แท้จริงแล้ว การทำนิติกรรมทั่วไปก็ดี การทำพินัยกรรมก็ดีไม่มีกฎหมายบัญญัติเป็นแบบไว้ให้ผู้ทำนิติกรรมหรือพินัยกรรมต้องจัดหาแพทย์หรือพยานมารับรองสติสัมปชัญญะหรือความสามารถของผู้ทำแต่อย่างใด แต่เนื่องจากการทำพินัยกรรมนั้นมีลักษณะพิเศษบางประการแตกต่างไปจากการทำนิติกรรมทั่วไป เช่น ทำพินัยกรรมในขณะเจ็บป่วยและรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล ในแง่ความสามารถหรือความสมบูรณ์ของสติสัมปชัญญะของผู้กระทำจึงน่าสงสัย อีกทั้งพินัยกรรมยังมีลักษณะพิเศษต่อมาคือ เป็นการกำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของตนหรือในการต่าง ๆ อันจะให้เกิดเป็นผลบังคับได้เมื่อผู้ทำพินัยกรรมตายเมื่อการทำพินัยกรรมมีลักษณะเช่นนี้ ในกรณีเกิดข้อพิพาทโต้แย้งในเรื่องความสามารถหรือสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมจึงสร้างความลำบากในการพิสูจน์อยู่บ้าง ต่างไปจากการทำนิติกรรมอื่น ๆที่ผู้แสดงเจตนายังมีชีวิตอยู่จึงไม่เกิดปัญหาสงสัยในเรื่องความสามารถแต่อย่างใด ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530 นี้ เป็นการวินิจฉัยเช่นเดียวกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1783/2505 นั่นเองว่า การทำพินัยกรรมไม่จำต้องให้พยานรับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมเพราะสติสัมปชัญญะสมบูรณ์หรือไม่เป็นเรื่องที่จะนำสืบพิสูจน์กันเมื่อมีปัญหาโต้เถียงเท่านั้น น่าสังเกตว่าตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1783/2505 จะแตกต่างกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1790/2530 ตรงที่คำพิพากษาฉบับแรกเป็นเรื่องการทำพินัยกรรมแบบเป็นหนังสือลงวันเดือน ปี ในขณะที่ทำ ส่วนในฉบับหลังเป็นพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมืองอย่างไรก็ดี ไม่ว่าจะเป็นการทำพินัยกรรมแบบใด ไม่มีกฎหมายกำหนดให้ต้องมีพยานรับรองความสมบูรณ์ของสติสัมปชัญญะแห่งผู้ทำพินัยกรรมแต่อย่างใด ส่วนการที่ผู้ใดจะจัดให้มีการแพทย์รับรองสติสัมปชัญญะของผู้ทำพินัยกรรมก็เป็นเรื่องความรอบคอบที่พึงกระทำในทางปฏิบัติเท่านั้น. นพพรโพธิรังสิยากร.