คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2107/2540หลักกฎหมาย: โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่าค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่1และที่2กำหนดให้แก่โจทก์ตำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา6แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่เป็นธรรมจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้ผู้ถูกเวนคืนจึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนเป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทางภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวกมะม่วงมะพร้าวและกล้วยมิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯมีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา21(1)ถึง(5)แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมและไม่ขัดกับมาตรา22เพราะมาตรา22ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา21ก็ได้ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา21เสมอไปจึงไม่มีเหตุที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดอีก พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530มาตรา26วรรคสุดท้ายที่บัญญัติว่าในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าได้การตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา10จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา11ดังนั้นวันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทนจำเลยที่2มีหนังสือลงวันที่8กุมภาพันธ์2534แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน15วันนับแต่วันหนังสือโจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26กุมภาพันธ์2534แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าวจำเลยที่2จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา28วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่2ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด15วันนับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่14มีนาคม2534จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่14มีนาคม2534หาใช่วันที่11สิงหาคม2533ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักงานยกรัฐมนตรีเรื่องกำหนดให้การเวนคืนเป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนและไม่ใช่นับแต่วันที่จำเลยที่2นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินเพราะเป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่2มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้วสำหรับจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าจำเลยที่1และที่2ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่189262 และเลขที่ 186708 แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 201 และ 201 ตารางวา ตามลำดับ จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลเป็นส่วนราชการปกครองส่วนท้องถิ่น จำเลยที่ 2 เป็นปลัดกรุงเทพมหานครมีหน้าที่รับผิดชอบและปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนจำเลยที่ 3 ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ในฐานะปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เพราะผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายที่ดินของโจทก์ถูกเวนคืนทั้งสองแปลง เนื้อที่ 402 ตารางวา เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดราคาที่ดินที่จะเวนคืนแก่โจทก์เฉลี่ยราคาตารางวาละ 1,176.61 บาท รวมเป็นเงิน 473,000 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 โจทก์เห็นว่าไม่เป็นธรรมเนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท เมื่อถูกเวนคืนแล้วโจทก์ไม่สามารถหาซื้อที่ดินได้ในราคาดังกล่าว โจทก์จึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยทั้งสามจึงต้องชดใช้ค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นเงิน 8,020,000 บาท เมื่อหักกับเงินค่าทดแทนจำนวน470,000 บาท จำเลยทั้งสามต้องชำระให้แก่โจทก์เป็นเงิน7,547,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของเงินฝากประจำธนาคารออมสินร้อยละ 10.5 ต่อปี นับตั้งแต่วันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 คิดถึงวันฟ้องเป็นเวลา 3 ปี 9 เดือน22 วัน เป็นเงิน 3,015,656 บาท รวมเป็นเงิน 10,562,656 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันใช้เงินค่าทดแทนที่ดินและค่าเสียหายแก่โจทก์คิดถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,562,656 บาท และให้ชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์ในอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี ในต้นเงิน 7,547,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพราะจำเลยที่ 3 ไม่ใช่เจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเวนคืนที่ดินของโจทก์ จึงไม่มีข้อโต้แย้งสิทธิกับโจทก์ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2531 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 เนื่องจากความจำเลยในการสร้างที่เก็บกักน้ำเพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนทั้งสองแปลงรวมเนื้อที่ 400 ตารางวา ไม่ใช่ 402 ตารางวา คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมพ.ศ. 2531-2534 ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์ในการคำนวณ รวมค่าทดแทนเป็นเงิน 232,500 บาท และกำหนดค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เป็นเงิน 9,655 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทน เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 แต่โจทก์ไม่ไปรับค่าทดแทน จำเลยที่ 1 และที่ 2 จึงนำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปฝากไว้ที่ธนาคารออมสิน สาขาพระโขนง เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดค่าทดแทนโดยเหมาะสมถูกต้องและเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว โจทก์พิจารณาถึงสภาพที่ตั้งของที่ดินโจทก์นอกจากนี้โจทก์ซื้อที่ดินที่ถูกเวนคืนภายหลังจากที่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ประกาศใช้บังคับแล้ว ในราคาตารางวาละ 1,200 บาท ซึ่งเป็นราคาเดียวกับที่จำเลยทั้งสามกำหนดค่าทดแทนให้แก่โจทก์ โจทก์จะอ้างว่าค่าทดแทนที่ได้รับไม่พอสำหรับหาที่อยู่และซื้อที่ดินอื่นแทนไม่ได้ และเมื่อมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ใช้บังคับแล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่ราคาที่ดินของโจทก์ทั้งสองแปลงจะเพิ่มขึ้นเป็นราคาตารางวาละ 20,000 บาท การที่โจทก์ขอให้จำเลยให้ค่าทดแทนเพิ่มจึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยเพราะโจทก์ซื้อที่ดินพิพาทภายหลังจากพระราชกฤษฎีกาประกาศใช้บังคับแล้วถึง2 ปีเศษ และจำเลยทั้งสามไม่เคยผิดนัดชำระหนี้เงินแก่โจทก์ดอกเบี้ยเงินฝากประจำธนาคารออมสินไม่ถึงอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี จำเลยทั้งสามควรรับผิดเสียดอกเบี้ยตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 นำเงินค่าทดแทนไปฝากไว้ให้แก่โจทก์ที่ธนาคารออมสิน ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มจำนวน 600,000 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ12.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 3,400,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี นับแต่วันที่30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 3 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กับ ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 และเลขที่ 189262แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เนื้อที่รวม 400 ตารางวาที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฏีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531เพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2531-2534ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์คำนวณ ที่ดินโฉนดเลขที่ 189262 เนื้อที่201 ตารางวา อยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี ราคาตารางวาละ 1,200 บาทห่างจากถนนซอยไม่เกิน 40 เมตร เนื้อที่ 200 ตารางวา เป็นเงิน240,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 1 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน240,500 บาท ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 เนื้อที่ 199 ตารางวาอยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี เช่นกัน ห่างจากถนนซองไม่เกิน 40 เมตรเนื้อที่ 190 ตารางวา ราคาตารางวาละ 1,200 บาท เป็นเงินค่าทดแทน228,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 9 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท เป็นเงิน 4,500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน 232,500 บาท นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นยังกำหนดเงินค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเป็นค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเงินค่าทดแทนที่ดินที่โจทก์ได้รับเป็นเงินทั้งสิ้น 473,000 บาท โจทก์เห็นว่าเงินค่าทดแทนที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 โดยคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ต่ำกว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดไม่เป็นธรรมแก่โจทก์ โจทก์จึงไม่ยอมรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้และโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3 ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้นำเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงไว้ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534 ต่อมาคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ได้กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เฉลี่ยตารางวาละ 1,500 บาท รวมเป็นเงิน 600,000 บาท เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเป็นเงิน 127,000 บาทคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และของจำเลยที่ 1กับที่ 2 ในชั้นนี้ว่า โจทก์ควรได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด โจทก์ฎีกาว่า จำเลยมีหน้าที่กำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยคำนึงถึงราคาท้องตลาดด้วยแต่จำเลยใช้ราคาประเมินเพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยไม่ได้ดำเนินการเสาะแสวงหาเพื่อให้ได้ราคาซื้อขายตามท้องตลาดที่แท้จริงมากำหนดเป็นค่าทดแทนการเวนคืนแก่โจทก์เมื่อจำเลยมีหน้าที่ในการสืบหาราคาที่ซื้อขายกันตามท้องตลาดมาใช้เป็นค่าทดแทนแก่โจทก์ แต่จำเลยก็มิได้กระทำ และในชั้นสืบพยานจำเลยก็มิได้นำราคาที่ดินที่ซื้อกันตามท้องตลาด ในขณะพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลบังคับใช้มาแสดงต่อศาล ศาลจึงชอบที่จะฟังตามที่โจทก์สืบพยาน ซึ่งในชั้นสืบพยาน โจทก์มีพยานมาเบิกความต่อศาลว่า ราคาซื้อขายของที่ดินข้างเคียงมีราคาตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท ราคาที่โจทก์ฟ้องเรียกตารางวาละ 20,000 บาท จึงยังต่ำกว่าที่โจทก์ได้รับความเสียหาย ส่วนจำเลยที่ 1 และที่ 2 ฎีกาว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะมาตรา 21(1) เพียงอย่างเดียว แต่ให้พิจารณารวมทั้งมาตรา 21 อนุมาตราอื่น ๆ มาตรา 22 และอื่น ๆ ประกอบด้วยโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงภายหลังพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลใช้บังคับกว่า2 ปี โดยสมัครใจทั้งที่ทราบดีแล้วว่าที่ดินที่ซื้อทั้งสองแปลงอยู่ในเขตตามพระราชกฤษฎีกาฯและโจทก์ไม่ได้ใช้อยู่อาศัยหรือใช้ประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพหรือทำประโยชน์ในที่ดินอย่างแท้จริง คุณสมบัติจึงต่ำกว่าบุคคลตามมาตรา 22 แต่สามารถนำมาเปรียบเทียบได้ และกำหนดค่าทดแทนให้เทียบเท่ากับเจ้าของที่ดินตามมาตรา 22 ได้ คือสามารถกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ แต่ต้องไม่น้อยกว่าราคาที่ดินในขณะที่โจทก์ได้มาการที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้น และคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลง ให้แก่โจทก์ รวมเป็นเงิน600,000 บาท สูงกว่าราคาที่ดินที่โจทก์ซื้อมาในปี 2533 ตามที่จดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดินเป็นเงินรวมทั้งสิ้น 492,000 บาท แล้วจึงชอบด้วยกฎหมาย ถูกต้องเหมาะสมเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว ศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่า ค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดให้แก่โจทก์จำนวน 473,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 1,176.61 บาท ต่ำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ไม่เป็นธรรม เนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตารางวาละ30,000 บาท ถึง 50,000 บาท โจทก์จึงต้องฟ้องจำเลยทั้งสามร่วมกันชดใช้ค่าที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 402 ตารางวา เป็นเงินเพียง8,020,000 บาท ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ แต่พยานโจทก์ที่เบิกความต่อศาลว่า ราคาที่ดินข้างเคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 30,000 บาท เป็นคำเบิกความลอย ๆ และเป็นราคาที่ไม่สอดคล้องกับคำเบิกความของโจทก์และพยานโจทก์เองที่เบิกความว่าโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงตามฟ้องมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ในราคาตารางวาละ 6,000 บาท นอกจากนี้ยังขัดกับคำเบิกความของนายกฤษณ์ ปริญานุสรณ์ ที่ว่าที่ดินของพยานอยู่ใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์ พยานซื้อที่ดินเมื่อปี 2533 ตารางวาละ 5,000 บาท และเห็นว่าพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมานั้นฟังไม่ได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ ตามที่เป็นอยู่ในวันที่ใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ คือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 มีราคาตารางวาละ 20,000 บาท ตามจำนวนที่โจทก์เรียกร้อง และที่โจทก์นำสืบว่า โจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวมาในราคาตารางวาละ 6,000 บาทนั้น พยานหลักฐานของโจทก์ก็ยังฟังไม่ได้และโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ภายหลังพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 มีผลใช้บังคับคือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531ประมาณ 2 ปี จึงเชื่อว่าวันที่พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีผลใช้บังคับนั้น ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดต่ำกว่าตารางวา 6,000 บาท ส่วนข้อที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ได้รับความเสียหายทางด้านจิตใจนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายทางจิตใจแต่อย่างไรก็ตาม ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์เป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทาง ภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวก มะม่วง มะพร้าว และกล้วย มิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อ ทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะ จึงเชื่อว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ มีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ตารางวาละ 1,500 บาท และเห็นว่า ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ตารางวาละ 3,000 บาท รวมเป็นเงิน 1,200,000 บาทเพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดอีก 600,000 บาทนั้น เป็นการกำหนดค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา 21(1)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมด้วย และไม่ขัดกับมาตรา 22 เพราะมาตรา 22 ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา 21 เสมอไป ที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแต่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดนั้นศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยสำหรับฎีกาของโจทก์ในปัญหาที่ว่าจะเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนเพิ่มขั้นตั้งแต่เมื่อใดนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสุดท้ายบัญญัติไว้ว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้แต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" คดีนี้ปรากฎว่าไม่มีการตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา 10 จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา 11 ดังนั้น วันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทน ข้อเท็จจริงได้ความว่า จำเลยที่ 2 มีหนังสือลงวันที่8 กุมภาพันธ์ 2534 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน 15 วัน นับแต่วันรับหนังสือนี้ โจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26 กุมภาพันธ์ 2534 ตามสำเนาหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนและสำเนาใบตอบรับเอกสารหมาย จ.4 แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าว จำเลยที่ 2 จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา 28 วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่ 2 ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด 15 วัน นับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่ 14 มีนาคม2534 จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 หาใช่วันที่ 11 สิงหาคม 2533 ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องกำหนดให้การเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร เป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ และไม่ใช่นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 2 นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงเพราะวันดังกล่าวนี้เป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่ 2 มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้ว ส่วนจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้น ในชั้นนี้ไม่ปรากฎว่า จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 600,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงิน 727,000 บาท แต่ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปีนับแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 รับผิดชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมในศาลชั้นต้นตามพิพากษาศาลชั้นต้น ส่วนค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกาให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2107/2540นาง พิศพรรณ วิจัยธรรมโจทก์กรุงเทพมหานคร กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 76, ม. 720 ป.วิ.พ. ม. 84 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 6, ม. 10, ม. 11, ม. 21, ม. 22, ม. 26 ประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพ พ.ร.ฎ.กำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2531 โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่าค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่1และที่2กำหนดให้แก่โจทก์ตำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา6แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่เป็นธรรมจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้ผู้ถูกเวนคืนจึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนเป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทางภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวกมะม่วงมะพร้าวและกล้วยมิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯมีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา21(1)ถึง(5)แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมและไม่ขัดกับมาตรา22เพราะมาตรา22ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา21ก็ได้ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา21เสมอไปจึงไม่มีเหตุที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดอีก พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530มาตรา26วรรคสุดท้ายที่บัญญัติว่าในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าได้การตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา10จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา11ดังนั้นวันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทนจำเลยที่2มีหนังสือลงวันที่8กุมภาพันธ์2534แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน15วันนับแต่วันหนังสือโจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26กุมภาพันธ์2534แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าวจำเลยที่2จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา28วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่2ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด15วันนับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่14มีนาคม2534จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่14มีนาคม2534หาใช่วันที่11สิงหาคม2533ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักงานยกรัฐมนตรีเรื่องกำหนดให้การเวนคืนเป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนและไม่ใช่นับแต่วันที่จำเลยที่2นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินเพราะเป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่2มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้วสำหรับจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าจำเลยที่1และที่2ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่189262 และเลขที่ 186708 แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 201 และ 201 ตารางวา ตามลำดับ จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลเป็นส่วนราชการปกครองส่วนท้องถิ่น จำเลยที่ 2 เป็นปลัดกรุงเทพมหานครมีหน้าที่รับผิดชอบและปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนจำเลยที่ 3 ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ในฐานะปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เพราะผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายที่ดินของโจทก์ถูกเวนคืนทั้งสองแปลง เนื้อที่ 402 ตารางวา เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดราคาที่ดินที่จะเวนคืนแก่โจทก์เฉลี่ยราคาตารางวาละ 1,176.61 บาท รวมเป็นเงิน 473,000 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 โจทก์เห็นว่าไม่เป็นธรรมเนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท เมื่อถูกเวนคืนแล้วโจทก์ไม่สามารถหาซื้อที่ดินได้ในราคาดังกล่าว โจทก์จึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยทั้งสามจึงต้องชดใช้ค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นเงิน 8,020,000 บาท เมื่อหักกับเงินค่าทดแทนจำนวน470,000 บาท จำเลยทั้งสามต้องชำระให้แก่โจทก์เป็นเงิน7,547,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของเงินฝากประจำธนาคารออมสินร้อยละ 10.5 ต่อปี นับตั้งแต่วันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 คิดถึงวันฟ้องเป็นเวลา 3 ปี 9 เดือน22 วัน เป็นเงิน 3,015,656 บาท รวมเป็นเงิน 10,562,656 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันใช้เงินค่าทดแทนที่ดินและค่าเสียหายแก่โจทก์คิดถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,562,656 บาท และให้ชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์ในอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี ในต้นเงิน 7,547,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพราะจำเลยที่ 3 ไม่ใช่เจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเวนคืนที่ดินของโจทก์ จึงไม่มีข้อโต้แย้งสิทธิกับโจทก์ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2531 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 เนื่องจากความจำเลยในการสร้างที่เก็บกักน้ำเพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนทั้งสองแปลงรวมเนื้อที่ 400 ตารางวา ไม่ใช่ 402 ตารางวา คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมพ.ศ. 2531-2534 ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์ในการคำนวณ รวมค่าทดแทนเป็นเงิน 232,500 บาท และกำหนดค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เป็นเงิน 9,655 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทน เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 แต่โจทก์ไม่ไปรับค่าทดแทน จำเลยที่ 1 และที่ 2 จึงนำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปฝากไว้ที่ธนาคารออมสิน สาขาพระโขนง เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดค่าทดแทนโดยเหมาะสมถูกต้องและเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว โจทก์พิจารณาถึงสภาพที่ตั้งของที่ดินโจทก์นอกจากนี้โจทก์ซื้อที่ดินที่ถูกเวนคืนภายหลังจากที่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ประกาศใช้บังคับแล้ว ในราคาตารางวาละ 1,200 บาท ซึ่งเป็นราคาเดียวกับที่จำเลยทั้งสามกำหนดค่าทดแทนให้แก่โจทก์ โจทก์จะอ้างว่าค่าทดแทนที่ได้รับไม่พอสำหรับหาที่อยู่และซื้อที่ดินอื่นแทนไม่ได้ และเมื่อมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ใช้บังคับแล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่ราคาที่ดินของโจทก์ทั้งสองแปลงจะเพิ่มขึ้นเป็นราคาตารางวาละ 20,000 บาท การที่โจทก์ขอให้จำเลยให้ค่าทดแทนเพิ่มจึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยเพราะโจทก์ซื้อที่ดินพิพาทภายหลังจากพระราชกฤษฎีกาประกาศใช้บังคับแล้วถึง2 ปีเศษ และจำเลยทั้งสามไม่เคยผิดนัดชำระหนี้เงินแก่โจทก์ดอกเบี้ยเงินฝากประจำธนาคารออมสินไม่ถึงอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี จำเลยทั้งสามควรรับผิดเสียดอกเบี้ยตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 นำเงินค่าทดแทนไปฝากไว้ให้แก่โจทก์ที่ธนาคารออมสิน ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มจำนวน 600,000 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ12.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 3,400,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี นับแต่วันที่30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 3 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กับ ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 และเลขที่ 189262แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เนื้อที่รวม 400 ตารางวาที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฏีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531เพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2531-2534ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์คำนวณ ที่ดินโฉนดเลขที่ 189262 เนื้อที่201 ตารางวา อยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี ราคาตารางวาละ 1,200 บาทห่างจากถนนซอยไม่เกิน 40 เมตร เนื้อที่ 200 ตารางวา เป็นเงิน240,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 1 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน240,500 บาท ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 เนื้อที่ 199 ตารางวาอยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี เช่นกัน ห่างจากถนนซองไม่เกิน 40 เมตรเนื้อที่ 190 ตารางวา ราคาตารางวาละ 1,200 บาท เป็นเงินค่าทดแทน228,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 9 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท เป็นเงิน 4,500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน 232,500 บาท นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นยังกำหนดเงินค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเป็นค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเงินค่าทดแทนที่ดินที่โจทก์ได้รับเป็นเงินทั้งสิ้น 473,000 บาท โจทก์เห็นว่าเงินค่าทดแทนที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 โดยคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ต่ำกว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดไม่เป็นธรรมแก่โจทก์ โจทก์จึงไม่ยอมรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้และโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3 ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้นำเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงไว้ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534 ต่อมาคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ได้กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เฉลี่ยตารางวาละ 1,500 บาท รวมเป็นเงิน 600,000 บาท เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเป็นเงิน 127,000 บาทคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และของจำเลยที่ 1กับที่ 2 ในชั้นนี้ว่า โจทก์ควรได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด โจทก์ฎีกาว่า จำเลยมีหน้าที่กำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยคำนึงถึงราคาท้องตลาดด้วยแต่จำเลยใช้ราคาประเมินเพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยไม่ได้ดำเนินการเสาะแสวงหาเพื่อให้ได้ราคาซื้อขายตามท้องตลาดที่แท้จริงมากำหนดเป็นค่าทดแทนการเวนคืนแก่โจทก์เมื่อจำเลยมีหน้าที่ในการสืบหาราคาที่ซื้อขายกันตามท้องตลาดมาใช้เป็นค่าทดแทนแก่โจทก์ แต่จำเลยก็มิได้กระทำ และในชั้นสืบพยานจำเลยก็มิได้นำราคาที่ดินที่ซื้อกันตามท้องตลาด ในขณะพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลบังคับใช้มาแสดงต่อศาล ศาลจึงชอบที่จะฟังตามที่โจทก์สืบพยาน ซึ่งในชั้นสืบพยาน โจทก์มีพยานมาเบิกความต่อศาลว่า ราคาซื้อขายของที่ดินข้างเคียงมีราคาตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท ราคาที่โจทก์ฟ้องเรียกตารางวาละ 20,000 บาท จึงยังต่ำกว่าที่โจทก์ได้รับความเสียหาย ส่วนจำเลยที่ 1 และที่ 2 ฎีกาว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะมาตรา 21(1) เพียงอย่างเดียว แต่ให้พิจารณารวมทั้งมาตรา 21 อนุมาตราอื่น ๆ มาตรา 22 และอื่น ๆ ประกอบด้วยโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงภายหลังพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลใช้บังคับกว่า2 ปี โดยสมัครใจทั้งที่ทราบดีแล้วว่าที่ดินที่ซื้อทั้งสองแปลงอยู่ในเขตตามพระราชกฤษฎีกาฯและโจทก์ไม่ได้ใช้อยู่อาศัยหรือใช้ประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพหรือทำประโยชน์ในที่ดินอย่างแท้จริง คุณสมบัติจึงต่ำกว่าบุคคลตามมาตรา 22 แต่สามารถนำมาเปรียบเทียบได้ และกำหนดค่าทดแทนให้เทียบเท่ากับเจ้าของที่ดินตามมาตรา 22 ได้ คือสามารถกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ แต่ต้องไม่น้อยกว่าราคาที่ดินในขณะที่โจทก์ได้มาการที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้น และคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลง ให้แก่โจทก์ รวมเป็นเงิน600,000 บาท สูงกว่าราคาที่ดินที่โจทก์ซื้อมาในปี 2533 ตามที่จดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดินเป็นเงินรวมทั้งสิ้น 492,000 บาท แล้วจึงชอบด้วยกฎหมาย ถูกต้องเหมาะสมเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว ศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่า ค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดให้แก่โจทก์จำนวน 473,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 1,176.61 บาท ต่ำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ไม่เป็นธรรม เนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตารางวาละ30,000 บาท ถึง 50,000 บาท โจทก์จึงต้องฟ้องจำเลยทั้งสามร่วมกันชดใช้ค่าที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 402 ตารางวา เป็นเงินเพียง8,020,000 บาท ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ แต่พยานโจทก์ที่เบิกความต่อศาลว่า ราคาที่ดินข้างเคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 30,000 บาท เป็นคำเบิกความลอย ๆ และเป็นราคาที่ไม่สอดคล้องกับคำเบิกความของโจทก์และพยานโจทก์เองที่เบิกความว่าโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงตามฟ้องมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ในราคาตารางวาละ 6,000 บาท นอกจากนี้ยังขัดกับคำเบิกความของนายกฤษณ์ ปริญานุสรณ์ ที่ว่าที่ดินของพยานอยู่ใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์ พยานซื้อที่ดินเมื่อปี 2533 ตารางวาละ 5,000 บาท และเห็นว่าพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมานั้นฟังไม่ได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ ตามที่เป็นอยู่ในวันที่ใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ คือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 มีราคาตารางวาละ 20,000 บาท ตามจำนวนที่โจทก์เรียกร้อง และที่โจทก์นำสืบว่า โจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวมาในราคาตารางวาละ 6,000 บาทนั้น พยานหลักฐานของโจทก์ก็ยังฟังไม่ได้และโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ภายหลังพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 มีผลใช้บังคับคือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531ประมาณ 2 ปี จึงเชื่อว่าวันที่พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีผลใช้บังคับนั้น ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดต่ำกว่าตารางวา 6,000 บาท ส่วนข้อที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ได้รับความเสียหายทางด้านจิตใจนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายทางจิตใจแต่อย่างไรก็ตาม ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์เป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทาง ภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวก มะม่วง มะพร้าว และกล้วย มิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อ ทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะ จึงเชื่อว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ มีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ตารางวาละ 1,500 บาท และเห็นว่า ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ตารางวาละ 3,000 บาท รวมเป็นเงิน 1,200,000 บาทเพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดอีก 600,000 บาทนั้น เป็นการกำหนดค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา 21(1)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมด้วย และไม่ขัดกับมาตรา 22 เพราะมาตรา 22 ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา 21 เสมอไป ที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแต่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดนั้นศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยสำหรับฎีกาของโจทก์ในปัญหาที่ว่าจะเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนเพิ่มขั้นตั้งแต่เมื่อใดนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสุดท้ายบัญญัติไว้ว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้แต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" คดีนี้ปรากฎว่าไม่มีการตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา 10 จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา 11 ดังนั้น วันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทน ข้อเท็จจริงได้ความว่า จำเลยที่ 2 มีหนังสือลงวันที่8 กุมภาพันธ์ 2534 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน 15 วัน นับแต่วันรับหนังสือนี้ โจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26 กุมภาพันธ์ 2534 ตามสำเนาหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนและสำเนาใบตอบรับเอกสารหมาย จ.4 แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าว จำเลยที่ 2 จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา 28 วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่ 2 ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด 15 วัน นับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่ 14 มีนาคม2534 จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 หาใช่วันที่ 11 สิงหาคม 2533 ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องกำหนดให้การเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร เป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ และไม่ใช่นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 2 นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงเพราะวันดังกล่าวนี้เป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่ 2 มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้ว ส่วนจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้น ในชั้นนี้ไม่ปรากฎว่า จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 600,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงิน 727,000 บาท แต่ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปีนับแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 รับผิดชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมในศาลชั้นต้นตามพิพากษาศาลชั้นต้น ส่วนค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกาให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(สุรินทร์ นาควิเชียร-ถวิล อินทรักษา-กนก พรรณรักษา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่189262 และเลขที่ 186708 แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 201 และ 201 ตารางวา ตามลำดับ จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลเป็นส่วนราชการปกครองส่วนท้องถิ่น จำเลยที่ 2 เป็นปลัดกรุงเทพมหานครมีหน้าที่รับผิดชอบและปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนจำเลยที่ 3 ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ในฐานะปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เพราะผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายที่ดินของโจทก์ถูกเวนคืนทั้งสองแปลง เนื้อที่ 402 ตารางวา เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดราคาที่ดินที่จะเวนคืนแก่โจทก์เฉลี่ยราคาตารางวาละ 1,176.61 บาท รวมเป็นเงิน 473,000 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 โจทก์เห็นว่าไม่เป็นธรรมเนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท เมื่อถูกเวนคืนแล้วโจทก์ไม่สามารถหาซื้อที่ดินได้ในราคาดังกล่าว โจทก์จึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยทั้งสามจึงต้องชดใช้ค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นเงิน 8,020,000 บาท เมื่อหักกับเงินค่าทดแทนจำนวน470,000 บาท จำเลยทั้งสามต้องชำระให้แก่โจทก์เป็นเงิน7,547,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของเงินฝากประจำธนาคารออมสินร้อยละ 10.5 ต่อปี นับตั้งแต่วันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 คิดถึงวันฟ้องเป็นเวลา 3 ปี 9 เดือน22 วัน เป็นเงิน 3,015,656 บาท รวมเป็นเงิน 10,562,656 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันใช้เงินค่าทดแทนที่ดินและค่าเสียหายแก่โจทก์คิดถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,562,656 บาท และให้ชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์ในอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี ในต้นเงิน 7,547,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพราะจำเลยที่ 3 ไม่ใช่เจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเวนคืนที่ดินของโจทก์ จึงไม่มีข้อโต้แย้งสิทธิกับโจทก์ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2531 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 เนื่องจากความจำเลยในการสร้างที่เก็บกักน้ำเพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนทั้งสองแปลงรวมเนื้อที่ 400 ตารางวา ไม่ใช่ 402 ตารางวา คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมพ.ศ. 2531-2534 ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์ในการคำนวณ รวมค่าทดแทนเป็นเงิน 232,500 บาท และกำหนดค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เป็นเงิน 9,655 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทน เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 แต่โจทก์ไม่ไปรับค่าทดแทน จำเลยที่ 1 และที่ 2 จึงนำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปฝากไว้ที่ธนาคารออมสิน สาขาพระโขนง เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดค่าทดแทนโดยเหมาะสมถูกต้องและเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว โจทก์พิจารณาถึงสภาพที่ตั้งของที่ดินโจทก์นอกจากนี้โจทก์ซื้อที่ดินที่ถูกเวนคืนภายหลังจากที่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ประกาศใช้บังคับแล้ว ในราคาตารางวาละ 1,200 บาท ซึ่งเป็นราคาเดียวกับที่จำเลยทั้งสามกำหนดค่าทดแทนให้แก่โจทก์ โจทก์จะอ้างว่าค่าทดแทนที่ได้รับไม่พอสำหรับหาที่อยู่และซื้อที่ดินอื่นแทนไม่ได้ และเมื่อมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ใช้บังคับแล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่ราคาที่ดินของโจทก์ทั้งสองแปลงจะเพิ่มขึ้นเป็นราคาตารางวาละ 20,000 บาท การที่โจทก์ขอให้จำเลยให้ค่าทดแทนเพิ่มจึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยเพราะโจทก์ซื้อที่ดินพิพาทภายหลังจากพระราชกฤษฎีกาประกาศใช้บังคับแล้วถึง2 ปีเศษ และจำเลยทั้งสามไม่เคยผิดนัดชำระหนี้เงินแก่โจทก์ดอกเบี้ยเงินฝากประจำธนาคารออมสินไม่ถึงอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี จำเลยทั้งสามควรรับผิดเสียดอกเบี้ยตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 นำเงินค่าทดแทนไปฝากไว้ให้แก่โจทก์ที่ธนาคารออมสิน ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มจำนวน 600,000 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ12.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 3,400,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี นับแต่วันที่30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 3 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กับ ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 และเลขที่ 189262แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เนื้อที่รวม 400 ตารางวาที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฏีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531เพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2531-2534ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์คำนวณ ที่ดินโฉนดเลขที่ 189262 เนื้อที่201 ตารางวา อยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี ราคาตารางวาละ 1,200 บาทห่างจากถนนซอยไม่เกิน 40 เมตร เนื้อที่ 200 ตารางวา เป็นเงิน240,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 1 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน240,500 บาท ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 เนื้อที่ 199 ตารางวาอยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี เช่นกัน ห่างจากถนนซองไม่เกิน 40 เมตรเนื้อที่ 190 ตารางวา ราคาตารางวาละ 1,200 บาท เป็นเงินค่าทดแทน228,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 9 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท เป็นเงิน 4,500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน 232,500 บาท นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นยังกำหนดเงินค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเป็นค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเงินค่าทดแทนที่ดินที่โจทก์ได้รับเป็นเงินทั้งสิ้น 473,000 บาท โจทก์เห็นว่าเงินค่าทดแทนที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 โดยคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ต่ำกว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดไม่เป็นธรรมแก่โจทก์ โจทก์จึงไม่ยอมรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้และโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3 ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้นำเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงไว้ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534 ต่อมาคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ได้กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เฉลี่ยตารางวาละ 1,500 บาท รวมเป็นเงิน 600,000 บาท เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเป็นเงิน 127,000 บาทคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และของจำเลยที่ 1กับที่ 2 ในชั้นนี้ว่า โจทก์ควรได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด โจทก์ฎีกาว่า จำเลยมีหน้าที่กำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยคำนึงถึงราคาท้องตลาดด้วยแต่จำเลยใช้ราคาประเมินเพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยไม่ได้ดำเนินการเสาะแสวงหาเพื่อให้ได้ราคาซื้อขายตามท้องตลาดที่แท้จริงมากำหนดเป็นค่าทดแทนการเวนคืนแก่โจทก์เมื่อจำเลยมีหน้าที่ในการสืบหาราคาที่ซื้อขายกันตามท้องตลาดมาใช้เป็นค่าทดแทนแก่โจทก์ แต่จำเลยก็มิได้กระทำ และในชั้นสืบพยานจำเลยก็มิได้นำราคาที่ดินที่ซื้อกันตามท้องตลาด ในขณะพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลบังคับใช้มาแสดงต่อศาล ศาลจึงชอบที่จะฟังตามที่โจทก์สืบพยาน ซึ่งในชั้นสืบพยาน โจทก์มีพยานมาเบิกความต่อศาลว่า ราคาซื้อขายของที่ดินข้างเคียงมีราคาตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท ราคาที่โจทก์ฟ้องเรียกตารางวาละ 20,000 บาท จึงยังต่ำกว่าที่โจทก์ได้รับความเสียหาย ส่วนจำเลยที่ 1 และที่ 2 ฎีกาว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะมาตรา 21(1) เพียงอย่างเดียว แต่ให้พิจารณารวมทั้งมาตรา 21 อนุมาตราอื่น ๆ มาตรา 22 และอื่น ๆ ประกอบด้วยโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงภายหลังพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลใช้บังคับกว่า2 ปี โดยสมัครใจทั้งที่ทราบดีแล้วว่าที่ดินที่ซื้อทั้งสองแปลงอยู่ในเขตตามพระราชกฤษฎีกาฯและโจทก์ไม่ได้ใช้อยู่อาศัยหรือใช้ประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพหรือทำประโยชน์ในที่ดินอย่างแท้จริง คุณสมบัติจึงต่ำกว่าบุคคลตามมาตรา 22 แต่สามารถนำมาเปรียบเทียบได้ และกำหนดค่าทดแทนให้เทียบเท่ากับเจ้าของที่ดินตามมาตรา 22 ได้ คือสามารถกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ แต่ต้องไม่น้อยกว่าราคาที่ดินในขณะที่โจทก์ได้มาการที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้น และคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลง ให้แก่โจทก์ รวมเป็นเงิน600,000 บาท สูงกว่าราคาที่ดินที่โจทก์ซื้อมาในปี 2533 ตามที่จดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดินเป็นเงินรวมทั้งสิ้น 492,000 บาท แล้วจึงชอบด้วยกฎหมาย ถูกต้องเหมาะสมเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว ศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่า ค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดให้แก่โจทก์จำนวน 473,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 1,176.61 บาท ต่ำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ไม่เป็นธรรม เนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตารางวาละ30,000 บาท ถึง 50,000 บาท โจทก์จึงต้องฟ้องจำเลยทั้งสามร่วมกันชดใช้ค่าที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 402 ตารางวา เป็นเงินเพียง8,020,000 บาท ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ แต่พยานโจทก์ที่เบิกความต่อศาลว่า ราคาที่ดินข้างเคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 30,000 บาท เป็นคำเบิกความลอย ๆ และเป็นราคาที่ไม่สอดคล้องกับคำเบิกความของโจทก์และพยานโจทก์เองที่เบิกความว่าโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงตามฟ้องมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ในราคาตารางวาละ 6,000 บาท นอกจากนี้ยังขัดกับคำเบิกความของนายกฤษณ์ ปริญานุสรณ์ ที่ว่าที่ดินของพยานอยู่ใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์ พยานซื้อที่ดินเมื่อปี 2533 ตารางวาละ 5,000 บาท และเห็นว่าพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมานั้นฟังไม่ได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ ตามที่เป็นอยู่ในวันที่ใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ คือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 มีราคาตารางวาละ 20,000 บาท ตามจำนวนที่โจทก์เรียกร้อง และที่โจทก์นำสืบว่า โจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวมาในราคาตารางวาละ 6,000 บาทนั้น พยานหลักฐานของโจทก์ก็ยังฟังไม่ได้และโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ภายหลังพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 มีผลใช้บังคับคือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531ประมาณ 2 ปี จึงเชื่อว่าวันที่พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีผลใช้บังคับนั้น ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดต่ำกว่าตารางวา 6,000 บาท ส่วนข้อที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ได้รับความเสียหายทางด้านจิตใจนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายทางจิตใจแต่อย่างไรก็ตาม ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์เป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทาง ภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวก มะม่วง มะพร้าว และกล้วย มิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อ ทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะ จึงเชื่อว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ มีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ตารางวาละ 1,500 บาท และเห็นว่า ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ตารางวาละ 3,000 บาท รวมเป็นเงิน 1,200,000 บาทเพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดอีก 600,000 บาทนั้น เป็นการกำหนดค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา 21(1)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมด้วย และไม่ขัดกับมาตรา 22 เพราะมาตรา 22 ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา 21 เสมอไป ที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแต่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดนั้นศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยสำหรับฎีกาของโจทก์ในปัญหาที่ว่าจะเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนเพิ่มขั้นตั้งแต่เมื่อใดนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสุดท้ายบัญญัติไว้ว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้แต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" คดีนี้ปรากฎว่าไม่มีการตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา 10 จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา 11 ดังนั้น วันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทน ข้อเท็จจริงได้ความว่า จำเลยที่ 2 มีหนังสือลงวันที่8 กุมภาพันธ์ 2534 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน 15 วัน นับแต่วันรับหนังสือนี้ โจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26 กุมภาพันธ์ 2534 ตามสำเนาหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนและสำเนาใบตอบรับเอกสารหมาย จ.4 แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าว จำเลยที่ 2 จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา 28 วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่ 2 ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด 15 วัน นับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่ 14 มีนาคม2534 จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 หาใช่วันที่ 11 สิงหาคม 2533 ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องกำหนดให้การเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร เป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ และไม่ใช่นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 2 นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงเพราะวันดังกล่าวนี้เป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่ 2 มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้ว ส่วนจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้น ในชั้นนี้ไม่ปรากฎว่า จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 600,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงิน 727,000 บาท แต่ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปีนับแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 รับผิดชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมในศาลชั้นต้นตามพิพากษาศาลชั้นต้น ส่วนค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกาให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2107/2540นาง พิศพรรณ วิจัยธรรมโจทก์กรุงเทพมหานคร กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 76, ม. 720 ป.วิ.พ. ม. 84 พ.ร.บ.ว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ.2530 ม. 6, ม. 10, ม. 11, ม. 21, ม. 22, ม. 26 ประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 44 เรื่อง การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพ พ.ร.ฎ.กำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ.2531 โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่าค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่1และที่2กำหนดให้แก่โจทก์ตำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา6แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่เป็นธรรมจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้ผู้ถูกเวนคืนจึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายในส่วนนี้ ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนเป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทางภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวกมะม่วงมะพร้าวและกล้วยมิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯมีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา21(1)ถึง(5)แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมและไม่ขัดกับมาตรา22เพราะมาตรา22ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา21ก็ได้ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา21เสมอไปจึงไม่มีเหตุที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแก่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดอีก พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ.2530มาตรา26วรรคสุดท้ายที่บัญญัติว่าในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้นทั้งนี้นับแต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าได้การตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา10จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา11ดังนั้นวันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทนจำเลยที่2มีหนังสือลงวันที่8กุมภาพันธ์2534แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน15วันนับแต่วันหนังสือโจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26กุมภาพันธ์2534แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าวจำเลยที่2จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา28วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่2ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด15วันนับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่14มีนาคม2534จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่14มีนาคม2534หาใช่วันที่11สิงหาคม2533ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักงานยกรัฐมนตรีเรื่องกำหนดให้การเวนคืนเป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนและไม่ใช่นับแต่วันที่จำเลยที่2นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินเพราะเป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่2มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้วสำหรับจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้นเมื่อไม่ปรากฎว่าจำเลยที่1และที่2ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยโจทก์ฟ้องว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่189262 และเลขที่ 186708 แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานครเนื้อที่ 201 และ 201 ตารางวา ตามลำดับ จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลเป็นส่วนราชการปกครองส่วนท้องถิ่น จำเลยที่ 2 เป็นปลัดกรุงเทพมหานครมีหน้าที่รับผิดชอบและปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนจำเลยที่ 3 ในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้รักษาการตามพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ต้องร่วมรับผิดกับจำเลยที่ 2 ในฐานะปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เพราะผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครเป็นเจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายที่ดินของโจทก์ถูกเวนคืนทั้งสองแปลง เนื้อที่ 402 ตารางวา เจ้าหน้าที่ของจำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดราคาที่ดินที่จะเวนคืนแก่โจทก์เฉลี่ยราคาตารางวาละ 1,176.61 บาท รวมเป็นเงิน 473,000 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 โจทก์เห็นว่าไม่เป็นธรรมเนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาที่ซื้อขายกันตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท เมื่อถูกเวนคืนแล้วโจทก์ไม่สามารถหาซื้อที่ดินได้ในราคาดังกล่าว โจทก์จึงยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยทั้งสามจึงต้องชดใช้ค่าทดแทนให้แก่โจทก์เป็นเงิน 8,020,000 บาท เมื่อหักกับเงินค่าทดแทนจำนวน470,000 บาท จำเลยทั้งสามต้องชำระให้แก่โจทก์เป็นเงิน7,547,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของเงินฝากประจำธนาคารออมสินร้อยละ 10.5 ต่อปี นับตั้งแต่วันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 คิดถึงวันฟ้องเป็นเวลา 3 ปี 9 เดือน22 วัน เป็นเงิน 3,015,656 บาท รวมเป็นเงิน 10,562,656 บาทขอให้บังคับจำเลยทั้งสามร่วมกันใช้เงินค่าทดแทนที่ดินและค่าเสียหายแก่โจทก์คิดถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,562,656 บาท และให้ชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์ในอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี ในต้นเงิน 7,547,000 บาทนับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยทั้งสามให้การว่า โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยที่ 3 เพราะจำเลยที่ 3 ไม่ใช่เจ้าหน้าที่เวนคืนตามกฎหมายไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเวนคืนที่ดินของโจทก์ จึงไม่มีข้อโต้แย้งสิทธิกับโจทก์ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2531 มีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานครพ.ศ. 2531 เนื่องจากความจำเลยในการสร้างที่เก็บกักน้ำเพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของโจทก์ที่ถูกเวนคืนทั้งสองแปลงรวมเนื้อที่ 400 ตารางวา ไม่ใช่ 402 ตารางวา คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมพ.ศ. 2531-2534 ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์ในการคำนวณ รวมค่าทดแทนเป็นเงิน 232,500 บาท และกำหนดค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เป็นเงิน 9,655 บาท จำเลยที่ 1 และที่ 2 มีหนังสือแจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทน เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2534 แต่โจทก์ไม่ไปรับค่าทดแทน จำเลยที่ 1 และที่ 2 จึงนำเงินค่าทดแทนดังกล่าวไปฝากไว้ที่ธนาคารออมสิน สาขาพระโขนง เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดค่าทดแทนโดยเหมาะสมถูกต้องและเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว โจทก์พิจารณาถึงสภาพที่ตั้งของที่ดินโจทก์นอกจากนี้โจทก์ซื้อที่ดินที่ถูกเวนคืนภายหลังจากที่พระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ประกาศใช้บังคับแล้ว ในราคาตารางวาละ 1,200 บาท ซึ่งเป็นราคาเดียวกับที่จำเลยทั้งสามกำหนดค่าทดแทนให้แก่โจทก์ โจทก์จะอ้างว่าค่าทดแทนที่ได้รับไม่พอสำหรับหาที่อยู่และซื้อที่ดินอื่นแทนไม่ได้ และเมื่อมีพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอนเขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 ใช้บังคับแล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่ราคาที่ดินของโจทก์ทั้งสองแปลงจะเพิ่มขึ้นเป็นราคาตารางวาละ 20,000 บาท การที่โจทก์ขอให้จำเลยให้ค่าทดแทนเพิ่มจึงเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โจทก์ไม่มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยเพราะโจทก์ซื้อที่ดินพิพาทภายหลังจากพระราชกฤษฎีกาประกาศใช้บังคับแล้วถึง2 ปีเศษ และจำเลยทั้งสามไม่เคยผิดนัดชำระหนี้เงินแก่โจทก์ดอกเบี้ยเงินฝากประจำธนาคารออมสินไม่ถึงอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี จำเลยทั้งสามควรรับผิดเสียดอกเบี้ยตั้งแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 นำเงินค่าทดแทนไปฝากไว้ให้แก่โจทก์ที่ธนาคารออมสิน ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยทั้งสามร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มจำนวน 600,000 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราร้อยละ12.5 ต่อปี นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จโจทก์ และ จำเลย ทั้ง สาม อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 3,400,000 บาท พร้อมด้วยดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสิน แต่ไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปี นับแต่วันที่30 เมษายน 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ยกฟ้องโจทก์สำหรับจำเลยที่ 3 นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโจทก์ และ จำเลย ที่ 1 กับ ที่ 2 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 และเลขที่ 189262แขวงหนองบอน เขตประเวศ กรุงเทพมหานคร เนื้อที่รวม 400 ตารางวาที่ดินของโจทก์อยู่ในเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนตามพระราชกฤษฏีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531เพื่อประโยชน์สาธารณะในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมพื้นที่บริเวณด้านทิศตะวันออกของกรุงเทพมหานคร คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเงินค่าทดแทนโดยถือเอาราคาประเมินทุนทรัพย์เพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมในการจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรม พ.ศ. 2531-2534ของกรมที่ดิน เป็นเกณฑ์คำนวณ ที่ดินโฉนดเลขที่ 189262 เนื้อที่201 ตารางวา อยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี ราคาตารางวาละ 1,200 บาทห่างจากถนนซอยไม่เกิน 40 เมตร เนื้อที่ 200 ตารางวา เป็นเงิน240,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 1 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน240,500 บาท ส่วนที่ดินโฉนดเลขที่ 186708 เนื้อที่ 199 ตารางวาอยู่ในโซน 48 บล๊อก ดี เช่นกัน ห่างจากถนนซองไม่เกิน 40 เมตรเนื้อที่ 190 ตารางวา ราคาตารางวาละ 1,200 บาท เป็นเงินค่าทดแทน228,000 บาท ที่อยู่ห่างถนนซอยเกิน 40 เมตร เนื้อที่ 9 ตารางวาราคาตารางวาละ 500 บาท เป็นเงิน 4,500 บาท รวมเป็นเงินค่าทดแทนสำหรับที่ดินแปลงนี้จำนวน 232,500 บาท นอกจากนี้คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นยังกำหนดเงินค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเป็นค่าทดแทนต้นไม้ในที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์อีกเป็นเงิน 9,655 บาท รวมเงินค่าทดแทนที่ดินที่โจทก์ได้รับเป็นเงินทั้งสิ้น 473,000 บาท โจทก์เห็นว่าเงินค่าทดแทนที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 โดยคณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ต่ำกว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดไม่เป็นธรรมแก่โจทก์ โจทก์จึงไม่ยอมรับเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้และโจทก์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อจำเลยที่ 3 เมื่อวันที่ 15 มีนาคม 2534 แต่จำเลยที่ 3 ยังไม่ได้วินิจฉัยอุทธรณ์ของโจทก์ จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้นำเงินค่าทดแทนที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดให้ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงไว้ เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2534 ต่อมาคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ได้กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลงให้แก่โจทก์เฉลี่ยตารางวาละ 1,500 บาท รวมเป็นเงิน 600,000 บาท เพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้นกำหนดเป็นเงิน 127,000 บาทคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์และของจำเลยที่ 1กับที่ 2 ในชั้นนี้ว่า โจทก์ควรได้รับเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด โจทก์ฎีกาว่า จำเลยมีหน้าที่กำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยคำนึงถึงราคาท้องตลาดด้วยแต่จำเลยใช้ราคาประเมินเพื่อเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์โดยไม่ได้ดำเนินการเสาะแสวงหาเพื่อให้ได้ราคาซื้อขายตามท้องตลาดที่แท้จริงมากำหนดเป็นค่าทดแทนการเวนคืนแก่โจทก์เมื่อจำเลยมีหน้าที่ในการสืบหาราคาที่ซื้อขายกันตามท้องตลาดมาใช้เป็นค่าทดแทนแก่โจทก์ แต่จำเลยก็มิได้กระทำ และในชั้นสืบพยานจำเลยก็มิได้นำราคาที่ดินที่ซื้อกันตามท้องตลาด ในขณะพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลบังคับใช้มาแสดงต่อศาล ศาลจึงชอบที่จะฟังตามที่โจทก์สืบพยาน ซึ่งในชั้นสืบพยาน โจทก์มีพยานมาเบิกความต่อศาลว่า ราคาซื้อขายของที่ดินข้างเคียงมีราคาตารางวาละ 30,000 บาท ถึง 50,000 บาท ราคาที่โจทก์ฟ้องเรียกตารางวาละ 20,000 บาท จึงยังต่ำกว่าที่โจทก์ได้รับความเสียหาย ส่วนจำเลยที่ 1 และที่ 2 ฎีกาว่า การกำหนดค่าทดแทนที่ดินที่ถูกเวนคืนนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ฉบับที่ 44 ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะมาตรา 21(1) เพียงอย่างเดียว แต่ให้พิจารณารวมทั้งมาตรา 21 อนุมาตราอื่น ๆ มาตรา 22 และอื่น ๆ ประกอบด้วยโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงภายหลังพระราชกฤษฎีกาฯ มีผลใช้บังคับกว่า2 ปี โดยสมัครใจทั้งที่ทราบดีแล้วว่าที่ดินที่ซื้อทั้งสองแปลงอยู่ในเขตตามพระราชกฤษฎีกาฯและโจทก์ไม่ได้ใช้อยู่อาศัยหรือใช้ประกอบการทำมาหาเลี้ยงชีพหรือทำประโยชน์ในที่ดินอย่างแท้จริง คุณสมบัติจึงต่ำกว่าบุคคลตามมาตรา 22 แต่สามารถนำมาเปรียบเทียบได้ และกำหนดค่าทดแทนให้เทียบเท่ากับเจ้าของที่ดินตามมาตรา 22 ได้ คือสามารถกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ แต่ต้องไม่น้อยกว่าราคาที่ดินในขณะที่โจทก์ได้มาการที่คณะกรรมการกำหนดราคาเบื้องต้น และคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนที่ดินทั้งสองแปลง ให้แก่โจทก์ รวมเป็นเงิน600,000 บาท สูงกว่าราคาที่ดินที่โจทก์ซื้อมาในปี 2533 ตามที่จดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดินเป็นเงินรวมทั้งสิ้น 492,000 บาท แล้วจึงชอบด้วยกฎหมาย ถูกต้องเหมาะสมเป็นธรรมแก่โจทก์และสังคมแล้ว ศาลฎีกาเห็นว่า โจทก์เป็นฝ่ายกล่าวอ้างว่า ค่าทดแทนที่ดินที่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กำหนดให้แก่โจทก์จำนวน 473,000 บาทเฉลี่ยตารางวาละ 1,176.61 บาท ต่ำกว่าราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของอสังหาริมทรัพย์ที่ถูกเวนคืนตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาที่ออกตามมาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 ไม่เป็นธรรม เนื่องจากที่ดินบริเวณใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตารางวาละ30,000 บาท ถึง 50,000 บาท โจทก์จึงต้องฟ้องจำเลยทั้งสามร่วมกันชดใช้ค่าที่ดินของโจทก์เนื้อที่ 402 ตารางวา เป็นเงินเพียง8,020,000 บาท ดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องหาพยานมาสนับสนุนข้ออ้างของโจทก์ดังกล่าวให้มีน้ำหนักรับฟังได้ แต่พยานโจทก์ที่เบิกความต่อศาลว่า ราคาที่ดินข้างเคียงกับที่ดินของโจทก์มีราคาตารางวาละ 30,000 บาท เป็นคำเบิกความลอย ๆ และเป็นราคาที่ไม่สอดคล้องกับคำเบิกความของโจทก์และพยานโจทก์เองที่เบิกความว่าโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงตามฟ้องมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ในราคาตารางวาละ 6,000 บาท นอกจากนี้ยังขัดกับคำเบิกความของนายกฤษณ์ ปริญานุสรณ์ ที่ว่าที่ดินของพยานอยู่ใกล้เคียงกับที่ดินของโจทก์ พยานซื้อที่ดินเมื่อปี 2533 ตารางวาละ 5,000 บาท และเห็นว่าพยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมานั้นฟังไม่ได้ว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ ตามที่เป็นอยู่ในวันที่ใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ คือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531 มีราคาตารางวาละ 20,000 บาท ตามจำนวนที่โจทก์เรียกร้อง และที่โจทก์นำสืบว่า โจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวมาในราคาตารางวาละ 6,000 บาทนั้น พยานหลักฐานของโจทก์ก็ยังฟังไม่ได้และโจทก์ซื้อที่ดินทั้งสองแปลงมาเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2533 ภายหลังพระราชกฤษฎีกากำหนดเขตที่ดินในบริเวณที่ที่จะเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2531 มีผลใช้บังคับคือวันที่ 24 พฤษภาคม 2531ประมาณ 2 ปี จึงเชื่อว่าวันที่พระราชกฤษฎีกาดังกล่าวมีผลใช้บังคับนั้น ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์มีราคาซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดต่ำกว่าตารางวา 6,000 บาท ส่วนข้อที่โจทก์อ้างว่าโจทก์ได้รับความเสียหายทางด้านจิตใจนั้นตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินค่าทดแทนสำหรับค่าเสียหายทางจิตใจไว้โจทก์จึงไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหายทางจิตใจแต่อย่างไรก็ตาม ที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์เป็นที่ดินติดถนนซอยและที่มีทางสาธารณะเข้าออกได้หลายทาง ภายในที่ดินมีการปลูกผลอาสินจำพวก มะม่วง มะพร้าว และกล้วย มิได้ถูกขุดหน้าดินให้เป็นหลุมเป็นบ่อ ทั้งเป็นที่ดินแปลงเล็กเหมาะแก่การใช้เป็นที่ปลูกสร้างที่อยู่อาศัยโดยเฉพาะ จึงเชื่อว่าราคาที่ซื้อขายกันตามปกติในท้องตลาดของที่ดินทั้งสองแปลงของโจทก์ตามที่เป็นอยู่ในวันใช้บังคับพระราชกฤษฎีกาฯ มีราคาสูงกว่าที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดให้ตารางวาละ 1,500 บาท และเห็นว่า ที่ศาลชั้นต้นกำหนดค่าทดแทนที่ดินให้แก่โจทก์ตารางวาละ 3,000 บาท รวมเป็นเงิน 1,200,000 บาทเพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์กำหนดอีก 600,000 บาทนั้น เป็นการกำหนดค่าทดแทนที่ได้คำนึงถึงหลักเกณฑ์ของมาตรา 21(1)ถึง (5) แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์พ.ศ. 2530 ซึ่งเป็นธรรมแก่โจทก์ผู้ถูกเวนคืนและสังคมด้วย และไม่ขัดกับมาตรา 22 เพราะมาตรา 22 ให้เป็นดุลพินิจที่จะกำหนดเงินค่าทดแทนให้ต่ำกว่าเงินค่าทดแทนที่กำหนดตามมาตรา 21 ก็ได้ ไม่ได้บังคับว่าต้องกำหนดให้ต่ำกว่ามาตรา 21 เสมอไป ที่ศาลอุทธรณ์กำหนดค่าทดแทนแต่โจทก์เพิ่มขึ้นจากที่ศาลชั้นต้นกำหนดนั้นศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยสำหรับฎีกาของโจทก์ในปัญหาที่ว่าจะเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนเพิ่มขั้นตั้งแต่เมื่อใดนั้น พระราชบัญญัติว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ พ.ศ. 2530 มาตรา 26 วรรคสุดท้ายบัญญัติไว้ว่า"ในกรณีที่รัฐมนตรีหรือศาลวินิจฉัยให้ชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มขึ้นให้ผู้มีสิทธิได้รับเงินค่าทดแทนได้รับดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงินที่เพิ่มขึ้น ทั้งนี้แต่วันที่ต้องมีการจ่ายหรือวางเงินค่าทดแทนนั้น" คดีนี้ปรากฎว่าไม่มีการตกลงทำสัญญาซื้อขายที่ดินที่จะถูกเวนคืนกันตามมาตรา 10 จึงไม่มีวันที่ต้องมีการจ่ายค่าทดแทนตามมาตรา 11 ดังนั้น วันเริ่มต้นนับดอกเบี้ยจึงต้องนับแต่วันที่วางเงินค่าทดแทน ข้อเท็จจริงได้ความว่า จำเลยที่ 2 มีหนังสือลงวันที่8 กุมภาพันธ์ 2534 แจ้งให้โจทก์ไปรับเงินค่าทดแทนภายใน 15 วัน นับแต่วันรับหนังสือนี้ โจทก์ได้รับหนังสือนี้เมื่อวันที่26 กุมภาพันธ์ 2534 ตามสำเนาหนังสือแจ้งให้ไปรับเงินค่าทดแทนและสำเนาใบตอบรับเอกสารหมาย จ.4 แต่โจทก์ไม่ได้ไปรับเงินค่าทดแทนตามกำหนดเวลาในหนังสือดังกล่าว จำเลยที่ 2 จึงมีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนนั้นไปวางต่อศาลหรือสำนักงานวางทรัพย์หรือฝากไว้กับธนาคารออมสินในชื่อของโจทก์โดยพลันตามมาตรา 28 วรรคสองซึ่งเท่ากับว่าจำเลยที่ 2 ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางในวันถัดจากวันครบกำหนด 15 วัน นับแต่รับหนังสือดังกล่าวคือวันที่ 14 มีนาคม2534 จึงต้องเริ่มคิดดอกเบี้ยในเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 หาใช่วันที่ 11 สิงหาคม 2533 ซึ่งเป็นวันที่มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องกำหนดให้การเวนคืนในท้องที่แขวงหนองบอน เขตพระโขนง กรุงเทพมหานคร เป็นกรณีที่มีความจำเป็นโดยเร่งด่วนดังที่โจทก์ฎีกาไม่ และไม่ใช่นับแต่วันที่ 30 เมษายน 2534ซึ่งเป็นวันที่จำเลยที่ 2 นำเงินค่าทดแทนที่ดินของโจทก์ไปฝากธนาคารออมสินสาขาพระโขนงเพราะวันดังกล่าวนี้เป็นวันภายหลังจากวันที่จำเลยที่ 2 มีหน้าที่ต้องนำเงินค่าทดแทนไปวางแล้ว ส่วนจำนวนเงินต้นในการคำนวณดอกเบี้ยนั้น ในชั้นนี้ไม่ปรากฎว่า จำเลยที่ 1 และที่ 2 ได้ชำระดอกเบี้ยสำหรับเงินค่าทดแทนให้เพิ่มขึ้นตามที่รัฐมนตรีวินิจฉัยหรือไม่ตั้งแต่เมื่อใดและได้ชำระเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีไปตั้งแต่เมื่อใดจึงนำเงินค่าทดแทนที่เพิ่มขึ้นตามคำวินิจฉัยของรัฐมนตรีมารวมกับที่ศาลวินิจฉัยเพิ่มเพื่อคำนวณดอกเบี้ยด้วยพิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 ร่วมกันชำระเงินค่าทดแทนเพิ่มให้แก่โจทก์จำนวน 600,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยในอัตราสูงสุดของดอกเบี้ยเงินฝากประเภทฝากประจำของธนาคารออมสินในจำนวนเงิน 727,000 บาท แต่ต้องไม่เกินอัตราร้อยละ 10.5 ต่อปีนับแต่วันที่ 14 มีนาคม 2534 เป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ ให้จำเลยที่ 1 และที่ 2 รับผิดชดใช้ค่าฤชาธรรมเนียมในศาลชั้นต้นตามพิพากษาศาลชั้นต้น ส่วนค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์ฎีกาให้เป็นพับ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(สุรินทร์ นาควิเชียร-ถวิล อินทรักษา-กนก พรรณรักษา)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ