คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4085/2539หลักกฎหมาย: แม้สัญญาเช่าซื้อระบุว่าหากทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกยึดถูกริบไม่ว่าโดยเหตุใดให้ถือว่าสัญญาเลิกกันโดยมิต้องบอกกล่าวก่อนและผู้เช่าซื้อยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อที่ค้างจนครบแต่ผู้ร้องไม่ได้ใช้สิทธิตามสัญญาดังกล่าวกลับยอมรับชำระค่าเช่าซื้ออีก2งวดหลังจากรถยนต์ของกลางถูกยึดแล้วและยอมผ่อนผันการผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก7งวดซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อทั้งหมดแสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อและผู้ร้องต้องการจะได้ค่าเช่าซื้อตามสัญญาเท่านั้นการที่ผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางจึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียวเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริตผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลางคดีสืบเนื่องมาจากศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษจำเลยทั้งสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1)(7)(12) วรรคสาม,336 ทวิ, 83 และริบรถยนต์หมายเลขทะเบียน บ-0753 ประจวบคีรีขันธ์ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รถยนต์ของกลาง ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสาม ขอให้ศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ผู้ร้องมิใช่เจ้าของรถยนต์ของกลางและผู้ร้องมีส่วนรู้เห็นเป็นใจด้วยในการที่จำเลยทั้งสามนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำความผิดขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "การที่รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกยึด ถูกริบไปแล้วผู้ร้องก็ยังรับค่าเช่าซื้อต่อมาอีกถึง 2 งวด และการที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อรวม 7 งวด ผู้ร้องก็ไม่ได้ติดตามเพื่อเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ที่เช่าซื้อทันทีคงปล่อยให้เวลาล่วงเลยออกไปหลังจากครบกำหนด 48 งวด ตามสัญญาเช่าซื้อแล้วถึง 9 เดือน 12 วัน จึงให้พนักงานของผู้ร้องไปตรวจดูที่สถานีตำรวจภูธร อำเภอหัวหิน แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อถึงแม้ผู้เช่าซื้อจะยินยอมให้ถือว่าสัญญาเช่าซื้อเลิกกันตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 8 ดังนั้น สิทธิครอบครองรถยนต์ของกลางก็ยังเป็นของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อ และตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ก็ได้ระบุว่า ถ้าทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกโจรภัย ถูกยึดหรือถูกริบไม่ว่าโดยเหตุสุดวิสัยหรือโดยเหตุใด ๆ ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดฝ่ายเดียว และยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อทั้งสิ้นจนครบ หากเจ้าของ(ผู้ร้อง)ได้ออกเงินไปเพื่อการดังกล่าวผู้เช่าซื้อก็ยอมชดใช้ให้ดังนั้นการที่รถยนต์ของกลางถูกริบผู้เช่าซื้อก็จะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก 7 งวด รวมเป็นเงินจำนวน 45,300 บาทซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อ 370,000 บาทในทางพิจารณาก็ไม่ปรากฏว่าผู้เช่าซื้อเคยผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแสดงว่าผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ผู้ร้องไม่ประสงค์จะยึดรถยนต์ของกลางคืนเมื่อผู้เช่าซื้อผิดสัญญา พฤติการณ์เช่นนี้เห็นได้ว่าผู้ร้องร้องขอรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียว ผู้ร้องจึงใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาของผู้ร้องข้ออื่นไม่จำต้องวินิจฉัย ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้อง และศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของผู้ร้องฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4085/2539พนักงานอัยการ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์โจทก์บริษัท สยามกลการ จำกัดผู้ร้องนาย น้อย สร้อยดอกไม้ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 36แม้สัญญาเช่าซื้อระบุว่าหากทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกยึดถูกริบไม่ว่าโดยเหตุใดให้ถือว่าสัญญาเลิกกันโดยมิต้องบอกกล่าวก่อนและผู้เช่าซื้อยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อที่ค้างจนครบแต่ผู้ร้องไม่ได้ใช้สิทธิตามสัญญาดังกล่าวกลับยอมรับชำระค่าเช่าซื้ออีก2งวดหลังจากรถยนต์ของกลางถูกยึดแล้วและยอมผ่อนผันการผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก7งวดซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อทั้งหมดแสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อและผู้ร้องต้องการจะได้ค่าเช่าซื้อตามสัญญาเท่านั้นการที่ผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางจึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียวเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริตผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลางคดีสืบเนื่องมาจากศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษจำเลยทั้งสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1)(7)(12) วรรคสาม,336 ทวิ, 83 และริบรถยนต์หมายเลขทะเบียน บ-0753 ประจวบคีรีขันธ์ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รถยนต์ของกลาง ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสาม ขอให้ศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ผู้ร้องมิใช่เจ้าของรถยนต์ของกลางและผู้ร้องมีส่วนรู้เห็นเป็นใจด้วยในการที่จำเลยทั้งสามนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำความผิดขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "การที่รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกยึด ถูกริบไปแล้วผู้ร้องก็ยังรับค่าเช่าซื้อต่อมาอีกถึง 2 งวด และการที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อรวม 7 งวด ผู้ร้องก็ไม่ได้ติดตามเพื่อเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ที่เช่าซื้อทันทีคงปล่อยให้เวลาล่วงเลยออกไปหลังจากครบกำหนด 48 งวด ตามสัญญาเช่าซื้อแล้วถึง 9 เดือน 12 วัน จึงให้พนักงานของผู้ร้องไปตรวจดูที่สถานีตำรวจภูธร อำเภอหัวหิน แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อถึงแม้ผู้เช่าซื้อจะยินยอมให้ถือว่าสัญญาเช่าซื้อเลิกกันตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 8 ดังนั้น สิทธิครอบครองรถยนต์ของกลางก็ยังเป็นของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อ และตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ก็ได้ระบุว่า ถ้าทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกโจรภัย ถูกยึดหรือถูกริบไม่ว่าโดยเหตุสุดวิสัยหรือโดยเหตุใด ๆ ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดฝ่ายเดียว และยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อทั้งสิ้นจนครบ หากเจ้าของ(ผู้ร้อง)ได้ออกเงินไปเพื่อการดังกล่าวผู้เช่าซื้อก็ยอมชดใช้ให้ดังนั้นการที่รถยนต์ของกลางถูกริบผู้เช่าซื้อก็จะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก 7 งวด รวมเป็นเงินจำนวน 45,300 บาทซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อ 370,000 บาทในทางพิจารณาก็ไม่ปรากฏว่าผู้เช่าซื้อเคยผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแสดงว่าผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ผู้ร้องไม่ประสงค์จะยึดรถยนต์ของกลางคืนเมื่อผู้เช่าซื้อผิดสัญญา พฤติการณ์เช่นนี้เห็นได้ว่าผู้ร้องร้องขอรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียว ผู้ร้องจึงใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาของผู้ร้องข้ออื่นไม่จำต้องวินิจฉัย ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้อง และศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของผู้ร้องฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(บรรเทิง มุลพรม-สมาน เวทวินิจ-สมิทธิ์ วราอุบล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการร้องขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36เป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่ง นอกจากผู้ร้องมีหน้าที่นำสืบว่าเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่แท้จริง และมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดแล้ว ผู้ร้องยังต้องตกอยู่ในบังคับหลักกฎหมายทั่วไปคือ การใช้สิทธิโดยสุจริตด้วย ซึ่งเป็นหลักกฎหมายทั่วไปที่ได้มาจากการตีความตามเจตนารมณ์ของกฎหมายวิธีบัญญัติที่ว่า การมาขอความยุติธรรมต้องมาด้วยความสุจริต (He who comes to equitymust come with clean hands) (ดู ธานินทร์ กรัยวิเชียร และวิชามหาคุณ การตีความกฎหมาย, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2539, หน้า 477) แนววินิจฉัยของศาลฎีกากรณีเกี่ยวกับสัญญาเช่าซื้อ ที่ถือว่าพฤติการณ์ของผู้ร้องเป็นการใช้สิทธิร้องขอของกลางคืนโดยไม่สุจริตเช่น (1) มีข้อสัญญาให้ผู้เช่าซื้อจะต้องรับผิดชดใช้ราคาทรัพย์สินที่เช่าซื้อ แม้ทรัพย์สินดังกล่าวถูกยึด ถูกริบ หรือสูญหายไปไม่ว่าด้วยเหตุใด ถือว่าผู้ให้เช่าซื้อมีเจตนาเพียงต้องการจะได้รับเงินค่าเช่าซื้อตามสัญญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2389/2533, 3726/2525) (2) ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อเพิกเฉยไม่ยอมบอกเลิกสัญญาเพื่อเรียกทรัพย์สินที่เช่าซื้อคืน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3819/2533, 2618/2534, 3235/2534) หรือผู้เช่าซื้อผิดนัดแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อยังยินยอมผ่อนผันการชำระหนี้หรือทำสัญญาฉบับใหม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1865/2533,3962/2533, 4791/2533) (3) ผู้ให้เช่าซื้อเคยได้รับทรัพย์สินของกลางคืนมาครั้งหนึ่งแล้ว แทนที่จะเลิกสัญญากลับนำทรัพย์สินดังกล่าวไปให้ผู้เช่าซื้อใช้สอยอีก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1785/2530, 182/2537) (4) ผู้ให้เช่าซื้อแถลงรับว่า ถ้าศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ก็ยังคงให้เช่าซื้อต่อไปถือว่าขอคืนเพื่อประโยชน์ผู้เช่าซื้อ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3967/2533) หรือเหลือค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระจำนวนไม่มากและยังไม่มีการเลิกสัญญา น่าเชื่อว่าเมื่อได้รับชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อจะต้องโอนทรัพย์สินให้จำเลย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2586/2530) (5) มีข้อเท็จจริงปรากฎว่า ผู้กระทำผิดหรือญาติผู้กระทำผิดมาติดต่อผู้ให้เช่าซื้อขอให้ยื่นคำร้องขอทรัพย์สินคืนแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 546/2529) ผู้เช่าซื้อเคยติดต่อขอทรัพย์สินของกลางคืนในชั้นพนักงานสอบสวนแทนผู้ให้เช่าซื้อ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่3227/2534), ผู้ให้เช่าซื้อมอบอำนาจให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างฯผู้เช่าซื้อหรือญาติผู้เช่าซื้อยื่นคำร้องต่อศาลแทน ในขณะสัญญาเช่าซื้อยังมีผลผูกพันอยู่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1528/2522,1343/2537) (6) ผู้ร้องจดทะเบียนรับโอนทรัพย์สินของกลางจากผู้ให้เช่าซื้อหลังจากทราบว่าจำเลยนำทรัพย์สินไปใช้ในการกระทำผิดและถูกเจ้าพนักงานยึดไว้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 688/2531) จากพฤติการณ์ดังกล่าวจะต้องนำมาฟังประกอบกันให้ได้ความว่าเป็นการขอคืนของกลางเพื่อประโยชน์จำเลย หรือผู้กระทำความผิดอันเป็นการผิดวัตถุประสงค์ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 และหลักการลงโทษริบทรัพย์สินเพื่อป้องกันมิให้ผู้กระทำผิดนำทรัพย์สินดังกล่าวไปใช้กระทำความผิดอีก ดังนั้น เมื่อฟังได้ว่าผู้ร้องใช้สิทธิโดยไม่สุจริตแม้เป็นเจ้าของที่แท้จริง และมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิด ศาลก็มีอำนาจยกคำร้องเสียได้ ลักษณะสัญญาเช่าซื้อตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 572 เป็นสัญญาที่เจ้าของนำทรัพย์สินออกให้เช่า และให้คำมั่นว่าจะขายหรือจะให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า เมื่อผู้เช่าใช้เงินจนครบถ้วนตามที่ตกลง ฉะนั้นหากผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระหนี้และทรัพย์สินดังกล่าวศาลมีคำสั่งริบแล้ว แต่ไม่ปรากฎว่าผู้ให้เช่าซื้อใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 574 ย่อมถือได้ว่าคำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินของกลางให้ยังคงมีอยู่และเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อโดยปริยายการไม่บอกเลิกสัญญาก่อนยื่นคำร้องขอทรัพย์สินของกลางคืนจึงเป็นเหตุผลสำคัญตามแนววินิจฉัยศาลฎีกา ที่ถือได้ว่าผู้ให้เช่าซื้อผู้ร้องไม่สุจริต (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4996/2533,2234/2535, 70/2536, 2335/2537) ส่วนข้อตกลงที่ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดชดใช้ราคาทรัพย์สิน หรือค่าเช่าซื้อที่ค้างอยู่จนครบแม้ไม่สามารถส่งคืนทรัพย์สินที่เช่าซื้อได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆนั้น เป็นเพียงข้อตกลงเรื่องการกำหนดค่าเสียหายล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับที่นำไปใช้บังคับกันได้ไม่ว่าจะมีการเลิกสัญญากันหรือไม่ก็ตาม จึงไม่ใช่เหตุผลสำคัญที่ถือว่าผู้ร้องไม่สุจริต และถือเป็นเงื่อนไขความรับผิดตามสัญญา ที่ผู้ให้เช่าซื้ออาจเลือกที่จะมาร้องขอทรัพย์สินของกลางคืนแทนการใช้สิทธิตามข้อตกลงดังกล่าวก็ได้ (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5066/2533,868/2536, 269/2537) คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้ วินิจฉัยโดยถือข้อเท็จจริงที่ว่า แม้รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกเจ้าพนักงานตำรวจยึดเป็นของกลางแล้ว ผู้ร้องก็ยังคงรับชำระค่าเช่าซื้ออีก 2 งวด จากผู้เช่าซื้อและยอมผ่อนผันการผิดนัดชำระค่าเช่าซื้องวดที่เหลือรวม 7 งวด ซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับค่าเช่าซื้อทั้งหมด จึงถือได้ว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเช่าซื้อ และเมื่อฟังประกอบสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ที่ระบุให้ ผู้เช่าซื้อรับผิดฝ่ายเดียวแม้ทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกยึด หรือถูกริบ แสดงว่าผู้ร้องมุ่งประสงค์อยากได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ไม่ต้องการจะติดตามรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของผู้ร้องเองจึงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ศาลมีอำนาจยกคำร้องได้ วิรัตน์ วิศิษฎ์วงศกรคำพิพากษา: คดีสืบเนื่องมาจากศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษจำเลยทั้งสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1)(7)(12) วรรคสาม,336 ทวิ, 83 และริบรถยนต์หมายเลขทะเบียน บ-0753 ประจวบคีรีขันธ์ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รถยนต์ของกลาง ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสาม ขอให้ศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ผู้ร้องมิใช่เจ้าของรถยนต์ของกลางและผู้ร้องมีส่วนรู้เห็นเป็นใจด้วยในการที่จำเลยทั้งสามนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำความผิดขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "การที่รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกยึด ถูกริบไปแล้วผู้ร้องก็ยังรับค่าเช่าซื้อต่อมาอีกถึง 2 งวด และการที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อรวม 7 งวด ผู้ร้องก็ไม่ได้ติดตามเพื่อเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ที่เช่าซื้อทันทีคงปล่อยให้เวลาล่วงเลยออกไปหลังจากครบกำหนด 48 งวด ตามสัญญาเช่าซื้อแล้วถึง 9 เดือน 12 วัน จึงให้พนักงานของผู้ร้องไปตรวจดูที่สถานีตำรวจภูธร อำเภอหัวหิน แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อถึงแม้ผู้เช่าซื้อจะยินยอมให้ถือว่าสัญญาเช่าซื้อเลิกกันตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 8 ดังนั้น สิทธิครอบครองรถยนต์ของกลางก็ยังเป็นของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อ และตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ก็ได้ระบุว่า ถ้าทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกโจรภัย ถูกยึดหรือถูกริบไม่ว่าโดยเหตุสุดวิสัยหรือโดยเหตุใด ๆ ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดฝ่ายเดียว และยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อทั้งสิ้นจนครบ หากเจ้าของ(ผู้ร้อง)ได้ออกเงินไปเพื่อการดังกล่าวผู้เช่าซื้อก็ยอมชดใช้ให้ดังนั้นการที่รถยนต์ของกลางถูกริบผู้เช่าซื้อก็จะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก 7 งวด รวมเป็นเงินจำนวน 45,300 บาทซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อ 370,000 บาทในทางพิจารณาก็ไม่ปรากฏว่าผู้เช่าซื้อเคยผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแสดงว่าผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ผู้ร้องไม่ประสงค์จะยึดรถยนต์ของกลางคืนเมื่อผู้เช่าซื้อผิดสัญญา พฤติการณ์เช่นนี้เห็นได้ว่าผู้ร้องร้องขอรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียว ผู้ร้องจึงใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาของผู้ร้องข้ออื่นไม่จำต้องวินิจฉัย ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้อง และศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของผู้ร้องฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4085/2539พนักงานอัยการ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์โจทก์บริษัท สยามกลการ จำกัดผู้ร้องนาย น้อย สร้อยดอกไม้ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 36แม้สัญญาเช่าซื้อระบุว่าหากทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกยึดถูกริบไม่ว่าโดยเหตุใดให้ถือว่าสัญญาเลิกกันโดยมิต้องบอกกล่าวก่อนและผู้เช่าซื้อยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อที่ค้างจนครบแต่ผู้ร้องไม่ได้ใช้สิทธิตามสัญญาดังกล่าวกลับยอมรับชำระค่าเช่าซื้ออีก2งวดหลังจากรถยนต์ของกลางถูกยึดแล้วและยอมผ่อนผันการผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก7งวดซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อทั้งหมดแสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อและผู้ร้องต้องการจะได้ค่าเช่าซื้อตามสัญญาเท่านั้นการที่ผู้ร้องขอคืนรถยนต์ของกลางจึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียวเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริตผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลางคดีสืบเนื่องมาจากศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษจำเลยทั้งสามตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335(1)(7)(12) วรรคสาม,336 ทวิ, 83 และริบรถยนต์หมายเลขทะเบียน บ-0753 ประจวบคีรีขันธ์ของกลางผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ผู้ร้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รถยนต์ของกลาง ผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสาม ขอให้ศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ของกลางแก่ผู้ร้องโจทก์ยื่นคำคัดค้านว่า ผู้ร้องมิใช่เจ้าของรถยนต์ของกลางและผู้ร้องมีส่วนรู้เห็นเป็นใจด้วยในการที่จำเลยทั้งสามนำรถยนต์ของกลางไปใช้ในการกระทำความผิดขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วมีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "การที่รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกยึด ถูกริบไปแล้วผู้ร้องก็ยังรับค่าเช่าซื้อต่อมาอีกถึง 2 งวด และการที่ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อรวม 7 งวด ผู้ร้องก็ไม่ได้ติดตามเพื่อเข้ายึดถือครอบครองรถยนต์ที่เช่าซื้อทันทีคงปล่อยให้เวลาล่วงเลยออกไปหลังจากครบกำหนด 48 งวด ตามสัญญาเช่าซื้อแล้วถึง 9 เดือน 12 วัน จึงให้พนักงานของผู้ร้องไปตรวจดูที่สถานีตำรวจภูธร อำเภอหัวหิน แสดงว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญากับผู้เช่าซื้อถึงแม้ผู้เช่าซื้อจะยินยอมให้ถือว่าสัญญาเช่าซื้อเลิกกันตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 8 ดังนั้น สิทธิครอบครองรถยนต์ของกลางก็ยังเป็นของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อ และตามสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ก็ได้ระบุว่า ถ้าทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกโจรภัย ถูกยึดหรือถูกริบไม่ว่าโดยเหตุสุดวิสัยหรือโดยเหตุใด ๆ ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดฝ่ายเดียว และยอมชำระเงินค่าเช่าซื้อทั้งสิ้นจนครบ หากเจ้าของ(ผู้ร้อง)ได้ออกเงินไปเพื่อการดังกล่าวผู้เช่าซื้อก็ยอมชดใช้ให้ดังนั้นการที่รถยนต์ของกลางถูกริบผู้เช่าซื้อก็จะต้องชำระค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระอีก 7 งวด รวมเป็นเงินจำนวน 45,300 บาทซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับราคาเช่าซื้อ 370,000 บาทในทางพิจารณาก็ไม่ปรากฏว่าผู้เช่าซื้อเคยผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแสดงว่าผู้ร้องประสงค์จะได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ผู้ร้องไม่ประสงค์จะยึดรถยนต์ของกลางคืนเมื่อผู้เช่าซื้อผิดสัญญา พฤติการณ์เช่นนี้เห็นได้ว่าผู้ร้องร้องขอรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของนางสังวาลย์ผู้เช่าซื้อแต่ฝ่ายเดียว ผู้ร้องจึงใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ผู้ร้องจึงไม่มีสิทธิขอคืนรถยนต์ของกลาง ฎีกาของผู้ร้องข้ออื่นไม่จำต้องวินิจฉัย ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งยกคำร้อง และศาลอุทธรณ์ภาค 3 พิพากษายืนมานั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยฎีกาของผู้ร้องฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(บรรเทิง มุลพรม-สมาน เวทวินิจ-สมิทธิ์ วราอุบล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการร้องขอคืนทรัพย์สินที่ถูกริบตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36เป็นการใช้สิทธิทางศาลอย่างหนึ่ง นอกจากผู้ร้องมีหน้าที่นำสืบว่าเป็นเจ้าของทรัพย์สินที่แท้จริง และมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดแล้ว ผู้ร้องยังต้องตกอยู่ในบังคับหลักกฎหมายทั่วไปคือ การใช้สิทธิโดยสุจริตด้วย ซึ่งเป็นหลักกฎหมายทั่วไปที่ได้มาจากการตีความตามเจตนารมณ์ของกฎหมายวิธีบัญญัติที่ว่า การมาขอความยุติธรรมต้องมาด้วยความสุจริต (He who comes to equitymust come with clean hands) (ดู ธานินทร์ กรัยวิเชียร และวิชามหาคุณ การตีความกฎหมาย, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2539, หน้า 477) แนววินิจฉัยของศาลฎีกากรณีเกี่ยวกับสัญญาเช่าซื้อ ที่ถือว่าพฤติการณ์ของผู้ร้องเป็นการใช้สิทธิร้องขอของกลางคืนโดยไม่สุจริตเช่น (1) มีข้อสัญญาให้ผู้เช่าซื้อจะต้องรับผิดชดใช้ราคาทรัพย์สินที่เช่าซื้อ แม้ทรัพย์สินดังกล่าวถูกยึด ถูกริบ หรือสูญหายไปไม่ว่าด้วยเหตุใด ถือว่าผู้ให้เช่าซื้อมีเจตนาเพียงต้องการจะได้รับเงินค่าเช่าซื้อตามสัญญา (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2389/2533, 3726/2525) (2) ผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระค่าเช่าซื้อแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อเพิกเฉยไม่ยอมบอกเลิกสัญญาเพื่อเรียกทรัพย์สินที่เช่าซื้อคืน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3819/2533, 2618/2534, 3235/2534) หรือผู้เช่าซื้อผิดนัดแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อยังยินยอมผ่อนผันการชำระหนี้หรือทำสัญญาฉบับใหม่ได้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1865/2533,3962/2533, 4791/2533) (3) ผู้ให้เช่าซื้อเคยได้รับทรัพย์สินของกลางคืนมาครั้งหนึ่งแล้ว แทนที่จะเลิกสัญญากลับนำทรัพย์สินดังกล่าวไปให้ผู้เช่าซื้อใช้สอยอีก (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1785/2530, 182/2537) (4) ผู้ให้เช่าซื้อแถลงรับว่า ถ้าศาลมีคำสั่งคืนรถยนต์ก็ยังคงให้เช่าซื้อต่อไปถือว่าขอคืนเพื่อประโยชน์ผู้เช่าซื้อ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3967/2533) หรือเหลือค่าเช่าซื้อที่ค้างชำระจำนวนไม่มากและยังไม่มีการเลิกสัญญา น่าเชื่อว่าเมื่อได้รับชำระค่าเช่าซื้อครบถ้วนแล้ว ผู้ให้เช่าซื้อจะต้องโอนทรัพย์สินให้จำเลย(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2586/2530) (5) มีข้อเท็จจริงปรากฎว่า ผู้กระทำผิดหรือญาติผู้กระทำผิดมาติดต่อผู้ให้เช่าซื้อขอให้ยื่นคำร้องขอทรัพย์สินคืนแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 546/2529) ผู้เช่าซื้อเคยติดต่อขอทรัพย์สินของกลางคืนในชั้นพนักงานสอบสวนแทนผู้ให้เช่าซื้อ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่3227/2534), ผู้ให้เช่าซื้อมอบอำนาจให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างฯผู้เช่าซื้อหรือญาติผู้เช่าซื้อยื่นคำร้องต่อศาลแทน ในขณะสัญญาเช่าซื้อยังมีผลผูกพันอยู่ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1528/2522,1343/2537) (6) ผู้ร้องจดทะเบียนรับโอนทรัพย์สินของกลางจากผู้ให้เช่าซื้อหลังจากทราบว่าจำเลยนำทรัพย์สินไปใช้ในการกระทำผิดและถูกเจ้าพนักงานยึดไว้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 688/2531) จากพฤติการณ์ดังกล่าวจะต้องนำมาฟังประกอบกันให้ได้ความว่าเป็นการขอคืนของกลางเพื่อประโยชน์จำเลย หรือผู้กระทำความผิดอันเป็นการผิดวัตถุประสงค์ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 และหลักการลงโทษริบทรัพย์สินเพื่อป้องกันมิให้ผู้กระทำผิดนำทรัพย์สินดังกล่าวไปใช้กระทำความผิดอีก ดังนั้น เมื่อฟังได้ว่าผู้ร้องใช้สิทธิโดยไม่สุจริตแม้เป็นเจ้าของที่แท้จริง และมิได้รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิด ศาลก็มีอำนาจยกคำร้องเสียได้ ลักษณะสัญญาเช่าซื้อตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 572 เป็นสัญญาที่เจ้าของนำทรัพย์สินออกให้เช่า และให้คำมั่นว่าจะขายหรือจะให้ทรัพย์สินนั้นตกเป็นสิทธิแก่ผู้เช่า เมื่อผู้เช่าใช้เงินจนครบถ้วนตามที่ตกลง ฉะนั้นหากผู้เช่าซื้อผิดนัดชำระหนี้และทรัพย์สินดังกล่าวศาลมีคำสั่งริบแล้ว แต่ไม่ปรากฎว่าผู้ให้เช่าซื้อใช้สิทธิบอกเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 574 ย่อมถือได้ว่าคำมั่นว่าจะขายทรัพย์สินของกลางให้ยังคงมีอยู่และเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เช่าซื้อโดยปริยายการไม่บอกเลิกสัญญาก่อนยื่นคำร้องขอทรัพย์สินของกลางคืนจึงเป็นเหตุผลสำคัญตามแนววินิจฉัยศาลฎีกา ที่ถือได้ว่าผู้ให้เช่าซื้อผู้ร้องไม่สุจริต (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4996/2533,2234/2535, 70/2536, 2335/2537) ส่วนข้อตกลงที่ผู้เช่าซื้อยอมรับผิดชดใช้ราคาทรัพย์สิน หรือค่าเช่าซื้อที่ค้างอยู่จนครบแม้ไม่สามารถส่งคืนทรัพย์สินที่เช่าซื้อได้ไม่ว่าด้วยเหตุใด ๆนั้น เป็นเพียงข้อตกลงเรื่องการกำหนดค่าเสียหายล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับที่นำไปใช้บังคับกันได้ไม่ว่าจะมีการเลิกสัญญากันหรือไม่ก็ตาม จึงไม่ใช่เหตุผลสำคัญที่ถือว่าผู้ร้องไม่สุจริต และถือเป็นเงื่อนไขความรับผิดตามสัญญา ที่ผู้ให้เช่าซื้ออาจเลือกที่จะมาร้องขอทรัพย์สินของกลางคืนแทนการใช้สิทธิตามข้อตกลงดังกล่าวก็ได้ (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5066/2533,868/2536, 269/2537) คำพิพากษาศาลฎีกาคดีนี้ วินิจฉัยโดยถือข้อเท็จจริงที่ว่า แม้รถยนต์ที่เช่าซื้อถูกเจ้าพนักงานตำรวจยึดเป็นของกลางแล้ว ผู้ร้องก็ยังคงรับชำระค่าเช่าซื้ออีก 2 งวด จากผู้เช่าซื้อและยอมผ่อนผันการผิดนัดชำระค่าเช่าซื้องวดที่เหลือรวม 7 งวด ซึ่งเป็นเงินส่วนน้อยเมื่อเทียบกับค่าเช่าซื้อทั้งหมด จึงถือได้ว่าผู้ร้องไม่ประสงค์จะเลิกสัญญาเช่าซื้อ และเมื่อฟังประกอบสัญญาเช่าซื้อข้อ 5ที่ระบุให้ ผู้เช่าซื้อรับผิดฝ่ายเดียวแม้ทรัพย์สินที่เช่าซื้อถูกยึด หรือถูกริบ แสดงว่าผู้ร้องมุ่งประสงค์อยากได้ค่าเช่าซื้อเท่านั้น ไม่ต้องการจะติดตามรถยนต์ของกลางคืนเพื่อประโยชน์ของผู้ร้องเองจึงเป็นการใช้สิทธิทางศาลโดยไม่สุจริต ศาลมีอำนาจยกคำร้องได้ วิรัตน์ วิศิษฎ์วงศกร