คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1898/2543หลักกฎหมาย: หนี้กู้ยืมเงินเกินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปที่มิได้มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ ผู้ให้ยืมจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินของผู้ยืมไว้เป็นประกันหนี้ดังกล่าวได้โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า โจทก์ที่ 2 เป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึก เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2539พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรม เนื่องจากระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หลังจากพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรมจำเลยซึ่งเป็นน้องสาวของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานได้เอาโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ซึ่งเป็นของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานและโจทก์ที่ 2 ไปเก็บไว้ ต่อมาศาลมีคำสั่งตั้งโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำตรวจโทชาญชัยหรือสมาน โจทก์ทั้งสองจึงแจ้งให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ที่ 2 แต่จำเลยไม่คืนให้โดยอ้างว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้งโดยมอบโฉนดที่ดินดังกล่าวให้จำเลยยึดถือไว้ ขอให้บังคับจำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี แก่โจทก์ทั้งสองจำเลยให้การว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้ง การกู้ยืมเงินแต่ละครั้งไม่ได้ทำสัญญากู้ยืมกันไว้ แต่ได้นำโฉนดที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี มาให้จำเลยยึดถือไว้จำเลยจึงมีสิทธิยึดโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังกล่าวไปจนกว่าจำเลยจะได้รับชำระหนี้เงินกู้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ให้โจทก์ทั้งสองจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึกจำเลยยึดหน่วงโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง (คลองประเวศฝั่งเหนือ) อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ไว้ โดยอ้างว่าพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยืมเงินจำเลย3 ครั้ง เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 1,755,000 บาท โดยไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยังไม่ชำระหนี้ดังกล่าวมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยว่าจำเลยมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังฟ้องหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "การกู้ยืมเงินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปนั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่"เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้ ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1898/2543นาง สุวัฒนา วงศ์สมนึก ในฐานะผู้จัดการมรดกของโจทก์พันตำรวจโท ชาญชัย วงศ์สมนึก กับพวกโจทก์นาง ประไพ เจริญรุกข์จำเลย ป.พ.พ. ม. 241หนี้กู้ยืมเงินเกินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปที่มิได้มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ ผู้ให้ยืมจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินของผู้ยืมไว้เป็นประกันหนี้ดังกล่าวได้โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า โจทก์ที่ 2 เป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึก เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2539พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรม เนื่องจากระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หลังจากพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรมจำเลยซึ่งเป็นน้องสาวของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานได้เอาโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ซึ่งเป็นของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานและโจทก์ที่ 2 ไปเก็บไว้ ต่อมาศาลมีคำสั่งตั้งโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำตรวจโทชาญชัยหรือสมาน โจทก์ทั้งสองจึงแจ้งให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ที่ 2 แต่จำเลยไม่คืนให้โดยอ้างว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้งโดยมอบโฉนดที่ดินดังกล่าวให้จำเลยยึดถือไว้ ขอให้บังคับจำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี แก่โจทก์ทั้งสองจำเลยให้การว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้ง การกู้ยืมเงินแต่ละครั้งไม่ได้ทำสัญญากู้ยืมกันไว้ แต่ได้นำโฉนดที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี มาให้จำเลยยึดถือไว้จำเลยจึงมีสิทธิยึดโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังกล่าวไปจนกว่าจำเลยจะได้รับชำระหนี้เงินกู้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ให้โจทก์ทั้งสองจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึกจำเลยยึดหน่วงโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง (คลองประเวศฝั่งเหนือ) อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ไว้ โดยอ้างว่าพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยืมเงินจำเลย3 ครั้ง เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 1,755,000 บาท โดยไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยังไม่ชำระหนี้ดังกล่าวมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยว่าจำเลยมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังฟ้องหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "การกู้ยืมเงินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปนั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่"เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้ ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ธีระวัฒน์ ภัทรานวัช-ชูชาติ ศรีแสง-สบโชค สุขารมณ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุที่ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยว่า "เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้" นั้นผู้บันทึกเห็นด้วยเป็นอย่างยิ่ง แต่ที่ในคำวินิจฉัยของศาลฎีกามีข้อความต่อไปว่า "ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ได้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย" นั้น ผู้บันทึกเห็นด้วยความเคารพว่าอาจจะทำให้เกิดความสับสนได้ เพราะสิทธิยึดถือกับสิทธิยึดหน่วงมีความหมายไม่เหมือนกัน สิทธิยึดหน่วงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 241หมายถึง การที่ผู้ครอบครองได้ครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ผู้ครอบครองเกี่ยวด้วยทรัพย์ที่ครอบครองนั้นผู้ครอบครองย่อมมีสิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้เช่น ช่างซ่อมรถยนต์ได้ซ่อมรถยนต์ที่เจ้าของนำมาซ่อม ซ่อมเสร็จแล้วเจ้าของรถยนต์ไม่ชำระค่าซ่อม ช่างซ่อมรถยนต์ย่อมมีสิทธิยึดหน่วงรถยนต์ที่ซ่อมไว้จนกว่าจะได้รับค่าซ่อม สิทธิยึดหน่วงเช่นนี้เป็นทรัพยสิทธิผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงสามารถใช้ยันลูกหนี้และบุคคลอื่น ๆ ได้ และมีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ยึดหน่วงได้ก่อนเจ้าหนี้สามัญ ส่วนการที่ลูกหนี้กู้ยืมเงินเจ้าหนี้โดยมอบโฉนดที่ดินให้เจ้าหนี้ยึดถือไว้เป็นหลักประกันนั้น ถ้าหากลูกหนี้ได้ทำหลักฐานการกู้ยืมเป็นหนังสือ เจ้าหนี้ย่อมมีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินไว้เป็นหลักประกันหนี้เงินกู้ได้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้คืน สิทธิยึดถือโฉนดที่ดินเช่นนี้ไม่ใช่สิทธิยึดหน่วง ไม่ใช่ทรัพยสิทธิที่เจ้าหนี้จะใช้ยันบุคคลอื่นได้ แต่เป็นเพียงบุคคลสิทธิที่ใช้ยันได้เฉพาะคู่สัญญาหรือทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของคู่สัญญาเท่านั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 545/2504) ฉะนั้น ไม่ว่าการกู้ยืมเงินตามคำพิพากษาศาลฎีกานี้จะได้มีการทำหลักฐานกันไว้เป็นหนังสือหรือไม่ จำเลยก็ไม่อาจจะมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับตามมาตรา 241 ได้ ประดิษฐ์ เอกมณีคำพิพากษา: โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า โจทก์ที่ 2 เป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึก เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2539พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรม เนื่องจากระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หลังจากพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรมจำเลยซึ่งเป็นน้องสาวของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานได้เอาโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ซึ่งเป็นของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานและโจทก์ที่ 2 ไปเก็บไว้ ต่อมาศาลมีคำสั่งตั้งโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำตรวจโทชาญชัยหรือสมาน โจทก์ทั้งสองจึงแจ้งให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ที่ 2 แต่จำเลยไม่คืนให้โดยอ้างว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้งโดยมอบโฉนดที่ดินดังกล่าวให้จำเลยยึดถือไว้ ขอให้บังคับจำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี แก่โจทก์ทั้งสองจำเลยให้การว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้ง การกู้ยืมเงินแต่ละครั้งไม่ได้ทำสัญญากู้ยืมกันไว้ แต่ได้นำโฉนดที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี มาให้จำเลยยึดถือไว้จำเลยจึงมีสิทธิยึดโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังกล่าวไปจนกว่าจำเลยจะได้รับชำระหนี้เงินกู้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ให้โจทก์ทั้งสองจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึกจำเลยยึดหน่วงโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง (คลองประเวศฝั่งเหนือ) อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ไว้ โดยอ้างว่าพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยืมเงินจำเลย3 ครั้ง เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 1,755,000 บาท โดยไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยังไม่ชำระหนี้ดังกล่าวมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยว่าจำเลยมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังฟ้องหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "การกู้ยืมเงินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปนั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่"เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้ ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1898/2543นาง สุวัฒนา วงศ์สมนึก ในฐานะผู้จัดการมรดกของโจทก์พันตำรวจโท ชาญชัย วงศ์สมนึก กับพวกโจทก์นาง ประไพ เจริญรุกข์จำเลย ป.พ.พ. ม. 241หนี้กู้ยืมเงินเกินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปที่มิได้มีหลักฐานเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ ผู้ให้ยืมจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินของผู้ยืมไว้เป็นประกันหนี้ดังกล่าวได้โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า โจทก์ที่ 2 เป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึก เมื่อวันที่ 16 เมษายน 2539พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรม เนื่องจากระบบไหลเวียนโลหิตล้มเหลว หลังจากพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานถึงแก่กรรมจำเลยซึ่งเป็นน้องสาวของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานได้เอาโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ซึ่งเป็นของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานและโจทก์ที่ 2 ไปเก็บไว้ ต่อมาศาลมีคำสั่งตั้งโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำตรวจโทชาญชัยหรือสมาน โจทก์ทั้งสองจึงแจ้งให้จำเลยคืนโฉนดที่ดินดังกล่าวแก่โจทก์ที่ 2 แต่จำเลยไม่คืนให้โดยอ้างว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้งโดยมอบโฉนดที่ดินดังกล่าวให้จำเลยยึดถือไว้ ขอให้บังคับจำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวงอำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานคร และโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี แก่โจทก์ทั้งสองจำเลยให้การว่า พันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานกู้ยืมเงินจำเลยหลายครั้ง การกู้ยืมเงินแต่ละครั้งไม่ได้ทำสัญญากู้ยืมกันไว้ แต่ได้นำโฉนดที่ดินทั้งสองแปลงดังกล่าวและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี มาให้จำเลยยึดถือไว้จำเลยจึงมีสิทธิยึดโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังกล่าวไปจนกว่าจำเลยจะได้รับชำระหนี้เงินกู้ ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาว่า ให้จำเลยส่งมอบโฉนดที่ดินเลขที่ 148494และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครและโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ให้โจทก์ทั้งสองจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นรับฟังได้ว่าโจทก์ที่ 2 เป็นผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมาน วงศ์สมนึกจำเลยยึดหน่วงโฉนดที่ดินเลขที่ 148494 และเลขที่ 148495 ตำบลสวนหลวง (คลองประเวศฝั่งเหนือ) อำเภอพระโขนง กรุงเทพมหานครโฉนดที่ดินเลขที่ 12861 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี ไว้ โดยอ้างว่าพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยืมเงินจำเลย3 ครั้ง เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 1,755,000 บาท โดยไม่มีหลักฐานเป็นหนังสือแล้วพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานยังไม่ชำระหนี้ดังกล่าวมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาจำเลยว่าจำเลยมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับดังฟ้องหรือไม่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่า "การกู้ยืมเงินกว่าห้าสิบบาทขึ้นไปนั้น ถ้ามิได้มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ ท่านว่าจะฟ้องร้องให้บังคับคดีหาได้ไม่"เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้ ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตำรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ธีระวัฒน์ ภัทรานวัช-ชูชาติ ศรีแสง-สบโชค สุขารมณ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุที่ศาลฎีกาในคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยว่า "เมื่อหนี้ที่จำเลยอาศัยเป็นมูลเหตุให้ยึดถือโฉนดที่ดินทั้งสามนั้นเป็นหนี้ที่ไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีได้ จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวข้างต้นไว้เป็นประกันหนี้ต่อไปได้" นั้นผู้บันทึกเห็นด้วยเป็นอย่างยิ่ง แต่ที่ในคำวินิจฉัยของศาลฎีกามีข้อความต่อไปว่า "ที่ศาลอุทธรณ์วินิจฉัยว่า สิทธิยึดหน่วงที่จำเลยอ้างถึงนั้นต้องเป็นสิทธิยึดหน่วงที่เกิดจากมูลหนี้ที่จำเลยมีสิทธิฟ้องร้องบังคับคดีได้ เมื่อจำเลยไม่มีสิทธิฟ้องร้องให้ผู้จัดการมรดกของพันตรวจโทชาญชัยหรือสมานชำระหนี้เงินกู้ได้จำเลยก็ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดทั้งสามฉบับไว้ได้ จำเลยต้องคืนให้โจทก์ทั้งสองนั้นชอบแล้ว ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย" นั้น ผู้บันทึกเห็นด้วยความเคารพว่าอาจจะทำให้เกิดความสับสนได้ เพราะสิทธิยึดถือกับสิทธิยึดหน่วงมีความหมายไม่เหมือนกัน สิทธิยึดหน่วงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 241หมายถึง การที่ผู้ครอบครองได้ครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ผู้ครอบครองเกี่ยวด้วยทรัพย์ที่ครอบครองนั้นผู้ครอบครองย่อมมีสิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้เช่น ช่างซ่อมรถยนต์ได้ซ่อมรถยนต์ที่เจ้าของนำมาซ่อม ซ่อมเสร็จแล้วเจ้าของรถยนต์ไม่ชำระค่าซ่อม ช่างซ่อมรถยนต์ย่อมมีสิทธิยึดหน่วงรถยนต์ที่ซ่อมไว้จนกว่าจะได้รับค่าซ่อม สิทธิยึดหน่วงเช่นนี้เป็นทรัพยสิทธิผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงสามารถใช้ยันลูกหนี้และบุคคลอื่น ๆ ได้ และมีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ยึดหน่วงได้ก่อนเจ้าหนี้สามัญ ส่วนการที่ลูกหนี้กู้ยืมเงินเจ้าหนี้โดยมอบโฉนดที่ดินให้เจ้าหนี้ยึดถือไว้เป็นหลักประกันนั้น ถ้าหากลูกหนี้ได้ทำหลักฐานการกู้ยืมเป็นหนังสือ เจ้าหนี้ย่อมมีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินไว้เป็นหลักประกันหนี้เงินกู้ได้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้คืน สิทธิยึดถือโฉนดที่ดินเช่นนี้ไม่ใช่สิทธิยึดหน่วง ไม่ใช่ทรัพยสิทธิที่เจ้าหนี้จะใช้ยันบุคคลอื่นได้ แต่เป็นเพียงบุคคลสิทธิที่ใช้ยันได้เฉพาะคู่สัญญาหรือทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของคู่สัญญาเท่านั้น (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 545/2504) ฉะนั้น ไม่ว่าการกู้ยืมเงินตามคำพิพากษาศาลฎีกานี้จะได้มีการทำหลักฐานกันไว้เป็นหนังสือหรือไม่ จำเลยก็ไม่อาจจะมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินทั้งสามฉบับตามมาตรา 241 ได้ ประดิษฐ์ เอกมณี