ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวทางในการปฏิบัติต่อพยานพ.ศ.๒๕๔๘ โดยที่การพิจารณาพิพากษาอรรถคดีจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ที่จะมาเป็นพยานเพื่อให้การแสวงหาข้อเท็จจริงเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพประกอบกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๔๔บัญญัติให้บุคคลซึ่งเป็นพยานในคดีอาญามีสิทธิได้รับการปฏิบัติที่เหมาะสมจากรัฐอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยแนวทางในการปฏิบัติต่อพยาน พ.ศ. ๒๕๔๘ข้อ ๒[๑]ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปหมวด๑บททั่วไป ข้อ ๓ ในการดำเนินการต่างๆ ของศาลผู้พิพากษาและเจ้าหน้าที่ศาลพึงให้เกียรติแก่พยาน เช่น ตรงต่อเวลา ใช้วาจาสุภาพและปฏิบัติต่อพยานอย่างมีอัธยาศัยไมตรีไม่เลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมและคำนึงถึงวัฒนธรรมและประเพณีในท้องถิ่นประกอบด้วยข้อ ๔ให้ศาลชั้นต้นประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานอัยการและสถานีตำรวจ ที่อยู่ในเขตอำนาจ เพื่อให้หน่วยงานเหล่านั้นจัดให้มีผู้รับผิดชอบโดยตรงในการจัดส่งหมายเรียกพยานแจ้งผลการส่งหมาย และติดตามพยานมาศาล รวมทั้งการประสานงานแก้ไขเหตุขัดข้องต่างๆเพื่อให้พยานมาเบิกความต่อศาลตามกำหนดนัดข้อ ๕ศาลชั้นต้นพึงขอความร่วมมือให้พนักงานสอบสวนที่อยู่ในเขตอำนาจแจ้งให้พยานในชั้นสอบสวนทราบถึงสิทธิที่จะได้รับการคุ้มครองความปลอดภัยและค่าตอบแทนเมื่อมาเบิกความต่อศาลข้อ ๖ ในคดีอาญาเมื่อพยานหรือผู้ที่จะให้ข้อเท็จจริงในฐานะพยานคัดค้านการปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจำเลยด้วยเกรงว่าจะได้รับภัยอันตรายหรือความเสียหายอันเนื่องมาแต่การปล่อยชั่วคราวนั้นศาลต้องพิจารณาข้อคัดค้านดังกล่าวประกอบด้วย และไม่ว่าศาลจะมีคำสั่งเป็นประการใดให้แจ้งคำสั่งดังกล่าวให้พยานทราบโดยเร็วข้อ ๗ ก่อนหรือหลังจากที่พยานเบิกความต่อศาลถ้าพยานได้แจ้งขอความช่วยเหลือหรือขอทราบข้อมูลเกี่ยวกับการมาเบิกความเป็นพยานให้เจ้าหน้าที่ศาลรีบดำเนินการให้ตามสมควรแก่กรณีข้อ ๘ศาลชั้นต้นควรจัดให้มีที่พักสำหรับพยานในระหว่างรอเข้าเบิกความต่อศาลตลอดจนการอำนวยความสะดวกประการอื่นตามสมควรเช่น จัดสถานที่จอดรถให้ เป็นต้นข้อ ๙ เมื่อพยานมาถึงศาลในวันนัดสืบพยานให้เจ้าหน้าที่ศาลแจ้งให้พยานทราบถึงหมายเลขห้องพิจารณาคดีและที่พักสำหรับพยานถ้าพยานมีผู้ติดตามและขอให้บุคคลดังกล่าวอยู่ด้วยในระหว่างนั้นหรือขณะเบิกความก็ให้อำนวยความสะดวกแก่ผู้ติดตามนั้นตามควรแก่กรณีก่อนเข้าเบิกความต่อศาลให้เจ้าหน้าที่ศาลแจ้งให้พยานทราบถึงสิทธิและหน้าที่ต่าง ๆ ของพยานตลอดจนให้คำแนะนำเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติตนในการเบิกความต่อศาลและวิธีการขอรับค่าตอบแทนภายหลังเบิกความเสร็จหมวด๒การรวบรวมข้อมูล ข้อ ๑๐ให้ศาลชั้นต้นจัดตั้งศูนย์ประสานงานพยานเพื่อทำหน้าที่ในการรวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวกับพยานการให้ข้อมูลข่าวสาร รวมทั้งการประสานงานอย่างอื่นที่จำเป็นเพื่อให้ความช่วยเหลือและอำนวยความสะดวกแก่พยานในการมาเบิกความต่อศาลข้อ ๑๑ให้ศูนย์ประสานงานพยานรวบรวมข้อมูลพยานบุคคลที่ศาลได้ออกหมายเรียกโดยให้มีชื่อที่อยู่ และหมายเลขโทรศัพท์หรือช่องทางอื่นที่สามารถติดต่อพยานได้โดยสะดวกเพื่อประโยชน์ในการติดต่อประสานงานกับคู่ความและพยานรวมทั้งรวบรวมข้อมูลของบุคคลอื่นที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับคดี เช่น นักจิตวิทยานักสังคมสงเคราะห์ ผู้ชำนาญการพิเศษ และล่าม เป็นต้นข้อ ๑๒ให้ศูนย์ประสานงานพยานขอความร่วมมือไปยังพยานและบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับคดีตามข้อ๑๑ ขอให้แจ้งให้ศาลทราบทันทีที่ข้อมูลที่ให้ไว้ของบุคคลดังกล่าวได้เปลี่ยนแปลงไปโดยอธิบายให้เห็นถึงความสำคัญที่ต้องขอความร่วมมือดังกล่าวให้ทราบด้วยหมวด๓การออกหมายเรียกพยาน ข้อ ๑๓ ในกรณีที่มีการออกหมายเรียกพยานนั้นควรแจ้งเรื่องที่ประสงค์จะให้พยานเบิกความและถ้าศาลเห็นว่ามีความจำเป็นศาลอาจสั่งให้ระบุข้อที่พยานจะถูกซักถามไว้ด้วยก็ได้ข้อ ๑๔ให้ศาลกำชับให้มีการขอและจัดส่งหมายเรียกให้แก่พยานโดยเร็วที่สุดเพื่อให้พยานมีเวลาเพียงพอในการเตรียมตัวมาเบิกความต่อศาลและให้ผู้ส่งรีบรายงานผลการส่งหมายให้ศาลทราบข้อ ๑๕ การกำหนดเวลานัดสืบพยานบุคคลควรกำหนดให้เหมาะสมโดยคำนึงถึงความจำเป็นในการปฏิบัติงานหรือการดำรงสถานะของพยานนั้นประกอบด้วย เช่นแพทย์โดยปกติจะต้องทำหน้าที่รักษาผู้ป่วยในช่วงเช้า หรือพระภิกษุจะต้องฉันภัตตาหารก่อนเที่ยงวันเป็นต้นข้อ ๑๖ ในการจัดส่งหมายเรียกให้แนบข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่ตั้งของศาลรวมทั้งคำแนะนำเกี่ยวกับสิทธิหน้าที่ของพยานและหมายเลขโทรศัพท์หรือโทรสารของศูนย์ประสานงานพยานเพื่อประโยชน์แก่พยานในการติดต่อกับศาลหรือขอทราบข้อมูลเพิ่มเติมพร้อมทั้งแจ้งขอบคุณไปยังพยานที่จะมาเบิกความต่อศาลข้อ ๑๗ภายหลังจากที่ได้แจ้งวันนัดสืบพยานให้ทราบแล้วหากมีการเปลี่ยนแปลงวันนัดสืบพยานหรือพยานไม่จำต้องมาเบิกความต่อศาลอีกต่อไปให้รีบแจ้งให้พยานทราบถึงกำหนดนัดใหม่หรือการที่ไม่ต้องมาศาลนั้นโดยเร็วข้อ ๑๘ แม้พยานได้รับหมายเรียกของศาลแล้วควรจัดให้มีการประสานงานกับพยานนั้นเป็นระยะๆเพื่อทราบถึงความพร้อมของพยานที่จะมาเบิกความและควรแจ้งยืนยันวันนัดสืบพยานให้พยานทราบอีกครั้งหนึ่งก่อนถึงกำหนดนัดสืบพยานการประสานงานตามวรรคหนึ่งอาจทำโดยทางไปรษณีย์โทรศัพท์ โทรสาร หรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศประเภทอื่นหมวด๔การสืบพยาน ข้อ ๑๙ ในการกำหนดวันนัดสืบพยานศาลควรสอบถามคู่ความถึงช่วงเวลาที่พยานสะดวกจะมาเบิกความ รวมทั้งปัญหาต่าง ๆที่อาจเป็นอุปสรรคแก่พยานในการมาเบิกความต่อศาลถ้ามีความจำเป็นต้องใช้ล่าม นักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ช่วยเหลือในการสืบพยานก็ให้รีบดำเนินการเสียแต่เนิ่น ๆข้อ ๒๐ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาว่าด้วยการสืบพยานไว้ล่วงหน้า พยานที่เป็นเด็กหรือเยาวชนอายุไม่เกิน ๑๔ ปีหรือเป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศหรือเจ็บป่วยร้ายแรง หรือมีความบกพร่องทางจิตใจหรือในการจดจำหรือมีความรู้สึกหวาดกลัวผู้ต้องหาหรือจำเลย หรือไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่งหรือเป็นผู้ที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ซึ่งหากรอจนถึงวันนัดสืบพยานพยานอาจหลงลืมหรือยากแก่การติดตามให้มาศาล ศาลพึงใช้ดุลพินิจให้สืบพยานเหล่านี้ไว้ล่วงหน้าก่อนถึงวันนัดสืบพยานในกรณีที่พยานเป็นเด็กหรือเยาวชนอายุไม่เกิน๑๘ ปี ซึ่งการซักถามพยานจะต้องทำผ่านนักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์เจ้าหน้าที่ศาลควรจัดให้พยานเหล่านั้นพบกับบุคคลดังกล่าวก่อนเข้าเบิกความต่อศาลข้อ ๒๑ การจัดเวลาให้พยานเบิกความควรพิจารณาให้เหมาะสมแก่สุขภาพและวัยของพยานด้วยเพื่อไม่ให้เกิดการเหนื่อยล้าเกินสมควรข้อ ๒๒ เว้นแต่จะมีกฎหมาย ระเบียบหรือข้อบังคับของศาลยุติธรรมกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นห้ามมิให้คู่ความหรือบุคคลที่มิได้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณาคดีทำการบันทึกถ่ายภาพ หรือถ่ายทอดภาพและเสียงของพยานในขณะเบิกความหรือภายในบริเวณศาลข้อ ๒๓ถ้าคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถามพยานด้วยคำถามที่อาจทำให้พยานต้องถูกดำเนินคดีอาญาให้ศาลเตือนพยานว่าพยานมีสิทธิไม่ตอบคำถามนั้นหรือในกรณีที่คู่ความใช้คำถามที่มีลักษณะเป็นการข่มขู่ ดูหมิ่น หมิ่นประมาทหรือเสียดสีพยาน ศาลควรมีคำสั่งให้ระงับการใช้คำถามเช่นว่านั้นเสียข้อ ๒๔ ในกรณีที่พยานมีสิทธิได้รับค่าตอบแทนให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนให้แก่พยานตามระเบียบทันทีที่พยานเบิกความเสร็จและให้เจ้าหน้าที่ศาลดำเนินการเบิกจ่ายค่าตอบแทนดังกล่าวให้แก่พยานโดยเร็วหมวด๕งานด้านธุรการ ข้อ ๒๕ให้สำนักงานศาลยุติธรรมจัดสรรงบประมาณแก่ศาลชั้นต้นให้เพียงพอต่อการดำเนินการตามระเบียบนี้และในกรณีมีความจำเป็นต้องมีวิธีการอย่างหนึ่งอย่างใดในทางธุรการเพื่อให้การปฏิบัติตามระเบียบนี้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยให้เลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมเป็นผู้กำหนดวิธีการนั้นประกาศณ วันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๘ชาญชัย ลิขิตจิตถะประธานศาลฎีกาวิภา/ผู้จัดทำ๒๗ ตุลาคม ๒๕๕๓พัสสน/ผู้ตรวจ๑๑ มกราคม ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๒๒/ตอนที่ ๑๐๕ ก/หน้า ๑๓/๙ พฤศจิกายน ๒๕๔๘