ประกาศเลื่อนพระนามกรมประกาศเลื่อนพระนามกรมสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอเจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร์ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวง[๑] ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๗๒ พรรษาปัจจุบันนสมัย สรรปสมพัตสร พฤศจิกายนมาส ตรีทศสุรทินวุธวาร โดยกาลบริจเฉทพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปก มหันตเดชนดิลกรามาธิบดีเทพยปรียมหาราชรวิวงศ อสัมภินพงศพีระกษัตร บุรุษรัตนราชนิกโรดมจาตุรันตบรมมหาจักรพรรดิราชสังกาศ อุภโตสุชาตสำศุทธเคราหณี จักรีบรมนาถจุฬาลงกรณราชวรางกูร มหามกุฏวงศวีรสูรชิษฐ ราชธรรมทศพิธ อุต์กฤษฏนิบุณ อดุลยกฤษฏาภินีร์หารบูรพาธิการสุสาธิต ธันยลักษณวิจิตรเสาภาคยสรรพางค์ มหาชโนตมางคมานท สนธิมตสมันตมาคมบรมราชสมภาร ทิพยเทพาวตาร ไพศาลเกียรติคุณ อดุลยศักดิเดช สรรพเทเวศปริยานุรักษ มงคลลัคนเนมาหวัยสุโขทัยธรรมราชา อภิเนาวศิลปศึกษาเดชนาวุธ วิชัยยุทธศาสดรโกศล วิมลนรรยพินิต สุจริตสมาจารภัทรภิชญานประดิภานสุนทร ประวรศาสโนปสดมภก มูลมุขมาตยวรนายกมหาเสนานี สราชนาวีพยูหโพยมจรบรมเชษฐโสทรสมมต เอกราชยยศสธิคมบรมราชสมบัติ นพปฏลเศวตฉัตราดิฉัตร ศรีรัตโนปลักษณมหาบรมราชาภิเษกาภิษิกต์ สรรพทศทิควิชิตเดโชไชย สกลมไหศวรยมหาสวามินทร มเหศวรมหินทรมหารามาธิราชวโรดมบรมนาถชาติอาชันยาศรัย พุทธาทิไตรรัตนศรณารักษ วิศิษฏศักตอัครนเรศวราธิบดีเมตตากรุณาศีตลหฤทัย อโนปไมยบุนยการ สกลไพศาลมหารัษฎราธิบดินทร ปรมินทรธรรมิกมหาราชาธิราชบรมนาถบพิตร พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริว่า สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอเจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดช กรมขุนสงขลานครินทร เป็นพระราชภราดาพระองค์หนึ่งซึ่งสนิทชิดชอบพระราชอัธยาศัยมาตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์อยู่ด้วยกันสมเด็จพระบรมชนกนาถทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้เสด็จไปทรงศึกษาวิชชาการในยุโรปและทรงศึกษาวิชชาสามัญในประเทศอังกฤษสำเร็จแล้วได้ไปทรงศึกษาวิชชาทหารเรือในประเทศเยอรมัน ครั้นสำเร็จการศึกษาเสด็จกลับเข้ามารับราชการทหารเรือเมื่อรัชชกาลที่๖ แต่รับราชการอยู่ได้ไม่ช้า เกิดอาการประชวรเรื้อรัง แพทย์ปรึกษากันเห็นว่ายากที่จะรักษาโรคนั้นให้หายในที่อากาศร้อนก็ต้องเสด็จกลับไปรักษาพระองค์ในยุโรป เป็นเหตุให้สมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทรเริ่มทรงพระปรารภแต่ครั้งนั้นว่าจะไม่สามารถรับราชการหนักเช่นการทหารเรือได้ แต่พระหฤทัยมั่นอยู่ในจรรยาของพระบรมราชจักรีวงศ์ซึ่งจำนงในกิจเกื้อกูลแก่บ้านเมืองและประชาชนชาวสยามเป็นสำคัญยิ่งกว่าจะแสวงหาแต่ความสุขส่วนพระองค์ จึ่งขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตทรงศึกษาวิชาอนามัยและวิชชาแพทย์ เพื่อจะได้มาสนองพระเดชพระคุณในการป้องกันโรคันตรายและบำรุงความสุขของประชาชนเป็นพระกรณียกิจเมื่อได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตแล้ว ก็ทรงพยายามศึกษาวิชชานั้นต่อมาทั้งที่ในประเทศเยอรมันในสก๊อตแลนด์ และในประเทศสหปาลีรัฐอเมริกา อาศัยด้วยทรงพระปรีชาญาณหลักแหลมประกอบด้วยพระฉันทะวิริยะอันแรงกล้าสามารถทรงรอบรู้สอบได้ประกาศนียบัตรวิชชาอนามัยแล้วได้ปริญญาดอกเตอร์ออฟเมดิซินชั้นเกียรติยศในมหาวิทยาลัยฮาวาดแห่งสหปาลีรัฐอเมริกา นอกจากนั้น วิชชาใด ๆ หรือว่ากิจการใด ๆ ในประเทศอื่น ซึ่งสามารถจะนำประโยชน์มาสู่ประเทศสยามได้ก็ทรงศึกษาและขวนขวายให้สำเร็จประโยชน์ด้วยพระปรีชาธิการปัญญาสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทรทรงประกอบด้วยพระเมตตากรุณาในพระกมลสันดาน แผ่ไปเป็นสาธารณ์ในนิกรชนทั่วหน้าเพื่อให้เจริญด้วยวิทยาและอนามัยมีอาทิทรงบริจจาคทรัพย์ส่วนใหญ่สำหรับเป็นทุนให้กุลบุตรได้ศึกษาวิทยาการประทานทุนสร้างตึกศัลยกรรมสำหรับชาย ณ โรงพยาบาลศิริราช และลงทุนสร้างตึกอำนวยการ ทรงซื้อหมู่โรงเรือนของกุลสตรีวังหลังเดิมให้คณะแพทยศาสตร์อาศัยแล้วยังประทานค่าซ่อมแซมดัดแปลงและก่อสร้างเพิ่มเติม รวมทั้งค่าบำรุงสถานที่ประจำปีผลเหล่านี้ก็ตกเป็นความรุ่งเรืองวัฒนาการแก่บ้านเมืองและพสกประชาชาวสยามนั่นเองนับว่าทรงประพฤติเป็นเยี่ยงอย่างอันดีของผู้เป็นมหาศาล ตั้งอยู่ในฐานคุณูปการีที่น่าพอใจนิยมอยู่ส่วนหนึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงตระหนักในพระวิจารณ์อยู่เสมอว่าสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ พระองค์นี้ทรงพระปรีชาญาณหลักแหลมและทรงรอบรู้ในราชกรณีโยบายอย่างลึกซึ้งถ้าได้ทรงรับราชการในตำแหน่งที่สำคัญจะเป็นคุณและประโยชน์หาน้อยไม่ หากแต่มีเหตุด้วยโรคสำคัญคอยรันทำพระอนามัยอยู่ถึงกระนั้นก็เป็นที่หวังพระราชหฤทัยอยู่ว่า ถ้าทรงพระสำราญผ่านพ้นจากข่ายโรคาพาธได้เมื่อใดก็จะสามารถทรงรับราชการให้เป็นคุณประโยชน์แก่บ้านเมืองได้เป็นอย่างยิ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงมีพระราชดำรัสสั่งไว้แล้วในการที่จะเลื่อนกรมสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯพระองค์นี้ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงฯ ในพระบรมราชตระกูลอันสูงศักดิ์อีกพระองค์หนึ่งในมหามงคลสมัยเฉลิมพระชนมพรรษาครบสามรอบจุลจักรคราวนี้แต่ไม่ทันเวลา สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯ พระองค์นั้นมาสิ้นพระชนม์เสียเมื่อวันที่ ๒๔กันยายน พุทธศักราช ๒๔๗๒ จึงเป็นที่เพิ่มพูนพระปิยวิประโยคทุกข์โศกาดูรยิ่งนัก ทรงพระราชดำริว่าอันคุณความดีไม่มีเวลาจืดจาง ถึงแม้สิ้นพระชนม์แล้วก็ดี ก็สมควรจะทรงสถาปนาเลื่อนกรมให้สมดั่งพระราชประสงค์เพื่อได้เฉลิมพระเกียรติยศพระเกียรติคุณสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอฯพระองค์นั้นให้ปรากฏไว้ ทั้งราชประเพณีซึ่งเฉลิมพระราชอิสสริยยศแก่พระศพดั่งนี้ก็มีแบบอย่างมาแต่ก่อนจึ่งมีพระบรมราชโองการมา ณพระบัณฑูรสูรสิงหนาทดำรัสสั่งให้เลื่อนพระนามกรม สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอเจ้าฟ้ากรมขุนสงขลานครินทร ขึ้นเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า สมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลเดชนเรศวรมหาราชาธิบดินทร จุฬาลงกรณินทรวรางกูร สมบูรณ์เบญจพรสิริสวัสดิขัตติยวโรภโตสุชาต คุณสังกาศเกียรติประกฤษฎ์ ลักษณวิจิตรพิสิฐบุรุษ ชนุดมรัตนพัฒนศักดิอัครวรราชนรินทรเชษฐาธิบดี กรมหลวงสงขลานครินทรขอให้พระเกียรติคุณวิบุลยศปรากฏอยู่ในสากลประเทศ จิรฐิติกาลอยู่ชั่วกัลปาวสานและมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ขุนสงขลานครินทร เป็นหลวงสงขลานครินทร เจ้ากรม ถือศักดินา๘๐๐ให้หมื่นแพร่นครนฤเบศร์ เป็นขุนแพร่นครนฤเบศร์ ปลัดกรมถือศักดินา ๖๐๐ให้เพิ่มศักดินา หมื่นสายเกษตรชนานุบาล สมุหบัญชี เป็น ๔๐๐ให้ผู้ที่ได้เลื่อนยศและเพิ่มศักดินาทั้ง ๓ นี้ทำราชการสนองพระเดชพระคุณโดยผาสุกสวัสดิ์ทุกประการ เทอญสุกัญญา/ผู้จัดทำ๒๐ ตุลาคม ๒๕๕๒นฤดล/ตรวจ๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๓[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๔๖/-/หน้า ๑๙๘/๑๗ พฤศจิกายน ๒๔๗๒