ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยที่ สนส.16/2558เรื่อง หลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงสําหรับธุรกรรมอนุพันธ์-------------------------------------อื่นๆ - 1. เหตุผลในการออกประกาศ ธุรกรรมอนุพันธ์เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อระบบธนาคารพาณิชย์ของต่างประเทศในวิกฤตทางการเงินโลกที่ผ่านมา โดยปัจจัยส่วนหนึ่งเกิดจากความบกพร่องในการบริหารความเสี่ยงของธุรกรรมอนุพันธ์ เช่น การวัดความเสี่ยงและการประเมินมูลค่าที่ไม่สามารถสะท้อนความเสี่ยงที่แท้จริงของธุรกรรมที่มีโครงสร้างซับซ้อนได้ การขาดธรรมาภิบาลที่ดีในการดูแลความเสี่ยง นอกจากนี้ ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ปรับปรุงประกาศว่าด้วยหลักเกณฑ์การกํากับดูแลธุรกรรมอนุพันธ์สําหรับธนาคารพาณิชย์โดยขยายขอบเขตให้ธนาคารพาณิชย์สามารถทําธุรกรรมอนุพันธ์ได้มากขึ้น ธนาคารแห่งประเทศไทยจึงเห็นควรปรับปรุงหลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงสําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ให้มีความรัดกุมและสมบูรณ์ยิ่งขึ้นในคราวเดียวกัน เพื่อให้ธนาคารพาณิชย์มีธรรมาภิบาลที่ดี โดยประกาศฉบับนี้ ธนาคารแห่งประเทศไทยได้เพิ่มเติมหลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงให้ครอบคลุมและสอดคล้องกับมาตรฐานสากลมากขึ้น และได้รวบรวมข้อกําหนดเกี่ยวกับการพิจารณาฐานะและความเพียงพอของเงินกองทุน ซึ่งเดิมได้กําหนดไว้ในประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยการอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทําธุรกรรมอนุพันธ์แต่ละฉบับมาไว้ในประกาศฉบับนี้ เพื่อให้ชัดเจนง่ายแก่การอ้างอิง และมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้นอื่นๆ - 2. อํานาจตามกฎหมาย อาศัยอํานาจตามความในมาตรา 36 และมาตรา 84 แห่งพระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 ธนาคารแห่งประเทศไทยกําหนดหลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงสําหรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์ตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การกํากับดูแลธุรกรรมอนุพันธ์สําหรับธนาคารพาณิชย์ เพื่อให้ธนาคารพาณิชย์ถือปฏิบัติตามประกาศฉบับนี้อื่นๆ - 3. ยกเลิก/แก้ไข ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ สนส. 14/2551 เรื่อง หลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงสําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ ลงวันที่ 3 สิงหาคม 2551อื่นๆ - 4. ขอบเขตการบังคับใช้ ประกาศฉบับนี้ให้ใช้บังคับกับธนาคารพาณิชย์ตามกฎหมายว่าด้วยธุรกิจสถาบันการเงินทุกธนาคาร ยกเว้นธนาคารพาณิชย์เพื่อรายย่อยอื่นๆ - 5. เนื้อหา 5.1 คําจํากัดความ ในประกาศฉบับนี้ "ธนาคารพาณิชย์" หมายความว่า ธนาคารพาณิชย์ตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 ยกเว้นธนาคารพาณิชย์เพื่อรายย่อย "คณะกรรมการธนาคาร " หมายความว่า คณะกรรมการของธนาคารพาณิชย์ที่จดทะเบียนในประเทศหรือคณะผู้บริหารที่มีอํานาจหน้าที่ความรับผิดชอบที่เกี่ยวข้องในกรณีของสาขาของธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ "ธุรกรรมอนุพันธ์" หมายความว่า ธุรกรรมอนุพันธ์ด้านตลาดตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทําธุรกรรมอนุพันธ์ด้านตลาด (Market derivatives) ธุรกรรมอนุพันธ์ด้านเครดิตตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทําธุรกรรมอนุพันธ์ด้านเครดิต (Credit derivatives) และธุรกรรมเงินกู้ยืมที่มีอนุพันธ์แฝงตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยหลักเกณฑ์การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ทําธุรกรรมเงินกู้ยืมที่มีอนุพันธ์แฝง (Structured products) 5.2 หลักการ ธนาคารแห่งประเทศไทยกําหนดหลักเกณฑ์การบริหารความเสี่ยงสําหรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์โดยให้คณะกรรมการธนาคารและผู้บริหารระดับสูงมีหน้าที่ในการดูแลให้ธนาคารพาณิชย์มีการบริหารความเสี่ยงสําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ให้มีประสิทธิภาพ เหมาะสมและสอดคล้องกับลักษณะ ปริมาณ และความซับซ้อนของการทําธุรกรรมของธนาคารพาณิชย์ รวมถึงดูแลให้มีการปฏิบัติตามประกาศฉบับนี้โดยเคร่งครัด 5.3 บทบาทและหน้าที่ของคณะกรรมการธนาคารและผู้บริหารระดับสูง คณะกรรมการธนาคารและผู้บริหารระดับสูงมีบทบาทและหน้าที่ ดังต่อไปนี้ (1) คณะกรรมการธนาคารจะต้องเข้าใจโครงสร้าง ลักษณะของธุรกรรมอนุพันธ์ความเสี่ยงต่าง ๆ รวมทั้งประเด็นอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทําธุรกรรมดังกล่าวทั้งหมดในลักษณะที่ครบวงจร โดยคณะกรรมการธนาคารจะต้องพิจารณาอนุมัติการทําธุรกรรมอนุพันธ์อย่างระมัดระวังให้สอดคล้องกับทิศทางและเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ รวมทั้งเหมาะสมกับลักษณะความเสี่ยง (Risk profile) ฐานะการเงิน เงินกองทุนและสภาพคล่องของธนาคารพาณิชย์ (2) คณะกรรมการธนาคารจะต้องเป็นผู้อนุมัตินโยบายและกลยุทธ์ในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ นโยบายและกลยุทธ์ในการบริหารความเสี่ยง นโยบายการควบคุมภายในและการตรวจสอบอย่างชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร รวมถึงอนุมัติระเบียบผลิตภัณฑ์ (Product program) สําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ประเภทใหม่ก่อนที่ธนาคารพาณิชย์จะเริ่มทําธุรกรรมนั้น 1 ทั้งนี้ ในการเปลี่ยนแปลงนโยบายและกลยุทธ์ข้างต้น รวมทั้ง Product program คณะกรรมการธนาคารจะต้องให้ความเห็นชอบก่อนทุกครั้ง (3) คณะกรรมการธนาคารจะต้องดูแลให้ธนาคารพณิชย์มีระบบงานเพื่อให้คณะกรรมการธนาคารและผู้บริหารระดับสูงสามารถติดตาม ควบคุมดูแลการทําธุรกรรมและการบริหารความเสี่ยงได้อย่างสม่ําเสมอ และทันต่อเวลา (4) คณะกรรมการธนาคารต้องนําผลการประเมินความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมอนุพันธ์ที่ได้รับจากการตรวจสอบประจําปีของธนาคารแห่งประเทศไทยมาประกอบการพิจารณาอนุญาตขอบเขตและลักษณะของธุรกรรมอนุพันธ์ รวมถึงต้องนําผลการประเมินความเสี่ยงดังกล่าวมาประกอบการพิจารณาความมีประสิทธิภาพของการบริหารความเสี่ยงเพื่อรองรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์ด้วย ทั้งนี้ จะต้องไม่มีข้อสังเกตในเรื่องธรรมาภิบาลและการปฏิบัติตามคําสั่งการของธนาคารแห่งประเทศไทยที่เกี่ยวข้องกับการทําธุรกรรมอนุพันธ์อย่างมีนัยสําคัญด้วย (5) คณะกรรมการธนาคารจะต้องเป็นผู้อนุมัติวิธีการในการพิจารณาฐานะและความเพียงพอของเงินกองทุนก่อนเข้าทําธุรกรรมอนุพันธ์ โดยธนาคารพาณิชย์ที่มีความประสงค์จะทําธุรกรรมอนุพันธ์ต้องมีฐานะเงินกองทุนเพียงพอที่จะรองรับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์นั้นทั้งในภาวะปกติและภาวะที่ตลาดผันผวนสูง และผู้บริหารระดับสูงที่เกี่ยวข้องจะต้องดูแลให้มีการปฏิบัติตามวิธีการที่กล่าวก่อนเข้าทําธุรกรรมอนุพันธ์ด้วย (6) คณะกรรมการธนาคารและผู้บริหารระดับสูงจะต้องส่งเสริมและให้ความสําคัญต่อการดูแลลูกค้าสําหรับการทําธุรกรรมนุพันธ์ โดยจะต้องดูแลให้มีการปฏิบัติตามประกาศธนาคารแห่งประเทศไทยว่าด้วยมาตรฐานขั้นต่ําในการดูแลลูกค้าสําหรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์อย่างเคร่งครัด (7) คณะกรรมการธนาคารจะต้องกําหนดให้มีคณะกรรมการย่อย (เช่น คณะกรรมการบริหารความเสี่ยงและคณะกรรมการตรวจสอบ ซึ่งต้องมีความเป็นอิสระจากกัน) รวมทั้งผู้บริหารระดับสูงเพื่อทําหน้าที่ดูแลการทําธุรกรรมอนุพันธ์ ซึ่งคณะกรรมการย่อยและผู้บริหารระดับสูงจะต้องมีความรู้ความเข้าใจในธุรกรรมดังกล่าวและความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องเป็นอย่างดี และจะต้องควบคุมดูแลการทําธุรกรรมดังกล่าวให้เป็นไปตามนโยบายและกลยุทธ์ที่ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการธนาคารแล้วอย่างใกล้ชิด และให้ความสําคัญในการบริหารความเสี่ยงที่เกิดจากการทําธุรกรรมดังกล่าว รวมทั้งดูแลให้มีการปฏิบัติตามวิธีการในการพิจารณาฐานะและความเพียงพอของเงินกองทุนก่อนเข้าทําธุรกรรมด้วย ทั้งนี้ ในการมอบอํานาจให้แก่คณะกรรมการย่อย หรือผู้บริหารระดับสูง เพื่อบริหารหรือดําเนินการใด ๆ ให้ยังถือว่าเป็นความรับผิดชอบของคณะกรรมการธนาคารเช่นเดิม 5.4 นโยบายและกลยุทธ์ในการทําธุรกรรมอนุพันธ์และการจัดทํา Product program 5.4.1 นโยบายและกลยุทธ์ในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ ธนาคารพาณิชย์ต้องกําหนดนโยบายและกลยุทธ์ในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ให้ครอบคลุมขอบเขต ลักษณะ และปริมาณหรือเพดานสูงสุดของธุรกรรมอนุพันธ์ ที่ได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการธนาคาร โดยอาจแบ่งเป็นประเภทต่าง ๆ ตามความเหมาะสม เช่น ประเภทธุรกรรมประเภทตัวแปรหรือสินทรัพย์อ้างอิงที่ได้รับอนุญาต สกุลเงิน ระยะเวลา ประเภทของคู่สัญญา จํานวนเงินขั้นสูงหรือขั้นต่ํา โดยจะต้องพิจารณาฐานะการเงิน เงินกองทุนและส.ภาพคล่อง รวมทั้งความพร้อมของระบบและบุคลากร ในการรองรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์และการบริหารความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องประกอบด้วย 5.4.2 การจัดทําระเบียบผลิตภัณฑ์ (Product program) ธนาคารพาณิชย์ต้องจัดทํา Product program สําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ทุกประเภทก่อนทําธุรกรรม โดย Product program ที่กล่าวจะต้องลงนามให้ความเห็นโดยหัวหน้าฝ่ายงานหรือสายงานที่เกี่ยวข้องทั้งหมด และผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการธนาคารก่อนเริ่มทําธุรกรรมอนุพันธ์นั้น ๆ ซึ่งมีรายละเอียดที่ต้องกําหนดตามเอกสารแนบท้ายประกาศฉบับนี้ ทั้งนี้ ธนาคารพาณิชย์ต้องจัดเก็บ Product program ไว้ที่สถานที่ทําการเพื่อให้ธนาคารแห่งประเทศไทยตรวจสอบ หรือจัดส่งให้แก่ธนาคารแห่งประเทศไทยเมื่อมีการร้องขอ 5.5 นโยบายและกลยุทธ์การบริหารความเสี่ยง ธนาคารพาณิชย์จะต้องกําหนดนโยบายและกลยุทธ์การบริหารความเสี่ยงซึ่งครอบคลุม เรื่องต่อไปนี้ 5.5.1 การจัดโครงสร้างองค์กร การจัดโครงสร้างองค์กรที่ส่งเสริมให้เกิดการบริหารความเสี่ยง (ระบุ วัด ติดตาม รายงาน และควบคุมหรือลดความเสี่ยง) อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีหน่วยงานในการบริหารความเสี่ยงที่เป็นอิสระจากหน่วยงานที่ก่อให้เกิดความสี่ยง ทั้งในด้านการจัดโครงสร้างองค์กรและในทางปฏิบัติ 5.5.2 กระบวนการบริหารความเสี่ยง (1) การระบุประเภทความเสี่ยงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์ให้ครบถ้วนทุกประเภท และกําหนดประเภทของความเสี่ยงที่ธนาคารพาณิชย์อาจมี โดยพิจารณาความพร้อมในการบริหารและรองรับความเสี่ยงดังกล่าว การกําหนดนโยบายให้มีการปิดความเสี่ยงที่ไม่มีระบบบริหารความเสี่ยงรองรับหรือที่ธนาคารพาณิชย์ไม่สามารถบริหารความเสี่ยงนั้น ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ ในการพิจารณาความเสี่ยงในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ ธนาคารพาณิชย์จะต้องพิจารณาข้อมูลและวิเคราะห์ความเสี่ยงที่เกิดจากประเภท โครงสร้างธุรกรรมโดยเฉพาะอย่างยิ่งโครงสร้างที่ไม่เป็นมาตรฐานหรือมีการ Leverage ความเสี่ยง ปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ตัวแปร สินทรัพย์อ้างอิงแต่ละตัวหรือกลุ่มของสินทรัพย์อ้างอิง คู่สัญญา การประเมินค่าสหสัมพันธ์ต่าง ๆ (Correlation) รวมทั้งค่าสหสัมพันธ์ของสินทรัพย์หรือตัวแปรที่ต้องการป้องกันความเสี่ยงกับคู่สัญญาซึ่งอาจมีผลให้การป้องกันความเสี่ยงดังกล่าวไม่มีประสิทธิภาพ ความเสี่ยงคงเหลือที่เกิดจากความไม่สอดคล้องกันของการป้องกันความเสี่ยง (ถ้ามี) และการเข้าถึงเครื่องมือในการบริหารความเสี่ยงด้วย สําหรับการทําธุรกรรมที่อ้างอิงตัวแปรที่เกิดจากผลการดําเนินการใด ๆ เช่น การทําธุรกรรมเงินกู้ยืมที่มีอนุพันธ์แฝงโดยอ้างอิงตัวแปรที่เป็นผลการดําเนินงานของกองทุนรวม ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีขั้นตอนและวิธีการในการวิเคราะห์และประเมินกลยุทธ์และการตัดสินใจลงทุนที่เหมาะสม (2) การกําหนดให้มีระบบงานในการรองรับการบริหารความเสี่ยงทุกประเภทที่ธนาคารพาณิชย์มีอย่างครบถ้วน โดยระบบดังกล่าวต้องมีประสิทธิภาพ เหมาะสม สอดคล้องกับมาตรฐานของธนาคารแห่งประเทศไทยที่กําหนดตามข้อ 5.6 สามารถสะท้อนและรองรับการบริหารความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์ตามความซับซ้อนของธุรกรรมได้อย่างถูกต้อง แม่นยํารวมทั้งมีการสื่อสารและติดตามดูแลให้มีการนําไปใช้ในการบริหารความเสี่ยงในทางปฏิบัติ ทั้งนี้ในกรณีที่ระบบงานของธนาคารพาณิชย์ใช้แบบจําลองในการวัดความเสี่ยง ธนาคารพาณิชย์จะต้องมั่นใจว่าคณะกรรมการธนาคารรวมถึงผู้บริหารระดับสูงเข้าใจข้อจํากัดต่าง ๆ ของการใช้แบบจําลอง ว่าผลที่ได้จากแบบจําลองนั้นอาจคลาดเคลื่อนหรือมีข้อจํากัดในการนําไปใช้ ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดความเสี่ยงในการนําผลดังกล่าวไปใช้ประกอบการพิจารณาในด้านต่าง ๆ ต่อไป (3) การกําหนดหลักเกณฑ์วิธีการที่ใช้ในการประเมินมูลค่ายุติธรรม (Mark-to- market) ที่เหมาะสม ชัดเจน และสะท้อนมูลค่าตลาดที่แท้จริง และมีการประเมินมูลค่ายุติธรรมของยอดคงค้าง ณ ทุกสิ้นวันทําการ ตามหลักเกณฑ์ดังนี้ (3.1) ในการประเมินมูลค่ายุติธรรม ธนาคารพาณิชย์จะต้องปฏิบัติตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินของไทยในเรื่องที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 เรื่อง เครื่องมือทางการเงิน (เมื่อมีการประกาศใช้) และมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 13 เรื่อง การวัดมูลค่ายุติธรรม ทั้งนี้ ในระหว่างที่มาตรฐานการรายงานทางการเงิน ฉบับที่ 9 เรื่อง เครื่องมือทางการเงิน ยังไม่มีผลบังคับใช้ในประเทศไทยให้ธนาคารพาณิชย์ปฏิบัติตาม International Accounting Standard No. 39 FinancialInstrument: Recognition and Measurement (IAS 39) (3.2) ในกรณีธนาคารพาณิชย์ประเมินมูลค่ายุติธรรมโดยใช้เทคนิคการประเมินมูลค่า เทคนิคดังกล่าวจะต้องมีผู้เชี่ยวชาญที่เป็นอิสระให้การรับรองด้วย โดยผู้เชี่ยวชาญอิสระดังกล่าวอาจเป็นบุคคลหรือหน่วยงานภายในหรือภายนอกธนาคารพาณิชย์ก็ได้ แต่จะต้องเป็นอิสระจากทั้งหน่วยงานที่ทําหน้าที่พัฒนาและหน่วยงานที่เป็นผู้ใช้เทคนิคหรือแบบจําลองดังกล่าวอย่างไรก็ดี ในกรณีที่ธนาคารแห่งประเทศไทยตรวจสอบวิธีการที่ใช้ในการประเมินมูลค่ายุติธรรมที่กล่าวของธนาคารพาณิชย์ใดแล้วพบว่าธนาคารพาณิชย์ยังถือปฏิบัติไม่รัดกุมหรือไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ธนาคารแห่งประเทศไทยอาจพิจารณาสั่งการให้ดําเนินการเพิ่มเติมตามความเหมาะสม(3.3) สําหรับธุรกรรมอนุพันธ์ที่ใช้ป้องกันความเสี่ยงของฐานะในบัญชีเพื่อการธนาคาร (Banking book) และธุรกรรมอนุพันธ์ที่ธนาคารพาณิชย์ได้บริหารความเสี่ยงแบบ Back- to -back' ซึ่งไม่มีความเสี่ยงด้านตลาดเหลืออยู่นั้น ธนาคารแห่งประเทศไทยผ่อนผันให้ธนาคารพาณิชย์ประเมินมูลค่ายุติธรรมของธุรกรรมอนุพันธ์ข้างต้นนั้นในทุกวันสิ้นเดือนแทน (3.4) ธนาคารพาณิชย์จะต้องไม่ทําธุรกรรมอนุพันธ์ที่ยังไม่สามารถประเมินมูลค่ายุติธรรมได้อย่างน่าเชื่อถือตามวิธีการที่กําหนดในมาตรฐานการบัญชีไทยหรือมาตรฐานการบัญชีระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง (4) การกําหนดระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ (Risk appetite) รวมถึงเพดานความเสี่ยง (Risk limit/ ต่าง ๆ เพื่อควบคุมหรือลดความเสี่ยงให้เหมาะสม สอดคล้องกับเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ ลักษณะความเสี่ยง ฐานะการเงิน เงินกองทุนและสภาพคล่องของธนาคารพาณิชย์เอง รวมทั้งสอดคล้องกับระบบบริหารความเสี่ยงที่ธนาคารพณิชย์ใช้ เช่น Stop loss limit, Delta limit, Gamma limit, Vega limit, Correlation risk limit ตลอดจนเพดานที่เกี่ยวข้องกับการกระจุกตัวต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น การกระจุกตัวในสินทรัพย์อ้างอิงประเภทใดประเภทหนึ่ง หรือผู้ออกสินทรัพย์อ้างอิงรายใดรายหนึ่ง อุตสาหกรรมใดอุตสาหกรรมหนึ่ง หรือภูมิภาคใดภูมิภาคหนึ่งด้วยโดยธนาคารพาณิชย์จะต้องมีหน่วยงานที่เป็นอิสระจากหน่วยงานที่ก่อให้เกิดความเสี่ยง ที่มีบุคลากรที่มีความรู้ความสามารถเพียงพอที่จะสามารถทําหน้าที่ประเมิน ติดตาม ควบคุม ตรวจสอบดูแลการบริหารความเสี่ยงโดยรวมของธนาคารพาณิชย์นั้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ (5) การกําหนดให้มีการทบทวนและปรับปรุงนโยบาย กลยุทธ์ ระบบงานในการบริหารความเสี่ยง และเพดานความเสี่ยง (Risk limit) ให้สอดคล้องกับระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้ (Risk appetite) ฐานะความเสี่ยง และภาวะตลาดและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป (6) การกําหนดให้มีการขอความเห็นชอบจากผู้บริหารในระดับที่เหมาะสมหรือจากคณะกรรมการธนาคารในกรณีที่จําเป็น หากธนาคารพาณิชย์ได้มีการดําเนินการที่แตกต่างไปจากนโยบายหรือกลยุทธ์ที่ได้รับอนุมัติโดยคณะกรรมการธนาคาร (7) การรายงนต่อคณะกรรมการธนาคารผ่านทางคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงอย่างสม่ําเสมอ สําหรับกรณีของสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ หน่วยงานบริหารความเสี่ยงดังกล่าวอาจตั้งอยู่ในสํานักงานภูมิภาคได้ โดยจะต้องมีการรายงานต่อหน่วยงานในประเทศที่ได้รับมอบหมายจากสํานักงานใหญ่ฯ อย่างสม่ําเสมอด้วย เพื่อให้คณะกรรมการธนาคารมีข้อมูลที่เพียงพอในการติดตามและควบคุมดูแลการทําธุรกรรมอนุพันธ์และการบริหารความเสี่ยงอย่างสม่ําเสมอ 5.6 ระบบงานที่ใช้ในการบริหารความเสี่ยง ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีระบบงานที่ใช้ในการบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสม สอดคล้องกับลักษณะความเสี่ยง และความชับซ้อนของธุรกรรมอนุพันธ์ของธนาคารพาณิชย์ โดยระบบที่กล่าวจะต้อง (1) สามารถสะท้อนและรองรับความเสี่ยงทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์ได้อย่างชัดเจน ถูกต้องและแม่นยํา ทั้งความเสี่ยงที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของตัวแปรด้านตลาด (เช่น อัตราดอกเบี้ย อัตราแลกเปลี่ยน ราคาตราสารทุน ราคาตราสารหนี้ ราคาสินค้าโภคภัณฑ์) ความเสี่ยงจากการทําธุรกรรม Options เช่น Delta, Vega, Gamma, Theta, Rho และ Higher Order Greeks ความเสี่ยงจาก Digital risk ความเสี่ยงจากการที่สัญญามี Barriers (เช่น Knock หรือ Knock out) ความเสี่ยงในการกระจุกตัวของราคาใช้สิทธิและวันครบกําหนด ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง และความเสี่ยงด้านเครดิตทั้งที่เกิดจากสินทรัพย์อ้างอิงและที่เกิดจากคู่สัญญาทั้ง Pre-settlement risk และ Settlement risk รวมทั้งมีระบบข้อมูลเพื่อใช้ในการวิเคราะห์และคาดการณ์ทิศทางและแนวโน้มของตัวแปรที่ใช้อ้างอิง รวมถึงปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ และสามารถคํานวณความอ่อนไหวของอัตราผลตอบแทนต่อตัวแปรและปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ (2) มีการนําไปใช้ในการบริหารและควบคุมความเสี่ยงในทางปฏิบัติ โดยมีการเลือกใช้วิธีบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสมกับความเสี่ยงที่ธนาคารพาณิชย์มี เช่น Delta / Vega / Gamma hedging และ Dynamic/Static replication portfolio ซึ่งธนาคารพาณิชย์ต้องมีหน่วยงานที่รับผิดชอบในการวิเคราะห์ ทบทวน และปรับสัดส่วน (Re-balance) ฐานะในตัวแปรแต่ละประเภท(Asset allocation) ให้มีความเหมาะสมและสอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจ ทิศทางของภาวะตลาดเงินตลาดอัตราแลกเปลี่ยน ตลาดทุน ตลาดตราสารหนี้ ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ ตลอดจนมีการควบคุมระดับความเสี่ยงให้อยู่ภายในเพดานความเสี่ยงตามนโยบายที่กําหนดโดยคณะกรรมการธนาคาร (3) สามารถบริหารการลงทุนในลักษณะ Portfolio model ที่สามารถวิเคราะห์จัดสรรอัตราส่วนการลงทุนในตัวแปรแต่ละประเภท (Asset allocation) ซึ่งครอบคลุมค่าสหสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรแต่ละประเภทด้วย เพื่อป้องกันความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์ โดยแบบจําลองจะต้องสามารถวัดและคาดการณ์ผลตอบแทนจากการลงทุนในตัวแปรแต่ละประเภท และผลตอบแทนที่ได้จากการลงทุนในลักษณะ Portfolio ได้อย่างน้อยทุกวัน (4) มีการจัดทําแผนรองรับในกรณีที่เกิดภาวะวิกฤติ (Contingency arrangements) เพื่อจัดการความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น รวมถึงข้อปฏิบัติในกรณีที่เกิดเหตุการณ์ ดังกล่าวด้วย (5) มีการจัดทํา Stress test เช่น Stress test ของแบบจําลอง Value at Risk ในลักษณะ Forward-looking basis ที่สอดคล้องกับฐานะความเสี่ยงและความสําคัญเชิงระบบของธนาคารพาณิชย์ โดยให้ครอบคลุมแหล่งสําคัญที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงและเหตุการณ์ในทางลบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต (Plausible adverse scenarios) รวมถึงการนําผลที่ได้ไปปรับใช้ในการตัดสินใจต่าง ๆ การบริหารความเสี่ยงและการประเมินฐานะเงินกองทุนและสภาพคล่อง และการจัดทําแผนรองรับ ทั้งนี้ ควรมีการทบทวนผลจากการทํา Stress test อย่างเพียงพอและรายงานต่อคณะกรรมการธนาคารและคณะกรรมการบริหารความสี่ยงอย่างสม่ําเสมอ (6) มีการทดสอบประสิทธิภาพ ความถูกต้องและแม่นยําของระบบบริหารความเสี่ยงอย่างเป็นอิสระ ตามระยะเวลาที่เหมาะสม เช่น มีการทดสอบ Back test อย่างสม่ําเสมอ ทั้งนี้ ธนาคารแห่งประเทศไทยจะผ่อนผันให้ธนาคารพาณิชย์ที่ยังไม่สามารถทําตามข้อกําหนดข้อ (1) - (6) ข้างต้นได้อย่างครบถ้วนเฉพาะกรณีที่ธนาคารพาณิชย์บริหารความเสี่ยงธุรกรรมอนุพันธ์แบบ Back to -back เท่านั้น แต่ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีแนวทางที่เหมาะสมและชัดเจนในการบริหารความเสี่ยงของคู่สัญญา 5.7 ขั้นตอนการปฏิบัติในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ คณะกรรมการย่อยหรือผู้บริหารระดับสูงต้องกําหนดรายละเอียดขั้นตอนการปฏิบัติในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ที่ชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร ตั้งแต่เริ่มขออนุมัติจากคณะกรรมการธนาคารไปจนถึงการติดตามบริหารความเสี่ยงธุรกรรมอนุพันธ์นั้น ๆ จนสิ้นสุดสัญญา โดยมีรายละเอียด ดังนี้ 5.7.1 ขั้นตอนและวิธีปฏิบัติในการขออนุมัติทําธุรกรรมอนุพันธ์จากคณะกรรมการธนาคาร ก่อนที่จะเริ่มทําธุรกรรมอนุพันธ์ประเภทใหม่ ธนาคารพาณิชย์จะต้องกําหนดให้มีรายละเอียดขั้นตอนและวิธีปฏิบัติในการขออนุมัติทําธุรกรรมอนุพันธ์จากคณะกรรมการธนาคาร 5.7.2 การพิจารณาฐานะและความเพียงพอของเงินกองทุน ในการพิจารณาว่าฐานะของเงินกองทุนมีเพียงพอที่จะรองรับความเสี่ยงด้านตลาดหรือความเสี่ยงด้านเครดิตของคู่สัญญาที่เกิดจากการทําธุรกรรมอนุพันธ์ทั้งในภาวะปกติและภาวะที่ตลาดมีความผันผวนสูงตามวิธีการที่อนุมัติโดยคณะกรรมการธนาคาร โดยอย่างน้อยต้องกําหนดให้มีการประเมินมูลค่าของธุรกรรมที่อาจเปลี่ยนแปลงเนื่องจากความผันผวนของตัวแปรหรือดัชนีทางการเงินโดยหากมีความเสียหายเกิดขึ้นจะต้องนําไปพิจารณาให้สะท้อนในเงินกองทุนตามกฎหมาย ดังนี้ (1) ก่อนที่ธนาคารพาณิชย์จะทําธุรกรรมอนุพันธ์ ธนาคารพาณิชย์จะต้องประเมินมูลค่ายุติธรรม ณ สิ้นวันก่อนของธุรกรรม ดังต่อไปนี้ (1.1) ธุรกรรมทั้งหมดในบัญชีเพื่อการค้า (1.2) ธุรกรรมในบัญชีเพื่อการธนาคาร ดังนี้ (1.2.1) อนุพันธ์แฝง หรือธุรกรรมเงินกู้ยืมที่มีอนุพันธ์แฝงทั้งจํานวนในกรณีที่ไม่สามารถประเมินมูลค่ายุติธรรมส่วนที่เป็นอนุพันธ์แฝงได้อย่างน่าเชื่อถือ (1.2.2) ธุรกรรม Funded credit derivatives' ทุกประเภทยกเว้นธุรกรรม Funded credit derivatives ที่ธนาคารพาณิชย์ทําเพื่อป้องกันความเสี่ยงของฐานะในบัญชีเพื่อการธนาคาร (1.2.3) ธุรกรรม Synthetic collateralized debt obligations (1.2.4) ธุรกรรมที่ใช้ในการป้องกันความเสี่ยง (Hedging instruments) สําหรับธุรกรรมข้างต้น (ถ้ามี) โดยหากมีผลขาดทุนสุทธิให้นําผลขาดทุนสุทธิดังกล่าวมาทดลองหักออกจากเงินกองทุน ณ สิ้นงวดการบัญชีล่าสุดของธนาคารพาณิชย์ ทั้งนี้ อัตราส่วนเงินกองทุนที่คํานวณได้จะต้องไม่ต่ํากว่าอัตราตามที่กฎหมายกําหนดและมีเพียงพอที่จะรองรับการทําธุรกรรมอนุพันธ์ที่ต้องการจะทําเพิ่ม มิฉะนั้น ธนาคารพาณิชย์จะทําธุรกรรมอนุพันธ์ที่ต้องการจะทําเพิ่มไม่ได้ เว้นแต่เป็นการทําธุรกรรมอนุพันธ์เพื่อป้องกันความเสี่ยงของธุรกรรมที่มีอยู่เดิม (2) ธนาคารพาณิชย์ต้องกําหนดให้มีการประเมินมูลค่ายุติธรรมอย่างต่อเนื่องเป็นประจําทุกวันสิ้นเดือนสําหรับธุรกรรมตามข้อ 5.7.2 (1.1) และ 5.7.2 (1.2) ข้างต้น หากปรากฎว่ามีผลขาดทุนสุทธิ์ให้นําผลขาดทุนสุทธิดังกล่าวมาทดลองหักออกจากเงินกองทุน ณ สิ้นงวดการบัญชีล่าสุดของธนาคารพาณิชย์ และถ้ามีผลทําให้อัตราส่วนเงินกองทุนต่ํากว่าที่กฎหมายกําหนด ธนาคารพาณิชย์จะต้องดําเนินการตามขั้นตอนการปฏิบัติที่ได้กําหนดไว้ ซึ่งจะต้องกําหนดไว้อย่างละเอียดชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร โดยรวมถึงการกําหนดเกี่ยวกับการรายงานบุคคลที่เกี่ยวข้องตามระดับความรุนแรงและระยะเวลาในการดําเนินการในแต่ละขั้นตอนด้วย สําหรับปัญหาที่รุนแรงจะต้องรายงานต่อคณะกรรมการธนาคารเพื่อพิจารณาสั่งการและเร่งดําเนินการแก้ไข รวมทั้งจะต้องแจ้งให้ธนาคารแห่งประเทศไทยทราบถึงแนวทางการแก้ปัญหาด้วย 5.7.3 ขั้นตอนในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ ในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ธนาคารพาณิชย์จะต้องกําหนดขั้นตอนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทําธุรกรรม เช่น การวิเคราะห์ความเสี่ยงของธุรกรรม การจัดทําการวิเคราะห์ความเหมาะสมของคู่สัญญาในการเข้าทําธุรกรรม การตรวจสอบภาระสอดคล้อง (Underlying) ของลูกค้า การตรวจสอบความเสี่ยงของคู่สัญญาก่อนและหลังการเข้าทําธุรกรรม การตรวจสอบระดับความเสี่ยงปัจจุบันของธนาคารพาณิชย์ที่เกี่ยวข้องกับการทําธุรกรรม การตรวจสอบเพดานคงเหลือก่อนทําธุรกรรม การอนุมัติการทําธุรกรรมโดยบุคคลที่มีอํานาจตามลําดับขั้น การให้ข้อมูลลูกค้าการบันทึกธุรกรรมลงในระบบงาน การตรวจสอบความถูกต้องของการทําธุรกรรม การยืนยันธุรกรรมและการจัดทําเอกสารหลักฐานและลงนามโดยผู้มีอํานาจดําเนินการ 5.7.4 ขั้นตอนในการบริหารความเสี่ยง ธนาคารพาณิชย์จะต้องมีแนวทางในการรองรับการประเมินมูลค่ายุติธรรมและความเสี่ยงต่าง ๆ สภาพคล่องของภาวะตลาดในการบริหารความเสี่ยงของธุรกรรมนั้น ๆ รวมทั้งความเสี่ยงที่ธนาคารพาณิชย์อาจไม่สามารถออกจากฐานะที่ธนาคารพาณิชย์ถืออยู่ได้อย่างรวดเร็วจนทําให้ราคาอาจมีการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากได้ และการควบคุมระดับความเสี่ยงให้อยู่ภายใต้เพดานที่กําหนด การรายงานต่อคณะกรรมการบริหารความเสี่ยง และคณะกรรมการธนาคารทั้งกรณีปกติที่ทําอย่างสม่ําเสมอ และกรณีเกินเพดานความเสี่ยงที่กําหนดไว้ ขั้นตอนการปฏิบัติกรณีที่เกิดการเปลี่ยนแปลงของปัจจัยต่าง ๆ ไปในทิศทางที่เป็นผลลบกับธนาคารพาณิชย์ โดยอาจพิจารณาในลักษณะผลกระทบต่อ Portfolio โดยรวมก็ได้ 5.8 นโยบายการควบคุมภายในและตรวจสอบ ธนาคารพาณิชย์ต้องกําหนดนโยบายการควบคุมภายในและตรวจสอบ ซึ่งครอบคลุมถึงเรื่องต่อไปนี้ 5.8.1 การจัดโครงสร้างองค์กรการจัดโครงสร้างองค์กรที่ส่งเสริมให้เกิดการควบคุมภายในและตรวจสอบที่มีประสิทธิภาพ มีการแบ่งแยกหน้าที่และการจัดโครงสร้างองค์กร สายบังคับบัญชาที่เหมาะสมและชัดเจนโดยมีหน่วยงานที่เป็นอิสระจากหน่วยงานที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงและหน่วยงานในการบริหารความเสี่ยง5.8.2 กระบวนการควบคุมภายในและตรวจสอบ (1) การกําหนดให้คณะกรรมการย่อยหรือผู้บริหารระดับสูงกําหนดรายละเอียดขั้นตอนการปฏิบัติในการทําธุรกรรมอนุพันธ์ตามข้อ 5.7 และจัดทําระเบียบและวิธีปฏิบัติในการควบคุมภายในและตรวจสอบอย่างชัดเจนเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อให้เกิดความรัดกุมในการปฏิบัติงานและช่วยในการติดตามดูแลการปฏิบัติงานให้สอดคล้องกับนโยบายและกลยุทธ์ที่ได้รับความเห็นชอบ (2) การตรวจสอบการปฏิบัติตามขั้นตอนการปฏิบัติโดยหน่วยงานอิสระตามระเบียบวิธีการ และความถี่ที่กําหนด (3) การรายงานการติดตามการปฏิบัติตามระบบการควบคุมภายในและผลการตรวจสอบทั้งในกรณีปกติอย่างสม่ําเสมอ และกรณีที่พบการปฏิบัติที่ไม่รัดกุม ซึ่งต้องรายงานเพื่อพิจารณากําหนดแนวทางแก้ไขปรับปรุง และป้องกันปัญหาในอนาคตอย่างต่อเนื่อง โดยจัดทํารายงานการตรวจสอบเสนอต่อคณะกรรมการธนาคารและคณะกรรมการตรวจสอบ หรือหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายจากสํานักงานใหญ่ในกรณีของสาขาธนาคารพาณิชย์ต่างประเทศ โดยหน่วยงานดังกล่าวอาจตั้งอยู่ในสํานักงานภูมิภาคก็ได้ 5.9 ความพร้อมด้านบุคลากร ธนาคารพาณิชย์ต้องมีบุคลากรที่เพียงพอที่จะรองรับการประกอบธุรกรรมอนุพันธ์อย่างมีประสิทธิภาพและครบวงจรในแต่ละส่วนงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ หน่วยงานที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงหน่วยงานบริหารความเสี่ยง หน่วยงานด้านปฏิบัติการ และหน่วยงานควบคุมภายในและตรวจสอบนอกจากนี้ บุคลากรดังกล่าวจะต้องมีความรู้ความเข้าใจความสามารถและประสบการณ์เพียงพอ อื่นๆ - 6. วันเริ่มต้นบังคับใช้ ประกาศนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปผู้มีอํานาจลงนาม - ประกาศ ณ วันที่ 25 กันยายน พ.ศ.2558 (นายประสาร ไตรรัตน์วรกุล)ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย