คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3349/2531หลักกฎหมาย: เมื่ออาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิด และศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 แม้โจทก์จะมิได้ขอให้ริบของกลางแต่เมื่อคู่ความมิได้อุทธรณ์และคดีถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางดังกล่าวย่อมตกอยู่ในบังคับแห่ง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36และในชั้นขอคืนของกลาง เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงไม่อาจขอคืนของกลางได้ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เป็นเจ้าของอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางที่ศาลมีคำสั่งริบใบคดีความผิดต่อพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าซึ่งผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองขอยืมปืนของกลางไปเพื่อใช้ป้องกันตัวมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสองขอให้ศาลสั่งคืนอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางให้แก่ผู้ร้องศาลชั้นต้นไต่สวนแล้ว มีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นนี้ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยกับการที่จำเลยทั้งสองนำอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลาง 2 กระบอก ของผู้ร้องไปใช้ในการกระทำความผิดหรือไม่อาวุธปืนของกลาง 2 กระบอก ได้แก่อาวุธปืนเดี่ยวลูกกรดยาว ขนาด .22และอาวุธปืนเดี่ยวลูกซองยาว ขนาด 12 ซึ่งเป็นอาวุธปืนมีทะเบียนของผู้ร้องที่ได้รับอนุญาตให้มีและใช้ตามหลักฐานใบอนุญาตของนายทะเบียนเอกสารหมาย ร.1, ร.2 เห็นว่า การที่ผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวทั้งสองกระบอกในการไปตัดไม้ในป่าด้วยกันนั้น น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัวดังที่ผู้ร้อง เมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องเบิกความว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนงานรับจ้างผู้ร้องไปตัดไม้ในป่า พฤติการณ์น่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้ศาลฎีกาเห็นพ้องกับคำวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสอง ส่วนฎีกาผู้ร้องในข้อที่ว่าเมื่อโจทก์มิได้ขอให้ริบเป็นของกลางย่อมแสดงว่าโจทก์เห็นว่าผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยกับการกระทำความผิดและเป็นการพิพากษาเกินคำขอซึ่งต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 นั้น เห็นว่าเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์กล่าวหาตามฟ้องฟังได้ว่าปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดและศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 โดยคู่ความมิได้อุทธรณ์ คดีจึงถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางของผู้ร้องย่อมตกอยู่ในบังคับแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 เมื่อทางไต่สวนฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางมิได้ ฎีกาผู้ร้องในข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3349/2531พนักงานอัยการ จังหวัด อุทัยธานีโจทก์นาย ประทุม เพ็ญไพฑูรย์ผู้ร้องนาย จำนอง ขำ เท ศ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 33, ม. 36 ป.วิ.อ. ม. 192เมื่ออาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิด และศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 แม้โจทก์จะมิได้ขอให้ริบของกลางแต่เมื่อคู่ความมิได้อุทธรณ์และคดีถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางดังกล่าวย่อมตกอยู่ในบังคับแห่ง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36และในชั้นขอคืนของกลาง เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงไม่อาจขอคืนของกลางได้ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เป็นเจ้าของอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางที่ศาลมีคำสั่งริบใบคดีความผิดต่อพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าซึ่งผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองขอยืมปืนของกลางไปเพื่อใช้ป้องกันตัวมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสองขอให้ศาลสั่งคืนอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางให้แก่ผู้ร้องศาลชั้นต้นไต่สวนแล้ว มีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นนี้ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยกับการที่จำเลยทั้งสองนำอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลาง 2 กระบอก ของผู้ร้องไปใช้ในการกระทำความผิดหรือไม่อาวุธปืนของกลาง 2 กระบอก ได้แก่อาวุธปืนเดี่ยวลูกกรดยาว ขนาด .22และอาวุธปืนเดี่ยวลูกซองยาว ขนาด 12 ซึ่งเป็นอาวุธปืนมีทะเบียนของผู้ร้องที่ได้รับอนุญาตให้มีและใช้ตามหลักฐานใบอนุญาตของนายทะเบียนเอกสารหมาย ร.1, ร.2 เห็นว่า การที่ผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวทั้งสองกระบอกในการไปตัดไม้ในป่าด้วยกันนั้น น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัวดังที่ผู้ร้อง เมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องเบิกความว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนงานรับจ้างผู้ร้องไปตัดไม้ในป่า พฤติการณ์น่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้ศาลฎีกาเห็นพ้องกับคำวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสอง ส่วนฎีกาผู้ร้องในข้อที่ว่าเมื่อโจทก์มิได้ขอให้ริบเป็นของกลางย่อมแสดงว่าโจทก์เห็นว่าผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยกับการกระทำความผิดและเป็นการพิพากษาเกินคำขอซึ่งต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 นั้น เห็นว่าเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์กล่าวหาตามฟ้องฟังได้ว่าปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดและศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 โดยคู่ความมิได้อุทธรณ์ คดีจึงถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางของผู้ร้องย่อมตกอยู่ในบังคับแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 เมื่อทางไต่สวนฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางมิได้ ฎีกาผู้ร้องในข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ถาวร ตันตราภรณ์-ชูเชิด รักตะบุตร์-สัมฤทธิ์ ไชยศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินถือเป็นโทษอาญาและเป็นเพียงโทษอุปกรณ์ของโทษอย่างอื่น เช่น จำคุกหรือปรับ ดังนั้นการจะลงโทษริบทรัพย์สินได้จะต้องมีการลงโทษอย่างอื่นก่อน เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้ริบโดยเด็ดขาดแม้จะไม่มีการลงโทษอย่างอื่นก็ต้องริบ โทษริบทรัพย์สินเป็นการตัดกรรมสิทธิ์ของเจ้าทรัพย์ แต่ก็ยังอยู่ภายใต้หลักความสุจริต กล่าวคือถ้าหากเจ้าของกรรมสิทธิ์พิสูจน์ได้ว่าตนมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจหรือทราบว่ามีการใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดย่อมได้รับความคุ้มครอง วิวัฒนาการเกี่ยวกับโทษริบทรัพย์สินในสมัยโบราณการริบทรัพย์สินมีลักษณะเป็นโทษเด็ดขาดและรุนแรงมากคือ การริบราชบาตร (generalforfeiture) เช่น มีปรากฏในมาตรา 51,55 แห่งพระดอยการลักษณะโจร และมาตรา 1แห่งพระไอยการอาญาหลวง เป็นต้น การริบราชบาตรเป็นการริบทรัพย์สินของผู้กระทำผิดทั้งหมด ไม่ว่าทรัพย์นั้นจะเกียวกับการกระทำผิดหรือไม่ จึงมีลักษณะรุนแรงและเป็นผลร้ายแก่ผู้กระทำผิดจนเกินไป ต่อมาแนวความคิดดังกล่าวได้ผ่อนคลายลง เปลี่ยนมาเป็นการริบทรัพย์สินเฉพาะที่เกี่ยวกับความผิด และไม่ถือว่าเป็นโทษอาญาอย่างเดียว แต่เป็นวิธีการเพื่อความปลอดภัยด้วยแนวความคิดดังกล่าวได้ปรากฏครั้งแรกในกฎหมายลักษณะอาญาร.ส.127 มาตรา 28"ทรัพย์อย่างใด ๆ ที่กฎหมายบัญญัติไว้ว่าถ้าผู้ใดทำหรือใช้ เป็นความผิดนั้น ท่านให้ริบเสียทั้งสิ้น"ซึ่งมีลักษณะเป็นโทษอาญา ส่วนมาตรา 27"(1) สิ่งของที่บุคคลใช้หรือมีไว้โดยเจตนาจะใช้สำหรับกระทำความผิด ท่านว่าเป็นของควรริบ" ในกรณีนี้เป็นการริบทรัพย์สินเพื่อป้องกันมิให้ก่อการกระทำผิด อันเป็นวิธีการคุ้มครองความปลอดภัยของสังคมหลักการดังกล่าวปัจจุบันปรากฏในประมวลกฎหมายอาญามาตรา 32,33 ดังได้กล่าวมาแล้วว่าการริบทรัพย์สินเป็นโทษอาญาจึงต้องอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายรัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2521 มาตรา 26"บุคคลจะไม่ต้องรับโทษอาญา เว้นแต่จะได้กระทำการอันกฎหมายซึ่งใช้อยู่ในเวลาที่กระทำนั้นบัญญัติเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้"ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญดังกล่าวบุคคลจะมีความผิดอาญาจะต้องมีการกระทำ การกระทำดังกล่าวจะต้องประกอบด้วยเจตนาตามมาตรา 59แห่งประมวลกฎหมายอาญา เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้รับผิดแม้กระทำโดยไม่มีเจตนาหรือเป็นการประมาท หากกฎหมายบัญญัติเป็นความผิดก็ต้องรับโทษเช่นกัน เป็นไปตามหลักความรับผิดโดยเด็ดขาด (strictliability) มีข้อน่าสังเกตว่าในกรณีลงโทษริบทรัพย์สินของบุคคลที่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 วรรค 2, มาตรา 34 วรรคสองจะไม่ขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญหรืออย่างไร เพราะไม่มีการกระทำใด ๆเลย แต่ถ้าเจ้าของทรัพย์สินมีส่วนร่วมในการกระทำผิดด้วยก็จะกลายเป็นผู้สนับสนุนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 86 ไป ดังนั้นจะถือได้หรือไม่ว่าเป็นการกระทำโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 59 วรรคท้ายผู้บันทึกเห็นว่าการที่บุคคลใดรู้ว่ามีผู้อื่นใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดแล้วยินยอมหรือละเว้นไม่ขัดขวางจะถือว่าเป็นการกระทำโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลนั้นไม่น่าจะได้เพราะผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินไม่มีหน้าที่โดยกฎหมายหรือโดยสัญญาหรือโดยการกระทำใด ๆ ที่จะต้องป้องกันมิให้เกิดผล เรื่องนี้ท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ เห็นว่า "บุคคลจะไม่ต้องรับโทษอาญาเว้นแต่จะได้กระทำความผิด แต่ทั้งนี้มิได้หมายความว่าเขาจะต้องกระทำความผิดด้วยมือของเขาเอง เพียงแต่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็พอแล้ว" ท่านยังเห็นว่า การรู้เห็นเป็นใจไม่ถึงกับต้องมีการกระทำ คือ ร่วมหรือให้ความสะดวกในฐานสนับสนุนการกระทำผิด แต่ต้องได้รู้เห็น คือรู้แล้วว่ามีผู้ใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำความผิด และเป็นใจ คือยินยอมหรือละเว้นไม่ขัดขวางโดยสมัครใจปล่อยให้ผู้อื่นใช้ทรัพย์สินของตนกระทำความผิด ไม่ใช่เพราะความจำใจไม่สามารถขัดขวางได้จะเห็นได้ว่าการรู้เห็นเป็นใจให้บุคคลอื่นใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิด ไม่มีการกระทำใด ๆ เพียงแต่มีเจตนา ตามความเห็นของท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ท่านเห็นทำนองว่าการกระทำผิดอาญาไม่จำต้องทำด้วยมือของตนเองเพียงแต่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็เพียงพอที่จะลงโทษได้แล้ว ดังนั้นการริบทรัพย์สินของบุคคลที่รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดย่อมไม่เป็นการขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2521 มาตรา 26ผู้บันทึกเห็นว่าเรื่องนี้กฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษบุคคลที่มีเจตนาชั่วร้าย (mensrea=guiltymind) กล่าวคือ รู้แล้วว่ามีผู้ใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดแล้วไม่ขัดขวาง ทำนองเดียวกับผู้กระทำความผิดฐานพยายามที่เป็นไปไม่ได้อย่างแน่แท้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 81 เป็นการลงโทษที่เจตนาชั่วร้ายของผู้กระทำผิดเช่นกัน ซึ่งต่างจากกรณีเพียงแต่คิดในใจอย่างเดียวกฎหมายย่อมไม่ลงโทษ ดังสุภาษิตกฎหมายที่ว่า "Cogitationispoenamnemopatitur.(Thethoughtsandintentsofmenarenotpunishable)" เรื่องยากอยู่ที่ว่า อย่างไรผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดการค้นหาเจตนาชั่วร้ายของผู้กระทำผิดต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ไป ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกปรากฏว่าผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวในการไปตัดไม้ในป่า ศาลฎีกาท่านเห็นว่า"เป็นพฤติการณ์ที่น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัว พฤติการณ์จึงน่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้"ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางไม่ได้ ศาลฎีกาท่านคงเห็นว่าเพียงแค่ไปตัดไม้ในป่าไม่น่าจะถึงกับต้องเอาปืนไปป้องกันตัวถึงสองกระบอกจึงน่าจะมีเจตนาอย่างอื่นยิ่งกว่าเพื่อป้องกันตัว ผู้บันทึกเห็นว่าข้อเท็จจริงค่อนข้างจะจำกัดเกินไปในการค้นหาเจตนาชั่วร้ายของผู้ร้อง ข้อสังเกตประการสุดท้าย ในกรณีที่เจ้าของทรัพย์ไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ย่อมไม่อาจริบได้ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 วรรคสอง มาตรา 34 วรรคสองหากมีกฎหมายบัญญัติให้ริบทรัพย์สินของบุคคลที่ไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดย่อมเป็นการขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 222/2494(ประชุมใหญ่) อนึ่ง ผู้ใช้สิทธิร้องขอคืนของกลางนอกจากจะต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่าตนมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดแล้ว ผู้ร้องจะต้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินในขณะศาลมีคำพิพากษาให้ริบด้วย โดยไม่คำนึงว่าการได้มาซึ่งทรัพย์สินนั้นจะสุจริตหรือไม่(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 119/2506) แต่ถ้ารับโอนมาภายหลังศาลมีคำพิพากษาให้ริบแล้ว ไม่ว่าจะสุจริตหรือไม่ก็ร้องขอคืนไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2041/2522) วัชรินทร์ปัจเจกวิญญูสกุลคำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เป็นเจ้าของอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางที่ศาลมีคำสั่งริบใบคดีความผิดต่อพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าซึ่งผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองขอยืมปืนของกลางไปเพื่อใช้ป้องกันตัวมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสองขอให้ศาลสั่งคืนอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางให้แก่ผู้ร้องศาลชั้นต้นไต่สวนแล้ว มีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นนี้ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยกับการที่จำเลยทั้งสองนำอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลาง 2 กระบอก ของผู้ร้องไปใช้ในการกระทำความผิดหรือไม่อาวุธปืนของกลาง 2 กระบอก ได้แก่อาวุธปืนเดี่ยวลูกกรดยาว ขนาด .22และอาวุธปืนเดี่ยวลูกซองยาว ขนาด 12 ซึ่งเป็นอาวุธปืนมีทะเบียนของผู้ร้องที่ได้รับอนุญาตให้มีและใช้ตามหลักฐานใบอนุญาตของนายทะเบียนเอกสารหมาย ร.1, ร.2 เห็นว่า การที่ผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวทั้งสองกระบอกในการไปตัดไม้ในป่าด้วยกันนั้น น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัวดังที่ผู้ร้อง เมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องเบิกความว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนงานรับจ้างผู้ร้องไปตัดไม้ในป่า พฤติการณ์น่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้ศาลฎีกาเห็นพ้องกับคำวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสอง ส่วนฎีกาผู้ร้องในข้อที่ว่าเมื่อโจทก์มิได้ขอให้ริบเป็นของกลางย่อมแสดงว่าโจทก์เห็นว่าผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยกับการกระทำความผิดและเป็นการพิพากษาเกินคำขอซึ่งต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 นั้น เห็นว่าเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์กล่าวหาตามฟ้องฟังได้ว่าปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดและศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 โดยคู่ความมิได้อุทธรณ์ คดีจึงถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางของผู้ร้องย่อมตกอยู่ในบังคับแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 เมื่อทางไต่สวนฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางมิได้ ฎีกาผู้ร้องในข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3349/2531พนักงานอัยการ จังหวัด อุทัยธานีโจทก์นาย ประทุม เพ็ญไพฑูรย์ผู้ร้องนาย จำนอง ขำ เท ศ กับพวกจำเลย ป.อ. ม. 33, ม. 36 ป.วิ.อ. ม. 192เมื่ออาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิด และศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 แม้โจทก์จะมิได้ขอให้ริบของกลางแต่เมื่อคู่ความมิได้อุทธรณ์และคดีถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางดังกล่าวย่อมตกอยู่ในบังคับแห่ง ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36และในชั้นขอคืนของกลาง เมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงไม่อาจขอคืนของกลางได้ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า เป็นเจ้าของอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางที่ศาลมีคำสั่งริบใบคดีความผิดต่อพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ และพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าซึ่งผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองขอยืมปืนของกลางไปเพื่อใช้ป้องกันตัวมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดของจำเลยทั้งสองขอให้ศาลสั่งคืนอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางให้แก่ผู้ร้องศาลชั้นต้นไต่สวนแล้ว มีคำสั่งให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนผู้ร้องฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "มีปัญหาในชั้นนี้ว่า ผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยกับการที่จำเลยทั้งสองนำอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลาง 2 กระบอก ของผู้ร้องไปใช้ในการกระทำความผิดหรือไม่อาวุธปืนของกลาง 2 กระบอก ได้แก่อาวุธปืนเดี่ยวลูกกรดยาว ขนาด .22และอาวุธปืนเดี่ยวลูกซองยาว ขนาด 12 ซึ่งเป็นอาวุธปืนมีทะเบียนของผู้ร้องที่ได้รับอนุญาตให้มีและใช้ตามหลักฐานใบอนุญาตของนายทะเบียนเอกสารหมาย ร.1, ร.2 เห็นว่า การที่ผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวทั้งสองกระบอกในการไปตัดไม้ในป่าด้วยกันนั้น น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัวดังที่ผู้ร้อง เมื่อพิจารณาถึงข้อเท็จจริงตามที่ผู้ร้องเบิกความว่าจำเลยทั้งสองเป็นคนงานรับจ้างผู้ร้องไปตัดไม้ในป่า พฤติการณ์น่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้ศาลฎีกาเห็นพ้องกับคำวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสอง ส่วนฎีกาผู้ร้องในข้อที่ว่าเมื่อโจทก์มิได้ขอให้ริบเป็นของกลางย่อมแสดงว่าโจทก์เห็นว่าผู้ร้องมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยกับการกระทำความผิดและเป็นการพิพากษาเกินคำขอซึ่งต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 นั้น เห็นว่าเมื่อข้อเท็จจริงที่โจทก์กล่าวหาตามฟ้องฟังได้ว่าปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางเป็นทรัพย์ที่ได้ใช้ในการกระทำความผิดและศาลสั่งริบตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 โดยคู่ความมิได้อุทธรณ์ คดีจึงถึงที่สุดแล้ว การขอคืนของกลางของผู้ร้องย่อมตกอยู่ในบังคับแห่งประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 36 เมื่อทางไต่สวนฟังได้ว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิด ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางมิได้ ฎีกาผู้ร้องในข้อนี้ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(ถาวร ตันตราภรณ์-ชูเชิด รักตะบุตร์-สัมฤทธิ์ ไชยศิริ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการริบทรัพย์สินถือเป็นโทษอาญาและเป็นเพียงโทษอุปกรณ์ของโทษอย่างอื่น เช่น จำคุกหรือปรับ ดังนั้นการจะลงโทษริบทรัพย์สินได้จะต้องมีการลงโทษอย่างอื่นก่อน เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้ริบโดยเด็ดขาดแม้จะไม่มีการลงโทษอย่างอื่นก็ต้องริบ โทษริบทรัพย์สินเป็นการตัดกรรมสิทธิ์ของเจ้าทรัพย์ แต่ก็ยังอยู่ภายใต้หลักความสุจริต กล่าวคือถ้าหากเจ้าของกรรมสิทธิ์พิสูจน์ได้ว่าตนมิได้มีส่วนรู้เห็นเป็นใจหรือทราบว่ามีการใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดย่อมได้รับความคุ้มครอง วิวัฒนาการเกี่ยวกับโทษริบทรัพย์สินในสมัยโบราณการริบทรัพย์สินมีลักษณะเป็นโทษเด็ดขาดและรุนแรงมากคือ การริบราชบาตร (generalforfeiture) เช่น มีปรากฏในมาตรา 51,55 แห่งพระดอยการลักษณะโจร และมาตรา 1แห่งพระไอยการอาญาหลวง เป็นต้น การริบราชบาตรเป็นการริบทรัพย์สินของผู้กระทำผิดทั้งหมด ไม่ว่าทรัพย์นั้นจะเกียวกับการกระทำผิดหรือไม่ จึงมีลักษณะรุนแรงและเป็นผลร้ายแก่ผู้กระทำผิดจนเกินไป ต่อมาแนวความคิดดังกล่าวได้ผ่อนคลายลง เปลี่ยนมาเป็นการริบทรัพย์สินเฉพาะที่เกี่ยวกับความผิด และไม่ถือว่าเป็นโทษอาญาอย่างเดียว แต่เป็นวิธีการเพื่อความปลอดภัยด้วยแนวความคิดดังกล่าวได้ปรากฏครั้งแรกในกฎหมายลักษณะอาญาร.ส.127 มาตรา 28"ทรัพย์อย่างใด ๆ ที่กฎหมายบัญญัติไว้ว่าถ้าผู้ใดทำหรือใช้ เป็นความผิดนั้น ท่านให้ริบเสียทั้งสิ้น"ซึ่งมีลักษณะเป็นโทษอาญา ส่วนมาตรา 27"(1) สิ่งของที่บุคคลใช้หรือมีไว้โดยเจตนาจะใช้สำหรับกระทำความผิด ท่านว่าเป็นของควรริบ" ในกรณีนี้เป็นการริบทรัพย์สินเพื่อป้องกันมิให้ก่อการกระทำผิด อันเป็นวิธีการคุ้มครองความปลอดภัยของสังคมหลักการดังกล่าวปัจจุบันปรากฏในประมวลกฎหมายอาญามาตรา 32,33 ดังได้กล่าวมาแล้วว่าการริบทรัพย์สินเป็นโทษอาญาจึงต้องอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายรัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2521 มาตรา 26"บุคคลจะไม่ต้องรับโทษอาญา เว้นแต่จะได้กระทำการอันกฎหมายซึ่งใช้อยู่ในเวลาที่กระทำนั้นบัญญัติเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้"ตามกฎหมายรัฐธรรมนูญดังกล่าวบุคคลจะมีความผิดอาญาจะต้องมีการกระทำ การกระทำดังกล่าวจะต้องประกอบด้วยเจตนาตามมาตรา 59แห่งประมวลกฎหมายอาญา เว้นแต่กฎหมายบัญญัติให้รับผิดแม้กระทำโดยไม่มีเจตนาหรือเป็นการประมาท หากกฎหมายบัญญัติเป็นความผิดก็ต้องรับโทษเช่นกัน เป็นไปตามหลักความรับผิดโดยเด็ดขาด (strictliability) มีข้อน่าสังเกตว่าในกรณีลงโทษริบทรัพย์สินของบุคคลที่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 วรรค 2, มาตรา 34 วรรคสองจะไม่ขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญหรืออย่างไร เพราะไม่มีการกระทำใด ๆเลย แต่ถ้าเจ้าของทรัพย์สินมีส่วนร่วมในการกระทำผิดด้วยก็จะกลายเป็นผู้สนับสนุนตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 86 ไป ดังนั้นจะถือได้หรือไม่ว่าเป็นการกระทำโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 59 วรรคท้ายผู้บันทึกเห็นว่าการที่บุคคลใดรู้ว่ามีผู้อื่นใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดแล้วยินยอมหรือละเว้นไม่ขัดขวางจะถือว่าเป็นการกระทำโดยงดเว้นการที่จักต้องกระทำเพื่อป้องกันผลนั้นไม่น่าจะได้เพราะผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินไม่มีหน้าที่โดยกฎหมายหรือโดยสัญญาหรือโดยการกระทำใด ๆ ที่จะต้องป้องกันมิให้เกิดผล เรื่องนี้ท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ เห็นว่า "บุคคลจะไม่ต้องรับโทษอาญาเว้นแต่จะได้กระทำความผิด แต่ทั้งนี้มิได้หมายความว่าเขาจะต้องกระทำความผิดด้วยมือของเขาเอง เพียงแต่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็พอแล้ว" ท่านยังเห็นว่า การรู้เห็นเป็นใจไม่ถึงกับต้องมีการกระทำ คือ ร่วมหรือให้ความสะดวกในฐานสนับสนุนการกระทำผิด แต่ต้องได้รู้เห็น คือรู้แล้วว่ามีผู้ใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำความผิด และเป็นใจ คือยินยอมหรือละเว้นไม่ขัดขวางโดยสมัครใจปล่อยให้ผู้อื่นใช้ทรัพย์สินของตนกระทำความผิด ไม่ใช่เพราะความจำใจไม่สามารถขัดขวางได้จะเห็นได้ว่าการรู้เห็นเป็นใจให้บุคคลอื่นใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิด ไม่มีการกระทำใด ๆ เพียงแต่มีเจตนา ตามความเห็นของท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ท่านเห็นทำนองว่าการกระทำผิดอาญาไม่จำต้องทำด้วยมือของตนเองเพียงแต่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำความผิดก็เพียงพอที่จะลงโทษได้แล้ว ดังนั้นการริบทรัพย์สินของบุคคลที่รู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดย่อมไม่เป็นการขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2521 มาตรา 26ผู้บันทึกเห็นว่าเรื่องนี้กฎหมายมุ่งประสงค์จะลงโทษบุคคลที่มีเจตนาชั่วร้าย (mensrea=guiltymind) กล่าวคือ รู้แล้วว่ามีผู้ใช้ทรัพย์สินของตนในการกระทำผิดแล้วไม่ขัดขวาง ทำนองเดียวกับผู้กระทำความผิดฐานพยายามที่เป็นไปไม่ได้อย่างแน่แท้ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 81 เป็นการลงโทษที่เจตนาชั่วร้ายของผู้กระทำผิดเช่นกัน ซึ่งต่างจากกรณีเพียงแต่คิดในใจอย่างเดียวกฎหมายย่อมไม่ลงโทษ ดังสุภาษิตกฎหมายที่ว่า "Cogitationispoenamnemopatitur.(Thethoughtsandintentsofmenarenotpunishable)" เรื่องยากอยู่ที่ว่า อย่างไรผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินรู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดการค้นหาเจตนาชั่วร้ายของผู้กระทำผิดต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเป็นเรื่อง ๆ ไป ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกปรากฏว่าผู้ร้องให้จำเลยทั้งสองยืมอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืนไปใช้เพื่อป้องกันตัวในการไปตัดไม้ในป่า ศาลฎีกาท่านเห็นว่า"เป็นพฤติการณ์ที่น่าเชื่อว่าผู้ร้องในฐานะนายจ้างของจำเลยทั้งสองมีความมุ่งหมายอย่างอื่นนอกจากเพื่อให้ไว้ใช้ป้องกันตัว พฤติการณ์จึงน่าเชื่อว่าผู้ร้องรู้เห็นเป็นใจให้จำเลยทั้งสองนำปืนและเครื่องกระสุนปืนของกลางของผู้ร้องทั้งสองกระบอกไปใช้ล่าสัตว์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอันเป็นที่เกิดเหตุคดีนี้"ผู้ร้องจึงขอคืนของกลางไม่ได้ ศาลฎีกาท่านคงเห็นว่าเพียงแค่ไปตัดไม้ในป่าไม่น่าจะถึงกับต้องเอาปืนไปป้องกันตัวถึงสองกระบอกจึงน่าจะมีเจตนาอย่างอื่นยิ่งกว่าเพื่อป้องกันตัว ผู้บันทึกเห็นว่าข้อเท็จจริงค่อนข้างจะจำกัดเกินไปในการค้นหาเจตนาชั่วร้ายของผู้ร้อง ข้อสังเกตประการสุดท้าย ในกรณีที่เจ้าของทรัพย์ไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิด ย่อมไม่อาจริบได้ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 33 วรรคสอง มาตรา 34 วรรคสองหากมีกฎหมายบัญญัติให้ริบทรัพย์สินของบุคคลที่ไม่รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดย่อมเป็นการขัดต่อกฎหมายรัฐธรรมนูญ ตามนัยคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 222/2494(ประชุมใหญ่) อนึ่ง ผู้ใช้สิทธิร้องขอคืนของกลางนอกจากจะต้องพิสูจน์ให้ศาลเห็นว่าตนมิได้รู้เห็นเป็นใจด้วยในการกระทำผิดแล้ว ผู้ร้องจะต้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินในขณะศาลมีคำพิพากษาให้ริบด้วย โดยไม่คำนึงว่าการได้มาซึ่งทรัพย์สินนั้นจะสุจริตหรือไม่(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 119/2506) แต่ถ้ารับโอนมาภายหลังศาลมีคำพิพากษาให้ริบแล้ว ไม่ว่าจะสุจริตหรือไม่ก็ร้องขอคืนไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2041/2522) วัชรินทร์ปัจเจกวิญญูสกุล