คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 344/2531หลักกฎหมาย: การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งคู่สมรสฝ่ายหนึ่งกระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมของคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งย่อมไม่สมบูรณ์ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่ง อ. ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของ อ. และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 163 และมาตรา 164และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องคดีดังกล่าวได้เสมอโจทก์ฟ้องว่า นาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ โหประพัฒน์ ได้จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยมิได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวจึงไม่สมบูรณ์ และทำให้โจทก์เสียหายเพราะเมื่อนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ถึงแก่ความตายจำเลยใช้สิทธิอันเกิดจากการกระทำโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้นเรียกร้องกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินและรับบำเหน็จตกทอดของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ซึ่งโจทก์ควรได้รับแต่ผู้เดียว ขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ ให้จำเลยคืนสู่สถานะเดิม จำเลยให้การว่า โจทก์ให้ความยินยอมในการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม และคดีโจทก์ขาดอายุความก่อนสืบพยานโจทก์ จำเลยยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายว่าคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี จำเลยฎีกาศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่า "หากนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ผู้เป็นสามีดังที่โจทก์ฟ้อง ก็ย่อมเป็นการขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ซึ่งใช้บังคับในปัจจุบันอันมีผลให้การรับบุตรบุญธรรมนั้นไม่สมบูรณ์ กล่าวคือไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์กับจำเลยในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมของจำเลยกับนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา163 และมาตรา 164 และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายดังกล่าวได้เสมอ ที่ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ และให้ศาลชั้นต้น สืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นฎีกาให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่" ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 344/2531เรือเอก ประพัฒน์ โหประพัฒน์โจทก์น.ส. พรรณภา โหประพัฒน์จำเลย ป.พ.พ. ม. 133, ม. 163, ม. 164, ม. 1598/25 ป.วิ.พ. ม. 55การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งคู่สมรสฝ่ายหนึ่งกระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมของคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งย่อมไม่สมบูรณ์ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่ง อ. ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของ อ. และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 163 และมาตรา 164และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องคดีดังกล่าวได้เสมอโจทก์ฟ้องว่า นาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ โหประพัฒน์ ได้จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยมิได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวจึงไม่สมบูรณ์ และทำให้โจทก์เสียหายเพราะเมื่อนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ถึงแก่ความตายจำเลยใช้สิทธิอันเกิดจากการกระทำโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้นเรียกร้องกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินและรับบำเหน็จตกทอดของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ซึ่งโจทก์ควรได้รับแต่ผู้เดียว ขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ ให้จำเลยคืนสู่สถานะเดิม จำเลยให้การว่า โจทก์ให้ความยินยอมในการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม และคดีโจทก์ขาดอายุความก่อนสืบพยานโจทก์ จำเลยยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายว่าคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี จำเลยฎีกาศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่า "หากนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ผู้เป็นสามีดังที่โจทก์ฟ้อง ก็ย่อมเป็นการขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ซึ่งใช้บังคับในปัจจุบันอันมีผลให้การรับบุตรบุญธรรมนั้นไม่สมบูรณ์ กล่าวคือไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์กับจำเลยในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมของจำเลยกับนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา163 และมาตรา 164 และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายดังกล่าวได้เสมอ ที่ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ และให้ศาลชั้นต้น สืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นฎีกาให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่"(สุนทร จันทรศักดิ์-สมศักดิ์ เกิดลาภผล-เจริญ นิลเอสงฆ์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ในกรณีที่ผู้รับบุตรบุญธรรมมีคู่สมรส ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 เดิม ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25 ที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน บัญญัติว่า ผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นจะต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรสก่อน ข้อเท็จจริงในคดีนี้ โจทก์กล่าวอ้างว่า ภรรยาของโจทก์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม โดยปลอมลายมือชื่อของโจทก์ในฐานะคู่สมรสให้ความยินยอมไว้ ซึ่งเท่ากับอ้างว่าโจทก์ไม่ได้ให้ความยินยอม อันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/25(มาตรา 1584 เดิม) นั่นเอง ดังนี้ หากคำฟ้องของโจทก์รับฟังได้ จะมีผลเช่นใด ในเบื้องแรก มีความเห็นที่เป็นไปในทำนองเดียวกันว่า การจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ในกรณีนี้ ไม่สมบูรณ์ กล่าวคือการจดทะเบียนเช่นนี้ใช้บังคับไม่ได้ ที่จะเป็นปัญหา คงจะเป็นว่าการฟ้องคดีขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมดังกล่าว จะต้องตกอยู่ในบังคับของอายุความหรือไม่ ปัญหานี้ มีความเห็นแตกแยกออกไปเป็นสองฝ่าย มีทั้งเห็นว่าตกอยู่ในบังคับของอายุความ และไม่ตกอยู่ในบังคับของอายุความ ฝ่ายที่เห็นว่า ต้องฟ้องคดีภายในกำหนดอายุความ ซึ่งในกรณีนี้ ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้ จึงต้องใช้อายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164 มีเหตุผลว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมเป็นนิติกรรม และการที่คู่สมรสมิได้ให้ความยินยอมเช่นนี้เป็นกรณีบกพร่องในเรื่องความสามารถ ทำนองเดียวกับการจัดการทรัพย์สินที่เป็นสินสมรสที่คู่สมรสฝ่ายใดทำนิติกรรมไปโดยปราศจากความยินยอมของอีกฝ่าย นิติกรรมนั้นย่อมไม่สมบูรณ์ เว้นแต่อีกฝ่ายจะให้สัตยาบัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1480)ความไม่สมบูรณ์ของคดีนี้จึงน่าจะเป็นโมฆียะกรรม ที่อาจให้สัตยาบันได้ ทั้งนี้ เพราะความไม่สมบูรณ์อาจพิจารณาได้เป็นสองประการกล่าวคือ ไม่สมบูรณ์อย่างชั่วคราวเช่น มาตรา 1480 ที่กล่าวมาแล้ว หรือไม่สมบูรณ์อย่างถาวรซึ่งถ้าไม่สมบูรณ์อย่างถาวรก็น่าจะเป็นโมฆะกรรม ประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/34ได้บัญญัติอายุความการฟ้องขอให้เลิกการรับบุตรบุญธรรมไว้ จึงต้องถือว่าการฟ้องคดีนี้อยู่ในบังคับของอายุความ ทั้งคำพิพากษาฎีกาที่ 2398/2517 เคยวินิจฉัยไว้ว่า การฟ้องคดีขอให้แสดงว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมไม่สมบูรณ์ เพราะฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584(มาตรา 1598/25 ปัจจุบัน)ไม่ตกอยู่ในบังคับแห่งมาตรา 1590(มาตรา 1598/34 ปัจจุบัน) ที่จะต้องฟ้องภายใน 1 ปี แต่มิได้มีกฎหมายบัญญัติกำหนดอายุความในเรื่องนี้ไว้ จึงมีกำหนดอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 คำพิพากษาฎีกาฉบับที่บันทึกนี้ซึ่งวินิจฉัยโดยมติของที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า การฟ้องคดีนี้ไม่มีอายุความ เพราะเป็นการฟ้องขอให้แสดงฐานะของผู้รับบุตรบุญธรรมและจำเลยว่าไม่มีการเปลี่ยนแปลงไปโดยผลของการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์จึงไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างผู้รับบุตรบุญธรรมกับจำเลยอย่างใด กล่าวให้เข้าใจโดยง่าย การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ในคดีนี้ มีผลเป็นโมฆะกรรมนั่นเอง เมื่อเป็นดังนี้แล้วผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดจะกล่าวอ้างความเสียเปล่าแห่งโมฆะกรรมขึ้นก็ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 133 และการกล่าวอ้างตามมาตรานี้ น่าจะมีความหมายว่าจะกล่าวอ้างขึ้นเมื่อใดก็ได้ ดังที่คำแปลตัวบทภาษาอังกฤษใช้คำว่า "atanytime" จึงไม่อยู่ในบังคับของอายุความดังที่คำพิพากษาฎีกาที่ 1550/2520 ได้วินิจฉัยไว้ โดยแท้จริงแล้วแม้ว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนี้จะเป็นนิติกรรมอย่างหนึ่ง แต่นิติกรรมเช่นนี้ ก็ไม่ก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้องในเรื่องหนี้ ไม่มีสิทธิเรียกให้ชำระหนี้ได้ หากเป็นเรื่องที่เปลี่ยนแปลงสถานะของบุคคลตามกฎหมายหรือความสัมพันธ์ในครอบครัว การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่สมบูรณ์ทำให้ฐานะของจำเลยมีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายบัญญัติไว้เท่านั้น ส่วนความเห็นที่อ้างมาตรา 1598/34 ก็หาใช่อายุความไม่ แต่เป็นกำหนดเวลาฟ้องคดีเมื่อมีกรณีที่มีเหตุที่จะเลิกรับบุตรบุญธรรม ตามมาตรา 1598/33เช่นเดียวกับเหตุหย่าตามมาตรา 1516 ซึ่งจะต้องฟ้องคดีภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 1529 ทั้งการฟ้องคดีนี้ก็มิใช่การฟ้องขอให้เลิกรับบุตรบุญธรรมที่จดทะเบียนไว้โดยสมบูรณ์ แต่เป็นการฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งกรณีนี้ก็ไม่มีกำหนดเวลาฟ้องคดีบัญญัติไว้ ดังที่คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ให้เหตุผลไว้ชัดเจนแล้ว ในเรื่องของอายุความนั้น ควรจะได้ทำความเข้าใจกันเป็นเรื่อง ๆไป เพราะมีการกล่าวถึงอายุความสับสนและนำความหมายในเรื่องหนึ่งไปใช้กับอีกเรื่องหนึ่งปนเปกันไป อายุความที่เป็นสิทธิเรียกร้องให้ชำระหนี้น่าจะเป็นกรณีตามที่บัญญัติไว้ในบรรพ 1 ลักษณะ 6ส่วนกำหนดเวลาฟ้องคดี เป็นบทบัญญัติของกฎหมายที่กำหนดระยะเวลาไว้ เช่น มาตรา 1375, มาตรา 1516 และมาตรา 1598/34 นอกจากนี้ยังมีอายุความได้สิทธิ ตามมาตรา 1401 หรืออายุความเสียสิทธิตามมาตรา 1399 เป็นต้น อย่างไรก็ตาม เหตุผลสำคัญอีกประการหนึ่ง ที่เป็นข้อสนับสนุนว่า ถ้าการฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมอยู่ในบังคับของอายุความแล้ว ผลก็จะกลายเป็นว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมในกรณีที่คู่สมรสไม่ได้ให้ความยินยอมไว้ซึ่งไม่สมบูรณ์นั้น เมื่อล่วงเลยกำหนดอายุความ 10 ปีไปแล้ว การจดทะเบียนรับรองบุตรบุญธรรมนั้น ก็จะกลายเป็นสมบูรณ์หรือใช้บังคับได้ตามกฎหมายซึ่งออกจะมีผลแปลกอยู่ จึงเป็นข้อที่น่าพิจารณาอย่างยิ่ง สุชาติสุขสุมิตรคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า นาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ โหประพัฒน์ ได้จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยมิได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวจึงไม่สมบูรณ์ และทำให้โจทก์เสียหายเพราะเมื่อนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ถึงแก่ความตายจำเลยใช้สิทธิอันเกิดจากการกระทำโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้นเรียกร้องกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินและรับบำเหน็จตกทอดของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ซึ่งโจทก์ควรได้รับแต่ผู้เดียว ขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ ให้จำเลยคืนสู่สถานะเดิม จำเลยให้การว่า โจทก์ให้ความยินยอมในการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม และคดีโจทก์ขาดอายุความก่อนสืบพยานโจทก์ จำเลยยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายว่าคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี จำเลยฎีกาศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่า "หากนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ผู้เป็นสามีดังที่โจทก์ฟ้อง ก็ย่อมเป็นการขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ซึ่งใช้บังคับในปัจจุบันอันมีผลให้การรับบุตรบุญธรรมนั้นไม่สมบูรณ์ กล่าวคือไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์กับจำเลยในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมของจำเลยกับนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา163 และมาตรา 164 และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายดังกล่าวได้เสมอ ที่ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ และให้ศาลชั้นต้น สืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นฎีกาให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่" ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 344/2531เรือเอก ประพัฒน์ โหประพัฒน์โจทก์น.ส. พรรณภา โหประพัฒน์จำเลย ป.พ.พ. ม. 133, ม. 163, ม. 164, ม. 1598/25 ป.วิ.พ. ม. 55การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งคู่สมรสฝ่ายหนึ่งกระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมของคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งย่อมไม่สมบูรณ์ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่ง อ. ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของ อ. และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 163 และมาตรา 164และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องคดีดังกล่าวได้เสมอโจทก์ฟ้องว่า นาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ โหประพัฒน์ ได้จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยมิได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวจึงไม่สมบูรณ์ และทำให้โจทก์เสียหายเพราะเมื่อนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ถึงแก่ความตายจำเลยใช้สิทธิอันเกิดจากการกระทำโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายนั้นเรียกร้องกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินและรับบำเหน็จตกทอดของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ซึ่งโจทก์ควรได้รับแต่ผู้เดียว ขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ ให้จำเลยคืนสู่สถานะเดิม จำเลยให้การว่า โจทก์ให้ความยินยอมในการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม และคดีโจทก์ขาดอายุความก่อนสืบพยานโจทก์ จำเลยยื่นคำร้องขอให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายว่าคดีโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ขาดอายุความ พิพากษายกฟ้อง โจทก์อุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี จำเลยฎีกาศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยว่า "หากนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ ผู้เป็นสามีดังที่โจทก์ฟ้อง ก็ย่อมเป็นการขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25ที่ได้ตรวจชำระใหม่ ซึ่งใช้บังคับในปัจจุบันอันมีผลให้การรับบุตรบุญธรรมนั้นไม่สมบูรณ์ กล่าวคือไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์กับจำเลยในฐานะผู้รับบุตรบุญธรรมกับบุตรบุญธรรมแต่อย่างใด การที่โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ได้กระทำลงโดยไม่ได้รับความยินยอมจากโจทก์ผู้เป็นคู่สมรส จึงเป็นการฟ้องขอให้แสดงว่าฐานะของนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ และจำเลยมิได้มีการเปลี่ยนแปลงเพราะการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ซึ่งไม่สมบูรณ์ดังกล่าว หาใช่เป็นการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเพิกถอนฐานะความเป็นบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมของจำเลยกับนาวาตรีหญิงอำไพวงศ์ไม่ กรณีจึงไม่อยู่ในบังคับของบทบัญญัติว่าด้วยอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา163 และมาตรา 164 และเมื่อไม่มีบทบัญญัติของกฎหมายกำหนดระยะเวลาที่โจทก์อาจฟ้องคดีเช่นว่านี้ได้แล้ว โจทก์ผู้มีส่วนได้เสียย่อมมีสิทธิที่จะฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายดังกล่าวได้เสมอ ที่ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นที่ให้ยกฟ้องโจทก์ และให้ศาลชั้นต้น สืบพยานโจทก์จำเลยแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยในผล ฎีกาของจำเลยฟังไม่ขึ้นพิพากษายืน ค่าฤชาธรรมเนียมในชั้นฎีกาให้ศาลชั้นต้นรวมสั่งเมื่อมีคำพิพากษาใหม่"(สุนทร จันทรศักดิ์-สมศักดิ์ เกิดลาภผล-เจริญ นิลเอสงฆ์)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม ในกรณีที่ผู้รับบุตรบุญธรรมมีคู่สมรส ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584 เดิม ซึ่งตรงกับมาตรา 1598/25 ที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน บัญญัติว่า ผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นจะต้องได้รับความยินยอมจากคู่สมรสก่อน ข้อเท็จจริงในคดีนี้ โจทก์กล่าวอ้างว่า ภรรยาของโจทก์จดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม โดยปลอมลายมือชื่อของโจทก์ในฐานะคู่สมรสให้ความยินยอมไว้ ซึ่งเท่ากับอ้างว่าโจทก์ไม่ได้ให้ความยินยอม อันเป็นการไม่ปฏิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/25(มาตรา 1584 เดิม) นั่นเอง ดังนี้ หากคำฟ้องของโจทก์รับฟังได้ จะมีผลเช่นใด ในเบื้องแรก มีความเห็นที่เป็นไปในทำนองเดียวกันว่า การจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรม ในกรณีนี้ ไม่สมบูรณ์ กล่าวคือการจดทะเบียนเช่นนี้ใช้บังคับไม่ได้ ที่จะเป็นปัญหา คงจะเป็นว่าการฟ้องคดีขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับจำเลยเป็นบุตรบุญธรรมดังกล่าว จะต้องตกอยู่ในบังคับของอายุความหรือไม่ ปัญหานี้ มีความเห็นแตกแยกออกไปเป็นสองฝ่าย มีทั้งเห็นว่าตกอยู่ในบังคับของอายุความ และไม่ตกอยู่ในบังคับของอายุความ ฝ่ายที่เห็นว่า ต้องฟ้องคดีภายในกำหนดอายุความ ซึ่งในกรณีนี้ ไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้ จึงต้องใช้อายุความ 10 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 164 มีเหตุผลว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมเป็นนิติกรรม และการที่คู่สมรสมิได้ให้ความยินยอมเช่นนี้เป็นกรณีบกพร่องในเรื่องความสามารถ ทำนองเดียวกับการจัดการทรัพย์สินที่เป็นสินสมรสที่คู่สมรสฝ่ายใดทำนิติกรรมไปโดยปราศจากความยินยอมของอีกฝ่าย นิติกรรมนั้นย่อมไม่สมบูรณ์ เว้นแต่อีกฝ่ายจะให้สัตยาบัน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1480)ความไม่สมบูรณ์ของคดีนี้จึงน่าจะเป็นโมฆียะกรรม ที่อาจให้สัตยาบันได้ ทั้งนี้ เพราะความไม่สมบูรณ์อาจพิจารณาได้เป็นสองประการกล่าวคือ ไม่สมบูรณ์อย่างชั่วคราวเช่น มาตรา 1480 ที่กล่าวมาแล้ว หรือไม่สมบูรณ์อย่างถาวรซึ่งถ้าไม่สมบูรณ์อย่างถาวรก็น่าจะเป็นโมฆะกรรม ประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/34ได้บัญญัติอายุความการฟ้องขอให้เลิกการรับบุตรบุญธรรมไว้ จึงต้องถือว่าการฟ้องคดีนี้อยู่ในบังคับของอายุความ ทั้งคำพิพากษาฎีกาที่ 2398/2517 เคยวินิจฉัยไว้ว่า การฟ้องคดีขอให้แสดงว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมไม่สมบูรณ์ เพราะฝ่าฝืนประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1584(มาตรา 1598/25 ปัจจุบัน)ไม่ตกอยู่ในบังคับแห่งมาตรา 1590(มาตรา 1598/34 ปัจจุบัน) ที่จะต้องฟ้องภายใน 1 ปี แต่มิได้มีกฎหมายบัญญัติกำหนดอายุความในเรื่องนี้ไว้ จึงมีกำหนดอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 164 คำพิพากษาฎีกาฉบับที่บันทึกนี้ซึ่งวินิจฉัยโดยมติของที่ประชุมใหญ่ เห็นว่า การฟ้องคดีนี้ไม่มีอายุความ เพราะเป็นการฟ้องขอให้แสดงฐานะของผู้รับบุตรบุญธรรมและจำเลยว่าไม่มีการเปลี่ยนแปลงไปโดยผลของการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์จึงไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ตามกฎหมายระหว่างผู้รับบุตรบุญธรรมกับจำเลยอย่างใด กล่าวให้เข้าใจโดยง่าย การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ในคดีนี้ มีผลเป็นโมฆะกรรมนั่นเอง เมื่อเป็นดังนี้แล้วผู้มีส่วนได้เสียคนหนึ่งคนใดจะกล่าวอ้างความเสียเปล่าแห่งโมฆะกรรมขึ้นก็ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 133 และการกล่าวอ้างตามมาตรานี้ น่าจะมีความหมายว่าจะกล่าวอ้างขึ้นเมื่อใดก็ได้ ดังที่คำแปลตัวบทภาษาอังกฤษใช้คำว่า "atanytime" จึงไม่อยู่ในบังคับของอายุความดังที่คำพิพากษาฎีกาที่ 1550/2520 ได้วินิจฉัยไว้ โดยแท้จริงแล้วแม้ว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนี้จะเป็นนิติกรรมอย่างหนึ่ง แต่นิติกรรมเช่นนี้ ก็ไม่ก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้องในเรื่องหนี้ ไม่มีสิทธิเรียกให้ชำระหนี้ได้ หากเป็นเรื่องที่เปลี่ยนแปลงสถานะของบุคคลตามกฎหมายหรือความสัมพันธ์ในครอบครัว การจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่สมบูรณ์ทำให้ฐานะของจำเลยมีสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายบัญญัติไว้เท่านั้น ส่วนความเห็นที่อ้างมาตรา 1598/34 ก็หาใช่อายุความไม่ แต่เป็นกำหนดเวลาฟ้องคดีเมื่อมีกรณีที่มีเหตุที่จะเลิกรับบุตรบุญธรรม ตามมาตรา 1598/33เช่นเดียวกับเหตุหย่าตามมาตรา 1516 ซึ่งจะต้องฟ้องคดีภายในกำหนดเวลาตามมาตรา 1529 ทั้งการฟ้องคดีนี้ก็มิใช่การฟ้องขอให้เลิกรับบุตรบุญธรรมที่จดทะเบียนไว้โดยสมบูรณ์ แต่เป็นการฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งกรณีนี้ก็ไม่มีกำหนดเวลาฟ้องคดีบัญญัติไว้ ดังที่คำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ให้เหตุผลไว้ชัดเจนแล้ว ในเรื่องของอายุความนั้น ควรจะได้ทำความเข้าใจกันเป็นเรื่อง ๆไป เพราะมีการกล่าวถึงอายุความสับสนและนำความหมายในเรื่องหนึ่งไปใช้กับอีกเรื่องหนึ่งปนเปกันไป อายุความที่เป็นสิทธิเรียกร้องให้ชำระหนี้น่าจะเป็นกรณีตามที่บัญญัติไว้ในบรรพ 1 ลักษณะ 6ส่วนกำหนดเวลาฟ้องคดี เป็นบทบัญญัติของกฎหมายที่กำหนดระยะเวลาไว้ เช่น มาตรา 1375, มาตรา 1516 และมาตรา 1598/34 นอกจากนี้ยังมีอายุความได้สิทธิ ตามมาตรา 1401 หรืออายุความเสียสิทธิตามมาตรา 1399 เป็นต้น อย่างไรก็ตาม เหตุผลสำคัญอีกประการหนึ่ง ที่เป็นข้อสนับสนุนว่า ถ้าการฟ้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมอยู่ในบังคับของอายุความแล้ว ผลก็จะกลายเป็นว่าการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมในกรณีที่คู่สมรสไม่ได้ให้ความยินยอมไว้ซึ่งไม่สมบูรณ์นั้น เมื่อล่วงเลยกำหนดอายุความ 10 ปีไปแล้ว การจดทะเบียนรับรองบุตรบุญธรรมนั้น ก็จะกลายเป็นสมบูรณ์หรือใช้บังคับได้ตามกฎหมายซึ่งออกจะมีผลแปลกอยู่ จึงเป็นข้อที่น่าพิจารณาอย่างยิ่ง สุชาติสุขสุมิตร