ประกาศกระทรวงมหาดไทยประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็กการจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการเพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑] อาศัยอำนาจตามความในข้อ ๒ แห่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่๑๙ กระทรวงมหาดไทยจึงออกประกาศไว้ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ให้ยกเลิกประกาศกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่๓๑ ตุลาคม ๒๕๐๑ เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้างการใช้แรงงานหญิงและเด็ก และการจ่ายค่าจ้าง และประกาศกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ ๓๑ตุลาคม ๒๕๐๑ เรื่องการจัดให้มีสวัสดิการเพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้างข้อ ๒ ภายใต้บังคับส่วนที่ ๒ประกาศนี้ให้ใช้บังคับแก่งานอุตสาหกรรม หรืองานพาณิชยกรรมที่ใช้ลูกจ้างตั้งแต่สิบคนขึ้นไปข้อ ๓[๒] ในประกาศนี้งานอุตสาหกรรม หมายความถึง(๑) การทำเหมืองแร่ เหมืองหินหรือกิจการอื่นใดที่เกี่ยวกับการขุดค้นแร่ธาตุ(๒) การผลิต เปลี่ยนแปลง ประกอบ ทำความสะอาด ซ่อมแซม ตบแต่งทำให้สำเร็จรูป สงวนรักษา ดัดแปลงเพื่อจำหน่าย ทำให้แตกหักรื้อถอนหรือแปรรูปซึ่งวัตถุหรือทรัพย์สินและรวมถึงการต่อเรือการให้กำเนิดแปลงและจ่ายไฟฟ้า หรือพลังงานอย่างอื่น(๓) การก่อสร้าง ต่อเติม ติดตั้ง บำรุงรักษา ซ่อมแซมดัดแปลงหรือรื้อถอนอาคาร ทางรถไฟ ทางรถราง ท่าเรือ อู่เรือ สะพานเทียบเรือทางน้ำในประเทศ ถนน อุโมงค์สะพาน ท่อระบายน้ำ บ่อน้ำ โทรเลข โทรศัพท์ ไฟฟ้า ก๊าซหรือประปา หรืองานก่อสร้างอื่นๆรวมทั้งการเตรียมหรือวางรากฐานของงานก่อสร้างหรือโครงสร้างนั้นๆ หรือ(๔) การขนส่งผู้โดยสารหรือสินค้าทางถนน รถไฟทางน้ำในประเทศหรือทะเล รวมทั้งการขนถ่ายสินค้าที่อู่เรือ ที่เทียบเรือสะพานเทียบเรือ ท่าเรือ หรือโรงพักสินค้างานพาณิชยกรรม[๓] หมายความถึง(๑) การซื้อขาย การแลกเปลี่ยน การให้เช่า การให้เช่าซื้อการรับจ้างทำของ การให้ยืม การรับฝาก การรับจำนำ การรับจำนองการเก็บของในคลังสินค้า การธนาคาร การโอนหรือจัดส่งเงิน การรับประกันภัยหรือบริการที่เรียกค่าตอบแทน(๒) งานในสำนักงาน ซึ่งรวมถึง งานจัดการ งานวิทยาการงานวิชาชีพ งานเสมียนพนักงาน หรืองานธุรการอื่น ทั้งนี้ หากการทำงานส่วนใหญ่ทำอยู่ในสำนักงาน(๓)กิจการที่มีลักษณะผสมระหว่างงานอุตสาหกรรมและงานพาณิชยกรรมเว้นแต่ส่วนใหญ่ของกิจการนั้นเป็นงานอุตสาหกรรมทั้งนี้ ไม่รวมถึงงานอันเป็นกิจกรรมโดยเฉพาะของสถานพยาบาลสโมสร สมาคม สถานสงเคราะห์เพื่อการกุศล มูลนิธิ โรงเรียนราษฎร์ หอพัก ร้านขายอาหารหรือร้านขายเครื่องดื่มนายจ้าง หมายความถึง บุคคลซึ่งตกลงรับลูกจ้างเข้าทำงานโดยจ่ายค่าจ้างให้ลูกจ้าง หมายความถึง บุคคลซึ่งตกลงทำงานให้แก่นายจ้างเพื่อรับค่าจ้างในงานอุตสาหกรรมหรืองานพาณิชยกรรม แต่ไม่รวมถึง(๑) ข้าราชการตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการ(๒)ข้าราชการส่วนท้องถิ่นตามกฎหมายว่าด้วยบำเหน็จบำนาญข้าราชการส่วนท้องถิ่น(๓) ลูกจ้างของกระทรวง ทบวง กรมหรือทบวงการเมืองที่มีฐานะเทียบเท่า ของสำนักงานหรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐ ทั้งนี้เว้นแต่ลูกจ้างของรัฐวิสาหกิจตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการงบประมาณ หรือของหน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่น(๔) ลูกจ้างทำงานรับใช้ในบ้านลูกจ้างประจำ หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ้างไว้เป็นการประจำ ไม่ว่าค่าจ้างนั้นจะกำหนดเป็นรายเดือนรายสัปดาห์ รายวัน รายชั่วโมง รายระยะเวลาอย่างอื่น หรือกำหนดตามผลงานที่ลูกจ้างทำได้ลูกจ้างชั่วคราว หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ้างไว้ไม่เป็นการประจำ เพื่อทำงานอันมีลักษณะไม่สม่ำเสมอเป็นการจร เป็นครั้งคราว หรือเป็นไปตามฤดูกาลไม่ว่าค่าจ้างนั้นจะกำหนดเป็นรายเดือน รายสัปดาห์ รายวัน รายชั่วโมงรายระยะเวลาอย่างอื่น หรือกำหนดตามผลงานที่ลูกจ้างทำได้ ทั้งนี้โดยมีระยะเวลาทำงานติดต่อกันไม่เกินหนึ่งร้อยยี่สิบวันอันรวมถึงวันหยุดงานประจำสัปดาห์ วันหยุดงานตามประเพณีนิยม วันหยุดงานพักผ่อนประจำปีวันหยุดพักรักษาตัว และวันลาหยุดที่ได้รับอนุญาตจากนายจ้างถ้าพ้นระยะเวลาดังกล่าวข้างต้น ลูกจ้างนั้นเป็นลูกจ้างประจำนับแต่วันถัดจากวันครบระยะเวลานั้นเป็นต้นไปลูกจ้างรายเดือน หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายค่าจ้างให้โดยกำหนดค่าจ้างเป็นรายเดือนอันรวมถึงค่าจ้างในวันหยุดงานประจำสัปดาห์ วันหยุดงานตามประเพณีนิยม วันหยุดงานพักผ่อนประจำปีวันหยุดพักรักษาตัว และในวันลาหยุดที่ได้รับอนุญาตจากนายจ้างลูกจ้างรายสัปดาห์ หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายค่าจ้างให้ โดยกำหนดค่าจ้างเป็นรายสัปดาห์อันรวมถึงค่าจ้างในวันหยุดงานประจำสัปดาห์ วันหยุดงานตามประเพณีนิยมวันหยุดงานพักผ่อนประจำปี วันหยุดพักรักษาตัวและในวันลาหยุดที่ได้รับอนุญาตจากนายจ้างลูกจ้างรายวัน หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายค่าจ้างให้โดยกำหนดค่าจ้างเป็นรายวันลูกจ้างรายชั่วโมง หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายค่าจ้างให้โดยกำหนดค่าจ้างเป็นรายชั่วโมงลูกจ้างตามผลงาน หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายค่าจ้างให้โดยกำหนดค่าจ้างตามผลงานที่ลูกจ้างทำได้ลูกจ้างผู้บังคับบัญชา หมายความถึงลูกจ้างซึ่งมีอำนาจหน้าที่ในการรักษาผลประโยชน์ของนายจ้างเกี่ยวกับลูกจ้างอื่นในเรื่องการจ้าง ย้าย พักงาน เลิกจ้าง ให้กลับเข้าทำงาน มอบงานให้ทำให้บำเหน็จความชอบ ลงโทษทางวินัย หรือวินิจฉัยคำร้องทุกข์ ทั้งนี้โดยมีอิสระในการใช้ดุลพินิจของตนเองลูกจ้างทดลองงาน หมายความถึงลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ้างเป็นลูกจ้างประจำ โดยแจ้งเงื่อนไขให้ทราบอย่างชัดเจนว่าให้ทดลองปฏิบัติงานในระยะเวลาหนึ่งติดต่อกันซึ่งกำหนดไว้แน่นอนแต่ไม่เกินหนึ่งร้อยแปดสิบวัน และลูกจ้างยังอยู่ในระยะเวลาที่กำหนดไว้นั้นค่าจ้าง หมายความถึงสินจ้างที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างเป็นการตอบแทนการทำงานของลูกจ้างไม่ว่าสินจ้างนั้นจะเรียกชื่อกำหนด คำนวณ หรือจ่ายอย่างไรก็ตาม แต่ไม่รวมค่าล่วงเวลา ค่าล่วงเวลาในวันหยุดโบนัส หรือผลประโยชน์อย่างอื่นที่มีลักษณะเป็นการสงเคราะห์ลูกจ้างค่าล่วงเวลา หมายความถึงเงินที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างซึ่งทำงานเกินกำหนดเวลาทำงานปกติค่าล่วงเวลาในวันหยุด หมายความถึงเงินที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างซึ่งทำงานในวันหยุดงานประจำสัปดาห์วันหยุดงานตามประเพณีนิยม หรือในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีเงินชดเชย หมายความถึงเงินที่นายจ้างจะต้องจ่ายให้แก่ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้างนอกเหนือจากเงินประเภทอื่นซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายให้แก่ลูกจ้างอยู่ก่อนแล้วเลิกจ้าง หมายความถึงการให้ลูกจ้างออกจากงานด้วยการให้ออก ปลดออก หรือไล่ออก และรวมถึงการที่นายจ้าง(๑) ไม่ยินยอมให้ลูกจ้างปฏิบัติงานและไม่จ่ายค่าจ้างให้(๒)ให้ลูกจ้างพักงานชั่วคราวและไม่จ่ายค่าจ้างให้เกินสิบห้าวัน หรือ(๓) ลดค่าจ้างปกติของลูกจ้างโดยมิได้รับความยินยอมจากลูกจ้างเว้นแต่เป็นการลดอันเนื่องจากลูกจ้างกระทำผิดข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานวัน หมายความถึง ระยะเวลาเริ่มตั้งแต่ลูกจ้างเข้าทำงานเป็นต้นไปจนครบยี่สิบสี่ชั่วโมงติดต่อกันวันทำงานปกติ หมายความถึง วันที่ลูกจ้างมาทำงานโดยไม่รวมวันหยุดงานประจำสัปดาห์ วันหยุดงานตามประเพณีนิยมและวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีเจ้าหน้าที่ตรวจแรงงาน หมายความถึง เจ้าหน้าที่ซึ่งกระทรวงมหาดไทยแต่งตั้งเพื่อปฏิบัติการตามประกาศนี้เจ้าหน้าที่ออกใบอนุญาต หมายความถึงเจ้าหน้าที่ซึ่งกระทรวงมหาดไทยแต่งตั้ง เพื่อปฏิบัติตามประกาศนี้ส่วนที่ ๑การใช้แรงงานทั่วไป หมวด๑เวลาทำงาน ข้อ ๔ เวลาทำงานของลูกจ้างให้กำหนด ดังนี้(๑) งานอุตสาหกรรมโดยปกติจะเกินสัปดาห์ละสี่สิบแปดชั่วโมงไม่ได้งานอันอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยหรือร่างกายของลูกจ้างห้ามมิให้เกินสัปดาห์ละสี่สิบสองชั่วโมงงานใดเป็นงานอันอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยหรือร่างกายของลูกจ้างให้เป็นไปตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนด(๒) งานพาณิชยกรรมโดยปกติจะเกินสัปดาห์ละห้าสิบสี่ชั่วโมงไม่ได้ข้อ ๕ให้ลูกจ้างมีเวลาหยุดพักผ่อนติดต่อกันไม่น้อยกว่าวันละหนึ่งชั่วโมง เวลาพักผ่อนนี้ให้กำหนดหลังจากที่ลูกจ้างได้ทำงานมาแล้วในวันนั้นไม่เกินห้าชั่วโมงและไม่ให้นับรวมเป็นเวลาทำงานนายจ้างและลูกจ้างอาจตกลงกันให้มีเวลาพักผ่อนน้อยกว่าครั้งละหนึ่งชั่วโมงก็ได้แต่จะต้องไม่น้อยกว่าครั้งละยี่สิบนาทีและเมื่อรวมกันแล้วจะต้องไม่น้อยกว่าหนึ่งชั่วโมงความในสองวรรคก่อนมิให้ใช้บังคับแก่กรณีที่ลูกจ้างต้องทำงานในหน้าที่อันมีลักษณะที่ลูกจ้างอาจมีเวลาพักผ่อนไปได้ในตัวโดยได้รับความยินยอมจากลูกจ้างแล้วหมวด ๒วันหยุดงาน ข้อ ๖[๔] (ยกเลิก)ข้อ ๗[๕]นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างหยุดงานตามประเพณีนิยมปีละไม่น้อยกว่าสิบสามวันโดยรวมวันที่๑ พฤษภาคมด้วย ส่วนวันหยุดงานตามประเพณีนิยมวันอื่นให้เป็นไปตามข้อตกลงระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างถ้าวันหยุดงานตามประเพณีนิยมวันใดตรงกับวันหยุดงานประจำสัปดาห์ให้เลื่อนวันหยุดงานตามประเพณีนิยมวันนั้นไปหยุดในวันถัดไปข้อ ๘[๖] ในกรณีที่มีการจ้างลูกจ้างประจำใดติดต่อกันมาแล้วครบหนึ่งปีลูกจ้างประจำนั้นมีสิทธิหยุดงานพักผ่อนประจำปีได้ปีละไม่น้อยกว่าหกวันทำงานปกติโดยให้นายจ้างกำหนดให้ผลัดเปลี่ยนกันหยุดนายจ้างกับลูกจ้างประจำอาจตกลงสะสมวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีไปรวมหยุดในปีอื่นก็ได้ข้อ ๙[๗] ในกรณีที่เป็นงานอันมีลักษณะที่จะต้องทำติดต่อกันไปโดยจะหยุดเสียมิได้หรือเป็นงานฉุกเฉินซึ่งทั้งนี้ถ้าจะให้ลูกจ้างหยุดงานในวันหยุดงานตามประเพณีนิยมหรือในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปี จะเสียหายแก่งานของนายจ้างนายจ้างจะให้ลูกจ้างทำงานในวันหยุดนั้นเท่าที่จำเป็นก็ได้การให้ลูกจ้างทำงานในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีได้ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างข้อ ๑๐[๘]ลูกจ้างมีสิทธิหยุดพักรักษาตัวได้ปีละไม่เกินสามสิบวันทำงานปกติการหยุดพักรักษาตัวแต่ละครั้งนายจ้างอาจให้ลูกจ้างแสดงใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งถ้าไม่มีแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งให้นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันเองถ้านายจ้างจัดแพทย์ไว้ให้แล้ว ให้ใช้แพทย์ดังกล่าวเว้นแต่ลูกจ้างไม่สามารถให้แพทย์นั้นตรวจได้ค่าใบรับรองแพทย์ ให้นายจ้างเป็นผู้ออกสิทธิในการหยุดพักรักษาตัวดังกล่าวแล้วให้ใช้ได้เฉพาะปีและเพื่อประโยชน์แห่งข้อนี้คำว่าปีนั้นให้นับตั้งแต่วันที่ลูกจ้างเข้าทำงานหมวด๓การจ่ายค่าจ้างค่าล่วงเวลา และค่าล่วงเวลาในวันหยุด ข้อ ๑๑[๙]นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างประจำซึ่งหยุดงานในวันหยุดงานตามประเพณีนิยมตามข้อ ๗ หรือซึ่งหยุดงานในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปี ตามข้อ ๘ เท่ากับค่าจ้างในวันทำงานปกติข้อ ๑๑ ทวิ[๑๐]นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างประจำซึ่งหยุดพักรักษาตัวตามข้อ ๑๐ในอัตราไม่น้อยกว่าครึ่งหนึ่งของค่าจ้างในวันทำงานปกติตลอดเวลาที่หยุดพักรักษาตัวนายจ้างต้องจ่ายค่ารักษาพยาบาลให้แก่ลูกจ้างประจำซึ่งหยุดพักรักษาตัวเท่าที่ได้จ่ายไปจริงแต่ไม่เกินค่าจ้างที่ลูกจ้างนั้นได้รับในระหว่างหยุดพักรักษาตัวทั้งนี้เว้นแต่นายจ้างต้องตกลงจ่ายในอัตรามากกว่านั้นอยู่แล้วความในข้อนี้ให้ใช้บังคับเฉพาะกรณีการจ่ายค่าจ้างและค่ารักษาพยาบาลให้แก่ลูกจ้างประจำรายวันลูกจ้างประจำรายชั่วโมง ลูกจ้างประจำตามผลงานและลูกจ้างประจำรายระยะเวลาอย่างอื่นซึ่งมิใช่ลูกจ้างประจำรายเดือนและลูกจ้างประจำรายสัปดาห์ข้อ ๑๒[๑๑]ลูกจ้างประจำซึ่งได้รับเงินค่าทดแทนตามความในประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่องหลักเกณฑ์และวิธีการจ่ายเงินค่าทดแทน ตลอดจนจำนวนเงินค่าทดแทนแล้วนายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าจ้างและค่ารักษาพยาบาล ตามข้อ ๑๑ ทวิข้อ ๑๓[๑๒]ถ้าให้ลูกจ้างทำงานเกินกำหนดเวลาทำงานในข้อ ๔ (๑) วรรคแรก หรือ (๒)หรือเกินกำหนดเวลาทำงานที่ตกลงกัน นายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาให้ลูกจ้าง ดังนี้(๑) ลูกจ้างซึ่งมิใช่ลูกจ้างตามผลงานไม่น้อยกว่าหนึ่งเท่าครึ่งของค่าจ่างในชั่วโมงทำงานตามปกติตามจำนวนชั่วโมงที่ทำเกิน(๒) ลูกจ้างตามผลงานไม่น้อยกว่าหนึ่งเท่าครึ่งของค่าจ้างในชั่วโมงทำงานปกติตามผลงานที่ทำได้ในชั่วโมงที่ทำเกินกำหนดเวลาทำงานดังกล่าวในวรรคหนึ่งไม่ให้นับรวมจำนวนชั่วโมงทำงาน ในวันหยุดงานประจำสัปดาห์ วันหยุดงานตามประเพณีนิยมและวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีไม่ว่าลูกจ้างจะมาทำงานในวันนั้นหรือไม่ก็ตามและไม่นับรวมวันหยุดพักรักษาตัวและวันลาหยุดที่ได้รับอนุญาตจากนายจ้างด้วยข้อ ๑๔[๑๓]ลูกจ้างซึ่งทำงานต่อไปนี้ไม่มีสิทธิได้รับค่าล่วงเวลาตามข้อ ๑๓(๑) งานของลูกจ้างผู้บังคับบัญชา(๒) งานวิทยาการหรืองานของผู้เชี่ยวชาญ(๓)งานในหน้าที่ซึ่งต้องรักษาความลับและต้องใช้ความไว้วางใจโดยเฉพาะ(๔) งานขบวนการจัดงานรถไฟ(๕) งานขนส่งสินค้าหรือพัสดุภัณฑ์(๖)งานขนส่งผู้โดยสารหรือสินค้าทางน้ำในประเทศหรือทะเล(๗) งานข่ายทางสายหรือชุมสาย โทรเลขโทรศัพท์ หรือวิทยุคมนาคม(๘) งานขุดลอกร่องน้ำ(๙) งานเปิดปิดประตูน้ำประตูระบายหรืออ่างเก็บน้ำ(๑๐) งานอ่านระดับน้ำและวัดปริมาณน้ำ(๑๑) งานดูแลรักษาคลองหรือคันคลองคันกั้นน้ำหรือทำนบ(๑๒) งานเฝ้าหรือดูแลสถานที่(๑๓) งานดับเพลิง หรือ(๑๔)งานที่ต้องเดินทางไปปฏิบัติหน้าที่นอกสถานที่ทำงานโดยไม่มีกำหนดเวลาแน่นอนทั้งนี้เว้นแต่นายจ้างตกลงจ่ายค่าล่วงเวลาให้แก่ลูกจ้างข้อ ๑๕[๑๔] (ยกเลิก)ข้อ ๑๖[๑๕]ถ้าให้ลูกจ้างประจำดังต่อไปนี้ทำงานในวันหยุดงานตามประเพณีนิยมหรือในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีนาจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาในวันหยุดให้ ดังนี้(๑) ลูกจ้างรายเดือน ลูกจ้างรายสัปดาห์ลูกจ้างรายวัน ลูกจ้างรายชั่วโมงหรือลูกจ้างรายระยะเวลาอย่างอื่นไม่น้อยกว่าหนึ่งเท่าของค่าจ้างในวันหรือชั่วโมงทำงานปกติโดยคำนวณจากอัตราค่าจ้างเป็นรายวันหรือเป็นรายชั่วโมง(๒) ลูกจ้างตามผลงานไม่น้อยกว่าหนึ่งเท่าของค่าจ้างตามผลงานที่ทำได้ในวันนั้นข้อ ๑๖ ทวิ[๑๖]ถ้าให้ลูกจ้างชั่วคราวดังต่อไปนี้ทำงานในวันหยุดงานตามประเพณีนิยมนายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาในวันหยุดให้ ดังนี้(๑) ลูกจ้างรายเดือนหรือลูกจ้างรายสัปดาห์ไม่น้อยกว่าหนึ่งเท่าของค่าจ้างในวันทำงานปกติโดยคำนวณจากอัตราค่าจ้างเป็นรายวันหรือเป็นรายชั่วโมง(๒) ลูกจ้างรายวัน ลูกจ้างรายชั่วโมงหรือลูกจ้างรายระยะเวลาอย่างอื่นไม่น้อยกว่าสองเท่าของค่าจ้างในวันหรือชั่วโมงทำงานปกติ(๓) ลูกจ้างตามผลงานไม่น้อยกว่าสองเท่าของค่าจ้างตามผลงานที่ทำได้ในวันนั้นข้อ ๑๗[๑๗]ลูกจ้างผู้บังคับบัญชาไม่มีสิทธิได้รับค่าล่วงเวลาในวันหยุดตามข้อ ๑๖และข้อ ๑๖ ทวิ เว้นแต่นายจ้างตกลงจ่ายค่าล่วงเวลาในวันหยุดให้แก่ลูกจ้างนั้นข้อ ๑๘[๑๘]ในกรณีที่นายจ้างตกลงจ่ายค่าล่วงเวลาในอัตรามากกว่าที่ได้กำหนดไว้ในข้อ ๑๓หรือตกลงจ่ายค่าล่วงเวลาในวันหยุดในอัตรามากกว่าที่ได้กำหนดไว้ในข้อ ๑๖ หรือข้อ ๑๖ทวิ ก็ให้เป็นไปตามนั้นข้อ ๑๙ ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดต้องจ่ายเป็นเงินตราไทยถ้าจะจ่ายเป็นเช็คหรือเงินตราต่างประเทศต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างข้อ ๒๐ ห้ามมิให้นายจ้างจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดทั้งหมดหรือแต่บางส่วนด้วยบัตรหรือสิ่งของอื่นใดแทนเงินดังกล่าวนั้น เว้นแต่ในงานบางอย่างที่มีประเพณีนิยมและเพื่อประโยชน์ของลูกจ้างให้จ่ายค่าจ้างบางส่วนเป็นสิ่งของได้ แต่สิ่งของนั้นจะต้องมีจำนวนไม่เกินสมควรและเป็นประโยชน์ในการอุปโภคหรือบริโภคของลูกจ้างและของครอบครัวของลูกจ้างข้อ ๒๑ ห้ามมิให้นายจ้างหักค่าจ้าง ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดเพื่อการอื่นนอกจากที่กฎหมายบัญญัติหรือที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันไว้ก่อนข้อ ๒๒ นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดให้แก่ลูกจ้างณ สถานที่ที่ลูกจ้างทำงาน ถ้าจะจ่าย ณ สถานที่อื่นต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างห้ามมิให้นายจ้างจ่ายค่าจ้างค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุด ณ สถานที่ขายเครื่องดื่ม อาหารหรือสิ่งของอื่นใด เว้นแต่ลูกจ้างทำงาน ณ สถานที่ดังกล่าวนั้นข้อ ๒๓ ในการกำหนดค่าจ้างค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดให้ถือคุณภาพและปริมาณของงานเป็นเกณฑ์งานอันมีลักษณะและสภาพอย่างเดียวกันให้กำหนดเท่ากันไม่ว่าลูกจ้างจะเป็นชายหรือหญิงข้อ ๒๔ นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างค่าล่วงเวลา และค่าล่วงเวลาในวันหยุดตามกำหนดเวลาดังต่อไปนี้(๑) ไม่เกินเจ็ดวันต่อหนึ่งครั้งในกรณีที่คำนวณเป็นรายชั่วโมง รายวันหรือรายสัปดาห์(๒)ไม่น้อยกว่าเดือนละสองครั้งในระยะเวลาไม่เกินสิบหกวันต่อครั้งในกรณีที่คำนวณเป็นรายปักษ์(๓) ไม่เกินเดือนละหนึ่งครั้งในกรณีที่คำนวณเป็นรายเดือนหรือ รายปี หรือ(๔)ไม่น้อยกว่าเดือนละสองครั้งในระยะเวลาไม่เกินสิบหกวันต่อครั้งในกรณีที่คำนวณตามผลของงานทั้งนี้เว้นแต่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกำหนดเวลาหรือมีประเพณีกันเป็นอย่างอื่นข้อ ๒๕ถ้านายจ้างผิดนัดในการจ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดนายจ้างจะต้องเสียดอกเบี้ยให้แก่ลูกจ้างในระหว่างผิดนัดร้อยละสิบห้าต่อปีถ้านายจ้างจงใจผิดนัดในการจ่ายเงินดังกล่าวโดยปราศจากเหตุผลอันสมควรเมื่อพ้นกำหนดเวลาเจ็ดวันนับแต่วันถึงกำหนดจ่ายนายจ้างจะต้องจ่ายเงินเพิ่มให้แก่ลูกจ้างร้อยละสิบห้าของเงินที่ค้างชำระทุกระยะเวลาเจ็ดวันถ้านายจ้างพร้อมที่จะชำระเงินดังกล่าวในสองวรรคก่อนและได้นำไปมอบไว้ต่อผู้อำนวยการส่วนแรงงานกรมประชาสงเคราะห์สำหรับในเขตจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีหรือผู้ว่าราชการจังหวัดสำหรับในเขตจังหวัดของตน แล้วแต่กรณี การจ่ายดอกเบี้ยหรือเงินเพิ่มสำหรับเวลาต่อไปให้เป็นอันระงับแต่วันที่นายจ้างนำเงินดังกล่าวนั้นพร้อมทั้งดอกเบี้ยหรือเงินเพิ่มไปมอบไว้เป็นต้นไป[๑๙]ข้อ ๒๖[๒๐]ถ้าเลิกจ้างลูกจ้างประจำโดยไม่ใช่ความผิดของลูกจ้างนายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างสำหรับวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีตามส่วนให้แก่ลูกจ้างนั้นซึ่งมีสิทธิตามข้อ ๑๑ ด้วยหมวด๔เงินชดเชย ข้อ ๒๗[๒๑]ถ้าเลิกจ้างลูกจ้างประจำซึ่งได้จ้างติดต่อกันมาแล้วไม่น้อยกว่าหนึ่งร้อยยี่สิบวันนายจ้างต้องชี้แจงเหตุเลิกจ้างให้ลูกจ้างทราบและต้องจ่ายเงินชดเชยให้แก่ลูกจ้างนั้นเท่ากับค่าจ้างไม่น้อยกว่าสามสิบวันเว้นแต่นายจ้างตกลงจ่ายให้มากกว่ากำหนดดังกล่าวนี้อยู่แล้วเงินชดเชยให้คำนวณตามค่าจ้างอัตราสุดท้ายความในข้อนี้มิให้ใช้บังคับแก่การเลิกจ้างลูกจ้างทดลองงานและลูกจ้างที่มีกำหนดเวลาจ้างแน่นอนข้อ ๒๘[๒๒] นายจ้างไม่ต้องจ่ายเงินชดเชยตามข้อ๒๗ ถ้าเลิกจ้างลูกจ้างประจำด้วยเหตุหนึ่งเหตุใด ดังต่อไปนี้(๑)ลูกจ้างกระทำผิดโดยจงใจหรือโดยประมาทเลินเล่อย่างร้ายแรงเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหาย(๒)ลูกจ้างฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือคำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายอันอาจเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหาย(๓) ลูกจ้างละทิ้งหน้าที่เป็นเวลาสามวันทำงานปกติติดต่อกันหรือกว่านั้นขึ้นไปโดยมีเหตุผลอันสมควร(๔) ลูกจ้างทุจริตต่อหน้าที่(๕) ลูกจ้างได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษส่วนที่ ๒การใช้แรงงานหญิงและเด็ก ข้อ ๒๙ความในส่วนนี้ให้ใช้บังคับแก่งานอุตสาหกรรมหรืองานพาณิชยกรรมที่ใช้หญิงหรือเด็กเป็นลูกจ้างตั้งแต่หนึ่งคนขึ้นไปไม่ว่าจะเป็นงานพาณิชยกรรมที่อยู่ในข้อยกเว้นตามข้อ ๓ หรือไม่ก็ตามข้อ ๓๐เพื่อประโยชน์ในการตรวจตราและการควบคุมการใช้แรงงานหญิงและเด็กให้เป็นไปตามความในส่วนนี้ให้นำความในส่วนที่ ๔ มาใช้บังคับโดยอนุโลมหมวด ๑การใช้แรงงานหญิง ข้อ ๓๑ห้ามมิให้นายจ้างใช้หญิงเป็นลูกจ้างทำงานดังต่อไปนี้(๑)งานทำความสะอาดเครื่องจักรหรือเครื่องยนต์ขณะที่เครื่องกำลังทำงาน(๒) งานที่ต้องทำบนนั่งร้านซึ่งสูงกว่าพื้นดินสิบเมตรขึ้นไป(๓) งานใช้เลื่อยวงเดือน(๔) งานผลิตหรือขนส่งวัตถุระเบิดหรือวัตถุไวไฟ(๕) งานเหมืองแร่ที่ต้องทำใต้ดินเว้นแต่งานในหน้าที่เกี่ยวกับงานในสำนักงานหรืองานเกี่ยวกับอนามัยหรือสวัสดิการหรือ(๖) งานอื่น ๆ ตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนดข้อ ๓๒ ห้ามมิให้นายจ้างใช้หญิงเป็นลูกจ้างทำงานยก แบก หาบ หาม ทูน ลาก หรือ เข็นของหนักเกินอัตราน้ำหนักที่กำหนดดังต่อไปนี้(๑) สามสิบกิโลกรัม สำหรับการยก แบก หาบ หามทูนหรือลากของในที่ราบ(๒) ยี่สิบห้ากิโลกรัม สำหรับการยก แบก หาบ หามทูนหรือลากของซึ่งต้องขึ้นบันไดหรือที่สูง(๓) หกร้อยกิโลกรัมสำหรับการเข็นของที่ต้องบรรทุกล้อเลื่อนที่ใช้ราง หรือ(๔) สามร้อยกิโลกรัมสำหรับการเข็นของที่ต้องบรรทุกล้อเลื่อนที่ไม่ใช้รางข้อ ๓๓ห้ามมิให้นายจ้างใช้หญิงเป็นลูกจ้างทำงานในสถานที่ทำงานและในระหว่างเวลาดังต่อไปนี้(๑) งานอุตสาหกรรม ในระหว่างเวลา ๒๒.๐๐ นาฬิกา และ ๐๖.๐๐นาฬิกา(๒) งานพาณิชยกรรม ในระหว่างเวลา ๒๔.๐๐ นาฬิกา และ ๐๖.๐๐นาฬิกาเว้นแต่งานอันมีลักษณะที่จะต้องทำติดต่อกันไป หรือเป็นงานกะหรือเป็นงานซึ่งตามลักษณะและสภาพที่จะต้องทำในระหว่างเวลาดังกล่าวทั้งนี้ในเมื่อได้รับใบอนุญาตจากเจ้าหน้าที่ออกใบอนุญาตแล้วข้อ ๓๔ห้ามมิให้นายจ้างรับหญิงซึ่งมีอายุต่ำกว่าสิบแปดปีที่ยังมิได้ทำการสมรสเป็นลูกจ้างทำงานในสโมสรราตรีสถานเต้นรำ สถานฝึกสอนเต้นรำ สถานขายและเสพสุรา สถานอาบนวด โรงแรมหรือสถานที่อื่น ๆตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนดข้อ ๓๕ลูกจ้างซึ่งเป็นหญิงมีครรภ์ถ้าได้นำใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งมาแสดงมีสิทธิหยุดงานสามสิบวันก่อนวันคลอด และสามสิบวันภายหลังวันคลอดถ้าหญิงนั้นได้ทำงานติดต่อกันมาแล้วไม่น้อยกว่าหนึ่งร้อยแปดสิบวันก็ให้มีสิทธิได้รับค่าจ้างเท่ากับอัตราที่ได้รับอยู่ไม่น้อยกว่าสามสิบวันเพื่อประโยชน์ในการนับระยะเวลาตามข้อนี้ให้รวมวันหยุดงานซึ่งหญิงนั้นมีสิทธิหยุดงานตามประกาศนี้และวันหยุดงานอื่นซึ่งนายจ้างยินยอมให้หญิงนั้นหยุดเข้าด้วยข้อ ๓๖ ถ้าหญิงมีสิทธิหยุดงานตามข้อ ๓๕ยังไม่สามารถทำงานได้ และมีใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งแสดงว่าการเจ็บป่วยนั้นเกิดขึ้นเนื่องจากการคลอดและไม่สามารถทำงานได้ก็ให้มีสิทธิหยุดงานโดยไม่ได้รับค่าจ้างอีกไม่เกินสามสิบวันข้อ ๓๗หากมีความจำเป็นและมีใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่ง แสดงว่าหญิงนั้นไม่อาจทำงานในหน้าที่เดิมได้ก็ให้มีสิทธิขอให้นายจ้างเปลี่ยนงานในหน้าที่ให้ใหม่เป็นการชั่วคราวเพื่อความเหมาะสมก่อนหรือภายหลังวันคลอดได้ ทั้งนี้ ให้นายจ้างพิจารณาเปลี่ยนงานให้แก่หญิงนั้นตามสมควรข้อ ๓๘ในกรณีที่ไม่มีแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งตามข้อ ๓๕ ข้อ ๓๖ หรือข้อ ๓๗ให้นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันเองหมวด๒การใช้แรงงานเด็ก ข้อ ๓๙ห้ามมิให้นายจ้างรับเด็กซึ่งมีอายุต่ำกว่าสิบสองปีเป็นลูกจ้างข้อ ๔๐ห้ามมิให้นายจ้างรับเด็กซึ่งมีอายุตั้งแต่สิบสองปีขึ้นไป แต่ยังไม่ถึงสิบสี่ปีเป็นลูกจ้างเว้นแต่งานนั้นเป็นงานเบา หรือเป็นงานที่ใช้บุคคลในครอบครัวทำซึ่งไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยและความเจริญเติบโตของร่างกายและเวลาทำงานนั้นไม่ใช่เวลาเรียนตามปกติทั้งไม่เป็นการขัดต่อการศึกษาเล่าเรียนตามกฎหมายว่าด้วยการประถมศึกษางานใดเป็นงานเบา ให้เป็นไปตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนดข้อ ๔๑ ห้ามมิให้นายจ้างรับเด็กซึ่งมีอายุตั้งแต่สิบสองปีขึ้นไปแต่ยังไม่ถึงสิบหกปีเป็นลูกจ้าง เว้นแต่เป็นกรณีตามข้อ ๔๐หรือเด็กนั้นได้รับใบอนุญาตจากเจ้าหน้าที่ออกใบอนุญาตแล้วข้อ ๔๒ ในการขออนุญาตเป็นลูกจ้างตามข้อ ๔๑ให้เด็กนำหลักฐานดังต่อไปนี้มาแสดงต่อเจ้าหน้าที่ออกใบอนุญาต(๑) เอกสารแสดงหน้าที่การงาน กำหนดชั่วโมงทำงานและอื่นๆ ที่นายจ้างออกให้(๒) เอกสารแสดงอายุของเด็ก(๓)ใบรับรองของแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งแสดงความสมบูรณ์ของร่างกายว่าสามารถทำงานได้(๔) เอกสารแสดงความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครอง และ(๕) ใบรับรองของโรงเรียน แสดงเวลาเรียนและผลการศึกษาข้อ ๔๓ ห้ามมิให้นายจ้างใช้เด็กซึ่งมีอายุตั้งแต่สิบสองปีขึ้นไปแต่ยังไม่มีถึงสิบสี่ปีเป็นลูกจ้างทำงานเกินวันละหกชั่วโมงข้อ ๔๔ห้ามมิให้นายจ้างใช้เด็กซึ่งมีอายุตั้งแต่สิบสี่ปีขึ้นไป แต่ยังไม่ถึงสิบแปดปีเป็นลูกจ้างทำงานเกินวันละแปดชั่วโมงข้อ ๔๕ห้ามมิให้นายจ้างใช้เด็กซึ่งมีอายุต่ำกว่าสิบแปดปีเป็นลูกจ้างทำงานในสถานที่ทำงานและในระหว่างเวลาดังต่อไปนี้(๑) งานอุตสาหกรรม ในระหว่างเวลา ๒๐.๐๐ นาฬิกาและ ๐๖.๐๐นาฬิกา(๒) งานพาณิชยกรรม ในระหว่างเวลา ๒๒.๐๐ นาฬิกาและ ๐๖.๐๐นาฬิกาเว้นแต่ในกรณีที่เด็กนั้นเป็นผู้แสดงภาพยนตร์ละครหรือการแสดงอย่างอื่นที่คล้ายคลึงกันข้อ ๔๖ห้ามมิให้นายจ้างรับเด็กซึ่งมีอายุตั้งแต่สิบหกปีขึ้นไป แต่ยังไม่ถึงสิบแปดปีเป็นลูกจ้างทำงานดังต่อไปนี้(๑)งานทำความสะอาดเครื่องจักรหรือเครื่องยนต์ขณะที่เครื่องกำลังทำงาน(๒) งานที่ต้องทำใต้ดินหรือใต้น้ำ(๓) งานผลิตหรือขนส่งวัตถุเคมีที่เป็นอันตราย วัตถุมีพิษวัตถุระเบิด หรือวัตถุไวไฟ(๔) งานเกี่ยวกับกัมมันตรังสี หรือ(๕) งานอื่น ๆ ตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนดข้อ ๔๗ห้ามมิให้นายจ้างรับเด็กซึ่งมีอายุต่ำกว่าสิบหกปีเป็นลูกจ้างทำงานตามข้อ ๔๖และงานดังต่อไปนี้(๑) งานใช้เครื่องจักรหรือเครื่องยนต์(๒) งานใช้ปั้นจั่นหรืองานใช้เครื่องยกของ(๓) งานดับเพลิง(๔) งานที่ต้องทำบนนั่งร้าน หรือ(๕) งานอื่น ๆ ตามที่กระทรวงมหาดไทยจะได้กำหนดข้อ ๔๘ ห้ามมิให้นายจ้างใช้เด็กซึ่งมีอายุต่ำกว่าสิบห้าปีเป็นลูกจ้างทำงานในวันหยุดงานประจำสัปดาห์ในวันหยุดงานตามประเพณีนิยม หรือในวันหยุดงานพักผ่อนประจำปีส่วนที่ ๓สวัสดิการ ข้อ ๔๙ นายจ้างต้องจัดให้มีน้ำสะอาดสำหรับดื่มห้องน้ำ ส้วม และเครื่องใช้อันจำเป็นสำหรับสุขภาพและอนามัยดังต่อไปนี้(๑) สถานที่ทำงานที่มีลูกจ้างทำงานไม่เกินสิบห้าคนน้ำสะอาดสำหรับดื่มไม่น้อยกว่าหนึ่งที่ ห้องน้ำและส้วมไม่น้อยกว่าอย่างละหนึ่งที่(๒) สถานที่ทำงานที่มีลูกจ้างทำงานไม่เกินสี่สิบคนน้ำสะอาดสำหรับดื่มไม่น้อยกว่าหนึ่งที่ห้องน้ำไม่น้อยกว่าหนึ่งที่และส้วมไม่น้อยกว่าสองที่(๓) สถานที่ทำงานที่มีลูกจ้างทำงานไม่เกินแปดสิบคนน้ำสะอาดสำหรับดื่มไม่น้อยกว่าสองที่ห้องน้ำไม่น้อยกว่าหนึ่งที่และส้วมไม่น้อยกว่าสามที่(๔) สถานที่ทำงานที่มีลูกจ้างทำงานเกินแปดสิบคนขึ้นไปน้ำสะอาดสำหรับดื่ม ห้องน้ำและส้วมเพิ่มขึ้นอีกอย่างละหนึ่งที่สำหรับจำนวนลูกจ้างทุกๆ ห้าสิบคน เศษของห้าสิบคนถ้าเกินยี่สิบห้าคนให้ถือเป็นห้าสิบคน(๕) สถานที่ทำงานที่มีลูกจ้างทั้งชายและหญิงห้องน้ำและส้วมสำหรับหญิงไว้โดยเฉพาะตามสมควรส้วมต้องจัดให้ถูกต้องตามสุขลักษณะและให้มีกระดาษชำระหรือน้ำตามสมควรข้อ ๕๐ นายจ้างต้องจัดให้มีแพทย์ พยาบาลอุปกรณ์ในการรักษาพยาบาลหรือปัจจัยในการปฐมพยาบาลตามความจำเป็นของสภาพของงานเพื่อช่วยเหลือลูกจ้างได้ทันท่วงทีเมื่อประสบอันตรายหรือเจ็บป่วย ดังต่อไปนี้(๑) สถานที่ทำงานอุตสาหกรรมหรือพาณิชยกรรมที่มีลูกจ้างทำงานตั้งแต่สิบคนขึ้นไป ต้องมีปัจจัยในการปฐมพยาบาลคือ(ก) สายยางรัดห้ามเลือด(ข) กรรไกร(ค) สำลี ผ้าชะแผล ผ้าพันแผล และผ้ายางปลาสเตอร์(ฆ) ถ้วยตวงยา(ง) ถ้วยล้างตา(จ) หลอดหยดยา(ฉ) ถ้วยน้ำ(ช) ที่ป้ายยา(ซ) เข็มกลัด(ฌ) ยาแดงใส่แผล ยาเหลืองใส่แผล หรือทิงเจอร์ไอโอดิน(ญ) อัลกอฮอล์เอธิลบริสุทธิ์ ๗๐%(ฎ) ยาแก้ไฟไหม้น้ำร้อนลวก(ฏ) น้ำกรดบอริคล้างตา(ฐ) แอมโมเนียหอม(ฑ) ยาแก้ปวดหัวตัวร้อน(ฒ) ทิงเจอร์ฝิ่นการบูร(ณ) ยาธาตุน้ำขาว(ด) ยาธาตุน้ำแดง(ต) โซดาไบคาร์บอเนต และ(ถ) วาสลินขาว(๒) สถานที่ทำงานอุตสาหกรรม นอกจากปัจจัยในการปฐมพยาบาลตาม(๑) แล้ว ต้องจัดให้มีห้องรักษาพยาบาล พยาบาลและแพทย์ ดังต่อไปนี้ถ้ามีลูกจ้างตั้งแต่สองร้อยคนขึ้นไป ต้องจัดให้มี(ก)ห้องรักษาพยาบาลอย่างน้อยหนึ่งห้องและเวชภัณฑ์อันจำเป็นเพียงพอแก่การรักษาพยาบาลและ(ข) พยาบาลอย่างน้อยหนึ่งคนถ้ามีลูกจ้างตั้งแต่ห้าร้อยคนขึ้นไป ต้องจัดให้มี(ก)ห้องรักษาพยาบาลอย่างน้อยหนึ่งห้องและเวชภัณฑ์อันจำเป็นเพียงพอแก่การรักษาพยาบาล(ข) พยาบาลอย่างน้อยหนึ่งคน และ(ค) แพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งอย่างน้อยหนึ่งคนเพื่อตรวจรักษาพยาบาลเป็นครั้งคราวถ้ามีลูกจ้างตั้งแต่หนึ่งพันคนขึ้นไป ต้องจัดให้มี(ก) สถานพยาบาลและเวชภัณฑ์อันจำเป็นเพียงพอแก่การรักษาพยาบาล(ข) พยาบาลอย่างน้อยสองคน และ(ค) แพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งไว้ประจำอย่างน้อยหนึ่งคนข้อ ๕๑การใช้ลูกจ้างทำงานอันอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยหรือร่างกายของลูกจ้างตามข้อ๔ (๑) วรรคสอง นายจ้างต้องจัดให้มีแพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งตรวจร่างกายของลูกจ้างอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้งและต้องจัดให้มีหลักฐานการตรวจร่างกายของลูกจ้างแต่ละคนเก็บไว้ในสถานที่ทำงานพร้อมที่จะให้เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานตรวจได้ทุกโอกาสข้อ ๕๒ ค่าใช้จ่ายต่าง ๆตามส่วนนี้ให้นายจ้างเป็นผู้ออกส่วนที่ ๔การตรวจตราและการควบคุม ข้อ ๕๓นายจ้างต้องจัดให้มีหลักฐานเกี่ยวกับการทำงานของลูกจ้าง และข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานเก็บไว้ในสถานที่ทำงานพร้อมที่จะให้เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานตรวจได้ทุกโอกาสหลักฐานเกี่ยวกับการทำงานของลูกจ้างให้นายจ้างเก็บรักษาไว้ไม่น้อยกว่าห้าปีข้อ ๕๔[๒๓]หลักฐานเกี่ยวกับการทำงานของลูกจ้าง ต้องมีรายละเอียดอย่างน้อย ดังต่อไปนี้(๑) ชื่อตัวและชื่อสกุล(๒) เพศ(๓) วันเดือนปีเกิด(๔) ตำแหน่งหน้าที่(๕) เป็นลูกจ้างประจำหรือลูกจ้างชั่วคราว(๖) วันเดือนปีที่เข้าทำงานและออกจากงาน(๗) เวลาเริ่มและเลิกจากงานของแต่ละวัน(๘) ค่าจ้าง และ(๙) วันเดือนปีที่จ่ายค่าจ้างถ้ามีการทำงานล่วงเวลาหรือการทำงานในวันหยุดต้องมีรายละเอียดอย่างน้อย ดังต่อไปนี้(๑) จำนวนชั่วโมงที่ทำงานล่วงเวลา(๒) จำนวนชั่วโมงที่ทำงานในวันหยุด(๓) ค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดและ(๔)วันเดือนปีที่จ่ายค่าล่วงเวลาและค่าล่วงเวลาในวันหยุดข้อ ๕๕ ข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานต้องกำหนดข้อความอย่างน้อยดังต่อไปนี้(๑) กำหนดเวลาทำงานปกติ(๒) เวลาหยุดพักผ่อน(๓) วันหยุดงานประจำสัปดาห์(๔) วันหยุดงานตามประเพณีนิยม(๕) วันหยุดงานพักผ่อนประจำปี(๖) ระเบียบการลา(๗) วินัยของลูกจ้าง และ(๘) วิธีการเกี่ยวกับการร้องทุกข์ถ้ามีการทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุดก็ให้กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการเกี่ยวกับการทำงานล่วงเวลาและการทำงานในวันหยุดไว้ด้วยทั้งนี้ ให้นายจ้างประกาศโดยเปิดเผยหรือมีไว้ให้ลูกจ้างได้ทราบณ สถานที่ทำงานข้อ ๕๖เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานมีอำนาจเข้าไปในสถานที่ทำงานระหว่างเวลาทำงานเพื่อสอบถามข้อเท็จจริงจากนายจ้างหรือลูกจ้าง และตรวจตราให้การปฏิบัติได้เป็นไปตามประกาศนี้ได้ในกรณีที่เข้าไปในสถานที่ทำงานให้เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานแสดงบัตรประจำตัวและชี้แจงเหตุผลให้ทราบนายจ้างต้องอำนวยความสะดวกและให้คำชี้แจงตามสมควรข้อ ๕๗เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานมีอำนาจเรียกนายจ้างหรือผู้แทนมาชี้แจงข้อเท็จจริงหรือให้นำหลักฐานเกี่ยวกับการทำงานของลูกจ้างและเอกสารอื่นใดที่เกี่ยวข้องไปให้ตรวจณ สถานที่ทำงานของเจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานได้ข้อ ๕๘[๒๔]ถ้ามีความจำเป็นและเมื่อได้รับอนุญาตเป็นหนังสือจากผู้อำนวยการส่วนแรงงานกรมประชาสงเคราะห์สำหรับในเขตจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีหรือผู้ว่าราชการจังหวัด สำหรับในเขตจังหวัดของตน แล้วแต่กรณีเจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานมีอำนาจนำแพทย์นักสังคมสงเคราะห์หรือผู้เชี่ยวชาญเข้าไปในสถานที่ทำงานเพื่อตรวจตราให้การปฏิบัติได้เป็นไปตามประกาศนี้ได้ข้อ ๕๙[๒๕]เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานต้องรายงานผลการตรวจเป็นหนังสือเสนอต่อผู้อำนวยการส่วนแรงงานกรมประชาสงเคราะห์ สำหรับในเขตจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรีหรือผู้ว่าราชการจังหวัดสำหรับในเขตจังหวัดของตน แล้วแต่กรณี ภายในเจ็ดวันนับแต่วันตรวจเสร็จถ้ามีการออกคำสั่งหรือแก้ไขเปลี่ยนแปลงใดๆ ต้องรายงานให้ทราบทันทีรายงานผลการตรวจให้ถือเป็นความลับของทางราชการห้ามมิให้ผู้ใดเปิดเผยเว้นแต่เป็นการให้การต่อศาลหรือให้ถ้อยคำต่อทางราชการข้อ ๖๐เมื่อปรากฏว่านายจ้างไม่ปฏิบัติตามประกาศนี้เจ้าหน้าที่ตรวจแรงงานอาจให้คำเตือนเพื่อให้นายจ้างได้ปฏิบัติการให้ถูกต้องภายในเวลาที่กำหนดไว้ในคำเตือนเสียก่อนก็ได้ถ้านายจ้างได้ปฏิบัติถูกต้องตามคำเตือนแล้วให้ระงับการออกคำสั่งทั้งนี้ ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไปประกาศ ณ วันที่ ๒๐ ธันวาคม ๒๕๐๑นายพลตำรวจเอก ชาติตระการโกศลปลัดกระทรวงมหาดไทยรักษาการในหน้าที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แก้ไขเพิ่มเติมประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการเพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง ฉบับลงวันที่ ๒๐ ธันวาคม ๒๕๐๑[๒๖]ประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการเพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๗]ประกาศกระทรวงมหาดไทยฉบับที่ ๔ (พ.ศ. ๒๕๑๐) เรื่อง กำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้างการใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการเพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๘]จารุวรรณ/แก้ไข๘ พฤศจิกายน ๒๕๔๕สุนันทา/ผู้จัดทำ๑๕ พฤศจิกายน ๒๕๔๙[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๗๕/ตอนที่ ๑๑๒/หน้า ๖๙๑/๓๐ ธันวาคม ๒๕๐๑[๒] ข้อ ๓แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๓] ข้อ ๓นิยามคำว่า งานพาณิชยกรรมแก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๔ (พ.ศ. ๒๕๑๐) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๔] ข้อ ๖ยกเลิกโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๕] ข้อ ๗แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๖] ข้อ ๘แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๗] ข้อ ๙แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๘] ข้อ ๑๐แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๙] ข้อ ๑๑แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๐] ข้อ ๑๑ ทวิเพิ่มโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๑] ข้อ ๑๒แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๒] ข้อ ๑๓แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๓] ข้อ ๑๔แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๔] ข้อ ๑๕ยกเลิกโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๕] ข้อ ๑๖แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๖] ข้อ ๑๖ ทวิเพิ่มโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่อง กำหนดเวลาทำงานวันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๗] ข้อ ๑๗แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๘] ข้อ ๑๘แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๑๙] ข้อ ๒๕วรรคสาม แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แก้ไขเพิ่มเติมประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่อง กำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็กการจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง ฉบับลงวันที่๒๐ ธันวาคม ๒๕๐๑[๒๐] ข้อ ๒๖แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๑] ข้อ ๒๗แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๒] ข้อ ๒๘แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๓] ข้อ ๕๔แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย ฉบับที่ ๓ (พ.ศ. ๒๕๐๗) เรื่องกำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็ก การจ่ายค่าจ้างและการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง[๒๔] ข้อ ๕๘แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แก้ไขเพิ่มเติมประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่อง กำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็กการจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง ฉบับลงวันที่๒๐ ธันวาคม ๒๕๐๑[๒๕] ข้อ ๕๙แก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง แก้ไขเพิ่มเติมประกาศกระทรวงมหาดไทยเรื่อง กำหนดเวลาทำงาน วันหยุดงานของลูกจ้าง การใช้แรงงานหญิงและเด็กการจ่ายค่าจ้าง และการจัดให้มีสวัสดิการ เพื่อสุขภาพอนามัยของลูกจ้าง ฉบับลงวันที่๒๐ ธันวาคม ๒๕๐๑[๒๖] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๘๐/ตอนที่ ๓๕/หน้า ๒๐๖/๙ เมษายน ๒๕๐๖[๒๗] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๘๑/ตอนที่ ๓๑/หน้า ๒๑๔/๗ เมษายน ๒๕๐๗[๒๘] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๘๔/ตอนที่ ๒๙/ฉบับพิเศษ หน้า ๑/๑ เมษายน ๒๕๑๐