คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1276/2558หลักกฎหมาย: โจทก์มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. เนื่องจาก ป. จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรม โดย ส. ผู้ตายซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของ ป. ให้ความยินยอมด้วย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของ ป. ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1627 เมื่อ ส. ถึงแก่ความตายก่อน ป. โดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทซึ่งเป็นสินส่วนตัวรวม 3 แปลง ป. คู่สมรสย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตาม ป.พ.พ. มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของ ส. ด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้ ป. ยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่า ป. แสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 ป. จึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ตามกฎหมาย เมื่อ ป. ถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของ ส. โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. ในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ส. แบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของ ส. ในส่วนที่ตกแก่ ป. ได้ เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตาม ป.พ.พ. มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่า ป. กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่ ป. ถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุ นิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็น ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของ ส. เสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของ ส. ซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึง ป. คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่ ส. เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่าการมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของ ส. ทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ในส่วนที่ตกได้แก่ ป. บิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวน 3 งาน 24.5 ตารางวา ราคาประมาณ 1,622,500 บาท แบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน ราคาประมาณ 22,010,000 บาท และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ประมาณ 62 ตารางวา ราคาประมาณ 1,000,000 บาท หากการแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวไม่เป็นที่ตกลงกัน ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจัดการแบ่งปันทรัพย์มรดกดังกล่าวได้หรือไม่สามารถขายทอดตลาดได้ ให้จำเลยใช้ราคาแทนแก่โจทก์ จำเลยให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 3 งาน 24.5 ตารางวา และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน หากแบ่งไม่ได้ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์กึ่งหนึ่ง กับให้จำเลยแบ่งเงินค่าขายทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เป็นเงินจำนวน 310,000 บาท คำขออื่นให้ยก ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 30,000 บาท จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร แก่โจทก์ เนื้อที่ 11 ไร่ 2.38 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์แทนโจทก์ โดยกำหนด ค่าทนายความให้ 15,000 บาท จำเลยฎีกา ระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา จำเลยถึงแก่ความตาย นางตีเปาะห์ ผู้จัดการมรดกของจำเลยยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทน ศาลฎีกาอนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า โจทก์เป็นบุตรบุญธรรมของนายประเสริฐ โดยนายประเสริฐจดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 ขณะจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนายประเสริฐมีภริยาชอบด้วยกฎหมายชื่อนางพิสมร และนางพิสมรได้ให้ความยินยอมในการรับบุตรบุญธรรมด้วย นายมาลีกี คือคนเดียวกับนายประเสริฐ ปรากฏตามสำเนาทะเบียนบ้าน จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ส่วนบิดามารดาถึงแก่ความตายไปก่อนนางพิสมรแล้ว หลังจากนางพิสมรถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง นางพิสมรผู้ตายมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดเลขที่ 7815, 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร และรถยนต์ จำนวน 1 คัน ภายหลังจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายปรากฏว่าจำเลยไม่ดำเนินการแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท แต่จำเลยกลับโอนทรัพย์มรดกทั้งหมดเป็นของตน มิได้แบ่งให้แก่นายประเสริฐซึ่งเป็นสามีของผู้ตายและเป็นเจ้าของรวมในสินสมรสกึ่งหนึ่งของที่ดินมรดกทั้งสามแปลงดังกล่าว เมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายด้วยสาเหตุแผลในกระเพาะ ขณะถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่มีบุตร ส่วนบิดามารดาของนายประเสริฐถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว ก่อนถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่ได้ทำพินัยกรรมหรือตั้งผู้ใดเป็นผู้จัดการมรดกไว้ หลังจากจำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรผู้ตาย จำเลยไม่เคยโอนทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนของนายประเสริฐให้แก่โจทก์ โจทก์ทราบว่าจำเลยโอนทรัพย์มรดกไปแล้วเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2543 เนื่องจากโจทก์ได้ไปขอดูโฉนดที่ดินที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร สาขาหนองจอก การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เนื่องจากไม่ได้รับทรัพย์มรดกของนางพิสมรส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐทั้งหมด ก่อนฟ้องโจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์เสียหายไม่ได้รับแบ่งปันมรดก คิดเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 24 ล้านบาท จำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีสามีชื่อนายประเสริฐ ทรัพย์พิพาทเดิมเป็นของนางพิสมรซึ่งได้รับโอนมาโดยทางมรดกจากปู่ย่าตายาย นางพิสมรกับนายประเสริฐจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ จำเลยไม่ทราบ นายประเสริฐไม่มีชื่ออื่นมาก่อน ทรัพย์พิพาทนายประเสริฐรู้ว่าเป็นทรัพย์ของนางพิสมรที่ได้มาจากปู่ย่าตายาย นายประเสริฐไม่เคยแสดงเจตนาที่จะเอาทรัพย์ดังกล่าวเป็นของนายประเสริฐ ขณะนางพิสมรมีชีวิตอยู่นางพิสมรแสดงเจตนาที่จะยกทรัพย์ดังกล่าวให้แก่จำเลย จำเลยครอบครองทำประโยชน์ในทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่ก่อนนางพิสมรตาย โดยให้นายจำรูญเช่าทำนา เมื่อประมาณปี 2532 นางพิสมรได้ถึงแก่ความตาย นายประเสริฐไม่ได้ขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร นายประเสริฐได้ขอให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร เนื่องจากนายประเสริฐไม่อยากได้ทรัพย์พิพาทเพราะนายประเสริฐกับนางพิสมรไม่ได้จดทะเบียนสมรสตามประเพณีศาสนา จึงไม่อยากจะได้ทรัพย์พิพาทเพราะเกรงว่าจะเป็นที่ครหาของญาติพี่น้อง จำเลยจึงได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรต่อศาลแพ่ง และศาลแพ่งได้มีคำสั่งตั้งจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร หลังจากนั้นจำเลยได้ไปรับโอนทรัพย์พิพาทเป็นของจำเลย ซึ่งนายประเสริฐก็ได้รู้เห็นโดยไปด้วย จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทมาโดยตลอด ต่อมาเมื่อปี 2539 นายประเสริฐได้ถึงแก่ความตาย ซึ่งเป็นเวลาห่างจากนางพิสมรถึงแก่ความตายประมาณ 10 ปี ช่วงระยะเวลาดังกล่าวนายประเสริฐไม่เคยทวงถามเอาทรัพย์พิพาทเนื่องจากนายประเสริฐไม่ได้ต้องการทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่แรกแล้ว จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทด้วยเจตนาที่จะครอบครองแทนทายาท ขณะที่นายประเสริฐถึงแก่ความตายที่ดินพิพาททั้งสามแปลงมีชื่อจำเลยเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ นอกจากทรัพย์พิพาทแล้วนายประเสริฐไม่มีทรัพย์สินอื่น นายประเสริฐไม่เคยพูดว่าจะยกที่ดินทั้งสามแปลงให้แก่โจทก์ ที่ดินพิพาททั้งสามแปลงราคาซื้อขายกันในท้องตลาดปัจจุบันตกราคาไร่ละไม่เกิน 500,000 บาท พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่า เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 นายประเสริฐ จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมตามทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม โดยนางพิสมร ภริยาให้ความยินยอมตามบันทึกด้านหลังทะเบียนการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวด้วย ต่อมาวันที่ 26 มีนาคม 2532 นางพิสมรถึงแก่ความตาย ขณะถึงแก่ความตายมีทรัพย์อันเป็นมรดกคือรถยนต์ 1 คัน และที่ดินพิพาทตามฟ้องรวม 3 แปลง นางพิสมรไม่มีบุตร แต่มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันซึ่งยังมีชีวิตอยู่ 9 คน ส่วนบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว จำเลยเป็นพี่ชายของนางพิสมรและเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร ตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง ต่อมาวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกมีว่า นายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร หรือไม่ เห็นว่า แม้ทะเบียนสมรส ระบุชื่อสามีของนางพิสมรว่าชื่อนายมาลีกี ไม่ใช่ชื่อนายประเสริฐก็ตาม แต่ตามเอกสารดังกล่าวระบุว่านายมาลีกีเป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะ และเกิดปี 2483 ซึ่งตรงกับสำเนาทะเบียนบ้าน ที่ระบุว่านายมาลีกีได้เปลี่ยนชื่อเป็นนายประเสริฐ เป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะซึ่งเกิดเมื่อปี 2483 เช่นกัน โดยโจทก์มีนายนรินทร์ ผู้ช่วยนายทะเบียนท้องถิ่น สำนักงานเขตหนองจอกเบิกความยืนยันว่าเอกสารดังกล่าวตรงกับต้นฉบับ ส่วนจำเลยมีเพียงจำเลยและนางตีเปาะห์ ภริยาจำเลยเบิกความลอย ๆ เพียงว่า นายมาลีกีเป็นสามีคนแรกของนางพิสมร และนายประเสริฐเป็นสามีคนที่สองโดยไม่มีพยานหลักฐานอื่นใดมาสนับสนุน พยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมาจึงมีน้ำหนักมากกว่าพยานหลักฐานของจำเลย รับฟังได้ว่าเดิมนายประเสริฐมีชื่อว่ามาลีกี และเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการต่อมามีว่า โจทก์มีสิทธิฟ้องคดีนี้และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมรผู้ตายและได้จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของนายประเสริฐตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1627 เมื่อนางพิสมรถึงแก่ความตายก่อนนายประเสริฐโดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทรวม 3 แปลง แม้ที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์ที่นางพิสมรผู้ตายมีอยู่ก่อนสมรสอันเป็นสินส่วนตัวของผู้ตาย แต่เมื่อนายประเสริฐเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายจึงย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้นายประเสริฐยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่านายประเสริฐแสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 นายประเสริฐจึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรตามกฎหมาย เมื่อนายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของนางพิสมรภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของนายประเสริฐในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกร้องให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางพิสมรแบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกแก่นายประเสริฐได้ ส่วนปัญหาว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความแล้วหรือไม่นั้น เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่านายประเสริฐ กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่นายประเสริฐถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุนิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นต้องวินิจฉัยเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของนางพิสมรเสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึงนายประเสริฐ คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่นางพิสมรเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่า การมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของนางพิสมรทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐบิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาสุดท้ายที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยมีว่า คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้โจทก์ได้รับส่วนแบ่งสำหรับที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 จำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา ชอบแล้วหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า นางพิสมรมีกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดดังกล่าวจำนวนเพียง 14 ไร่ 3 งาน 65.12 ตารางวา เท่านั้น เห็นว่า เมื่อฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นคู่สมรสของนางพิสมรซึ่งไม่มีบุตรด้วยกัน และขณะนางพิสมรถึงแก่ความตายบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว คงมีแต่พี่น้องร่วมบิดามารดาเท่านั้น ดังนั้นนายประเสริฐจึงมีสิทธิได้รับมรดกในที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 เฉพาะในส่วนของนางพิสมรกึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 (2) เมื่อเดิมที่ดินโฉนดดังกล่าวมีเนื้อที่ 150 ไร่ 3 งาน 19 ตารางวา หรือ 60,319 ตารางวา และมีการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนหลายครั้งโดยเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2527 พี่น้องของนางพิสมรรวมทั้งนางพิสมรได้รังวัดแบ่งแยกที่ดินตามโฉนดดังกล่าวบางส่วนเป็นของตนเองเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 7812 ถึง 7821 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร และที่ดินดังกล่าวยังถูกแบ่งหักไปทำถนนสาธารณประโยชน์ด้วยส่วนหนึ่ง จึงคงเหลือที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1087 อยู่จำนวน 88 ไร่ 19 ตารางวา โดยมีชื่อนางสาวยุภา จำเลย นางพิสมร และนายพินพงษ์ เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมและไม่มีการจดแจ้งว่าเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมแต่ละคนมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าวคนละกี่ส่วน จึงรับฟังว่านางพิสมรมีกรรมสิทธิ์เท่ากับเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมคนอื่นคือ 1 ใน 4 ส่วน ซึ่งคิดเป็นเนื้อที่ดินได้ 22 ไร่ 4.75 ตารางวา นายประเสริฐคู่สมรสของนางพิสมรจึงมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งกึ่งหนึ่งจากที่ดินดังกล่าวจำนวน 11 ไร่ 2.375 ตารางวาดังนั้นที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของนายประเสริฐได้รับส่วนแบ่งมรดกของนางพิสมรจำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา จึงยังไม่ถูกต้อง เห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่าการคิดคำนวณเนื้อที่ดินอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรไม่ถูกต้องจึงฟังขึ้นบางส่วน พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2.375 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1276/2558นางสาวสุกัญญา ฮ่อหลิมโจทก์นายพินิจ ซัดเราะมานจำเลย ป.พ.พ. ม. 1612, ม. 1627, ม. 1629, ม. 1635, ม. 1733 วรรคสอง, ม. 1754 ป.วิ.พ. ม. 142โจทก์มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. เนื่องจาก ป. จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรม โดย ส. ผู้ตายซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของ ป. ให้ความยินยอมด้วย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของ ป. ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1627 เมื่อ ส. ถึงแก่ความตายก่อน ป. โดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทซึ่งเป็นสินส่วนตัวรวม 3 แปลง ป. คู่สมรสย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตาม ป.พ.พ. มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของ ส. ด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้ ป. ยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่า ป. แสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 ป. จึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ตามกฎหมาย เมื่อ ป. ถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของ ส. โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. ในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ส. แบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของ ส. ในส่วนที่ตกแก่ ป. ได้ เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตาม ป.พ.พ. มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่า ป. กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่ ป. ถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุ นิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็น ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของ ส. เสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของ ส. ซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึง ป. คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่ ส. เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่าการมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของ ส. ทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ในส่วนที่ตกได้แก่ ป. บิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวน 3 งาน 24.5 ตารางวา ราคาประมาณ 1,622,500 บาท แบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน ราคาประมาณ 22,010,000 บาท และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ประมาณ 62 ตารางวา ราคาประมาณ 1,000,000 บาท หากการแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวไม่เป็นที่ตกลงกัน ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจัดการแบ่งปันทรัพย์มรดกดังกล่าวได้หรือไม่สามารถขายทอดตลาดได้ ให้จำเลยใช้ราคาแทนแก่โจทก์ จำเลยให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 3 งาน 24.5 ตารางวา และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน หากแบ่งไม่ได้ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์กึ่งหนึ่ง กับให้จำเลยแบ่งเงินค่าขายทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เป็นเงินจำนวน 310,000 บาท คำขออื่นให้ยก ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 30,000 บาท จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร แก่โจทก์ เนื้อที่ 11 ไร่ 2.38 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์แทนโจทก์ โดยกำหนด ค่าทนายความให้ 15,000 บาท จำเลยฎีกา ระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา จำเลยถึงแก่ความตาย นางตีเปาะห์ ผู้จัดการมรดกของจำเลยยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทน ศาลฎีกาอนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า โจทก์เป็นบุตรบุญธรรมของนายประเสริฐ โดยนายประเสริฐจดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 ขณะจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนายประเสริฐมีภริยาชอบด้วยกฎหมายชื่อนางพิสมร และนางพิสมรได้ให้ความยินยอมในการรับบุตรบุญธรรมด้วย นายมาลีกี คือคนเดียวกับนายประเสริฐ ปรากฏตามสำเนาทะเบียนบ้าน จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ส่วนบิดามารดาถึงแก่ความตายไปก่อนนางพิสมรแล้ว หลังจากนางพิสมรถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง นางพิสมรผู้ตายมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดเลขที่ 7815, 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร และรถยนต์ จำนวน 1 คัน ภายหลังจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายปรากฏว่าจำเลยไม่ดำเนินการแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท แต่จำเลยกลับโอนทรัพย์มรดกทั้งหมดเป็นของตน มิได้แบ่งให้แก่นายประเสริฐซึ่งเป็นสามีของผู้ตายและเป็นเจ้าของรวมในสินสมรสกึ่งหนึ่งของที่ดินมรดกทั้งสามแปลงดังกล่าว เมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายด้วยสาเหตุแผลในกระเพาะ ขณะถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่มีบุตร ส่วนบิดามารดาของนายประเสริฐถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว ก่อนถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่ได้ทำพินัยกรรมหรือตั้งผู้ใดเป็นผู้จัดการมรดกไว้ หลังจากจำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรผู้ตาย จำเลยไม่เคยโอนทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนของนายประเสริฐให้แก่โจทก์ โจทก์ทราบว่าจำเลยโอนทรัพย์มรดกไปแล้วเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2543 เนื่องจากโจทก์ได้ไปขอดูโฉนดที่ดินที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร สาขาหนองจอก การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เนื่องจากไม่ได้รับทรัพย์มรดกของนางพิสมรส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐทั้งหมด ก่อนฟ้องโจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์เสียหายไม่ได้รับแบ่งปันมรดก คิดเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 24 ล้านบาท จำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีสามีชื่อนายประเสริฐ ทรัพย์พิพาทเดิมเป็นของนางพิสมรซึ่งได้รับโอนมาโดยทางมรดกจากปู่ย่าตายาย นางพิสมรกับนายประเสริฐจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ จำเลยไม่ทราบ นายประเสริฐไม่มีชื่ออื่นมาก่อน ทรัพย์พิพาทนายประเสริฐรู้ว่าเป็นทรัพย์ของนางพิสมรที่ได้มาจากปู่ย่าตายาย นายประเสริฐไม่เคยแสดงเจตนาที่จะเอาทรัพย์ดังกล่าวเป็นของนายประเสริฐ ขณะนางพิสมรมีชีวิตอยู่นางพิสมรแสดงเจตนาที่จะยกทรัพย์ดังกล่าวให้แก่จำเลย จำเลยครอบครองทำประโยชน์ในทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่ก่อนนางพิสมรตาย โดยให้นายจำรูญเช่าทำนา เมื่อประมาณปี 2532 นางพิสมรได้ถึงแก่ความตาย นายประเสริฐไม่ได้ขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร นายประเสริฐได้ขอให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร เนื่องจากนายประเสริฐไม่อยากได้ทรัพย์พิพาทเพราะนายประเสริฐกับนางพิสมรไม่ได้จดทะเบียนสมรสตามประเพณีศาสนา จึงไม่อยากจะได้ทรัพย์พิพาทเพราะเกรงว่าจะเป็นที่ครหาของญาติพี่น้อง จำเลยจึงได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรต่อศาลแพ่ง และศาลแพ่งได้มีคำสั่งตั้งจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร หลังจากนั้นจำเลยได้ไปรับโอนทรัพย์พิพาทเป็นของจำเลย ซึ่งนายประเสริฐก็ได้รู้เห็นโดยไปด้วย จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทมาโดยตลอด ต่อมาเมื่อปี 2539 นายประเสริฐได้ถึงแก่ความตาย ซึ่งเป็นเวลาห่างจากนางพิสมรถึงแก่ความตายประมาณ 10 ปี ช่วงระยะเวลาดังกล่าวนายประเสริฐไม่เคยทวงถามเอาทรัพย์พิพาทเนื่องจากนายประเสริฐไม่ได้ต้องการทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่แรกแล้ว จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทด้วยเจตนาที่จะครอบครองแทนทายาท ขณะที่นายประเสริฐถึงแก่ความตายที่ดินพิพาททั้งสามแปลงมีชื่อจำเลยเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ นอกจากทรัพย์พิพาทแล้วนายประเสริฐไม่มีทรัพย์สินอื่น นายประเสริฐไม่เคยพูดว่าจะยกที่ดินทั้งสามแปลงให้แก่โจทก์ ที่ดินพิพาททั้งสามแปลงราคาซื้อขายกันในท้องตลาดปัจจุบันตกราคาไร่ละไม่เกิน 500,000 บาท พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่า เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 นายประเสริฐ จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมตามทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม โดยนางพิสมร ภริยาให้ความยินยอมตามบันทึกด้านหลังทะเบียนการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวด้วย ต่อมาวันที่ 26 มีนาคม 2532 นางพิสมรถึงแก่ความตาย ขณะถึงแก่ความตายมีทรัพย์อันเป็นมรดกคือรถยนต์ 1 คัน และที่ดินพิพาทตามฟ้องรวม 3 แปลง นางพิสมรไม่มีบุตร แต่มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันซึ่งยังมีชีวิตอยู่ 9 คน ส่วนบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว จำเลยเป็นพี่ชายของนางพิสมรและเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร ตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง ต่อมาวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกมีว่า นายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร หรือไม่ เห็นว่า แม้ทะเบียนสมรส ระบุชื่อสามีของนางพิสมรว่าชื่อนายมาลีกี ไม่ใช่ชื่อนายประเสริฐก็ตาม แต่ตามเอกสารดังกล่าวระบุว่านายมาลีกีเป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะ และเกิดปี 2483 ซึ่งตรงกับสำเนาทะเบียนบ้าน ที่ระบุว่านายมาลีกีได้เปลี่ยนชื่อเป็นนายประเสริฐ เป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะซึ่งเกิดเมื่อปี 2483 เช่นกัน โดยโจทก์มีนายนรินทร์ ผู้ช่วยนายทะเบียนท้องถิ่น สำนักงานเขตหนองจอกเบิกความยืนยันว่าเอกสารดังกล่าวตรงกับต้นฉบับ ส่วนจำเลยมีเพียงจำเลยและนางตีเปาะห์ ภริยาจำเลยเบิกความลอย ๆ เพียงว่า นายมาลีกีเป็นสามีคนแรกของนางพิสมร และนายประเสริฐเป็นสามีคนที่สองโดยไม่มีพยานหลักฐานอื่นใดมาสนับสนุน พยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมาจึงมีน้ำหนักมากกว่าพยานหลักฐานของจำเลย รับฟังได้ว่าเดิมนายประเสริฐมีชื่อว่ามาลีกี และเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการต่อมามีว่า โจทก์มีสิทธิฟ้องคดีนี้และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมรผู้ตายและได้จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของนายประเสริฐตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1627 เมื่อนางพิสมรถึงแก่ความตายก่อนนายประเสริฐโดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทรวม 3 แปลง แม้ที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์ที่นางพิสมรผู้ตายมีอยู่ก่อนสมรสอันเป็นสินส่วนตัวของผู้ตาย แต่เมื่อนายประเสริฐเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายจึงย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้นายประเสริฐยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่านายประเสริฐแสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 นายประเสริฐจึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรตามกฎหมาย เมื่อนายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของนางพิสมรภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของนายประเสริฐในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกร้องให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางพิสมรแบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกแก่นายประเสริฐได้ ส่วนปัญหาว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความแล้วหรือไม่นั้น เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่านายประเสริฐ กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่นายประเสริฐถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุนิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นต้องวินิจฉัยเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของนางพิสมรเสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึงนายประเสริฐ คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่นางพิสมรเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่า การมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของนางพิสมรทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐบิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาสุดท้ายที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยมีว่า คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้โจทก์ได้รับส่วนแบ่งสำหรับที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 จำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา ชอบแล้วหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า นางพิสมรมีกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดดังกล่าวจำนวนเพียง 14 ไร่ 3 งาน 65.12 ตารางวา เท่านั้น เห็นว่า เมื่อฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นคู่สมรสของนางพิสมรซึ่งไม่มีบุตรด้วยกัน และขณะนางพิสมรถึงแก่ความตายบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว คงมีแต่พี่น้องร่วมบิดามารดาเท่านั้น ดังนั้นนายประเสริฐจึงมีสิทธิได้รับมรดกในที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 เฉพาะในส่วนของนางพิสมรกึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 (2) เมื่อเดิมที่ดินโฉนดดังกล่าวมีเนื้อที่ 150 ไร่ 3 งาน 19 ตารางวา หรือ 60,319 ตารางวา และมีการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนหลายครั้งโดยเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2527 พี่น้องของนางพิสมรรวมทั้งนางพิสมรได้รังวัดแบ่งแยกที่ดินตามโฉนดดังกล่าวบางส่วนเป็นของตนเองเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 7812 ถึง 7821 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร และที่ดินดังกล่าวยังถูกแบ่งหักไปทำถนนสาธารณประโยชน์ด้วยส่วนหนึ่ง จึงคงเหลือที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1087 อยู่จำนวน 88 ไร่ 19 ตารางวา โดยมีชื่อนางสาวยุภา จำเลย นางพิสมร และนายพินพงษ์ เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมและไม่มีการจดแจ้งว่าเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมแต่ละคนมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าวคนละกี่ส่วน จึงรับฟังว่านางพิสมรมีกรรมสิทธิ์เท่ากับเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมคนอื่นคือ 1 ใน 4 ส่วน ซึ่งคิดเป็นเนื้อที่ดินได้ 22 ไร่ 4.75 ตารางวา นายประเสริฐคู่สมรสของนางพิสมรจึงมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งกึ่งหนึ่งจากที่ดินดังกล่าวจำนวน 11 ไร่ 2.375 ตารางวาดังนั้นที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของนายประเสริฐได้รับส่วนแบ่งมรดกของนางพิสมรจำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา จึงยังไม่ถูกต้อง เห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่าการคิดคำนวณเนื้อที่ดินอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรไม่ถูกต้องจึงฟังขึ้นบางส่วน พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2.375 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ(อนันต์ วงษ์ประภารัตน์-วิจิตร วิสุชาติ-ประพาฬ อนมาน)แหล่งที่มาสำนักวิชาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุแหล่งที่มา ศูนย์วิชาการงานคดี ศาลฎีกาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวน 3 งาน 24.5 ตารางวา ราคาประมาณ 1,622,500 บาท แบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน ราคาประมาณ 22,010,000 บาท และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ประมาณ 62 ตารางวา ราคาประมาณ 1,000,000 บาท หากการแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวไม่เป็นที่ตกลงกัน ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจัดการแบ่งปันทรัพย์มรดกดังกล่าวได้หรือไม่สามารถขายทอดตลาดได้ ให้จำเลยใช้ราคาแทนแก่โจทก์ จำเลยให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 3 งาน 24.5 ตารางวา และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน หากแบ่งไม่ได้ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์กึ่งหนึ่ง กับให้จำเลยแบ่งเงินค่าขายทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เป็นเงินจำนวน 310,000 บาท คำขออื่นให้ยก ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 30,000 บาท จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร แก่โจทก์ เนื้อที่ 11 ไร่ 2.38 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์แทนโจทก์ โดยกำหนด ค่าทนายความให้ 15,000 บาท จำเลยฎีกา ระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา จำเลยถึงแก่ความตาย นางตีเปาะห์ ผู้จัดการมรดกของจำเลยยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทน ศาลฎีกาอนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า โจทก์เป็นบุตรบุญธรรมของนายประเสริฐ โดยนายประเสริฐจดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 ขณะจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนายประเสริฐมีภริยาชอบด้วยกฎหมายชื่อนางพิสมร และนางพิสมรได้ให้ความยินยอมในการรับบุตรบุญธรรมด้วย นายมาลีกี คือคนเดียวกับนายประเสริฐ ปรากฏตามสำเนาทะเบียนบ้าน จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ส่วนบิดามารดาถึงแก่ความตายไปก่อนนางพิสมรแล้ว หลังจากนางพิสมรถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง นางพิสมรผู้ตายมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดเลขที่ 7815, 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร และรถยนต์ จำนวน 1 คัน ภายหลังจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายปรากฏว่าจำเลยไม่ดำเนินการแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท แต่จำเลยกลับโอนทรัพย์มรดกทั้งหมดเป็นของตน มิได้แบ่งให้แก่นายประเสริฐซึ่งเป็นสามีของผู้ตายและเป็นเจ้าของรวมในสินสมรสกึ่งหนึ่งของที่ดินมรดกทั้งสามแปลงดังกล่าว เมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายด้วยสาเหตุแผลในกระเพาะ ขณะถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่มีบุตร ส่วนบิดามารดาของนายประเสริฐถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว ก่อนถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่ได้ทำพินัยกรรมหรือตั้งผู้ใดเป็นผู้จัดการมรดกไว้ หลังจากจำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรผู้ตาย จำเลยไม่เคยโอนทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนของนายประเสริฐให้แก่โจทก์ โจทก์ทราบว่าจำเลยโอนทรัพย์มรดกไปแล้วเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2543 เนื่องจากโจทก์ได้ไปขอดูโฉนดที่ดินที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร สาขาหนองจอก การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เนื่องจากไม่ได้รับทรัพย์มรดกของนางพิสมรส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐทั้งหมด ก่อนฟ้องโจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์เสียหายไม่ได้รับแบ่งปันมรดก คิดเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 24 ล้านบาท จำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีสามีชื่อนายประเสริฐ ทรัพย์พิพาทเดิมเป็นของนางพิสมรซึ่งได้รับโอนมาโดยทางมรดกจากปู่ย่าตายาย นางพิสมรกับนายประเสริฐจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ จำเลยไม่ทราบ นายประเสริฐไม่มีชื่ออื่นมาก่อน ทรัพย์พิพาทนายประเสริฐรู้ว่าเป็นทรัพย์ของนางพิสมรที่ได้มาจากปู่ย่าตายาย นายประเสริฐไม่เคยแสดงเจตนาที่จะเอาทรัพย์ดังกล่าวเป็นของนายประเสริฐ ขณะนางพิสมรมีชีวิตอยู่นางพิสมรแสดงเจตนาที่จะยกทรัพย์ดังกล่าวให้แก่จำเลย จำเลยครอบครองทำประโยชน์ในทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่ก่อนนางพิสมรตาย โดยให้นายจำรูญเช่าทำนา เมื่อประมาณปี 2532 นางพิสมรได้ถึงแก่ความตาย นายประเสริฐไม่ได้ขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร นายประเสริฐได้ขอให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร เนื่องจากนายประเสริฐไม่อยากได้ทรัพย์พิพาทเพราะนายประเสริฐกับนางพิสมรไม่ได้จดทะเบียนสมรสตามประเพณีศาสนา จึงไม่อยากจะได้ทรัพย์พิพาทเพราะเกรงว่าจะเป็นที่ครหาของญาติพี่น้อง จำเลยจึงได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรต่อศาลแพ่ง และศาลแพ่งได้มีคำสั่งตั้งจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร หลังจากนั้นจำเลยได้ไปรับโอนทรัพย์พิพาทเป็นของจำเลย ซึ่งนายประเสริฐก็ได้รู้เห็นโดยไปด้วย จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทมาโดยตลอด ต่อมาเมื่อปี 2539 นายประเสริฐได้ถึงแก่ความตาย ซึ่งเป็นเวลาห่างจากนางพิสมรถึงแก่ความตายประมาณ 10 ปี ช่วงระยะเวลาดังกล่าวนายประเสริฐไม่เคยทวงถามเอาทรัพย์พิพาทเนื่องจากนายประเสริฐไม่ได้ต้องการทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่แรกแล้ว จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทด้วยเจตนาที่จะครอบครองแทนทายาท ขณะที่นายประเสริฐถึงแก่ความตายที่ดินพิพาททั้งสามแปลงมีชื่อจำเลยเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ นอกจากทรัพย์พิพาทแล้วนายประเสริฐไม่มีทรัพย์สินอื่น นายประเสริฐไม่เคยพูดว่าจะยกที่ดินทั้งสามแปลงให้แก่โจทก์ ที่ดินพิพาททั้งสามแปลงราคาซื้อขายกันในท้องตลาดปัจจุบันตกราคาไร่ละไม่เกิน 500,000 บาท พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่า เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 นายประเสริฐ จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมตามทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม โดยนางพิสมร ภริยาให้ความยินยอมตามบันทึกด้านหลังทะเบียนการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวด้วย ต่อมาวันที่ 26 มีนาคม 2532 นางพิสมรถึงแก่ความตาย ขณะถึงแก่ความตายมีทรัพย์อันเป็นมรดกคือรถยนต์ 1 คัน และที่ดินพิพาทตามฟ้องรวม 3 แปลง นางพิสมรไม่มีบุตร แต่มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันซึ่งยังมีชีวิตอยู่ 9 คน ส่วนบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว จำเลยเป็นพี่ชายของนางพิสมรและเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร ตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง ต่อมาวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกมีว่า นายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร หรือไม่ เห็นว่า แม้ทะเบียนสมรส ระบุชื่อสามีของนางพิสมรว่าชื่อนายมาลีกี ไม่ใช่ชื่อนายประเสริฐก็ตาม แต่ตามเอกสารดังกล่าวระบุว่านายมาลีกีเป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะ และเกิดปี 2483 ซึ่งตรงกับสำเนาทะเบียนบ้าน ที่ระบุว่านายมาลีกีได้เปลี่ยนชื่อเป็นนายประเสริฐ เป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะซึ่งเกิดเมื่อปี 2483 เช่นกัน โดยโจทก์มีนายนรินทร์ ผู้ช่วยนายทะเบียนท้องถิ่น สำนักงานเขตหนองจอกเบิกความยืนยันว่าเอกสารดังกล่าวตรงกับต้นฉบับ ส่วนจำเลยมีเพียงจำเลยและนางตีเปาะห์ ภริยาจำเลยเบิกความลอย ๆ เพียงว่า นายมาลีกีเป็นสามีคนแรกของนางพิสมร และนายประเสริฐเป็นสามีคนที่สองโดยไม่มีพยานหลักฐานอื่นใดมาสนับสนุน พยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมาจึงมีน้ำหนักมากกว่าพยานหลักฐานของจำเลย รับฟังได้ว่าเดิมนายประเสริฐมีชื่อว่ามาลีกี และเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการต่อมามีว่า โจทก์มีสิทธิฟ้องคดีนี้และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมรผู้ตายและได้จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของนายประเสริฐตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1627 เมื่อนางพิสมรถึงแก่ความตายก่อนนายประเสริฐโดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทรวม 3 แปลง แม้ที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์ที่นางพิสมรผู้ตายมีอยู่ก่อนสมรสอันเป็นสินส่วนตัวของผู้ตาย แต่เมื่อนายประเสริฐเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายจึงย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้นายประเสริฐยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่านายประเสริฐแสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 นายประเสริฐจึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรตามกฎหมาย เมื่อนายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของนางพิสมรภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของนายประเสริฐในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกร้องให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางพิสมรแบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกแก่นายประเสริฐได้ ส่วนปัญหาว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความแล้วหรือไม่นั้น เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่านายประเสริฐ กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่นายประเสริฐถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุนิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นต้องวินิจฉัยเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของนางพิสมรเสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึงนายประเสริฐ คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่นางพิสมรเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่า การมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของนางพิสมรทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐบิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาสุดท้ายที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยมีว่า คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้โจทก์ได้รับส่วนแบ่งสำหรับที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 จำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา ชอบแล้วหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า นางพิสมรมีกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดดังกล่าวจำนวนเพียง 14 ไร่ 3 งาน 65.12 ตารางวา เท่านั้น เห็นว่า เมื่อฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นคู่สมรสของนางพิสมรซึ่งไม่มีบุตรด้วยกัน และขณะนางพิสมรถึงแก่ความตายบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว คงมีแต่พี่น้องร่วมบิดามารดาเท่านั้น ดังนั้นนายประเสริฐจึงมีสิทธิได้รับมรดกในที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 เฉพาะในส่วนของนางพิสมรกึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 (2) เมื่อเดิมที่ดินโฉนดดังกล่าวมีเนื้อที่ 150 ไร่ 3 งาน 19 ตารางวา หรือ 60,319 ตารางวา และมีการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนหลายครั้งโดยเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2527 พี่น้องของนางพิสมรรวมทั้งนางพิสมรได้รังวัดแบ่งแยกที่ดินตามโฉนดดังกล่าวบางส่วนเป็นของตนเองเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 7812 ถึง 7821 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร และที่ดินดังกล่าวยังถูกแบ่งหักไปทำถนนสาธารณประโยชน์ด้วยส่วนหนึ่ง จึงคงเหลือที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1087 อยู่จำนวน 88 ไร่ 19 ตารางวา โดยมีชื่อนางสาวยุภา จำเลย นางพิสมร และนายพินพงษ์ เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมและไม่มีการจดแจ้งว่าเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมแต่ละคนมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าวคนละกี่ส่วน จึงรับฟังว่านางพิสมรมีกรรมสิทธิ์เท่ากับเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมคนอื่นคือ 1 ใน 4 ส่วน ซึ่งคิดเป็นเนื้อที่ดินได้ 22 ไร่ 4.75 ตารางวา นายประเสริฐคู่สมรสของนางพิสมรจึงมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งกึ่งหนึ่งจากที่ดินดังกล่าวจำนวน 11 ไร่ 2.375 ตารางวาดังนั้นที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของนายประเสริฐได้รับส่วนแบ่งมรดกของนางพิสมรจำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา จึงยังไม่ถูกต้อง เห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่าการคิดคำนวณเนื้อที่ดินอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรไม่ถูกต้องจึงฟังขึ้นบางส่วน พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2.375 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1276/2558นางสาวสุกัญญา ฮ่อหลิมโจทก์นายพินิจ ซัดเราะมานจำเลย ป.พ.พ. ม. 1612, ม. 1627, ม. 1629, ม. 1635, ม. 1733 วรรคสอง, ม. 1754 ป.วิ.พ. ม. 142โจทก์มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. เนื่องจาก ป. จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรม โดย ส. ผู้ตายซึ่งเป็นภริยาโดยชอบด้วยกฎหมายของ ป. ให้ความยินยอมด้วย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของ ป. ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1627 เมื่อ ส. ถึงแก่ความตายก่อน ป. โดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทซึ่งเป็นสินส่วนตัวรวม 3 แปลง ป. คู่สมรสย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตาม ป.พ.พ. มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของ ส. ด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้ ป. ยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่า ป. แสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 ป. จึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ตามกฎหมาย เมื่อ ป. ถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของ ส. โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของ ป. ในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของ ส. แบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของ ส. ในส่วนที่ตกแก่ ป. ได้ เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตาม ป.พ.พ. มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่า ป. กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่ ป. ถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุ นิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็น ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของ ส. เสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของ ส. ซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึง ป. คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่ ส. เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่าการมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของ ส. ทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตาม ป.พ.พ. มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของ ส. ในส่วนที่ตกได้แก่ ป. บิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความโจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวน 3 งาน 24.5 ตารางวา ราคาประมาณ 1,622,500 บาท แบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน ราคาประมาณ 22,010,000 บาท และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ประมาณ 62 ตารางวา ราคาประมาณ 1,000,000 บาท หากการแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวไม่เป็นที่ตกลงกัน ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์ หากจำเลยไม่สามารถจัดการแบ่งปันทรัพย์มรดกดังกล่าวได้หรือไม่สามารถขายทอดตลาดได้ ให้จำเลยใช้ราคาแทนแก่โจทก์ จำเลยให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 7815 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 3 งาน 24.5 ตารางวา และแบ่งทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์ จำนวนเนื้อที่ 11 ไร่ 2 งาน หากแบ่งไม่ได้ให้ประมูลขายหรือขายทอดตลาดนำเงินมาแบ่งปันให้แก่โจทก์กึ่งหนึ่ง กับให้จำเลยแบ่งเงินค่าขายทรัพย์มรดกที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เป็นเงินจำนวน 310,000 บาท คำขออื่นให้ยก ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์ โดยกำหนดค่าทนายความ 30,000 บาท จำเลยอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้แบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร แก่โจทก์ เนื้อที่ 11 ไร่ 2.38 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นอุทธรณ์แทนโจทก์ โดยกำหนด ค่าทนายความให้ 15,000 บาท จำเลยฎีกา ระหว่างพิจารณาของศาลฎีกา จำเลยถึงแก่ความตาย นางตีเปาะห์ ผู้จัดการมรดกของจำเลยยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทน ศาลฎีกาอนุญาต ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ทางพิจารณาโจทก์นำสืบว่า โจทก์เป็นบุตรบุญธรรมของนายประเสริฐ โดยนายประเสริฐจดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 ขณะจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมนายประเสริฐมีภริยาชอบด้วยกฎหมายชื่อนางพิสมร และนางพิสมรได้ให้ความยินยอมในการรับบุตรบุญธรรมด้วย นายมาลีกี คือคนเดียวกับนายประเสริฐ ปรากฏตามสำเนาทะเบียนบ้าน จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ส่วนบิดามารดาถึงแก่ความตายไปก่อนนางพิสมรแล้ว หลังจากนางพิสมรถึงแก่ความตาย จำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง นางพิสมรผู้ตายมีทรัพย์มรดกคือที่ดินโฉนดเลขที่ 7815, 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ที่ดินโฉนดเลขที่ 15117 ตำบลจรเข้บัว อำเภอบางกะปิ จังหวัดกรุงเทพมหานคร และรถยนต์ จำนวน 1 คัน ภายหลังจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของผู้ตายปรากฏว่าจำเลยไม่ดำเนินการแบ่งปันทรัพย์มรดกแก่ทายาท แต่จำเลยกลับโอนทรัพย์มรดกทั้งหมดเป็นของตน มิได้แบ่งให้แก่นายประเสริฐซึ่งเป็นสามีของผู้ตายและเป็นเจ้าของรวมในสินสมรสกึ่งหนึ่งของที่ดินมรดกทั้งสามแปลงดังกล่าว เมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายด้วยสาเหตุแผลในกระเพาะ ขณะถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่มีบุตร ส่วนบิดามารดาของนายประเสริฐถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว ก่อนถึงแก่ความตายนายประเสริฐไม่ได้ทำพินัยกรรมหรือตั้งผู้ใดเป็นผู้จัดการมรดกไว้ หลังจากจำเลยได้เป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรผู้ตาย จำเลยไม่เคยโอนทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนของนายประเสริฐให้แก่โจทก์ โจทก์ทราบว่าจำเลยโอนทรัพย์มรดกไปแล้วเมื่อวันที่ 19 มกราคม 2543 เนื่องจากโจทก์ได้ไปขอดูโฉนดที่ดินที่สำนักงานที่ดินกรุงเทพมหานคร สาขาหนองจอก การกระทำของจำเลยทำให้โจทก์ได้รับความเสียหาย เนื่องจากไม่ได้รับทรัพย์มรดกของนางพิสมรส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐทั้งหมด ก่อนฟ้องโจทก์ได้ทวงถามให้จำเลยแบ่งทรัพย์มรดกดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่จำเลยเพิกเฉย โจทก์เสียหายไม่ได้รับแบ่งปันมรดก คิดเป็นมูลค่าทั้งสิ้น 24 ล้านบาท จำเลยนำสืบว่า จำเลยเป็นพี่ร่วมบิดามารดาเดียวกันกับนางพิสมร นางพิสมรมีสามีชื่อนายประเสริฐ ทรัพย์พิพาทเดิมเป็นของนางพิสมรซึ่งได้รับโอนมาโดยทางมรดกจากปู่ย่าตายาย นางพิสมรกับนายประเสริฐจดทะเบียนสมรสกันหรือไม่ จำเลยไม่ทราบ นายประเสริฐไม่มีชื่ออื่นมาก่อน ทรัพย์พิพาทนายประเสริฐรู้ว่าเป็นทรัพย์ของนางพิสมรที่ได้มาจากปู่ย่าตายาย นายประเสริฐไม่เคยแสดงเจตนาที่จะเอาทรัพย์ดังกล่าวเป็นของนายประเสริฐ ขณะนางพิสมรมีชีวิตอยู่นางพิสมรแสดงเจตนาที่จะยกทรัพย์ดังกล่าวให้แก่จำเลย จำเลยครอบครองทำประโยชน์ในทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่ก่อนนางพิสมรตาย โดยให้นายจำรูญเช่าทำนา เมื่อประมาณปี 2532 นางพิสมรได้ถึงแก่ความตาย นายประเสริฐไม่ได้ขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร นายประเสริฐได้ขอให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร เนื่องจากนายประเสริฐไม่อยากได้ทรัพย์พิพาทเพราะนายประเสริฐกับนางพิสมรไม่ได้จดทะเบียนสมรสตามประเพณีศาสนา จึงไม่อยากจะได้ทรัพย์พิพาทเพราะเกรงว่าจะเป็นที่ครหาของญาติพี่น้อง จำเลยจึงได้ร้องขอเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรต่อศาลแพ่ง และศาลแพ่งได้มีคำสั่งตั้งจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร หลังจากนั้นจำเลยได้ไปรับโอนทรัพย์พิพาทเป็นของจำเลย ซึ่งนายประเสริฐก็ได้รู้เห็นโดยไปด้วย จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทมาโดยตลอด ต่อมาเมื่อปี 2539 นายประเสริฐได้ถึงแก่ความตาย ซึ่งเป็นเวลาห่างจากนางพิสมรถึงแก่ความตายประมาณ 10 ปี ช่วงระยะเวลาดังกล่าวนายประเสริฐไม่เคยทวงถามเอาทรัพย์พิพาทเนื่องจากนายประเสริฐไม่ได้ต้องการทรัพย์พิพาทมาตั้งแต่แรกแล้ว จำเลยครอบครองทรัพย์พิพาทด้วยเจตนาที่จะครอบครองแทนทายาท ขณะที่นายประเสริฐถึงแก่ความตายที่ดินพิพาททั้งสามแปลงมีชื่อจำเลยเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ นอกจากทรัพย์พิพาทแล้วนายประเสริฐไม่มีทรัพย์สินอื่น นายประเสริฐไม่เคยพูดว่าจะยกที่ดินทั้งสามแปลงให้แก่โจทก์ ที่ดินพิพาททั้งสามแปลงราคาซื้อขายกันในท้องตลาดปัจจุบันตกราคาไร่ละไม่เกิน 500,000 บาท พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังเป็นยุติในเบื้องต้นว่า เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2520 นายประเสริฐ จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมตามทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม โดยนางพิสมร ภริยาให้ความยินยอมตามบันทึกด้านหลังทะเบียนการรับบุตรบุญธรรมดังกล่าวด้วย ต่อมาวันที่ 26 มีนาคม 2532 นางพิสมรถึงแก่ความตาย ขณะถึงแก่ความตายมีทรัพย์อันเป็นมรดกคือรถยนต์ 1 คัน และที่ดินพิพาทตามฟ้องรวม 3 แปลง นางพิสมรไม่มีบุตร แต่มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกันซึ่งยังมีชีวิตอยู่ 9 คน ส่วนบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว จำเลยเป็นพี่ชายของนางพิสมรและเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมร ตามคำสั่งคดีหมายเลขแดงที่ 9635/2532 ของศาลแพ่ง ต่อมาวันที่ 14 ธันวาคม 2539 นายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยมิได้ทำพินัยกรรมไว้ ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการแรกมีว่า นายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร หรือไม่ เห็นว่า แม้ทะเบียนสมรส ระบุชื่อสามีของนางพิสมรว่าชื่อนายมาลีกี ไม่ใช่ชื่อนายประเสริฐก็ตาม แต่ตามเอกสารดังกล่าวระบุว่านายมาลีกีเป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะ และเกิดปี 2483 ซึ่งตรงกับสำเนาทะเบียนบ้าน ที่ระบุว่านายมาลีกีได้เปลี่ยนชื่อเป็นนายประเสริฐ เป็นบุตรของนายการีมและนางดีเมาะซึ่งเกิดเมื่อปี 2483 เช่นกัน โดยโจทก์มีนายนรินทร์ ผู้ช่วยนายทะเบียนท้องถิ่น สำนักงานเขตหนองจอกเบิกความยืนยันว่าเอกสารดังกล่าวตรงกับต้นฉบับ ส่วนจำเลยมีเพียงจำเลยและนางตีเปาะห์ ภริยาจำเลยเบิกความลอย ๆ เพียงว่า นายมาลีกีเป็นสามีคนแรกของนางพิสมร และนายประเสริฐเป็นสามีคนที่สองโดยไม่มีพยานหลักฐานอื่นใดมาสนับสนุน พยานหลักฐานที่โจทก์นำสืบมาจึงมีน้ำหนักมากกว่าพยานหลักฐานของจำเลย รับฟังได้ว่าเดิมนายประเสริฐมีชื่อว่ามาลีกี และเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมร ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยประการต่อมามีว่า โจทก์มีสิทธิฟ้องคดีนี้และฟ้องโจทก์ขาดอายุความหรือไม่ เห็นว่า เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นสามีโดยชอบด้วยกฎหมายของนางพิสมรผู้ตายและได้จดทะเบียนรับโจทก์เป็นบุตรบุญธรรมโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์จึงถือเป็นผู้สืบสันดานเหมือนกับบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของนายประเสริฐตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1627 เมื่อนางพิสมรถึงแก่ความตายก่อนนายประเสริฐโดยมีทรัพย์มรดกเป็นที่ดินพิพาทรวม 3 แปลง แม้ที่ดินดังกล่าวเป็นทรัพย์ที่นางพิสมรผู้ตายมีอยู่ก่อนสมรสอันเป็นสินส่วนตัวของผู้ตาย แต่เมื่อนายประเสริฐเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายของผู้ตายจึงย่อมเป็นทายาทโดยธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629 วรรคสอง และมีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรด้วยส่วนหนึ่งตามมาตรา 1635 แม้นายประเสริฐยินยอมให้จำเลยเป็นผู้จัดการมรดกและไม่ได้เข้ายุ่งเกี่ยวกับทรัพย์มรดก แต่เมื่อไม่ปรากฏว่านายประเสริฐแสดงเจตนาสละมรดกดังกล่าวตามมาตรา 1612 นายประเสริฐจึงยังคงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรตามกฎหมาย เมื่อนายประเสริฐถึงแก่ความตายโดยยังไม่ได้รับการแบ่งปันทรัพย์มรดกของนางพิสมรภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย โจทก์ซึ่งเป็นทายาทผู้มีสิทธิได้รับมรดกของนายประเสริฐในฐานะเป็นผู้สืบสันดานเหมือนบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีสิทธิฟ้องเรียกร้องให้จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของนางพิสมรแบ่งที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกแก่นายประเสริฐได้ ส่วนปัญหาว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความแล้วหรือไม่นั้น เมื่อจำเลยไม่ได้ให้การไว้ว่าคดีโจทก์ขาดอายุความเพราะเป็นคดีเกี่ยวกับการจัดการมรดกซึ่งจะต้องฟ้องภายในห้าปีนับแต่การจัดการมรดกเสร็จสิ้นลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1733 วรรคสอง โดยจำเลยให้การเพียงว่านายประเสริฐ กับโจทก์ต่างมิได้ครอบครองที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดก โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินกว่า 1 ปี นับแต่นายประเสริฐถึงแก่ความตายและนับแต่โจทก์บรรลุนิติภาวะจึงขาดอายุความ อายุความที่จำเลยอ้างถึงคืออายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 มิใช่อายุความห้าปีตามมาตรา 1733 วรรคสอง คดีจึงมีประเด็นต้องวินิจฉัยเพียงว่า ฟ้องโจทก์ขาดอายุความหนึ่งปีตามมาตรา 1754 หรือไม่เท่านั้น ที่ศาลล่างทั้งสองวินิจฉัยว่าคดีโจทก์ไม่ขาดอายุความตามมาตรา 1733 วรรคสอง จึงเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นไม่ชอบด้วยกฎหมาย ปัญหาดังกล่าวเป็นปัญหาอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดฎีกา ศาลฎีกาก็มีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ กรณีจึงไม่มีเหตุให้ต้องวินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องจำเลยเกินห้าปีนับแต่การจัดการมรดกของนางพิสมรเสร็จสิ้นแล้วหรือไม่ เมื่อข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าจำเลยเป็นผู้จัดการมรดกของนางพิสมรซึ่งมีหน้าที่ต้องแบ่งปันทรัพย์มรดกให้แก่ทายาททุกคนซึ่งรวมถึงนายประเสริฐ คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ในขณะที่นางพิสมรเจ้ามรดกถึงแก่ความตาย การที่จำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกโอนที่ดินพิพาทอันเป็นทรัพย์มรดกทั้ง 3 แปลง ให้แก่ตนเองเพียงผู้เดียวจึงเป็นการแบ่งปันทรัพย์มรดกที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย จำเลยจึงยังไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าว และถือได้ว่า การมีชื่อเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ทางทะเบียนในที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงการครอบครองที่ดินพิพาทแทนทายาทอื่นของนางพิสมรทุกคนเท่านั้น จำเลยจึงไม่อาจยกอายุความมรดกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754 ขึ้นต่อสู้โจทก์ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกของนางพิสมรในส่วนที่ตกได้แก่นายประเสริฐบิดาบุญธรรมของโจทก์ คดีของโจทก์จึงยังไม่ขาดอายุความ ฎีกาของจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น ปัญหาสุดท้ายที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยมีว่า คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ที่ให้โจทก์ได้รับส่วนแบ่งสำหรับที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 จำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา ชอบแล้วหรือไม่ โดยจำเลยฎีกาว่า นางพิสมรมีกรรมสิทธิ์รวมในที่ดินโฉนดดังกล่าวจำนวนเพียง 14 ไร่ 3 งาน 65.12 ตารางวา เท่านั้น เห็นว่า เมื่อฟังได้ว่านายประเสริฐเป็นคู่สมรสของนางพิสมรซึ่งไม่มีบุตรด้วยกัน และขณะนางพิสมรถึงแก่ความตายบิดามารดาของนางพิสมรถึงแก่ความตายไปก่อนแล้ว คงมีแต่พี่น้องร่วมบิดามารดาเท่านั้น ดังนั้นนายประเสริฐจึงมีสิทธิได้รับมรดกในที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 เฉพาะในส่วนของนางพิสมรกึ่งหนึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1635 (2) เมื่อเดิมที่ดินโฉนดดังกล่าวมีเนื้อที่ 150 ไร่ 3 งาน 19 ตารางวา หรือ 60,319 ตารางวา และมีการเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนหลายครั้งโดยเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2527 พี่น้องของนางพิสมรรวมทั้งนางพิสมรได้รังวัดแบ่งแยกที่ดินตามโฉนดดังกล่าวบางส่วนเป็นของตนเองเป็นที่ดินโฉนดเลขที่ 7812 ถึง 7821 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร และที่ดินดังกล่าวยังถูกแบ่งหักไปทำถนนสาธารณประโยชน์ด้วยส่วนหนึ่ง จึงคงเหลือที่ดินตามโฉนดเลขที่ 1087 อยู่จำนวน 88 ไร่ 19 ตารางวา โดยมีชื่อนางสาวยุภา จำเลย นางพิสมร และนายพินพงษ์ เป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมและไม่มีการจดแจ้งว่าเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมแต่ละคนมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินดังกล่าวคนละกี่ส่วน จึงรับฟังว่านางพิสมรมีกรรมสิทธิ์เท่ากับเจ้าของกรรมสิทธิ์รวมคนอื่นคือ 1 ใน 4 ส่วน ซึ่งคิดเป็นเนื้อที่ดินได้ 22 ไร่ 4.75 ตารางวา นายประเสริฐคู่สมรสของนางพิสมรจึงมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งกึ่งหนึ่งจากที่ดินดังกล่าวจำนวน 11 ไร่ 2.375 ตารางวาดังนั้นที่ศาลอุทธรณ์พิพากษาให้โจทก์ซึ่งเป็นทายาทของนายประเสริฐได้รับส่วนแบ่งมรดกของนางพิสมรจำนวน 11 ไร่ 2.38 ตารางวา จึงยังไม่ถูกต้อง เห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่าการคิดคำนวณเนื้อที่ดินอันเป็นทรัพย์มรดกของนางพิสมรไม่ถูกต้องจึงฟังขึ้นบางส่วน พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยแบ่งที่ดินโฉนดเลขที่ 1087 ตำบลคลองสิบ (คลองซอยที่ 10 ฝั่งตะวันตก) อำเภอหนองจอก จังหวัดกรุงเทพมหานคร ให้แก่โจทก์เนื้อที่ 11 ไร่ 2.375 ตารางวา นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ค่าฤชาธรรมเนียมชั้นฎีกาให้เป็นพับ(อนันต์ วงษ์ประภารัตน์-วิจิตร วิสุชาติ-ประพาฬ อนมาน)แหล่งที่มาสำนักวิชาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุแหล่งที่มา ศูนย์วิชาการงานคดี ศาลฎีกา