คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 680/2540หลักกฎหมาย: ผู้ตายทำเอกสารมีข้อความในตอนต้นว่า"นายก.(หมายถึงผู้ตาย)สัญญากับนางด. (หมายถึงโจทก์)ว่าไม่มีลูกเมียนางด. จึงอยู่กินฉันสามีภริยาฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมดฯลฯ"อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตรซึ่งความจริงปรากฏว่าผู้ตายมีบุตรกับจำเลยอยู่ก่อนแล้วการที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์พฤติการณ์เชื่อได้ว่าผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้นหามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่แม้เอกสารดังกล่าวจะมีข้อความในตอนท้ายว่า"ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตายทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางด. เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียวฯลฯ"ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่จะให้โจทก์หลงเชื่อจึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของผู้ตายโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 3136 ตำบลคลองเขื่อน อำเภอบางคล้าจังหวัดฉะเชิงเทรา เนื้อที่ 9 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา ของผู้ตายให้แก่โจทก์ หากไม่ปฎิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า ผู้ตายไม่ได้ลงชื่อกำกับในการแก้ไขข้อความในพินัยกรรมไว้ จึงไม่ใช่พินัยกรรมและไม่สมบูรณ์ เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงคำมั่นเกี่ยวกับทรัพย์สินและเกิดจากอารมณ์ที่ผู้เขียนทะเลาะกับโจทก์ ต้องการเอาใจโจทก์เท่านั้น ไม่มีเจตนาจะให้เป็นพินัยกรรม ไม่มีผลตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาข้อแรกตามฎีกาของโจทก์ว่า เอกสารหมาย ร.3 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 265/2533ของศาลชั้นต้นหรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 นายกมล ฮู้ตันผู้ตาย เป็นผู้ทำขึ้นหรือไม่ และเอกสารดังกล่าวมีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมหรือไม่ เห็นว่า แม้จะฟังว่าเอกสารดังกล่าวผู้ตายเป็นผู้ทำขึ้นตามฎีกาของโจทก์ก็ตาม แต่โจทก์เองเบิกความว่าเหตุที่ผู้ตายทำเอกสารดังกล่าวเนื่องจากโจทก์กลัวว่าผู้ตายจะไปมีภริยาอีก ผู้ตายรับรองว่าไม่มีและเพื่อให้โจทก์มั่นใจจึงทำเอกสารดังกล่าวขึ้น และตามเอกสารดังกล่าวมีข้อความในตอนต้นว่า "นายกมล ฮู้ตัน (หมายถึงผู้ตาย) สัญญากับนางแดง เกตุวิมล(หมายถึงโจทก์) ว่าไม่มีลูกเมีย นางแดงจึงอยู่กินฉันสามีภริยา ฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมด ฯลฯ" อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตร ซึ่งความจริงปรากฎตามสำเนาทะเบียนบ้านเอกสารหมาย ร.2 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 937/2533 ของศาลชั้นต้นว่า ผู้ตายมีบุตรกับจำเลยโดยบุตรคนโตเกิดเมื่อปี 2518 แสดงว่าขณะที่ผู้ตายให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ดังกล่าวเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม2521 นั้น ผู้ตายมีจำเลยเป็นภริยาและมีบุตรอยู่แล้ว การที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ พฤติการณ์แห่งคดีจึงน่าเชื่อว่า ผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้น หามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่ ดังนี้ แม้ตามเอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าว จะมีข้อความในตอนท้ายว่า "ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตาย ทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางแดง เกตุวิมล เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว ฯลฯ" ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่ได้วินิจฉัยมา จึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่ ฎีกาข้อนี้ของโจทก์ฟังไม่ขึ้น และเมื่อวินิจฉัยดังกล่าว ก็ไม่จำต้องวินิจฉัยในปัญหาว่า เอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าวถูกเพิกถอนโดยพินัยกรรมฉบับหลังหรือไม่ โจทก์มีสิทธิตามเอกสารดังกล่าวซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ตามฎีกาของโจทก์ต่อไป"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 680/2540นาง แดง เกตุวิมลโจทก์นาง พงษ์จันทร์ ฮู้ตันจำเลย ป.พ.พ. ม. 1647ผู้ตายทำเอกสารมีข้อความในตอนต้นว่า"นายก.(หมายถึงผู้ตาย)สัญญากับนางด. (หมายถึงโจทก์)ว่าไม่มีลูกเมียนางด. จึงอยู่กินฉันสามีภริยาฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมดฯลฯ"อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตรซึ่งความจริงปรากฏว่าผู้ตายมีบุตรกับจำเลยอยู่ก่อนแล้วการที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์พฤติการณ์เชื่อได้ว่าผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้นหามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่แม้เอกสารดังกล่าวจะมีข้อความในตอนท้ายว่า"ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตายทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางด. เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียวฯลฯ"ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่จะให้โจทก์หลงเชื่อจึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของผู้ตายโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 3136 ตำบลคลองเขื่อน อำเภอบางคล้าจังหวัดฉะเชิงเทรา เนื้อที่ 9 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา ของผู้ตายให้แก่โจทก์ หากไม่ปฎิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า ผู้ตายไม่ได้ลงชื่อกำกับในการแก้ไขข้อความในพินัยกรรมไว้ จึงไม่ใช่พินัยกรรมและไม่สมบูรณ์ เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงคำมั่นเกี่ยวกับทรัพย์สินและเกิดจากอารมณ์ที่ผู้เขียนทะเลาะกับโจทก์ ต้องการเอาใจโจทก์เท่านั้น ไม่มีเจตนาจะให้เป็นพินัยกรรม ไม่มีผลตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาข้อแรกตามฎีกาของโจทก์ว่า เอกสารหมาย ร.3 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 265/2533ของศาลชั้นต้นหรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 นายกมล ฮู้ตันผู้ตาย เป็นผู้ทำขึ้นหรือไม่ และเอกสารดังกล่าวมีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมหรือไม่ เห็นว่า แม้จะฟังว่าเอกสารดังกล่าวผู้ตายเป็นผู้ทำขึ้นตามฎีกาของโจทก์ก็ตาม แต่โจทก์เองเบิกความว่าเหตุที่ผู้ตายทำเอกสารดังกล่าวเนื่องจากโจทก์กลัวว่าผู้ตายจะไปมีภริยาอีก ผู้ตายรับรองว่าไม่มีและเพื่อให้โจทก์มั่นใจจึงทำเอกสารดังกล่าวขึ้น และตามเอกสารดังกล่าวมีข้อความในตอนต้นว่า "นายกมล ฮู้ตัน (หมายถึงผู้ตาย) สัญญากับนางแดง เกตุวิมล(หมายถึงโจทก์) ว่าไม่มีลูกเมีย นางแดงจึงอยู่กินฉันสามีภริยา ฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมด ฯลฯ" อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตร ซึ่งความจริงปรากฎตามสำเนาทะเบียนบ้านเอกสารหมาย ร.2 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 937/2533 ของศาลชั้นต้นว่า ผู้ตายมีบุตรกับจำเลยโดยบุตรคนโตเกิดเมื่อปี 2518 แสดงว่าขณะที่ผู้ตายให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ดังกล่าวเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม2521 นั้น ผู้ตายมีจำเลยเป็นภริยาและมีบุตรอยู่แล้ว การที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ พฤติการณ์แห่งคดีจึงน่าเชื่อว่า ผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้น หามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่ ดังนี้ แม้ตามเอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าว จะมีข้อความในตอนท้ายว่า "ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตาย ทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางแดง เกตุวิมล เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว ฯลฯ" ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่ได้วินิจฉัยมา จึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่ ฎีกาข้อนี้ของโจทก์ฟังไม่ขึ้น และเมื่อวินิจฉัยดังกล่าว ก็ไม่จำต้องวินิจฉัยในปัญหาว่า เอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าวถูกเพิกถอนโดยพินัยกรรมฉบับหลังหรือไม่ โจทก์มีสิทธิตามเอกสารดังกล่าวซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ตามฎีกาของโจทก์ต่อไป"พิพากษายืน(สมิทธิ์ วราอุบล-จเร อำนวยวัฒนา-อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการทำพินัยกรรมเป็นการช่วยขจัดความวุ่นวายระหว่างทายาทเมื่อเจ้ามรดกตายเพราะเมื่อเจ้ามรดกผู้ตายได้ทำพินัยกรรมไว้แล้วการทั้งปวงก็ย่อมต้องจัดการไปตามพินัยกรรม แต่คดีนี้กลับกลายเป็นความสับสนวุ่นวายระหว่างทายาทและผู้ที่คาดหวังจะได้รับมรดกจนเกิดเป็นกรณีพิพาทที่ศาลฎีกาจะต้องตีความในข้อความในเอกสารที่เจ้ามรดก (ผู้ตาย) ทำไว้แก่โจทก์ว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ปัญหาแรก คงต้องพิจารณาว่าเอกสารที่เจ้ามรดกทำนั้นเป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตายของเจ้ามรดกหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1647 กำหนดไว้ว่าพินัยกรรมต้องเป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตาย คือให้มีผลเมื่อตายนั่นเอง ถ้าให้มีผลในระหว่างมีชีวิตอยู่ก็ไม่ใช่พินัยกรรม(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 46-47/2485 และที่ 411/2501) ฉะนั้นเมื่อพิจารณาข้อความในเอกสารตอนต้นที่เจ้ามรดกทำไว้ให้แก่โจทก์ที่ว่า "ผู้ตายสัญญากับโจทก์ว่าไม่มีลูกเมีย ถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและแม่ทั้งหมด" แล้ว จะเห็นได้ว่ามิได้มีข้อความกำหนดการเผื่อตายไว้เลย แต่เป็นคล้ายการให้คำมั่นสัญญาว่าจะให้ทรัพย์สินแก่โจทก์ต่อเมื่อเจ้ามรดกได้ละเมิดหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขในเอกสารนั้น ซึ่งก็หมายความว่า ถ้าเจ้ามรดกได้ละเมิดหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขดังกล่าวโดยเจ้ามรดกไปมีภริยาอื่นในภายหลังย่อมแสดงว่าขณะนั้น เจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ กรณีจึงเป็นเรื่องของการจะยกทรัพย์สินให้ในระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ข้อความตอนต้นในเอกสารนี้จึงมิใช่พินัยกรรม นอกจากข้อความในพินัยกรรมจะต้องเป็นคำสั่งสุดท้ายแล้วยังต้องเป็นการกำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของผู้ทำพินัยกรรม(เจ้ามรดก) เอง หรือในการต่าง ๆ ของเจ้ามรดกเองว่าจะให้จัดการเรื่องนั้น ๆ อย่างไรด้วย ดังนั้น เจ้ามรดกผู้ทำพินัยกรรมจะทำพินัยกรรมให้มีผลถึงทรัพย์สินหรือเรื่องต่าง ๆ ของผู้อื่นหรือที่ผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วยไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1646 ครั้นเมื่อมาพิจารณาข้อความตอนท้ายในเอกสารดังกล่าวที่ว่า"ถ้าข้าพเจ้าตายทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้โจทก์เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว" นั้นก็พอจะถือว่าเป็นข้อความที่เป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตายของเจ้ามรดกได้ เพียงแต่ข้อกำหนดในเรื่องทรัพย์สินส่วนของมารดาเจ้ามรดกนั้นจะใช้ยันมารดาเจ้ามรดกซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่แท้จริงไม่ได้ เมื่อเอกสารดังกล่าวมีข้อความที่ขัดแย้งกันเองอยู่ในตัวเช่นนี้ปัญหาที่ต้องพิจารณาต่อมาจึงอยู่ที่ว่าควรจะตีความข้อความในเอกสารออกมาในแนวทางใด ปัญหานี้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1684 บัญญัติว่า "เมื่อความข้อใดข้อหนึ่งในพินัยกรรมอาจตีความได้เป็นหลายนัย ให้ถือเอาตามนัยที่จะสำเร็จผลตามความประสงค์ของผู้ทำพินัยกรรมนั้นได้ดีที่สุด" นั้นก็คือต้องตีความเจตนาของเจ้ามรดกว่ามีเจตนาในการทำเอกสารฉบับนี้อย่างไร หลักในการตีความตามพินัยกรรมนี้แตกต่างจากการตีความตามสัญญาเพราะการตีความตามสัญญาจำต้องค้นหาเจตนาของคู่สัญญาทั้งสองฝ่าย(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 171) ส่วนการตีความตามพินัยกรรมนั้น การที่จะทราบถึงเจตนาที่แท้จริงของผู้ทำพินัยกรรมได้ต้องพิเคราะห์ถึงเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมฝ่ายเดียว โดยคำนึงถึงสถานการณ์แวดล้อมของผู้ทำพินัยกรรมในขณะที่ทำพินัยกรรมด้วย ในทางนำสืบโจทก์เองก็เบิกความว่า เจ้ามรดกทำเอกสารขึ้นมาเพราะเจ้ามรดกกลัวโจทก์จะไม่อยู่กินด้วย เมื่อพิเคราะห์ถึงสถานการณ์แวดล้อมของเจ้ามรดกในขณะนั้น ย่อมต้องคิดว่าทำอย่างไรเพื่อจะให้โจทก์เชื่อใจตน จึงคิดทำหนังสือเป็นหลักประกันเพื่อให้โจทก์มั่นใจว่าตนจะไม่ไปมีหญิงอื่นเป็นภริยาอีก ยอมยกทรัพย์สินให้ถ้าหากผิดสัญญา และเพื่อให้โจทก์เห็นถึงความจริงใจของตนแม้ตัวจะตายก็จะไม่ยอมให้โจทก์ต้องลำบาก ทรัพย์สินของตนที่มีทั้งหมดแล้วเลยเถิดไปถึงของมารดายอมยกให้โจทก์หมดเลย ซึ่งก็ประสบผลสำเร็จเพราะหลังจากที่ทำเอกสารฉบับนี้แล้ว เจ้ามรดกกับโจทก์ก็อยู่กินด้วยกัน ดังนั้นสิ่งที่รับรู้ได้อย่างชัดเจนก็คือความประสงค์ที่ต้องการให้โจทก์อยู่กินกับตนเป็นเจตนาที่แท้จริงของเจ้ามรดก การที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อความในตอนท้ายของเอกสารที่ยกทรัพย์สินให้โจทก์นั้นเป็นเจตนาที่สืบเนื่องมาจากเหตุที่จะให้โจทก์หลงเชื่อจึงถูกต้องตามนัยที่สำเร็จผลตามความประสงค์ของเจ้ามรดกแล้ว เพียงแต่คำตอบที่โจทก์ไม่อยากได้ยินหรือรับรู้ก็คือเอกสารที่พิพาทกันนี้ไม่มีผลเป็นพินัยกรรม จิตฤดี วีระเวสส์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของผู้ตายโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 3136 ตำบลคลองเขื่อน อำเภอบางคล้าจังหวัดฉะเชิงเทรา เนื้อที่ 9 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา ของผู้ตายให้แก่โจทก์ หากไม่ปฎิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า ผู้ตายไม่ได้ลงชื่อกำกับในการแก้ไขข้อความในพินัยกรรมไว้ จึงไม่ใช่พินัยกรรมและไม่สมบูรณ์ เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงคำมั่นเกี่ยวกับทรัพย์สินและเกิดจากอารมณ์ที่ผู้เขียนทะเลาะกับโจทก์ ต้องการเอาใจโจทก์เท่านั้น ไม่มีเจตนาจะให้เป็นพินัยกรรม ไม่มีผลตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาข้อแรกตามฎีกาของโจทก์ว่า เอกสารหมาย ร.3 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 265/2533ของศาลชั้นต้นหรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 นายกมล ฮู้ตันผู้ตาย เป็นผู้ทำขึ้นหรือไม่ และเอกสารดังกล่าวมีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมหรือไม่ เห็นว่า แม้จะฟังว่าเอกสารดังกล่าวผู้ตายเป็นผู้ทำขึ้นตามฎีกาของโจทก์ก็ตาม แต่โจทก์เองเบิกความว่าเหตุที่ผู้ตายทำเอกสารดังกล่าวเนื่องจากโจทก์กลัวว่าผู้ตายจะไปมีภริยาอีก ผู้ตายรับรองว่าไม่มีและเพื่อให้โจทก์มั่นใจจึงทำเอกสารดังกล่าวขึ้น และตามเอกสารดังกล่าวมีข้อความในตอนต้นว่า "นายกมล ฮู้ตัน (หมายถึงผู้ตาย) สัญญากับนางแดง เกตุวิมล(หมายถึงโจทก์) ว่าไม่มีลูกเมีย นางแดงจึงอยู่กินฉันสามีภริยา ฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมด ฯลฯ" อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตร ซึ่งความจริงปรากฎตามสำเนาทะเบียนบ้านเอกสารหมาย ร.2 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 937/2533 ของศาลชั้นต้นว่า ผู้ตายมีบุตรกับจำเลยโดยบุตรคนโตเกิดเมื่อปี 2518 แสดงว่าขณะที่ผู้ตายให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ดังกล่าวเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม2521 นั้น ผู้ตายมีจำเลยเป็นภริยาและมีบุตรอยู่แล้ว การที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ พฤติการณ์แห่งคดีจึงน่าเชื่อว่า ผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้น หามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่ ดังนี้ แม้ตามเอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าว จะมีข้อความในตอนท้ายว่า "ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตาย ทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางแดง เกตุวิมล เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว ฯลฯ" ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่ได้วินิจฉัยมา จึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่ ฎีกาข้อนี้ของโจทก์ฟังไม่ขึ้น และเมื่อวินิจฉัยดังกล่าว ก็ไม่จำต้องวินิจฉัยในปัญหาว่า เอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าวถูกเพิกถอนโดยพินัยกรรมฉบับหลังหรือไม่ โจทก์มีสิทธิตามเอกสารดังกล่าวซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ตามฎีกาของโจทก์ต่อไป"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 680/2540นาง แดง เกตุวิมลโจทก์นาง พงษ์จันทร์ ฮู้ตันจำเลย ป.พ.พ. ม. 1647ผู้ตายทำเอกสารมีข้อความในตอนต้นว่า"นายก.(หมายถึงผู้ตาย)สัญญากับนางด. (หมายถึงโจทก์)ว่าไม่มีลูกเมียนางด. จึงอยู่กินฉันสามีภริยาฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมดฯลฯ"อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตรซึ่งความจริงปรากฏว่าผู้ตายมีบุตรกับจำเลยอยู่ก่อนแล้วการที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์พฤติการณ์เชื่อได้ว่าผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้นหามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่แม้เอกสารดังกล่าวจะมีข้อความในตอนท้ายว่า"ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตายทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางด. เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียวฯลฯ"ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่จะให้โจทก์หลงเชื่อจึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยในฐานะผู้จัดการมรดกของผู้ตายโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินโฉนดเลขที่ 3136 ตำบลคลองเขื่อน อำเภอบางคล้าจังหวัดฉะเชิงเทรา เนื้อที่ 9 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา ของผู้ตายให้แก่โจทก์ หากไม่ปฎิบัติตามให้ถือเอาคำพิพากษาแทนการแสดงเจตนาของจำเลยจำเลยให้การว่า ผู้ตายไม่ได้ลงชื่อกำกับในการแก้ไขข้อความในพินัยกรรมไว้ จึงไม่ใช่พินัยกรรมและไม่สมบูรณ์ เอกสารดังกล่าวเป็นเพียงคำมั่นเกี่ยวกับทรัพย์สินและเกิดจากอารมณ์ที่ผู้เขียนทะเลาะกับโจทก์ ต้องการเอาใจโจทก์เท่านั้น ไม่มีเจตนาจะให้เป็นพินัยกรรม ไม่มีผลตามกฎหมาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิจารณาแล้วพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว คดีมีปัญหาข้อแรกตามฎีกาของโจทก์ว่า เอกสารหมาย ร.3 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 265/2533ของศาลชั้นต้นหรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 นายกมล ฮู้ตันผู้ตาย เป็นผู้ทำขึ้นหรือไม่ และเอกสารดังกล่าวมีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมหรือไม่ เห็นว่า แม้จะฟังว่าเอกสารดังกล่าวผู้ตายเป็นผู้ทำขึ้นตามฎีกาของโจทก์ก็ตาม แต่โจทก์เองเบิกความว่าเหตุที่ผู้ตายทำเอกสารดังกล่าวเนื่องจากโจทก์กลัวว่าผู้ตายจะไปมีภริยาอีก ผู้ตายรับรองว่าไม่มีและเพื่อให้โจทก์มั่นใจจึงทำเอกสารดังกล่าวขึ้น และตามเอกสารดังกล่าวมีข้อความในตอนต้นว่า "นายกมล ฮู้ตัน (หมายถึงผู้ตาย) สัญญากับนางแดง เกตุวิมล(หมายถึงโจทก์) ว่าไม่มีลูกเมีย นางแดงจึงอยู่กินฉันสามีภริยา ฯลฯถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและของแม่ทั้งหมด ฯลฯ" อันมีลักษณะเป็นการให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ว่าผู้ตายไม่มีภริยาและบุตร ซึ่งความจริงปรากฎตามสำเนาทะเบียนบ้านเอกสารหมาย ร.2 ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 937/2533 ของศาลชั้นต้นว่า ผู้ตายมีบุตรกับจำเลยโดยบุตรคนโตเกิดเมื่อปี 2518 แสดงว่าขณะที่ผู้ตายให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ดังกล่าวเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม2521 นั้น ผู้ตายมีจำเลยเป็นภริยาและมีบุตรอยู่แล้ว การที่ผู้ตายปิดบังความจริงและให้คำมั่นสัญญาแก่โจทก์ พฤติการณ์แห่งคดีจึงน่าเชื่อว่า ผู้ตายมีเจตนาเพียงเพื่อให้โจทก์หลงเชื่อและอยู่กินเป็นภริยาผู้ตายเท่านั้น หามีเจตนาให้ผูกพันในเรื่องทรัพย์สินไม่ ดังนี้ แม้ตามเอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าว จะมีข้อความในตอนท้ายว่า "ฯลฯถ้าข้าพเจ้าตาย ทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้นางแดง เกตุวิมล เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว ฯลฯ" ก็มีเจตนาสืบเนื่องมาจากเหตุที่ได้วินิจฉัยมา จึงหามีผลสมบูรณ์เป็นพินัยกรรมไม่ ฎีกาข้อนี้ของโจทก์ฟังไม่ขึ้น และเมื่อวินิจฉัยดังกล่าว ก็ไม่จำต้องวินิจฉัยในปัญหาว่า เอกสารหมาย ร.3 หรือสำเนาเอกสารท้ายคำฟ้องหมายเลข 5 ดังกล่าวถูกเพิกถอนโดยพินัยกรรมฉบับหลังหรือไม่ โจทก์มีสิทธิตามเอกสารดังกล่าวซึ่งโจทก์อ้างว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ตามฎีกาของโจทก์ต่อไป"พิพากษายืน(สมิทธิ์ วราอุบล-จเร อำนวยวัฒนา-อรรถนิติ ดิษฐอำนาจ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการทำพินัยกรรมเป็นการช่วยขจัดความวุ่นวายระหว่างทายาทเมื่อเจ้ามรดกตายเพราะเมื่อเจ้ามรดกผู้ตายได้ทำพินัยกรรมไว้แล้วการทั้งปวงก็ย่อมต้องจัดการไปตามพินัยกรรม แต่คดีนี้กลับกลายเป็นความสับสนวุ่นวายระหว่างทายาทและผู้ที่คาดหวังจะได้รับมรดกจนเกิดเป็นกรณีพิพาทที่ศาลฎีกาจะต้องตีความในข้อความในเอกสารที่เจ้ามรดก (ผู้ตาย) ทำไว้แก่โจทก์ว่าเป็นพินัยกรรมหรือไม่ ปัญหาแรก คงต้องพิจารณาว่าเอกสารที่เจ้ามรดกทำนั้นเป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตายของเจ้ามรดกหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1647 กำหนดไว้ว่าพินัยกรรมต้องเป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตาย คือให้มีผลเมื่อตายนั่นเอง ถ้าให้มีผลในระหว่างมีชีวิตอยู่ก็ไม่ใช่พินัยกรรม(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 46-47/2485 และที่ 411/2501) ฉะนั้นเมื่อพิจารณาข้อความในเอกสารตอนต้นที่เจ้ามรดกทำไว้ให้แก่โจทก์ที่ว่า "ผู้ตายสัญญากับโจทก์ว่าไม่มีลูกเมีย ถ้ามีลูกเมียเมื่อไหร่ยอมให้ยึดทรัพย์สินของข้าพเจ้าและแม่ทั้งหมด" แล้ว จะเห็นได้ว่ามิได้มีข้อความกำหนดการเผื่อตายไว้เลย แต่เป็นคล้ายการให้คำมั่นสัญญาว่าจะให้ทรัพย์สินแก่โจทก์ต่อเมื่อเจ้ามรดกได้ละเมิดหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขในเอกสารนั้น ซึ่งก็หมายความว่า ถ้าเจ้ามรดกได้ละเมิดหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขดังกล่าวโดยเจ้ามรดกไปมีภริยาอื่นในภายหลังย่อมแสดงว่าขณะนั้น เจ้ามรดกยังมีชีวิตอยู่ กรณีจึงเป็นเรื่องของการจะยกทรัพย์สินให้ในระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ข้อความตอนต้นในเอกสารนี้จึงมิใช่พินัยกรรม นอกจากข้อความในพินัยกรรมจะต้องเป็นคำสั่งสุดท้ายแล้วยังต้องเป็นการกำหนดการเผื่อตายในเรื่องทรัพย์สินของผู้ทำพินัยกรรม(เจ้ามรดก) เอง หรือในการต่าง ๆ ของเจ้ามรดกเองว่าจะให้จัดการเรื่องนั้น ๆ อย่างไรด้วย ดังนั้น เจ้ามรดกผู้ทำพินัยกรรมจะทำพินัยกรรมให้มีผลถึงทรัพย์สินหรือเรื่องต่าง ๆ ของผู้อื่นหรือที่ผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วยไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1646 ครั้นเมื่อมาพิจารณาข้อความตอนท้ายในเอกสารดังกล่าวที่ว่า"ถ้าข้าพเจ้าตายทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าและของแม่ให้โจทก์เป็นทายาทรับมรดกแต่ผู้เดียว" นั้นก็พอจะถือว่าเป็นข้อความที่เป็นคำสั่งสุดท้ายกำหนดการเผื่อตายของเจ้ามรดกได้ เพียงแต่ข้อกำหนดในเรื่องทรัพย์สินส่วนของมารดาเจ้ามรดกนั้นจะใช้ยันมารดาเจ้ามรดกซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่แท้จริงไม่ได้ เมื่อเอกสารดังกล่าวมีข้อความที่ขัดแย้งกันเองอยู่ในตัวเช่นนี้ปัญหาที่ต้องพิจารณาต่อมาจึงอยู่ที่ว่าควรจะตีความข้อความในเอกสารออกมาในแนวทางใด ปัญหานี้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1684 บัญญัติว่า "เมื่อความข้อใดข้อหนึ่งในพินัยกรรมอาจตีความได้เป็นหลายนัย ให้ถือเอาตามนัยที่จะสำเร็จผลตามความประสงค์ของผู้ทำพินัยกรรมนั้นได้ดีที่สุด" นั้นก็คือต้องตีความเจตนาของเจ้ามรดกว่ามีเจตนาในการทำเอกสารฉบับนี้อย่างไร หลักในการตีความตามพินัยกรรมนี้แตกต่างจากการตีความตามสัญญาเพราะการตีความตามสัญญาจำต้องค้นหาเจตนาของคู่สัญญาทั้งสองฝ่าย(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 171) ส่วนการตีความตามพินัยกรรมนั้น การที่จะทราบถึงเจตนาที่แท้จริงของผู้ทำพินัยกรรมได้ต้องพิเคราะห์ถึงเจตนาของผู้ทำพินัยกรรมฝ่ายเดียว โดยคำนึงถึงสถานการณ์แวดล้อมของผู้ทำพินัยกรรมในขณะที่ทำพินัยกรรมด้วย ในทางนำสืบโจทก์เองก็เบิกความว่า เจ้ามรดกทำเอกสารขึ้นมาเพราะเจ้ามรดกกลัวโจทก์จะไม่อยู่กินด้วย เมื่อพิเคราะห์ถึงสถานการณ์แวดล้อมของเจ้ามรดกในขณะนั้น ย่อมต้องคิดว่าทำอย่างไรเพื่อจะให้โจทก์เชื่อใจตน จึงคิดทำหนังสือเป็นหลักประกันเพื่อให้โจทก์มั่นใจว่าตนจะไม่ไปมีหญิงอื่นเป็นภริยาอีก ยอมยกทรัพย์สินให้ถ้าหากผิดสัญญา และเพื่อให้โจทก์เห็นถึงความจริงใจของตนแม้ตัวจะตายก็จะไม่ยอมให้โจทก์ต้องลำบาก ทรัพย์สินของตนที่มีทั้งหมดแล้วเลยเถิดไปถึงของมารดายอมยกให้โจทก์หมดเลย ซึ่งก็ประสบผลสำเร็จเพราะหลังจากที่ทำเอกสารฉบับนี้แล้ว เจ้ามรดกกับโจทก์ก็อยู่กินด้วยกัน ดังนั้นสิ่งที่รับรู้ได้อย่างชัดเจนก็คือความประสงค์ที่ต้องการให้โจทก์อยู่กินกับตนเป็นเจตนาที่แท้จริงของเจ้ามรดก การที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อความในตอนท้ายของเอกสารที่ยกทรัพย์สินให้โจทก์นั้นเป็นเจตนาที่สืบเนื่องมาจากเหตุที่จะให้โจทก์หลงเชื่อจึงถูกต้องตามนัยที่สำเร็จผลตามความประสงค์ของเจ้ามรดกแล้ว เพียงแต่คำตอบที่โจทก์ไม่อยากได้ยินหรือรับรู้ก็คือเอกสารที่พิพาทกันนี้ไม่มีผลเป็นพินัยกรรม จิตฤดี วีระเวสส์