คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534หลักกฎหมาย: กรรมการของบริษัทโจทก์ได้มอบสมุดเช็คของบริษัทให้ ค. เก็บไว้กับให้ ค. เป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้กรรมการลงนามและทุกสิ้นเดือนธนาคารจำเลยจะส่งสำเนาการ์ด บัญชีให้โจทก์ตรวจสอบซึ่งหากโจทก์ใช้ความระมัดระวังตรวจดู บ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมลายมือชื่อกรรมการของโจทก์ลงในเช็คของโจทก์ตั้งแต่ฉบับแรกไปถอนเงิน เพราะปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากโจทก์จึงเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1008 วรรคแรกตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายตามเช็คทั้ง 8 ฉบับมาลงบัญชีของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับจำเลยสาขาถนนสาธร ต่อมามีบุคคลผู้มีชื่อได้ปลอมลายมือชื่อของนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการโจทก์ ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิสั่งจ่ายเช็ค และเบิกเงินออกจากบัญชีของโจทก์ จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คธนาคารกสิกรไทย สาขาถนนสาธร รวม 8 ฉบับ ซึ่งลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวเป็นลายมือชื่อปลอม รวมเป็นเงิน 265,700 บาทเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับดังกล่าวถึงวันฟ้องเป็นเงิน 4,149.29 บาท รวมเป็นเงิน 269,849.29 บาทขอให้จำเลยเพิกถอนรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 0381029212 และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ย4,149.29 บาท ให้จำเลยงดคิดดอกเบี้ยเงินกู้ตามยอดเงินหนี้ 265,700บาท ในบัญชีเดินสะพัด และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจำเลยจะเพิกถอนยอดหนี้ดังกล่าว หากจำเลยไม่ยอมเพิกถอนขอให้จำเลยชดใช้เงินให้แก่โจทก์จำนวน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ19 ต่อปี นับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับ จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับตามฟ้องเป็นไปตามตัวอย่างที่มอบให้ไว้แก่สาขาถนนสาธรของจำเลย ซึ่งใช้เงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับไปโดยสุจริต และปราศจากความประมาทเลินเล่อแม้ลายมือชื่อ "สุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง" ผู้สั่งจ่ายจะเพี้ยนไปบ้างจากลายมือชื่อที่ให้ไว้เป็นตัวอย่าง ก็ไม่มีเหตุชวนสงสัยว่าไม่ใช่ลายมือชื่ออันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ละเลยและประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่นคงปลอดภัย ทำให้บุคคลอื่นได้ตัวเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความไปเขียน และปลอมลายมือของผู้สั่งจ่ายโจทก์จึงเป็นผู้ผิดสัญญาตามเงื่อนไขในการตกลงรับเปิดบัญชีกระแสรายวัน จำเลยไม่ต้องรับผิด แม้หากว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายดังกล่าวปลอมผู้ที่ทำปลอมคือสมุห์บัญชีลูกจ้างโจทก์ เป็นการละเมิดทำให้จำเลยเสียหายเท่าจำนวนที่โจทก์ฟ้อง โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างต้องร่วมรับผิดด้วย จำเลยขอหักหนี้ในมูลละเมิดดังกล่าวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษาให้จำเลยเพิกถอนรายการที่อ้างว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยตามเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ รวมเป็นจำนวน 265,700บาท พร้อมดอกเบี้ยตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนับแต่วันที่จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คดังกล่าวแต่ละฉบับไปออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 ของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นบริษัทจำกัด โดยนานสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการได้เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับธนาคารจำเลย นับจากเดือนตุลาคม2526 ถึงวันที่ 14 ธันวาคม 2526 ได้มีผู้นำเช็ค 8 ฉบับไปขึ้นเงินและจำเลยได้จ่ายเงินและลงรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้จำเลย รวมเป็นเงิน 265,700 บาท คงมีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยในชั้นนี้ว่า(1) ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ เป็นลายมือปลอมหรือไม่ (2) โจทก์เป็นผู้ประมาทเป็นเหตุให้มีการปลอมเช็คพิพาทซึ่งโจทก์จะต้องรับผิดหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ในประเด็นข้อแรกนั้น โจทก์มีนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง เจ้าของลายมือชื่อเบิกความยืนยันว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับมิใช่ลายมือพยาน นอกจากนี้ตามรายงานการตรวจพิสูจน์ของผู้เชี่ยวชาญของกรมตำรวจซึ่งศาลได้ขอให้ตรวจเปรียบเทียบลายมือชื่อในช่องผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาท 8 ฉบับ กับลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยในบัญชีกระแสรายวัน กับตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยที่เขียนต่อศาลแล้วสรุปความเห็นว่ามีคุณสมบัติของการเขียน รูปลักษณะของลายเส้นแตกต่างกัน และว่าน่าจะไม่ใช่ลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันจำเลยมิได้นำสืบอย่างใดในเรื่องนี้คงมีเจ้าหน้าที่ของจำเลยมาเบิกความแต่เพียงว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับคล้ายลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยเท่านั้นพยานหลักฐานโจทก์ในข้อนี้จึงมีน้ำหนักยิ่งกว่าพยานหลักฐานของจำเลยฟังได้ว่าลายมือชื่อในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับเป็นลายมือปลอมสำหรับในประเด็นที่สองนั้น นายสุทธิชัย พยานโจทก์เบิกความว่าผู้ที่ปลอมลายมือชื่อในเช็คทั้ง 8 ฉบับนี้ได้แก่นายคมสิน ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีของโจทก์โดยพยานเบิกความอีกว่า พยานไว้วางใจนายคมสินได้มอบสมุดเช็คให้เก็บรักษา และตามปกติก็ให้นายคมสินเป็นผู้กรอกรายการต่าง ๆ ในเช็คที่พยานเป็นผู้สั่งจ่ายให้เสมอ นอกจากนี้นายสันพงษ์ บำเพ็ญสันติ พยานโจทก์ซึ่งทำงานอยู่ในบริษัทเคมีธุรกิจจำกัด ว่าสำหรับบริษัทดังกล่าวนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง ได้มอบสมุดเช็คไว้กับสมุห์บัญชี และการสั่งจ่ายเช็คสมุห์บัญชีจะเป็นผู้กรอกจำนวนเงินและวันที่แล้วนำไปให้นายสุทธิชัยลงลายมือชื่อในฐานะผู้สั่งจ่าย บริษัทเคมีธุรกิจ จำกัด นี้ได้ความจากนายรณชิตจินะดิษฐ์ ผู้จัดการธนาคารจำเลย สาขาถนนสาธร พยานจำเลยว่าเป็นบริษัทในเครือของโจทก์และมีนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง เป็นผู้จัดการเช่นเดียวกันเช่นนี้คดีจึงเชื่อได้ว่านายสุทธิชัยได้มอบสมุดเช็คไว้กับนายคมสินสมุห์บัญชีของโจทก์และให้นายคมสินเป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้นายสุทธิชัยเป็นผู้ลงนาม และเชื่อว่านายคมสินถือโอกาสปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับนอกจากนี้นายสุทธิชัยเบิกความตอบทนายจำเลยว่าการจ่ายเงินจากบัญชีของโจทก์ปรากฏตามการ์ดบัญชีเอกสารหมาย ล.3 นั้นจำเลยได้จัดส่งสำเนาคู่ฉบับให้โจทก์เป็นประจำทุกเดือนโดยนายประเสริฐ รวมราชสมุห์บัญชีของจำเลยเบิกความเป็นพยานจำเลยว่า คู่ฉบับเอกสารหมาย ล.3ได้ส่งแก่โจทก์ทุก ๆ สิ้นเดือน ซึ่งเช็คปลอมฉบับแรกมีขึ้นในวันที่26 ตุลาคม 2526 หากโจทก์ใช้ความระมัดระวังเพียงแต่ตรวจดูเอกสารดังกล่าวบ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมเช็คไปถอนเงินเพราะพยานโจทก์เบิกความว่า โดยปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากเช่นที่ปรากฏในเช็คที่ปลอมนี้ จึงเป็นความประมาทของโจทก์ที่ทำให้นายคมสินปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับได้ กรณีเช่นนี้ฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้่ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008-วรรคแรก ตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายไปตามเช็คมาลงบัญชีาของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534บริษัท เทพ ธุรกิจ จำกัดโจทก์ธนาคาร กสิกร ไทย จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 1008กรรมการของบริษัทโจทก์ได้มอบสมุดเช็คของบริษัทให้ ค. เก็บไว้กับให้ ค. เป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้กรรมการลงนามและทุกสิ้นเดือนธนาคารจำเลยจะส่งสำเนาการ์ด บัญชีให้โจทก์ตรวจสอบซึ่งหากโจทก์ใช้ความระมัดระวังตรวจดู บ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมลายมือชื่อกรรมการของโจทก์ลงในเช็คของโจทก์ตั้งแต่ฉบับแรกไปถอนเงิน เพราะปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากโจทก์จึงเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1008 วรรคแรกตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายตามเช็คทั้ง 8 ฉบับมาลงบัญชีของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับจำเลยสาขาถนนสาธร ต่อมามีบุคคลผู้มีชื่อได้ปลอมลายมือชื่อของนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการโจทก์ ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิสั่งจ่ายเช็ค และเบิกเงินออกจากบัญชีของโจทก์ จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คธนาคารกสิกรไทย สาขาถนนสาธร รวม 8 ฉบับ ซึ่งลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวเป็นลายมือชื่อปลอม รวมเป็นเงิน 265,700 บาทเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับดังกล่าวถึงวันฟ้องเป็นเงิน 4,149.29 บาท รวมเป็นเงิน 269,849.29 บาทขอให้จำเลยเพิกถอนรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 0381029212 และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ย4,149.29 บาท ให้จำเลยงดคิดดอกเบี้ยเงินกู้ตามยอดเงินหนี้ 265,700บาท ในบัญชีเดินสะพัด และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจำเลยจะเพิกถอนยอดหนี้ดังกล่าว หากจำเลยไม่ยอมเพิกถอนขอให้จำเลยชดใช้เงินให้แก่โจทก์จำนวน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ19 ต่อปี นับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับ จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับตามฟ้องเป็นไปตามตัวอย่างที่มอบให้ไว้แก่สาขาถนนสาธรของจำเลย ซึ่งใช้เงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับไปโดยสุจริต และปราศจากความประมาทเลินเล่อแม้ลายมือชื่อ "สุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง" ผู้สั่งจ่ายจะเพี้ยนไปบ้างจากลายมือชื่อที่ให้ไว้เป็นตัวอย่าง ก็ไม่มีเหตุชวนสงสัยว่าไม่ใช่ลายมือชื่ออันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ละเลยและประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่นคงปลอดภัย ทำให้บุคคลอื่นได้ตัวเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความไปเขียน และปลอมลายมือของผู้สั่งจ่ายโจทก์จึงเป็นผู้ผิดสัญญาตามเงื่อนไขในการตกลงรับเปิดบัญชีกระแสรายวัน จำเลยไม่ต้องรับผิด แม้หากว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายดังกล่าวปลอมผู้ที่ทำปลอมคือสมุห์บัญชีลูกจ้างโจทก์ เป็นการละเมิดทำให้จำเลยเสียหายเท่าจำนวนที่โจทก์ฟ้อง โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างต้องร่วมรับผิดด้วย จำเลยขอหักหนี้ในมูลละเมิดดังกล่าวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษาให้จำเลยเพิกถอนรายการที่อ้างว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยตามเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ รวมเป็นจำนวน 265,700บาท พร้อมดอกเบี้ยตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนับแต่วันที่จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คดังกล่าวแต่ละฉบับไปออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 ของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นบริษัทจำกัด โดยนานสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการได้เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับธนาคารจำเลย นับจากเดือนตุลาคม2526 ถึงวันที่ 14 ธันวาคม 2526 ได้มีผู้นำเช็ค 8 ฉบับไปขึ้นเงินและจำเลยได้จ่ายเงินและลงรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้จำเลย รวมเป็นเงิน 265,700 บาท คงมีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยในชั้นนี้ว่า(1) ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ เป็นลายมือปลอมหรือไม่ (2) โจทก์เป็นผู้ประมาทเป็นเหตุให้มีการปลอมเช็คพิพาทซึ่งโจทก์จะต้องรับผิดหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ในประเด็นข้อแรกนั้น โจทก์มีนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง เจ้าของลายมือชื่อเบิกความยืนยันว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับมิใช่ลายมือพยาน นอกจากนี้ตามรายงานการตรวจพิสูจน์ของผู้เชี่ยวชาญของกรมตำรวจซึ่งศาลได้ขอให้ตรวจเปรียบเทียบลายมือชื่อในช่องผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาท 8 ฉบับ กับลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยในบัญชีกระแสรายวัน กับตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยที่เขียนต่อศาลแล้วสรุปความเห็นว่ามีคุณสมบัติของการเขียน รูปลักษณะของลายเส้นแตกต่างกัน และว่าน่าจะไม่ใช่ลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันจำเลยมิได้นำสืบอย่างใดในเรื่องนี้คงมีเจ้าหน้าที่ของจำเลยมาเบิกความแต่เพียงว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับคล้ายลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยเท่านั้นพยานหลักฐานโจทก์ในข้อนี้จึงมีน้ำหนักยิ่งกว่าพยานหลักฐานของจำเลยฟังได้ว่าลายมือชื่อในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับเป็นลายมือปลอมสำหรับในประเด็นที่สองนั้น นายสุทธิชัย พยานโจทก์เบิกความว่าผู้ที่ปลอมลายมือชื่อในเช็คทั้ง 8 ฉบับนี้ได้แก่นายคมสิน ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีของโจทก์โดยพยานเบิกความอีกว่า พยานไว้วางใจนายคมสินได้มอบสมุดเช็คให้เก็บรักษา และตามปกติก็ให้นายคมสินเป็นผู้กรอกรายการต่าง ๆ ในเช็คที่พยานเป็นผู้สั่งจ่ายให้เสมอ นอกจากนี้นายสันพงษ์ บำเพ็ญสันติ พยานโจทก์ซึ่งทำงานอยู่ในบริษัทเคมีธุรกิจจำกัด ว่าสำหรับบริษัทดังกล่าวนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง ได้มอบสมุดเช็คไว้กับสมุห์บัญชี และการสั่งจ่ายเช็คสมุห์บัญชีจะเป็นผู้กรอกจำนวนเงินและวันที่แล้วนำไปให้นายสุทธิชัยลงลายมือชื่อในฐานะผู้สั่งจ่าย บริษัทเคมีธุรกิจ จำกัด นี้ได้ความจากนายรณชิตจินะดิษฐ์ ผู้จัดการธนาคารจำเลย สาขาถนนสาธร พยานจำเลยว่าเป็นบริษัทในเครือของโจทก์และมีนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง เป็นผู้จัดการเช่นเดียวกันเช่นนี้คดีจึงเชื่อได้ว่านายสุทธิชัยได้มอบสมุดเช็คไว้กับนายคมสินสมุห์บัญชีของโจทก์และให้นายคมสินเป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้นายสุทธิชัยเป็นผู้ลงนาม และเชื่อว่านายคมสินถือโอกาสปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับนอกจากนี้นายสุทธิชัยเบิกความตอบทนายจำเลยว่าการจ่ายเงินจากบัญชีของโจทก์ปรากฏตามการ์ดบัญชีเอกสารหมาย ล.3 นั้นจำเลยได้จัดส่งสำเนาคู่ฉบับให้โจทก์เป็นประจำทุกเดือนโดยนายประเสริฐ รวมราชสมุห์บัญชีของจำเลยเบิกความเป็นพยานจำเลยว่า คู่ฉบับเอกสารหมาย ล.3ได้ส่งแก่โจทก์ทุก ๆ สิ้นเดือน ซึ่งเช็คปลอมฉบับแรกมีขึ้นในวันที่26 ตุลาคม 2526 หากโจทก์ใช้ความระมัดระวังเพียงแต่ตรวจดูเอกสารดังกล่าวบ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมเช็คไปถอนเงินเพราะพยานโจทก์เบิกความว่า โดยปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากเช่นที่ปรากฏในเช็คที่ปลอมนี้ จึงเป็นความประมาทของโจทก์ที่ทำให้นายคมสินปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับได้ กรณีเช่นนี้ฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้่ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008-วรรคแรก ตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายไปตามเช็คมาลงบัญชีาของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้"พิพากษายืน.(นิเวศน์ คำผอง-ชุม สุกแสงเปล่ง-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. กรณีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายเช็คปลอม แม้ธนาคารจะใช้เงินตามเช็คไปโดยสุจริตปราศจากความประมาทเลินเล่อ ถือว่าธนาคารใช้เงินไปโดยไม่ถูกระเบียบ ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1009 เพราะโดยอาชีพของธนาคารแล้ว จะต้องระมัดระวังผลประโยชน์ของลูกค้าของตนอย่างเต็มที่ และธนาคารย่อมรู้ดีกว่าบุคคลอื่นว่าลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายเป็นอย่างไร ดังนั้นหากลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมและธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้น ธนาคารก็ไม่มีสิทธิจะหักเงินในบัญชีของผู้สั่งจ่ายได้ และไม่มีสิทธิอ้างให้ธนาคารกลุดพ้นจากความรับผิดตามเช็คนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "ภายในบังคับแห่งบทบัญญัติทั้งหลายในประมวลกฎหมายนี้ เมื่อใดลายมือชื่อในตั๋วเงินเป็นลายมือชื่อปลอม...ท่านว่าลายมือชื่อปลอม... เช่นนั้นเป็นอันใช้ไม่ได้เลย ใครจะอ้างอิงอาศัยแสวงสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด... เพื่อทำให้ตั๋วนั้นหลุดพ้นก็ดี... ท่านว่าไม่อาจจะทำได้เป็นอันขาด..." หากธนาคารหักเงินจากบัญชีของลูกค้าไป ถือว่าธนาคารทำละเมิดและทำผิดสัญญาฝากทรัพย์ต่อลูกค้าด้วย ลูกค้าสามารถฟ้องให้พนักงานธนาคารและธนาคารรับผิดได้ดังปรากฏตามแนวคำพิพากษาฎีกาต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1404/2494 ธนาคารจ่ายเงินให้แก่ผู้ทรงเช็คไปตามเช็คที่มีลายเซ็นชื่อผู้เคยค้าเป็นผู้สั่งจ่าย เมื่อผู้เคยค้ามาฟ้องธนาคารอ้างว่าตนไม่ได้เซ้นสั่งจ่ายให้เช็คดังกล่าวแล้วให้ธนาคารรับผิดชอบในจำนวนเงินที่ธนาคาราจ่ายไปนั้น ธนาคารมีหน้าที่นำสืบแสดงว่าลายเซ็นสั่งจ่ายเป็นลายเซ็นของผู้เคยค้าจริง ถ้าสืบไม่ได้ ธนาคารต้องรับผิดในเงินจำนวนที่จ่ายไปนั้นและจะหักเงินนั้นจากบัญชีเดินสะพัดของลูกค้าไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1363/2516 โจทก์มิได้เป็นผู้สั่งจ่ายเงินตามเช็คพิพาท แต่เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คพิพาทจึงใช้ไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ธนาคารจำเลยไม่มีสิทธิจะหักเงินที่ธนาคารจำเลยจ่ายไปตามเช็คตามบัญชีของโจทก์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2924/2522 ธนาคารจำเลยเป็นผู้รับฝากเงินเป็นอาชีพโดยหวังผลประโยชน์ในบำเหน็จค่าฝากหรือจากการเอาเงินของผู้ฝากไปแสงหาประโยชน์ได้มีหน้าที่ตามกฎหมายจะต้องใช้ความระมัดระวังและความรู้ความชำนาญเป็นพิเศษตรวจสอบลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายว่าเหมือนลายมือชื่อที่ให้ตัวอย่างไว้กับจำเลยหรือไม่หากเห็นว่าลายมือชื่อสั่งจ่ายในเช็คพิพาทไม่เหมือนตัวอย่างที่ให้ไว้จำเลยก็ชอบที่จะปฏิเสธการจ่ายเงิน ฉะนั้นการที่จำเลยได้จ่ายหรือหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ให้บุคคลอื่นไป จึงถือได้ว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของจำเลย จำเลยจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2081/2523 โจทก์เป็นลูกค้าโดยมีบัญชีเงินฝากกับธนาคารจำเลย เมื่อเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับไม่ใช่เช็คที่โจทก์ได้รับไปจากธนาคารจำเลย และลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวก็ไม่ใช่ลายมือชื่อของโจทก์ ดังนั้นธนาคารจำเลยจ่ายเงินตามเช็คพิพาทจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ไปโดยไม่ชอบ ธนาคารจำเลยไม่มีสิทธินำจำนวนเงินในเช็คพิพาททั้งหมดไปหักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5035/2529 ตามเงื่อนไขซึ่งเป็นข้อสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของโจทก์ต่อธนาคารจำเลย การออกเช็คสั่งจ่ายเงินจากบัญชีเงินฝาก ต้องลงลายมือชื่อ ฉ. และ จ. ร่วมกันเมื่อลายมือชื่อ จ. เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คนั้นจึงเป็นอันใช้ไม่ได้เลย เมื่อเช็คพิพาทเป็นเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมกรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ 1006 ฟ้องโจทก์อ้างว่าจำเลยผิดสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและให้จำเลยคืนเงินที่จำเลยจ่ายไปตามเช็ค ซึ่งลายมือชื่อโจทก์ผู้สั่งจ่ายเป็นลายมือชื่อปลอม แล้วนำจำนวนเงินนั้นมาลงบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน แสดงว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ ซึ่งไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่นอายุความจึงกำหนด 10 ปี ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 164 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 จำเลยที่ 1 เป็นสมุห์บัญชีจำเลยที่ 2 เป็นผู้จัดการสาขาของธนาคารจำเลยที่ 3 จำเลยที่ 1 ที่ 2ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าอยู่ตลอดเวลาจำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบตรวจสอบลายมือชื่อในเช็คพิพาทตามควรก็จะต้องทราบว่าลายมือชือดังกล่าวเป็นลายมือปลอม การที่จำเลยทั้งสองไม่ใช้ความระมัดระวังให้เพียงพอ จึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จำเลยทั้งสามจะต้องรับผิดในผลของการกระทำละเมิด ซึ่งขณะเดียวกันก็เป็นการไม่ปฏิบัติตามสัญญาฝากทรัพย์ต่อโจทก์ด้วย 2. กรณีลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายปลอมโดยผู้สั่งจ่ายรู้เห็นด้วยเมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้น ธนาคารไม่ต้องรับผิดต่อผู้สั่งจ่ายดังปรากฏตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 93/2506 เมื่อลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาทซึ่งกระทำโดยวิธีทาบแบบหรือลากรอยจากลายมือชื่อโจทก์ที่ 1 ซึ่งเป็นผู้สั่งจ่าย โดยโจทก์ที่ 1 กระทำขึ้นด้วยตนเองหรือมิฉะนั้นโจทก์ที่ 1 ก็ได้ร่วมมือกับผู้อื่นจัดกระทำขึ้น เพื่อมุ่งหวังจะหากำไรจากธนาคารจำเลยผู้จ่ายตามเช็ค ธนาคารจำเลยจึงไม่ต้องรับผิด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3374/2532 การที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของบัญชีกระแสรายวันเป็นผู้จัดหรือรู้เห็นในการจัดให้มีการทำปลอมเช็คพิพาท โดยใช้วิธีการลอกทาบแบบลายมือชื่อโจทก์ แล้วให้ผู้อื่นนำเช็คพิพาทมาเบิกเงินในบัญชีกระแสรายวันของโจทก์จากธนาคารจำเลยนั้น ถือได้ว่าโจทก์ใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โดยการนำเช็คพิพาทปลอมมาเรียกร้องให้จำเลยรับผิดใช้เงินตามเช็ค โดยอ้างว่าลายมือชื่อปลอม โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง 3. แม้ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายเช็คจะเป็นลายมือชื่อปลอมก็ตามในบางกรณีผู้สั่งจ่ายจะยกข้อลายมือชื่อปลอมเพื่อให้ตนไม่ต้องรับผิดตามเช็คนั้นหาได้ไม่ ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "...เว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึง..ถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทไม่ให้ยกข้อลายมือชื่อปลอม ...นั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้..." ในกรณีเช่นนี้เมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้ไป ก็ฟังได้ว่าเป็นการจ่ายเงินโดยชอบแล้ว ธนาคารสามารถใช้สิทธิหักเงินที่จ่ายจากบัญชีของผู้สั่งจ่ายได้ แต่ในการดำเนินคดีนั้น ธนาคารจะต้องอ้างเป็นประเด็นชัดแจ้งว่า ผู้สั่งจ่ายเช็คอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทดังกล่าวอยู่ด้วยดังปรากฏตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1634/2492 เมื่อลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คเป็นลายมือชื่อปลอม ลายมือชื่อนั้นก็เป็นอันใช่ไม่ได้ ธนาคารจำเลยจะอาศัยสิทธิทำให้เช็คนั้นเป็นอันหลุดพ้นด้วยการจ่ายเงินหรือนัยหนึ่งธนาคารจะใช้สิทธิหักเงินที่จ่ายจากบัญชีของผู้สั่งจ่ายย่อมไม่อาจทำได้เว้นแต่ผู้สั่งจ่ายนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมนั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้แต่ในคดีนี้ไม่มีประเด็นไปถึงเลยว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้สั่งจ่ายจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทดังกล่าวแล้วหรือไม่ ทั้งคดีไม่มีประเด็นว่าโจทก์ได้สิทธิของตนโดยไม่สุทจริตแต่อย่างใด เพราะฉะนั้นการที่ธนาคารจำเลยจ่ายเงินไปตามเช็คที่มีลายมือชื่อโจทก์ปลอม ธนาคารจำเลยย่อมเป็นผู้รับผิดเอง โดยหักเอาเงินนั้นมาจากบัญชีของโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3285/2527 ตั๋วสัญญาใช้เงินที่โจทก์นำมาฟ้องเป็นตั๋วสัญญาใช้เงินปลอม โดยปลอมทั้งลายมือชื่อผู้ออกตั๋วและแปลอมตราประทับซึ่งไม่ใช่ตราของจำเลยที่ 1 โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยชำระหนี้ตามตั๋วสัญญาใช้เงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ตามคำฟัอง คำให้การมิได้กล่าวอ้างถึงข้อตต่อสู้ตามข้อยกเว้นตอนท้ายของมาตรา 1008 ที่ว่าเว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึงถูกยึดหน่วง หรือถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมหรือข้อลงลายมือชื่อปราศจากอำนาจนั้นขึ้นเป็นข้อต่สู้ไว้เลย คดีจึงไม่มีประเด็นที่ศาลจะวินิจฉัยไปถึงว่า เมื่อฟังว่าลายมือในตั๋วปลอมแล้ว จำเลยจะต้องรับผิดเพราะเหตุที่อยู่ในฐานะเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมนั้นเป็นข้อต่อสู้อีก เพราะเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นพิพาท 4. มิปัญหาว่าในคำพาพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534 นี้ ธนาคารได้อ้างเป็นประเด็นต่อสู้ว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ตัดบทดังกล่าวหรือไม่ ปรากฏว่าในคำให้การของธนาคารจำเลยได้อ้างว่าจำเลยละเลยและประมาทเลินเล่อ ไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่งคงปลอดภัยทำให้บุคคลอื่นได้ตั๋วเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความ ไปเขียนและปลอมลายมือชื่อของผู้สั่งจ่าย ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า โจทก์ได้ประมาทเลินเล่อทำให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายจริง ถือว่าโจทก์เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่สู้แล้ว 5. กรณีที่จะถือว่าผู้สั่งจ่ายตกอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "...เว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึง... ถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอม...นั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้..." นั้นท่านท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ได้ให้คำอธิบายว่าหมายถึงกรณีคู่สัญญาบางคนอาจจะถูกกฎหมายปิดปากหรือมีบทตัดสำนวนมิให้ยกข้อต่อสู้เรื่องลายมือชื่อปลอมก็ได้ กฎหมายปิดปากหรือบทตัดสำนวนอาจมีขึ้นในกรณีที่เจ้าของชื่อที่ถูกปลอมได้แสดงกิริยาอย่างหนึ่งอย่างใดให้คนภายนอกหลงเชื่อว่าลายมือชื่อที่ลงในตั๋วเงินนั้นเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงของตน เป็นเหตุให้คนภายนอกผู้นั้นทำการลงไปโดยหลงเชื่อตามที่เจ้าของชื่อได้แสดงออกมาจนอาจเป็นที่เสียหายแก่เขาเช่นนี้ เจ้าของชื่อจะเถียงในภายหลังว่าลายมื่อชื่อนั้นปลอม ให้เป็นการเสียหายแก่เขาได้ไม่ นอกจากนี้ท่านศาตราจารย์หยุดแสงอุทัยได้ให้หมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 ตอนหนึ่งว่า "...ปัญหาที่ว่าเมื่อใดคู่สัญญาจะตกอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้นั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ได้บัญญัติไว้จึงต้องพิจารณาจากพฤติการณ์เป็นเรื่อง ๆ ไป ว่าการที่มีการจ่างเงินตามตั๋วเงินนั้น ผู้ที่ถูกปลอมลายมือมีส่วนผิดบ้างหรือไม่เพียงใดเช่น ถ้าปรากฏว่าธนาคารสงสัยไม่แน่ใจว่าลายมือปลอมหรือไม่แล้วโทรศัพท์มาถามผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่ายเลินเล่อตอบรับรองไปว่าไม่ปลอมผู้สั่งจ่ายก็ตกอยู่ในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นต้อต่อสู้ นอกจากนี้ถ้าการปลอมเกิดจากความประมาทของผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่ายก็อาจต้องตกอยู่ในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ได้ หรืออย่างน้อยก็อาจเฉลี่ยความเสียหายกันตามนัยแห่งมาตรา 223 เช่นถ้าประมาทเท่ากันธนาคารอาจต้องรับผิดเพียงครึ่งของจำนวนเงินเป็นต้น..."2 มีปัญหาน่าคิดตามหมายเหตุของศาสตราจารย์หยุดว่า เพียงการที่ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อจนมีการปลอมลายมือชื่อของตนขึ้นมาจะถึงขนาดถือว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นต่อสู้หรือไม่ หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งว่าเพียงความประมาทเลินเล่อของผู้สั่งจ่ายเป็นการกระทำโดยตรงที่เพียงพอที่ทำให้ธนาคารหลงเข้าใจผิดคิดว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงของผู้สั่งจ่ายได้หรือไม่ หากฟังว่าเป็นการกระทำที่เพียงพอแล้ว ต่อแต่นี้ไปธนาคารพาณิชย์ก็อาจจะอ้างว่าไม่จำต้องตรวจลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายในเช็คอีกต่อไป เพียงแต่อ้างว่าผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อทำให้มีการปลอมเช็คเกิดขึ้นเท่านั้นก็พอแล้ว ซึ่งดูจะเป็นการผิดเจตนารมณ์ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1009 ที่มุ่งจะให้ธนาคารต้องระมัดระวังดูแลเป็นพิเศษเกี่ยวกับลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายไปการที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คที่มีลายมือชื่อปลอมในกรณีดังกล่าวไปก็น่าจะเป็นความผิดของธนาคารด้วยส่วนหนึ่ง เนื่องจากธนาคารย่อมทราบดีว่าลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายเป็นอย่างไร แต่เมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้นไป ก็ถือว่าธนาคารประมาทเลินเล่อแล้วเช่นกันผู้เขียนจึงเห็นด้วยอย่างยิ่งที่จะต้องมีการเฉลี่ยค่าเสียหายกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 223 ระหว่างธนาคารและผู้สั่งจ่าย จะถือว่าผู้สั่งจ่ายต้องรับผิดทั้งหมดในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ก็จะเป็นการไม่ยุติธรรมดังกล่าว แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่าไม่เป็นพฤติการณ์ทำให้ผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 โจทก์ฟ้องว่าจำเลยที่ 1 เป็นข้าราชการของโจทก์ จำเลยที่ 2 เป็นธนาคารรับฝากเงินจากโจทก์โจทก์มอบหมายให้จำเลยที่ 1 ดูแลรักษาและรักผิดชอบเกี่ยวกับสมุดเช็คและมีอำนาจสั่งจ่ายเงิน ต่อมามีคนร้ายได้ลักเช็คไปปลอมลายเซ็นของจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินและจำเลยที่ 2 ได้จ่ายเงินตามเช็คไป แม้จำเลยที่ 1 จะประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คและตราบอกบัญชีเบิกเงินไว้ด้วยตนเองอย่างรอบคอบก็ตาม แต่ก็มิใช่เป็นผลธรรมดาหรือผลโดยตรงที่จะให้บังเกิดการปลอมเช็คและนำไปขึ้นเงินได้สำเร็จ หากแต่เกิดจากการทำของผู้อื่น จำเลยที่ 1จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ที่จำเลยที่ 2 อ้างว่าโจทก์ตั้งรูปคดีมาในลักษณะละเมิดโดยอ้างว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อทำให้โจทก์เสียหาย ไม่ควรนำกฎหมายในเรื่องตั๋วเงินมาใช้นั้น เห็นว่าโจทก์กล่าวในฟ้องว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อในเรื่องตั๋วเงินหาใช่กล่าวว่าจำเลยที่ 2 ทำการละเมิดโดยตรงอย่างเดียวไม่ คำฟ้องแสดงอยู่ว่าเกี่ยวด้วยเรื่องตั๋วเงินเป็นต้นเหตุ จึงต้องยกกฎหมายในเรื่องตั๋วเงินมาวินิจฉัยด้วย และเมื่อเช็คพิพาทมีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมก็ย่อมใช้ไม่ได้ ทั้งคดีไม่เข้าอยู่ในข้อยกเว้นตามมาตรา 1008 ด้วย จำเลยที่ 2 จึงต้องรับผิดต่อโจทก์ โดยศาลไม่จำต้องวินิจฉัยต้ออ้างของจำเลยที่ 2 ว่า จำเลยที่ 2 ได้จ่ายเงินไปโดยมิได้ประมาทเลินเล่อหรือไม่แต่อย่างใด เนื่องจากข้ออ้างดังกล่าวเป็นกรณีตามมาตรา 1009 ซึ่งเป็นเรื่องการสลักหลังปลอมซึ่งไม่เกี่ยวกับคดีนี้เลย ข้อสังเกต ก) คำพิพากษาศาลฎีกานี้วินิจฉัยชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1ไม่ได้ประมาทเลินเล่อ และคดีไม่เข้าในข้ยกเว้นของมาตรา 1008ถ้าหากจำเลยที่ 1 ประมาทเลินเล่อก็ต้องถือว่าโจทก์ประมาทเลินเล่อด้วยเช่นกัน ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 220ที่ว่า "ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตนกับทั้งของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้นั้นโดยขนาดเสมอกับว่าเป็นความผิดของตนเอง..." ข)ท่านศาสตราจารย์หยุดแสงอุทัยได้หมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวตอนหนึ่งว่า "...ผู้เขียนเห็นว่าเพียงที่ผู้สั่งจ่ายมอบเช็คให้บุคคลอื่นเก็บไว้หาเป็นการเลินเล่อไม่ เพราะคนธรรมดามากหลายที่ไม่ได้เก็บสมุดเช็คด้วยตนเอง สมุดเช็คที่ไม่มีลายมือชื่อก็คือกระดาษเปล่าแผ่นหนึ่งนั้นเอง และเป็นความเชื่อโดยทั่วไปว่า ธนาคารย่อมสามารถทราบได้ว่าลายมือชื่อใดปลอมหรือไม่เมื่อการมอบสมุดเช็คให้ผู้อื่นยึดถือไว้ไม่ใช้เป็นการขาดความระมัดระวังอันควรเป็นวิสัยของวิญญูชนแล้วก็ไม่เป็นการเลินเล่อนอกจากนี้การที่ไม่เก็บตราบอกบัญชีเบิกเงินก็ไม่ใช่การขาดความระมัดระวังอันควร เป็นวิสัยของวิญญูชนเช่นเดียวกัน เมื่อการกระทำของจำเลยที่ 1 ไม่เป็นประมาท โจทก์จึงไม่ตกอยู่ในฐานที่ต้องตัดบทมิให้ยกลายมือปลมอขึ้นเป็นข้อต่อสู้ และเมื่อไม่มีการกระทำอันเป็นประมาทเสียแล้ว ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำและผลคือผลของการกระทำของจำเลยใกล้หรืไกลกว่าเหตุก็ไม่ต้องพิจารณาเพราะการพิจารณาคดีแพ่งจะพิจารณาปัญหานี้ได้ต่อเมื่อมีการกระทำอันเป็นประมาทเสียก่อนต่อจากนั้นจึงพิจารณาว่าผลอันใดเป็นผลอันเกิดจากการประมาท ซึ่งจะทำให้ผู้กระทำโดยประมาทต้องรับผิด อย่างไรก็ดีโดยที่คำพิพากษาศาลฎีกานี้ได้วางเกณฑ์เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำและผลไว้ด้วย จึงควรจะได้พิจารณาเสียในโอกาสนี้ ศาลฎีกาได้วางหลักไว้ว่า ความเสียหายจะต้องบังเกิดผลโดยตรงจากการกระทำของจำเลยหรือเป็นผลอันใกล้ชิดกับการกระทำของจำเลย..."3 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1363/2516 โจทก์เก็บสมุดเช็คไว้ในตู้เอกสาร ซึ่งตั้งอยู่บนโต๊ะทำงานของโจทก์ ห้องทำงานของโจทก์ใช้เป็นที่รับแขกด้วย ตู้เอกสารมีกุญแจเสียมาก่อนโจทก์ทราบเรื่องเช็คหายประมาณ 10 วัน ถือว่าโจทก์เก็บสมุดเช็คไว้ในที่อันสมควรแล้ว แม้จะมีคนร้ายลักเช็คนั้นไปลงลายมือชื่อโจทก์ และธนาคารจำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คนั้น ก็ถือไม่ได้ว่าโจทก์ได้ประมาทเลินเล่อแต่อย่างใด จำเลยไม่มีสิทธิจะหักเงินที่จำเลยจ่ายไปตามเช็คจากบัญชีของโจทก์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5035/2528 ตามเงื่อไขซึ่งเป็นข้อสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของโจทก์ต่อธนาคารจำเลย การออกเช็คสั่งจ่ายเงินจากบัญชีเงินฝากต้องลงลายมือชื่อ ฉ. และ จ. ร่วมกันเมื่อลายมือชื่อ จ. เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คนั้นจึงเป็นอันใช้ไม่ได้เลย จำเลยจ่ายเงินตามเช็คไปย่อมไม่ทำให้เช็คนั้นหลุดพ้นและยังเป็นการผิดสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันด้วย การที่ ฉ.ลงลายมือชื่อแท้จริงในเช็ค ไม่ทำให้โจทก์อยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ เมื่อเช็คพิพาทเป็นเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมกรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1006 6. สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534 ได้วินิจฉัยว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทอันเข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 1008แล้ว โดยอ้างเหตุว่า ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่าย แต่ผู้เขียนขอให้ท่านผู้อ่านเปรียบเทียบพฤติการณ์แห่งคดีของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้กับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 และ 1363/2516 ดังกล่าวข้างต้นประกอบกันด้วย 7. ธนาคารอ้างข้อสัญญาเพื่อปฏิเสธความรับผิดเรื่องลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมปกติแล้วเวลาที่ลูกค้าขอเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันธนาคารจะให้ลูกค้าทำคำขอเปิดบัญชีไว้ ส่วนในคำขอนั้นจะมีข้อสัญญาให้ลูกค้าเก็บรักษาเช็คไว้ในที่ปลอดภัย ไม่มอบเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความให้แก่ผู้อื่น หากไม่ปฏิบัติตามหรือประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่าย และธนาคารจ่ายเงินไป ธนาคารก็ไม่ต้องรับผิดชอบ และถ้าสมุดเช็คหาย ลูกค้าต้องแจ้งให้ธนาคารทราบ หากไม่แจ้งหรือแจ้งล่าช้าจนธนาคารจ่ายเงินตามเช็คไป ธนาคารก็ไม่ต้องรับผิดชอบเช่นกัน มีปัญหาว่าธนาคารจะอ้างข้อต่อสู้ดังกล่าวเพื่อปฏิเสธความรับผิดของตนได้หรือไม่ ได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 วินิจฉัยว่าจำเลยที่ 1 เป็นสมุห์บัญชีจำเลยที่ 2 เป็นผู้จัดการสาขาของธนาคารจำเลยที่ 3 จำเลยที่ 1, ที่ 2ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าอยู่ตลอดเวลาจำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบ ตรวจสอบลายมือชื่อในเช็คพิพาทตามควร ก็จะต้องทราบว่าลายมือชื่อดังกล่าวเป็นลายมือปลอมการที่จำเลยทั้งสองไม่ใช้ความระมัดระวังให้เพียงพอ จึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง แม้โจทก์กับจำเลยจะมีข้อตกลงไว้ล่วงหน้าว่าเมื่อเช็คยังไม่ได้สั่งจ่ายสูญหายด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่อของโจทก์เอง และมีผู้ปลอมลายมือชื่อของโจทก์ไปเบิกเงิน จำเลยไม่ต้องรับผิดต่อความเสียหายใด ๆ ก็ตาม จำเลยก็จะอ้างข้อตกลงดังกล่าวเพื่อปฏิเสธความรับผิดของตนไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 373 ข้อสังเกต ก) ศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่าได้นำลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาทเปรียบเทียบกับลายมือชื่อตัวอย่างของโจทก์ที่ได้ให้ไว้กับธนาคารแล้ว แม้ดูโดยผิดเผินน่าจะมีส่วนคล้ายคลึงกันแต่ถ้าตรวจดูอย่างละเอียดรอบคอบแล้วาจะเห็นว่าคุณสมบัติในการเขียนและรูปร่างลักษณะตัวอักษรแตกต่างกัน เมื่อคำนึงว่าจำเลยที่ 1,ที่ 2 ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าโดยตรงอยู่ตลอดเวลา จำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบตรวจสอบลายมือชื่อตามควรก็จะต้องทราบว่าลายมือชื่อดังกล่าวเป็นลายมือปลอม การที่จำเลยที่ 1, ที่ 2 ไม่ใช้ความระมัดระวังให้พียงพอจึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ทำให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ จำเลยจะตัองรับผิดในผลของการกระทำละเมิด ซึ่งขณะเดียวกันก็เป็นการไม่ปฏิบัติตามสัญญาเงินฝากทรัพย์ด้วย ข) ศาลฎีกาวินิจฉัยข้อสัญญาดังกล่าวเป็นโมฆะโดยอ้างว่าเป็นข้อสัญญายกเว้นความรับผิดในกรณีความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของธนาคาร ข้อสัญญาดังกล่าวจึงเป็นโมฆะตามมาตรา 373 ค) แนววินิจฉัยศาลฎีกานี้ตรงกับแนวความเห็นของท่านอาจารย์อัมพรณตะกั่วทุ่ง ที่ว่าแม้ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อผิดข้อสัญญาดังกล่าว แต่เมื่อธนาคารประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ข้อต่อสู้ของธนาคารน่าจะฟังไม่ขึ้น เว้นแต่ธนาคารจะพิสูจน์ได้ว่าผู้ฝากมีส่วนทำความผิดอย่างใดอย่างหนึ่งก่อให้เกิดความเสียหายด้วยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 2234 ง) ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 นี้ศาลฎีกาไม่ได้วินิจฉัยถึงว่าโจทก์ในฐานะผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อ และอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ด้วยผู้เขียนเห็นว่าหากได้ความว่าโจทก์เป็นผู้ประมาทเลินเล่อเช่นเดียวกับธนาคารจำเลยก็ควรจะต้องนำมาตรา 223 มาใช้บังคับตามความเห็นของท่านอาจารย์อัมพรดังกล่าว ซึ่งเป็นทำนองเดียวกันความเห็นของศาสตราจารย์หยุด แสงอุทัยในข้อ 4 ข้างต้นในกรณีเช่นนี้หากใช้แต่มาตรา 1008 มาบังคับทำให้ธนาคารจำเลยไม่ต้องรับผิดในการที่จ่ายเงินตามเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอม ทั้ง ๆ ที่ธนาคารจำเลยก็ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือหากให้ธนาคารจำเลยรับผิดทั้งหมดเนื่องจากกรณีละเมิดและผิดสัญญาฝากทรัพย์ อย่างเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 นี้ ทั้ง ๆ ที่ผู้สั่งจ่ายก็ประมาทเลินเล่อด้วย ก็จะเป็นเรื่องที่ฝืนความรู้สึกของนักกฎหมายอย่างยิ่ง. ทวีประจวบลาภ.คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับจำเลยสาขาถนนสาธร ต่อมามีบุคคลผู้มีชื่อได้ปลอมลายมือชื่อของนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการโจทก์ ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิสั่งจ่ายเช็ค และเบิกเงินออกจากบัญชีของโจทก์ จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คธนาคารกสิกรไทย สาขาถนนสาธร รวม 8 ฉบับ ซึ่งลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวเป็นลายมือชื่อปลอม รวมเป็นเงิน 265,700 บาทเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับดังกล่าวถึงวันฟ้องเป็นเงิน 4,149.29 บาท รวมเป็นเงิน 269,849.29 บาทขอให้จำเลยเพิกถอนรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 0381029212 และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ย4,149.29 บาท ให้จำเลยงดคิดดอกเบี้ยเงินกู้ตามยอดเงินหนี้ 265,700บาท ในบัญชีเดินสะพัด และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจำเลยจะเพิกถอนยอดหนี้ดังกล่าว หากจำเลยไม่ยอมเพิกถอนขอให้จำเลยชดใช้เงินให้แก่โจทก์จำนวน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ19 ต่อปี นับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับ จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับตามฟ้องเป็นไปตามตัวอย่างที่มอบให้ไว้แก่สาขาถนนสาธรของจำเลย ซึ่งใช้เงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับไปโดยสุจริต และปราศจากความประมาทเลินเล่อแม้ลายมือชื่อ "สุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง" ผู้สั่งจ่ายจะเพี้ยนไปบ้างจากลายมือชื่อที่ให้ไว้เป็นตัวอย่าง ก็ไม่มีเหตุชวนสงสัยว่าไม่ใช่ลายมือชื่ออันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ละเลยและประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่นคงปลอดภัย ทำให้บุคคลอื่นได้ตัวเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความไปเขียน และปลอมลายมือของผู้สั่งจ่ายโจทก์จึงเป็นผู้ผิดสัญญาตามเงื่อนไขในการตกลงรับเปิดบัญชีกระแสรายวัน จำเลยไม่ต้องรับผิด แม้หากว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายดังกล่าวปลอมผู้ที่ทำปลอมคือสมุห์บัญชีลูกจ้างโจทก์ เป็นการละเมิดทำให้จำเลยเสียหายเท่าจำนวนที่โจทก์ฟ้อง โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างต้องร่วมรับผิดด้วย จำเลยขอหักหนี้ในมูลละเมิดดังกล่าวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษาให้จำเลยเพิกถอนรายการที่อ้างว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยตามเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ รวมเป็นจำนวน 265,700บาท พร้อมดอกเบี้ยตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนับแต่วันที่จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คดังกล่าวแต่ละฉบับไปออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 ของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นบริษัทจำกัด โดยนานสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการได้เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับธนาคารจำเลย นับจากเดือนตุลาคม2526 ถึงวันที่ 14 ธันวาคม 2526 ได้มีผู้นำเช็ค 8 ฉบับไปขึ้นเงินและจำเลยได้จ่ายเงินและลงรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้จำเลย รวมเป็นเงิน 265,700 บาท คงมีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยในชั้นนี้ว่า(1) ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ เป็นลายมือปลอมหรือไม่ (2) โจทก์เป็นผู้ประมาทเป็นเหตุให้มีการปลอมเช็คพิพาทซึ่งโจทก์จะต้องรับผิดหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ในประเด็นข้อแรกนั้น โจทก์มีนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง เจ้าของลายมือชื่อเบิกความยืนยันว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับมิใช่ลายมือพยาน นอกจากนี้ตามรายงานการตรวจพิสูจน์ของผู้เชี่ยวชาญของกรมตำรวจซึ่งศาลได้ขอให้ตรวจเปรียบเทียบลายมือชื่อในช่องผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาท 8 ฉบับ กับลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยในบัญชีกระแสรายวัน กับตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยที่เขียนต่อศาลแล้วสรุปความเห็นว่ามีคุณสมบัติของการเขียน รูปลักษณะของลายเส้นแตกต่างกัน และว่าน่าจะไม่ใช่ลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันจำเลยมิได้นำสืบอย่างใดในเรื่องนี้คงมีเจ้าหน้าที่ของจำเลยมาเบิกความแต่เพียงว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับคล้ายลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยเท่านั้นพยานหลักฐานโจทก์ในข้อนี้จึงมีน้ำหนักยิ่งกว่าพยานหลักฐานของจำเลยฟังได้ว่าลายมือชื่อในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับเป็นลายมือปลอมสำหรับในประเด็นที่สองนั้น นายสุทธิชัย พยานโจทก์เบิกความว่าผู้ที่ปลอมลายมือชื่อในเช็คทั้ง 8 ฉบับนี้ได้แก่นายคมสิน ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีของโจทก์โดยพยานเบิกความอีกว่า พยานไว้วางใจนายคมสินได้มอบสมุดเช็คให้เก็บรักษา และตามปกติก็ให้นายคมสินเป็นผู้กรอกรายการต่าง ๆ ในเช็คที่พยานเป็นผู้สั่งจ่ายให้เสมอ นอกจากนี้นายสันพงษ์ บำเพ็ญสันติ พยานโจทก์ซึ่งทำงานอยู่ในบริษัทเคมีธุรกิจจำกัด ว่าสำหรับบริษัทดังกล่าวนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง ได้มอบสมุดเช็คไว้กับสมุห์บัญชี และการสั่งจ่ายเช็คสมุห์บัญชีจะเป็นผู้กรอกจำนวนเงินและวันที่แล้วนำไปให้นายสุทธิชัยลงลายมือชื่อในฐานะผู้สั่งจ่าย บริษัทเคมีธุรกิจ จำกัด นี้ได้ความจากนายรณชิตจินะดิษฐ์ ผู้จัดการธนาคารจำเลย สาขาถนนสาธร พยานจำเลยว่าเป็นบริษัทในเครือของโจทก์และมีนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง เป็นผู้จัดการเช่นเดียวกันเช่นนี้คดีจึงเชื่อได้ว่านายสุทธิชัยได้มอบสมุดเช็คไว้กับนายคมสินสมุห์บัญชีของโจทก์และให้นายคมสินเป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้นายสุทธิชัยเป็นผู้ลงนาม และเชื่อว่านายคมสินถือโอกาสปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับนอกจากนี้นายสุทธิชัยเบิกความตอบทนายจำเลยว่าการจ่ายเงินจากบัญชีของโจทก์ปรากฏตามการ์ดบัญชีเอกสารหมาย ล.3 นั้นจำเลยได้จัดส่งสำเนาคู่ฉบับให้โจทก์เป็นประจำทุกเดือนโดยนายประเสริฐ รวมราชสมุห์บัญชีของจำเลยเบิกความเป็นพยานจำเลยว่า คู่ฉบับเอกสารหมาย ล.3ได้ส่งแก่โจทก์ทุก ๆ สิ้นเดือน ซึ่งเช็คปลอมฉบับแรกมีขึ้นในวันที่26 ตุลาคม 2526 หากโจทก์ใช้ความระมัดระวังเพียงแต่ตรวจดูเอกสารดังกล่าวบ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมเช็คไปถอนเงินเพราะพยานโจทก์เบิกความว่า โดยปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากเช่นที่ปรากฏในเช็คที่ปลอมนี้ จึงเป็นความประมาทของโจทก์ที่ทำให้นายคมสินปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับได้ กรณีเช่นนี้ฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้่ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008-วรรคแรก ตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายไปตามเช็คมาลงบัญชีาของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534บริษัท เทพ ธุรกิจ จำกัดโจทก์ธนาคาร กสิกร ไทย จำกัดจำเลย ป.พ.พ. ม. 1008กรรมการของบริษัทโจทก์ได้มอบสมุดเช็คของบริษัทให้ ค. เก็บไว้กับให้ ค. เป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้กรรมการลงนามและทุกสิ้นเดือนธนาคารจำเลยจะส่งสำเนาการ์ด บัญชีให้โจทก์ตรวจสอบซึ่งหากโจทก์ใช้ความระมัดระวังตรวจดู บ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมลายมือชื่อกรรมการของโจทก์ลงในเช็คของโจทก์ตั้งแต่ฉบับแรกไปถอนเงิน เพราะปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากโจทก์จึงเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1008 วรรคแรกตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายตามเช็คทั้ง 8 ฉบับมาลงบัญชีของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้.โจทก์ฟ้องว่า โจทก์เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับจำเลยสาขาถนนสาธร ต่อมามีบุคคลผู้มีชื่อได้ปลอมลายมือชื่อของนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการโจทก์ ซึ่งเป็นผู้มีสิทธิสั่งจ่ายเช็ค และเบิกเงินออกจากบัญชีของโจทก์ จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คธนาคารกสิกรไทย สาขาถนนสาธร รวม 8 ฉบับ ซึ่งลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวเป็นลายมือชื่อปลอม รวมเป็นเงิน 265,700 บาทเป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยนับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับดังกล่าวถึงวันฟ้องเป็นเงิน 4,149.29 บาท รวมเป็นเงิน 269,849.29 บาทขอให้จำเลยเพิกถอนรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวันเลขที่ 0381029212 และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากดังกล่าวเป็นเงิน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ย4,149.29 บาท ให้จำเลยงดคิดดอกเบี้ยเงินกู้ตามยอดเงินหนี้ 265,700บาท ในบัญชีเดินสะพัด และสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีตามบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 นับแต่วันฟ้องไปจนกว่าจำเลยจะเพิกถอนยอดหนี้ดังกล่าว หากจำเลยไม่ยอมเพิกถอนขอให้จำเลยชดใช้เงินให้แก่โจทก์จำนวน 265,700 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ19 ต่อปี นับแต่วันที่จำเลยจ่ายเงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับ จนกว่าจะชำระเสร็จจำเลยให้การว่า ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับตามฟ้องเป็นไปตามตัวอย่างที่มอบให้ไว้แก่สาขาถนนสาธรของจำเลย ซึ่งใช้เงินตามเช็คทั้ง 8 ฉบับไปโดยสุจริต และปราศจากความประมาทเลินเล่อแม้ลายมือชื่อ "สุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง" ผู้สั่งจ่ายจะเพี้ยนไปบ้างจากลายมือชื่อที่ให้ไว้เป็นตัวอย่าง ก็ไม่มีเหตุชวนสงสัยว่าไม่ใช่ลายมือชื่ออันแท้จริงของโจทก์ โจทก์ละเลยและประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่นคงปลอดภัย ทำให้บุคคลอื่นได้ตัวเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความไปเขียน และปลอมลายมือของผู้สั่งจ่ายโจทก์จึงเป็นผู้ผิดสัญญาตามเงื่อนไขในการตกลงรับเปิดบัญชีกระแสรายวัน จำเลยไม่ต้องรับผิด แม้หากว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายดังกล่าวปลอมผู้ที่ทำปลอมคือสมุห์บัญชีลูกจ้างโจทก์ เป็นการละเมิดทำให้จำเลยเสียหายเท่าจำนวนที่โจทก์ฟ้อง โจทก์ซึ่งเป็นนายจ้างต้องร่วมรับผิดด้วย จำเลยขอหักหนี้ในมูลละเมิดดังกล่าวขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้น พิพากษาให้จำเลยเพิกถอนรายการที่อ้างว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ของจำเลยตามเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ รวมเป็นจำนวน 265,700บาท พร้อมดอกเบี้ยตามสัญญาเบิกเงินเกินบัญชีนับแต่วันที่จำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คดังกล่าวแต่ละฉบับไปออกจากบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน เลขที่ 0381029212 ของโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับ ให้ยกฟ้องโจทก์โจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่า โจทก์เป็นบริษัทจำกัด โดยนานสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง กรรมการได้เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันไว้กับธนาคารจำเลย นับจากเดือนตุลาคม2526 ถึงวันที่ 14 ธันวาคม 2526 ได้มีผู้นำเช็ค 8 ฉบับไปขึ้นเงินและจำเลยได้จ่ายเงินและลงรายการที่โจทก์เป็นลูกหนี้จำเลย รวมเป็นเงิน 265,700 บาท คงมีประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยในชั้นนี้ว่า(1) ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับ เป็นลายมือปลอมหรือไม่ (2) โจทก์เป็นผู้ประมาทเป็นเหตุให้มีการปลอมเช็คพิพาทซึ่งโจทก์จะต้องรับผิดหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ในประเด็นข้อแรกนั้น โจทก์มีนายสุทธิชัยศรีเฟื่องฟุ้ง เจ้าของลายมือชื่อเบิกความยืนยันว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คทั้ง 8 ฉบับมิใช่ลายมือพยาน นอกจากนี้ตามรายงานการตรวจพิสูจน์ของผู้เชี่ยวชาญของกรมตำรวจซึ่งศาลได้ขอให้ตรวจเปรียบเทียบลายมือชื่อในช่องผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาท 8 ฉบับ กับลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยในบัญชีกระแสรายวัน กับตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยที่เขียนต่อศาลแล้วสรุปความเห็นว่ามีคุณสมบัติของการเขียน รูปลักษณะของลายเส้นแตกต่างกัน และว่าน่าจะไม่ใช่ลายมือชื่อของบุคคลคนเดียวกันจำเลยมิได้นำสืบอย่างใดในเรื่องนี้คงมีเจ้าหน้าที่ของจำเลยมาเบิกความแต่เพียงว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับคล้ายลายมือชื่อในการ์ดตัวอย่างลายมือชื่อของนายสุทธิชัยเท่านั้นพยานหลักฐานโจทก์ในข้อนี้จึงมีน้ำหนักยิ่งกว่าพยานหลักฐานของจำเลยฟังได้ว่าลายมือชื่อในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับเป็นลายมือปลอมสำหรับในประเด็นที่สองนั้น นายสุทธิชัย พยานโจทก์เบิกความว่าผู้ที่ปลอมลายมือชื่อในเช็คทั้ง 8 ฉบับนี้ได้แก่นายคมสิน ซึ่งเป็นสมุห์บัญชีของโจทก์โดยพยานเบิกความอีกว่า พยานไว้วางใจนายคมสินได้มอบสมุดเช็คให้เก็บรักษา และตามปกติก็ให้นายคมสินเป็นผู้กรอกรายการต่าง ๆ ในเช็คที่พยานเป็นผู้สั่งจ่ายให้เสมอ นอกจากนี้นายสันพงษ์ บำเพ็ญสันติ พยานโจทก์ซึ่งทำงานอยู่ในบริษัทเคมีธุรกิจจำกัด ว่าสำหรับบริษัทดังกล่าวนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง ได้มอบสมุดเช็คไว้กับสมุห์บัญชี และการสั่งจ่ายเช็คสมุห์บัญชีจะเป็นผู้กรอกจำนวนเงินและวันที่แล้วนำไปให้นายสุทธิชัยลงลายมือชื่อในฐานะผู้สั่งจ่าย บริษัทเคมีธุรกิจ จำกัด นี้ได้ความจากนายรณชิตจินะดิษฐ์ ผู้จัดการธนาคารจำเลย สาขาถนนสาธร พยานจำเลยว่าเป็นบริษัทในเครือของโจทก์และมีนายสุทธิชัย ศรีเฟื่องฟุ้ง เป็นผู้จัดการเช่นเดียวกันเช่นนี้คดีจึงเชื่อได้ว่านายสุทธิชัยได้มอบสมุดเช็คไว้กับนายคมสินสมุห์บัญชีของโจทก์และให้นายคมสินเป็นผู้กรอกข้อความในเช็คมาให้นายสุทธิชัยเป็นผู้ลงนาม และเชื่อว่านายคมสินถือโอกาสปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับนอกจากนี้นายสุทธิชัยเบิกความตอบทนายจำเลยว่าการจ่ายเงินจากบัญชีของโจทก์ปรากฏตามการ์ดบัญชีเอกสารหมาย ล.3 นั้นจำเลยได้จัดส่งสำเนาคู่ฉบับให้โจทก์เป็นประจำทุกเดือนโดยนายประเสริฐ รวมราชสมุห์บัญชีของจำเลยเบิกความเป็นพยานจำเลยว่า คู่ฉบับเอกสารหมาย ล.3ได้ส่งแก่โจทก์ทุก ๆ สิ้นเดือน ซึ่งเช็คปลอมฉบับแรกมีขึ้นในวันที่26 ตุลาคม 2526 หากโจทก์ใช้ความระมัดระวังเพียงแต่ตรวจดูเอกสารดังกล่าวบ้าง โจทก์ย่อมจะทราบว่ามีการปลอมเช็คไปถอนเงินเพราะพยานโจทก์เบิกความว่า โดยปกติโจทก์จะไม่สั่งจ่ายเช็คเงินสดจำนวนมากเช่นที่ปรากฏในเช็คที่ปลอมนี้ จึงเป็นความประมาทของโจทก์ที่ทำให้นายคมสินปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับได้ กรณีเช่นนี้ฟังได้ว่าโจทก์เป็นผู้่ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008-วรรคแรก ตอนท้าย จำเลยจึงมีสิทธินำจำนวนเงินที่จ่ายไปตามเช็คมาลงบัญชีาของโจทก์ว่าโจทก์เป็นลูกหนี้จำเลยได้"พิพากษายืน.(นิเวศน์ คำผอง-ชุม สุกแสงเปล่ง-ตัน เวทไว)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. กรณีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายเช็คปลอม แม้ธนาคารจะใช้เงินตามเช็คไปโดยสุจริตปราศจากความประมาทเลินเล่อ ถือว่าธนาคารใช้เงินไปโดยไม่ถูกระเบียบ ตามนัยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1009 เพราะโดยอาชีพของธนาคารแล้ว จะต้องระมัดระวังผลประโยชน์ของลูกค้าของตนอย่างเต็มที่ และธนาคารย่อมรู้ดีกว่าบุคคลอื่นว่าลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายเป็นอย่างไร ดังนั้นหากลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมและธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้น ธนาคารก็ไม่มีสิทธิจะหักเงินในบัญชีของผู้สั่งจ่ายได้ และไม่มีสิทธิอ้างให้ธนาคารกลุดพ้นจากความรับผิดตามเช็คนั้นได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "ภายในบังคับแห่งบทบัญญัติทั้งหลายในประมวลกฎหมายนี้ เมื่อใดลายมือชื่อในตั๋วเงินเป็นลายมือชื่อปลอม...ท่านว่าลายมือชื่อปลอม... เช่นนั้นเป็นอันใช้ไม่ได้เลย ใครจะอ้างอิงอาศัยแสวงสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด... เพื่อทำให้ตั๋วนั้นหลุดพ้นก็ดี... ท่านว่าไม่อาจจะทำได้เป็นอันขาด..." หากธนาคารหักเงินจากบัญชีของลูกค้าไป ถือว่าธนาคารทำละเมิดและทำผิดสัญญาฝากทรัพย์ต่อลูกค้าด้วย ลูกค้าสามารถฟ้องให้พนักงานธนาคารและธนาคารรับผิดได้ดังปรากฏตามแนวคำพิพากษาฎีกาต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1404/2494 ธนาคารจ่ายเงินให้แก่ผู้ทรงเช็คไปตามเช็คที่มีลายเซ็นชื่อผู้เคยค้าเป็นผู้สั่งจ่าย เมื่อผู้เคยค้ามาฟ้องธนาคารอ้างว่าตนไม่ได้เซ้นสั่งจ่ายให้เช็คดังกล่าวแล้วให้ธนาคารรับผิดชอบในจำนวนเงินที่ธนาคาราจ่ายไปนั้น ธนาคารมีหน้าที่นำสืบแสดงว่าลายเซ็นสั่งจ่ายเป็นลายเซ็นของผู้เคยค้าจริง ถ้าสืบไม่ได้ ธนาคารต้องรับผิดในเงินจำนวนที่จ่ายไปนั้นและจะหักเงินนั้นจากบัญชีเดินสะพัดของลูกค้าไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1363/2516 โจทก์มิได้เป็นผู้สั่งจ่ายเงินตามเช็คพิพาท แต่เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คพิพาทจึงใช้ไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ธนาคารจำเลยไม่มีสิทธิจะหักเงินที่ธนาคารจำเลยจ่ายไปตามเช็คตามบัญชีของโจทก์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2924/2522 ธนาคารจำเลยเป็นผู้รับฝากเงินเป็นอาชีพโดยหวังผลประโยชน์ในบำเหน็จค่าฝากหรือจากการเอาเงินของผู้ฝากไปแสงหาประโยชน์ได้มีหน้าที่ตามกฎหมายจะต้องใช้ความระมัดระวังและความรู้ความชำนาญเป็นพิเศษตรวจสอบลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายว่าเหมือนลายมือชื่อที่ให้ตัวอย่างไว้กับจำเลยหรือไม่หากเห็นว่าลายมือชื่อสั่งจ่ายในเช็คพิพาทไม่เหมือนตัวอย่างที่ให้ไว้จำเลยก็ชอบที่จะปฏิเสธการจ่ายเงิน ฉะนั้นการที่จำเลยได้จ่ายหรือหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ให้บุคคลอื่นไป จึงถือได้ว่าเป็นความประมาทเลินเล่อของจำเลย จำเลยจึงต้องรับผิดต่อโจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2081/2523 โจทก์เป็นลูกค้าโดยมีบัญชีเงินฝากกับธนาคารจำเลย เมื่อเช็คพิพาททั้ง 8 ฉบับไม่ใช่เช็คที่โจทก์ได้รับไปจากธนาคารจำเลย และลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คดังกล่าวก็ไม่ใช่ลายมือชื่อของโจทก์ ดังนั้นธนาคารจำเลยจ่ายเงินตามเช็คพิพาทจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ไปโดยไม่ชอบ ธนาคารจำเลยไม่มีสิทธินำจำนวนเงินในเช็คพิพาททั้งหมดไปหักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5035/2529 ตามเงื่อนไขซึ่งเป็นข้อสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของโจทก์ต่อธนาคารจำเลย การออกเช็คสั่งจ่ายเงินจากบัญชีเงินฝาก ต้องลงลายมือชื่อ ฉ. และ จ. ร่วมกันเมื่อลายมือชื่อ จ. เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คนั้นจึงเป็นอันใช้ไม่ได้เลย เมื่อเช็คพิพาทเป็นเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมกรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ 1006 ฟ้องโจทก์อ้างว่าจำเลยผิดสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันและให้จำเลยคืนเงินที่จำเลยจ่ายไปตามเช็ค ซึ่งลายมือชื่อโจทก์ผู้สั่งจ่ายเป็นลายมือชื่อปลอม แล้วนำจำนวนเงินนั้นมาลงบัญชีเงินฝากกระแสรายวัน แสดงว่าโจทก์เป็นลูกหนี้ ซึ่งไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่นอายุความจึงกำหนด 10 ปี ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 164 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 จำเลยที่ 1 เป็นสมุห์บัญชีจำเลยที่ 2 เป็นผู้จัดการสาขาของธนาคารจำเลยที่ 3 จำเลยที่ 1 ที่ 2ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าอยู่ตลอดเวลาจำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบตรวจสอบลายมือชื่อในเช็คพิพาทตามควรก็จะต้องทราบว่าลายมือชือดังกล่าวเป็นลายมือปลอม การที่จำเลยทั้งสองไม่ใช้ความระมัดระวังให้เพียงพอ จึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง จำเลยทั้งสามจะต้องรับผิดในผลของการกระทำละเมิด ซึ่งขณะเดียวกันก็เป็นการไม่ปฏิบัติตามสัญญาฝากทรัพย์ต่อโจทก์ด้วย 2. กรณีลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายปลอมโดยผู้สั่งจ่ายรู้เห็นด้วยเมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้น ธนาคารไม่ต้องรับผิดต่อผู้สั่งจ่ายดังปรากฏตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 93/2506 เมื่อลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาทซึ่งกระทำโดยวิธีทาบแบบหรือลากรอยจากลายมือชื่อโจทก์ที่ 1 ซึ่งเป็นผู้สั่งจ่าย โดยโจทก์ที่ 1 กระทำขึ้นด้วยตนเองหรือมิฉะนั้นโจทก์ที่ 1 ก็ได้ร่วมมือกับผู้อื่นจัดกระทำขึ้น เพื่อมุ่งหวังจะหากำไรจากธนาคารจำเลยผู้จ่ายตามเช็ค ธนาคารจำเลยจึงไม่ต้องรับผิด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3374/2532 การที่โจทก์ซึ่งเป็นเจ้าของบัญชีกระแสรายวันเป็นผู้จัดหรือรู้เห็นในการจัดให้มีการทำปลอมเช็คพิพาท โดยใช้วิธีการลอกทาบแบบลายมือชื่อโจทก์ แล้วให้ผู้อื่นนำเช็คพิพาทมาเบิกเงินในบัญชีกระแสรายวันของโจทก์จากธนาคารจำเลยนั้น ถือได้ว่าโจทก์ใช้สิทธิโดยไม่สุจริต โดยการนำเช็คพิพาทปลอมมาเรียกร้องให้จำเลยรับผิดใช้เงินตามเช็ค โดยอ้างว่าลายมือชื่อปลอม โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้อง 3. แม้ลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายเช็คจะเป็นลายมือชื่อปลอมก็ตามในบางกรณีผู้สั่งจ่ายจะยกข้อลายมือชื่อปลอมเพื่อให้ตนไม่ต้องรับผิดตามเช็คนั้นหาได้ไม่ ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "...เว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึง..ถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทไม่ให้ยกข้อลายมือชื่อปลอม ...นั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้..." ในกรณีเช่นนี้เมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้ไป ก็ฟังได้ว่าเป็นการจ่ายเงินโดยชอบแล้ว ธนาคารสามารถใช้สิทธิหักเงินที่จ่ายจากบัญชีของผู้สั่งจ่ายได้ แต่ในการดำเนินคดีนั้น ธนาคารจะต้องอ้างเป็นประเด็นชัดแจ้งว่า ผู้สั่งจ่ายเช็คอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทดังกล่าวอยู่ด้วยดังปรากฏตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาต่อไปนี้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1634/2492 เมื่อลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คเป็นลายมือชื่อปลอม ลายมือชื่อนั้นก็เป็นอันใช่ไม่ได้ ธนาคารจำเลยจะอาศัยสิทธิทำให้เช็คนั้นเป็นอันหลุดพ้นด้วยการจ่ายเงินหรือนัยหนึ่งธนาคารจะใช้สิทธิหักเงินที่จ่ายจากบัญชีของผู้สั่งจ่ายย่อมไม่อาจทำได้เว้นแต่ผู้สั่งจ่ายนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมนั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้แต่ในคดีนี้ไม่มีประเด็นไปถึงเลยว่า โจทก์ซึ่งเป็นผู้สั่งจ่ายจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทดังกล่าวแล้วหรือไม่ ทั้งคดีไม่มีประเด็นว่าโจทก์ได้สิทธิของตนโดยไม่สุทจริตแต่อย่างใด เพราะฉะนั้นการที่ธนาคารจำเลยจ่ายเงินไปตามเช็คที่มีลายมือชื่อโจทก์ปลอม ธนาคารจำเลยย่อมเป็นผู้รับผิดเอง โดยหักเอาเงินนั้นมาจากบัญชีของโจทก์หาได้ไม่ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3285/2527 ตั๋วสัญญาใช้เงินที่โจทก์นำมาฟ้องเป็นตั๋วสัญญาใช้เงินปลอม โดยปลอมทั้งลายมือชื่อผู้ออกตั๋วและแปลอมตราประทับซึ่งไม่ใช่ตราของจำเลยที่ 1 โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยชำระหนี้ตามตั๋วสัญญาใช้เงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ตามคำฟัอง คำให้การมิได้กล่าวอ้างถึงข้อตต่อสู้ตามข้อยกเว้นตอนท้ายของมาตรา 1008 ที่ว่าเว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึงถูกยึดหน่วง หรือถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมหรือข้อลงลายมือชื่อปราศจากอำนาจนั้นขึ้นเป็นข้อต่สู้ไว้เลย คดีจึงไม่มีประเด็นที่ศาลจะวินิจฉัยไปถึงว่า เมื่อฟังว่าลายมือในตั๋วปลอมแล้ว จำเลยจะต้องรับผิดเพราะเหตุที่อยู่ในฐานะเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมนั้นเป็นข้อต่อสู้อีก เพราะเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นพิพาท 4. มิปัญหาว่าในคำพาพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534 นี้ ธนาคารได้อ้างเป็นประเด็นต่อสู้ว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ตัดบทดังกล่าวหรือไม่ ปรากฏว่าในคำให้การของธนาคารจำเลยได้อ้างว่าจำเลยละเลยและประมาทเลินเล่อ ไม่เก็บรักษาสมุดเช็คไว้ในที่มั่งคงปลอดภัยทำให้บุคคลอื่นได้ตั๋วเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความ ไปเขียนและปลอมลายมือชื่อของผู้สั่งจ่าย ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่า โจทก์ได้ประมาทเลินเล่อทำให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายจริง ถือว่าโจทก์เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่สู้แล้ว 5. กรณีที่จะถือว่าผู้สั่งจ่ายตกอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ที่ว่า "...เว้นแต่คู่สัญญาฝ่ายซึ่งจะพึง... ถูกบังคับใช้เงินนั้นจะอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอม...นั้นขึ้นเป็นข้อต่อสู้..." นั้นท่านท่านศาสตราจารย์จิตติติงศภัทิย์ ได้ให้คำอธิบายว่าหมายถึงกรณีคู่สัญญาบางคนอาจจะถูกกฎหมายปิดปากหรือมีบทตัดสำนวนมิให้ยกข้อต่อสู้เรื่องลายมือชื่อปลอมก็ได้ กฎหมายปิดปากหรือบทตัดสำนวนอาจมีขึ้นในกรณีที่เจ้าของชื่อที่ถูกปลอมได้แสดงกิริยาอย่างหนึ่งอย่างใดให้คนภายนอกหลงเชื่อว่าลายมือชื่อที่ลงในตั๋วเงินนั้นเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงของตน เป็นเหตุให้คนภายนอกผู้นั้นทำการลงไปโดยหลงเชื่อตามที่เจ้าของชื่อได้แสดงออกมาจนอาจเป็นที่เสียหายแก่เขาเช่นนี้ เจ้าของชื่อจะเถียงในภายหลังว่าลายมื่อชื่อนั้นปลอม ให้เป็นการเสียหายแก่เขาได้ไม่ นอกจากนี้ท่านศาตราจารย์หยุดแสงอุทัยได้ให้หมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 ตอนหนึ่งว่า "...ปัญหาที่ว่าเมื่อใดคู่สัญญาจะตกอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้นั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ได้บัญญัติไว้จึงต้องพิจารณาจากพฤติการณ์เป็นเรื่อง ๆ ไป ว่าการที่มีการจ่างเงินตามตั๋วเงินนั้น ผู้ที่ถูกปลอมลายมือมีส่วนผิดบ้างหรือไม่เพียงใดเช่น ถ้าปรากฏว่าธนาคารสงสัยไม่แน่ใจว่าลายมือปลอมหรือไม่แล้วโทรศัพท์มาถามผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่ายเลินเล่อตอบรับรองไปว่าไม่ปลอมผู้สั่งจ่ายก็ตกอยู่ในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นต้อต่อสู้ นอกจากนี้ถ้าการปลอมเกิดจากความประมาทของผู้สั่งจ่าย ผู้สั่งจ่ายก็อาจต้องตกอยู่ในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ได้ หรืออย่างน้อยก็อาจเฉลี่ยความเสียหายกันตามนัยแห่งมาตรา 223 เช่นถ้าประมาทเท่ากันธนาคารอาจต้องรับผิดเพียงครึ่งของจำนวนเงินเป็นต้น..."2 มีปัญหาน่าคิดตามหมายเหตุของศาสตราจารย์หยุดว่า เพียงการที่ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อจนมีการปลอมลายมือชื่อของตนขึ้นมาจะถึงขนาดถือว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นต่อสู้หรือไม่ หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งว่าเพียงความประมาทเลินเล่อของผู้สั่งจ่ายเป็นการกระทำโดยตรงที่เพียงพอที่ทำให้ธนาคารหลงเข้าใจผิดคิดว่าลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คเป็นลายมือชื่อที่แท้จริงของผู้สั่งจ่ายได้หรือไม่ หากฟังว่าเป็นการกระทำที่เพียงพอแล้ว ต่อแต่นี้ไปธนาคารพาณิชย์ก็อาจจะอ้างว่าไม่จำต้องตรวจลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายในเช็คอีกต่อไป เพียงแต่อ้างว่าผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อทำให้มีการปลอมเช็คเกิดขึ้นเท่านั้นก็พอแล้ว ซึ่งดูจะเป็นการผิดเจตนารมณ์ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1009 ที่มุ่งจะให้ธนาคารต้องระมัดระวังดูแลเป็นพิเศษเกี่ยวกับลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายไปการที่ธนาคารจ่ายเงินตามเช็คที่มีลายมือชื่อปลอมในกรณีดังกล่าวไปก็น่าจะเป็นความผิดของธนาคารด้วยส่วนหนึ่ง เนื่องจากธนาคารย่อมทราบดีว่าลายมือชื่อของผู้สั่งจ่ายเป็นอย่างไร แต่เมื่อธนาคารจ่ายเงินตามเช็คนั้นไป ก็ถือว่าธนาคารประมาทเลินเล่อแล้วเช่นกันผู้เขียนจึงเห็นด้วยอย่างยิ่งที่จะต้องมีการเฉลี่ยค่าเสียหายกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 223 ระหว่างธนาคารและผู้สั่งจ่าย จะถือว่าผู้สั่งจ่ายต้องรับผิดทั้งหมดในฐานที่เป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ก็จะเป็นการไม่ยุติธรรมดังกล่าว แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่าไม่เป็นพฤติการณ์ทำให้ผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 โจทก์ฟ้องว่าจำเลยที่ 1 เป็นข้าราชการของโจทก์ จำเลยที่ 2 เป็นธนาคารรับฝากเงินจากโจทก์โจทก์มอบหมายให้จำเลยที่ 1 ดูแลรักษาและรักผิดชอบเกี่ยวกับสมุดเช็คและมีอำนาจสั่งจ่ายเงิน ต่อมามีคนร้ายได้ลักเช็คไปปลอมลายเซ็นของจำเลยที่ 1 สั่งจ่ายเงินและจำเลยที่ 2 ได้จ่ายเงินตามเช็คไป แม้จำเลยที่ 1 จะประมาทเลินเล่อไม่เก็บรักษาสมุดเช็คและตราบอกบัญชีเบิกเงินไว้ด้วยตนเองอย่างรอบคอบก็ตาม แต่ก็มิใช่เป็นผลธรรมดาหรือผลโดยตรงที่จะให้บังเกิดการปลอมเช็คและนำไปขึ้นเงินได้สำเร็จ หากแต่เกิดจากการทำของผู้อื่น จำเลยที่ 1จึงไม่ต้องรับผิดต่อโจทก์ ที่จำเลยที่ 2 อ้างว่าโจทก์ตั้งรูปคดีมาในลักษณะละเมิดโดยอ้างว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อทำให้โจทก์เสียหาย ไม่ควรนำกฎหมายในเรื่องตั๋วเงินมาใช้นั้น เห็นว่าโจทก์กล่าวในฟ้องว่าจำเลยที่ 2 ประมาทเลินเล่อในเรื่องตั๋วเงินหาใช่กล่าวว่าจำเลยที่ 2 ทำการละเมิดโดยตรงอย่างเดียวไม่ คำฟ้องแสดงอยู่ว่าเกี่ยวด้วยเรื่องตั๋วเงินเป็นต้นเหตุ จึงต้องยกกฎหมายในเรื่องตั๋วเงินมาวินิจฉัยด้วย และเมื่อเช็คพิพาทมีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมก็ย่อมใช้ไม่ได้ ทั้งคดีไม่เข้าอยู่ในข้อยกเว้นตามมาตรา 1008 ด้วย จำเลยที่ 2 จึงต้องรับผิดต่อโจทก์ โดยศาลไม่จำต้องวินิจฉัยต้ออ้างของจำเลยที่ 2 ว่า จำเลยที่ 2 ได้จ่ายเงินไปโดยมิได้ประมาทเลินเล่อหรือไม่แต่อย่างใด เนื่องจากข้ออ้างดังกล่าวเป็นกรณีตามมาตรา 1009 ซึ่งเป็นเรื่องการสลักหลังปลอมซึ่งไม่เกี่ยวกับคดีนี้เลย ข้อสังเกต ก) คำพิพากษาศาลฎีกานี้วินิจฉัยชัดแจ้งว่าจำเลยที่ 1ไม่ได้ประมาทเลินเล่อ และคดีไม่เข้าในข้ยกเว้นของมาตรา 1008ถ้าหากจำเลยที่ 1 ประมาทเลินเล่อก็ต้องถือว่าโจทก์ประมาทเลินเล่อด้วยเช่นกัน ตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 220ที่ว่า "ลูกหนี้ต้องรับผิดชอบในความผิดของตัวแทนแห่งตนกับทั้งของบุคคลที่ตนใช้ในการชำระหนี้นั้นโดยขนาดเสมอกับว่าเป็นความผิดของตนเอง..." ข)ท่านศาสตราจารย์หยุดแสงอุทัยได้หมายเหตุไว้ท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวตอนหนึ่งว่า "...ผู้เขียนเห็นว่าเพียงที่ผู้สั่งจ่ายมอบเช็คให้บุคคลอื่นเก็บไว้หาเป็นการเลินเล่อไม่ เพราะคนธรรมดามากหลายที่ไม่ได้เก็บสมุดเช็คด้วยตนเอง สมุดเช็คที่ไม่มีลายมือชื่อก็คือกระดาษเปล่าแผ่นหนึ่งนั้นเอง และเป็นความเชื่อโดยทั่วไปว่า ธนาคารย่อมสามารถทราบได้ว่าลายมือชื่อใดปลอมหรือไม่เมื่อการมอบสมุดเช็คให้ผู้อื่นยึดถือไว้ไม่ใช้เป็นการขาดความระมัดระวังอันควรเป็นวิสัยของวิญญูชนแล้วก็ไม่เป็นการเลินเล่อนอกจากนี้การที่ไม่เก็บตราบอกบัญชีเบิกเงินก็ไม่ใช่การขาดความระมัดระวังอันควร เป็นวิสัยของวิญญูชนเช่นเดียวกัน เมื่อการกระทำของจำเลยที่ 1 ไม่เป็นประมาท โจทก์จึงไม่ตกอยู่ในฐานที่ต้องตัดบทมิให้ยกลายมือปลมอขึ้นเป็นข้อต่อสู้ และเมื่อไม่มีการกระทำอันเป็นประมาทเสียแล้ว ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำและผลคือผลของการกระทำของจำเลยใกล้หรืไกลกว่าเหตุก็ไม่ต้องพิจารณาเพราะการพิจารณาคดีแพ่งจะพิจารณาปัญหานี้ได้ต่อเมื่อมีการกระทำอันเป็นประมาทเสียก่อนต่อจากนั้นจึงพิจารณาว่าผลอันใดเป็นผลอันเกิดจากการประมาท ซึ่งจะทำให้ผู้กระทำโดยประมาทต้องรับผิด อย่างไรก็ดีโดยที่คำพิพากษาศาลฎีกานี้ได้วางเกณฑ์เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำและผลไว้ด้วย จึงควรจะได้พิจารณาเสียในโอกาสนี้ ศาลฎีกาได้วางหลักไว้ว่า ความเสียหายจะต้องบังเกิดผลโดยตรงจากการกระทำของจำเลยหรือเป็นผลอันใกล้ชิดกับการกระทำของจำเลย..."3 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1363/2516 โจทก์เก็บสมุดเช็คไว้ในตู้เอกสาร ซึ่งตั้งอยู่บนโต๊ะทำงานของโจทก์ ห้องทำงานของโจทก์ใช้เป็นที่รับแขกด้วย ตู้เอกสารมีกุญแจเสียมาก่อนโจทก์ทราบเรื่องเช็คหายประมาณ 10 วัน ถือว่าโจทก์เก็บสมุดเช็คไว้ในที่อันสมควรแล้ว แม้จะมีคนร้ายลักเช็คนั้นไปลงลายมือชื่อโจทก์ และธนาคารจำเลยได้จ่ายเงินตามเช็คนั้น ก็ถือไม่ได้ว่าโจทก์ได้ประมาทเลินเล่อแต่อย่างใด จำเลยไม่มีสิทธิจะหักเงินที่จำเลยจ่ายไปตามเช็คจากบัญชีของโจทก์ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5035/2528 ตามเงื่อไขซึ่งเป็นข้อสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันของโจทก์ต่อธนาคารจำเลย การออกเช็คสั่งจ่ายเงินจากบัญชีเงินฝากต้องลงลายมือชื่อ ฉ. และ จ. ร่วมกันเมื่อลายมือชื่อ จ. เป็นลายมือชื่อปลอม เช็คนั้นจึงเป็นอันใช้ไม่ได้เลย จำเลยจ่ายเงินตามเช็คไปย่อมไม่ทำให้เช็คนั้นหลุดพ้นและยังเป็นการผิดสัญญาเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันด้วย การที่ ฉ.ลงลายมือชื่อแท้จริงในเช็ค ไม่ทำให้โจทก์อยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ เมื่อเช็คพิพาทเป็นเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมกรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1006 6. สำหรับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2272/2534 ได้วินิจฉัยว่าผู้สั่งจ่ายอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทอันเข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 1008แล้ว โดยอ้างเหตุว่า ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่าย แต่ผู้เขียนขอให้ท่านผู้อ่านเปรียบเทียบพฤติการณ์แห่งคดีของคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับนี้กับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 131/2496 และ 1363/2516 ดังกล่าวข้างต้นประกอบกันด้วย 7. ธนาคารอ้างข้อสัญญาเพื่อปฏิเสธความรับผิดเรื่องลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอมปกติแล้วเวลาที่ลูกค้าขอเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันธนาคารจะให้ลูกค้าทำคำขอเปิดบัญชีไว้ ส่วนในคำขอนั้นจะมีข้อสัญญาให้ลูกค้าเก็บรักษาเช็คไว้ในที่ปลอดภัย ไม่มอบเช็คที่ยังไม่กรอกข้อความให้แก่ผู้อื่น หากไม่ปฏิบัติตามหรือประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้มีการปลอมลายมือชื่อผู้สั่งจ่าย และธนาคารจ่ายเงินไป ธนาคารก็ไม่ต้องรับผิดชอบ และถ้าสมุดเช็คหาย ลูกค้าต้องแจ้งให้ธนาคารทราบ หากไม่แจ้งหรือแจ้งล่าช้าจนธนาคารจ่ายเงินตามเช็คไป ธนาคารก็ไม่ต้องรับผิดชอบเช่นกัน มีปัญหาว่าธนาคารจะอ้างข้อต่อสู้ดังกล่าวเพื่อปฏิเสธความรับผิดของตนได้หรือไม่ ได้มีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 วินิจฉัยว่าจำเลยที่ 1 เป็นสมุห์บัญชีจำเลยที่ 2 เป็นผู้จัดการสาขาของธนาคารจำเลยที่ 3 จำเลยที่ 1, ที่ 2ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าอยู่ตลอดเวลาจำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบ ตรวจสอบลายมือชื่อในเช็คพิพาทตามควร ก็จะต้องทราบว่าลายมือชื่อดังกล่าวเป็นลายมือปลอมการที่จำเลยทั้งสองไม่ใช้ความระมัดระวังให้เพียงพอ จึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง แม้โจทก์กับจำเลยจะมีข้อตกลงไว้ล่วงหน้าว่าเมื่อเช็คยังไม่ได้สั่งจ่ายสูญหายด้วยความจงใจหรือประมาทเลินเล่อของโจทก์เอง และมีผู้ปลอมลายมือชื่อของโจทก์ไปเบิกเงิน จำเลยไม่ต้องรับผิดต่อความเสียหายใด ๆ ก็ตาม จำเลยก็จะอ้างข้อตกลงดังกล่าวเพื่อปฏิเสธความรับผิดของตนไม่ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 373 ข้อสังเกต ก) ศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่าได้นำลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายในเช็คพิพาทเปรียบเทียบกับลายมือชื่อตัวอย่างของโจทก์ที่ได้ให้ไว้กับธนาคารแล้ว แม้ดูโดยผิดเผินน่าจะมีส่วนคล้ายคลึงกันแต่ถ้าตรวจดูอย่างละเอียดรอบคอบแล้วาจะเห็นว่าคุณสมบัติในการเขียนและรูปร่างลักษณะตัวอักษรแตกต่างกัน เมื่อคำนึงว่าจำเลยที่ 1,ที่ 2 ปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการตรวจลายมือชื่อของลูกค้าโดยตรงอยู่ตลอดเวลา จำเลยทั้งสองย่อมมีความชำนาญในการตรวจพิสูจน์ลายมือของลูกค้ามากกว่าคนธรรมดา หากจำเลยทั้งสองได้ใช้ความระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยละเอียดรอบคอบตรวจสอบลายมือชื่อตามควรก็จะต้องทราบว่าลายมือชื่อดังกล่าวเป็นลายมือปลอม การที่จำเลยที่ 1, ที่ 2 ไม่ใช้ความระมัดระวังให้พียงพอจึงเป็นการกระทำโดยประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ทำให้เกิดความเสียหายแก่โจทก์ จำเลยจะตัองรับผิดในผลของการกระทำละเมิด ซึ่งขณะเดียวกันก็เป็นการไม่ปฏิบัติตามสัญญาเงินฝากทรัพย์ด้วย ข) ศาลฎีกาวินิจฉัยข้อสัญญาดังกล่าวเป็นโมฆะโดยอ้างว่าเป็นข้อสัญญายกเว้นความรับผิดในกรณีความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรงของธนาคาร ข้อสัญญาดังกล่าวจึงเป็นโมฆะตามมาตรา 373 ค) แนววินิจฉัยศาลฎีกานี้ตรงกับแนวความเห็นของท่านอาจารย์อัมพรณตะกั่วทุ่ง ที่ว่าแม้ผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อผิดข้อสัญญาดังกล่าว แต่เมื่อธนาคารประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ข้อต่อสู้ของธนาคารน่าจะฟังไม่ขึ้น เว้นแต่ธนาคารจะพิสูจน์ได้ว่าผู้ฝากมีส่วนทำความผิดอย่างใดอย่างหนึ่งก่อให้เกิดความเสียหายด้วยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 2234 ง) ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 นี้ศาลฎีกาไม่ได้วินิจฉัยถึงว่าโจทก์ในฐานะผู้สั่งจ่ายประมาทเลินเล่อ และอยู่ในฐานเป็นผู้ต้องตัดบทมิให้ยกข้อลายมือชื่อปลอมขึ้นเป็นข้อต่อสู้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1008 ด้วยผู้เขียนเห็นว่าหากได้ความว่าโจทก์เป็นผู้ประมาทเลินเล่อเช่นเดียวกับธนาคารจำเลยก็ควรจะต้องนำมาตรา 223 มาใช้บังคับตามความเห็นของท่านอาจารย์อัมพรดังกล่าว ซึ่งเป็นทำนองเดียวกันความเห็นของศาสตราจารย์หยุด แสงอุทัยในข้อ 4 ข้างต้นในกรณีเช่นนี้หากใช้แต่มาตรา 1008 มาบังคับทำให้ธนาคารจำเลยไม่ต้องรับผิดในการที่จ่ายเงินตามเช็คที่มีลายมือชื่อผู้สั่งจ่ายปลอม ทั้ง ๆ ที่ธนาคารจำเลยก็ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง หรือหากให้ธนาคารจำเลยรับผิดทั้งหมดเนื่องจากกรณีละเมิดและผิดสัญญาฝากทรัพย์ อย่างเช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4161/2532 นี้ ทั้ง ๆ ที่ผู้สั่งจ่ายก็ประมาทเลินเล่อด้วย ก็จะเป็นเรื่องที่ฝืนความรู้สึกของนักกฎหมายอย่างยิ่ง. ทวีประจวบลาภ.