คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1772/2540หลักกฎหมาย: การขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1237นั้นมิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอโจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่1โดยทำเป็นคำฟ้องได้และตามคำฟ้องจำเลยที่2ถึงที่4และที่6เป็นกรรมการจำเลยที่2ถึงที่7ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่1มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้ว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251มิได้มุ่งหมายให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้นๆและหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใดๆและข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้กรณีย่อมต้องด้วยวรรคสองของมาตรา1251คือไม่มีผู้ชำระบัญชีผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้มิฉะนั้นบทบัญญัติมาตรา1251ย่อมไร้ผลเมื่อกรรมการของบริษัทจำเลยที่1ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่1กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่1ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251วรรคสองได้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องขอให้ศาลพิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวนจำกัด จำเลยที่ 1 และให้ตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีตามกฎหมายจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ให้การว่าโจทก์ทั้งเจ็ดสามารถใช้สิทธิเรียกร้องทางศาลเพียงฝ่ายเดียวด้วยการยื่นคำร้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237มิใช่ด้วยการยื่นฟ้องต่อศาล จำเลยทั้งเจ็ดไม่เห็นด้วยที่จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีเพราะไม่เชื่อในความสามารถและความสุจริต หากมีความจำเป็นจำเลยขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 3และที่ 6 เป็นผู้ชำระบัญชี และหรือให้ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นตั้งบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 และที่ 5 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้หมายเรียกจำเลยที่ 3 ที่ 4 ให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวน จำกัดให้นายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีจำเลย ที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และ ที่ 7 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 พิพากษายืนจำเลย ที่ 1, ที่ 3, ที่ 4, ที่ 6, และ ที่ 7 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่าขณะฟ้องคดีนี้บริษัทจำเลยที่ 1 มีทุนจดทะเบียน 10,000,000 บาท โดยมีโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ที่ 5 ที่ 6 และจำเลยที่ 2 ถึง ที่ 4และจำเลยที่ 6 เป็นกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 โดยกรรมการคนใดคนหนึ่งของบริษัทจำเลยที่ 1 ลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1 กระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ แต่ถ้าเป็นเอกสารการเงิน อสังหาริมทรัพย์และสัญญาต่าง ๆ จะต้องมีจำเลยที่ 2ที่ 3 หรือที่ 4 คนใดคนหนึ่งกับโจทก์ที่ 1 ที่ 2 หรือที่ 3 คนใดคนหนึ่ง กับโจทก์ที่ 5 ที่ 6 หรือจำเลยที่ 6 คนใดคนหนึ่งร่วมกันลงลายมือชื่อรวมกัน 3 คน และประทับตามสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1มีอำนาจกระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1ได้ ตั้งแต่ปี 2528 ถึงปี2533 บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนทุกปีรวมขาดทุนสะสม 2 6,173,541.75 บาทปรากฏตามงบดุลเอกสารหมาย จ.10 ถึงจ.13 และปจ.1 ถึง ป.จ.3และขาดทุนสะสมต่อมาจนถึงปี 2536 รวมเป็นทั้งสิ้นประมาณ30 ล้านบาทเศษ รายได้หลักของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้มาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก แต่ตั้งแต่ปี 2531 เป็นต้นมาจำเลยที่ 1 หยุดทำเหมืองแร่ปรากฏตามใบอนุญาตหยุดการทำเหมืองแร่เอกสารหมาย จ.15มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ว่า การที่โจทก์ทั้งเจ็ดขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องชอบด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237หรือไม่ จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ไม่ได้โต้แย้งสิทธิต่อโจทก์ทั้งเจ็ด กรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ที่โจทก์จะเสนอเป็นคำฟ้องได้ โจทก์ทั้งเจ็ดชอบที่จะทำเป็นคำร้องขอนั้นเห็นว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอ โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้ และตามคำฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4และที่ 6 เป็นกรรมการ จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่ 1 มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่ 1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า ศาลล่างทั้งสองรับฟังพยานหลักฐานและพิพากษานอกประเด็นหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7ฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องว่ากรรมการฝ่ายจำเลยได้บริหารงานบริษัทจำเลยที่ 1 ด้วยความประมาทและไม่สุจริตทำให้บริษัทจำเลยที่ 1 ต้องประสบภาวะขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า1 ปี และไม่มีทางหวังว่าจะกลับฟื้นตัวได้ แต่ศาลล่างทั้งสองกลับวินิจฉัยว่า น่าเชื่อว่าฝ่ายโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินกิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 ร่วมกับฝ่ายจำเลย กิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 คงไม่สามารถดำเนินต่อไปได้จึงทำให้เกิดการของบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปีเศษ เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นนั้น เห็นว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดได้บรรยายฟ้องไว้แจ้งชัดว่าเหตุแห่งการขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 เนื่องจากบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตั้งแต่ปี 2528จนถึงปี 2531 รวมเป็นเงินทั้งสิ้นประมาณ 21,273,670.10 บาท และไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ ประเด็นในคดีนี้จึงมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 ดำเนินกิจการขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า 1 ปี และไม่มีทางหวังจะฟื้นตัวได้หรือไม่ ส่วนที่อ้างมาในคำฟ้องตอนแรกว่าเป็นเพราะกรรมการฝ่ายจำเลยบริหารบริษัทจำเลยที่ 1 ปราศจากความระมัดระวังไม่รอบคอบและไม่สุจริตนั้นเป็นเพียงเหตุผลประกอบเท่านั้น ไม่ใช่เป็นประเด็นโดยตรง ข้อวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสองจึงไม่เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทางหวังจะกลับฟื้นตัวได้และสมควรเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ฎีกาว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทรัพย์สินเป็นที่ดินมูลค่า 1,000 ล้านบาท การที่บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนอยู่เป็นเงินเพียง 26 ล้านบาทเศษน่าจะแก้ไขได้หากได้รับความร่วมมือจากกรรมการฝ่ายโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ความสามารถแต่กรรมการและผู้ถือหุ้นฝ่ายโจทก์นอกจากจะไม่ยอมใช้ความรู้ความสามารถเข้าช่วยเหลือบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว ยังพยายามขัดขวางมิให้ฝ่ายจำเลยแก้ไขปัญหาได้ และกลับปล่อยให้บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตลอดเวลานั้น จากฎีกาของจำเลยดังกล่าวนอกจากจะไม่ได้เสนอหนทางหรือวิธีการแก้ไขปัญหาขาดทุนของจำเลยที่ 1 แล้ว กลับเป็นการแสดงให้เห็นว่าไม่มีทางที่จะกลับฟื้นตัวให้มีกำไรหรือระงับการขาดทุนต่อไปได้ ที่ศาลล่างทั้งสองเห็นสมควรให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการสุดท้ายว่า จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัยเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้หรือไม่และสมควรตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคหนึ่ง ได้กำหนดให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนหรือกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีได้ตามกฎหมายจึงไม่อาจตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1และหากมีเหตุอันควรจะต้องเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว จำเลยที่ 3และที่ 6 ในฐานะกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเป็นผู้ชำระบัญชีเองนั้น เห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่ เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าถ้าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้น ๆ และถ้าหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ กรณีย่อมต้องด้วยวรรค 2ของมาตรา 1251 นี้ คือไม่มีผู้ชำระบัญชี ผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้ มิฉะนั้นบทบัญญัติของมาตรา 1251ย่อมไร้ผลไม่อาจนำมาใช้บังคับแก่กรณีใด ๆ ได้ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่ากรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง ได้ นายจำรัส ปิงคลาศัยจบการศึกษาทางด้านบัญชีและเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ทั้งเต็มใจที่จะเป็นผู้ชำระบัญชีให้บริษัทจำเลยที่ 1 ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 และตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ฟังไม่ขึ้นทุกข้อ"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1772/2540นาย สุเทพ ลิปานนท์ กับพวกโจทก์บริษัท เข้งหงวน จำกัด กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1237, ม. 1251 ป.วิ.พ. ม. 55การขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1237นั้นมิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอโจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่1โดยทำเป็นคำฟ้องได้และตามคำฟ้องจำเลยที่2ถึงที่4และที่6เป็นกรรมการจำเลยที่2ถึงที่7ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่1มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้ว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251มิได้มุ่งหมายให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้นๆและหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใดๆและข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้กรณีย่อมต้องด้วยวรรคสองของมาตรา1251คือไม่มีผู้ชำระบัญชีผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้มิฉะนั้นบทบัญญัติมาตรา1251ย่อมไร้ผลเมื่อกรรมการของบริษัทจำเลยที่1ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่1กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่1ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251วรรคสองได้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องขอให้ศาลพิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวนจำกัด จำเลยที่ 1 และให้ตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีตามกฎหมายจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ให้การว่าโจทก์ทั้งเจ็ดสามารถใช้สิทธิเรียกร้องทางศาลเพียงฝ่ายเดียวด้วยการยื่นคำร้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237มิใช่ด้วยการยื่นฟ้องต่อศาล จำเลยทั้งเจ็ดไม่เห็นด้วยที่จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีเพราะไม่เชื่อในความสามารถและความสุจริต หากมีความจำเป็นจำเลยขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 3และที่ 6 เป็นผู้ชำระบัญชี และหรือให้ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นตั้งบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 และที่ 5 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้หมายเรียกจำเลยที่ 3 ที่ 4 ให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวน จำกัดให้นายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีจำเลย ที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และ ที่ 7 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 พิพากษายืนจำเลย ที่ 1, ที่ 3, ที่ 4, ที่ 6, และ ที่ 7 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่าขณะฟ้องคดีนี้บริษัทจำเลยที่ 1 มีทุนจดทะเบียน 10,000,000 บาท โดยมีโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ที่ 5 ที่ 6 และจำเลยที่ 2 ถึง ที่ 4และจำเลยที่ 6 เป็นกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 โดยกรรมการคนใดคนหนึ่งของบริษัทจำเลยที่ 1 ลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1 กระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ แต่ถ้าเป็นเอกสารการเงิน อสังหาริมทรัพย์และสัญญาต่าง ๆ จะต้องมีจำเลยที่ 2ที่ 3 หรือที่ 4 คนใดคนหนึ่งกับโจทก์ที่ 1 ที่ 2 หรือที่ 3 คนใดคนหนึ่ง กับโจทก์ที่ 5 ที่ 6 หรือจำเลยที่ 6 คนใดคนหนึ่งร่วมกันลงลายมือชื่อรวมกัน 3 คน และประทับตามสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1มีอำนาจกระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1ได้ ตั้งแต่ปี 2528 ถึงปี2533 บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนทุกปีรวมขาดทุนสะสม 2 6,173,541.75 บาทปรากฏตามงบดุลเอกสารหมาย จ.10 ถึงจ.13 และปจ.1 ถึง ป.จ.3และขาดทุนสะสมต่อมาจนถึงปี 2536 รวมเป็นทั้งสิ้นประมาณ30 ล้านบาทเศษ รายได้หลักของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้มาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก แต่ตั้งแต่ปี 2531 เป็นต้นมาจำเลยที่ 1 หยุดทำเหมืองแร่ปรากฏตามใบอนุญาตหยุดการทำเหมืองแร่เอกสารหมาย จ.15มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ว่า การที่โจทก์ทั้งเจ็ดขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องชอบด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237หรือไม่ จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ไม่ได้โต้แย้งสิทธิต่อโจทก์ทั้งเจ็ด กรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ที่โจทก์จะเสนอเป็นคำฟ้องได้ โจทก์ทั้งเจ็ดชอบที่จะทำเป็นคำร้องขอนั้นเห็นว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอ โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้ และตามคำฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4และที่ 6 เป็นกรรมการ จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่ 1 มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่ 1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า ศาลล่างทั้งสองรับฟังพยานหลักฐานและพิพากษานอกประเด็นหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7ฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องว่ากรรมการฝ่ายจำเลยได้บริหารงานบริษัทจำเลยที่ 1 ด้วยความประมาทและไม่สุจริตทำให้บริษัทจำเลยที่ 1 ต้องประสบภาวะขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า1 ปี และไม่มีทางหวังว่าจะกลับฟื้นตัวได้ แต่ศาลล่างทั้งสองกลับวินิจฉัยว่า น่าเชื่อว่าฝ่ายโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินกิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 ร่วมกับฝ่ายจำเลย กิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 คงไม่สามารถดำเนินต่อไปได้จึงทำให้เกิดการของบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปีเศษ เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นนั้น เห็นว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดได้บรรยายฟ้องไว้แจ้งชัดว่าเหตุแห่งการขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 เนื่องจากบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตั้งแต่ปี 2528จนถึงปี 2531 รวมเป็นเงินทั้งสิ้นประมาณ 21,273,670.10 บาท และไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ ประเด็นในคดีนี้จึงมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 ดำเนินกิจการขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า 1 ปี และไม่มีทางหวังจะฟื้นตัวได้หรือไม่ ส่วนที่อ้างมาในคำฟ้องตอนแรกว่าเป็นเพราะกรรมการฝ่ายจำเลยบริหารบริษัทจำเลยที่ 1 ปราศจากความระมัดระวังไม่รอบคอบและไม่สุจริตนั้นเป็นเพียงเหตุผลประกอบเท่านั้น ไม่ใช่เป็นประเด็นโดยตรง ข้อวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสองจึงไม่เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทางหวังจะกลับฟื้นตัวได้และสมควรเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ฎีกาว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทรัพย์สินเป็นที่ดินมูลค่า 1,000 ล้านบาท การที่บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนอยู่เป็นเงินเพียง 26 ล้านบาทเศษน่าจะแก้ไขได้หากได้รับความร่วมมือจากกรรมการฝ่ายโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ความสามารถแต่กรรมการและผู้ถือหุ้นฝ่ายโจทก์นอกจากจะไม่ยอมใช้ความรู้ความสามารถเข้าช่วยเหลือบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว ยังพยายามขัดขวางมิให้ฝ่ายจำเลยแก้ไขปัญหาได้ และกลับปล่อยให้บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตลอดเวลานั้น จากฎีกาของจำเลยดังกล่าวนอกจากจะไม่ได้เสนอหนทางหรือวิธีการแก้ไขปัญหาขาดทุนของจำเลยที่ 1 แล้ว กลับเป็นการแสดงให้เห็นว่าไม่มีทางที่จะกลับฟื้นตัวให้มีกำไรหรือระงับการขาดทุนต่อไปได้ ที่ศาลล่างทั้งสองเห็นสมควรให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการสุดท้ายว่า จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัยเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้หรือไม่และสมควรตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคหนึ่ง ได้กำหนดให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนหรือกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีได้ตามกฎหมายจึงไม่อาจตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1และหากมีเหตุอันควรจะต้องเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว จำเลยที่ 3และที่ 6 ในฐานะกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเป็นผู้ชำระบัญชีเองนั้น เห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่ เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าถ้าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้น ๆ และถ้าหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ กรณีย่อมต้องด้วยวรรค 2ของมาตรา 1251 นี้ คือไม่มีผู้ชำระบัญชี ผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้ มิฉะนั้นบทบัญญัติของมาตรา 1251ย่อมไร้ผลไม่อาจนำมาใช้บังคับแก่กรณีใด ๆ ได้ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่ากรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง ได้ นายจำรัส ปิงคลาศัยจบการศึกษาทางด้านบัญชีและเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ทั้งเต็มใจที่จะเป็นผู้ชำระบัญชีให้บริษัทจำเลยที่ 1 ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 และตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ฟังไม่ขึ้นทุกข้อ"พิพากษายืน(สันติ ทักราล-อุดม มั่งมีดี-สมพล สัตยาอภิธาน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหากดูตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 แล้วอาจทำให้เข้าใจได้ว่าการขอเลิกบริษัทจำกัดจะต้องเริ่มต้นคดีโดยทำเป็นคำร้องขอยื่นต่อศาลแบบคดีไม่มีข้อพิพาทเท่านั้น เนื่องจากบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวใช้คำว่า "ศาลอาจสั่งให้เลิกบริษัทจำกัดด้วยเหตุต่อไปนี้คือ "เพราะกรณีที่ศาลทำคำวินิจฉัยในรูปของคำสั่งจะเป็นกรณีที่มีการเริ่มต้มคดีโดยการยื่นคำร้องขอเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท เช่น การขอตั้งผู้จัดการมรดก หรือขอให้ศาลสั่งให้บุคคลใดเป็นคนสาบสูญ เป็นต้น ซึ่งต่างจากกรณีที่ศาลทำคำวินิจฉัยในรูปของคำพิพากษาการเริ่มต้นคดีจะทำเป็นคำฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาทความจริงแล้วเคยมีผู้ถือหุ้นของบริษัทขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดโดยเริ่มต้นคดีแบบคดีไม่มีข้อพิพาท โดยทำเป็นคำร้องขอ เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2301/2536 เป็นต้น กับเริ่มต้นคดีแบบคดีมีข้อพิพาทโดยทำเป็นคำฟ้อง เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2490,223/2506, 1774/2522 เป็นต้น ดังนั้น ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ที่วินิจฉัยว่า "การขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ต้องทำเป็นคำร้อง โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้" จึงเป็นคำวินิจฉัยที่ชี้ชัดและตอกย้ำว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 ทำได้ทั้งทำเป็นคำร้องขอหรือทำเป็นคำฟ้องก็ได้ กรณีที่ผู้ถือหุ้นของบริษัทขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดส่วนใหญ่จะขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีด้วย เนื่องจากเมื่อบริษัทจำกัดเลิกกันแล้วกฎหมายบังคับต้องมีการชำระบัญชีจึงต้องมีผู้ชำระบัญชี(ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 351/2507 (ประชุมใหญ่)) การตั้งผู้ชำระบัญชี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251มีในกรณีต่อไปนี้ 1. ถ้าบริษัทจำกัดมีกรรมการบริษัทอยู่ในขณะที่เลิกจากกันกรรมการบริษัทนั้นย่อมเข้าเป็นผู้ชำระบัญชี(ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 วรรคแรก) 2. แม้กรรมการบริษัทอยู่ในขณะที่เลิกกันก็ตาม ข้อบังคับของบริษัทอาจจะกำหนดการตั้งผู้ชำระบัญชีไว้เป็นอย่างอื่นก็ได้ซึ่งต้องเป็นไปตามนั้น (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคแรก) 3. ถ้าไม่มีผู้ชำระบัญชีดังกล่าวแล้ว พนักงานอัยการหรือบุคคลผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ตั้งผู้ชำระบัญชีได้(ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 วรรคสอง) ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ปรากฏว่าฝ่ายโจทก์มีโจทก์บางคนเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ส่วนฝ่ายจำเลยมีจำเลยบางคนเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 แต่ฝ่ายโจทก์ก็ขอให้ศาลตั้ง จ.ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกให้เป็นผู้ชำระบัญชีส่วนฝ่ายจำเลยขอให้ศาลตั้งจำเลยที่ 3 และที่ 6 ซึ่งเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 เป็นผู้ชำระบัญชีโดยข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 ไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ซึ่งตามหลักกฎหมายข้างต้นเมื่อมีกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 อยู่ในขณะที่บริษัทเลิกกัน กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 น่าจะเป็นผู้ชำระบัญชีแต่ศาลตั้ง จ. ซึ่งเป็นบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชี โดยศาลฎีกาแปลความหมายของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251ว่า กรณีที่กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกัน ไม่อาจชำระบัญชีได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ ถือว่ากรณีดังกล่าวไม่มีผู้ชำระบัญชี (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง) โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ ผู้เขียนเห็นว่า การที่ศาลฎีกาแปลความหมายเช่นนั้น น่าจะมาจากการชำระบัญชีต้องทำการชำระสะสางการงานของบริษัทนั้นให้เสร็จสิ้นไปกับจัดการใช้หนี้ตลอดจนจำหน่ายทรัพย์สินของบริษัทนั้น ๆ หากให้กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ซึ่งไม่ลงรอยกันมาเป็นผู้ชำระบัญชีอาจทำให้เกิดปัญหากับการชำระบัญชีได้จึงแปลความหมายเช่นนั้นซึ่งถือได้ว่าเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาที่แปลความหมายของกฎหมายให้มีผลในทางปฏิบัติที่ดีอีกเรื่องหนึ่ง สุรฤทธิ์ ธีระศักดิ์คำพิพากษา: โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องขอให้ศาลพิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวนจำกัด จำเลยที่ 1 และให้ตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีตามกฎหมายจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ให้การว่าโจทก์ทั้งเจ็ดสามารถใช้สิทธิเรียกร้องทางศาลเพียงฝ่ายเดียวด้วยการยื่นคำร้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237มิใช่ด้วยการยื่นฟ้องต่อศาล จำเลยทั้งเจ็ดไม่เห็นด้วยที่จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีเพราะไม่เชื่อในความสามารถและความสุจริต หากมีความจำเป็นจำเลยขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 3และที่ 6 เป็นผู้ชำระบัญชี และหรือให้ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นตั้งบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 และที่ 5 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้หมายเรียกจำเลยที่ 3 ที่ 4 ให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวน จำกัดให้นายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีจำเลย ที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และ ที่ 7 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 พิพากษายืนจำเลย ที่ 1, ที่ 3, ที่ 4, ที่ 6, และ ที่ 7 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่าขณะฟ้องคดีนี้บริษัทจำเลยที่ 1 มีทุนจดทะเบียน 10,000,000 บาท โดยมีโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ที่ 5 ที่ 6 และจำเลยที่ 2 ถึง ที่ 4และจำเลยที่ 6 เป็นกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 โดยกรรมการคนใดคนหนึ่งของบริษัทจำเลยที่ 1 ลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1 กระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ แต่ถ้าเป็นเอกสารการเงิน อสังหาริมทรัพย์และสัญญาต่าง ๆ จะต้องมีจำเลยที่ 2ที่ 3 หรือที่ 4 คนใดคนหนึ่งกับโจทก์ที่ 1 ที่ 2 หรือที่ 3 คนใดคนหนึ่ง กับโจทก์ที่ 5 ที่ 6 หรือจำเลยที่ 6 คนใดคนหนึ่งร่วมกันลงลายมือชื่อรวมกัน 3 คน และประทับตามสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1มีอำนาจกระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1ได้ ตั้งแต่ปี 2528 ถึงปี2533 บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนทุกปีรวมขาดทุนสะสม 2 6,173,541.75 บาทปรากฏตามงบดุลเอกสารหมาย จ.10 ถึงจ.13 และปจ.1 ถึง ป.จ.3และขาดทุนสะสมต่อมาจนถึงปี 2536 รวมเป็นทั้งสิ้นประมาณ30 ล้านบาทเศษ รายได้หลักของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้มาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก แต่ตั้งแต่ปี 2531 เป็นต้นมาจำเลยที่ 1 หยุดทำเหมืองแร่ปรากฏตามใบอนุญาตหยุดการทำเหมืองแร่เอกสารหมาย จ.15มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ว่า การที่โจทก์ทั้งเจ็ดขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องชอบด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237หรือไม่ จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ไม่ได้โต้แย้งสิทธิต่อโจทก์ทั้งเจ็ด กรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ที่โจทก์จะเสนอเป็นคำฟ้องได้ โจทก์ทั้งเจ็ดชอบที่จะทำเป็นคำร้องขอนั้นเห็นว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอ โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้ และตามคำฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4และที่ 6 เป็นกรรมการ จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่ 1 มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่ 1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า ศาลล่างทั้งสองรับฟังพยานหลักฐานและพิพากษานอกประเด็นหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7ฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องว่ากรรมการฝ่ายจำเลยได้บริหารงานบริษัทจำเลยที่ 1 ด้วยความประมาทและไม่สุจริตทำให้บริษัทจำเลยที่ 1 ต้องประสบภาวะขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า1 ปี และไม่มีทางหวังว่าจะกลับฟื้นตัวได้ แต่ศาลล่างทั้งสองกลับวินิจฉัยว่า น่าเชื่อว่าฝ่ายโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินกิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 ร่วมกับฝ่ายจำเลย กิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 คงไม่สามารถดำเนินต่อไปได้จึงทำให้เกิดการของบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปีเศษ เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นนั้น เห็นว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดได้บรรยายฟ้องไว้แจ้งชัดว่าเหตุแห่งการขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 เนื่องจากบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตั้งแต่ปี 2528จนถึงปี 2531 รวมเป็นเงินทั้งสิ้นประมาณ 21,273,670.10 บาท และไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ ประเด็นในคดีนี้จึงมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 ดำเนินกิจการขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า 1 ปี และไม่มีทางหวังจะฟื้นตัวได้หรือไม่ ส่วนที่อ้างมาในคำฟ้องตอนแรกว่าเป็นเพราะกรรมการฝ่ายจำเลยบริหารบริษัทจำเลยที่ 1 ปราศจากความระมัดระวังไม่รอบคอบและไม่สุจริตนั้นเป็นเพียงเหตุผลประกอบเท่านั้น ไม่ใช่เป็นประเด็นโดยตรง ข้อวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสองจึงไม่เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทางหวังจะกลับฟื้นตัวได้และสมควรเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ฎีกาว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทรัพย์สินเป็นที่ดินมูลค่า 1,000 ล้านบาท การที่บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนอยู่เป็นเงินเพียง 26 ล้านบาทเศษน่าจะแก้ไขได้หากได้รับความร่วมมือจากกรรมการฝ่ายโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ความสามารถแต่กรรมการและผู้ถือหุ้นฝ่ายโจทก์นอกจากจะไม่ยอมใช้ความรู้ความสามารถเข้าช่วยเหลือบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว ยังพยายามขัดขวางมิให้ฝ่ายจำเลยแก้ไขปัญหาได้ และกลับปล่อยให้บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตลอดเวลานั้น จากฎีกาของจำเลยดังกล่าวนอกจากจะไม่ได้เสนอหนทางหรือวิธีการแก้ไขปัญหาขาดทุนของจำเลยที่ 1 แล้ว กลับเป็นการแสดงให้เห็นว่าไม่มีทางที่จะกลับฟื้นตัวให้มีกำไรหรือระงับการขาดทุนต่อไปได้ ที่ศาลล่างทั้งสองเห็นสมควรให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการสุดท้ายว่า จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัยเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้หรือไม่และสมควรตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคหนึ่ง ได้กำหนดให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนหรือกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีได้ตามกฎหมายจึงไม่อาจตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1และหากมีเหตุอันควรจะต้องเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว จำเลยที่ 3และที่ 6 ในฐานะกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเป็นผู้ชำระบัญชีเองนั้น เห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่ เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าถ้าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้น ๆ และถ้าหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ กรณีย่อมต้องด้วยวรรค 2ของมาตรา 1251 นี้ คือไม่มีผู้ชำระบัญชี ผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้ มิฉะนั้นบทบัญญัติของมาตรา 1251ย่อมไร้ผลไม่อาจนำมาใช้บังคับแก่กรณีใด ๆ ได้ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่ากรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง ได้ นายจำรัส ปิงคลาศัยจบการศึกษาทางด้านบัญชีและเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ทั้งเต็มใจที่จะเป็นผู้ชำระบัญชีให้บริษัทจำเลยที่ 1 ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 และตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ฟังไม่ขึ้นทุกข้อ"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1772/2540นาย สุเทพ ลิปานนท์ กับพวกโจทก์บริษัท เข้งหงวน จำกัด กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1237, ม. 1251 ป.วิ.พ. ม. 55การขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1237นั้นมิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอโจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่1โดยทำเป็นคำฟ้องได้และตามคำฟ้องจำเลยที่2ถึงที่4และที่6เป็นกรรมการจำเลยที่2ถึงที่7ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่1มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา55แล้ว ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251มิได้มุ่งหมายให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่นผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้นๆและหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใดๆและข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้กรณีย่อมต้องด้วยวรรคสองของมาตรา1251คือไม่มีผู้ชำระบัญชีผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้มิฉะนั้นบทบัญญัติมาตรา1251ย่อมไร้ผลเมื่อกรรมการของบริษัทจำเลยที่1ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่1กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่1ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1251วรรคสองได้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องขอให้ศาลพิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวนจำกัด จำเลยที่ 1 และให้ตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีตามกฎหมายจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ให้การว่าโจทก์ทั้งเจ็ดสามารถใช้สิทธิเรียกร้องทางศาลเพียงฝ่ายเดียวด้วยการยื่นคำร้องตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237มิใช่ด้วยการยื่นฟ้องต่อศาล จำเลยทั้งเจ็ดไม่เห็นด้วยที่จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีเพราะไม่เชื่อในความสามารถและความสุจริต หากมีความจำเป็นจำเลยขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งจำเลยที่ 3และที่ 6 เป็นผู้ชำระบัญชี และหรือให้ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นตั้งบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ขอให้ยกฟ้องจำเลยที่ 2 และที่ 5 ขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาระหว่างพิจารณาของศาลชั้นต้น จำเลยที่ 2 ถึงแก่กรรม โจทก์ยื่นคำร้องขอให้หมายเรียกจำเลยที่ 3 ที่ 4 ให้เข้ามาเป็นคู่ความแทนศาลชั้นต้นอนุญาตศาลชั้นต้นพิจารณาแล้ว พิพากษาให้เลิกบริษัทเข้งหงวน จำกัดให้นายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีจำเลย ที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และ ที่ 7 อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 พิพากษายืนจำเลย ที่ 1, ที่ 3, ที่ 4, ที่ 6, และ ที่ 7 ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ในเบื้องต้นว่าขณะฟ้องคดีนี้บริษัทจำเลยที่ 1 มีทุนจดทะเบียน 10,000,000 บาท โดยมีโจทก์ที่ 1 ถึงที่ 3 ที่ 5 ที่ 6 และจำเลยที่ 2 ถึง ที่ 4และจำเลยที่ 6 เป็นกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 โดยกรรมการคนใดคนหนึ่งของบริษัทจำเลยที่ 1 ลงลายมือชื่อและประทับตราสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1 กระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ แต่ถ้าเป็นเอกสารการเงิน อสังหาริมทรัพย์และสัญญาต่าง ๆ จะต้องมีจำเลยที่ 2ที่ 3 หรือที่ 4 คนใดคนหนึ่งกับโจทก์ที่ 1 ที่ 2 หรือที่ 3 คนใดคนหนึ่ง กับโจทก์ที่ 5 ที่ 6 หรือจำเลยที่ 6 คนใดคนหนึ่งร่วมกันลงลายมือชื่อรวมกัน 3 คน และประทับตามสำคัญของบริษัทจำเลยที่ 1มีอำนาจกระทำการแทนบริษัทจำเลยที่ 1ได้ ตั้งแต่ปี 2528 ถึงปี2533 บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนทุกปีรวมขาดทุนสะสม 2 6,173,541.75 บาทปรากฏตามงบดุลเอกสารหมาย จ.10 ถึงจ.13 และปจ.1 ถึง ป.จ.3และขาดทุนสะสมต่อมาจนถึงปี 2536 รวมเป็นทั้งสิ้นประมาณ30 ล้านบาทเศษ รายได้หลักของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้มาจากการทำเหมืองแร่ดีบุก แต่ตั้งแต่ปี 2531 เป็นต้นมาจำเลยที่ 1 หยุดทำเหมืองแร่ปรากฏตามใบอนุญาตหยุดการทำเหมืองแร่เอกสารหมาย จ.15มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ว่า การที่โจทก์ทั้งเจ็ดขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องชอบด้วยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237หรือไม่ จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ไม่ได้โต้แย้งสิทธิต่อโจทก์ทั้งเจ็ด กรณีจึงไม่ต้องด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 ที่โจทก์จะเสนอเป็นคำฟ้องได้ โจทก์ทั้งเจ็ดชอบที่จะทำเป็นคำร้องขอนั้นเห็นว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ให้ต้องทำเป็นคำร้องขอ โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้ และตามคำฟ้อง จำเลยที่ 2 ถึงที่ 4และที่ 6 เป็นกรรมการ จำเลยที่ 2 ถึงที่ 7 ถือหุ้นในบริษัทจำเลยที่ 1 มากกว่าโจทก์ทั้งเจ็ดได้บริหารบริษัทจำเลยที่ 1ขาดทุนจนไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ จึงเป็นคำฟ้องที่ชอบด้วยประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55 แล้วปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า ศาลล่างทั้งสองรับฟังพยานหลักฐานและพิพากษานอกประเด็นหรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7ฎีกาว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดฟ้องว่ากรรมการฝ่ายจำเลยได้บริหารงานบริษัทจำเลยที่ 1 ด้วยความประมาทและไม่สุจริตทำให้บริษัทจำเลยที่ 1 ต้องประสบภาวะขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า1 ปี และไม่มีทางหวังว่าจะกลับฟื้นตัวได้ แต่ศาลล่างทั้งสองกลับวินิจฉัยว่า น่าเชื่อว่าฝ่ายโจทก์ไม่ประสงค์ที่จะดำเนินกิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 ร่วมกับฝ่ายจำเลย กิจการของบริษัทจำเลยที่ 1 คงไม่สามารถดำเนินต่อไปได้จึงทำให้เกิดการของบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนติดต่อกันเป็นเวลา 4 ปีเศษ เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นนั้น เห็นว่า คดีนี้โจทก์ทั้งเจ็ดได้บรรยายฟ้องไว้แจ้งชัดว่าเหตุแห่งการขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 เนื่องจากบริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตั้งแต่ปี 2528จนถึงปี 2531 รวมเป็นเงินทั้งสิ้นประมาณ 21,273,670.10 บาท และไม่มีทางหวังว่าจะฟื้นตัวได้ ประเด็นในคดีนี้จึงมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 ดำเนินกิจการขาดทุนติดต่อกันเกินกว่า 1 ปี และไม่มีทางหวังจะฟื้นตัวได้หรือไม่ ส่วนที่อ้างมาในคำฟ้องตอนแรกว่าเป็นเพราะกรรมการฝ่ายจำเลยบริหารบริษัทจำเลยที่ 1 ปราศจากความระมัดระวังไม่รอบคอบและไม่สุจริตนั้นเป็นเพียงเหตุผลประกอบเท่านั้น ไม่ใช่เป็นประเด็นโดยตรง ข้อวินิจฉัยของศาลล่างทั้งสองจึงไม่เป็นการรับฟังพยานหลักฐานนอกฟ้องและนอกประเด็นปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการต่อไปมีว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทางหวังจะกลับฟื้นตัวได้และสมควรเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่ จำเลยที่ 1 ที่ 3ที่ 4 ที่ 6 และที่ 7 ฎีกาว่า บริษัทจำเลยที่ 1 มีทรัพย์สินเป็นที่ดินมูลค่า 1,000 ล้านบาท การที่บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนอยู่เป็นเงินเพียง 26 ล้านบาทเศษน่าจะแก้ไขได้หากได้รับความร่วมมือจากกรรมการฝ่ายโจทก์ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ความสามารถแต่กรรมการและผู้ถือหุ้นฝ่ายโจทก์นอกจากจะไม่ยอมใช้ความรู้ความสามารถเข้าช่วยเหลือบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว ยังพยายามขัดขวางมิให้ฝ่ายจำเลยแก้ไขปัญหาได้ และกลับปล่อยให้บริษัทจำเลยที่ 1 ขาดทุนตลอดเวลานั้น จากฎีกาของจำเลยดังกล่าวนอกจากจะไม่ได้เสนอหนทางหรือวิธีการแก้ไขปัญหาขาดทุนของจำเลยที่ 1 แล้ว กลับเป็นการแสดงให้เห็นว่าไม่มีทางที่จะกลับฟื้นตัวให้มีกำไรหรือระงับการขาดทุนต่อไปได้ ที่ศาลล่างทั้งสองเห็นสมควรให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามฎีกาของจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ในประการสุดท้ายว่า จะตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัยเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้หรือไม่และสมควรตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 หรือไม่จำเลยดังกล่าวฎีกาว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคหนึ่ง ได้กำหนดให้หุ้นส่วนผู้จัดการของห้างหุ้นส่วนหรือกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีได้ตามกฎหมายจึงไม่อาจตั้งนายจำรัสเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1และหากมีเหตุอันควรจะต้องเลิกบริษัทจำเลยที่ 1 แล้ว จำเลยที่ 3และที่ 6 ในฐานะกรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ประสงค์จะเป็นผู้ชำระบัญชีเองนั้น เห็นว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 มิได้มุ่งหมายที่จะให้ผู้ที่เป็นกรรมการของบริษัทเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทเสมอไปไม่ เพราะมีข้อยกเว้นไว้ว่าถ้าหากมีข้อบังคับของบริษัทกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ผู้ชำระบัญชีของบริษัทก็จะต้องเป็นไปตามข้อบังคับนั้น ๆ และถ้าหากกรรมการของบริษัทไม่อาจเข้าเป็นผู้ชำระบัญชีได้ไม่ว่าด้วยประการใด ๆ และข้อบังคับของบริษัทไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ กรณีย่อมต้องด้วยวรรค 2ของมาตรา 1251 นี้ คือไม่มีผู้ชำระบัญชี ผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิร้องขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีได้ มิฉะนั้นบทบัญญัติของมาตรา 1251ย่อมไร้ผลไม่อาจนำมาใช้บังคับแก่กรณีใด ๆ ได้ ข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่ากรรมการของบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกันไม่อาจชำระบัญชีร่วมกันได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง ได้ นายจำรัส ปิงคลาศัยจบการศึกษาทางด้านบัญชีและเป็นผู้สอบบัญชีรับอนุญาต ทั้งเต็มใจที่จะเป็นผู้ชำระบัญชีให้บริษัทจำเลยที่ 1 ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 และตั้งนายจำรัส ปิงคลาศัย เป็นผู้ชำระบัญชีนั้น ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาจำเลยที่ 1 ที่ 3 ที่ 4 ที่ 6และที่ 7 ฟังไม่ขึ้นทุกข้อ"พิพากษายืน(สันติ ทักราล-อุดม มั่งมีดี-สมพล สัตยาอภิธาน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุหากดูตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 แล้วอาจทำให้เข้าใจได้ว่าการขอเลิกบริษัทจำกัดจะต้องเริ่มต้นคดีโดยทำเป็นคำร้องขอยื่นต่อศาลแบบคดีไม่มีข้อพิพาทเท่านั้น เนื่องจากบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวใช้คำว่า "ศาลอาจสั่งให้เลิกบริษัทจำกัดด้วยเหตุต่อไปนี้คือ "เพราะกรณีที่ศาลทำคำวินิจฉัยในรูปของคำสั่งจะเป็นกรณีที่มีการเริ่มต้มคดีโดยการยื่นคำร้องขอเป็นคดีไม่มีข้อพิพาท เช่น การขอตั้งผู้จัดการมรดก หรือขอให้ศาลสั่งให้บุคคลใดเป็นคนสาบสูญ เป็นต้น ซึ่งต่างจากกรณีที่ศาลทำคำวินิจฉัยในรูปของคำพิพากษาการเริ่มต้นคดีจะทำเป็นคำฟ้องเป็นคดีมีข้อพิพาทความจริงแล้วเคยมีผู้ถือหุ้นของบริษัทขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดโดยเริ่มต้นคดีแบบคดีไม่มีข้อพิพาท โดยทำเป็นคำร้องขอ เช่นคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2301/2536 เป็นต้น กับเริ่มต้นคดีแบบคดีมีข้อพิพาทโดยทำเป็นคำฟ้อง เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 337/2490,223/2506, 1774/2522 เป็นต้น ดังนั้น ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ที่วินิจฉัยว่า "การขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 นั้น มิได้กำหนดไว้ต้องทำเป็นคำร้อง โจทก์ทั้งเจ็ดจึงชอบที่จะขอให้เลิกบริษัทจำเลยที่ 1 โดยทำเป็นคำฟ้องได้" จึงเป็นคำวินิจฉัยที่ชี้ชัดและตอกย้ำว่าการขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1237 ทำได้ทั้งทำเป็นคำร้องขอหรือทำเป็นคำฟ้องก็ได้ กรณีที่ผู้ถือหุ้นของบริษัทขอให้ศาลสั่งเลิกบริษัทจำกัดส่วนใหญ่จะขอให้ศาลตั้งผู้ชำระบัญชีด้วย เนื่องจากเมื่อบริษัทจำกัดเลิกกันแล้วกฎหมายบังคับต้องมีการชำระบัญชีจึงต้องมีผู้ชำระบัญชี(ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 351/2507 (ประชุมใหญ่)) การตั้งผู้ชำระบัญชี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251มีในกรณีต่อไปนี้ 1. ถ้าบริษัทจำกัดมีกรรมการบริษัทอยู่ในขณะที่เลิกจากกันกรรมการบริษัทนั้นย่อมเข้าเป็นผู้ชำระบัญชี(ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 วรรคแรก) 2. แม้กรรมการบริษัทอยู่ในขณะที่เลิกกันก็ตาม ข้อบังคับของบริษัทอาจจะกำหนดการตั้งผู้ชำระบัญชีไว้เป็นอย่างอื่นก็ได้ซึ่งต้องเป็นไปตามนั้น (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคแรก) 3. ถ้าไม่มีผู้ชำระบัญชีดังกล่าวแล้ว พนักงานอัยการหรือบุคคลผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอให้ตั้งผู้ชำระบัญชีได้(ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251 วรรคสอง) ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ ปรากฏว่าฝ่ายโจทก์มีโจทก์บางคนเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ส่วนฝ่ายจำเลยมีจำเลยบางคนเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 แต่ฝ่ายโจทก์ก็ขอให้ศาลตั้ง จ.ซึ่งเป็นบุคคลภายนอกให้เป็นผู้ชำระบัญชีส่วนฝ่ายจำเลยขอให้ศาลตั้งจำเลยที่ 3 และที่ 6 ซึ่งเป็นกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 เป็นผู้ชำระบัญชีโดยข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 ไม่ได้กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ซึ่งตามหลักกฎหมายข้างต้นเมื่อมีกรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 อยู่ในขณะที่บริษัทเลิกกัน กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 น่าจะเป็นผู้ชำระบัญชีแต่ศาลตั้ง จ. ซึ่งเป็นบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชี โดยศาลฎีกาแปลความหมายของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1251ว่า กรณีที่กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ฝ่ายโจทก์และฝ่ายจำเลยมีเหตุไม่ลงรอยกัน ไม่อาจชำระบัญชีได้ และไม่ปรากฏว่ามีข้อบังคับของบริษัทจำเลยที่ 1 กำหนดเรื่องผู้ชำระบัญชีไว้ ถือว่ากรณีดังกล่าวไม่มีผู้ชำระบัญชี (ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1251 วรรคสอง) โจทก์ทั้งเจ็ดจึงมีสิทธิขอให้ตั้งบุคคลอื่นเป็นผู้ชำระบัญชีของบริษัทจำเลยที่ 1 ได้ ผู้เขียนเห็นว่า การที่ศาลฎีกาแปลความหมายเช่นนั้น น่าจะมาจากการชำระบัญชีต้องทำการชำระสะสางการงานของบริษัทนั้นให้เสร็จสิ้นไปกับจัดการใช้หนี้ตลอดจนจำหน่ายทรัพย์สินของบริษัทนั้น ๆ หากให้กรรมการบริษัทจำเลยที่ 1 ซึ่งไม่ลงรอยกันมาเป็นผู้ชำระบัญชีอาจทำให้เกิดปัญหากับการชำระบัญชีได้จึงแปลความหมายเช่นนั้นซึ่งถือได้ว่าเป็นคำพิพากษาศาลฎีกาที่แปลความหมายของกฎหมายให้มีผลในทางปฏิบัติที่ดีอีกเรื่องหนึ่ง สุรฤทธิ์ ธีระศักดิ์