คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1539/2536หลักกฎหมาย: การที่ผู้ร้องเข้าไปขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง โดยไม่ติดต่อกัน ถือว่าเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงโดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทผู้ร้องยื่นคำร้องขอและขอแก้ไขคำร้องขอว่า ที่ดินตามโฉนดเลขที่2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม เนื้อที่ 6 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ต่อมาจีนกากับอำแดงเคลื่อนถึงแก่ความตาย นายเล็ก วงษ์น้อย นางแต้ม ทัศจำนงค์ (วงษ์น้อย)นายถัด แสนชัย และนางริ้ว นาวิกชีวิน ซึ่งเป็นทายาทได้ครอบครองที่ดินดังกล่าวเป็นส่วนสัดเท่า ๆ กัน คนละประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60ตารางวา เมื่อประมาณ ปี 2512 นางแต้มขายที่ดินส่วนที่ครอบครองให้แก่ผู้ร้องในราคา 2,000 บาท โดยไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กันตามกฎหมาย แต่ได้มอบที่ดินให้ผู้ร้องครอบครองซึ่งผู้ร้องก็ครอบครองต่อมาโดยความสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนปัจจุบันเป็นเวลา 19 ปี แล้ว ไม่มีผู้ใดโต้แย้งคัดค้าน ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองจึงตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ขอให้มีคำสั่งว่าที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ของโฉนดเลขที่ 2391 ดังกล่าว เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นหลานของนางแต้มส่วนผู้ร้องเป็นบุตรของนางริ้ว และอาศัยอยู่ในที่ดินส่วนของนางริ้ว ที่ผู้ร้องอ้างว่านางแต้มขายที่ดินส่วนของนางแต้มให้แก่ผู้ร้องตั้งแต่ปี 2512 นั้น ไม่เป็นความจริงนางแต้มปลูกบ้านอาศัยอยู่ในที่ดินดังกล่าวมากับสามีจนกระทั่งมีบุตรด้วยกัน 2 คนภายหลังเมื่อบุตร 2 คน แต่งงานแยกครอบครัวออกไปแล้ว นางแต้มกับสามีก็ยังอยู่ในที่ดินต่อมาจนกระทั่งสามีถึงแก่ความตาย ส่วนนางแต้มก็ยังอยู่ในที่ดินตลอดมา จึงขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3งาน 60 ตารางวา ตามแผนที่พิพาทเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม(บางปลา) จังหวัดนครปฐม เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แล้วผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังยุติได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านนำสืบรับกันว่า ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เมื่อบุคคลทั้งสองถึงแก่ความตาย นายเล็ก นางแต้ม นางริ้วและนายถัดซึ่งเป็นทายาทเข้าครอบครองกันเป็นส่วนสัด เนื้อที่คนละ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ปรากฏตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ล.3 ที่ดินพิพาทคือที่ดินส่วนที่ตกได้แก่นางแต้ม ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์แล้วหรือไม่... ศาลฎีกาเชื่อว่า นางแต้มไม่เคยขายที่ดินพิพาทให้ผู้ร้อง เกี่ยวกับการครอบครองที่ดินพิพาทนั้น ผู้ร้องเบิกความว่า ได้เข้าไปครอบครองโดยปลูกมะเขือเทศ อ้อย มะพร้าวแต่ก็ไม่ได้ผล จึงขุดหน้าดินขาย ในปี 2516-2517 และได้ดูดทรายขายในปี 2526 เห็นว่า การเข้าไปปลูกต้นไม้ ไม่ได้ความแน่ชัดว่าเป็นเวลานานเท่าใด การตักดินขายก็ดี การดูดทรายขายก็ดี เป็นการเข้าไปเพียง 2 ครั้งเท่านั้น หลังจากขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วผู้ร้องจะเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทอย่างไรไม่ปรากฏทั้งนี้เพราะเมื่อมีการขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วคงไม่เหมาะสมที่จะทำการเพาะปลูกอีกต่อไปซึ่งนางแคและนางสุขพยานผู้คัดค้านเบิกความว่า นอกจากดูดทรายแล้วไม่เคยเห็นผู้ร้องทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท คงทิ้งไว้เฉย ๆ จึงเชื่อได้ว่า ผู้ร้องไม่ได้ทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทจริงและตามทางนำสืบของผู้ร้องก็ได้ความว่า ขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง เท่านั้นไม่ได้กระทำสืบเนื่องติดต่อกัน ทั้งการกระทำดังกล่าวเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงได้โดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามา ศาลฎีกาไม่เห็นชอบด้วย ฎีกาของผู้คัดค้านฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกคำร้องขอของผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1539/2536นาย เจีย ม โพ บาง หวายผู้ร้องนาย ไว สวัส ดีผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1382การที่ผู้ร้องเข้าไปขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง โดยไม่ติดต่อกัน ถือว่าเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงโดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทผู้ร้องยื่นคำร้องขอและขอแก้ไขคำร้องขอว่า ที่ดินตามโฉนดเลขที่2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม เนื้อที่ 6 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ต่อมาจีนกากับอำแดงเคลื่อนถึงแก่ความตาย นายเล็ก วงษ์น้อย นางแต้ม ทัศจำนงค์ (วงษ์น้อย)นายถัด แสนชัย และนางริ้ว นาวิกชีวิน ซึ่งเป็นทายาทได้ครอบครองที่ดินดังกล่าวเป็นส่วนสัดเท่า ๆ กัน คนละประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60ตารางวา เมื่อประมาณ ปี 2512 นางแต้มขายที่ดินส่วนที่ครอบครองให้แก่ผู้ร้องในราคา 2,000 บาท โดยไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กันตามกฎหมาย แต่ได้มอบที่ดินให้ผู้ร้องครอบครองซึ่งผู้ร้องก็ครอบครองต่อมาโดยความสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนปัจจุบันเป็นเวลา 19 ปี แล้ว ไม่มีผู้ใดโต้แย้งคัดค้าน ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองจึงตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ขอให้มีคำสั่งว่าที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ของโฉนดเลขที่ 2391 ดังกล่าว เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นหลานของนางแต้มส่วนผู้ร้องเป็นบุตรของนางริ้ว และอาศัยอยู่ในที่ดินส่วนของนางริ้ว ที่ผู้ร้องอ้างว่านางแต้มขายที่ดินส่วนของนางแต้มให้แก่ผู้ร้องตั้งแต่ปี 2512 นั้น ไม่เป็นความจริงนางแต้มปลูกบ้านอาศัยอยู่ในที่ดินดังกล่าวมากับสามีจนกระทั่งมีบุตรด้วยกัน 2 คนภายหลังเมื่อบุตร 2 คน แต่งงานแยกครอบครัวออกไปแล้ว นางแต้มกับสามีก็ยังอยู่ในที่ดินต่อมาจนกระทั่งสามีถึงแก่ความตาย ส่วนนางแต้มก็ยังอยู่ในที่ดินตลอดมา จึงขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3งาน 60 ตารางวา ตามแผนที่พิพาทเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม(บางปลา) จังหวัดนครปฐม เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แล้วผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังยุติได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านนำสืบรับกันว่า ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เมื่อบุคคลทั้งสองถึงแก่ความตาย นายเล็ก นางแต้ม นางริ้วและนายถัดซึ่งเป็นทายาทเข้าครอบครองกันเป็นส่วนสัด เนื้อที่คนละ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ปรากฏตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ล.3 ที่ดินพิพาทคือที่ดินส่วนที่ตกได้แก่นางแต้ม ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์แล้วหรือไม่... ศาลฎีกาเชื่อว่า นางแต้มไม่เคยขายที่ดินพิพาทให้ผู้ร้อง เกี่ยวกับการครอบครองที่ดินพิพาทนั้น ผู้ร้องเบิกความว่า ได้เข้าไปครอบครองโดยปลูกมะเขือเทศ อ้อย มะพร้าวแต่ก็ไม่ได้ผล จึงขุดหน้าดินขาย ในปี 2516-2517 และได้ดูดทรายขายในปี 2526 เห็นว่า การเข้าไปปลูกต้นไม้ ไม่ได้ความแน่ชัดว่าเป็นเวลานานเท่าใด การตักดินขายก็ดี การดูดทรายขายก็ดี เป็นการเข้าไปเพียง 2 ครั้งเท่านั้น หลังจากขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วผู้ร้องจะเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทอย่างไรไม่ปรากฏทั้งนี้เพราะเมื่อมีการขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วคงไม่เหมาะสมที่จะทำการเพาะปลูกอีกต่อไปซึ่งนางแคและนางสุขพยานผู้คัดค้านเบิกความว่า นอกจากดูดทรายแล้วไม่เคยเห็นผู้ร้องทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท คงทิ้งไว้เฉย ๆ จึงเชื่อได้ว่า ผู้ร้องไม่ได้ทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทจริงและตามทางนำสืบของผู้ร้องก็ได้ความว่า ขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง เท่านั้นไม่ได้กระทำสืบเนื่องติดต่อกัน ทั้งการกระทำดังกล่าวเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงได้โดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามา ศาลฎีกาไม่เห็นชอบด้วย ฎีกาของผู้คัดค้านฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกคำร้องขอของผู้ร้อง(สมปอง เสนเนียม-อัมพร เดชศิริ-วิฑูรย์ สุทธิประภา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. หลักการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์โดยอายุความ (prescription)หรือที่เรียกกันว่า การครอบครองปรปักษ์ (adversarypossesion) ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 ซึ่งมีที่มาจากประมวลกฎหมายแพ่งของฝรั่งเศส เยอรมัน สวิส และญี่ปุ่นนั้นมีหลักเกณฑ์ที่สำคัญประการหนึ่งก็คือจะต้องมีการยึดถือครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ มิใช่มีเพียงแต่ยึดถือครอบครองเพื่อตนเองอย่างสิทธิครอบครองตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1367 เท่านั้น แต่การครอบครองปรปักษ์ย่อมแสดงว่ามีสิทธิครอบครองแล้ว 2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่าเป็นการครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์ เช่น การมอบโฉนดที่ดินให้เข้าตัดฟืนเก็บพุดทราขายและให้คนเช่าเก็บพุดทราขาย(ฎีกาที่ 1808/2500) การเข้าไปอยู่ในที่ดินโดยปลูกเรือนและต้นไม้เป็นแนวเขต (ฎีกาที่ 772/2505) การถมคูทำรั้ว (ฎีกาที่ 1352/2521)การถมที่และล้อมรั้วเพื่อแสดงแนวเขตที่ดิน (ฎีกาที่ 2407/2529)การครอบครองปลูกบ้านและทำประโยชน์ในที่ดิน (ฎีกาที่ 712/2535)การที่ธนาคารซื้อที่ดินแล้วเข้าครอบครองทำประโยชน์ใช้เป็นสำนักงานสาขาลงบัญชีว่าเป็นทรัพย์สิน เสียภาษีที่ดินและโรงเรือนแจ้งให้ผู้ตรวจการธนาคารแห่งประเทศไทยทราบทุกครั้งว่าเป็นกรรมสิทธิ์ของธนาคาร (ฎีกาที่ 3094/2528) เป็นต้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่ายังไม่เป็นการครอบครองหรือยังไม่มีสิทธิครอบครอง เช่น การเข้าไปตัดไม้สะแกเป็นบางครั้ง(ฎีกาที่ 37/2483) การถือโฉนดที่ดินและเสียภาษีบำรุงท้องที่และเข้าไปตัดฟืนตัดจากเป็นครั้งคราว (ฎีกาที่ 2316/2519) การเข้าไปตัดฟืนเผาถ่านเล็กน้อยเป็นครั้งคราว เอาโคเข้าไปเลี้ยงในที่ดิน(ฎีกาที่ 266/2523) เป็นต้น 3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วางหลักว่า การเข้าไปขุดหน้าดินและดูดทรายในที่ดินเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินแล้ว แต่ยังไม่ถือว่าเป็นการยึดถือครอบครองที่ดินด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ เพราะเป็นการเข้าไปทำประโยชน์เป็นครั้งคราวเท่านั้นมีปัญหาน่าคิดต่อไปว่า หากผู้ร้องเข้าไปขุดหน้าดินและดูดทรายเป็นประจำจะถือว่าเป็นการยึดถือครอบครองที่ดินด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ ในเรื่องนี้ผู้หมายเหตุเห็นว่า แม้ผู้ร้องจะมิได้เข้ายึดถือครอบครองที่ดินโดยตรง แต่ก็เป็นการยึดถือครอบครองที่ดินอย่างเป็นเจ้าของโดยอ้อมแล้ว โดยไม่จำเป็นว่าผู้ร้องจะต้องเข้าไปครอบครองที่ดินโดยการปลูกบ้านหรือทำแนวเขตที่ดินแต่อย่างใด เพราะการกระทำดังกล่าวก็เป็นการแสดงความเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์อย่างหนึ่งถ้าผู้ร้องครอบครองโดยทำประโยชน์ดังกล่าวในที่ดินโดยสงบและโดยเปิดเผยเป็นเวลาติดต่อกันเป็นเวลาสิบปี ผู้ร้องย่อมได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความ อนึ่ง สำหรับผู้สนใจเรื่อง การครอบครองปรปักษ์ โปรดดูหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1134/2529 ของสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการบันทึกโดยศ.บัญญัติสุชีวะ และบทความเรื่อง "การครอบครองปรปักษ์ : ชื่อที่อาจทำให้หลงผิด" โดย ศ.โสภณรัตนากร วารสารนิติศาสตร์ ปีที่ 17 ฉบับที่ 2 เดือนมิถุนายน 2530, หน้าที่ 73-80 สุริยนตร์โสตถิทัตคำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องขอและขอแก้ไขคำร้องขอว่า ที่ดินตามโฉนดเลขที่2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม เนื้อที่ 6 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ต่อมาจีนกากับอำแดงเคลื่อนถึงแก่ความตาย นายเล็ก วงษ์น้อย นางแต้ม ทัศจำนงค์ (วงษ์น้อย)นายถัด แสนชัย และนางริ้ว นาวิกชีวิน ซึ่งเป็นทายาทได้ครอบครองที่ดินดังกล่าวเป็นส่วนสัดเท่า ๆ กัน คนละประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60ตารางวา เมื่อประมาณ ปี 2512 นางแต้มขายที่ดินส่วนที่ครอบครองให้แก่ผู้ร้องในราคา 2,000 บาท โดยไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กันตามกฎหมาย แต่ได้มอบที่ดินให้ผู้ร้องครอบครองซึ่งผู้ร้องก็ครอบครองต่อมาโดยความสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนปัจจุบันเป็นเวลา 19 ปี แล้ว ไม่มีผู้ใดโต้แย้งคัดค้าน ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองจึงตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ขอให้มีคำสั่งว่าที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ของโฉนดเลขที่ 2391 ดังกล่าว เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นหลานของนางแต้มส่วนผู้ร้องเป็นบุตรของนางริ้ว และอาศัยอยู่ในที่ดินส่วนของนางริ้ว ที่ผู้ร้องอ้างว่านางแต้มขายที่ดินส่วนของนางแต้มให้แก่ผู้ร้องตั้งแต่ปี 2512 นั้น ไม่เป็นความจริงนางแต้มปลูกบ้านอาศัยอยู่ในที่ดินดังกล่าวมากับสามีจนกระทั่งมีบุตรด้วยกัน 2 คนภายหลังเมื่อบุตร 2 คน แต่งงานแยกครอบครัวออกไปแล้ว นางแต้มกับสามีก็ยังอยู่ในที่ดินต่อมาจนกระทั่งสามีถึงแก่ความตาย ส่วนนางแต้มก็ยังอยู่ในที่ดินตลอดมา จึงขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3งาน 60 ตารางวา ตามแผนที่พิพาทเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม(บางปลา) จังหวัดนครปฐม เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แล้วผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังยุติได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านนำสืบรับกันว่า ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เมื่อบุคคลทั้งสองถึงแก่ความตาย นายเล็ก นางแต้ม นางริ้วและนายถัดซึ่งเป็นทายาทเข้าครอบครองกันเป็นส่วนสัด เนื้อที่คนละ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ปรากฏตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ล.3 ที่ดินพิพาทคือที่ดินส่วนที่ตกได้แก่นางแต้ม ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์แล้วหรือไม่... ศาลฎีกาเชื่อว่า นางแต้มไม่เคยขายที่ดินพิพาทให้ผู้ร้อง เกี่ยวกับการครอบครองที่ดินพิพาทนั้น ผู้ร้องเบิกความว่า ได้เข้าไปครอบครองโดยปลูกมะเขือเทศ อ้อย มะพร้าวแต่ก็ไม่ได้ผล จึงขุดหน้าดินขาย ในปี 2516-2517 และได้ดูดทรายขายในปี 2526 เห็นว่า การเข้าไปปลูกต้นไม้ ไม่ได้ความแน่ชัดว่าเป็นเวลานานเท่าใด การตักดินขายก็ดี การดูดทรายขายก็ดี เป็นการเข้าไปเพียง 2 ครั้งเท่านั้น หลังจากขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วผู้ร้องจะเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทอย่างไรไม่ปรากฏทั้งนี้เพราะเมื่อมีการขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วคงไม่เหมาะสมที่จะทำการเพาะปลูกอีกต่อไปซึ่งนางแคและนางสุขพยานผู้คัดค้านเบิกความว่า นอกจากดูดทรายแล้วไม่เคยเห็นผู้ร้องทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท คงทิ้งไว้เฉย ๆ จึงเชื่อได้ว่า ผู้ร้องไม่ได้ทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทจริงและตามทางนำสืบของผู้ร้องก็ได้ความว่า ขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง เท่านั้นไม่ได้กระทำสืบเนื่องติดต่อกัน ทั้งการกระทำดังกล่าวเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงได้โดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามา ศาลฎีกาไม่เห็นชอบด้วย ฎีกาของผู้คัดค้านฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกคำร้องขอของผู้ร้อง ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1539/2536นาย เจีย ม โพ บาง หวายผู้ร้องนาย ไว สวัส ดีผู้คัดค้าน ป.พ.พ. ม. 1382การที่ผู้ร้องเข้าไปขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง โดยไม่ติดต่อกัน ถือว่าเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงโดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาทผู้ร้องยื่นคำร้องขอและขอแก้ไขคำร้องขอว่า ที่ดินตามโฉนดเลขที่2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม เนื้อที่ 6 ไร่ 2 งาน 40 ตารางวา มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์ ต่อมาจีนกากับอำแดงเคลื่อนถึงแก่ความตาย นายเล็ก วงษ์น้อย นางแต้ม ทัศจำนงค์ (วงษ์น้อย)นายถัด แสนชัย และนางริ้ว นาวิกชีวิน ซึ่งเป็นทายาทได้ครอบครองที่ดินดังกล่าวเป็นส่วนสัดเท่า ๆ กัน คนละประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60ตารางวา เมื่อประมาณ ปี 2512 นางแต้มขายที่ดินส่วนที่ครอบครองให้แก่ผู้ร้องในราคา 2,000 บาท โดยไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กันตามกฎหมาย แต่ได้มอบที่ดินให้ผู้ร้องครอบครองซึ่งผู้ร้องก็ครอบครองต่อมาโดยความสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนปัจจุบันเป็นเวลา 19 ปี แล้ว ไม่มีผู้ใดโต้แย้งคัดค้าน ที่ดินส่วนที่ผู้ร้องครอบครองจึงตกเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้อง ขอให้มีคำสั่งว่าที่ดินเฉพาะส่วนเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ของโฉนดเลขที่ 2391 ดังกล่าว เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องผู้คัดค้านยื่นคำคัดค้านว่า ผู้คัดค้านเป็นหลานของนางแต้มส่วนผู้ร้องเป็นบุตรของนางริ้ว และอาศัยอยู่ในที่ดินส่วนของนางริ้ว ที่ผู้ร้องอ้างว่านางแต้มขายที่ดินส่วนของนางแต้มให้แก่ผู้ร้องตั้งแต่ปี 2512 นั้น ไม่เป็นความจริงนางแต้มปลูกบ้านอาศัยอยู่ในที่ดินดังกล่าวมากับสามีจนกระทั่งมีบุตรด้วยกัน 2 คนภายหลังเมื่อบุตร 2 คน แต่งงานแยกครอบครัวออกไปแล้ว นางแต้มกับสามีก็ยังอยู่ในที่ดินต่อมาจนกระทั่งสามีถึงแก่ความตาย ส่วนนางแต้มก็ยังอยู่ในที่ดินตลอดมา จึงขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้น มีคำสั่งให้ยกคำร้องขอของผู้ร้องผู้ร้องอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ประมาณ 1 ไร่ 3งาน 60 ตารางวา ตามแผนที่พิพาทเอกสารหมาย จ.2 ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม(บางปลา) จังหวัดนครปฐม เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ร้องโดยการครอบครองปรปักษ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 แล้วผู้คัดค้านฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงฟังยุติได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านนำสืบรับกันว่า ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินโฉนดเลขที่ 2391 ตำบลดอนพุทรา อำเภอดอนตูม (บางปลา)จังหวัดนครปฐม มีชื่อจีนกากับอำแดงเคลื่อนเป็นผู้ถือกรรมสิทธิ์เมื่อบุคคลทั้งสองถึงแก่ความตาย นายเล็ก นางแต้ม นางริ้วและนายถัดซึ่งเป็นทายาทเข้าครอบครองกันเป็นส่วนสัด เนื้อที่คนละ 1 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา ปรากฏตามแผนที่สังเขปเอกสารหมาย ล.3 ที่ดินพิพาทคือที่ดินส่วนที่ตกได้แก่นางแต้ม ปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของผู้คัดค้านว่าผู้ร้องได้ครอบครองที่ดินพิพาทโดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์แล้วหรือไม่... ศาลฎีกาเชื่อว่า นางแต้มไม่เคยขายที่ดินพิพาทให้ผู้ร้อง เกี่ยวกับการครอบครองที่ดินพิพาทนั้น ผู้ร้องเบิกความว่า ได้เข้าไปครอบครองโดยปลูกมะเขือเทศ อ้อย มะพร้าวแต่ก็ไม่ได้ผล จึงขุดหน้าดินขาย ในปี 2516-2517 และได้ดูดทรายขายในปี 2526 เห็นว่า การเข้าไปปลูกต้นไม้ ไม่ได้ความแน่ชัดว่าเป็นเวลานานเท่าใด การตักดินขายก็ดี การดูดทรายขายก็ดี เป็นการเข้าไปเพียง 2 ครั้งเท่านั้น หลังจากขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วผู้ร้องจะเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทอย่างไรไม่ปรากฏทั้งนี้เพราะเมื่อมีการขุดหน้าดินและดูดทรายแล้วคงไม่เหมาะสมที่จะทำการเพาะปลูกอีกต่อไปซึ่งนางแคและนางสุขพยานผู้คัดค้านเบิกความว่า นอกจากดูดทรายแล้วไม่เคยเห็นผู้ร้องทำประโยชน์ในที่ดินพิพาท คงทิ้งไว้เฉย ๆ จึงเชื่อได้ว่า ผู้ร้องไม่ได้ทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทจริงและตามทางนำสืบของผู้ร้องก็ได้ความว่า ขุดหน้าดินขายในปี 2516-2517 และดูดทรายขายในปี 2526 เพียง 2 ครั้ง เท่านั้นไม่ได้กระทำสืบเนื่องติดต่อกัน ทั้งการกระทำดังกล่าวเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินพิพาทเป็นครั้งคราว ยังไม่ได้แสดงได้โดยแจ้งชัดว่าเป็นการใช้สิทธิยึดถือครอบครองเหนือที่ดินพิพาทด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ผู้ร้องไม่ได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินพิพาท ที่ศาลอุทธรณ์พิพากษามา ศาลฎีกาไม่เห็นชอบด้วย ฎีกาของผู้คัดค้านฟังขึ้น"พิพากษากลับ ให้ยกคำร้องขอของผู้ร้อง(สมปอง เสนเนียม-อัมพร เดชศิริ-วิฑูรย์ สุทธิประภา)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ1. หลักการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์โดยอายุความ (prescription)หรือที่เรียกกันว่า การครอบครองปรปักษ์ (adversarypossesion) ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1382 ซึ่งมีที่มาจากประมวลกฎหมายแพ่งของฝรั่งเศส เยอรมัน สวิส และญี่ปุ่นนั้นมีหลักเกณฑ์ที่สำคัญประการหนึ่งก็คือจะต้องมีการยึดถือครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ มิใช่มีเพียงแต่ยึดถือครอบครองเพื่อตนเองอย่างสิทธิครอบครองตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1367 เท่านั้น แต่การครอบครองปรปักษ์ย่อมแสดงว่ามีสิทธิครอบครองแล้ว 2. คำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่าเป็นการครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นด้วยเจตนาเป็นเจ้าของจนได้กรรมสิทธิ์ เช่น การมอบโฉนดที่ดินให้เข้าตัดฟืนเก็บพุดทราขายและให้คนเช่าเก็บพุดทราขาย(ฎีกาที่ 1808/2500) การเข้าไปอยู่ในที่ดินโดยปลูกเรือนและต้นไม้เป็นแนวเขต (ฎีกาที่ 772/2505) การถมคูทำรั้ว (ฎีกาที่ 1352/2521)การถมที่และล้อมรั้วเพื่อแสดงแนวเขตที่ดิน (ฎีกาที่ 2407/2529)การครอบครองปลูกบ้านและทำประโยชน์ในที่ดิน (ฎีกาที่ 712/2535)การที่ธนาคารซื้อที่ดินแล้วเข้าครอบครองทำประโยชน์ใช้เป็นสำนักงานสาขาลงบัญชีว่าเป็นทรัพย์สิน เสียภาษีที่ดินและโรงเรือนแจ้งให้ผู้ตรวจการธนาคารแห่งประเทศไทยทราบทุกครั้งว่าเป็นกรรมสิทธิ์ของธนาคาร (ฎีกาที่ 3094/2528) เป็นต้น คำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยว่ายังไม่เป็นการครอบครองหรือยังไม่มีสิทธิครอบครอง เช่น การเข้าไปตัดไม้สะแกเป็นบางครั้ง(ฎีกาที่ 37/2483) การถือโฉนดที่ดินและเสียภาษีบำรุงท้องที่และเข้าไปตัดฟืนตัดจากเป็นครั้งคราว (ฎีกาที่ 2316/2519) การเข้าไปตัดฟืนเผาถ่านเล็กน้อยเป็นครั้งคราว เอาโคเข้าไปเลี้ยงในที่ดิน(ฎีกาที่ 266/2523) เป็นต้น 3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้วางหลักว่า การเข้าไปขุดหน้าดินและดูดทรายในที่ดินเป็นการเข้าไปทำประโยชน์ในที่ดินแล้ว แต่ยังไม่ถือว่าเป็นการยึดถือครอบครองที่ดินด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ เพราะเป็นการเข้าไปทำประโยชน์เป็นครั้งคราวเท่านั้นมีปัญหาน่าคิดต่อไปว่า หากผู้ร้องเข้าไปขุดหน้าดินและดูดทรายเป็นประจำจะถือว่าเป็นการยึดถือครอบครองที่ดินด้วยเจตนาเป็นเจ้าของหรือไม่ ในเรื่องนี้ผู้หมายเหตุเห็นว่า แม้ผู้ร้องจะมิได้เข้ายึดถือครอบครองที่ดินโดยตรง แต่ก็เป็นการยึดถือครอบครองที่ดินอย่างเป็นเจ้าของโดยอ้อมแล้ว โดยไม่จำเป็นว่าผู้ร้องจะต้องเข้าไปครอบครองที่ดินโดยการปลูกบ้านหรือทำแนวเขตที่ดินแต่อย่างใด เพราะการกระทำดังกล่าวก็เป็นการแสดงความเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์อย่างหนึ่งถ้าผู้ร้องครอบครองโดยทำประโยชน์ดังกล่าวในที่ดินโดยสงบและโดยเปิดเผยเป็นเวลาติดต่อกันเป็นเวลาสิบปี ผู้ร้องย่อมได้กรรมสิทธิ์โดยอายุความ อนึ่ง สำหรับผู้สนใจเรื่อง การครอบครองปรปักษ์ โปรดดูหมายเหตุท้ายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1134/2529 ของสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการบันทึกโดยศ.บัญญัติสุชีวะ และบทความเรื่อง "การครอบครองปรปักษ์ : ชื่อที่อาจทำให้หลงผิด" โดย ศ.โสภณรัตนากร วารสารนิติศาสตร์ ปีที่ 17 ฉบับที่ 2 เดือนมิถุนายน 2530, หน้าที่ 73-80 สุริยนตร์โสตถิทัต