คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536หลักกฎหมาย: การยกให้ที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก)โดยผู้ให้ประสงค์จะยกให้โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิใช่เจตนาสละการครอบครอง การให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินฯมาตรา 4 ทวิ เมื่อ ป. เจ้าของที่ดิน น.ส.3 ก ยกที่ดินพิพาทให้แก่จ. แต่ไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย การที่ จ. เข้าครอบครองที่ดินจึงเป็นการครอบครองแทนเจ้าของ มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ จึงไม่มีสิทธิครอบครอง ต่อมา ป. ยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่ จ. และได้ทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่ ล. แทน เมื่อ ป. ถึงแก่กรรมล. ได้จดทะเบียนรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของ ป.แล้วจ. จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจาก ล.โจทก์ฟ้องว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคม ยกที่ดินนา 1 แปลงเนื้อที่ประมาณ 10 ไร่ ให้แก่โจทก์ โจทก์ได้เข้ายึดถือครอบครองเพื่อตนโดยสงบและเปิดเผยตลอดมา พระครูประสิทธิ์วิทยาคมได้ยื่นคำร้องขอแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่พระครูประสิทธิ์วิทยาคมถึงแก่มรณภาพเสียก่อน การทำนิติกรรมแบ่งแยกและโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์จึงยังไม่สมบูรณ์ ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 ขอให้พิพากษาว่าโจทก์เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทห้ามจำเลยและบริวารเข้าเกี่ยวข้อง ให้จำเลยในฐานะส่วนตัวและในฐานะผู้จัดการมรดกของพระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำนิติกรรมโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาจำเลยให้การว่า จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่3032 เป็นของจำเลยแล้ว จำเลยเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 โดยได้รับมรดกตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ 7 ไร่เศษ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก) เลขที่ 3032 ตำบลหนองแคอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เดิมมีชื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมเป็นเจ้าของ ต่อมาหลังจากพระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพแล้วได้มีการจดทะเบียนโอนรับมรดกตามพินัยกรรมมาเป็นของจำเลย คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำหนังสือยกที่ดินตาม น.ส.3 ก ดังกล่าวให้โจทก์และนางบุญมี เสน่หา มารดาจำเลยคนละครึ่ง โดยมอบอำนาจให้โจทก์ยื่นคำร้องขอออก น.ส.3 รังวัดแบ่งแยกให้แก่โจทก์เองและจดทะเบียนโอนส่วนที่เหลือให้แก่นางบุญมีปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 ต่อมาได้มีการรังวัดแล้วแต่ยังไม่ทันแบ่งแยก น.ส.3 ก ฉบับใหม่ พระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพเสียก่อน จากข้อเท็จจริงดังกล่าวประกอบกับข้อความในพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม เอกสารหมาย จ.6 หรือ ล.2ที่ยกเลิกการยกที่ดินพิพาทแก่โจทก์ แสดงว่าพระครูประสิทธิ์วิทยาคมประสงค์จะยกที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ หาใช่เป็นกรณีเจตนาสละการครอบครองไม่จึงต้องอยู่ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ กล่าวคือการให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ฉะนั้นเมื่อการให้รายนี้ยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายการที่โจทก์เข้าครอบครองที่ดินพิพาทจึงเป็นการครอบครองแทนพระครูประสิทธิ์วิทยาคม มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ โจทก์จึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท เมื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่โจทก์และทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยแทน จำเลยรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจากจำเลย ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันยกฟ้องโจทก์ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536นาย พลอย สม พรโจทก์นาง สุข เจริญ เสน่หา หรือ จำปา พัน ธ์จำเลย ป.พ.พ. ม. 525 ป.ที่ดิน ม. 4 ทวิการยกให้ที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก)โดยผู้ให้ประสงค์จะยกให้โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิใช่เจตนาสละการครอบครอง การให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินฯมาตรา 4 ทวิ เมื่อ ป. เจ้าของที่ดิน น.ส.3 ก ยกที่ดินพิพาทให้แก่จ. แต่ไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย การที่ จ. เข้าครอบครองที่ดินจึงเป็นการครอบครองแทนเจ้าของ มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ จึงไม่มีสิทธิครอบครอง ต่อมา ป. ยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่ จ. และได้ทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่ ล. แทน เมื่อ ป. ถึงแก่กรรมล. ได้จดทะเบียนรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของ ป.แล้วจ. จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจาก ล.โจทก์ฟ้องว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคม ยกที่ดินนา 1 แปลงเนื้อที่ประมาณ 10 ไร่ ให้แก่โจทก์ โจทก์ได้เข้ายึดถือครอบครองเพื่อตนโดยสงบและเปิดเผยตลอดมา พระครูประสิทธิ์วิทยาคมได้ยื่นคำร้องขอแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่พระครูประสิทธิ์วิทยาคมถึงแก่มรณภาพเสียก่อน การทำนิติกรรมแบ่งแยกและโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์จึงยังไม่สมบูรณ์ ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 ขอให้พิพากษาว่าโจทก์เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทห้ามจำเลยและบริวารเข้าเกี่ยวข้อง ให้จำเลยในฐานะส่วนตัวและในฐานะผู้จัดการมรดกของพระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำนิติกรรมโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาจำเลยให้การว่า จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่3032 เป็นของจำเลยแล้ว จำเลยเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 โดยได้รับมรดกตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ 7 ไร่เศษ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก) เลขที่ 3032 ตำบลหนองแคอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เดิมมีชื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมเป็นเจ้าของ ต่อมาหลังจากพระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพแล้วได้มีการจดทะเบียนโอนรับมรดกตามพินัยกรรมมาเป็นของจำเลย คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำหนังสือยกที่ดินตาม น.ส.3 ก ดังกล่าวให้โจทก์และนางบุญมี เสน่หา มารดาจำเลยคนละครึ่ง โดยมอบอำนาจให้โจทก์ยื่นคำร้องขอออก น.ส.3 รังวัดแบ่งแยกให้แก่โจทก์เองและจดทะเบียนโอนส่วนที่เหลือให้แก่นางบุญมีปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 ต่อมาได้มีการรังวัดแล้วแต่ยังไม่ทันแบ่งแยก น.ส.3 ก ฉบับใหม่ พระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพเสียก่อน จากข้อเท็จจริงดังกล่าวประกอบกับข้อความในพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม เอกสารหมาย จ.6 หรือ ล.2ที่ยกเลิกการยกที่ดินพิพาทแก่โจทก์ แสดงว่าพระครูประสิทธิ์วิทยาคมประสงค์จะยกที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ หาใช่เป็นกรณีเจตนาสละการครอบครองไม่จึงต้องอยู่ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ กล่าวคือการให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ฉะนั้นเมื่อการให้รายนี้ยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายการที่โจทก์เข้าครอบครองที่ดินพิพาทจึงเป็นการครอบครองแทนพระครูประสิทธิ์วิทยาคม มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ โจทก์จึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท เมื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่โจทก์และทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยแทน จำเลยรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจากจำเลย ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันยกฟ้องโจทก์ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(มงคล สระฏัน-นำชัย สุนทรพินิจกิจ-สนัด หมายสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัยวางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการยกให้ที่ดินมือเปล่าโดยไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งมีข้อพิจารณาดังนี้ 1. หลักกฎหมาย 1.1 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 บัญญัติว่า "การให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันจะต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ท่านว่าย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ในกรณีเช่นนี้การให้ย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยมิพักต้องส่งมอบ" 1.2 ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันจะต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 456 บัญญัติว่า "การซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ไซร้ ท่านว่าเป็นโมฆะ" 1.3 การจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 96 บัญญัติว่า "นับตั้งแต่วันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับนี้ใช้บังคับการโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองในที่ดิน ซึ่งมีโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่" 2. หลักเกณฑ์ของกฎหมาย หลักกฎหมายตามข้อ 1 สามารถวางหลักเกณฑ์ได้ดังนี้ 2.1 การกระทำนิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์โดย 2.1.1 ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ 2.1.2 ให้อสังหาริมทรัพย์ 2.1.3 โอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินซึ่งมีกรรมสิทธิ์ที่ดิน 2.1.4 โอนสิทธิครอบครองในที่ดินซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ 2.2 ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่3. เมื่อไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายผลจะเป็นอย่างไร เมื่อคู่สัญญาไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายจะมีผลดังนี้ 3.1 กรณีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์อื่น ถือว่านิติกรรมนั้นตกเป็นโมฆะใช้บังคับไม่ได้ 3.2 กรณีเกี่ยวกับที่ดินซึ่งมีกรรมสิทธิ์ ถือว่านิติกรรมนั้นตกเป็นโมฆะ ใช้บังคับไม่ได้ 3.3 กรณีเกี่ยวกับที่ดินมือเปล่า คือที่ดินยังไม่มีกรรมสิทธิ์มีเพียงสิทธิครอบครอง เช่นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์(น.ส.3) หรือที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์โดยภาพถ่ายทางอากาศ (น.ส.3 ก) ผลจะเป็นอย่างไรนั้น มีความเห็น ดังนี้ ความเห็นแรก เห็นว่า การโอนสิทธิครอบครองในที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์นั้น มาตรา 4 ทวิ แห่งประมวลกฎหมายที่ดินบังคับว่าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน หากไม่ทำเป็นหนังสือหรือทำหนังสือแต่ไม่จดทะเบียนโดยได้ส่งมอบการครอบครองให้แก่กันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 และมาตรา 1378 นั้นย่อมตกเป็นโมฆะ เพราะขัดต่อกฎหมายอย่างชัดแจ้ง และกรณีนี้จะนำเรื่องการโอนการครอบครองตามมาตรา 1378 มาบังคับไม่ได้เพราะประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ เป็นกฎหมายพิเศษจึงยกเว้นหลักเกณฑ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งเป็นกฎหมายทั่วไปความเห็นแรกนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนอยู่ 2 เรื่องคือ 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2661/2525 ซึ่งวินิจฉัยว่า จ.เจ้าของที่ดินยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมต่อทางอำเภอ แสดงว่าประสงค์จะยกที่พิพาทซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่จำเลย โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาใช่เป็นกรณีที่ จ. แสดงเจตนาสละการครอบครองและส่งมอบที่พิพาทให้แก่จำเลยโดยสมบูรณ์ไม่ เมื่อ จ. ถึงแก่กรรมโดยยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ การให้ย่อมไม่สมบูรณ์ที่พิพาทยังเป็นมรดกของ จ. อยู่ 2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า "การให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ เมื่อ ป.เจ้าของที่ดิน น.ส.3 ก ยกที่ดินพิพาทให้แก่ จ. แต่ไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย" ความเห็นที่สอง เห็นว่าทำได้ 2 แบบ คือ 1) ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 4 ทวิ 2) โอนโดยสละและส่งมอบการครอบครอง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 คู่กรณีมีสิทธิเลือกทำแบบใดแบบหนึ่งก็ได้ เมื่อทำแล้วถือว่าสมบูรณ์บังคับได้ ความเห็นที่สองนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนอยู่หลายเรื่องเช่น 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1101/2504 วินิจฉัยว่า การโอนสิทธิครอบครองที่นามือเปล่ากระทำได้ด้วยการสละเจตนาครอบครองและส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตาม มาตรา 1377,1378 หาขัดกับมาตรา 1299 วรรคแรกไม่ เพราะ มาตรา 1299 วรรคแรกเป็นเรื่องบัญญัติถึงการได้มาโดยนิติกรรม ซึ่งถ้าผู้โอนและผู้รับโอนประสงค์จะทำการโอนโดยผลของนิติกรรม ไม่ใช่โดยสละและส่งมอบการครอบครองแล้ว ก็ต้องทำนิติกรรมให้ถูกแบบตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1299 วรรคแรก แต่ถ้าโอนกันโดยสละและส่งมอบการครอบครองแม้นิติกรรมไม่ถูกแบบ การโอนนั้นก็ใช้ได้ตาม มาตรา 1377,1378 2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2434/2528 วินิจฉัยว่า การโอนสิทธิครอบครองเนื่องจากมีการซื้อขายที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายที่ดินฯมาตรา 4 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 2 ซึ่งเป็นการกระทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่ง กับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 อีกประการหนึ่งซึ่งไม่ต้องมีแบบ การที่โจทก์ขายที่พิพาทอันเป็นที่ดินมี น.ส.3ให้จำเลยโดยทำหนังสือสัญญาซื้อขายกันเอง และจำเลยได้เข้าครอบครองยึดถือที่พิพาทหลังจากทำการซื้อจากโจทก์แล้วโดยปลูกบ้านปลูกต้นไม้ และสร้างยุ้งข้าว จำเลยจึงได้มาซึ่งสิทธิครอบครองโดยประการหลัง หาจำต้องทำตามแบบของนิติกรรมไม่ และกรณีเช่นนี้ไม่เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 115 3) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2626/2525 วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า"การโอนสิทธิครอบครองในที่ดิน ซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ซึ่งเป็นการทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่งกับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 และมาตรา 1378ซึ่งไม่ต้องมีแบบอีกประการหนึ่ง"ข้อสังเกต คู่กรณีต้องทำแบบใดแบบหนึ่งใน 2 แบบ จึงจะสมบูรณ์บังคับได้ หากไม่ทำทั้ง 2 แบบ หรือทำแบบใดแบบหนึ่งแต่ไม่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของแบบดังกล่าวก็ไม่สมบูรณ์ เช่นเดียวกัน เช่น 1. ไม่จดทะเบียนและไม่โอนการครอบครอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2626/2525 การโอนสิทธิครอบครองในที่ดินซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ซึ่งเป็นการทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่งกับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377,1378 ซึ่งไม่ต้องมีแบบอีกประการหนึ่ง แม้โจทก์จะมีหนังสือสัญญาซื้อขายที่พิพาท และผู้ขายทำหนังสือมอบอำนาจให้ไปจดทะเบียนโอนกับมอบหลักฐานเกี่ยวกับภาษีบำรุงท้องที่ทุกฉบับให้โจทก์ไว้ก็ตาม เมื่อโจทก์ยังมิได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่และยังมิได้เข้าครอบครองยึดถือที่พิพาท โจทก์จึงยังไม่ได้มาซึ่งสิทธิครอบครอง ไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยออกจากที่พิพาท 2. ยื่นขอจดทะเบียนแล้วแต่ยังไม่ได้จด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2261/2524 วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า"จ.เจ้าของที่ดินยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมต่อทางอำเภอยกที่พิพาทซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่จำเลยเมื่อ จ. ถึงแก่กรรมโดยยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่การให้ย่อมไม่สมบูรณ์" 3. ส่งมอบให้ครอบครองแต่ครอบครองแทนผู้อื่น 3.1 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2652/2521 วินิจฉัยว่า "ที่ดิน น.ส.3 เจ้าของทำสัญญาขายให้ผู้ซื้อโดยทำสัญญากันเองได้มีการชำระราคากันบางส่วน ที่เหลือจะชำระหมดในวันจดทะเบียนการโอน แม้จะมีข้อตกลงว่าให้ผู้ซื้อเข้าครอบครองได้ในระหว่างยังไม่ได้โอนที่พิพาทก็ตาม ก็เป็นเพียงสัญญาจะซื้อขายและเป็นการมอบที่ดินรับเข้าครอบครองแทนกันไปก่อน สิทธิครอบครองยังคงอยู่กับเจ้าของ เจ้าของจึงเป็นผู้เสียหาย มีอำนาจร้องทุกข์เมื่อมีผู้บุกรุกที่ดินดังกล่าวได้" 3.2 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า "การที่ จ.เข้าครอบครองที่ดินเป็นการครอบครองแทนเจ้าของ มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของจึงไม่มีสิทธิครอบครอง" กรณีที่คู่กรณีทำแบบใดแบบหนึ่ง โดยถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของแบบใดแบบหนึ่งแล้ว ถือว่านิติกรรมนั้นสมบูรณ์บังคับได้ 1) ไม่จดทะเบียน แต่ครอบครองก็สมบูรณ์ ศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2434/2528(ดูข้อ 2 ในหน้า 3) 2) จดทะเบียน แต่ไม่ได้ครอบครองก็สมบูรณ์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1930/2529 ป.สามีโจทก์ได้ทำสัญญาซื้อที่พิพาทซึ่งเป็นที่ดินมือเปล่ามีหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจากจำเลย โดยทำสัญญาซื้อขายเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่ ป. ยังค้างชำระราคาส่วนหนึ่งแก่จำเลย ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 2 ซึ่งเป็นกฎหมายพิเศษ สิทธิครอบครองในที่พิพาทจึงโอนไปเป็นของ ป. ด้วยผลของกฎหมาย ไม่จำต้องมอบการครอบครองกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378การที่จำเลยอยู่ในที่พิพาทต่อมาก็โดยอาศัยสิทธิของ ป. แต่ต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2524 จำเลยไปขอรับเงินค่าที่ดินที่ค้างจากป. แต่ถูกปฏิเสธ จำเลยจึงบอกเลิกสัญญากับ ป. และว่าจะไม่ยอมออกจากที่พิพาท หาก ป. ต้องการให้ไปฟ้องเอา ดังนี้ แม้จะไม่เป็นผลให้สัญญาซื้อขายระหว่าง ป. กับจำเลยเลิกกันก็ตามแต่ก็เป็นการบอกกล่าวของจำเลยต่อ ป. ว่าไม่เจตนาจะยึดถือที่พิพาทแทน ป. ต่อไป อันเป็นการเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือว่าจำเลยมิได้ยึดถือที่พิพาทแทน ป. ต่อไปตามมาตรา 1381 ป.ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2525 การที่โจทก์ซึ่งเป็นผู้รับมรดกที่พิพาทอันเป็นการสืบสิทธิจาก ป. เจ้ามรดกเพิ่งนำคดีมาฟ้องเพื่อเอาคืนซึ่งที่ดินดังกล่าวจากจำเลย เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2526ซึ่งเป็นเวลาเกินกว่าหนึ่งปีนับแต่วันที่ 31 ธันวาคม 2524 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยแย่งการครอบครอง โจทก์จึงขาดสิทธิฟ้องเอาคืนที่พิพาทตามมาตรา 1375 4. หลักเกณฑ์ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ศาลฎีกาวินิจฉัยวางหลักเกณฑ์ ดังนี้ 4.1 การยกให้ที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์โดยไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 4 ทวิ) 4.2 การยกให้ที่ดินมือเปล่านั้นมิใช่เจตนาสละสิทธิครอบครอง 4.3 การครอบครองที่ดินมือเปล่าของผู้รับให้ซึ่งได้รับจากการให้นั้นเป็นการครอบครองแทนเจ้าของที่ดินซึ่งเป็นผู้ให้ข้อสังเกต 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 น่าจะกลับหลักแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่ว่าการโอนสิทธิครอบครองในที่ดินมือเปล่าสามารถทำได้2 แบบ คือ ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ และกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377และ 1378 นั้นต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ มิฉะนั้นไม่สมบูรณ์ 2) ส่วนข้อ 4.3 ที่วินิจฉัยว่า การครอบครองที่ดินมือเปล่าของผู้รับให้ซึ่งได้รับจากการให้เป็นการครอบครองแทนเจ้าของที่ดินซึ่งเป็นผู้ให้นั้น ผู้เขียนหมายเหตุเห็นว่าการครอบครองดังกล่าวผู้รับให้น่าจะครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของมิใช่ครอบครองแทนเจ้าของที่ดิน เนื่องจากที่ดินมือเปล่าที่มีเพียงสิทธิครอบครองนั้น เป็นทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 100ผู้ให้จึงสามารถโอนที่ดินมือเปล่า อันเป็นทรัพย์สินให้แก่ผู้รับให้โดยเสน่หาได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 521 เมื่อผู้ให้ได้ส่งมอบ ที่ดินมือเปล่าให้แก่ผู้รับให้ครอบครองแล้วตามมาตรา 523 การที่ผู้ให้แสดงเจตนายกที่ดินมือเปล่าและส่งมอบให้ผู้รับให้อีกทั้งผู้รับให้ได้เข้าครอบครองที่ดินดังกล่าวแล้วต้องถือว่าผู้ให้โอนทรัพย์สินแก่ผู้รับให้และผู้รับให้รับไว้เช่นนั้นน่าจะเป็นการครอบครองในฐานะเจ้าของ มิใช่เป็นการครอบครองแทนผู้ให้ เมื่อผู้รับให้ครอบครองมาเกิน 1 ปีแล้ว จึงไม่สามารถเรียกคืนการครอบครองได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1375 ผู้รับให้น่าจะเป็นผู้ที่มีสิทธิครอบครองดีกว่าผู้อื่น รุ่งโรจน์ รื่นเริงวงศ์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคม ยกที่ดินนา 1 แปลงเนื้อที่ประมาณ 10 ไร่ ให้แก่โจทก์ โจทก์ได้เข้ายึดถือครอบครองเพื่อตนโดยสงบและเปิดเผยตลอดมา พระครูประสิทธิ์วิทยาคมได้ยื่นคำร้องขอแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่พระครูประสิทธิ์วิทยาคมถึงแก่มรณภาพเสียก่อน การทำนิติกรรมแบ่งแยกและโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์จึงยังไม่สมบูรณ์ ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 ขอให้พิพากษาว่าโจทก์เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทห้ามจำเลยและบริวารเข้าเกี่ยวข้อง ให้จำเลยในฐานะส่วนตัวและในฐานะผู้จัดการมรดกของพระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำนิติกรรมโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาจำเลยให้การว่า จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่3032 เป็นของจำเลยแล้ว จำเลยเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 โดยได้รับมรดกตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ 7 ไร่เศษ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก) เลขที่ 3032 ตำบลหนองแคอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เดิมมีชื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมเป็นเจ้าของ ต่อมาหลังจากพระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพแล้วได้มีการจดทะเบียนโอนรับมรดกตามพินัยกรรมมาเป็นของจำเลย คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำหนังสือยกที่ดินตาม น.ส.3 ก ดังกล่าวให้โจทก์และนางบุญมี เสน่หา มารดาจำเลยคนละครึ่ง โดยมอบอำนาจให้โจทก์ยื่นคำร้องขอออก น.ส.3 รังวัดแบ่งแยกให้แก่โจทก์เองและจดทะเบียนโอนส่วนที่เหลือให้แก่นางบุญมีปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 ต่อมาได้มีการรังวัดแล้วแต่ยังไม่ทันแบ่งแยก น.ส.3 ก ฉบับใหม่ พระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพเสียก่อน จากข้อเท็จจริงดังกล่าวประกอบกับข้อความในพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม เอกสารหมาย จ.6 หรือ ล.2ที่ยกเลิกการยกที่ดินพิพาทแก่โจทก์ แสดงว่าพระครูประสิทธิ์วิทยาคมประสงค์จะยกที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ หาใช่เป็นกรณีเจตนาสละการครอบครองไม่จึงต้องอยู่ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ กล่าวคือการให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ฉะนั้นเมื่อการให้รายนี้ยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายการที่โจทก์เข้าครอบครองที่ดินพิพาทจึงเป็นการครอบครองแทนพระครูประสิทธิ์วิทยาคม มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ โจทก์จึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท เมื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่โจทก์และทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยแทน จำเลยรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจากจำเลย ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันยกฟ้องโจทก์ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536นาย พลอย สม พรโจทก์นาง สุข เจริญ เสน่หา หรือ จำปา พัน ธ์จำเลย ป.พ.พ. ม. 525 ป.ที่ดิน ม. 4 ทวิการยกให้ที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก)โดยผู้ให้ประสงค์จะยกให้โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ มิใช่เจตนาสละการครอบครอง การให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินฯมาตรา 4 ทวิ เมื่อ ป. เจ้าของที่ดิน น.ส.3 ก ยกที่ดินพิพาทให้แก่จ. แต่ไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย การที่ จ. เข้าครอบครองที่ดินจึงเป็นการครอบครองแทนเจ้าของ มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ จึงไม่มีสิทธิครอบครอง ต่อมา ป. ยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่ จ. และได้ทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่ ล. แทน เมื่อ ป. ถึงแก่กรรมล. ได้จดทะเบียนรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของ ป.แล้วจ. จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจาก ล.โจทก์ฟ้องว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคม ยกที่ดินนา 1 แปลงเนื้อที่ประมาณ 10 ไร่ ให้แก่โจทก์ โจทก์ได้เข้ายึดถือครอบครองเพื่อตนโดยสงบและเปิดเผยตลอดมา พระครูประสิทธิ์วิทยาคมได้ยื่นคำร้องขอแบ่งที่ดินดังกล่าวให้แก่โจทก์ แต่พระครูประสิทธิ์วิทยาคมถึงแก่มรณภาพเสียก่อน การทำนิติกรรมแบ่งแยกและโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์จึงยังไม่สมบูรณ์ ที่ดินพิพาทเป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 ขอให้พิพากษาว่าโจทก์เป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทห้ามจำเลยและบริวารเข้าเกี่ยวข้อง ให้จำเลยในฐานะส่วนตัวและในฐานะผู้จัดการมรดกของพระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำนิติกรรมโอนที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์หากจำเลยไม่ปฏิบัติตาม ให้ถือเอาคำพิพากษาเป็นการแสดงเจตนาจำเลยให้การว่า จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่3032 เป็นของจำเลยแล้ว จำเลยเป็นเจ้าของผู้มีสิทธิครอบครองที่ดินตาม น.ส.3 ก เลขที่ 3032 โดยได้รับมรดกตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงเบื้องต้นฟังได้ว่า ที่ดินพิพาทเนื้อที่ 7 ไร่เศษ เป็นส่วนหนึ่งของที่ดินตามหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (น.ส.3 ก) เลขที่ 3032 ตำบลหนองแคอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เดิมมีชื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมเป็นเจ้าของ ต่อมาหลังจากพระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพแล้วได้มีการจดทะเบียนโอนรับมรดกตามพินัยกรรมมาเป็นของจำเลย คดีมีปัญหาวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า โจทก์มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่ โจทก์นำสืบว่า พระครูประสิทธิ์วิทยาคมทำหนังสือยกที่ดินตาม น.ส.3 ก ดังกล่าวให้โจทก์และนางบุญมี เสน่หา มารดาจำเลยคนละครึ่ง โดยมอบอำนาจให้โจทก์ยื่นคำร้องขอออก น.ส.3 รังวัดแบ่งแยกให้แก่โจทก์เองและจดทะเบียนโอนส่วนที่เหลือให้แก่นางบุญมีปรากฏตามเอกสารหมาย จ.1 และ จ.2 ต่อมาได้มีการรังวัดแล้วแต่ยังไม่ทันแบ่งแยก น.ส.3 ก ฉบับใหม่ พระครูประสิทธิ์วิทยาคมมรณภาพเสียก่อน จากข้อเท็จจริงดังกล่าวประกอบกับข้อความในพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม เอกสารหมาย จ.6 หรือ ล.2ที่ยกเลิกการยกที่ดินพิพาทแก่โจทก์ แสดงว่าพระครูประสิทธิ์วิทยาคมประสงค์จะยกที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ หาใช่เป็นกรณีเจตนาสละการครอบครองไม่จึงต้องอยู่ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ กล่าวคือการให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ฉะนั้นเมื่อการให้รายนี้ยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมายการที่โจทก์เข้าครอบครองที่ดินพิพาทจึงเป็นการครอบครองแทนพระครูประสิทธิ์วิทยาคม มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของ โจทก์จึงไม่มีสิทธิครอบครองที่ดินพิพาท เมื่อพระครูประสิทธิ์วิทยาคมยกเลิกการให้ที่ดินพิพาทแก่โจทก์และทำพินัยกรรมยกที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยแทน จำเลยรับโอนมรดกที่ดินพิพาทตามพินัยกรรมของพระครูประสิทธิ์วิทยาคม โจทก์จึงไม่มีสิทธิฟ้องเรียกร้องที่ดินพิพาทจากจำเลย ที่ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันยกฟ้องโจทก์ ศาลฎีกาเห็นพ้องด้วย ฎีกาของโจทก์ฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(มงคล สระฏัน-นำชัย สุนทรพินิจกิจ-สนัด หมายสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้ได้วินิจฉัยวางหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการยกให้ที่ดินมือเปล่าโดยไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งมีข้อพิจารณาดังนี้ 1. หลักกฎหมาย 1.1 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 บัญญัติว่า "การให้ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันจะต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ท่านว่าย่อมสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ในกรณีเช่นนี้การให้ย่อมเป็นอันสมบูรณ์โดยมิพักต้องส่งมอบ" 1.2 ทรัพย์สินซึ่งถ้าจะซื้อขายกันจะต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 456 บัญญัติว่า "การซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ ถ้ามิได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ไซร้ ท่านว่าเป็นโมฆะ" 1.3 การจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้น ประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศของคณะปฏิวัติฉบับที่ 96 บัญญัติว่า "นับตั้งแต่วันที่ประกาศของคณะปฏิวัติฉบับนี้ใช้บังคับการโอนกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองในที่ดิน ซึ่งมีโฉนดที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่" 2. หลักเกณฑ์ของกฎหมาย หลักกฎหมายตามข้อ 1 สามารถวางหลักเกณฑ์ได้ดังนี้ 2.1 การกระทำนิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์โดย 2.1.1 ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ 2.1.2 ให้อสังหาริมทรัพย์ 2.1.3 โอนกรรมสิทธิ์ในที่ดินซึ่งมีกรรมสิทธิ์ที่ดิน 2.1.4 โอนสิทธิครอบครองในที่ดินซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ 2.2 ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่3. เมื่อไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายผลจะเป็นอย่างไร เมื่อคู่สัญญาไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายจะมีผลดังนี้ 3.1 กรณีเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์อื่น ถือว่านิติกรรมนั้นตกเป็นโมฆะใช้บังคับไม่ได้ 3.2 กรณีเกี่ยวกับที่ดินซึ่งมีกรรมสิทธิ์ ถือว่านิติกรรมนั้นตกเป็นโมฆะ ใช้บังคับไม่ได้ 3.3 กรณีเกี่ยวกับที่ดินมือเปล่า คือที่ดินยังไม่มีกรรมสิทธิ์มีเพียงสิทธิครอบครอง เช่นที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์(น.ส.3) หรือที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์โดยภาพถ่ายทางอากาศ (น.ส.3 ก) ผลจะเป็นอย่างไรนั้น มีความเห็น ดังนี้ ความเห็นแรก เห็นว่า การโอนสิทธิครอบครองในที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์นั้น มาตรา 4 ทวิ แห่งประมวลกฎหมายที่ดินบังคับว่าต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน หากไม่ทำเป็นหนังสือหรือทำหนังสือแต่ไม่จดทะเบียนโดยได้ส่งมอบการครอบครองให้แก่กันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 และมาตรา 1378 นั้นย่อมตกเป็นโมฆะ เพราะขัดต่อกฎหมายอย่างชัดแจ้ง และกรณีนี้จะนำเรื่องการโอนการครอบครองตามมาตรา 1378 มาบังคับไม่ได้เพราะประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ เป็นกฎหมายพิเศษจึงยกเว้นหลักเกณฑ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งเป็นกฎหมายทั่วไปความเห็นแรกนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนอยู่ 2 เรื่องคือ 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2661/2525 ซึ่งวินิจฉัยว่า จ.เจ้าของที่ดินยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมต่อทางอำเภอ แสดงว่าประสงค์จะยกที่พิพาทซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่จำเลย โดยการทำนิติกรรมและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่หาใช่เป็นกรณีที่ จ. แสดงเจตนาสละการครอบครองและส่งมอบที่พิพาทให้แก่จำเลยโดยสมบูรณ์ไม่ เมื่อ จ. ถึงแก่กรรมโดยยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ การให้ย่อมไม่สมบูรณ์ที่พิพาทยังเป็นมรดกของ จ. อยู่ 2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า "การให้จะสมบูรณ์ต่อเมื่อได้ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ เมื่อ ป.เจ้าของที่ดิน น.ส.3 ก ยกที่ดินพิพาทให้แก่ จ. แต่ไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นิติกรรมให้จึงไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย" ความเห็นที่สอง เห็นว่าทำได้ 2 แบบ คือ 1) ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 4 ทวิ 2) โอนโดยสละและส่งมอบการครอบครอง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 คู่กรณีมีสิทธิเลือกทำแบบใดแบบหนึ่งก็ได้ เมื่อทำแล้วถือว่าสมบูรณ์บังคับได้ ความเห็นที่สองนี้มีคำพิพากษาศาลฎีกาสนับสนุนอยู่หลายเรื่องเช่น 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1101/2504 วินิจฉัยว่า การโอนสิทธิครอบครองที่นามือเปล่ากระทำได้ด้วยการสละเจตนาครอบครองและส่งมอบทรัพย์สินที่ครอบครองตาม มาตรา 1377,1378 หาขัดกับมาตรา 1299 วรรคแรกไม่ เพราะ มาตรา 1299 วรรคแรกเป็นเรื่องบัญญัติถึงการได้มาโดยนิติกรรม ซึ่งถ้าผู้โอนและผู้รับโอนประสงค์จะทำการโอนโดยผลของนิติกรรม ไม่ใช่โดยสละและส่งมอบการครอบครองแล้ว ก็ต้องทำนิติกรรมให้ถูกแบบตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 1299 วรรคแรก แต่ถ้าโอนกันโดยสละและส่งมอบการครอบครองแม้นิติกรรมไม่ถูกแบบ การโอนนั้นก็ใช้ได้ตาม มาตรา 1377,1378 2) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2434/2528 วินิจฉัยว่า การโอนสิทธิครอบครองเนื่องจากมีการซื้อขายที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายที่ดินฯมาตรา 4 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 2 ซึ่งเป็นการกระทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่ง กับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377,1378 อีกประการหนึ่งซึ่งไม่ต้องมีแบบ การที่โจทก์ขายที่พิพาทอันเป็นที่ดินมี น.ส.3ให้จำเลยโดยทำหนังสือสัญญาซื้อขายกันเอง และจำเลยได้เข้าครอบครองยึดถือที่พิพาทหลังจากทำการซื้อจากโจทก์แล้วโดยปลูกบ้านปลูกต้นไม้ และสร้างยุ้งข้าว จำเลยจึงได้มาซึ่งสิทธิครอบครองโดยประการหลัง หาจำต้องทำตามแบบของนิติกรรมไม่ และกรณีเช่นนี้ไม่เป็นโมฆะตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 115 3) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2626/2525 วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า"การโอนสิทธิครอบครองในที่ดิน ซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ซึ่งเป็นการทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่งกับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377 และมาตรา 1378ซึ่งไม่ต้องมีแบบอีกประการหนึ่ง"ข้อสังเกต คู่กรณีต้องทำแบบใดแบบหนึ่งใน 2 แบบ จึงจะสมบูรณ์บังคับได้ หากไม่ทำทั้ง 2 แบบ หรือทำแบบใดแบบหนึ่งแต่ไม่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของแบบดังกล่าวก็ไม่สมบูรณ์ เช่นเดียวกัน เช่น 1. ไม่จดทะเบียนและไม่โอนการครอบครอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2626/2525 การโอนสิทธิครอบครองในที่ดินซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ ย่อมทำได้โดยสมบูรณ์ด้วยการทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ซึ่งเป็นการทำตามแบบของกฎหมายประการหนึ่งกับกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1377,1378 ซึ่งไม่ต้องมีแบบอีกประการหนึ่ง แม้โจทก์จะมีหนังสือสัญญาซื้อขายที่พิพาท และผู้ขายทำหนังสือมอบอำนาจให้ไปจดทะเบียนโอนกับมอบหลักฐานเกี่ยวกับภาษีบำรุงท้องที่ทุกฉบับให้โจทก์ไว้ก็ตาม เมื่อโจทก์ยังมิได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่และยังมิได้เข้าครอบครองยึดถือที่พิพาท โจทก์จึงยังไม่ได้มาซึ่งสิทธิครอบครอง ไม่มีอำนาจฟ้องขับไล่จำเลยออกจากที่พิพาท 2. ยื่นขอจดทะเบียนแล้วแต่ยังไม่ได้จด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2261/2524 วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า"จ.เจ้าของที่ดินยื่นเรื่องราวขอจดทะเบียนสิทธิและนิติกรรมต่อทางอำเภอยกที่พิพาทซึ่งมีหนังสือรับรองการทำประโยชน์ให้แก่จำเลยเมื่อ จ. ถึงแก่กรรมโดยยังไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่การให้ย่อมไม่สมบูรณ์" 3. ส่งมอบให้ครอบครองแต่ครอบครองแทนผู้อื่น 3.1 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2652/2521 วินิจฉัยว่า "ที่ดิน น.ส.3 เจ้าของทำสัญญาขายให้ผู้ซื้อโดยทำสัญญากันเองได้มีการชำระราคากันบางส่วน ที่เหลือจะชำระหมดในวันจดทะเบียนการโอน แม้จะมีข้อตกลงว่าให้ผู้ซื้อเข้าครอบครองได้ในระหว่างยังไม่ได้โอนที่พิพาทก็ตาม ก็เป็นเพียงสัญญาจะซื้อขายและเป็นการมอบที่ดินรับเข้าครอบครองแทนกันไปก่อน สิทธิครอบครองยังคงอยู่กับเจ้าของ เจ้าของจึงเป็นผู้เสียหาย มีอำนาจร้องทุกข์เมื่อมีผู้บุกรุกที่ดินดังกล่าวได้" 3.2 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ที่หมายเหตุนี้วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า "การที่ จ.เข้าครอบครองที่ดินเป็นการครอบครองแทนเจ้าของ มิใช่ยึดถือครอบครองในฐานะเจ้าของจึงไม่มีสิทธิครอบครอง" กรณีที่คู่กรณีทำแบบใดแบบหนึ่ง โดยถูกต้องตามหลักเกณฑ์ของแบบใดแบบหนึ่งแล้ว ถือว่านิติกรรมนั้นสมบูรณ์บังคับได้ 1) ไม่จดทะเบียน แต่ครอบครองก็สมบูรณ์ ศาลฎีกาได้วินิจฉัยไว้ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2434/2528(ดูข้อ 2 ในหน้า 3) 2) จดทะเบียน แต่ไม่ได้ครอบครองก็สมบูรณ์ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1930/2529 ป.สามีโจทก์ได้ทำสัญญาซื้อที่พิพาทซึ่งเป็นที่ดินมือเปล่ามีหนังสือรับรองการทำประโยชน์แล้วจากจำเลย โดยทำสัญญาซื้อขายเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ แต่ ป. ยังค้างชำระราคาส่วนหนึ่งแก่จำเลย ตามประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 4 ทวิ ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 96 ข้อ 2 ซึ่งเป็นกฎหมายพิเศษ สิทธิครอบครองในที่พิพาทจึงโอนไปเป็นของ ป. ด้วยผลของกฎหมาย ไม่จำต้องมอบการครอบครองกันตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1378การที่จำเลยอยู่ในที่พิพาทต่อมาก็โดยอาศัยสิทธิของ ป. แต่ต่อมาวันที่ 31 ธันวาคม 2524 จำเลยไปขอรับเงินค่าที่ดินที่ค้างจากป. แต่ถูกปฏิเสธ จำเลยจึงบอกเลิกสัญญากับ ป. และว่าจะไม่ยอมออกจากที่พิพาท หาก ป. ต้องการให้ไปฟ้องเอา ดังนี้ แม้จะไม่เป็นผลให้สัญญาซื้อขายระหว่าง ป. กับจำเลยเลิกกันก็ตามแต่ก็เป็นการบอกกล่าวของจำเลยต่อ ป. ว่าไม่เจตนาจะยึดถือที่พิพาทแทน ป. ต่อไป อันเป็นการเปลี่ยนลักษณะแห่งการยึดถือว่าจำเลยมิได้ยึดถือที่พิพาทแทน ป. ต่อไปตามมาตรา 1381 ป.ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2525 การที่โจทก์ซึ่งเป็นผู้รับมรดกที่พิพาทอันเป็นการสืบสิทธิจาก ป. เจ้ามรดกเพิ่งนำคดีมาฟ้องเพื่อเอาคืนซึ่งที่ดินดังกล่าวจากจำเลย เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2526ซึ่งเป็นเวลาเกินกว่าหนึ่งปีนับแต่วันที่ 31 ธันวาคม 2524 ซึ่งเป็นวันที่จำเลยแย่งการครอบครอง โจทก์จึงขาดสิทธิฟ้องเอาคืนที่พิพาทตามมาตรา 1375 4. หลักเกณฑ์ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 ศาลฎีกาวินิจฉัยวางหลักเกณฑ์ ดังนี้ 4.1 การยกให้ที่ดินที่มีหนังสือรับรองการทำประโยชน์โดยไม่ได้จดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่นั้นไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และประมวลกฎหมายที่ดินมาตรา 4 ทวิ) 4.2 การยกให้ที่ดินมือเปล่านั้นมิใช่เจตนาสละสิทธิครอบครอง 4.3 การครอบครองที่ดินมือเปล่าของผู้รับให้ซึ่งได้รับจากการให้นั้นเป็นการครอบครองแทนเจ้าของที่ดินซึ่งเป็นผู้ให้ข้อสังเกต 1) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2959/2536 น่าจะกลับหลักแนวคำวินิจฉัยของศาลฎีกาที่ว่าการโอนสิทธิครอบครองในที่ดินมือเปล่าสามารถทำได้2 แบบ คือ ทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ และกระทำการโอนโดยข้อเท็จจริงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1377และ 1378 นั้นต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ตามประมวลกฎหมายที่ดินฯ มาตรา 4 ทวิ มิฉะนั้นไม่สมบูรณ์ 2) ส่วนข้อ 4.3 ที่วินิจฉัยว่า การครอบครองที่ดินมือเปล่าของผู้รับให้ซึ่งได้รับจากการให้เป็นการครอบครองแทนเจ้าของที่ดินซึ่งเป็นผู้ให้นั้น ผู้เขียนหมายเหตุเห็นว่าการครอบครองดังกล่าวผู้รับให้น่าจะครอบครองด้วยเจตนาเป็นเจ้าของมิใช่ครอบครองแทนเจ้าของที่ดิน เนื่องจากที่ดินมือเปล่าที่มีเพียงสิทธิครอบครองนั้น เป็นทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 100ผู้ให้จึงสามารถโอนที่ดินมือเปล่า อันเป็นทรัพย์สินให้แก่ผู้รับให้โดยเสน่หาได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 521 เมื่อผู้ให้ได้ส่งมอบ ที่ดินมือเปล่าให้แก่ผู้รับให้ครอบครองแล้วตามมาตรา 523 การที่ผู้ให้แสดงเจตนายกที่ดินมือเปล่าและส่งมอบให้ผู้รับให้อีกทั้งผู้รับให้ได้เข้าครอบครองที่ดินดังกล่าวแล้วต้องถือว่าผู้ให้โอนทรัพย์สินแก่ผู้รับให้และผู้รับให้รับไว้เช่นนั้นน่าจะเป็นการครอบครองในฐานะเจ้าของ มิใช่เป็นการครอบครองแทนผู้ให้ เมื่อผู้รับให้ครอบครองมาเกิน 1 ปีแล้ว จึงไม่สามารถเรียกคืนการครอบครองได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1375 ผู้รับให้น่าจะเป็นผู้ที่มีสิทธิครอบครองดีกว่าผู้อื่น รุ่งโรจน์ รื่นเริงวงศ์