คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 349/2540หลักกฎหมาย: เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมบิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่เวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/28ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกส. ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่บ. แล้วผู้ร้องกับอ. ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของส. ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่เวลาที่ส. เป็นบุตรบุญธรรมของบ. แม้ภายหลังบ.ถึงแก่กรรมก็ไม่มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยส. ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของบ. อยู่ผู้ร้องกับอ.หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ไม่อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/37เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าส. บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับอ. ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองส. กลับคืนมาจึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองส. ได้เมื่อผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของส. จึงเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองส. บุตรผู้เยาว์ผู้ร้องยื่นคำร้องขอว่า ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ เหล่าแกมแก้วเป็นบิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว อายุประมาณ 8 ปีเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2537 ร้อยตรีบุญเลิศ เหล่าแกมแก้วได้จดทะเบียนรับเด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรม ต่อมาวันที่23 กันยายน 2538 ร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรมทำให้เด็กชายสุธิพงษ์ไม่มีผู้ปกครองโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องในฐานะบิดาของเด็กชายสุธิพงษ์จึงขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วเห็นว่า เมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมของเด็กชายสุธิพงษ์ถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1) ให้บิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์โดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 กรณีผู้ร้องเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์ ย่อมมีอำนาจปกครองอยู่แล้วตามผลของกฎหมายจึงไม่จำต้องใช้สิทธิทางศาล ให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า ผู้ร้องมีความจำเป็นที่จะต้องใช้สิทธิทางศาลร้องขอให้ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์หรือไม่ ในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นแต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม บิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมนั้นย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่วันเวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้ว ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกเด็กชายสุธิพงษ์ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่ร้อยตรีบุญเลิศแล้ว ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศและแม้ภายหลังร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรม การถึงแก่กรรมของร้อยตรีบุญเลิศผู้รับบุตรบุญธรรมก็หาได้มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยไม่ เด็กชายสุธิพงษ์ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศอยู่ ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ได้ไม่ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่าเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์กลับคืนมาเช่นนี้ จึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ได้ ทั้งเมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ ศาลฎีกาเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ที่ศาลชั้นต้นยกคำร้องขอของผู้ร้องนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยอุทธรณ์ของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า ให้นายปัญญา เหล่าแกมแก้ว ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 349/2540นาย ปัญญา เหล่าแกมแก้วผู้ร้อง ป.พ.พ. ม. 1598/28, ม. 1598/37เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมบิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่เวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/28ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกส. ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่บ. แล้วผู้ร้องกับอ. ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของส. ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่เวลาที่ส. เป็นบุตรบุญธรรมของบ. แม้ภายหลังบ.ถึงแก่กรรมก็ไม่มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยส. ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของบ. อยู่ผู้ร้องกับอ.หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ไม่อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/37เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าส. บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับอ. ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองส. กลับคืนมาจึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองส. ได้เมื่อผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของส. จึงเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองส. บุตรผู้เยาว์ผู้ร้องยื่นคำร้องขอว่า ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ เหล่าแกมแก้วเป็นบิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว อายุประมาณ 8 ปีเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2537 ร้อยตรีบุญเลิศ เหล่าแกมแก้วได้จดทะเบียนรับเด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรม ต่อมาวันที่23 กันยายน 2538 ร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรมทำให้เด็กชายสุธิพงษ์ไม่มีผู้ปกครองโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องในฐานะบิดาของเด็กชายสุธิพงษ์จึงขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วเห็นว่า เมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมของเด็กชายสุธิพงษ์ถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1) ให้บิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์โดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 กรณีผู้ร้องเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์ ย่อมมีอำนาจปกครองอยู่แล้วตามผลของกฎหมายจึงไม่จำต้องใช้สิทธิทางศาล ให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า ผู้ร้องมีความจำเป็นที่จะต้องใช้สิทธิทางศาลร้องขอให้ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์หรือไม่ ในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นแต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม บิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมนั้นย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่วันเวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้ว ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกเด็กชายสุธิพงษ์ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่ร้อยตรีบุญเลิศแล้ว ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศและแม้ภายหลังร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรม การถึงแก่กรรมของร้อยตรีบุญเลิศผู้รับบุตรบุญธรรมก็หาได้มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยไม่ เด็กชายสุธิพงษ์ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศอยู่ ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ได้ไม่ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่าเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์กลับคืนมาเช่นนี้ จึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ได้ ทั้งเมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ ศาลฎีกาเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ที่ศาลชั้นต้นยกคำร้องขอของผู้ร้องนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยอุทธรณ์ของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า ให้นายปัญญา เหล่าแกมแก้ว ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว(ทวีชัย เจริญบัณฑิต-ดำรุพงศ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา-พิชัย เตโชพิทยากูล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุผลของการรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า "บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้น แต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว"ดังนั้นการรับบุตรบุญธรรมจึงถือได้ว่าเป็นการตัดความสัมพันธ์ทางกฎหมายที่มีต่อกันระหว่างบิดามารดากับบุตรในเรื่องอำนาจปกครองมาก่อตั้งความสัมพันธ์ทางกฎหมายระหว่างบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมขึ้นมาแทนที่ โดยผู้รับบุตรบุญธรรมเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรบุญธรรมเสมือนเป็นบุตรโดยกำเนิดของตน แต่บุตรบุญธรรมกับบิดามารดาโดยกำเนิดก็ยังมีสิทธิและหน้าที่ต่อกันในเรื่องอื่น ๆตามปกตินอกเหนือจากเรื่องอำนาจปกครองที่โอนมาเป็นของผู้รับบุตรบุญธรรมแล้ว อาทิเช่น หากบิดามารดาโดยกำเนิดถึงแก่ความตาย บุตรบุญธรรมก็ยังมีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมบิดามารดาโดยกำเนิดมีสิทธิติดต่อเยี่ยมเยียนบุตรบุญธรรมได้ตามควรเป็นต้น นอกจากนี้บุตรบุญธรรมยังคงมีหน้าที่ต่อบิดามารดาโดยกำเนิดของตน รวมทั้งหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1563 เช่น เมื่อมีบุคคลมากระทำละเมิดให้บุตรตาย บิดามารดาโดยกำเนิดจึงมีอำนาจฟ้องบุคคลที่กระทำละเมิดนั้นได้ เป็นต้น ส่วนเรื่องอำนาจปกครองนั้น บิดามารดาโดยกำเนิดจะได้อำนาจปกครองคืนมาต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมแล้วเท่านั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 ซึ่งวางหลักไว้ว่าเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรม ถ้าบุตรบุญธรรมยังไม่บรรลุนิติภาวะบิดามารดาโดยกำเนิดก็กลับมีอำนาจปกครองบุตรนับตั้งแต่เวลาที่มีการจดทะเบียนเลิกการรับบุตรบุญธรรม หรือเวลาที่ศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้เลิกการรับบุตรบุญธรรมแล้วแต่กรณี การเลิกรับบุตรบุญธรรมอาจเกิดขึ้นได้ 3 กรณี คือ 1. คู่กรณีตกลงเลิกรับบุตรบุญธรรมกันเองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/31 2. บุตรบุญธรรมสมรสกับผู้รับบุตรบุญธรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/32 3. มีการฟ้องคดีขอเลิกการรับบุตรบุญธรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/33 และศาลมีคำพิพากษาให้เลิกรับบุตรบุญธรรมได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ศาลชั้นต้นยกคำร้องเนื่องจากเห็นว่าเมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1)ให้บิดามารดาโดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 ซึ่งคล้ายกับจะตีความว่า การที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรมมีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกกันไปด้วย แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่า "การถึงแก่กรรมของผู้รับบุตรบุญธรรมไม่มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วย" เกี่ยวกับเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 417/2495วินิจฉัยว่า "เมื่อยกบุตรให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่เขาแล้ว บิดามารดาโดยกำเนิดก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้วและแม้ภายหลังผู้รับบุตรบุญธรรมจะวายชนม์ เด็กนั้นก็ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของผู้วายชนม์อยู่ ฉะนั้น บิดามารดาเดิมของเด็กนั้นหรือภรรยาของผู้รับบุตรบุญธรรมย่อมไม่มีอำนาจปกครองเด็กนั้นตามกฎหมาย จึงไม่มีอำนาจทำนิติกรรมแทนเด็กได้ ถ้าขืนทำไปนิติกรรมนั้น ๆ ก็ไม่ผูกพันเด็กให้ต้องรับผิดชอบ" ดังนั้น การที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรมจึงเป็นเพียงเหตุหนึ่งที่ทำให้ความเป็นผู้ปกครองสิ้นสุดลงแต่บุตรบุญธรรมก็ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของผู้รับบุตรบุญธรรมผู้ตายอยู่แม้บุตรบุญธรรมหรือผู้รับบุตรบุญธรรมจะถึงแก่กรรมก็มิได้ทำให้การรับบุตรบุญธรรมเลิกกันหรือสิ้นสุดลงแต่อย่างใด การเลิกรับบุตรบุญธรรมจะเกิดขึ้นได้ตามที่กล่าวมาแล้วข้างต้นเท่านั้น กริตติกา ทองธรรมคำพิพากษา: ผู้ร้องยื่นคำร้องขอว่า ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ เหล่าแกมแก้วเป็นบิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว อายุประมาณ 8 ปีเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2537 ร้อยตรีบุญเลิศ เหล่าแกมแก้วได้จดทะเบียนรับเด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรม ต่อมาวันที่23 กันยายน 2538 ร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรมทำให้เด็กชายสุธิพงษ์ไม่มีผู้ปกครองโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องในฐานะบิดาของเด็กชายสุธิพงษ์จึงขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วเห็นว่า เมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมของเด็กชายสุธิพงษ์ถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1) ให้บิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์โดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 กรณีผู้ร้องเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์ ย่อมมีอำนาจปกครองอยู่แล้วตามผลของกฎหมายจึงไม่จำต้องใช้สิทธิทางศาล ให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า ผู้ร้องมีความจำเป็นที่จะต้องใช้สิทธิทางศาลร้องขอให้ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์หรือไม่ ในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นแต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม บิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมนั้นย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่วันเวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้ว ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกเด็กชายสุธิพงษ์ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่ร้อยตรีบุญเลิศแล้ว ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศและแม้ภายหลังร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรม การถึงแก่กรรมของร้อยตรีบุญเลิศผู้รับบุตรบุญธรรมก็หาได้มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยไม่ เด็กชายสุธิพงษ์ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศอยู่ ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ได้ไม่ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่าเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์กลับคืนมาเช่นนี้ จึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ได้ ทั้งเมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ ศาลฎีกาเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ที่ศาลชั้นต้นยกคำร้องขอของผู้ร้องนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยอุทธรณ์ของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า ให้นายปัญญา เหล่าแกมแก้ว ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 349/2540นาย ปัญญา เหล่าแกมแก้วผู้ร้อง ป.พ.พ. ม. 1598/28, ม. 1598/37เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรมบิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่เวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้วตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/28ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกส. ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่บ. แล้วผู้ร้องกับอ. ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของส. ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่เวลาที่ส. เป็นบุตรบุญธรรมของบ. แม้ภายหลังบ.ถึงแก่กรรมก็ไม่มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยส. ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของบ. อยู่ผู้ร้องกับอ.หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ไม่อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1598/37เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าส. บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับอ. ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองส. กลับคืนมาจึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองส. ได้เมื่อผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของส. จึงเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองส. บุตรผู้เยาว์ผู้ร้องยื่นคำร้องขอว่า ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ เหล่าแกมแก้วเป็นบิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว อายุประมาณ 8 ปีเมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2537 ร้อยตรีบุญเลิศ เหล่าแกมแก้วได้จดทะเบียนรับเด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรม ต่อมาวันที่23 กันยายน 2538 ร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรมทำให้เด็กชายสุธิพงษ์ไม่มีผู้ปกครองโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้ร้องในฐานะบิดาของเด็กชายสุธิพงษ์จึงขอให้ศาลมีคำสั่งตั้งให้ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ศาลชั้นต้นไต่สวนแล้วเห็นว่า เมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมของเด็กชายสุธิพงษ์ถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1) ให้บิดามารดาของเด็กชายสุธิพงษ์โดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 กรณีผู้ร้องเป็นบิดาโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์ ย่อมมีอำนาจปกครองอยู่แล้วตามผลของกฎหมายจึงไม่จำต้องใช้สิทธิทางศาล ให้ยกคำร้องผู้ร้องอุทธรณ์เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ปัญหามีว่า ผู้ร้องมีความจำเป็นที่จะต้องใช้สิทธิทางศาลร้องขอให้ศาลตั้งผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์หรือไม่ ในข้อนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้นแต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว จากบทบัญญัติดังกล่าวจะเห็นได้ว่า เมื่อมีการจดทะเบียนรับบุตรบุญธรรม บิดามารดาโดยกำเนิดของบุตรบุญธรรมนั้นย่อมหมดอำนาจปกครองไปตั้งแต่วันเวลาที่เป็นบุตรบุญธรรมแล้ว ดังนั้นเมื่อผู้ร้องยกเด็กชายสุธิพงษ์ให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่ร้อยตรีบุญเลิศแล้ว ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์ก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กชายสุธิพงษ์เป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศและแม้ภายหลังร้อยตรีบุญเลิศถึงแก่กรรม การถึงแก่กรรมของร้อยตรีบุญเลิศผู้รับบุตรบุญธรรมก็หาได้มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วยไม่ เด็กชายสุธิพงษ์ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของร้อยตรีบุญเลิศอยู่ ผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ซึ่งเป็นบิดามารดาโดยกำเนิดของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์หาได้กลับมีอำนาจปกครองขึ้นมาใหม่ได้ไม่ อำนาจปกครองของบิดามารดาโดยกำเนิดจะกลับคืนมาก็ต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 เท่านั้นเมื่อข้อเท็จจริงในคดีนี้ฟังได้ว่าเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ไม่มีผู้ปกครองและผู้ร้องกับนางอุมาภรณ์ก็มิใช่เป็นผู้ได้อำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์กลับคืนมาเช่นนี้ จึงมีความจำเป็นที่ผู้ร้องจะต้องใช้สิทธิทางศาลยื่นคำร้องขอให้ศาลตั้งผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ได้ ทั้งเมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าผู้ร้องเป็นบิดาโดยกำเนิดและโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ ศาลฎีกาเห็นสมควรตั้งผู้ร้องให้เป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์บุตรผู้เยาว์ที่ศาลชั้นต้นยกคำร้องขอของผู้ร้องนั้น ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วยอุทธรณ์ของผู้ร้องฟังขึ้น"พิพากษากลับเป็นว่า ให้นายปัญญา เหล่าแกมแก้ว ผู้ร้องเป็นผู้มีอำนาจปกครองเด็กชายสุธิพงษ์ เหล่าแกมแก้ว(ทวีชัย เจริญบัณฑิต-ดำรุพงศ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา-พิชัย เตโชพิทยากูล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุผลของการรับบุตรบุญธรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1598/28 บัญญัติว่า "บุตรบุญธรรมย่อมมีฐานะอย่างเดียวกับบุตรชอบด้วยกฎหมายของผู้รับบุตรบุญธรรมนั้น แต่ไม่สูญสิทธิและหน้าที่ในครอบครัวที่ได้กำเนิดมา ในกรณีเช่นนี้ ให้บิดามารดาโดยกำเนิดหมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้ว"ดังนั้นการรับบุตรบุญธรรมจึงถือได้ว่าเป็นการตัดความสัมพันธ์ทางกฎหมายที่มีต่อกันระหว่างบิดามารดากับบุตรในเรื่องอำนาจปกครองมาก่อตั้งความสัมพันธ์ทางกฎหมายระหว่างบุตรบุญธรรมกับผู้รับบุตรบุญธรรมขึ้นมาแทนที่ โดยผู้รับบุตรบุญธรรมเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตรบุญธรรมเสมือนเป็นบุตรโดยกำเนิดของตน แต่บุตรบุญธรรมกับบิดามารดาโดยกำเนิดก็ยังมีสิทธิและหน้าที่ต่อกันในเรื่องอื่น ๆตามปกตินอกเหนือจากเรื่องอำนาจปกครองที่โอนมาเป็นของผู้รับบุตรบุญธรรมแล้ว อาทิเช่น หากบิดามารดาโดยกำเนิดถึงแก่ความตาย บุตรบุญธรรมก็ยังมีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมบิดามารดาโดยกำเนิดมีสิทธิติดต่อเยี่ยมเยียนบุตรบุญธรรมได้ตามควรเป็นต้น นอกจากนี้บุตรบุญธรรมยังคงมีหน้าที่ต่อบิดามารดาโดยกำเนิดของตน รวมทั้งหน้าที่อุปการะเลี้ยงดูตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1563 เช่น เมื่อมีบุคคลมากระทำละเมิดให้บุตรตาย บิดามารดาโดยกำเนิดจึงมีอำนาจฟ้องบุคคลที่กระทำละเมิดนั้นได้ เป็นต้น ส่วนเรื่องอำนาจปกครองนั้น บิดามารดาโดยกำเนิดจะได้อำนาจปกครองคืนมาต่อเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรมแล้วเท่านั้น ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 ซึ่งวางหลักไว้ว่าเมื่อมีการเลิกรับบุตรบุญธรรม ถ้าบุตรบุญธรรมยังไม่บรรลุนิติภาวะบิดามารดาโดยกำเนิดก็กลับมีอำนาจปกครองบุตรนับตั้งแต่เวลาที่มีการจดทะเบียนเลิกการรับบุตรบุญธรรม หรือเวลาที่ศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้เลิกการรับบุตรบุญธรรมแล้วแต่กรณี การเลิกรับบุตรบุญธรรมอาจเกิดขึ้นได้ 3 กรณี คือ 1. คู่กรณีตกลงเลิกรับบุตรบุญธรรมกันเองตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/31 2. บุตรบุญธรรมสมรสกับผู้รับบุตรบุญธรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/32 3. มีการฟ้องคดีขอเลิกการรับบุตรบุญธรรม ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/33 และศาลมีคำพิพากษาให้เลิกรับบุตรบุญธรรมได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่หมายเหตุนี้ศาลชั้นต้นยกคำร้องเนื่องจากเห็นว่าเมื่อผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรม ความเป็นผู้ปกครองย่อมสิ้นสุดลง ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/7 (1)ให้บิดามารดาโดยกำเนิดกลับมีอำนาจปกครองได้ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1598/37 ซึ่งคล้ายกับจะตีความว่า การที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรมมีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกกันไปด้วย แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยตอนหนึ่งว่า "การถึงแก่กรรมของผู้รับบุตรบุญธรรมไม่มีผลทำให้การรับบุตรบุญธรรมต้องเลิกหรือสิ้นสุดไปด้วย" เกี่ยวกับเรื่องนี้เคยมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 417/2495วินิจฉัยว่า "เมื่อยกบุตรให้เป็นบุตรบุญธรรมแก่เขาแล้ว บิดามารดาโดยกำเนิดก็หมดอำนาจปกครองนับแต่วันเวลาที่เด็กเป็นบุตรบุญธรรมแล้วและแม้ภายหลังผู้รับบุตรบุญธรรมจะวายชนม์ เด็กนั้นก็ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของผู้วายชนม์อยู่ ฉะนั้น บิดามารดาเดิมของเด็กนั้นหรือภรรยาของผู้รับบุตรบุญธรรมย่อมไม่มีอำนาจปกครองเด็กนั้นตามกฎหมาย จึงไม่มีอำนาจทำนิติกรรมแทนเด็กได้ ถ้าขืนทำไปนิติกรรมนั้น ๆ ก็ไม่ผูกพันเด็กให้ต้องรับผิดชอบ" ดังนั้น การที่ผู้รับบุตรบุญธรรมถึงแก่กรรมจึงเป็นเพียงเหตุหนึ่งที่ทำให้ความเป็นผู้ปกครองสิ้นสุดลงแต่บุตรบุญธรรมก็ยังคงเป็นบุตรบุญธรรมของผู้รับบุตรบุญธรรมผู้ตายอยู่แม้บุตรบุญธรรมหรือผู้รับบุตรบุญธรรมจะถึงแก่กรรมก็มิได้ทำให้การรับบุตรบุญธรรมเลิกกันหรือสิ้นสุดลงแต่อย่างใด การเลิกรับบุตรบุญธรรมจะเกิดขึ้นได้ตามที่กล่าวมาแล้วข้างต้นเท่านั้น กริตติกา ทองธรรม