คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 507/2500หลักกฎหมาย: เอกสารความว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไป ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่าจำเลยได้รับเงินที่ยืมแล้ว จำเลยรับว่า ทำเอกสารยืมเงินให้โจทก์ แต่ต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินโดยโจทก์หลอกลวงให้ทำ เนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย ไม่เรียกว่าจำเลยอ้างเหตุที่ทำให้หนี้ไม่สมบูรณ์ จำเลยนำสืบพยานไม่ได้โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2496 จำเลยได้กู้เงินโจทก์ไป 22,000 บาท โดยทำหนังสือกู้ให้ไว้ดังสำเนาท้ายฟ้องได้ตกลงกันด้วยวาจาว่าจำเลยจะนำเงินมาชำระคืนใน 1 เดือน นับแต่วันทำสัญญากู้ ครั้นครบกำหนดแล้วโจทก์ไปทวงถาม จำเลยกลับปฏิเสธและขอผัดผ่อนเรื่อยมา จึงฟ้องขอให้จำเลยชำระต้นเงิน 22,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจำเลยให้การและเพิ่มเติมคำให้การปฏิเสธว่า ไม่ได้กู้ยืมเงินไปจากโจทก์ และไม่เคยได้รับเงินตามสำเนาเอกสารท้ายฟ้องจากโจทก์เลยต่อสู้ว่า เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2496 โจทก์ได้นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขาย ราคาประมาณ 20,000 บาท โดยมีข้อสัญญาว่าเมื่อจำเลยขายได้เงินเท่าใด โจทก์จะมารับเงินจำนวนนั้นไปจากจำเลย ในการรับฝากนี้โจทก์ได้ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารท้ายฟ้องซึ่งไม่ได้ประทับตราและปิดอากรแสตมป์ สัญญาที่โจทก์ฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2496 โจทก์ได้รับเงินค่าขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ซึ่งจำเลยขายได้ไปเป็นเงิน 8,304 บาทและวันที่ 4 เมษายน 2496 รับเงินไปจากจำเลยอีก 2,000 บาท รวม 2 คราวเป็นเงิน 10,304 บาท มีใบรับเงิน แต่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์เครื่องอะไหล่รถยนต์ยังคงเหลืออยู่ที่จำเลยอีก คิดเป็นราคาประมาณ 9,000 บาท ยังขายไม่ได้โจทก์เร่งรัดจะเอาเงินสด จำเลยไม่ยอมโจทก์จึงฟ้องคดีนี้จำเลยจึงฟ้องแย้งขอเรียกเงินค่าปรับ ซึ่งจำเลยเสียให้แก่กรมสรรพากรเป็นค่าปิดอากรแสตมป์ใบรับเงิน 2 ฉบับ ซึ่งโจทก์ออกใบรับเงินไม่ปิดอากรแสตมป์ เป็นเงิน 154 บาท 80 สตางค์ จากโจทก์แต่ศาลไม่รับคำฟ้องแย้งของจำเลยในวันนัดพิจารณา จำเลยแถลงรับว่า ได้ทำสัญญาหมาย จ.1 ที่โจทก์ส่งศาลให้โจทก์จริง และจำเลยแถลงต่อไปว่า หากศาลสั่งให้จำเลยนำสืบ จำเลยจะนำสืบว่า โจทก์นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขายรวมเป็นราคา 20,000 บาท เวลานี้จำเลยขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ได้เงินและจ่ายให้โจทก์ไปแล้ว คงเหลืออีกราว 9,000 บาทหากโจทก์รับคืนไป ก็หมดหนี้สินกัน ศาลสอบข้อที่จำเลยว่าถูกโจทก์หลอกลวงอีก จำเลยว่า ที่ถูกโจทก์หลอกลวงนั้น คือโจทก์หลอกให้ทำสัญญากู้หมาย จ.1 แทนทำใบรับเครื่องอะไหล่รถยนต์ศาลแพ่งสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลย แล้ววินิจฉัยว่า เอกสารหมาย จ.1 เป็นสัญญากู้ที่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะปิดอากรแสตมป์ครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มีลายมือจำเลยลงไว้ว่า ได้ยืมเงินโจทก์ไปจริงจำเลยต่อสู้ว่า โจทก์ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารนั้นจึงเป็นหน้าที่ของจำเลยจะต้องนำสืบว่า ถูกโจทก์ล่อลวงอย่างไรแต่คำให้การของจำเลยมิได้บรรยายข้อเท็จจริงว่า โจทก์ล่อลวงอย่างไรจึงไม่มีประเด็นนำสืบ ส่วนคำแถลงที่ว่าโจทก์หลอกลวงให้จำเลยทำสัญญาหมาย จ.1 แทนใบรับเครื่องอะไหล่ ไม่ใช่คำให้การ จำเลยนำสืบไม่ได้โดยมิได้ให้การไว้ คดีต้องฟังตามเอกสารหมาย จ.1 ว่า จำเลยได้กู้ยืมเงินโจทก์ไปจริงดังฟ้อง จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงิน 22,000บาท กับดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเงินเสร็จให้โจทก์ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียม ค่าทนายความ 450 บาท แทนโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้วคงพิพากษายืนโจทก์ฎีกาต่อมาศาลฎีกาได้ประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เอกสารสัญญากู้ยืมเงินท้ายฟ้องหมาย จ.1 มีข้อความปรากฏชัดว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไปจึงได้ทำหนังสือนั้นให้ไว้ ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่า จำเลยได้รับเงินที่ยืมนั้นไปแล้ว ซึ่งจำเลยรับแล้วว่าได้ทำให้โจทก์ไว้จริงที่ให้การต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินไป โจทก์หลอกลวงให้ทำเนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย นั้น จำเลยหาได้ยกเหตุผลขึ้นอ้างอิงที่จะแสดงให้เห็นว่า สัญญากู้ยืมหรือหนี้ที่ระบุไว้ในสัญญาไม่สมบูรณ์แต่อย่างไรไม่ ดังนี้ จำเลยจะนำสืบพยานไม่ได้ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94ดังตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาที่ 1111/2496 คดีระหว่าง นายเลื่อนขุนคำ โจทก์ นายพันธ์ จันทรลา จำเลย และที่ 1269/2499 คดีระหว่างบริษัทสหข้าวสาร จำกัด โจทก์ บริษัทสินอาริยะ จำกัด จำเลย ธนาคารแหลมทอง จำกัด ผู้ค้ำประกัน ฎีกาตัวอย่างที่ 649/2491 และที่ 325/2494 ซึ่งจำเลยอ้างมาในฎีกาว่าจำเลยย่อมนำพยานสืบได้นั้นคดีสองเรื่องนั้น จำเลยในเรื่องนั้น ๆ ได้ยกข้อเท็จจริง และเหตุผลขึ้นต่อสู้แสดงว่า สัญญาที่โจทก์ในเรื่องนั้น ๆ นำมาฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย หาเหมือนกับเรื่องของจำเลยในคดีนี้ไม่ ฎีกาของจำเลยที่ขอให้สืบพยานโจทก์จำเลยใหม่ต่อไป ฟังไม่ได้ ศาลทั้งสองพิพากษามาชอบแล้วเหตุนี้จึงพิพากษายืน ให้ยกฎีกาของจำเลยเสีย ค่าทนายความในชั้นฎีกาให้เป็นพับไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 507/2500นายโป แซ่ตั้งโจทก์นางวรรณเพ็ญ ใบหยกจำเลย ป.พ.พ. ป.วิ.พ. เอกสารความว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไป ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่าจำเลยได้รับเงินที่ยืมแล้ว จำเลยรับว่า ทำเอกสารยืมเงินให้โจทก์ แต่ต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินโดยโจทก์หลอกลวงให้ทำ เนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย ไม่เรียกว่าจำเลยอ้างเหตุที่ทำให้หนี้ไม่สมบูรณ์ จำเลยนำสืบพยานไม่ได้โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2496 จำเลยได้กู้เงินโจทก์ไป 22,000 บาท โดยทำหนังสือกู้ให้ไว้ดังสำเนาท้ายฟ้องได้ตกลงกันด้วยวาจาว่าจำเลยจะนำเงินมาชำระคืนใน 1 เดือน นับแต่วันทำสัญญากู้ ครั้นครบกำหนดแล้วโจทก์ไปทวงถาม จำเลยกลับปฏิเสธและขอผัดผ่อนเรื่อยมา จึงฟ้องขอให้จำเลยชำระต้นเงิน 22,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจำเลยให้การและเพิ่มเติมคำให้การปฏิเสธว่า ไม่ได้กู้ยืมเงินไปจากโจทก์ และไม่เคยได้รับเงินตามสำเนาเอกสารท้ายฟ้องจากโจทก์เลยต่อสู้ว่า เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2496 โจทก์ได้นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขาย ราคาประมาณ 20,000 บาท โดยมีข้อสัญญาว่าเมื่อจำเลยขายได้เงินเท่าใด โจทก์จะมารับเงินจำนวนนั้นไปจากจำเลย ในการรับฝากนี้โจทก์ได้ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารท้ายฟ้องซึ่งไม่ได้ประทับตราและปิดอากรแสตมป์ สัญญาที่โจทก์ฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2496 โจทก์ได้รับเงินค่าขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ซึ่งจำเลยขายได้ไปเป็นเงิน 8,304 บาทและวันที่ 4 เมษายน 2496 รับเงินไปจากจำเลยอีก 2,000 บาท รวม 2 คราวเป็นเงิน 10,304 บาท มีใบรับเงิน แต่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์เครื่องอะไหล่รถยนต์ยังคงเหลืออยู่ที่จำเลยอีก คิดเป็นราคาประมาณ 9,000 บาท ยังขายไม่ได้โจทก์เร่งรัดจะเอาเงินสด จำเลยไม่ยอมโจทก์จึงฟ้องคดีนี้จำเลยจึงฟ้องแย้งขอเรียกเงินค่าปรับ ซึ่งจำเลยเสียให้แก่กรมสรรพากรเป็นค่าปิดอากรแสตมป์ใบรับเงิน 2 ฉบับ ซึ่งโจทก์ออกใบรับเงินไม่ปิดอากรแสตมป์ เป็นเงิน 154 บาท 80 สตางค์ จากโจทก์แต่ศาลไม่รับคำฟ้องแย้งของจำเลยในวันนัดพิจารณา จำเลยแถลงรับว่า ได้ทำสัญญาหมาย จ.1 ที่โจทก์ส่งศาลให้โจทก์จริง และจำเลยแถลงต่อไปว่า หากศาลสั่งให้จำเลยนำสืบ จำเลยจะนำสืบว่า โจทก์นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขายรวมเป็นราคา 20,000 บาท เวลานี้จำเลยขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ได้เงินและจ่ายให้โจทก์ไปแล้ว คงเหลืออีกราว 9,000 บาทหากโจทก์รับคืนไป ก็หมดหนี้สินกัน ศาลสอบข้อที่จำเลยว่าถูกโจทก์หลอกลวงอีก จำเลยว่า ที่ถูกโจทก์หลอกลวงนั้น คือโจทก์หลอกให้ทำสัญญากู้หมาย จ.1 แทนทำใบรับเครื่องอะไหล่รถยนต์ศาลแพ่งสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลย แล้ววินิจฉัยว่า เอกสารหมาย จ.1 เป็นสัญญากู้ที่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะปิดอากรแสตมป์ครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มีลายมือจำเลยลงไว้ว่า ได้ยืมเงินโจทก์ไปจริงจำเลยต่อสู้ว่า โจทก์ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารนั้นจึงเป็นหน้าที่ของจำเลยจะต้องนำสืบว่า ถูกโจทก์ล่อลวงอย่างไรแต่คำให้การของจำเลยมิได้บรรยายข้อเท็จจริงว่า โจทก์ล่อลวงอย่างไรจึงไม่มีประเด็นนำสืบ ส่วนคำแถลงที่ว่าโจทก์หลอกลวงให้จำเลยทำสัญญาหมาย จ.1 แทนใบรับเครื่องอะไหล่ ไม่ใช่คำให้การ จำเลยนำสืบไม่ได้โดยมิได้ให้การไว้ คดีต้องฟังตามเอกสารหมาย จ.1 ว่า จำเลยได้กู้ยืมเงินโจทก์ไปจริงดังฟ้อง จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงิน 22,000บาท กับดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเงินเสร็จให้โจทก์ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียม ค่าทนายความ 450 บาท แทนโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้วคงพิพากษายืนโจทก์ฎีกาต่อมาศาลฎีกาได้ประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เอกสารสัญญากู้ยืมเงินท้ายฟ้องหมาย จ.1 มีข้อความปรากฏชัดว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไปจึงได้ทำหนังสือนั้นให้ไว้ ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่า จำเลยได้รับเงินที่ยืมนั้นไปแล้ว ซึ่งจำเลยรับแล้วว่าได้ทำให้โจทก์ไว้จริงที่ให้การต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินไป โจทก์หลอกลวงให้ทำเนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย นั้น จำเลยหาได้ยกเหตุผลขึ้นอ้างอิงที่จะแสดงให้เห็นว่า สัญญากู้ยืมหรือหนี้ที่ระบุไว้ในสัญญาไม่สมบูรณ์แต่อย่างไรไม่ ดังนี้ จำเลยจะนำสืบพยานไม่ได้ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94ดังตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาที่ 1111/2496 คดีระหว่าง นายเลื่อนขุนคำ โจทก์ นายพันธ์ จันทรลา จำเลย และที่ 1269/2499 คดีระหว่างบริษัทสหข้าวสาร จำกัด โจทก์ บริษัทสินอาริยะ จำกัด จำเลย ธนาคารแหลมทอง จำกัด ผู้ค้ำประกัน ฎีกาตัวอย่างที่ 649/2491 และที่ 325/2494 ซึ่งจำเลยอ้างมาในฎีกาว่าจำเลยย่อมนำพยานสืบได้นั้นคดีสองเรื่องนั้น จำเลยในเรื่องนั้น ๆ ได้ยกข้อเท็จจริง และเหตุผลขึ้นต่อสู้แสดงว่า สัญญาที่โจทก์ในเรื่องนั้น ๆ นำมาฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย หาเหมือนกับเรื่องของจำเลยในคดีนี้ไม่ ฎีกาของจำเลยที่ขอให้สืบพยานโจทก์จำเลยใหม่ต่อไป ฟังไม่ได้ ศาลทั้งสองพิพากษามาชอบแล้วเหตุนี้จึงพิพากษายืน ให้ยกฎีกาของจำเลยเสีย ค่าทนายความในชั้นฎีกาให้เป็นพับไป(นนทประชา-นนทปัญญา-ดุลยการณ์โกวิท)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเนื้อเรื่องในคดีนี้ ตามที่จำเลยต่อสู้คดี น่าจะเป็นว่าโจทก์เอาเครื่องอะไหล่รถไปฝากจำเลยขาย แต่ทำหลักฐานเป็นสัญญากู้ไว้จำเลยขายได้ก็ส่งเงินคืนให้โจทก์ไปแล้ว 10,304 บาท มีใบรับเงินให้จำเลยไว้ยังขายไม่ได้อีก 9,000 บาท ข้อต่อสู้ดังนี้ไม่ใช่นิติกรรมอำพราง เป็นการเจตนาฟ้องร้องกันตามสัญญากู้ ไม่ใช่เจตนาลวงและไม่ใช่ไม่เจตนาผูกพันตามที่แสดงออก ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 117,118 แต่อย่างใด จึงเป็นสัญญากู้ที่บังคับกันได้โดยสมบูรณ์ (เทียบดูกับฎีกาที่ 645/2489) ควรพิจารณาฎีกาที่ 799/2493,220/2494,1111/2496 ซึ่งตัดสินว่าเมื่อชั้นแรกตกลงกันอย่างอื่น แต่ในที่สุดเวลาทำสัญญาทำเป็นสัญญากู้ต้องบังคับตามสัญญากู้ เพราะเจตนาแท้จริงต้องการบังคับกันตามนั้นมิได้ตั้งใจทำไว้เพื่อลวงใครถ้าแท้จริงเป็นการกู้เพื่อลวงคนอื่น ก็เป็นนิติกรรมอำพราง เช่นฎีกาที่ 943/2495 ข้อที่จำเลยควรจะพยายามโต้แย้งในคดีนี้ ก็คือแม้จะทำเป็นสัญญากู้ และโจทก์ฟ้องตามสัญญากู้ จำเลยก็ได้ใช้เงินไป 2 คราวแล้ว 10,304 บาท ตามนัยฎีกาที่ 1366/2497 จำเลยจึงไม่ควรต้องใช้เงินจำนวนนี้อีก แต่ตามคำพิพากษา จำเลยยังต้องใช้เงินเต็มจำนวน ซึ่งไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยังต้องใช้เงินจำนวนนี้ให้โจทก์อีก โดยศาลไม่รับฟังข้อต่อสู้ของจำเลย อาจเป็นเพราะไม่มีข้อโต้แย้งขึ้นมาสู่ศาลโดยตรง เพราะจำเลยไปต่อสู้คดีในทางปฏิเสธสัญญากู้เสียเลยก็ได้ ไม่โต้แย้งให้ชัดแจ้งในทางที่ว่า แม้จะเป็นการกู้ยืมดังฟ้อง จำเลยก็ได้ใช้เงินไปส่วนหนึ่งแล้วโดยมีใบรับเงินโจทก์จะเรียกร้องเต็มตามสัญญาไม่ได้ การกู้ยืมเงินนั้น ตาม มาตรา 650 ถ้ายังไม่ได้ส่งมอบเงินที่ยืมการกู้ยืมนั้นไม่บริบูรณ์ ฉะนั้น แม้เอกสารกู้จะมีข้อความว่าได้รับเงินแล้วถ้าความจริงยังไม่มีการส่งมอบเงินที่ยืม ก็ย่อมนำสืบข้อเท็จจริงนี้ได้ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 เพื่อแสดงว่าหนี้นั้นไม่สมบูรณ์ แต่การนำสืบพยานนั้นจะต้องมีประเด็นขึ้นมาก่อน จำเลยจึงต้องอ้างเป็นข้อต่อสู้ โดยให้การไว้ให้ชัดแจ้งตาม มาตรา 177 การต่อสู้ว่าโจทก์หลอกลวงนั้น จะต้องอ้างว่าหลอกลวงว่าอย่างไรคดีนี้จำเลยต่อสู้ว่า หลอกลวงเนื่องจากโจทก์ฝากของให้จำเลยขายจำเลยเป็นแต่บรรยายว่าหลอกเนื่องจากอะไร หาได้บรรยายว่า หลอกลวงว่าอย่างไรไม่ จึงไม่เป็นข้อต่อสู้อันชัดแจ้ง เพราะตาม มาตรา 177 จำเลยจะต้องบรรยายเหตุแห่งการปฏิเสธฟ้องโจทก์นั้นด้วยไม่แต่เพียงปฏิเสธฟ้องโจทก์ลอย ๆ เท่านั้น เมื่อไม่มีข้อต่อสู้ที่ทำให้หนี้ไม่สมบูรณ์ ก็จะสืบพยานหักล้างเอกสารไม่ได้ตาม มาตรา94 เพราะเอกสารกู้ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่ามีการรับเงินแล้ว โดยไม่จำเป็นต้องกล่าวไว้ตรงๆ ว่าได้รับเงินไปแล้วดังที่เคยมีตัวอย่างมา เช่นฎีกาที่507/2497 ทั้งนี้เพราะคำที่ว่าได้ยืมเงินเขามา คนธรรมดาย่อมเข้าใจว่า ได้เอาเงินเขามาแล้ว เป็นความหมายตามภาษาธรรมดานั่นเอง ซึ่งศาลฎีกากล่าวว่าเป็นการแสดงอยู่ในตัวว่าได้รับเงินที่ยืมมาแล้วเมื่อจำเลยรับว่าได้ทำเอกสารนั้น และไม่มีข้อนำสืบหักล้าง ศาลจึงฟังตามเอกสารและบังคับให้จำเลยใช้เงินได้ อันที่จริงเมื่อจำเลยต่อสู้ว่า เป็นนิติกรรมอำพราง ย่อมเป็นที่แน่ชัดว่าเป็นข้อต่อสู้ที่อ้างว่า นิติกรรมที่ฟ้องนั้นไม่สมบูรณ์ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 จึงมักจะทำให้ฉงนว่าเหตุใดจึงยังต้องห้ามมิให้นำสืบตาม มาตรา 94 นั้น ซึ่งเป็นที่ฉงนกันอยู่ตั้งแต่ฎีกาที่ 799/2493,220/2494 แต่ความจริงนั้น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94เป็นแต่ปลายเหตุ เป็นกฎหมายที่เข้ามาเกี่ยวข้องในชั้นหลังเท่านั้นจำเลยอ้างข้อต่อสู้ว่า เป็นนิติกรรมอำพรางก็จริง ปัญหาข้อแรกก็คือ ตามข้อต่อสู้นั้นเป็นนิติกรรมอำพรางหรือไม่ เมื่อตามข้อต่อสู้ดังในคดีนี้ไม่เป็นนิติกรรมอำพรางแล้ว ก็จะอ้างว่า มีเหตุทำให้สัญญาไม่สมบูรณ์ไม่ได้ ถึงตอนนี้จึงกล่าวได้ว่าเป็นการต้องห้ามไม่ให้นำสืบแก้ไขตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 94 ซึ่งที่จริงถ้าจะไม่ให้นำสืบ เพราะเหตุว่าถึงให้สืบไปก็ไม่ได้ประโยชน์ โดยเหตุที่ไม่เป็นนิติกรรมอำพรางคงเป็นที่เข้าใจได้ง่ายกว่า หรือจะว่าไม่เป็นกรณีที่ต้องด้วยข้อยกเว้นให้นำสืบได้ตาม มาตรา 94 ก็จะเข้าใจได้ง่าย และตรงกว่าที่จะอ้างเหตุว่าต้องห้ามไม่ให้นำสืบตาม มาตรา 94 ข้อที่น่าคิดก็คือตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 94 นั้น ห้ามสืบพยานบุคคลแก้ไขเพิ่มเติมเอกสารในเรื่องที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีพยานเอกสารมาแสดง สัญญากู้ยืมกว่า 50 บาท ต้องมีเอกสารมาแสดงแน่ แต่การรับเงินซึ่งจะทำให้สัญญากู้บริบูรณ์นั้น ที่จริงเป็นเหตุการณ์ข้อเท็จจริงอันหนึ่งอันแยกออกได้ต่างหากจากข้อตกลงหรือการแสดงเจตนาหรือตัวสัญญากู้ยืมนั้นเอง ถ้ามีสัญญาแต่ไม่มีการส่งมอบเงินการกู้ยืมนั้นก็ไม่บริบูรณ์ต่อเมื่อใดได้ส่งมอบเงินที่ยืมจะส่งพร้อมหรือก่อนหลังจากทำสัญญา การกู้ยืมก็บริบูรณ์ ฉะนั้นการนำสืบว่าได้ส่งมอบ หรือรับเงิน หรือไม่จึงไม่น่าจะอยู่ในบังคับของ มาตรา 94 ข้อนี้บางทีจะเข้าใจได้ยากสักหน่อย ถ้าทำสัญญากู้เงิน 1,000 บาท จะนำสืบว่าความจริงกู้เพียง 800 บาท แต่ทำสัญญาเป็น 1,000 บาท เช่นนี้ เป็นการสืบแก้ไขเอกสาร ซึ่งต้องห้ามโดยไม่มีปัญหา เพราะเป็นการสืบแก้ไขข้อตกลงในสัญญาที่ว่า 1,000 บาทเป็นว่าตกลงกันจริงเพียง 800 บาท แต่ถ้าจะนำสืบว่า ความจริงกู้เงินกัน 1,000 บาท แต่ผู้ให้กู้ส่งมอบเงินให้เพียง 800 บาท ยังค้างไม่ส่งมอบให้อีก 200 บาท เช่นนี้ ไม่เป็นการสืบแก้ไขข้อตกลงหรือการกู้ยืมอย่างใดสัญญากู้ก็คือกู้ 1,000 บาท นั่นเอง แต่นำสืบว่า ผู้ให้กู้ยังไม่ปฏิบัติตามหนี้ของตนที่จะต้องส่งมอบเงิน1,000 บาท เท่านั้น จึงไม่น่าจะต้องห้ามที่เคยเข้าใจกันมาว่า จะนำสืบว่าไม่ได้รับเงินเลย นำสืบได้ เพราะเป็นการนำสืบหักล้างเอกสารว่าไม่บริบูรณ์ตาม มาตรา 650 แต่ถ้านำสืบว่ารับเงินไปไม่ครบตามสัญญา นำสืบไม่ได้ เพราะเป็นการแก้ไขเอกสารนั้น เท่าที่มีคดีมาแล้วมักจะเป็นไปตามนัยที่ว่า ความจริงกู้เงินกันจำนวนน้อยแต่ทำสัญญากันให้มากขึ้น เช่นนี้ก็ย่อมเป็นการนำสืบแก้ไขเอกสารสัญญานำสืบไม่ได้ และจะว่าการกู้เงินจำนวนน้อยนั้นไม่บริบูรณ์ก็ไม่ได้เพราะได้รับเงินไปตรงตามที่กู้กันนั้นแล้ว แต่ไปทำสัญญาให้จำนวนเงินมากขึ้นเอง แต่ถ้าเป็นการกู้เงินกันตามจำนวนในสัญญาจริงหากผู้ให้กู้ยังส่งเงินให้ไม่ครบตามสัญญา ดังนี้ ย่อมเป็นการกู้ที่ไม่บริบูรณ์ตาม มาตรา 650 น่าจะนำสืบได้ ความคิดเห็นในทางทฤษฎีน่าจะเป็นอย่างนี้ แต่ในทางปฏิบัติอาจไม่ราบรื่น ปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และสิทธินำสืบพยานก็คือ โจทก์ฟ้องว่ากู้เงินจำเลยปฏิเสธว่า ไม่ได้รับเงินแต่ไม่ปฏิเสธเอกสารกู้เป็นอันฟังได้ว่ามีเอกสารกู้เงิน แต่จำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงินการกู้เงินไม่ใช่สมบูรณ์แต่เพียงทำสัญญากันเท่านั้น ต้องมีการส่งมอบเงินกู้ด้วย สัญญาจึงจะบริบูรณ์ ข้อนี้จำเลยปฏิเสธ ใครจะมีหน้าที่นำสืบว่าได้ส่งมอบเงินการกู้ยืมบริบูรณ์แล้ว ในเบื้องต้นต้องถือว่าโจทก์เป็นฝ่ายอ้างว่ามีการกู้ยืมที่บริบูรณ์แล้ว จึงจะมีสิทธิฟ้องจำเลยได้ โจทก์จึงต้องมีหน้าที่นำสืบตามข้ออ้างว่า นอกจากมีเอกสารกู้แล้วยังได้ส่งมอบหรือจำเลยได้รับเงินแล้ว จำเลยเป็นแต่ฝ่ายปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงิน ไม่ใช่ฝ่ายอ้างยืนยันอะไรขึ้นใหม่จึงมีข้อที่น่าคิดว่า แม้จะถือว่า จำเลยรับในประเด็นข้อหนึ่งแล้วว่าได้ทำสัญญากู้ แต่ประเด็นอีกข้อหนึ่งที่ว่าได้รับเงินแล้วนั้น จำเลยปฏิเสธ เมื่อศาลสั่งงดไม่สืบพยานเลย เหตุใดโจทก์จึงชนะคดีไปได้ ข้อนี้พอจะอธิบายได้ว่า เอกสารกู้แสดงอยู่ในตัวว่าจำเลยรับเงินแล้ว เอกสารกู้ก็เป็นพยานหลักฐานอันหนึ่ง จึงถือได้ว่ามีพยานแล้วว่า โจทก์ได้ส่งมอบและจำเลยได้รับเงินแล้ว อันเป็นหลักฐานพยานเบื้องต้นตามข้ออ้างของโจทก์แล้วเมื่อไม่มีพยานหลักฐานเป็นอย่างอื่น ก็ฟังได้ตามหลักฐานของโจทก์พยานหลักฐานเบื้องต้นนี้ ไม่ใช่ข้อสันนิษฐานตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84 แต่ก็มีผลให้หน้าที่นำพยานเข้าสืบเปลี่ยนได้เหมือนกัน หากเป็นหน้าที่นำสืบก่อนตาม มาตรา 183 ไม่ใช่หน้าที่นำสืบตามข้ออ้างตามมาตรา 84(ดูข้อแตกต่างในหนังสือคำอธิบายลักษณะพยาน ของท่านเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศร์ พิมพ์ครั้งที่ 2 หน้า 254,274) ปัญหาต่อไปเกี่ยวกับการที่ศาลไม่ยอมให้จำเลยนำพยานเข้าสืบในข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า โจทก์หลอกลวงนั้น จำเลยไม่อ้างว่าหลอกลวงอย่างไร ไม่มีประเด็น ความจริงคดีนี้ไม่ใช่นิติกรรมอำพราง จึงไม่มีประโยชน์ที่จะรับฟังพยานจำเลยแต่อย่างใด แต่เหตุผลที่ไม่ให้จำเลยสืบพยาน ปรากฏในคำพิพากษาไปในทางที่ว่าไม่มีประเด็นจึงน่าคิดว่านอกจากข้อหลอกลวงแล้วจำเลยยังปฏิเสธว่า ไม่ได้รับเงินจำเลยจะตั้งประเด็นนำสืบพยานในข้อนี้ได้อย่างไร หรือไม่ ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 84,85 ผู้ใดอ้างข้อเท็จจริงใด ผู้นั้นมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงนั้น ผู้ใดมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงใด ผู้นั้นย่อมมีสิทธินำพยานมาสืบได้ ดูเหมือนว่าใครไม่มีหน้าที่นำสืบก็ไม่มีสิทธิสืบพยานจะกลายเป็นว่า การสืบพยานนั้นในข้อหนึ่งก็สืบได้ข้างเดียวแต่เฉพาะผู้ที่อ้าง ก่อนจะสืบพยานตนจะต้องอ้างข้อเท็จจริงให้ตนมีหน้าที่นำสืบเสียก่อน แต่ดูต่อไปใน มาตรา 87 จะเห็นว่า กฎหมายห้ามมิให้ศาลรับฟังพยาน เว้นแต่พยานนั้นเกี่ยวถึงข้อเท็จจริงที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องนำสืบเห็นได้ว่า กฎหมายไม่ใช่จำกัดเฉพาะให้ศาลฟังแต่พยานของฝ่ายที่มีหน้าที่และมีสิทธิที่จะนำสืบตาม มาตรา 84,85 เท่านั้น ถ้าข้อความใดฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีหน้าที่นำสืบแล้ว ศาลก็ฟังพยานในข้อนั้นได้ หมายความว่าฟังได้ทั้งพยานฝ่ายอ้างและฝ่ายที่ปฏิเสธ พยานฝ่ายที่อ้างนั้นไม่มีปัญหาแต่ฝ่ายที่ปฏิเสธจะนำสืบพยานอะไรในข้อนั้นได้เล่า หากว่าตนเพียงแต่ปฏิเสธ ไม่ได้อ้างอะไร ถ้าอ้างอะไร ก็ย่อมสืบได้ตาม มาตรา 84,85 อยู่แล้วข้อนี้ก็ตอบได้ว่า การนำสืบพยานในข้อที่ปฏิเสธก็คือการนำสืบพยานหักล้างข้ออ้างที่ฝ่ายอ้างนำสืบมานั้นเอง (ดูฎีกาที่ 1285/2498 และบันทึกท้ายฎีกาที่ 178/2497 หน้า 1897) การนำสืบพยานมิใช่จะนำสืบได้แต่ตามข้ออ้างของตนเท่านั้น ยังมีการนำสืบหักล้างข้ออ้างของอีกฝ่ายหนึ่งได้ด้วย ใน ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 89 ก็ได้วางวิธีการอันหนึ่งเกี่ยวแก่การนำสืบหักล้างอยู่ แสดงว่ามีการนำสืบหักล้างอยู่ด้วย โดยไม่ต้องสงสัย แต่เกี่ยวกับข้อที่ว่า เมื่อไม่อ้างอะไรไว้ก็ไม่มีประเด็นนำสืบพยานไม่ได้นั้น มีหลักชัดเจนมาตั้งแต่ฎีกาที่ 554/2483 ซึ่งโจทก์ฟ้องว่าจำเลยผิดสัญญาซื้อเรือ โดยไม่ชำระราคา จึงบอกเลิกสัญญาให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาเรือ และขอริบเงินที่ชำระไว้บางส่วนแล้ว จำเลยต่อสู้ว่าได้ชำระราคาตามกำหนดแล้ว โจทก์ทำใบรับให้ไว้ชั้นพิจารณาจำเลยส่งใบรับเงินต่อศาล โจทก์แถลงว่า เป็นใบรับของโจทก์หรือไม่ โจทก์จำไม่ได้ แต่แม้จะจริงโจทก์มิได้รับเงินตามนั้น ศาลชั้นต้นตัดสินให้จำเลยแพ้ จำเลยอุทธรณ์ว่า โจทก์จะสืบพยานแก้ไขเอกสารไม่ได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยฎีกา ศาลฎีกาพิพากษาว่า โจทก์มิได้โต้เถียงว่าที่โจทก์ไม่ได้รับเงินตามใบรับนั้น เป็นโมฆะหรือโมฆียะ เป็นการอ้างในทางปฏิเสธเฉย ๆ จะนำสืบพยานไม่ได้ ถ้าจะสืบได้ต้องอ้างไปในทางอ้างอิง คือเพราะถูกหลอกลวงข่มขู่ หรือเพราะการไม่ชอบอย่างใด โจทก์จึงไม่มีประเด็นจะสืบและตัดสินให้โจทก์แพ้ คดีนี้คงไม่เกี่ยวกับข้อห้ามไม่ให้สืบพยานแก้ไขเอกสารตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 เพราะไม่ใช่กรณีที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีพยานเอกสารมาแสดง ศาลฎีกาจึงไม่กล่าวถึง มาตรา 94 เลยเป็นแต่กล่าวว่า โจทก์ไม่มีข้ออ้างอะไรในทางอ้างอิง จึงไม่มีประเด็นที่โจทก์จะนำสืบ เรื่องตามฎีกานี้น่าคิดว่า โจทก์ฟ้องจำเลยจำเลยต่อสู้คดีอ้างใบรับเงินของโจทก์ฉบับหนึ่ง โจทก์จะมีหน้าที่อ้างอิงอะไรอีกเล่า เพราะได้ผ่านพ้นชั้นฟ้องและให้การซึ่งกฎหมายบังคับให้อ้างข้อเท็จจริงไว้ใน มาตรา 172 และ 177 ไปแล้ว การที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างหลักฐานอะไรมายัน ถ้าโจทก์ไม่รับก็ไม่รับเฉย ๆ ก็น่าจะพอไม่มีกฎหมายอะไรบังคับว่า โจทก์จะต้องอ้างอิงอะไรดังใน มาตรา 172,177 อีกเลย นอกจากจะยอมรับ แต่ประสงค์อ้างข้อเท็จจริงอะไรขึ้นใหม่ก็อาจตั้งประเด็นขึ้นได้ แต่เมื่อโจทก์ไม่รับว่าได้รับเงินจริง เอกสารนั้นก็เป็นแต่หลักฐานอันหนึ่งว่าโจทก์รับเงินแล้ว โจทก์อาจแสดงหลักฐานอะไรก็ได้ว่า ความจริงไม่ได้รับเงินตามประเด็นในฟ้อง และคำให้การเดิมที่จำเลยจะต้องนำสืบว่าชำระเงินแล้ว โจทก์ก็ต้องนำสืบหักล้างว่ายังไม่ชำระ ต่อมาไม่นานมีฎีกาที่ 581/2484 โจทก์ฟ้องเรียกเงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธว่าไม่เคยยืมเงิน ไม่เคยรับเงิน ลายมือในเอกสารที่โจทก์ฟ้องจำเลยเชื่อว่า ไม่ใช่ลายมือจำเลย ศาลฎีกาตัดสินว่าจำเลยนำสืบพยานได้ว่า จำเลยพิมพ์ลายมือให้ เพราะถูกหลอกลวงว่าเป็นใบย้ายสำมะโนครัว เพราะเป็นการนำสืบปฏิเสธความรับผิด เป็นการนำสืบในประเด็นโดยตรง เรื่องนี้จำเลยก็มิได้ยกอะไรเป็นข้อต่อสู้เป็นแต่ปฏิเสธล้วน ๆ ไม่มีข้ออ้างอิงแต่กลับนำสืบในทางอ้างอิงเลยไปจนถึงว่า จำเลยลงลายมือเพราะมีผู้หลอกลวง บางทีอาจฉงนว่าจำเลยไม่มีข้ออ้างทำไมจำเลยจึงนำสืบได้ อาจอธิบายได้ว่าการนำสืบของจำเลยเป็นแต่นำสืบหักล้างข้ออ้างของโจทก์ที่ว่า ลงลายมือในสัญญากู้เท่านั้น ส่วนที่นำสืบว่าหลอกลวงนั้น ก็ไม่ใช่ว่าจำเลยรับว่าทำสัญญาจริง แต่เป็นโมฆียะเพราะกลฉ้อฉล เพราะตามที่จำเลยนำสืบนั้น จำเลยไม่ได้แสดงเจตนาทำสัญญาอันใดเลย เพราะสำคัญผิดว่าเป็นเอกสารย้ายสำมะโนครัว ซึ่งตามคำฟ้องและคำให้การดังนี้โจทก์มีหน้าที่นำสืบก่อน ฎีกาที่ 581/2484 นี้มีบันทึกแสดงข้อสงสัยว่าจำเลยให้การปฏิเสธเช่นนี้ โจทก์ก็น่าสืบพยานมุ่งไปทางเดียวว่า จำเลยเป็นผู้ทำหนังสือสัญญา คือพิมพ์ลายนิ้วมือให้ โจทก์คงไม่คิดจะสืบเลยไปถึงเรื่องหลอกลวงด้วย ซึ่งก็เป็นความจริงอยู่แต่โจทก์ก็ต้องสืบว่าได้ทำสัญญา และต้องสืบว่าได้รับเงินไปด้วยอย่างไรก็ดีเพียงแต่โจทก์สืบว่า ได้ทำสัญญาก็น่าจะพอแก่คดีของโจทก์ เพราะเมื่อฟังได้ว่า จำเลยลงลายมือในเอกสารยืมเงินก็ต้องฟังอยู่ในตัวว่าได้รับเงินไปแล้ว ดังฎีกาที่ 507/2500 นี้ ทางที่โจทก์จะแก้ข้อเสียเปรียบนี้ น่าจะอยู่ที่โจทก์ต้องใช้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 126 คือให้ศาลชี้ขาดความแท้จริงของเอกสารเสียก่อน เมื่อศาลชี้ขาดว่า เอกสารแท้จริงแล้ว ผลก็เท่ากับว่าโจทก์มีหลักฐานเบื้องต้นว่าจำเลยกู้ อาจเปลี่ยนหน้าที่นำสืบต่อไปให้ไปตกแก่จำเลยได้ เมื่อจำเลยนำสืบหักล้างข้ออ้างและหลักฐานของโจทก์อย่างไรแล้ว โจทก์ก็อาจสืบแก้ข้อนำสืบของจำเลยได้ การที่นำสืบว่าเอกสารแท้จริงนั้นเป็นคนละอย่างกับนำสืบว่า เอกสารนั้นถูกต้อง หรือความจริงเป็นไปถูกต้องตามข้อความในเอกสาร เพราะเอกสารเอกชนจะสันนิษฐานว่าถูกต้องก็ต่อเมื่อมีคำพิพากษารับรองตาม มาตรา 127 เท่านั้นตาม มาตรา 125,126 เป็นแต่ให้ศาลชี้ขาดว่า เป็นเอกสารที่แท้จริงและสำเนาเอกสารถูกต้องกับต้นฉบับเท่านั้น ยังไม่เลยไปถึงความถูกต้องแห่งข้อความในตัวเอกสาร ซึ่งจะต้องนำสืบเป็นข้อเท็จจริงกันอีกชั้นหนึ่ง ตามฎีกาที่ 246/2485 โจทก์ฟ้องเรียกเงินที่จำเลยกู้ จำเลยให้การว่าได้ทำสัญญากู้ให้โจทก์จริง แต่ไม่ได้รับเงินไปจากโจทก์ตามสัญญาตัดสินว่า จำเลยจะนำสืบพยานได้ก็แต่ว่าหนี้ไม่สมบูรณ์ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 จำเลยให้การเฉย ๆ ว่า ไม่ได้รับเงินไปในวันทำสัญญา อาจเป็นเพราะได้รับเงินไปก่อน หรือเพราะอำพรางผู้อื่นหรือเพราะชำระรายอื่นก็ได้ เป็นได้หลายทาง จำเลยอ้างว่าไม่มีการจ่ายเงิน จำเลยต้องให้เหตุผลโดยย่อพอเข้าใจว่า เหตุใดจึงไม่มีการจ่ายเงิน ซึ่งจะเป็นผลให้สัญญาไม่สมบูรณ์ จำเลยจึงไม่มีอะไรจะสืบว่า สัญญาไม่สมบูรณ์จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงินโดยไม่ต้องสืบพยาน คดีนี้เหตุผลแห่งคำพิพากษาก็คือคำให้การไม่ชัดพอที่จะฟังว่าหนี้ไม่สมบูรณ์ และไม่ชัดว่าไม่สมบูรณ์เพราะเหตุใด จึงไม่เข้าหลักที่จำเลยจะนำสืบ เพื่อหักล้างเอกสารตาม มาตรา 94 จริงอยู่การไม่ได้รับเงินในวันทำสัญญาอาจไม่ถึงกับทำให้หนี้นั้นไม่สมบูรณ์เพราะอาจรับสิ่งอื่นแทนเงิน หรือทำสัญญากู้เพราะแปลงหนี้ใหม่หรือเพราะรับเงินมาก่อนแล้ว แต่ก็น่าคิดเหมือนกันว่า ถ้าจำเลยลงชื่อในสัญญาให้แล้ว โจทก์ไม่จ่ายเงินให้เฉย ๆ จำเลยจะสู้คดีว่าอย่างไร นอกจากว่าจะกล่าวไปตามความจริงว่า ได้ทำสัญญาจริงแต่ไม่ได้รับเงินไปตามสัญญา โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกู้และรับเงินไปจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงิน ก็เป็นการปฏิเสธชัดแจ้งอยู่แล้วการทำสัญญากู้นั้นอย่างหนึ่ง การรับเงินนั้นอีกอย่างหนึ่งข้อต่อสู้ว่า จำเลยไม่ได้รับเงินเป็นข้อต่อสู้ปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ที่ว่า จำเลยรับเงินไปอยู่ชัด ๆ ซึ่งถ้าจำเลยไม่มีอะไรนอกจากไม่ได้รับเงินก็ย่อมไม่มีข้อความอะไรที่จำเลยจะกล่าวเป็นข้ออ้างฎีกาที่ 581/2484 ข้างต้นยังยอมให้จำเลยสืบพยานได้ และต่อมายังมีฎีกาที่ 98/2494 อีก สมมติว่าจำเลยไม่ได้รับเงิน แต่โจทก์ว่าจำเลยรับของไปแทนเงิน หรือทำสัญญากู้ขึ้นแทนราคาซื้อของ ลองคิดดูว่าใครจะต้องเป็นฝ่ายอ้างและนำสืบ ผู้เขียนเห็นว่า เมื่อโจทก์ฟ้องว่ากู้และรับเงินไป จำเลยไม่ได้รับเงิน ก็ต่อสู้ปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงินก็พอแล้ว หากความจริงจำเลยก็ไม่ได้รับเงิน แต่ทำแทนหนี้อื่น ก็ต้องเป็นหน้าที่โจทก์ที่จะต้องอ้างและนำสืบ เพื่อแก้ข้อที่จำเลยปฏิเสธว่า จำเลยไม่ได้รับเงิน ซึ่งเป็นความจริงที่จำเลยไม่ได้รับเงิน เมื่อโจทก์แก้ว่า แม้จำเลยไม่ได้รับเงินหนี้ก็ยังสมบูรณ์ เพราะมีสิ่งอื่นแทนเงิน ก็ต้องเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องอ้างและนำสืบ ไม่ใช่หน้าที่ของจำเลยซึ่งปฏิเสธการรับเงินแล้วก็หมดเรื่องของจำเลย ข้อแก้ความลำบากของโจทก์ก็มีแต่เพียงโจทก์ไม่ต้องนำสืบก่อน เพราะเมื่อจำเลยรับว่าทำสัญญากู้ก็เป็นหลักฐานเบื้องต้น จำเลยต้องนำสืบก่อนเพื่อหักล้างหลักฐานนั้น จำเลยสืบพยานแล้ว โจทก์ย่อมนำสืบแก้ได้ บรรณาธิการยังเห็นว่า ถ้าโจทก์รับว่า จำเลยไม่ได้รับเงิน แต่รับสิ่งอื่นแทนเงินดังนี้โจทก์จะต้องอ้างและตั้งประเด็นขึ้นมา มิฉะนั้น โจทก์ไม่มีประเด็นจะสืบเพราะโจทก์รับตามข้อต่อสู้ของจำเลยแล้วว่า ไม่ได้รับเงินจริง โจทก์อ้างความขึ้นใหม่ว่า รับสิ่งอื่นแทนเงิน โจทก์กลับจะต้องนำสืบก่อนด้วยซ้ำฎีกาที่ 246/2485 จำเลยต้องแพ้คดีไป บางทีจะเป็นเพราะให้การให้น่าสงสัย เพราะไปกล่าวว่าไม่ได้รับเงินในวันทำสัญญา ซึ่งทำให้คิดไปทันทีว่า คงรับเงินไปในวันอื่น ต่อมามีฎีกาที่ 98/2494 โจทก์ฟ้องเรียกค่าซื้อนมสด จำเลยปฏิเสธหมด ว่าไม่เคยซื้อนมสด แม้ถามซื้อก็ไม่เคย เมื่อจำเลยปฏิเสธโจทก์ก็ต้องนำสืบ(ฎีกาที่ 1011/2498) ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์แล้วให้งดพยานจำเลย เพราะไม่มีประเด็นที่จะสืบ โดยจำเลยให้การปฏิเสธลอย ๆ ศาลฎีกาตัดสินว่า จำเลยอ้างเหตุไว้แล้วว่า ไม่เคยซื้อนมโคจากโจทก์ จึงไม่เห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยปฏิเสธลอย ๆ และพิพากษายกคำพิพากษาศาลล่างให้ศาลชั้นต้นสืบพยานจำเลยต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ ตามฎีกานี้เป็นอันถือว่า จำเลยให้การปฏิเสธโดยอ้างว่าไม่เคยทำสัญญาดังโจทก์อ้าง ซึ่งไม่เห็นมีข้ออ้างอิงอะไร คงเพียงแต่ปฏิเสธว่าไม่เคยทำสัญญา ก็พอถือว่า เป็นการอ้างเหตุแห่งการปฏิเสธแล้ว ถ้าจะเทียบกับฎีกาที่ 554/2483 ก็น่าจะต้องถือว่าฎีกาที่ 554/2483 ถูกลบล้างโดยฎีกาที่ 98/2494 นี้ ในแง่ที่ว่าอย่างไรเป็นคำให้การที่จะนำสืบพยานได้ ตามฎีกาที่ 98/2494นี้ ก็ไม่มีข้ออ้างอันใดที่จำเลยจะนำสืบในทางอ้างอิงตาม มาตรา 84,85 อยู่นั่นเอง จึงเข้าใจว่า จำเลยก็นำสืบได้แต่ในทางหักล้างเท่านั้นจะสืบไปในทางรับตามข้ออ้างของโจทก์แต่อ้างข้อต่อสู้ขึ้นใหม่ย่อมทำไม่ได้ เพราะไม่มีข้ออ้างไว้ (ฎีกาที่ 178/2497) บรรณาธิการคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2496 จำเลยได้กู้เงินโจทก์ไป 22,000 บาท โดยทำหนังสือกู้ให้ไว้ดังสำเนาท้ายฟ้องได้ตกลงกันด้วยวาจาว่าจำเลยจะนำเงินมาชำระคืนใน 1 เดือน นับแต่วันทำสัญญากู้ ครั้นครบกำหนดแล้วโจทก์ไปทวงถาม จำเลยกลับปฏิเสธและขอผัดผ่อนเรื่อยมา จึงฟ้องขอให้จำเลยชำระต้นเงิน 22,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจำเลยให้การและเพิ่มเติมคำให้การปฏิเสธว่า ไม่ได้กู้ยืมเงินไปจากโจทก์ และไม่เคยได้รับเงินตามสำเนาเอกสารท้ายฟ้องจากโจทก์เลยต่อสู้ว่า เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2496 โจทก์ได้นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขาย ราคาประมาณ 20,000 บาท โดยมีข้อสัญญาว่าเมื่อจำเลยขายได้เงินเท่าใด โจทก์จะมารับเงินจำนวนนั้นไปจากจำเลย ในการรับฝากนี้โจทก์ได้ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารท้ายฟ้องซึ่งไม่ได้ประทับตราและปิดอากรแสตมป์ สัญญาที่โจทก์ฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2496 โจทก์ได้รับเงินค่าขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ซึ่งจำเลยขายได้ไปเป็นเงิน 8,304 บาทและวันที่ 4 เมษายน 2496 รับเงินไปจากจำเลยอีก 2,000 บาท รวม 2 คราวเป็นเงิน 10,304 บาท มีใบรับเงิน แต่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์เครื่องอะไหล่รถยนต์ยังคงเหลืออยู่ที่จำเลยอีก คิดเป็นราคาประมาณ 9,000 บาท ยังขายไม่ได้โจทก์เร่งรัดจะเอาเงินสด จำเลยไม่ยอมโจทก์จึงฟ้องคดีนี้จำเลยจึงฟ้องแย้งขอเรียกเงินค่าปรับ ซึ่งจำเลยเสียให้แก่กรมสรรพากรเป็นค่าปิดอากรแสตมป์ใบรับเงิน 2 ฉบับ ซึ่งโจทก์ออกใบรับเงินไม่ปิดอากรแสตมป์ เป็นเงิน 154 บาท 80 สตางค์ จากโจทก์แต่ศาลไม่รับคำฟ้องแย้งของจำเลยในวันนัดพิจารณา จำเลยแถลงรับว่า ได้ทำสัญญาหมาย จ.1 ที่โจทก์ส่งศาลให้โจทก์จริง และจำเลยแถลงต่อไปว่า หากศาลสั่งให้จำเลยนำสืบ จำเลยจะนำสืบว่า โจทก์นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขายรวมเป็นราคา 20,000 บาท เวลานี้จำเลยขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ได้เงินและจ่ายให้โจทก์ไปแล้ว คงเหลืออีกราว 9,000 บาทหากโจทก์รับคืนไป ก็หมดหนี้สินกัน ศาลสอบข้อที่จำเลยว่าถูกโจทก์หลอกลวงอีก จำเลยว่า ที่ถูกโจทก์หลอกลวงนั้น คือโจทก์หลอกให้ทำสัญญากู้หมาย จ.1 แทนทำใบรับเครื่องอะไหล่รถยนต์ศาลแพ่งสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลย แล้ววินิจฉัยว่า เอกสารหมาย จ.1 เป็นสัญญากู้ที่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะปิดอากรแสตมป์ครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มีลายมือจำเลยลงไว้ว่า ได้ยืมเงินโจทก์ไปจริงจำเลยต่อสู้ว่า โจทก์ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารนั้นจึงเป็นหน้าที่ของจำเลยจะต้องนำสืบว่า ถูกโจทก์ล่อลวงอย่างไรแต่คำให้การของจำเลยมิได้บรรยายข้อเท็จจริงว่า โจทก์ล่อลวงอย่างไรจึงไม่มีประเด็นนำสืบ ส่วนคำแถลงที่ว่าโจทก์หลอกลวงให้จำเลยทำสัญญาหมาย จ.1 แทนใบรับเครื่องอะไหล่ ไม่ใช่คำให้การ จำเลยนำสืบไม่ได้โดยมิได้ให้การไว้ คดีต้องฟังตามเอกสารหมาย จ.1 ว่า จำเลยได้กู้ยืมเงินโจทก์ไปจริงดังฟ้อง จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงิน 22,000บาท กับดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเงินเสร็จให้โจทก์ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียม ค่าทนายความ 450 บาท แทนโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้วคงพิพากษายืนโจทก์ฎีกาต่อมาศาลฎีกาได้ประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เอกสารสัญญากู้ยืมเงินท้ายฟ้องหมาย จ.1 มีข้อความปรากฏชัดว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไปจึงได้ทำหนังสือนั้นให้ไว้ ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่า จำเลยได้รับเงินที่ยืมนั้นไปแล้ว ซึ่งจำเลยรับแล้วว่าได้ทำให้โจทก์ไว้จริงที่ให้การต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินไป โจทก์หลอกลวงให้ทำเนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย นั้น จำเลยหาได้ยกเหตุผลขึ้นอ้างอิงที่จะแสดงให้เห็นว่า สัญญากู้ยืมหรือหนี้ที่ระบุไว้ในสัญญาไม่สมบูรณ์แต่อย่างไรไม่ ดังนี้ จำเลยจะนำสืบพยานไม่ได้ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94ดังตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาที่ 1111/2496 คดีระหว่าง นายเลื่อนขุนคำ โจทก์ นายพันธ์ จันทรลา จำเลย และที่ 1269/2499 คดีระหว่างบริษัทสหข้าวสาร จำกัด โจทก์ บริษัทสินอาริยะ จำกัด จำเลย ธนาคารแหลมทอง จำกัด ผู้ค้ำประกัน ฎีกาตัวอย่างที่ 649/2491 และที่ 325/2494 ซึ่งจำเลยอ้างมาในฎีกาว่าจำเลยย่อมนำพยานสืบได้นั้นคดีสองเรื่องนั้น จำเลยในเรื่องนั้น ๆ ได้ยกข้อเท็จจริง และเหตุผลขึ้นต่อสู้แสดงว่า สัญญาที่โจทก์ในเรื่องนั้น ๆ นำมาฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย หาเหมือนกับเรื่องของจำเลยในคดีนี้ไม่ ฎีกาของจำเลยที่ขอให้สืบพยานโจทก์จำเลยใหม่ต่อไป ฟังไม่ได้ ศาลทั้งสองพิพากษามาชอบแล้วเหตุนี้จึงพิพากษายืน ให้ยกฎีกาของจำเลยเสีย ค่าทนายความในชั้นฎีกาให้เป็นพับไป ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 507/2500นายโป แซ่ตั้งโจทก์นางวรรณเพ็ญ ใบหยกจำเลย ป.พ.พ. ป.วิ.พ. เอกสารความว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไป ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่าจำเลยได้รับเงินที่ยืมแล้ว จำเลยรับว่า ทำเอกสารยืมเงินให้โจทก์ แต่ต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินโดยโจทก์หลอกลวงให้ทำ เนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย ไม่เรียกว่าจำเลยอ้างเหตุที่ทำให้หนี้ไม่สมบูรณ์ จำเลยนำสืบพยานไม่ได้โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2496 จำเลยได้กู้เงินโจทก์ไป 22,000 บาท โดยทำหนังสือกู้ให้ไว้ดังสำเนาท้ายฟ้องได้ตกลงกันด้วยวาจาว่าจำเลยจะนำเงินมาชำระคืนใน 1 เดือน นับแต่วันทำสัญญากู้ ครั้นครบกำหนดแล้วโจทก์ไปทวงถาม จำเลยกลับปฏิเสธและขอผัดผ่อนเรื่อยมา จึงฟ้องขอให้จำเลยชำระต้นเงิน 22,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีจำเลยให้การและเพิ่มเติมคำให้การปฏิเสธว่า ไม่ได้กู้ยืมเงินไปจากโจทก์ และไม่เคยได้รับเงินตามสำเนาเอกสารท้ายฟ้องจากโจทก์เลยต่อสู้ว่า เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2496 โจทก์ได้นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขาย ราคาประมาณ 20,000 บาท โดยมีข้อสัญญาว่าเมื่อจำเลยขายได้เงินเท่าใด โจทก์จะมารับเงินจำนวนนั้นไปจากจำเลย ในการรับฝากนี้โจทก์ได้ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารท้ายฟ้องซึ่งไม่ได้ประทับตราและปิดอากรแสตมป์ สัญญาที่โจทก์ฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย เมื่อวันที่ 5 มีนาคม 2496 โจทก์ได้รับเงินค่าขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ซึ่งจำเลยขายได้ไปเป็นเงิน 8,304 บาทและวันที่ 4 เมษายน 2496 รับเงินไปจากจำเลยอีก 2,000 บาท รวม 2 คราวเป็นเงิน 10,304 บาท มีใบรับเงิน แต่ไม่ได้ปิดอากรแสตมป์เครื่องอะไหล่รถยนต์ยังคงเหลืออยู่ที่จำเลยอีก คิดเป็นราคาประมาณ 9,000 บาท ยังขายไม่ได้โจทก์เร่งรัดจะเอาเงินสด จำเลยไม่ยอมโจทก์จึงฟ้องคดีนี้จำเลยจึงฟ้องแย้งขอเรียกเงินค่าปรับ ซึ่งจำเลยเสียให้แก่กรมสรรพากรเป็นค่าปิดอากรแสตมป์ใบรับเงิน 2 ฉบับ ซึ่งโจทก์ออกใบรับเงินไม่ปิดอากรแสตมป์ เป็นเงิน 154 บาท 80 สตางค์ จากโจทก์แต่ศาลไม่รับคำฟ้องแย้งของจำเลยในวันนัดพิจารณา จำเลยแถลงรับว่า ได้ทำสัญญาหมาย จ.1 ที่โจทก์ส่งศาลให้โจทก์จริง และจำเลยแถลงต่อไปว่า หากศาลสั่งให้จำเลยนำสืบ จำเลยจะนำสืบว่า โจทก์นำเครื่องอะไหล่รถยนต์มาฝากจำเลยขายรวมเป็นราคา 20,000 บาท เวลานี้จำเลยขายเครื่องอะไหล่รถยนต์ได้เงินและจ่ายให้โจทก์ไปแล้ว คงเหลืออีกราว 9,000 บาทหากโจทก์รับคืนไป ก็หมดหนี้สินกัน ศาลสอบข้อที่จำเลยว่าถูกโจทก์หลอกลวงอีก จำเลยว่า ที่ถูกโจทก์หลอกลวงนั้น คือโจทก์หลอกให้ทำสัญญากู้หมาย จ.1 แทนทำใบรับเครื่องอะไหล่รถยนต์ศาลแพ่งสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลย แล้ววินิจฉัยว่า เอกสารหมาย จ.1 เป็นสัญญากู้ที่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะปิดอากรแสตมป์ครบถ้วนตามประมวลรัษฎากร มีลายมือจำเลยลงไว้ว่า ได้ยืมเงินโจทก์ไปจริงจำเลยต่อสู้ว่า โจทก์ล่อลวงให้จำเลยลงลายมือชื่อในเอกสารนั้นจึงเป็นหน้าที่ของจำเลยจะต้องนำสืบว่า ถูกโจทก์ล่อลวงอย่างไรแต่คำให้การของจำเลยมิได้บรรยายข้อเท็จจริงว่า โจทก์ล่อลวงอย่างไรจึงไม่มีประเด็นนำสืบ ส่วนคำแถลงที่ว่าโจทก์หลอกลวงให้จำเลยทำสัญญาหมาย จ.1 แทนใบรับเครื่องอะไหล่ ไม่ใช่คำให้การ จำเลยนำสืบไม่ได้โดยมิได้ให้การไว้ คดีต้องฟังตามเอกสารหมาย จ.1 ว่า จำเลยได้กู้ยืมเงินโจทก์ไปจริงดังฟ้อง จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงิน 22,000บาท กับดอกเบี้ยร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเงินเสร็จให้โจทก์ ให้จำเลยใช้ค่าฤชาธรรมเนียม ค่าทนายความ 450 บาท แทนโจทก์จำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิจารณาแล้วคงพิพากษายืนโจทก์ฎีกาต่อมาศาลฎีกาได้ประชุมปรึกษาแล้ว เห็นว่า เอกสารสัญญากู้ยืมเงินท้ายฟ้องหมาย จ.1 มีข้อความปรากฏชัดว่า จำเลยได้ยืมเงินโจทก์ไปจึงได้ทำหนังสือนั้นให้ไว้ ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่า จำเลยได้รับเงินที่ยืมนั้นไปแล้ว ซึ่งจำเลยรับแล้วว่าได้ทำให้โจทก์ไว้จริงที่ให้การต่อสู้ว่าไม่ได้รับเงินไป โจทก์หลอกลวงให้ทำเนื่องจากโจทก์ฝากเครื่องอะไหล่รถยนต์ให้จำเลยขาย นั้น จำเลยหาได้ยกเหตุผลขึ้นอ้างอิงที่จะแสดงให้เห็นว่า สัญญากู้ยืมหรือหนี้ที่ระบุไว้ในสัญญาไม่สมบูรณ์แต่อย่างไรไม่ ดังนี้ จำเลยจะนำสืบพยานไม่ได้ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94ดังตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาที่ 1111/2496 คดีระหว่าง นายเลื่อนขุนคำ โจทก์ นายพันธ์ จันทรลา จำเลย และที่ 1269/2499 คดีระหว่างบริษัทสหข้าวสาร จำกัด โจทก์ บริษัทสินอาริยะ จำกัด จำเลย ธนาคารแหลมทอง จำกัด ผู้ค้ำประกัน ฎีกาตัวอย่างที่ 649/2491 และที่ 325/2494 ซึ่งจำเลยอ้างมาในฎีกาว่าจำเลยย่อมนำพยานสืบได้นั้นคดีสองเรื่องนั้น จำเลยในเรื่องนั้น ๆ ได้ยกข้อเท็จจริง และเหตุผลขึ้นต่อสู้แสดงว่า สัญญาที่โจทก์ในเรื่องนั้น ๆ นำมาฟ้องไม่สมบูรณ์ตามกฎหมาย หาเหมือนกับเรื่องของจำเลยในคดีนี้ไม่ ฎีกาของจำเลยที่ขอให้สืบพยานโจทก์จำเลยใหม่ต่อไป ฟังไม่ได้ ศาลทั้งสองพิพากษามาชอบแล้วเหตุนี้จึงพิพากษายืน ให้ยกฎีกาของจำเลยเสีย ค่าทนายความในชั้นฎีกาให้เป็นพับไป(นนทประชา-นนทปัญญา-ดุลยการณ์โกวิท)แหล่งที่มากองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุเนื้อเรื่องในคดีนี้ ตามที่จำเลยต่อสู้คดี น่าจะเป็นว่าโจทก์เอาเครื่องอะไหล่รถไปฝากจำเลยขาย แต่ทำหลักฐานเป็นสัญญากู้ไว้จำเลยขายได้ก็ส่งเงินคืนให้โจทก์ไปแล้ว 10,304 บาท มีใบรับเงินให้จำเลยไว้ยังขายไม่ได้อีก 9,000 บาท ข้อต่อสู้ดังนี้ไม่ใช่นิติกรรมอำพราง เป็นการเจตนาฟ้องร้องกันตามสัญญากู้ ไม่ใช่เจตนาลวงและไม่ใช่ไม่เจตนาผูกพันตามที่แสดงออก ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 117,118 แต่อย่างใด จึงเป็นสัญญากู้ที่บังคับกันได้โดยสมบูรณ์ (เทียบดูกับฎีกาที่ 645/2489) ควรพิจารณาฎีกาที่ 799/2493,220/2494,1111/2496 ซึ่งตัดสินว่าเมื่อชั้นแรกตกลงกันอย่างอื่น แต่ในที่สุดเวลาทำสัญญาทำเป็นสัญญากู้ต้องบังคับตามสัญญากู้ เพราะเจตนาแท้จริงต้องการบังคับกันตามนั้นมิได้ตั้งใจทำไว้เพื่อลวงใครถ้าแท้จริงเป็นการกู้เพื่อลวงคนอื่น ก็เป็นนิติกรรมอำพราง เช่นฎีกาที่ 943/2495 ข้อที่จำเลยควรจะพยายามโต้แย้งในคดีนี้ ก็คือแม้จะทำเป็นสัญญากู้ และโจทก์ฟ้องตามสัญญากู้ จำเลยก็ได้ใช้เงินไป 2 คราวแล้ว 10,304 บาท ตามนัยฎีกาที่ 1366/2497 จำเลยจึงไม่ควรต้องใช้เงินจำนวนนี้อีก แต่ตามคำพิพากษา จำเลยยังต้องใช้เงินเต็มจำนวน ซึ่งไม่ปรากฏว่าเหตุใดจำเลยจึงยังต้องใช้เงินจำนวนนี้ให้โจทก์อีก โดยศาลไม่รับฟังข้อต่อสู้ของจำเลย อาจเป็นเพราะไม่มีข้อโต้แย้งขึ้นมาสู่ศาลโดยตรง เพราะจำเลยไปต่อสู้คดีในทางปฏิเสธสัญญากู้เสียเลยก็ได้ ไม่โต้แย้งให้ชัดแจ้งในทางที่ว่า แม้จะเป็นการกู้ยืมดังฟ้อง จำเลยก็ได้ใช้เงินไปส่วนหนึ่งแล้วโดยมีใบรับเงินโจทก์จะเรียกร้องเต็มตามสัญญาไม่ได้ การกู้ยืมเงินนั้น ตาม มาตรา 650 ถ้ายังไม่ได้ส่งมอบเงินที่ยืมการกู้ยืมนั้นไม่บริบูรณ์ ฉะนั้น แม้เอกสารกู้จะมีข้อความว่าได้รับเงินแล้วถ้าความจริงยังไม่มีการส่งมอบเงินที่ยืม ก็ย่อมนำสืบข้อเท็จจริงนี้ได้ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 เพื่อแสดงว่าหนี้นั้นไม่สมบูรณ์ แต่การนำสืบพยานนั้นจะต้องมีประเด็นขึ้นมาก่อน จำเลยจึงต้องอ้างเป็นข้อต่อสู้ โดยให้การไว้ให้ชัดแจ้งตาม มาตรา 177 การต่อสู้ว่าโจทก์หลอกลวงนั้น จะต้องอ้างว่าหลอกลวงว่าอย่างไรคดีนี้จำเลยต่อสู้ว่า หลอกลวงเนื่องจากโจทก์ฝากของให้จำเลยขายจำเลยเป็นแต่บรรยายว่าหลอกเนื่องจากอะไร หาได้บรรยายว่า หลอกลวงว่าอย่างไรไม่ จึงไม่เป็นข้อต่อสู้อันชัดแจ้ง เพราะตาม มาตรา 177 จำเลยจะต้องบรรยายเหตุแห่งการปฏิเสธฟ้องโจทก์นั้นด้วยไม่แต่เพียงปฏิเสธฟ้องโจทก์ลอย ๆ เท่านั้น เมื่อไม่มีข้อต่อสู้ที่ทำให้หนี้ไม่สมบูรณ์ ก็จะสืบพยานหักล้างเอกสารไม่ได้ตาม มาตรา94 เพราะเอกสารกู้ย่อมแสดงอยู่ในตัวว่ามีการรับเงินแล้ว โดยไม่จำเป็นต้องกล่าวไว้ตรงๆ ว่าได้รับเงินไปแล้วดังที่เคยมีตัวอย่างมา เช่นฎีกาที่507/2497 ทั้งนี้เพราะคำที่ว่าได้ยืมเงินเขามา คนธรรมดาย่อมเข้าใจว่า ได้เอาเงินเขามาแล้ว เป็นความหมายตามภาษาธรรมดานั่นเอง ซึ่งศาลฎีกากล่าวว่าเป็นการแสดงอยู่ในตัวว่าได้รับเงินที่ยืมมาแล้วเมื่อจำเลยรับว่าได้ทำเอกสารนั้น และไม่มีข้อนำสืบหักล้าง ศาลจึงฟังตามเอกสารและบังคับให้จำเลยใช้เงินได้ อันที่จริงเมื่อจำเลยต่อสู้ว่า เป็นนิติกรรมอำพราง ย่อมเป็นที่แน่ชัดว่าเป็นข้อต่อสู้ที่อ้างว่า นิติกรรมที่ฟ้องนั้นไม่สมบูรณ์ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 จึงมักจะทำให้ฉงนว่าเหตุใดจึงยังต้องห้ามมิให้นำสืบตาม มาตรา 94 นั้น ซึ่งเป็นที่ฉงนกันอยู่ตั้งแต่ฎีกาที่ 799/2493,220/2494 แต่ความจริงนั้น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94เป็นแต่ปลายเหตุ เป็นกฎหมายที่เข้ามาเกี่ยวข้องในชั้นหลังเท่านั้นจำเลยอ้างข้อต่อสู้ว่า เป็นนิติกรรมอำพรางก็จริง ปัญหาข้อแรกก็คือ ตามข้อต่อสู้นั้นเป็นนิติกรรมอำพรางหรือไม่ เมื่อตามข้อต่อสู้ดังในคดีนี้ไม่เป็นนิติกรรมอำพรางแล้ว ก็จะอ้างว่า มีเหตุทำให้สัญญาไม่สมบูรณ์ไม่ได้ ถึงตอนนี้จึงกล่าวได้ว่าเป็นการต้องห้ามไม่ให้นำสืบแก้ไขตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 94 ซึ่งที่จริงถ้าจะไม่ให้นำสืบ เพราะเหตุว่าถึงให้สืบไปก็ไม่ได้ประโยชน์ โดยเหตุที่ไม่เป็นนิติกรรมอำพรางคงเป็นที่เข้าใจได้ง่ายกว่า หรือจะว่าไม่เป็นกรณีที่ต้องด้วยข้อยกเว้นให้นำสืบได้ตาม มาตรา 94 ก็จะเข้าใจได้ง่าย และตรงกว่าที่จะอ้างเหตุว่าต้องห้ามไม่ให้นำสืบตาม มาตรา 94 ข้อที่น่าคิดก็คือตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 94 นั้น ห้ามสืบพยานบุคคลแก้ไขเพิ่มเติมเอกสารในเรื่องที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีพยานเอกสารมาแสดง สัญญากู้ยืมกว่า 50 บาท ต้องมีเอกสารมาแสดงแน่ แต่การรับเงินซึ่งจะทำให้สัญญากู้บริบูรณ์นั้น ที่จริงเป็นเหตุการณ์ข้อเท็จจริงอันหนึ่งอันแยกออกได้ต่างหากจากข้อตกลงหรือการแสดงเจตนาหรือตัวสัญญากู้ยืมนั้นเอง ถ้ามีสัญญาแต่ไม่มีการส่งมอบเงินการกู้ยืมนั้นก็ไม่บริบูรณ์ต่อเมื่อใดได้ส่งมอบเงินที่ยืมจะส่งพร้อมหรือก่อนหลังจากทำสัญญา การกู้ยืมก็บริบูรณ์ ฉะนั้นการนำสืบว่าได้ส่งมอบ หรือรับเงิน หรือไม่จึงไม่น่าจะอยู่ในบังคับของ มาตรา 94 ข้อนี้บางทีจะเข้าใจได้ยากสักหน่อย ถ้าทำสัญญากู้เงิน 1,000 บาท จะนำสืบว่าความจริงกู้เพียง 800 บาท แต่ทำสัญญาเป็น 1,000 บาท เช่นนี้ เป็นการสืบแก้ไขเอกสาร ซึ่งต้องห้ามโดยไม่มีปัญหา เพราะเป็นการสืบแก้ไขข้อตกลงในสัญญาที่ว่า 1,000 บาทเป็นว่าตกลงกันจริงเพียง 800 บาท แต่ถ้าจะนำสืบว่า ความจริงกู้เงินกัน 1,000 บาท แต่ผู้ให้กู้ส่งมอบเงินให้เพียง 800 บาท ยังค้างไม่ส่งมอบให้อีก 200 บาท เช่นนี้ ไม่เป็นการสืบแก้ไขข้อตกลงหรือการกู้ยืมอย่างใดสัญญากู้ก็คือกู้ 1,000 บาท นั่นเอง แต่นำสืบว่า ผู้ให้กู้ยังไม่ปฏิบัติตามหนี้ของตนที่จะต้องส่งมอบเงิน1,000 บาท เท่านั้น จึงไม่น่าจะต้องห้ามที่เคยเข้าใจกันมาว่า จะนำสืบว่าไม่ได้รับเงินเลย นำสืบได้ เพราะเป็นการนำสืบหักล้างเอกสารว่าไม่บริบูรณ์ตาม มาตรา 650 แต่ถ้านำสืบว่ารับเงินไปไม่ครบตามสัญญา นำสืบไม่ได้ เพราะเป็นการแก้ไขเอกสารนั้น เท่าที่มีคดีมาแล้วมักจะเป็นไปตามนัยที่ว่า ความจริงกู้เงินกันจำนวนน้อยแต่ทำสัญญากันให้มากขึ้น เช่นนี้ก็ย่อมเป็นการนำสืบแก้ไขเอกสารสัญญานำสืบไม่ได้ และจะว่าการกู้เงินจำนวนน้อยนั้นไม่บริบูรณ์ก็ไม่ได้เพราะได้รับเงินไปตรงตามที่กู้กันนั้นแล้ว แต่ไปทำสัญญาให้จำนวนเงินมากขึ้นเอง แต่ถ้าเป็นการกู้เงินกันตามจำนวนในสัญญาจริงหากผู้ให้กู้ยังส่งเงินให้ไม่ครบตามสัญญา ดังนี้ ย่อมเป็นการกู้ที่ไม่บริบูรณ์ตาม มาตรา 650 น่าจะนำสืบได้ ความคิดเห็นในทางทฤษฎีน่าจะเป็นอย่างนี้ แต่ในทางปฏิบัติอาจไม่ราบรื่น ปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และสิทธินำสืบพยานก็คือ โจทก์ฟ้องว่ากู้เงินจำเลยปฏิเสธว่า ไม่ได้รับเงินแต่ไม่ปฏิเสธเอกสารกู้เป็นอันฟังได้ว่ามีเอกสารกู้เงิน แต่จำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงินการกู้เงินไม่ใช่สมบูรณ์แต่เพียงทำสัญญากันเท่านั้น ต้องมีการส่งมอบเงินกู้ด้วย สัญญาจึงจะบริบูรณ์ ข้อนี้จำเลยปฏิเสธ ใครจะมีหน้าที่นำสืบว่าได้ส่งมอบเงินการกู้ยืมบริบูรณ์แล้ว ในเบื้องต้นต้องถือว่าโจทก์เป็นฝ่ายอ้างว่ามีการกู้ยืมที่บริบูรณ์แล้ว จึงจะมีสิทธิฟ้องจำเลยได้ โจทก์จึงต้องมีหน้าที่นำสืบตามข้ออ้างว่า นอกจากมีเอกสารกู้แล้วยังได้ส่งมอบหรือจำเลยได้รับเงินแล้ว จำเลยเป็นแต่ฝ่ายปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงิน ไม่ใช่ฝ่ายอ้างยืนยันอะไรขึ้นใหม่จึงมีข้อที่น่าคิดว่า แม้จะถือว่า จำเลยรับในประเด็นข้อหนึ่งแล้วว่าได้ทำสัญญากู้ แต่ประเด็นอีกข้อหนึ่งที่ว่าได้รับเงินแล้วนั้น จำเลยปฏิเสธ เมื่อศาลสั่งงดไม่สืบพยานเลย เหตุใดโจทก์จึงชนะคดีไปได้ ข้อนี้พอจะอธิบายได้ว่า เอกสารกู้แสดงอยู่ในตัวว่าจำเลยรับเงินแล้ว เอกสารกู้ก็เป็นพยานหลักฐานอันหนึ่ง จึงถือได้ว่ามีพยานแล้วว่า โจทก์ได้ส่งมอบและจำเลยได้รับเงินแล้ว อันเป็นหลักฐานพยานเบื้องต้นตามข้ออ้างของโจทก์แล้วเมื่อไม่มีพยานหลักฐานเป็นอย่างอื่น ก็ฟังได้ตามหลักฐานของโจทก์พยานหลักฐานเบื้องต้นนี้ ไม่ใช่ข้อสันนิษฐานตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 84 แต่ก็มีผลให้หน้าที่นำพยานเข้าสืบเปลี่ยนได้เหมือนกัน หากเป็นหน้าที่นำสืบก่อนตาม มาตรา 183 ไม่ใช่หน้าที่นำสืบตามข้ออ้างตามมาตรา 84(ดูข้อแตกต่างในหนังสือคำอธิบายลักษณะพยาน ของท่านเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศร์ พิมพ์ครั้งที่ 2 หน้า 254,274) ปัญหาต่อไปเกี่ยวกับการที่ศาลไม่ยอมให้จำเลยนำพยานเข้าสืบในข้อที่จำเลยต่อสู้ว่า โจทก์หลอกลวงนั้น จำเลยไม่อ้างว่าหลอกลวงอย่างไร ไม่มีประเด็น ความจริงคดีนี้ไม่ใช่นิติกรรมอำพราง จึงไม่มีประโยชน์ที่จะรับฟังพยานจำเลยแต่อย่างใด แต่เหตุผลที่ไม่ให้จำเลยสืบพยาน ปรากฏในคำพิพากษาไปในทางที่ว่าไม่มีประเด็นจึงน่าคิดว่านอกจากข้อหลอกลวงแล้วจำเลยยังปฏิเสธว่า ไม่ได้รับเงินจำเลยจะตั้งประเด็นนำสืบพยานในข้อนี้ได้อย่างไร หรือไม่ ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 84,85 ผู้ใดอ้างข้อเท็จจริงใด ผู้นั้นมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงนั้น ผู้ใดมีหน้าที่นำสืบข้อเท็จจริงใด ผู้นั้นย่อมมีสิทธินำพยานมาสืบได้ ดูเหมือนว่าใครไม่มีหน้าที่นำสืบก็ไม่มีสิทธิสืบพยานจะกลายเป็นว่า การสืบพยานนั้นในข้อหนึ่งก็สืบได้ข้างเดียวแต่เฉพาะผู้ที่อ้าง ก่อนจะสืบพยานตนจะต้องอ้างข้อเท็จจริงให้ตนมีหน้าที่นำสืบเสียก่อน แต่ดูต่อไปใน มาตรา 87 จะเห็นว่า กฎหมายห้ามมิให้ศาลรับฟังพยาน เว้นแต่พยานนั้นเกี่ยวถึงข้อเท็จจริงที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องนำสืบเห็นได้ว่า กฎหมายไม่ใช่จำกัดเฉพาะให้ศาลฟังแต่พยานของฝ่ายที่มีหน้าที่และมีสิทธิที่จะนำสืบตาม มาตรา 84,85 เท่านั้น ถ้าข้อความใดฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีหน้าที่นำสืบแล้ว ศาลก็ฟังพยานในข้อนั้นได้ หมายความว่าฟังได้ทั้งพยานฝ่ายอ้างและฝ่ายที่ปฏิเสธ พยานฝ่ายที่อ้างนั้นไม่มีปัญหาแต่ฝ่ายที่ปฏิเสธจะนำสืบพยานอะไรในข้อนั้นได้เล่า หากว่าตนเพียงแต่ปฏิเสธ ไม่ได้อ้างอะไร ถ้าอ้างอะไร ก็ย่อมสืบได้ตาม มาตรา 84,85 อยู่แล้วข้อนี้ก็ตอบได้ว่า การนำสืบพยานในข้อที่ปฏิเสธก็คือการนำสืบพยานหักล้างข้ออ้างที่ฝ่ายอ้างนำสืบมานั้นเอง (ดูฎีกาที่ 1285/2498 และบันทึกท้ายฎีกาที่ 178/2497 หน้า 1897) การนำสืบพยานมิใช่จะนำสืบได้แต่ตามข้ออ้างของตนเท่านั้น ยังมีการนำสืบหักล้างข้ออ้างของอีกฝ่ายหนึ่งได้ด้วย ใน ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 89 ก็ได้วางวิธีการอันหนึ่งเกี่ยวแก่การนำสืบหักล้างอยู่ แสดงว่ามีการนำสืบหักล้างอยู่ด้วย โดยไม่ต้องสงสัย แต่เกี่ยวกับข้อที่ว่า เมื่อไม่อ้างอะไรไว้ก็ไม่มีประเด็นนำสืบพยานไม่ได้นั้น มีหลักชัดเจนมาตั้งแต่ฎีกาที่ 554/2483 ซึ่งโจทก์ฟ้องว่าจำเลยผิดสัญญาซื้อเรือ โดยไม่ชำระราคา จึงบอกเลิกสัญญาให้จำเลยคืนหรือใช้ราคาเรือ และขอริบเงินที่ชำระไว้บางส่วนแล้ว จำเลยต่อสู้ว่าได้ชำระราคาตามกำหนดแล้ว โจทก์ทำใบรับให้ไว้ชั้นพิจารณาจำเลยส่งใบรับเงินต่อศาล โจทก์แถลงว่า เป็นใบรับของโจทก์หรือไม่ โจทก์จำไม่ได้ แต่แม้จะจริงโจทก์มิได้รับเงินตามนั้น ศาลชั้นต้นตัดสินให้จำเลยแพ้ จำเลยอุทธรณ์ว่า โจทก์จะสืบพยานแก้ไขเอกสารไม่ได้ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน จำเลยฎีกา ศาลฎีกาพิพากษาว่า โจทก์มิได้โต้เถียงว่าที่โจทก์ไม่ได้รับเงินตามใบรับนั้น เป็นโมฆะหรือโมฆียะ เป็นการอ้างในทางปฏิเสธเฉย ๆ จะนำสืบพยานไม่ได้ ถ้าจะสืบได้ต้องอ้างไปในทางอ้างอิง คือเพราะถูกหลอกลวงข่มขู่ หรือเพราะการไม่ชอบอย่างใด โจทก์จึงไม่มีประเด็นจะสืบและตัดสินให้โจทก์แพ้ คดีนี้คงไม่เกี่ยวกับข้อห้ามไม่ให้สืบพยานแก้ไขเอกสารตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 เพราะไม่ใช่กรณีที่กฎหมายบังคับให้ต้องมีพยานเอกสารมาแสดง ศาลฎีกาจึงไม่กล่าวถึง มาตรา 94 เลยเป็นแต่กล่าวว่า โจทก์ไม่มีข้ออ้างอะไรในทางอ้างอิง จึงไม่มีประเด็นที่โจทก์จะนำสืบ เรื่องตามฎีกานี้น่าคิดว่า โจทก์ฟ้องจำเลยจำเลยต่อสู้คดีอ้างใบรับเงินของโจทก์ฉบับหนึ่ง โจทก์จะมีหน้าที่อ้างอิงอะไรอีกเล่า เพราะได้ผ่านพ้นชั้นฟ้องและให้การซึ่งกฎหมายบังคับให้อ้างข้อเท็จจริงไว้ใน มาตรา 172 และ 177 ไปแล้ว การที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างหลักฐานอะไรมายัน ถ้าโจทก์ไม่รับก็ไม่รับเฉย ๆ ก็น่าจะพอไม่มีกฎหมายอะไรบังคับว่า โจทก์จะต้องอ้างอิงอะไรดังใน มาตรา 172,177 อีกเลย นอกจากจะยอมรับ แต่ประสงค์อ้างข้อเท็จจริงอะไรขึ้นใหม่ก็อาจตั้งประเด็นขึ้นได้ แต่เมื่อโจทก์ไม่รับว่าได้รับเงินจริง เอกสารนั้นก็เป็นแต่หลักฐานอันหนึ่งว่าโจทก์รับเงินแล้ว โจทก์อาจแสดงหลักฐานอะไรก็ได้ว่า ความจริงไม่ได้รับเงินตามประเด็นในฟ้อง และคำให้การเดิมที่จำเลยจะต้องนำสืบว่าชำระเงินแล้ว โจทก์ก็ต้องนำสืบหักล้างว่ายังไม่ชำระ ต่อมาไม่นานมีฎีกาที่ 581/2484 โจทก์ฟ้องเรียกเงินกู้ จำเลยให้การปฏิเสธว่าไม่เคยยืมเงิน ไม่เคยรับเงิน ลายมือในเอกสารที่โจทก์ฟ้องจำเลยเชื่อว่า ไม่ใช่ลายมือจำเลย ศาลฎีกาตัดสินว่าจำเลยนำสืบพยานได้ว่า จำเลยพิมพ์ลายมือให้ เพราะถูกหลอกลวงว่าเป็นใบย้ายสำมะโนครัว เพราะเป็นการนำสืบปฏิเสธความรับผิด เป็นการนำสืบในประเด็นโดยตรง เรื่องนี้จำเลยก็มิได้ยกอะไรเป็นข้อต่อสู้เป็นแต่ปฏิเสธล้วน ๆ ไม่มีข้ออ้างอิงแต่กลับนำสืบในทางอ้างอิงเลยไปจนถึงว่า จำเลยลงลายมือเพราะมีผู้หลอกลวง บางทีอาจฉงนว่าจำเลยไม่มีข้ออ้างทำไมจำเลยจึงนำสืบได้ อาจอธิบายได้ว่าการนำสืบของจำเลยเป็นแต่นำสืบหักล้างข้ออ้างของโจทก์ที่ว่า ลงลายมือในสัญญากู้เท่านั้น ส่วนที่นำสืบว่าหลอกลวงนั้น ก็ไม่ใช่ว่าจำเลยรับว่าทำสัญญาจริง แต่เป็นโมฆียะเพราะกลฉ้อฉล เพราะตามที่จำเลยนำสืบนั้น จำเลยไม่ได้แสดงเจตนาทำสัญญาอันใดเลย เพราะสำคัญผิดว่าเป็นเอกสารย้ายสำมะโนครัว ซึ่งตามคำฟ้องและคำให้การดังนี้โจทก์มีหน้าที่นำสืบก่อน ฎีกาที่ 581/2484 นี้มีบันทึกแสดงข้อสงสัยว่าจำเลยให้การปฏิเสธเช่นนี้ โจทก์ก็น่าสืบพยานมุ่งไปทางเดียวว่า จำเลยเป็นผู้ทำหนังสือสัญญา คือพิมพ์ลายนิ้วมือให้ โจทก์คงไม่คิดจะสืบเลยไปถึงเรื่องหลอกลวงด้วย ซึ่งก็เป็นความจริงอยู่แต่โจทก์ก็ต้องสืบว่าได้ทำสัญญา และต้องสืบว่าได้รับเงินไปด้วยอย่างไรก็ดีเพียงแต่โจทก์สืบว่า ได้ทำสัญญาก็น่าจะพอแก่คดีของโจทก์ เพราะเมื่อฟังได้ว่า จำเลยลงลายมือในเอกสารยืมเงินก็ต้องฟังอยู่ในตัวว่าได้รับเงินไปแล้ว ดังฎีกาที่ 507/2500 นี้ ทางที่โจทก์จะแก้ข้อเสียเปรียบนี้ น่าจะอยู่ที่โจทก์ต้องใช้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 126 คือให้ศาลชี้ขาดความแท้จริงของเอกสารเสียก่อน เมื่อศาลชี้ขาดว่า เอกสารแท้จริงแล้ว ผลก็เท่ากับว่าโจทก์มีหลักฐานเบื้องต้นว่าจำเลยกู้ อาจเปลี่ยนหน้าที่นำสืบต่อไปให้ไปตกแก่จำเลยได้ เมื่อจำเลยนำสืบหักล้างข้ออ้างและหลักฐานของโจทก์อย่างไรแล้ว โจทก์ก็อาจสืบแก้ข้อนำสืบของจำเลยได้ การที่นำสืบว่าเอกสารแท้จริงนั้นเป็นคนละอย่างกับนำสืบว่า เอกสารนั้นถูกต้อง หรือความจริงเป็นไปถูกต้องตามข้อความในเอกสาร เพราะเอกสารเอกชนจะสันนิษฐานว่าถูกต้องก็ต่อเมื่อมีคำพิพากษารับรองตาม มาตรา 127 เท่านั้นตาม มาตรา 125,126 เป็นแต่ให้ศาลชี้ขาดว่า เป็นเอกสารที่แท้จริงและสำเนาเอกสารถูกต้องกับต้นฉบับเท่านั้น ยังไม่เลยไปถึงความถูกต้องแห่งข้อความในตัวเอกสาร ซึ่งจะต้องนำสืบเป็นข้อเท็จจริงกันอีกชั้นหนึ่ง ตามฎีกาที่ 246/2485 โจทก์ฟ้องเรียกเงินที่จำเลยกู้ จำเลยให้การว่าได้ทำสัญญากู้ให้โจทก์จริง แต่ไม่ได้รับเงินไปจากโจทก์ตามสัญญาตัดสินว่า จำเลยจะนำสืบพยานได้ก็แต่ว่าหนี้ไม่สมบูรณ์ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 94 จำเลยให้การเฉย ๆ ว่า ไม่ได้รับเงินไปในวันทำสัญญา อาจเป็นเพราะได้รับเงินไปก่อน หรือเพราะอำพรางผู้อื่นหรือเพราะชำระรายอื่นก็ได้ เป็นได้หลายทาง จำเลยอ้างว่าไม่มีการจ่ายเงิน จำเลยต้องให้เหตุผลโดยย่อพอเข้าใจว่า เหตุใดจึงไม่มีการจ่ายเงิน ซึ่งจะเป็นผลให้สัญญาไม่สมบูรณ์ จำเลยจึงไม่มีอะไรจะสืบว่า สัญญาไม่สมบูรณ์จึงพิพากษาให้จำเลยใช้เงินโดยไม่ต้องสืบพยาน คดีนี้เหตุผลแห่งคำพิพากษาก็คือคำให้การไม่ชัดพอที่จะฟังว่าหนี้ไม่สมบูรณ์ และไม่ชัดว่าไม่สมบูรณ์เพราะเหตุใด จึงไม่เข้าหลักที่จำเลยจะนำสืบ เพื่อหักล้างเอกสารตาม มาตรา 94 จริงอยู่การไม่ได้รับเงินในวันทำสัญญาอาจไม่ถึงกับทำให้หนี้นั้นไม่สมบูรณ์เพราะอาจรับสิ่งอื่นแทนเงิน หรือทำสัญญากู้เพราะแปลงหนี้ใหม่หรือเพราะรับเงินมาก่อนแล้ว แต่ก็น่าคิดเหมือนกันว่า ถ้าจำเลยลงชื่อในสัญญาให้แล้ว โจทก์ไม่จ่ายเงินให้เฉย ๆ จำเลยจะสู้คดีว่าอย่างไร นอกจากว่าจะกล่าวไปตามความจริงว่า ได้ทำสัญญาจริงแต่ไม่ได้รับเงินไปตามสัญญา โจทก์ฟ้องว่า จำเลยกู้และรับเงินไปจำเลยปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงิน ก็เป็นการปฏิเสธชัดแจ้งอยู่แล้วการทำสัญญากู้นั้นอย่างหนึ่ง การรับเงินนั้นอีกอย่างหนึ่งข้อต่อสู้ว่า จำเลยไม่ได้รับเงินเป็นข้อต่อสู้ปฏิเสธข้ออ้างของโจทก์ที่ว่า จำเลยรับเงินไปอยู่ชัด ๆ ซึ่งถ้าจำเลยไม่มีอะไรนอกจากไม่ได้รับเงินก็ย่อมไม่มีข้อความอะไรที่จำเลยจะกล่าวเป็นข้ออ้างฎีกาที่ 581/2484 ข้างต้นยังยอมให้จำเลยสืบพยานได้ และต่อมายังมีฎีกาที่ 98/2494 อีก สมมติว่าจำเลยไม่ได้รับเงิน แต่โจทก์ว่าจำเลยรับของไปแทนเงิน หรือทำสัญญากู้ขึ้นแทนราคาซื้อของ ลองคิดดูว่าใครจะต้องเป็นฝ่ายอ้างและนำสืบ ผู้เขียนเห็นว่า เมื่อโจทก์ฟ้องว่ากู้และรับเงินไป จำเลยไม่ได้รับเงิน ก็ต่อสู้ปฏิเสธว่าไม่ได้รับเงินก็พอแล้ว หากความจริงจำเลยก็ไม่ได้รับเงิน แต่ทำแทนหนี้อื่น ก็ต้องเป็นหน้าที่โจทก์ที่จะต้องอ้างและนำสืบ เพื่อแก้ข้อที่จำเลยปฏิเสธว่า จำเลยไม่ได้รับเงิน ซึ่งเป็นความจริงที่จำเลยไม่ได้รับเงิน เมื่อโจทก์แก้ว่า แม้จำเลยไม่ได้รับเงินหนี้ก็ยังสมบูรณ์ เพราะมีสิ่งอื่นแทนเงิน ก็ต้องเป็นหน้าที่ของโจทก์จะต้องอ้างและนำสืบ ไม่ใช่หน้าที่ของจำเลยซึ่งปฏิเสธการรับเงินแล้วก็หมดเรื่องของจำเลย ข้อแก้ความลำบากของโจทก์ก็มีแต่เพียงโจทก์ไม่ต้องนำสืบก่อน เพราะเมื่อจำเลยรับว่าทำสัญญากู้ก็เป็นหลักฐานเบื้องต้น จำเลยต้องนำสืบก่อนเพื่อหักล้างหลักฐานนั้น จำเลยสืบพยานแล้ว โจทก์ย่อมนำสืบแก้ได้ บรรณาธิการยังเห็นว่า ถ้าโจทก์รับว่า จำเลยไม่ได้รับเงิน แต่รับสิ่งอื่นแทนเงินดังนี้โจทก์จะต้องอ้างและตั้งประเด็นขึ้นมา มิฉะนั้น โจทก์ไม่มีประเด็นจะสืบเพราะโจทก์รับตามข้อต่อสู้ของจำเลยแล้วว่า ไม่ได้รับเงินจริง โจทก์อ้างความขึ้นใหม่ว่า รับสิ่งอื่นแทนเงิน โจทก์กลับจะต้องนำสืบก่อนด้วยซ้ำฎีกาที่ 246/2485 จำเลยต้องแพ้คดีไป บางทีจะเป็นเพราะให้การให้น่าสงสัย เพราะไปกล่าวว่าไม่ได้รับเงินในวันทำสัญญา ซึ่งทำให้คิดไปทันทีว่า คงรับเงินไปในวันอื่น ต่อมามีฎีกาที่ 98/2494 โจทก์ฟ้องเรียกค่าซื้อนมสด จำเลยปฏิเสธหมด ว่าไม่เคยซื้อนมสด แม้ถามซื้อก็ไม่เคย เมื่อจำเลยปฏิเสธโจทก์ก็ต้องนำสืบ(ฎีกาที่ 1011/2498) ศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์แล้วให้งดพยานจำเลย เพราะไม่มีประเด็นที่จะสืบ โดยจำเลยให้การปฏิเสธลอย ๆ ศาลฎีกาตัดสินว่า จำเลยอ้างเหตุไว้แล้วว่า ไม่เคยซื้อนมโคจากโจทก์ จึงไม่เห็นพ้องกับศาลล่างที่ว่า จำเลยปฏิเสธลอย ๆ และพิพากษายกคำพิพากษาศาลล่างให้ศาลชั้นต้นสืบพยานจำเลยต่อไป แล้วพิพากษาใหม่ ตามฎีกานี้เป็นอันถือว่า จำเลยให้การปฏิเสธโดยอ้างว่าไม่เคยทำสัญญาดังโจทก์อ้าง ซึ่งไม่เห็นมีข้ออ้างอิงอะไร คงเพียงแต่ปฏิเสธว่าไม่เคยทำสัญญา ก็พอถือว่า เป็นการอ้างเหตุแห่งการปฏิเสธแล้ว ถ้าจะเทียบกับฎีกาที่ 554/2483 ก็น่าจะต้องถือว่าฎีกาที่ 554/2483 ถูกลบล้างโดยฎีกาที่ 98/2494 นี้ ในแง่ที่ว่าอย่างไรเป็นคำให้การที่จะนำสืบพยานได้ ตามฎีกาที่ 98/2494นี้ ก็ไม่มีข้ออ้างอันใดที่จำเลยจะนำสืบในทางอ้างอิงตาม มาตรา 84,85 อยู่นั่นเอง จึงเข้าใจว่า จำเลยก็นำสืบได้แต่ในทางหักล้างเท่านั้นจะสืบไปในทางรับตามข้ออ้างของโจทก์แต่อ้างข้อต่อสู้ขึ้นใหม่ย่อมทำไม่ได้ เพราะไม่มีข้ออ้างไว้ (ฎีกาที่ 178/2497) บรรณาธิการ