ประกาศกระทรวงสาธารณสุขประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องลักษณะและเงื่อนไขการป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินจากน้ำชะมูลฝอย และการรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินจากสถานที่ฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลพ.ศ. ๒๕๖๐ โดยที่เป็นการสมควรกำหนดลักษณะและเงื่อนไขการป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินจากน้ำชะมูลฝอยให้การออกแบบและก่อสร้างระบบฝังกลบมูลฝอยมีการป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินจากน้ำชะมูลฝอยและมีการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินและการปนเปื้อนน้ำใต้ดินจากสถานที่ฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลอย่างถูกต้องเหมาะสมมีประสิทธิภาพ ไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยและสิ่งแวดล้อมอาศัยอำนาจตามความในข้อ ๒๓ (๓) และ (๘)แห่งกฎกระทรวงสุขลักษณะการจัดการมูลฝอยทั่วไป พ.ศ. ๒๕๖๐รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขจึงออกประกาศไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ประกาศนี้เรียกว่าประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ลักษณะและเงื่อนไขการป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินจากน้ำชะมูลฝอยและการรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินจากสถานที่ฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลพ.ศ. ๒๕๖๐ข้อ ๒[๑] ประกาศนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปข้อ ๓ ในประกาศนี้การป้องกันการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินจากน้ำชะมูลฝอยของสถานที่ฝังกลบมูลฝอย หมายความว่า การออกแบบ การก่อสร้างและการดำเนินการของสถานที่ฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลที่มีการป้องกันไม่ให้น้ำชะมูลฝอยไหลลงสู่ดินและน้ำใต้ดินวัสดุกันซึม หมายความว่า วัสดุธรรมชาติหรือวัสดุสังเคราะห์ที่มีอัตราการไหลซึมต่ำ ใช้ปูพื้นก้นหลุมและผนังด้านข้างของหลุมฝังกลบรวมถึงบ่อบำบัดน้ำชะมูลฝอย เช่น ดินเหนียววัสดุสังเคราะห์ประเภทแผ่นโพลีเอทธิลีนชนิดความหนาแน่นสูง (High Density Polyethylene : HDPE) ดินเหนียวสังเคราะห์ (Geosynthetic Clay Liner : GCL) เป็นต้นบ่อติดตามตรวจสอบ หมายความว่าบ่อน้ำที่ได้มีการออกแบบและก่อสร้างเป็นการเฉพาะสำหรับตรวจสอบการปนเปื้อนของน้ำใต้ดินโดยขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางของบ่อไม่ต่ำกว่า ๔ นิ้ว และติดตั้งในตำแหน่งที่เหมาะสมเพื่อใช้เก็บตัวอย่างน้ำสำหรับการตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินซึ่งอาจได้รับการปนเปื้อนจากน้ำชะมูลฝอยน้ำใต้ดิน หมายความว่าน้ำที่อยู่ใต้ดิน และให้หมายความรวมถึงน้ำบาดาลตามกฎหมายว่าด้วยน้ำบาดาลข้อ ๔ การออกแบบและการก่อสร้างระบบฝังกลบมูลฝอยอย่างถูกหลักสุขาภิบาลต้องมีการป้องกันการปนเปื้อนจากน้ำชะมูลฝอยลงสู่ดินและน้ำใต้ดินโดยใช้วัสดุกันซึมที่มีคุณสมบัติเหมาะสมตามหลักวิศวกรรมโดยต้องทนทานต่อความเสียหายที่อาจจะเกิดขึ้นได้เช่น การกัดกร่อนที่จะต้องสัมผัสกับน้ำชะมูลฝอยแรงกระทำจากน้ำหนักมูลฝอยรวมถึงแรงดันชลศาสตร์ เป็นต้นทั้งนี้ ระหว่างการก่อสร้างและก่อนการเปิดใช้งานระบบฝังกลบมูลฝอยจะต้องมีการตรวจสอบคุณภาพของระบบเป็นระยะ ประกอบด้วย การตรวจสอบมาตรฐานวัสดุที่ใช้การตรวจสอบคุณภาพงานก่อสร้างและงานติดตั้ง เช่น การบดอัดชั้นดินรองพื้นการก่อสร้างชั้นกันซึม การเชื่อมต่อวัสดุกันซึมและระบบท่อเป็นต้น และการทดสอบความสมบูรณ์ของระบบ รวมทั้งระบบการล้างสิ่งอุดตันเพื่อทำความสะอาดระบบรวบรวมน้ำชะมูลฝอยข้อ ๕ ลักษณะและวิธีการติดตั้งวัสดุกันซึมต้องติดตั้งบนพื้นหรือสภาพทางธรณีวิทยาที่สามารถรองรับแรงกดจากน้ำหนักของมูลฝอยและครอบคลุมดินโดยรอบทั้งหมดที่จะต้องสัมผัสกับมูลฝอยหรือน้ำชะมูลฝอยดำเนินการได้ดังนี้(๑) บ่อฝังกลบมูลฝอยต้องติดตั้งระบบป้องกันการซึมผ่านของน้ำชะมูลฝอยให้ครอบคลุมพื้นและผนังโดยรอบทั้งหมดที่จะต้องสัมผัสกับมูลฝอยหรือน้ำชะมูลฝอยทั้งนี้ ระบบป้องกันการซึมผ่านของน้ำชะมูลฝอยเรียงจากก้นบ่อจนถึงชั้นสัมผัสมูลฝอยประกอบด้วย ชั้นดินรองพื้น ชั้นกันซึม และชั้นรวบรวมน้ำชะมูลฝอยมีรายละเอียดดังนี้(๑.๑)ชั้นดินรองพื้นหรือดินเดิมที่มีการบดอัดแน่นสามารถรองรับการยุบตัวของชั้นดินตามหลักวิศวกรรมเพื่อให้พื้นดินมีเสถียรภาพในการรองรับมูลฝอยไม่มีหิน กรวด หรือวัสดุอื่น ๆ ที่ทำให้ชั้นกันซึมได้รับความเสียหาย(๑.๒) ชั้นกันซึม ในส่วนของพื้นบ่อและผนังบ่อให้ก่อสร้างโดยใช้ดินเหนียวที่มีค่าอัตราการซึมผ่านของน้ำไม่เกิน ๑ x ๑๐ - ๕ เซนติเมตรต่อวินาที มีความหนาไม่น้อยกว่า ๖๐ เซนติเมตร หรือดินเหนียวสังเคราะห์(Geosynthetic Clay Liner : GCL) ที่มีคุณสมบัติเทียบเท่าหรือดีกว่าดินเหนียวข้างต้นแล้วปูทับด้วยวัสดุสังเคราะห์ประเภทแผ่นโพลีเอทธิลีนชนิดความหนาแน่นสูง (High Density Polyethylene : HDPE) มีความหนาตั้งแต่ ๑.๕ มิลลิเมตรขึ้นไปโดยมีอัตราการซึมผ่านของน้ำไม่เกิน ๑ x ๑๐ - ๑๒เซนติเมตรต่อวินาที และปูทับด้วยแผ่นใยสังเคราะห์ (Geotextiles) มีคุณสมบัติเพียงพอต่อการป้องกันการฉีกขาดของแผ่นโพลีเอทธิลีนชนิดความหนาแน่นสูง(High Density Polyethylene : HDPE) จากการกองทับของมูลฝอยวัสดุกลบทับ และการปฏิบัติงานของเครื่องจักรกลระหว่างการดำเนินงานฝังกลบมูลฝอยทั้งนี้ กำหนดให้ความลาดเอียงหลังการปูชั้นพื้นบ่อมีความเพียงพอต่อการระบายน้ำและความลาดเอียงของผนังบ่อต้องมีเสถียรภาพตามหลักวิศวกรรม(๑.๓) ชั้นรวบรวมน้ำชะมูลฝอย เป็นชั้นทรายหยาบที่มีค่าอัตราการซึมผ่านของน้ำไม่น้อยกว่า ๑ x ๑๐ - ๓เซนติเมตรต่อวินาที ความหนา ๕๐ เซนติเมตร เป็นชั้นที่รวบรวมน้ำชะมูลฝอยไปยังบ่อเก็บกักหรือระบบบำบัดน้ำชะมูลฝอยภายในชั้นทราย ประกอบด้วยระบบรวบรวมน้ำชะมูลฝอยและระบบสูบน้ำชะมูลฝอยเพื่อการบำบัดและล้างสิ่งอุดตันรายละเอียดดังนี้(ก) ระบบรวบรวมน้ำชะมูลฝอย ประกอบด้วยท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยและบ่อพักโดยท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยหลักทำด้วยวัสดุประเภทโพลีเอทธิลีน (Polyethylene : PE) หรือโพลีเอทธิลีน ชนิดความหนาแน่นสูง (High Density Polyethylene : HDPE) มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่น้อยกว่า ๖ นิ้ว และทนต่อแรงกดทับของการจัดการมูลฝอยสำหรับท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยแบบแขนงต้องมีการเจาะรูให้มีขนาด จำนวน และระยะห่างที่มีความสามารถในการระบายน้ำชะมูลฝอยที่เกิดขึ้นอย่างเพียงพอและต้องรักษาค่าแรงดันทางชลศาสตร์เหนือชั้นวัสดุกันซึมไม่เกิน๓๐ เซนติเมตร เมื่อเทียบกับความสูงของน้ำ โดยเมื่อเจาะรูท่อแล้วต้องไม่ส่งผลกระทบต่อคุณสมบัติความแข็งแรงของท่อที่ต้องทนต่อแรงกดทับของการจัดการมูลฝอยทั้งนี้กำหนดให้ความลาดเอียงหลังการปูชั้นพื้นบ่อมีความเพียงพอต่อการระบายน้ำและความลาดเอียงของผนังบ่อต้องมีเสถียรภาพตามหลักวิศวกรรม(ข) ระบบสูบน้ำชะมูลฝอยเพื่อการบำบัดและล้างสิ่งอุดตันประกอบด้วย บ่อพักน้ำชะมูลฝอยหรือท่อแนวตั้งหรือแนวระนาบกับผนังบ่อทำหน้าที่รวบรวมน้ำชะมูลฝอยจากระบบรวบรวมน้ำชะมูลฝอยโดยออกแบบและก่อสร้างให้แข็งแรงและสามารถรองรับแรงกระทำจากกระบวนการฝังกลบ และติดตั้งระบบสูบน้ำชะมูลฝอยให้เพียงพอกับปริมาณน้ำชะมูลฝอยที่เกิดขึ้นทั้งนี้ ให้มีการออกแบบและก่อสร้างระบบล้างสิ่งอุดตันในท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยให้เพียงพอและมีการติดตามตรวจสอบการทำงาน และบำรุงรักษาระบบอย่างน้อยปีละ ๑ ครั้งรวมถึงการตรวจสอบและแก้ไขการอุดตันของท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยด้วย(๒) ระบบบำบัดน้ำชะมูลฝอยต้องออกแบบและติดตั้งโดยมีเกณฑ์ดังนี้(๒.๑)มีบ่อเก็บกักที่มีปริมาตรเพียงพอในการรวบรวมน้ำชะมูลฝอยและปริมาณน้ำฝนที่ตกลงบนบ่อเก็บกักโดยพื้นและผนังบ่อให้ใช้ดินเหนียวที่มีค่าอัตราการซึมผ่านของน้ำไม่เกิน ๑ x ๑๐ ๕ เซนติเมตรต่อวินาที มีความหนาไม่น้อยกว่า ๖๐เซนติเมตร หรือดินเหนียวสังเคราะห์ (Geosynthetic Clay Liner : GCL) ที่มีคุณสมบัติเทียบเท่าหรือดีกว่าดินเหนียวข้างต้นแล้วปูทับด้วยวัสดุสังเคราะห์ประเภทแผ่นโพลีเอทธิลีนชนิดความหนาแน่นสูง (High Density Polyethylene : HDPE) มีความหนาตั้งแต่ ๑.๕ มิลลิเมตรขึ้นไปโดยมีอัตราการซึมผ่านของน้ำไม่เกิน ๑ x ๑๐ - ๑๒เซนติเมตรต่อวินาที(๒.๒)มีระบบบำบัดน้ำชะมูลฝอยและควบคุมน้ำทิ้งก่อนระบายออกสู่ภายนอกไม่ให้เกินมาตรฐานน้ำทิ้งตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องข้อ ๖ การติดตามตรวจสอบการดำเนินการฝังกลบมูลฝอยทั่วไปให้ดำเนินการติดตามตรวจสอบการดำเนินงานอย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง ทั้งนี้ให้รวมถึงการตรวจสอบและแก้ไขการอุดตันของท่อรวบรวมน้ำชะมูลฝอยข้อ ๗ ให้มีการติดตั้งบ่อติดตามตรวจสอบ (Monitoring well) เพื่อติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินจำนวนอย่างน้อย ๓ บ่อ ประกอบด้วย บ่ออ้างอิง ๑ บ่อ และบ่อติดตามตรวจสอบ ๒ บ่อโดยทั้ง ๓ บ่อ อยู่ในแนวเดียวกับทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินโดยบ่ออ้างอิงให้อยู่ในตำแหน่งเหนือน้ำหรือในทิศทางลาดเอียงขึ้นของการไหลของน้ำใต้ดิน(Up - gradient) ที่ไหลผ่านบ่อฝังกลบในกรณีที่มีบ่ออ้างอิงมากกว่า ๑ บ่อให้ระยะห่างระหว่างบ่อในแนวระนาบที่ตั้งฉากกับทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินห่างกันไม่เกิน ๔๕๐ เมตรและบ่อติดตามตรวจสอบให้อยู่ในตำแหน่งท้ายน้ำหรือในทิศทางลาดเอียงลงของการไหลของน้ำใต้ดิน(Down - gradient) ที่ไหลผ่านบ่อฝังกลบ จำนวนอย่างน้อย๒ บ่อ ให้ระยะห่างระหว่างบ่อในแนวระนาบที่ตั้งฉากกับทิศทางการไหลของน้ำใต้ดิน ห่างกันไม่เกิน๑๕๐ เมตรวิธีการเก็บตัวอย่างและตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมการติดตั้งบ่อติดตามตรวจสอบตามวรรคหนึ่งจะต้องให้มีระดับความลึกของบ่อจากระดับน้ำใต้ดินลงไปมากพอเพื่อให้มีปริมาณน้ำใต้ดินอยู่ในบ่อดังกล่าวเพียงพอเพื่อดำเนินการเก็บตัวอย่างน้ำใต้ดินได้ในกรณีที่บ่อฝังกลบมีความลึกมากกว่าระดับชั้นน้ำชั้นแรกให้ติดตั้งบ่อติดตามตรวจสอบน้ำใต้ดินถึงความลึกชั้นถัดไปเพิ่มอีกหนึ่งชุดด้วยข้อ ๘ ให้มีการจัดทำรายงานผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำใต้ดินบริเวณพื้นที่ฝังกลบมูลฝอยการเก็บตัวอย่างและวิเคราะห์น้ำจากบ่อติดตามตรวจสอบอย่างน้อยปีละ๒ ครั้ง ครอบคลุมในช่วงฤดูฝนและฤดูแล้งเพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบได้ตลอดเวลาโดยมีรายละเอียดการดำเนินการดังนี้(๑)จัดทำแผนผังแสดงจุดเก็บตัวอย่าง โดยระบุมาตราส่วน ระดับน้ำใต้ดิน ทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินและพิกัดตำแหน่งบ่อติดตามตรวจสอบ(๒) ให้เก็บตัวอย่างเพื่อวิเคราะห์คุณภาพน้ำใต้ดินทั้งก่อนเริ่มโครงการ ในระหว่างการดำเนินงานอย่างน้อยปีละ๒ ครั้ง และหลังจากปิดสถานที่ฝังกลบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลแล้ว ปีละ ๒ ครั้งเป็นระยะเวลา ๑๐ ปีติดต่อกันประกาศณ วันที่ ๓๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๐ปิยะสกลสกลสัตยาทรรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขปวันวิทย์/อัญชลี/จัดทำ๔ มกราคม ๒๕๖๑[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๔/ตอนพิเศษ ๓๒๓ ง/หน้า ๑๗/๒๘ ธันวาคม ๒๕๖๐