ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยการคุ้มครองและค่าตอบแทนพยานในคดีอาญาพ.ศ.๒๕๔๘ โดยที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช ๒๕๔๐ มาตรา ๒๔๔บัญญัติให้บุคคลซึ่งเป็นพยานในคดีอาญามีสิทธิได้รับความคุ้มครองการปฏิบัติที่เหมาะสม และค่าตอบแทนที่จำเป็นและสมควรจากรัฐประกอบกับพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๖บัญญัติว่าศาลอาจจัดให้พยานอยู่ในความคุ้มครองโดยมีดุลพินิจสั่งให้มีการจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานและให้ศาลชั้นต้นมีอำนาจพิจารณาอุทธรณ์ตามพระราชบัญญัตินั้นด้วยดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการดังกล่าวเป็นไปโดยเรียบร้อยและเป็นแนวเดียวกันจำเป็นต้องออกระเบียบซึ่งมีบทบัญญัติบางประการเกี่ยวกับการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลซึ่งมาตรา ๒๙ ประกอบกับมาตรา ๓๑ มาตรา ๓๖ และมาตรา ๓๗ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ บัญญัติให้กระทำได้โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๕แห่งพระธรรมนูญศาลยุติธรรม ประธานศาลฎีกาจึงออกระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรมว่าด้วยการคุ้มครองและค่าตอบแทนพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๘ข้อ ๒[๑] ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปข้อ ๓ ในกรณีที่มีระเบียบ ประกาศหรือคำสั่งอื่นใด ซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ ให้ปฏิบัติตามระเบียบนี้แทนข้อ ๔ ในระเบียบนี้ความปลอดภัยหมายความว่า ความปลอดภัยในชีวิต ร่างกาย อนามัย เสรีภาพ ชื่อเสียง ทรัพย์สินหรือสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดของพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยานหรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานทั้งก่อนขณะและหลังพยานมาเบิกความต่อศาลคำร้องหมายความว่า กระบวนการร้องขอของพยานหรือบุคคลอื่นใดที่มีประโยชน์เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะได้เสนอด้วยวาจาหรือทำเป็นหนังสือเพื่อขอให้ศาลสั่งให้ความคุ้มครองแก่พยาน สามี ภริยาผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานหมวดที่๑การคุ้มครองพยาน ข้อ ๕ เมื่อมีการยื่นคำร้องขอให้สืบพยานไว้ก่อนฟ้องหรือยื่นคำขอผัดฟ้องหรือคำร้องขอหมายขังผู้ต้องหา หรือยื่นฟ้องจำเลยต่อศาลแล้วหากพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยานหรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานอาจไม่ได้รับความปลอดภัยเนื่องจากการที่พยานจะมาหรือได้มาเป็นพยาน เมื่อศาลเห็นสมควรหรือพยานหรือบุคคลอื่นใดซึ่งมีประโยชน์เกี่ยวข้องร้องขอต่อศาลศาลอาจจัดให้พยานหรือบุคคลดังกล่าวอยู่ในความคุ้มครอง ทั้งนี้การคุ้มครองความปลอดภัยต้องได้รับความยินยอมจากผู้ที่จะได้รับการคุ้มครองหรือผู้มีอำนาจให้ความยินยอมแทนด้วยข้อ ๖ การร้องขอความคุ้มครองจากศาลให้ร้องขอต่อศาลที่มีเขตอำนาจชำระคดีหรือศาลที่มีเขตอำนาจเหนือท้องที่ที่บุคคลที่จะได้รับการคุ้มครองมีที่อยู่หากเป็นกรณีเร่งด่วนและการร้องขอต่อศาลตามวรรคหนึ่งจะเกิดความไม่ปลอดภัยแก่พยานหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องและร้องขอต่อศาลอาญาก็ได้ข้อ ๗ ให้ศาลไต่สวนคำร้องขอตามข้อ ๖เป็นการลับและให้เฉพาะบุคคลดังต่อไปนี้มีสิทธิเข้าฟังการพิจารณาคดีได้(๑) ผู้ร้อง(๒) ทนายความของผู้ร้อง(๓) พยานและบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากศาลบรรดาถ้อยคำสำนวนและเอกสารอื่นซึ่งได้มาจากการไต่สวนให้แยกต่างหากจากสำนวนหลักเป็นสำนวนคพ. .../๒๕.. และให้ถือเป็นความลับส่วนสิ่งของอย่างอื่นให้ทำบัญชีรายละเอียดรวมเข้าไว้ในสำนวนดังกล่าวข้อ ๘ ให้ศาลจัดให้มีการคุ้มครองเมื่อมีเหตุอันควรเชื่อว่าพยาน สามี ภริยา ผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยานหรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานอาจไม่ได้รับความปลอดภัยเนื่องจากการที่พยานจะมาหรือได้มาเป็นพยานข้อ ๙วิธีการคุ้มครองให้ปฏิบัติอย่างหนึ่งอย่างใด ดังต่อไปนี้(๑)จัดให้มีมาตรการปกปิดไม่ให้มีการเปิดเผยชื่อตัว ชื่อสกุล ที่อยู่ ภาพหรือข้อมูลอย่างอื่นที่สามารถระบุตัวพยานได้(๒) แจ้งเป็นหนังสือให้เจ้าพนักงานตามข้อ๑๒ ให้การคุ้มครอง(๓) ดำเนินการอื่นใดตามที่ศาลเห็นสมควรข้อ ๑๐ การคุ้มครองพยาน สามี ภริยาผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานให้ดำเนินการด้วยความรอบคอบ เหมาะสมแก่สถานะและสภาพของพยานหรือบุคคลดังกล่าวและลักษณะแห่งคดีข้อ ๑๑ในกรณีที่ศาลเห็นสมควรจัดให้มีการคุ้มครองให้ศาลทำเป็นหนังสือและอย่างน้อยต้องมีรายการดังต่อไปนี้(๑) ชื่อศาลและวัน เดือน ปีที่ออกคำสั่ง(๒)เจ้าพนักงานหรือผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบในการคุ้มครอง(๓) ชื่อตัว ชื่อสกุลของผู้ที่จะได้รับความคุ้มครอง(๔) เหตุผลลักษณะและขอบเขตของการคุ้มครองข้อ ๑๒เมื่อศาลเห็นสมควรจัดให้มีการคุ้มครองตามข้อ ๙ (๒)ให้ศาลแจ้งเป็นหนังสือให้เจ้าพนักงานต่อไปนี้เป็นผู้คุ้มครอง๑๒.๑ สำนักงานคุ้มครองพยานกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ หรือกรมสอบสวนคดีพิเศษ กระทรวงยุติธรรม๑๒.๒พนักงานสอบสวนหรือหัวหน้าสถานีตำรวจที่รับผิดชอบคดีที่มีการร้องขอให้คุ้มครองพยานหรือที่บุคคลที่จะได้รับการคุ้มครองมีที่อยู่๑๒.๓หน่วยงานคุ้มครองพยานของกระทรวงมหาดไทย ดังต่อไปนี้(๑) ในกรุงเทพมหานครให้แจ้งไปที่สำนักการสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย(๒) ในจังหวัดอื่นให้แจ้งไปที่ที่ทำการปกครองกิ่งอำเภอที่ทำการปกครองอำเภอหรือที่ทำการปกครองจังหวัด แล้วแต่กรณี หรือ๑๒.๔ เจ้าพนักงานอื่นตามที่ศาลเห็นสมควรเพื่อจัดให้มีการคุ้มครองต่อไปและในกรณีจำเป็นเร่งด่วน อาจมีการประสานงานแจ้งคำสั่งดังกล่าวไปยังผู้ที่เกี่ยวข้องทางโทรศัพท์หรือโทรสารก่อนก็ได้ข้อ ๑๓ เมื่อศาลได้สั่งให้มีการคุ้มครองตามข้อ ๙(๑) หรือ (๓)ให้ศาลจ่ายค่าใช้จ่ายแก่บุคคลที่ได้รับการคุ้มครองหรือเจ้าพนักงานตำรวจหรือเจ้าพนักงานอื่นที่ช่วยให้ความคุ้มครองตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนดข้อ ๑๔ การคุ้มครองพยาน สามี ภริยาผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยานหรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานสิ้นสุดลงเมื่อมีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้(๑)พยานหรือบุคคลดังกล่าวร้องขอให้ยุติการคุ้มครองหรือขอเพิกถอนความยินยอม ทั้งนี้ให้รวมถึงการเพิกถอนความยินยอมของผู้ให้ความยินยอมแทนด้วย(๒)พฤติการณ์เกี่ยวกับความปลอดภัยของพยานหรือบุคคลดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไปและกรณีไม่มีความจำเป็นจะต้องให้ความคุ้มครองอีกต่อไป เช่นพยานหรือบุคคลดังกล่าวถึงแก่ความตาย(๓) พยานไม่เบิกความโดยไม่มีเหตุสมควรข้อ ๑๕ เมื่อปรากฏเหตุตามข้อ ๑๔ให้ศาลแจ้งการสิ้นสุดการคุ้มครองนั้นไปยังเจ้าพนักงานที่เกี่ยวข้องการแจ้งตามวรรคหนึ่งให้ทำเป็นหนังสือและอย่างน้อยต้องมีรายการดังต่อไปนี้(๑) ชื่อศาลและวัน เดือนปีที่ออกคำสั่งคุ้มครอง(๒) เจ้าพนักงานหรือผู้มีหน้าที่รับผิดชอบในการคุ้มครอง(๓) ชื่อตัวชื่อสกุลของผู้ที่ได้รับความคุ้มครอง(๔) เหตุที่ทำให้การคุ้มครองสิ้นสุดข้อ ๑๖เมื่อปรากฏต่อศาลว่าพฤติการณ์เกี่ยวกับความปลอดภัยของพยาน สามี ภริยาผู้บุพการีหรือผู้สืบสันดานของพยาน หรือบุคคลอื่นที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพยานได้เปลี่ยนแปลงไปจนไม่เหมาะสมหรือไม่อาจให้ความคุ้มครองต่อไปได้และจำเป็นต้องใช้มาตรการพิเศษในการคุ้มครองพยานให้ศาลแจ้งให้พนักงานผู้มีอำนาจสืบสวนคดีอาญา พนักงานผู้มีอำนาจสอบสวนคดีอาญาหรือพนักงานผู้มีอำนาจฟ้องคดีอาญา ดำเนินการตามมาตรา ๙ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญาพ.ศ. ๒๕๔๖ ต่อไปข้อ ๑๗ กรณีปรากฏในภายหลังว่าพยานไม่มาไม่ให้ถ้อยคำหรือไม่เบิกความเป็นพยานโดยไม่มีเหตุสมควรหรือมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษพยานในความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จความผิดฐานเบิกความอันเป็นเท็จในการพิจารณาคดีต่อศาล หรือความผิดฐานทำพยานหลักฐานอันเป็นเท็จในคดีที่บุคคลนั้นเป็นพยานให้ศาลแจ้งให้สำนักงานคุ้มครองพยาน กระทรวงยุติธรรมทราบเพื่อดำเนินการเรียกให้พยานนั้นคืนหรือชดใช้ค่าตอบแทนหรือค่าใช้จ่ายในการคุ้มครองพยานและบุคคลอื่นแล้วแต่กรณีหมวด๒ค่าตอบแทนพยาน ข้อ ๑๘ เมื่อพยานได้เบิกความต่อศาลแล้วให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานดังนี้๑๘.๑พยานโจทก์ในคดีซึ่งพนักงานอัยการเป็นโจทก์หรือคดีที่มิใช่ความผิดต่อส่วนตัวซึ่งผู้เสียหายเป็นโจทก์ให้ศาลสั่งจ่ายค่าตอบแทนตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนด๑๘.๒ พยานโจทก์ในคดีความผิดต่อส่วนตัวที่ผู้เสียหายเป็นโจทก์หรือพยานจำเลยให้ศาลใช้ดุลพินิจว่าจะสั่งจ่ายค่าตอบแทนหรือไม่เพียงใด โดยจ่ายไม่เกินอัตราตามระเบียบที่กระทรวงยุติธรรมกำหนดข้อ ๑๙การจ่ายค่าตอบแทนแก่พยานให้ศาลสั่งจ่ายเป็นรายครั้งที่พยานเบิกความต่อศาลโดยสั่งจ่ายในใบสั่งจ่ายเงินค่าตอบแทนแก่พยานและบันทึกไว้ในรายงานกระบวนพิจารณาด้วยให้พยานที่ได้รับเงินค่าตอบแทนลงนามเป็นผู้รับเงินในใบรับเงินจากศาล แบบ (๖๖)โดยเจ้าหน้าที่ผู้จ่ายเงินลงนามและให้มีผู้ลงชื่อเป็นพยานลงนามด้วยหมวด๓การอุทธรณ์ ข้อ ๒๐ การอุทธรณ์คำสั่งตามมาตรา ๒๐ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญาพ.ศ. ๒๕๔๖ให้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลชั้นต้นซึ่งมิใช่ศาลแขวงที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีอาญาหรือศาลจังหวัดที่มีเขตอำนาจเหนือคดีนั้นหรือที่ผู้อุทธรณ์มีที่อยู่ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่งข้อ ๒๑ การอุทธรณ์คำสั่งจะยื่นอุทธรณ์เป็นหนังสือหรือจะอุทธรณ์ด้วยวาจาก็ได้ในกรณีที่อุทธรณ์ด้วยวาจาให้ศาลบันทึกใจความไว้เป็นหลักฐานและให้ผู้อุทธรณ์ลงชื่อไว้เมื่อศาลได้รับอุทธรณ์แล้วให้ศาลทำการไต่สวนและมีคำวินิจฉัยโดยไม่ชักช้าแต่ต้องส่งสำเนาให้บุคคลที่เกี่ยวข้องมีโอกาสคัดค้านก่อนการไต่สวนข้อ ๒๒กรณีมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าพยานจะไม่ได้รับความปลอดภัยระหว่างการไต่สวนศาลอาจมีคำสั่งโดยกำหนดเงื่อนไขใดๆ ตามที่จำเป็นเพื่อจัดให้มีวิธีคุ้มครองชั่วคราวก็ได้เมื่อศาลมีคำสั่งตามวรรคหนึ่งแล้วให้ปฏิบัติตามข้อ ๑๒ โดยพลันกรณีที่คำวินิจฉัยอุทธรณ์ไม่ได้กล่าวถึงวิธีคุ้มครองชั่วคราวที่ศาลได้สั่งไว้ถ้าศาลมีคำสั่งยกอุทธรณ์คำสั่งของศาลเกี่ยวกับวิธีคุ้มครองชั่วคราวให้ถือว่าเป็นอันยกเลิกแต่ถ้าศาลตัดสินให้เป็นไปตามอุทธรณ์คำสั่งของศาลเกี่ยวกับวิธีคุ้มครองชั่วคราวยังคงมีผลใช้บังคับต่อไปเท่าที่จำเป็นเพื่อปฏิบัติตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์ข้อ ๒๓หากผู้ออกคำสั่งซึ่งมีการอุทธรณ์โต้แย้งจะคัดค้านคำคัดค้านให้ทำเป็นหนังสือ ยื่นต่อศาลก่อนการไต่สวนเสร็จสิ้นโดยระบุเหตุแห่งการคัดค้านมาโดยละเอียดและให้ศาลส่งสำเนาคำคัดค้านให้แก่ผู้อุทธรณ์ข้อ ๒๔ การไต่สวนคำสั่งตามมาตรา ๖ มาตรา ๗ มาตรา๙ มาตรา ๑๐ มาตรา ๑๑ หรือมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ.๒๕๔๖ให้ศาลพิจารณาเป็นการลับและให้เฉพาะบุคคลดังต่อไปนี้มีสิทธิเข้าฟังการพิจารณาคดีได้(๑) ผู้อุทธรณ์(๒) บุคคลที่เกี่ยวข้องหรือผู้คัดค้าน(๓) พยานและบุคคลที่ได้รับอนุญาตจากศาล(๔) ทนายความของบุคคลตาม (๑) หรือ (๒)ข้อ ๒๕ ในการไต่สวนพยานบุคคลให้ศาลแจ้งให้พยานทราบประเด็นและข้อเท็จจริงที่จะทำการไต่สวนแล้วให้พยานเบิกความในข้อนั้นด้วยตนเองหรือตอบคำถามศาลศาลจะให้ผู้อุทธรณ์หรือผู้คัดค้านถามพยานเพิ่มเติมหรือไม่ก็ได้ข้อ ๒๖ให้ศาลพิจารณาและมีคำวินิจฉัยอุทธรณ์ให้แล้วเสร็จภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ศาลได้รับอุทธรณ์เว้นแต่มีเหตุอันสมควรศาลอาจขยายระยะเวลาออกไปได้ตามความจำเป็นแต่ต้องไม่เกินสิบห้าวัน ทั้งนี้ให้ศาลจดรายงานเหตุนั้นไว้ในรายงานกระบวนพิจารณาประกาศณ วันที่ ๒๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๘ชาญชัย ลิขิตจิตถะประธานศาลฎีกาวิภา/ผู้จัดทำ๒๗ตุลาคม ๒๕๕๓พัสสน/ผู้ตรวจ๑๑มกราคม ๒๕๕๔[๑] ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๒๒/ตอนที่ ๑๐๕ ก/หน้า ๗/๙ พฤศจิกายน ๒๕๔๘