คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1175/2532หลักกฎหมาย: สิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมของทายาทของผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้ทำการแสดงเจตนาโดยวิปริตตาม ป.พ.พ. มาตรา 137นั้น จะมีได้ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ฉะนั้นเมื่อบิดาโจทก์ยังมีชีวิตอยู่แม้จะทำนิติกรรมขณะวิกลจริต โจทก์ก็เป็นเพียงผู้สืบสันดานเท่านั้น โจทก์จึงมิใช่ทายาทอันจะมีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะได้.โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า เมื่อวันที่ 18 มกราคม 2525 จำเลยทั้งสองร่วมกันล่อลวงด้วยอุบายให้นายอำภัน ประไพจิตต์หรือประไพจิตรซึ่งเป็นบุคคลวิกลจริต ทำนิติกรรมโอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2061ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ให้แก่จำเลยโดยรู้อยู่แล้วว่านายอำภัน เป็นบุคคลวิกลจริต ขอให้ศาลเพิกถอนนิติกรรมซื้อขายและรับเงินจำนวน 200,000 บาท คืนจำเลยทั้งสองให้การว่า ขณะที่นายอำภัน ทำนิติกรรมขายที่ดินแปลงพิพาทให้จำเลย นายอำภันมีสติสมบูรณ์ โดยภรรยาได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือไว้ด้วย จำเลยมิได้ล่อลวงแต่อย่างใด โจทก์ทั้งสองไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำนิติกรรม ไม่มีอำนาจบอกล้างนิติกรรมและไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรม เป็นทายาทผู้สืบสันดานของนายอำภัน ประไพจิตต์บิดาผู้วิกลจริตที่ศาลยังไม่ได้สั่งหรือเป็นทายาทของผู้ที่ได้แสดงเจตนาโดยวิปริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันตามกฎหมายโจทก์ทั้งสองจึงมีอำนาจบอกล้างนิติกรรมขายที่ดินอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันทำไว้กับจำเลยที่ 1 ได้นั้น เห็นว่า คำว่า "ทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น" ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 137 อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลง จะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1604 ซึ่งบัญญัติไว้ชัดเจนว่า"บุคคลธรรมดาจะเป็นทายาทได้ก็ต่อเมื่อมีสภาพบุคคลหรือสามารถมีสิทธิได้ตามมาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ในเวลาที่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย" ดังนั้นเมื่อนายอำภันยังมีชีวิตอยู่ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ทั้งสองเป็นบุตรของนายอำภันผู้วิกลจริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันก็ตาม โจทก์ทั้งสองเป็นเพียงผู้สืบสันดาน ของนายอำภันเท่านั้น ยังไม่เป็นทายาทของนายอำภัน ไม่เป็นบุคคลตามที่บัญญัติไว้ใน มาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันได้ทำไว้กับจำเลยที่ 1 การบอกล้างจึงไม่มีผลให้นิติกรรมดังกล่าวตกเป็นโมฆะ โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีอำนาจฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองกระทำการตามฟ้องให้โจทก์ทั้งสองได้ ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันมาให้ยกฟ้องชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1175/2532นาง พรพรรณ ประไพจิตต์ หรือประไพจิตร กับพวกโจทก์นางสาว ประภา แซ่หลี กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 137สิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมของทายาทของผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้ทำการแสดงเจตนาโดยวิปริตตาม ป.พ.พ. มาตรา 137นั้น จะมีได้ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ฉะนั้นเมื่อบิดาโจทก์ยังมีชีวิตอยู่แม้จะทำนิติกรรมขณะวิกลจริต โจทก์ก็เป็นเพียงผู้สืบสันดานเท่านั้น โจทก์จึงมิใช่ทายาทอันจะมีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะได้.โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า เมื่อวันที่ 18 มกราคม 2525 จำเลยทั้งสองร่วมกันล่อลวงด้วยอุบายให้นายอำภัน ประไพจิตต์หรือประไพจิตรซึ่งเป็นบุคคลวิกลจริต ทำนิติกรรมโอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2061ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ให้แก่จำเลยโดยรู้อยู่แล้วว่านายอำภัน เป็นบุคคลวิกลจริต ขอให้ศาลเพิกถอนนิติกรรมซื้อขายและรับเงินจำนวน 200,000 บาท คืนจำเลยทั้งสองให้การว่า ขณะที่นายอำภัน ทำนิติกรรมขายที่ดินแปลงพิพาทให้จำเลย นายอำภันมีสติสมบูรณ์ โดยภรรยาได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือไว้ด้วย จำเลยมิได้ล่อลวงแต่อย่างใด โจทก์ทั้งสองไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำนิติกรรม ไม่มีอำนาจบอกล้างนิติกรรมและไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรม เป็นทายาทผู้สืบสันดานของนายอำภัน ประไพจิตต์บิดาผู้วิกลจริตที่ศาลยังไม่ได้สั่งหรือเป็นทายาทของผู้ที่ได้แสดงเจตนาโดยวิปริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันตามกฎหมายโจทก์ทั้งสองจึงมีอำนาจบอกล้างนิติกรรมขายที่ดินอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันทำไว้กับจำเลยที่ 1 ได้นั้น เห็นว่า คำว่า "ทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น" ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 137 อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลง จะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1604 ซึ่งบัญญัติไว้ชัดเจนว่า"บุคคลธรรมดาจะเป็นทายาทได้ก็ต่อเมื่อมีสภาพบุคคลหรือสามารถมีสิทธิได้ตามมาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ในเวลาที่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย" ดังนั้นเมื่อนายอำภันยังมีชีวิตอยู่ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ทั้งสองเป็นบุตรของนายอำภันผู้วิกลจริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันก็ตาม โจทก์ทั้งสองเป็นเพียงผู้สืบสันดาน ของนายอำภันเท่านั้น ยังไม่เป็นทายาทของนายอำภัน ไม่เป็นบุคคลตามที่บัญญัติไว้ใน มาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันได้ทำไว้กับจำเลยที่ 1 การบอกล้างจึงไม่มีผลให้นิติกรรมดังกล่าวตกเป็นโมฆะ โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีอำนาจฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองกระทำการตามฟ้องให้โจทก์ทั้งสองได้ ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันมาให้ยกฟ้องชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วีระชัย สูตรสุวรรณ-ปชา วรธรรมพินิจ-เสียง ตรีวิมล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการใดมิได้เป็นไปตามบทบังคับว่าด้วยความสามารถของบุคคลหรือเกิดจากการแสดงเจตนาวิปริต การนั้นย่อมตกเป็นโมฆียะกรรมโมฆียะกรรมมีผลสมบูรณ์จนกว่าจะมีการบอกล้าง ผลของการบอกล้างถือว่าเสียเปล่ามาแต่เริ่มแรก แต่ถ้าไม่มีการบอกล้างจนล่วงเลยกำหนดอายุความสำหรับการบอกล้างหรือมีการให้สัตยาบันย่อมหมดโอกาสที่จะทำลายความสมบูรณ์ของนิติกรรมนั้นตลอดไป ด้วยเหตุโมฆียะกรรมมีผลสมบูรณ์จนกว่าจะบอกล้างนี้เอง กฎหมายจึงจำต้องให้ความคุ้มครองบุคคลภายนอกที่เข้ามาเกี่ยวข้องมิให้เกิดความเสียหาย โดยระบุผู้มีสิทธิบอกล้างไว้แน่ชัด มิใช่บุคคลใด ๆ ก็มีสิทธิบอกล้างได้ไม่ถือหลักผู้มีส่วนได้เสีย (interestedperson) ในมูลกรณีเช่นเดียวกับเรื่องโมฆะกรรม บุคคลที่มีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมต้องเป็นบุคคลที่ระบุไว้ในมาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่นผู้ไร้ความสามารถ (incapacitatedperson) ผู้แสดงเจตนาโดยวิปริต(defectivedeclarationofintention) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้พิทักษ์หรือทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น (heirofsuchperson)ทายาทในมาตรา 137 หมายถึงทายาทของผู้ไร้ความสามารถหรือของผู้แสดงเจตนาวิปริต หาใช่ทายาทของผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้พิทักษ์ไม่เจตนารมณ์ของกฎหมายต้องการที่จะคุ้มครองผู้ที่มีจิตใจบกพร่องเช่น ผู้เยาว์ ผู้วิกลจริต ผู้เสมือนไร้ความสามารถ และผู้ที่แสดงเจตนาโดยไม่สมัครใจบริบูรณ์ เช่น สำคัญผิด ถูกกลฉ้อฉลหรือข่มขู่ มีข้อน่าคิดว่าผู้ไร้ความสามารถจะบอกล้างโมฆียะกรรมได้ในเวลาใด จะบอกล้างในขณะที่ตนยังเป็นผู้ไร้ความสามารถอยู่ได้หรือไม่หรือจะต้องให้พ้นจากการเป็นผู้ไร้ความสามารถก่อน เรื่องนี้มีความเห็นเป็นสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งเห็นว่าการบอกล้างเป็นนิติกรรมเพราะเป็นการมุ่งให้ระงับเสียซึ่งสิทธิ จึงต้องกระทำภายหลังที่ความเป็นผู้ไร้ความสามารถได้สิ้นไปแล้วโดยอาศัยมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เทียบเคียงกับการให้สัตยาบันตามมาตรา 141"...ท่านว่าสัตยาบันจะสมบูรณ์ก็แต่เมื่อทำให้ภายหลังเวลาที่มูลเหตุให้เป็นโมฆียะกรรมนั้นได้สูญสิ้นไปแล้ว..." ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งเห็นว่าการบอกล้างโมฆียะกรรมเป็นสิทธิพิเศษที่กฎหมายกำหนดไว้ จึงเห็นว่าผู้ไร้ความสามารถมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมได้แม้ในเวลาที่ยังไร้ความสามารถอยู่เพราะตัวบทมาตรา 137 มิได้กำหนดไว้ว่าจะบอกล้างโมฆียะกรรมได้ต่อเมื่อตนต้องพ้นจากความเป็นผู้ไร้ความสามารถแล้ว จะอาศัยมาตรา 4 เทียบเคียงใช้มาตรา 141ไม่ได้ โดยให้เหตุผลว่าการให้สัตยาบันเป็นการเพิ่มภาระตกหนักแก่ผู้ไร้ความสามารถ จึงควรให้ทำต่อเมื่อได้พ้นจากการเป็นผู้ไร้ความสามารถแล้ว แต่การบอกล้างโมฆียะกรรมเป็นการปลดภาระเป็นคุณแก่ผู้ไร้ความสามารถ แม้จะมีข้อโต้เถียงว่าคำบอกล้างโมฆียะกรรมถือเป็นนิติกรรมเมื่อผู้ไร้ความสามารถบอกล้าง คำบอกล้างนั้นย่อมตกเป็นโมฆียะกรรม แต่โมฆียะกรรมนั้นยังสมบูรณ์อยู่จนกว่าจะถูกบอกล้าง ตราบใดที่ยังไม่มีการบอกล้างย่อมมีผลสมบูรณ์เลิกล้างนิติกรรมที่ทำไว้แต่แรก ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกหมายเหตุวินิจฉัยว่า "คำว่าทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น... อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลงจะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย" จากคำวินิจฉัยของศาลฎีกาจึงทำให้เห็นได้ว่าผู้ไร้ความสามารถมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมได้ แม้ในขณะที่ยังไม่พ้นจากความเป็นผู้ไร้ความสามารถ ผู้บันทึกเห็นด้วยกับความเห็นฝ่ายหลัง แต่มีข้อน่าสังเกตว่าผู้ไร้ความสามารถที่จะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมน่าจะเป็นบุคคลที่มีความรู้สึกผิดชอบอยู่บ้างในบางโอกาส ส่วนบุคคลที่วิกลจริต (personofunsoundmind)ถึงขนาดไม่สามารถรู้ผิดชอบได้ ย่อมไม่อาจจะเข้าใจถึงสภาพสิทธิของตนว่ามีอยู่อย่างไร ย่อมไม่สามารถแสดงเจตนา บอกล้างโมฆียะกรรมได้ ทางแก้ผู้สืบสันดานต้องยื่นคำร้องต่อศาลขอให้สั่งเป็นคนไร้ความสามารถและให้อยู่ในความดูแลของผู้อนุบาล ผู้อนุบาลในฐานะผู้แทนโดยชอบธรรมจึงใช้สิทธิบอกล้างโมฆียะกรรม แม้การตั้งผู้อนุบาลจะกระทำภายหลังการทำนิติกรรมที่ตกเป็นโมฆียะกรรมก็ตามเพราะกฎหมายมิได้กำหนดว่าผู้แทนโดยชอบธรรมจะต้องมีอยู่ก่อนวันทำนิติกรรมที่เป็นโมฆียะกรรมนั้น (ดูคำพิพากษา ศาลฎีกาที่ 717/2512,119/2519) วัชรินทร์ปัจเจกวิญญูสกุลคำพิพากษา: โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า เมื่อวันที่ 18 มกราคม 2525 จำเลยทั้งสองร่วมกันล่อลวงด้วยอุบายให้นายอำภัน ประไพจิตต์หรือประไพจิตรซึ่งเป็นบุคคลวิกลจริต ทำนิติกรรมโอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2061ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ให้แก่จำเลยโดยรู้อยู่แล้วว่านายอำภัน เป็นบุคคลวิกลจริต ขอให้ศาลเพิกถอนนิติกรรมซื้อขายและรับเงินจำนวน 200,000 บาท คืนจำเลยทั้งสองให้การว่า ขณะที่นายอำภัน ทำนิติกรรมขายที่ดินแปลงพิพาทให้จำเลย นายอำภันมีสติสมบูรณ์ โดยภรรยาได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือไว้ด้วย จำเลยมิได้ล่อลวงแต่อย่างใด โจทก์ทั้งสองไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำนิติกรรม ไม่มีอำนาจบอกล้างนิติกรรมและไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรม เป็นทายาทผู้สืบสันดานของนายอำภัน ประไพจิตต์บิดาผู้วิกลจริตที่ศาลยังไม่ได้สั่งหรือเป็นทายาทของผู้ที่ได้แสดงเจตนาโดยวิปริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันตามกฎหมายโจทก์ทั้งสองจึงมีอำนาจบอกล้างนิติกรรมขายที่ดินอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันทำไว้กับจำเลยที่ 1 ได้นั้น เห็นว่า คำว่า "ทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น" ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 137 อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลง จะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1604 ซึ่งบัญญัติไว้ชัดเจนว่า"บุคคลธรรมดาจะเป็นทายาทได้ก็ต่อเมื่อมีสภาพบุคคลหรือสามารถมีสิทธิได้ตามมาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ในเวลาที่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย" ดังนั้นเมื่อนายอำภันยังมีชีวิตอยู่ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ทั้งสองเป็นบุตรของนายอำภันผู้วิกลจริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันก็ตาม โจทก์ทั้งสองเป็นเพียงผู้สืบสันดาน ของนายอำภันเท่านั้น ยังไม่เป็นทายาทของนายอำภัน ไม่เป็นบุคคลตามที่บัญญัติไว้ใน มาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันได้ทำไว้กับจำเลยที่ 1 การบอกล้างจึงไม่มีผลให้นิติกรรมดังกล่าวตกเป็นโมฆะ โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีอำนาจฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองกระทำการตามฟ้องให้โจทก์ทั้งสองได้ ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันมาให้ยกฟ้องชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1175/2532นาง พรพรรณ ประไพจิตต์ หรือประไพจิตร กับพวกโจทก์นางสาว ประภา แซ่หลี กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 137สิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมของทายาทของผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้ทำการแสดงเจตนาโดยวิปริตตาม ป.พ.พ. มาตรา 137นั้น จะมีได้ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ฉะนั้นเมื่อบิดาโจทก์ยังมีชีวิตอยู่แม้จะทำนิติกรรมขณะวิกลจริต โจทก์ก็เป็นเพียงผู้สืบสันดานเท่านั้น โจทก์จึงมิใช่ทายาทอันจะมีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะได้.โจทก์ทั้งสองฟ้องว่า เมื่อวันที่ 18 มกราคม 2525 จำเลยทั้งสองร่วมกันล่อลวงด้วยอุบายให้นายอำภัน ประไพจิตต์หรือประไพจิตรซึ่งเป็นบุคคลวิกลจริต ทำนิติกรรมโอนขายที่ดินโฉนดเลขที่ 2061ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ให้แก่จำเลยโดยรู้อยู่แล้วว่านายอำภัน เป็นบุคคลวิกลจริต ขอให้ศาลเพิกถอนนิติกรรมซื้อขายและรับเงินจำนวน 200,000 บาท คืนจำเลยทั้งสองให้การว่า ขณะที่นายอำภัน ทำนิติกรรมขายที่ดินแปลงพิพาทให้จำเลย นายอำภันมีสติสมบูรณ์ โดยภรรยาได้ให้ความยินยอมเป็นหนังสือไว้ด้วย จำเลยมิได้ล่อลวงแต่อย่างใด โจทก์ทั้งสองไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทำนิติกรรม ไม่มีอำนาจบอกล้างนิติกรรมและไม่มีอำนาจฟ้อง ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกฟ้องโจทก์ทั้งสองฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ที่โจทก์ทั้งสองฎีกาว่า โจทก์ทั้งสองเป็นทายาทโดยธรรม เป็นทายาทผู้สืบสันดานของนายอำภัน ประไพจิตต์บิดาผู้วิกลจริตที่ศาลยังไม่ได้สั่งหรือเป็นทายาทของผู้ที่ได้แสดงเจตนาโดยวิปริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันตามกฎหมายโจทก์ทั้งสองจึงมีอำนาจบอกล้างนิติกรรมขายที่ดินอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันทำไว้กับจำเลยที่ 1 ได้นั้น เห็นว่า คำว่า "ทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น" ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 137 อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลง จะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย ดังจะเห็นได้จากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1604 ซึ่งบัญญัติไว้ชัดเจนว่า"บุคคลธรรมดาจะเป็นทายาทได้ก็ต่อเมื่อมีสภาพบุคคลหรือสามารถมีสิทธิได้ตามมาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายนี้ ในเวลาที่เจ้ามรดกถึงแก่ความตาย" ดังนั้นเมื่อนายอำภันยังมีชีวิตอยู่ แม้จะฟังได้ว่าโจทก์ทั้งสองเป็นบุตรของนายอำภันผู้วิกลจริต มีสิทธิที่จะได้รับมรดกของนายอำภันก็ตาม โจทก์ทั้งสองเป็นเพียงผู้สืบสันดาน ของนายอำภันเท่านั้น ยังไม่เป็นทายาทของนายอำภัน ไม่เป็นบุคคลตามที่บัญญัติไว้ใน มาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีสิทธิบอกล้างนิติกรรมอันเป็นโมฆียะที่นายอำภันได้ทำไว้กับจำเลยที่ 1 การบอกล้างจึงไม่มีผลให้นิติกรรมดังกล่าวตกเป็นโมฆะ โจทก์ทั้งสองจึงไม่มีอำนาจฟ้องขอให้บังคับจำเลยทั้งสองกระทำการตามฟ้องให้โจทก์ทั้งสองได้ ศาลล่างทั้งสองพิพากษาต้องกันมาให้ยกฟ้องชอบแล้ว ฎีกาโจทก์ทั้งสองฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(วีระชัย สูตรสุวรรณ-ปชา วรธรรมพินิจ-เสียง ตรีวิมล)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการใดมิได้เป็นไปตามบทบังคับว่าด้วยความสามารถของบุคคลหรือเกิดจากการแสดงเจตนาวิปริต การนั้นย่อมตกเป็นโมฆียะกรรมโมฆียะกรรมมีผลสมบูรณ์จนกว่าจะมีการบอกล้าง ผลของการบอกล้างถือว่าเสียเปล่ามาแต่เริ่มแรก แต่ถ้าไม่มีการบอกล้างจนล่วงเลยกำหนดอายุความสำหรับการบอกล้างหรือมีการให้สัตยาบันย่อมหมดโอกาสที่จะทำลายความสมบูรณ์ของนิติกรรมนั้นตลอดไป ด้วยเหตุโมฆียะกรรมมีผลสมบูรณ์จนกว่าจะบอกล้างนี้เอง กฎหมายจึงจำต้องให้ความคุ้มครองบุคคลภายนอกที่เข้ามาเกี่ยวข้องมิให้เกิดความเสียหาย โดยระบุผู้มีสิทธิบอกล้างไว้แน่ชัด มิใช่บุคคลใด ๆ ก็มีสิทธิบอกล้างได้ไม่ถือหลักผู้มีส่วนได้เสีย (interestedperson) ในมูลกรณีเช่นเดียวกับเรื่องโมฆะกรรม บุคคลที่มีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมต้องเป็นบุคคลที่ระบุไว้ในมาตรา 137 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่นผู้ไร้ความสามารถ (incapacitatedperson) ผู้แสดงเจตนาโดยวิปริต(defectivedeclarationofintention) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้พิทักษ์หรือทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น (heirofsuchperson)ทายาทในมาตรา 137 หมายถึงทายาทของผู้ไร้ความสามารถหรือของผู้แสดงเจตนาวิปริต หาใช่ทายาทของผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้พิทักษ์ไม่เจตนารมณ์ของกฎหมายต้องการที่จะคุ้มครองผู้ที่มีจิตใจบกพร่องเช่น ผู้เยาว์ ผู้วิกลจริต ผู้เสมือนไร้ความสามารถ และผู้ที่แสดงเจตนาโดยไม่สมัครใจบริบูรณ์ เช่น สำคัญผิด ถูกกลฉ้อฉลหรือข่มขู่ มีข้อน่าคิดว่าผู้ไร้ความสามารถจะบอกล้างโมฆียะกรรมได้ในเวลาใด จะบอกล้างในขณะที่ตนยังเป็นผู้ไร้ความสามารถอยู่ได้หรือไม่หรือจะต้องให้พ้นจากการเป็นผู้ไร้ความสามารถก่อน เรื่องนี้มีความเห็นเป็นสองฝ่าย ฝ่ายหนึ่งเห็นว่าการบอกล้างเป็นนิติกรรมเพราะเป็นการมุ่งให้ระงับเสียซึ่งสิทธิ จึงต้องกระทำภายหลังที่ความเป็นผู้ไร้ความสามารถได้สิ้นไปแล้วโดยอาศัยมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เทียบเคียงกับการให้สัตยาบันตามมาตรา 141"...ท่านว่าสัตยาบันจะสมบูรณ์ก็แต่เมื่อทำให้ภายหลังเวลาที่มูลเหตุให้เป็นโมฆียะกรรมนั้นได้สูญสิ้นไปแล้ว..." ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งเห็นว่าการบอกล้างโมฆียะกรรมเป็นสิทธิพิเศษที่กฎหมายกำหนดไว้ จึงเห็นว่าผู้ไร้ความสามารถมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมได้แม้ในเวลาที่ยังไร้ความสามารถอยู่เพราะตัวบทมาตรา 137 มิได้กำหนดไว้ว่าจะบอกล้างโมฆียะกรรมได้ต่อเมื่อตนต้องพ้นจากความเป็นผู้ไร้ความสามารถแล้ว จะอาศัยมาตรา 4 เทียบเคียงใช้มาตรา 141ไม่ได้ โดยให้เหตุผลว่าการให้สัตยาบันเป็นการเพิ่มภาระตกหนักแก่ผู้ไร้ความสามารถ จึงควรให้ทำต่อเมื่อได้พ้นจากการเป็นผู้ไร้ความสามารถแล้ว แต่การบอกล้างโมฆียะกรรมเป็นการปลดภาระเป็นคุณแก่ผู้ไร้ความสามารถ แม้จะมีข้อโต้เถียงว่าคำบอกล้างโมฆียะกรรมถือเป็นนิติกรรมเมื่อผู้ไร้ความสามารถบอกล้าง คำบอกล้างนั้นย่อมตกเป็นโมฆียะกรรม แต่โมฆียะกรรมนั้นยังสมบูรณ์อยู่จนกว่าจะถูกบอกล้าง ตราบใดที่ยังไม่มีการบอกล้างย่อมมีผลสมบูรณ์เลิกล้างนิติกรรมที่ทำไว้แต่แรก ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่บันทึกหมายเหตุวินิจฉัยว่า "คำว่าทายาทของบุคคลเช่นว่านั้น... อันจะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมซึ่งผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้กระทำลงจะมีได้ก็ต่อเมื่อผู้ไร้ความสามารถหรือผู้ได้แสดงเจตนาโดยวิปริตได้ถึงแก่ความตายลงโดยมิได้มีการบอกล้างโมฆียะกรรมก่อนถึงแก่ความตาย" จากคำวินิจฉัยของศาลฎีกาจึงทำให้เห็นได้ว่าผู้ไร้ความสามารถมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมได้ แม้ในขณะที่ยังไม่พ้นจากความเป็นผู้ไร้ความสามารถ ผู้บันทึกเห็นด้วยกับความเห็นฝ่ายหลัง แต่มีข้อน่าสังเกตว่าผู้ไร้ความสามารถที่จะมีสิทธิบอกล้างโมฆียะกรรมน่าจะเป็นบุคคลที่มีความรู้สึกผิดชอบอยู่บ้างในบางโอกาส ส่วนบุคคลที่วิกลจริต (personofunsoundmind)ถึงขนาดไม่สามารถรู้ผิดชอบได้ ย่อมไม่อาจจะเข้าใจถึงสภาพสิทธิของตนว่ามีอยู่อย่างไร ย่อมไม่สามารถแสดงเจตนา บอกล้างโมฆียะกรรมได้ ทางแก้ผู้สืบสันดานต้องยื่นคำร้องต่อศาลขอให้สั่งเป็นคนไร้ความสามารถและให้อยู่ในความดูแลของผู้อนุบาล ผู้อนุบาลในฐานะผู้แทนโดยชอบธรรมจึงใช้สิทธิบอกล้างโมฆียะกรรม แม้การตั้งผู้อนุบาลจะกระทำภายหลังการทำนิติกรรมที่ตกเป็นโมฆียะกรรมก็ตามเพราะกฎหมายมิได้กำหนดว่าผู้แทนโดยชอบธรรมจะต้องมีอยู่ก่อนวันทำนิติกรรมที่เป็นโมฆียะกรรมนั้น (ดูคำพิพากษา ศาลฎีกาที่ 717/2512,119/2519) วัชรินทร์ปัจเจกวิญญูสกุล