คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1333/2530หลักกฎหมาย: การท้ากันในศาลคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คู่ความท้ากันโดยตกลงเอาการสาบานของจำเลยและ ส. เป็นเงื่อนไข กล่าวคือถ้า บุคคลทั้งสองยอมสาบานโจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้า บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ส่วนการสาบานตนของ ส. เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้น การที่ ส. ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่ เมื่อจำเลยและ ส. ไปยังสถานที่กำหนดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยจึงต้องแพ้คดีตามคำท้า.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยรับเงินค่าไถ่ถอนที่ดินจำนวน 1,000บาท และส่งมอบที่ดินคืนแก่โจทก์ อ้างว่าโจทก์ได้กู้ยืมเงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า ที่ดินพิพาทโจทก์ที่ 2 ขายให้จำเลยตั้งแต่พ.ศ. 2512 จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้ยืมเงินกับโจทก์ที่ 2 สัญญาที่โจทก์อ้างเป็นสัญญาปลอมในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยตกลงท้ากันว่า หากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ วัดศรีษะแรดว่า จำเลยได้ซื้อที่พิพาทจากโจทก์ที่ 2ไม่ใช่โจทก์ที่ 2 กู้เงิน 1,000 บาท จากจำเลยแล้วให้จำเลยทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ย โดยโจทก์เป็นผู้นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ถ้าจำเลยและหรือนายสูน งาหอม ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้ ปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปตามนัดแต่ไม่ยอมสาบานศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยต้องแพ้คดีตามคำท้า พิพากษาให้จำเลยรับเงิน 1,000 บาท จากโจทก์ที่ 1 และให้จำเลยส่งมอบที่พิพาทให้โจทก์ที่ 1 ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องต่อไปจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คดีนี้เงื่อนไขดังกล่าวคือการสาบานตัวของจำเลยและนายสูน งาหอม กล่าวคือถ้าบุคคลทั้งสองยอมสาบานตามที่ตกลงกันไว้ โจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้าบุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ ส่วนการสาบานตนของนายสูน งาหอม เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้นการที่นายสูน งาหอม ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายตามข้ออ้างของจำเลยไม่ ดังนั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยและนายสูน งาหอม ไปอยู่ต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ที่วัดศรีษะแรดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานตามข้อตกลงจำเลยก็ต้องแพ้คดีตามคำท้าดังกล่าว"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1333/2530นาย พล แพทย์ เมือง จันทร์ กับพวกโจทก์นาย ชื่น หมาย รอ กลางจำเลย ป.วิ.พ. ม. 84, ม. 138, ม. 183การท้ากันในศาลคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คู่ความท้ากันโดยตกลงเอาการสาบานของจำเลยและ ส. เป็นเงื่อนไข กล่าวคือถ้า บุคคลทั้งสองยอมสาบานโจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้า บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ส่วนการสาบานตนของ ส. เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้น การที่ ส. ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่ เมื่อจำเลยและ ส. ไปยังสถานที่กำหนดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยจึงต้องแพ้คดีตามคำท้า.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยรับเงินค่าไถ่ถอนที่ดินจำนวน 1,000บาท และส่งมอบที่ดินคืนแก่โจทก์ อ้างว่าโจทก์ได้กู้ยืมเงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า ที่ดินพิพาทโจทก์ที่ 2 ขายให้จำเลยตั้งแต่พ.ศ. 2512 จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้ยืมเงินกับโจทก์ที่ 2 สัญญาที่โจทก์อ้างเป็นสัญญาปลอมในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยตกลงท้ากันว่า หากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ วัดศรีษะแรดว่า จำเลยได้ซื้อที่พิพาทจากโจทก์ที่ 2ไม่ใช่โจทก์ที่ 2 กู้เงิน 1,000 บาท จากจำเลยแล้วให้จำเลยทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ย โดยโจทก์เป็นผู้นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ถ้าจำเลยและหรือนายสูน งาหอม ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้ ปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปตามนัดแต่ไม่ยอมสาบานศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยต้องแพ้คดีตามคำท้า พิพากษาให้จำเลยรับเงิน 1,000 บาท จากโจทก์ที่ 1 และให้จำเลยส่งมอบที่พิพาทให้โจทก์ที่ 1 ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องต่อไปจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คดีนี้เงื่อนไขดังกล่าวคือการสาบานตัวของจำเลยและนายสูน งาหอม กล่าวคือถ้าบุคคลทั้งสองยอมสาบานตามที่ตกลงกันไว้ โจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้าบุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ ส่วนการสาบานตนของนายสูน งาหอม เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้นการที่นายสูน งาหอม ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายตามข้ออ้างของจำเลยไม่ ดังนั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยและนายสูน งาหอม ไปอยู่ต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ที่วัดศรีษะแรดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานตามข้อตกลงจำเลยก็ต้องแพ้คดีตามคำท้าดังกล่าว"พิพากษายืน.(สมบูรณ์ ฤกษ์สำราญ-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-ไพจิตร วิเศษโกสิน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการท้ากันในศาลส่วนหนึ่งอาจถือเป็นผลจากการชี้สองสถานของศาลตนประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 183 ก็ว่าได้ ทั้งนี้เพราะศาลอาจสอบถามคู่ความทุกฝ่ายโดยพิจารณาจากคำคู่ความที่ยื่นต่อศาลเพื่อให้ได้ความชัดในประเด็นข้อพิพาท ในที่สุดคู่ความอาจสละประเด็นพิพาททุกประเด็น และท้ากันในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะก็ได้ซึ่งศาลก็มักจะบังคับคดีให้เป็นไปตามคำท้านั้น เพราะถือหลักว่าในคดีแพ่งคู่ความต้องปกปักรักษาประโยชน์ของตนเอง อย่างไรก็ดี มิได้หมายความว่าคู่ความจะท้ากันได้ทุกเรื่องโดยไม่มีขอบเขต เพราะหากปล่อยให้ทำเช่นนั้นศาลก็ไม่อาจที่จะควบคุมการพิจารณาคดีนั้นได้ฉะนั้นที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน...นั้น"เงื่อนไขดังกล่าวจึงต้องเป็นสิ่งที่เกี่ยวแก่การดำเนินกระบวนพิจารณาความด้วย เช่น การสาบานอย่างในคดีนี้ เป็นต้น หากเป็นเงื่อนไขที่เป็นการเสี่ยงทายหรือเสี่ยงโชคจากเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่นถือเอาผลของการแข่งขันกีฬามาเป็นข้อแพ้ชนะ ศาลก็หาอาจยอมให้คู่ความท้ากันด้วยเงื่อนไขเช่นนั้นได้ไม่ ทั้งนี้เพราะศาลจะกลายเป็นสถานที่ ๆ คู่ความใช้เป็นที่พนันขันต่อกันอันเป็นเรื่องที่กฏหมายไม่สนับสนุนและเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชนด้วย เหตุที่ถือว่าการสาบานในคดีนี้เป็นสิ่งที่คู่ความท้ากันได้น่าจะเป็นเพราะคดีนี้โจทก์อ้างว่า โจทก์กู้เงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ย ขอให้ศาลบังคับจำเลยรับเงินไถ่ถอนที่ดินส่วนจำเลยให้การว่าที่ดินดังกล่าวโจทก์ขายให้จำเลย จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้เงินกับโจทก์ สัญญากู้ที่โจทก์อ้างปลอม โจทก์จำเลยจึงตกลงท้ากันว่าหากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่ดินที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่วัดศีรษะแรดว่าจำเลยซื้อที่ดินจากโจทก์ไม่ใช่กู้เงินจำเลยโดยให้โจทก์นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ ถ้าจำเลยและหรือนายสูน ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้เป็นการให้สาบานในเรื่องหรือในเนื้อหาที่เกี่ยวกับกรณีพิพาทระหว่างโจทก์จำเลยโดยตรง โดยจำเลยเองอ้างว่าเป็นคู่สัญญา ส่วนนายสูนถูกอ้างว่าเป็นพยานในสัญญาดังกล่าวซึ่งอาจถูกอ้างมาเป็นพยานในคดีนี้ได้ แม้นายสูนจะไม่ได้รู้เห็นยินยอมด้วยในการตกลงท้ากันดังกล่าว แต่ข้อตกลงเช่นนี้ก็ใช้บังคับได้เมื่อปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปวัดตามนัดแต่ไม่ยอมสาบาน ศาลย่อมพิพากษาให้จำเลยแพ้คดีตามคำท้าได้ แต่ถ้าโจทก์จำเลยท้ากันโดยให้บุคคลอื่นที่ไม่ได้เกี่ยวข้องไม่ว่าในทางใดเกี่ยวกับคดีที่พิพาทกันอยู่และสาบานในเรื่องที่ไม่เกี่ยวแก่คดี เช่นนี้ ศาลย่อมไม่อาจพิพากษาคดีให้เป็นไปตามคำท้าดังกล่าวได้ เพราะจะกลายเป็นเรื่องเสี่ยงทายใจผู้อื่นว่าจะยอมสาบานหรือไม่ ผลก็เท่ากับเป็นการพนันขันต่อนั่นเอง ส่วนเหตุผลอีกประการหนึ่งที่ศาลยอมรับว่าการสาบานในกรณีดังกล่าวข้างต้นก็เป็นการสาบานนั้นเป็นความเชื่อว่าจะต้องเกิดผลทางจิตใจแก่ผู้สาบานไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง โดยเฉพาะการสาบานต่อหน้าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นที่เคารพนับถืออย่างสูงสุดของคู่ความที่ท้ากัน คู่ความย่อมเกรงว่าจะเป็นไปตามคำสาบานหากไม่เป็นคำสัตย์คำจริง ศาลจึงยอมรับบังคับให้ได้ ไม่ถือเป็นการพนันขันต่อ ซึ่งแม้แต่ในกฏหมายก็ยังยอมรับในเรื่องการสาบาน เช่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 112 บัญญัติว่า "ก่อนเบิกความพยานทุกคนต้องสาบานตนตามลัทธิศาสนาหรือจารีตประเพณีแห่งชาติของตน หรือกล่าวคำปฏิญาณว่าจะให้การตามสัตย์จริงเสียก่อนยกเว้น..." ฉะนั้นหากเป็นการสาบานของคู่ความเองหรือพยานปากใดปากหนึ่งหรือบุคคลที่อาจถูกอ้างเป็นพยานในคดีนั้นได้ในเรื่องเกี่ยวกับคดีนั้น คู่ความย่อมท้ากันได้เสมอ (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่399/2492) นอกจากเรื่องการสาบานดังกล่าวแล้ว คู่ความอาจท้ากันในกรณีอื่นได้อีกเช่นท้ากันให้ถือเอาคำเบิกความของพยานปากใดปากหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1443/2482,913/2495) ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดข้อกฏหมายหรือข้อสัญญาข้อใดข้อหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 502/2490,742/2490,621/2492,1413/2495)ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยถึงความสมบูรณ์ของสัญญาหรือเอกสาร (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 315/2490,329/2500) หรือท้ากันให้เป็นไปตามการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน อาทิท้ากันให้เจ้าพนักงานไปรังวัดสอบเขตที่ดินว่าทรัพย์ที่พิพาทอยู่ในเขตที่ดินของผู้ใด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 38/2489,1579-1580/2500) เป็นต้น แต่อย่างไรก็ดีการท้ากันดังกล่าวก็ยังคงต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับประเด็นข้อพิพาทในคดีนี้ด้วย กล่าวคือมิใช่เรื่องอื่นนอกเหนือไปจากคำฟ้องและคำให้การนั่นเอง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2512/2521).คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยรับเงินค่าไถ่ถอนที่ดินจำนวน 1,000บาท และส่งมอบที่ดินคืนแก่โจทก์ อ้างว่าโจทก์ได้กู้ยืมเงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า ที่ดินพิพาทโจทก์ที่ 2 ขายให้จำเลยตั้งแต่พ.ศ. 2512 จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้ยืมเงินกับโจทก์ที่ 2 สัญญาที่โจทก์อ้างเป็นสัญญาปลอมในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยตกลงท้ากันว่า หากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ วัดศรีษะแรดว่า จำเลยได้ซื้อที่พิพาทจากโจทก์ที่ 2ไม่ใช่โจทก์ที่ 2 กู้เงิน 1,000 บาท จากจำเลยแล้วให้จำเลยทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ย โดยโจทก์เป็นผู้นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ถ้าจำเลยและหรือนายสูน งาหอม ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้ ปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปตามนัดแต่ไม่ยอมสาบานศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยต้องแพ้คดีตามคำท้า พิพากษาให้จำเลยรับเงิน 1,000 บาท จากโจทก์ที่ 1 และให้จำเลยส่งมอบที่พิพาทให้โจทก์ที่ 1 ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องต่อไปจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คดีนี้เงื่อนไขดังกล่าวคือการสาบานตัวของจำเลยและนายสูน งาหอม กล่าวคือถ้าบุคคลทั้งสองยอมสาบานตามที่ตกลงกันไว้ โจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้าบุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ ส่วนการสาบานตนของนายสูน งาหอม เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้นการที่นายสูน งาหอม ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายตามข้ออ้างของจำเลยไม่ ดังนั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยและนายสูน งาหอม ไปอยู่ต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ที่วัดศรีษะแรดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานตามข้อตกลงจำเลยก็ต้องแพ้คดีตามคำท้าดังกล่าว"พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1333/2530นาย พล แพทย์ เมือง จันทร์ กับพวกโจทก์นาย ชื่น หมาย รอ กลางจำเลย ป.วิ.พ. ม. 84, ม. 138, ม. 183การท้ากันในศาลคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คู่ความท้ากันโดยตกลงเอาการสาบานของจำเลยและ ส. เป็นเงื่อนไข กล่าวคือถ้า บุคคลทั้งสองยอมสาบานโจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้า บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ส่วนการสาบานตนของ ส. เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้น การที่ ส. ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายไม่ เมื่อจำเลยและ ส. ไปยังสถานที่กำหนดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยจึงต้องแพ้คดีตามคำท้า.โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยรับเงินค่าไถ่ถอนที่ดินจำนวน 1,000บาท และส่งมอบที่ดินคืนแก่โจทก์ อ้างว่าโจทก์ได้กู้ยืมเงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ยจำเลยให้การว่า ที่ดินพิพาทโจทก์ที่ 2 ขายให้จำเลยตั้งแต่พ.ศ. 2512 จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้ยืมเงินกับโจทก์ที่ 2 สัญญาที่โจทก์อ้างเป็นสัญญาปลอมในวันนัดสืบพยานโจทก์ โจทก์จำเลยตกลงท้ากันว่า หากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ วัดศรีษะแรดว่า จำเลยได้ซื้อที่พิพาทจากโจทก์ที่ 2ไม่ใช่โจทก์ที่ 2 กู้เงิน 1,000 บาท จากจำเลยแล้วให้จำเลยทำกินในที่พิพาทต่างดอกเบี้ย โดยโจทก์เป็นผู้นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ถ้าจำเลยและหรือนายสูน งาหอม ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้ ปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปตามนัดแต่ไม่ยอมสาบานศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่า จำเลยต้องแพ้คดีตามคำท้า พิพากษาให้จำเลยรับเงิน 1,000 บาท จากโจทก์ที่ 1 และให้จำเลยส่งมอบที่พิพาทให้โจทก์ที่ 1 ห้ามจำเลยและบริวารเกี่ยวข้องต่อไปจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน คดีนี้เงื่อนไขดังกล่าวคือการสาบานตัวของจำเลยและนายสูน งาหอม กล่าวคือถ้าบุคคลทั้งสองยอมสาบานตามที่ตกลงกันไว้ โจทก์ก็ยอมรับตามข้ออ้างของจำเลยและยอมแพ้คดี แต่ถ้าบุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานจำเลยก็เป็นฝ่ายแพ้คดี ข้อตกลงดังกล่าวมีผลบังคับระหว่างคู่ความได้ ส่วนการสาบานตนของนายสูน งาหอม เป็นเพียงเงื่อนไขที่คู่กรณีกำหนดขึ้นการที่นายสูน งาหอม ไม่ได้รู้เห็นยินยอมในการตกลงนั้นหาทำให้ข้อตกลงดังกล่าวเป็นการไม่ชอบด้วยกฎหมายตามข้ออ้างของจำเลยไม่ ดังนั้นเมื่อข้อเท็จจริงฟังได้ว่าจำเลยและนายสูน งาหอม ไปอยู่ต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่ที่วัดศรีษะแรดแล้ว แต่บุคคลทั้งสองไม่ยอมสาบานตามข้อตกลงจำเลยก็ต้องแพ้คดีตามคำท้าดังกล่าว"พิพากษายืน.(สมบูรณ์ ฤกษ์สำราญ-ไพรัช วงศ์วัฒนะ-ไพจิตร วิเศษโกสิน)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุการท้ากันในศาลส่วนหนึ่งอาจถือเป็นผลจากการชี้สองสถานของศาลตนประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 183 ก็ว่าได้ ทั้งนี้เพราะศาลอาจสอบถามคู่ความทุกฝ่ายโดยพิจารณาจากคำคู่ความที่ยื่นต่อศาลเพื่อให้ได้ความชัดในประเด็นข้อพิพาท ในที่สุดคู่ความอาจสละประเด็นพิพาททุกประเด็น และท้ากันในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะก็ได้ซึ่งศาลก็มักจะบังคับคดีให้เป็นไปตามคำท้านั้น เพราะถือหลักว่าในคดีแพ่งคู่ความต้องปกปักรักษาประโยชน์ของตนเอง อย่างไรก็ดี มิได้หมายความว่าคู่ความจะท้ากันได้ทุกเรื่องโดยไม่มีขอบเขต เพราะหากปล่อยให้ทำเช่นนั้นศาลก็ไม่อาจที่จะควบคุมการพิจารณาคดีนั้นได้ฉะนั้นที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน...นั้น"เงื่อนไขดังกล่าวจึงต้องเป็นสิ่งที่เกี่ยวแก่การดำเนินกระบวนพิจารณาความด้วย เช่น การสาบานอย่างในคดีนี้ เป็นต้น หากเป็นเงื่อนไขที่เป็นการเสี่ยงทายหรือเสี่ยงโชคจากเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่นถือเอาผลของการแข่งขันกีฬามาเป็นข้อแพ้ชนะ ศาลก็หาอาจยอมให้คู่ความท้ากันด้วยเงื่อนไขเช่นนั้นได้ไม่ ทั้งนี้เพราะศาลจะกลายเป็นสถานที่ ๆ คู่ความใช้เป็นที่พนันขันต่อกันอันเป็นเรื่องที่กฏหมายไม่สนับสนุนและเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชนด้วย เหตุที่ถือว่าการสาบานในคดีนี้เป็นสิ่งที่คู่ความท้ากันได้น่าจะเป็นเพราะคดีนี้โจทก์อ้างว่า โจทก์กู้เงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ย ขอให้ศาลบังคับจำเลยรับเงินไถ่ถอนที่ดินส่วนจำเลยให้การว่าที่ดินดังกล่าวโจทก์ขายให้จำเลย จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้เงินกับโจทก์ สัญญากู้ที่โจทก์อ้างปลอม โจทก์จำเลยจึงตกลงท้ากันว่าหากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่ดินที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่วัดศีรษะแรดว่าจำเลยซื้อที่ดินจากโจทก์ไม่ใช่กู้เงินจำเลยโดยให้โจทก์นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ ถ้าจำเลยและหรือนายสูน ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้เป็นการให้สาบานในเรื่องหรือในเนื้อหาที่เกี่ยวกับกรณีพิพาทระหว่างโจทก์จำเลยโดยตรง โดยจำเลยเองอ้างว่าเป็นคู่สัญญา ส่วนนายสูนถูกอ้างว่าเป็นพยานในสัญญาดังกล่าวซึ่งอาจถูกอ้างมาเป็นพยานในคดีนี้ได้ แม้นายสูนจะไม่ได้รู้เห็นยินยอมด้วยในการตกลงท้ากันดังกล่าว แต่ข้อตกลงเช่นนี้ก็ใช้บังคับได้เมื่อปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปวัดตามนัดแต่ไม่ยอมสาบาน ศาลย่อมพิพากษาให้จำเลยแพ้คดีตามคำท้าได้ แต่ถ้าโจทก์จำเลยท้ากันโดยให้บุคคลอื่นที่ไม่ได้เกี่ยวข้องไม่ว่าในทางใดเกี่ยวกับคดีที่พิพาทกันอยู่และสาบานในเรื่องที่ไม่เกี่ยวแก่คดี เช่นนี้ ศาลย่อมไม่อาจพิพากษาคดีให้เป็นไปตามคำท้าดังกล่าวได้ เพราะจะกลายเป็นเรื่องเสี่ยงทายใจผู้อื่นว่าจะยอมสาบานหรือไม่ ผลก็เท่ากับเป็นการพนันขันต่อนั่นเอง ส่วนเหตุผลอีกประการหนึ่งที่ศาลยอมรับว่าการสาบานในกรณีดังกล่าวข้างต้นก็เป็นการสาบานนั้นเป็นความเชื่อว่าจะต้องเกิดผลทางจิตใจแก่ผู้สาบานไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง โดยเฉพาะการสาบานต่อหน้าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นที่เคารพนับถืออย่างสูงสุดของคู่ความที่ท้ากัน คู่ความย่อมเกรงว่าจะเป็นไปตามคำสาบานหากไม่เป็นคำสัตย์คำจริง ศาลจึงยอมรับบังคับให้ได้ ไม่ถือเป็นการพนันขันต่อ ซึ่งแม้แต่ในกฏหมายก็ยังยอมรับในเรื่องการสาบาน เช่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 112 บัญญัติว่า "ก่อนเบิกความพยานทุกคนต้องสาบานตนตามลัทธิศาสนาหรือจารีตประเพณีแห่งชาติของตน หรือกล่าวคำปฏิญาณว่าจะให้การตามสัตย์จริงเสียก่อนยกเว้น..." ฉะนั้นหากเป็นการสาบานของคู่ความเองหรือพยานปากใดปากหนึ่งหรือบุคคลที่อาจถูกอ้างเป็นพยานในคดีนั้นได้ในเรื่องเกี่ยวกับคดีนั้น คู่ความย่อมท้ากันได้เสมอ (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่399/2492) นอกจากเรื่องการสาบานดังกล่าวแล้ว คู่ความอาจท้ากันในกรณีอื่นได้อีกเช่นท้ากันให้ถือเอาคำเบิกความของพยานปากใดปากหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1443/2482,913/2495) ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดข้อกฏหมายหรือข้อสัญญาข้อใดข้อหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 502/2490,742/2490,621/2492,1413/2495)ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยถึงความสมบูรณ์ของสัญญาหรือเอกสาร (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 315/2490,329/2500) หรือท้ากันให้เป็นไปตามการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน อาทิท้ากันให้เจ้าพนักงานไปรังวัดสอบเขตที่ดินว่าทรัพย์ที่พิพาทอยู่ในเขตที่ดินของผู้ใด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 38/2489,1579-1580/2500) เป็นต้น แต่อย่างไรก็ดีการท้ากันดังกล่าวก็ยังคงต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับประเด็นข้อพิพาทในคดีนี้ด้วย กล่าวคือมิใช่เรื่องอื่นนอกเหนือไปจากคำฟ้องและคำให้การนั่นเอง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2512/2521).หมายเหตุ: การท้ากันในศาลส่วนหนึ่งอาจถือเป็นผลจากการชี้สองสถานของศาลตนประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 183 ก็ว่าได้ ทั้งนี้เพราะศาลอาจสอบถามคู่ความทุกฝ่ายโดยพิจารณาจากคำคู่ความที่ยื่นต่อศาลเพื่อให้ได้ความชัดในประเด็นข้อพิพาท ในที่สุดคู่ความอาจสละประเด็นพิพาททุกประเด็น และท้ากันในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะก็ได้ซึ่งศาลก็มักจะบังคับคดีให้เป็นไปตามคำท้านั้น เพราะถือหลักว่าในคดีแพ่งคู่ความต้องปกปักรักษาประโยชน์ของตนเอง อย่างไรก็ดี มิได้หมายความว่าคู่ความจะท้ากันได้ทุกเรื่องโดยไม่มีขอบเขต เพราะหากปล่อยให้ทำเช่นนั้นศาลก็ไม่อาจที่จะควบคุมการพิจารณาคดีนั้นได้ฉะนั้นที่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...การท้ากันในศาลนั้นคือการยอมรับข้อเท็จจริงตามที่อีกฝ่ายหนึ่งอ้างโดยมีเงื่อนไขบังคับก่อน...นั้น"เงื่อนไขดังกล่าวจึงต้องเป็นสิ่งที่เกี่ยวแก่การดำเนินกระบวนพิจารณาความด้วย เช่น การสาบานอย่างในคดีนี้ เป็นต้น หากเป็นเงื่อนไขที่เป็นการเสี่ยงทายหรือเสี่ยงโชคจากเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่นถือเอาผลของการแข่งขันกีฬามาเป็นข้อแพ้ชนะ ศาลก็หาอาจยอมให้คู่ความท้ากันด้วยเงื่อนไขเช่นนั้นได้ไม่ ทั้งนี้เพราะศาลจะกลายเป็นสถานที่ ๆ คู่ความใช้เป็นที่พนันขันต่อกันอันเป็นเรื่องที่กฏหมายไม่สนับสนุนและเป็นการขัดต่อความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชนด้วย เหตุที่ถือว่าการสาบานในคดีนี้เป็นสิ่งที่คู่ความท้ากันได้น่าจะเป็นเพราะคดีนี้โจทก์อ้างว่า โจทก์กู้เงินจากจำเลยและมอบที่ดินให้จำเลยทำกินต่างดอกเบี้ย ขอให้ศาลบังคับจำเลยรับเงินไถ่ถอนที่ดินส่วนจำเลยให้การว่าที่ดินดังกล่าวโจทก์ขายให้จำเลย จำเลยไม่เคยทำสัญญากู้เงินกับโจทก์ สัญญากู้ที่โจทก์อ้างปลอม โจทก์จำเลยจึงตกลงท้ากันว่าหากจำเลยและนายสูนงาหอม พยานในสัญญาซื้อขายที่ดินที่จำเลยอ้าง สาบานต่อหน้าหลวงพ่อใหญ่วัดศีรษะแรดว่าจำเลยซื้อที่ดินจากโจทก์ไม่ใช่กู้เงินจำเลยโดยให้โจทก์นำสาบาน โจทก์ยอมแพ้ ถ้าจำเลยและหรือนายสูน ไม่ยอมสาบานจำเลยยอมแพ้เป็นการให้สาบานในเรื่องหรือในเนื้อหาที่เกี่ยวกับกรณีพิพาทระหว่างโจทก์จำเลยโดยตรง โดยจำเลยเองอ้างว่าเป็นคู่สัญญา ส่วนนายสูนถูกอ้างว่าเป็นพยานในสัญญาดังกล่าวซึ่งอาจถูกอ้างมาเป็นพยานในคดีนี้ได้ แม้นายสูนจะไม่ได้รู้เห็นยินยอมด้วยในการตกลงท้ากันดังกล่าว แต่ข้อตกลงเช่นนี้ก็ใช้บังคับได้เมื่อปรากฏว่าจำเลยและนายสูนไปวัดตามนัดแต่ไม่ยอมสาบาน ศาลย่อมพิพากษาให้จำเลยแพ้คดีตามคำท้าได้ แต่ถ้าโจทก์จำเลยท้ากันโดยให้บุคคลอื่นที่ไม่ได้เกี่ยวข้องไม่ว่าในทางใดเกี่ยวกับคดีที่พิพาทกันอยู่และสาบานในเรื่องที่ไม่เกี่ยวแก่คดี เช่นนี้ ศาลย่อมไม่อาจพิพากษาคดีให้เป็นไปตามคำท้าดังกล่าวได้ เพราะจะกลายเป็นเรื่องเสี่ยงทายใจผู้อื่นว่าจะยอมสาบานหรือไม่ ผลก็เท่ากับเป็นการพนันขันต่อนั่นเอง ส่วนเหตุผลอีกประการหนึ่งที่ศาลยอมรับว่าการสาบานในกรณีดังกล่าวข้างต้นก็เป็นการสาบานนั้นเป็นความเชื่อว่าจะต้องเกิดผลทางจิตใจแก่ผู้สาบานไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง โดยเฉพาะการสาบานต่อหน้าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นที่เคารพนับถืออย่างสูงสุดของคู่ความที่ท้ากัน คู่ความย่อมเกรงว่าจะเป็นไปตามคำสาบานหากไม่เป็นคำสัตย์คำจริง ศาลจึงยอมรับบังคับให้ได้ ไม่ถือเป็นการพนันขันต่อ ซึ่งแม้แต่ในกฏหมายก็ยังยอมรับในเรื่องการสาบาน เช่นในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 112 บัญญัติว่า "ก่อนเบิกความพยานทุกคนต้องสาบานตนตามลัทธิศาสนาหรือจารีตประเพณีแห่งชาติของตน หรือกล่าวคำปฏิญาณว่าจะให้การตามสัตย์จริงเสียก่อนยกเว้น..." ฉะนั้นหากเป็นการสาบานของคู่ความเองหรือพยานปากใดปากหนึ่งหรือบุคคลที่อาจถูกอ้างเป็นพยานในคดีนั้นได้ในเรื่องเกี่ยวกับคดีนั้น คู่ความย่อมท้ากันได้เสมอ (ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่399/2492) นอกจากเรื่องการสาบานดังกล่าวแล้ว คู่ความอาจท้ากันในกรณีอื่นได้อีกเช่นท้ากันให้ถือเอาคำเบิกความของพยานปากใดปากหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1443/2482,913/2495) ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยชี้ขาดข้อกฏหมายหรือข้อสัญญาข้อใดข้อหนึ่งเป็นข้อแพ้ชนะ(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 502/2490,742/2490,621/2492,1413/2495)ท้ากันให้ศาลวินิจฉัยถึงความสมบูรณ์ของสัญญาหรือเอกสาร (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 315/2490,329/2500) หรือท้ากันให้เป็นไปตามการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงาน อาทิท้ากันให้เจ้าพนักงานไปรังวัดสอบเขตที่ดินว่าทรัพย์ที่พิพาทอยู่ในเขตที่ดินของผู้ใด (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 38/2489,1579-1580/2500) เป็นต้น แต่อย่างไรก็ดีการท้ากันดังกล่าวก็ยังคงต้องเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับประเด็นข้อพิพาทในคดีนี้ด้วย กล่าวคือมิใช่เรื่องอื่นนอกเหนือไปจากคำฟ้องและคำให้การนั่นเอง(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2512/2521).