กฎสำนักนายกรัฐมนตรีกฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับที่ ๕๙ (พ.ศ.๒๕๐๘)ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพุทธศักราช ๒๔๗๘--------------- อาศัยอำนาจตามความในมาตรา๗แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎสำนักนายกรัฐมนตรีไว้ดังต่อไปนี้ ให้ยกเลิกความในส่วนที่๑ แห่งกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในมาตรา ๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพ.ศ.๒๔๗๘ ลงวันที่ ๒๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๗๘ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยกฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับที่ ๕๖ (พ.ศ.๒๕๐๖) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพุทธศักราช ๒๔๗๘ และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "ส่วนที่ ๑ เครื่องแบบทั่วไป ------------ ข้อ๑ เครื่องแบบข้าราชการประจำการทั่วไป ให้มี ๔ ชนิด คือ ๑.เครื่องแบบปกติมี ๓ ประเภท ก.เครื่องแบบปกติขาว ข.เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง ค.เครื่องแบบปกติกากีคอพับ ๒.เครื่องแบบครึ่งยศ ๓.เครื่องแบบเต็มยศ ๔.เครื่องแบบสโมสร ข้อ๒ ภายใต้บังคับแห่งข้อ ๓ และข้อ ๔ ๑.เครื่องแบบปกติ มีดังนี้ ก.เครื่องแบบปกติขาว ให้ประกอบด้วย (๑)หมวก ข้าราชการชายให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีขาว กะบังหน้าทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำมีสายรัดคางสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตรมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีขาวที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ปักดิ้นสีทอง สูง ๕ เซนติเมตรบนหมอนสักหลาดสีขาว ข้าราชการหญิงให้อนุโลมตามแบบหมวกของข้าราชการชาย แต่เป็นทรงอ่อน (๒)เสื้อข้าราชการชายให้ใช้เสื้อแบบราชการสีขาว ใช้ดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ ๕ดุมผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย ข้าราชการหญิงให้ใช้เสื้อนอกคอแบะสีขาวแบบคอป้านแขนยาวถึงข้อมือมีตะเข็บหลัง ๔ ตะเข็บ ที่แนวสาบอกมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑.๕ เซนติเมตร ๕ ดุม มีกระเป๋าล่างข้างละ ๑ กระเป๋าเป็นกระเป๋าเจาะเฉียงเล็กน้อยไม่มีใบปกกระเป๋า และให้ใช้เสื้อคอพับแขนยาวสีขาวผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีผู้ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเบื้องซ้ายด้วย (๓)อินทรธนู ให้มีอินทรธนูแข็ง กว้าง ๔ เซนติเมตร ยาวตามความยาวของบ่าพื้นสักหลาดสีดำ ติดทับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอด้านคอปลายมน ติดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก อินทรธนูมีลายดังนี้ รัฐมนตรีปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์เต็มแผ่นอินทรธนู ข้าราชการชั้นพิเศษมีแถบสีทองกว้าง ๕ มิลลิเมตรเป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ยาวตลอดส่วนกลางของอินทรธนู ข้าราชการชั้นเอกมีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๓ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนูไม่เกิน ๓ ใน ๔ ส่วนของอินทรธนู ข้าราชการชั้นโทมีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๒ ดอก เรียงตามส่วนยาวของอินทรธนูไม่เกินครึ่งหนึ่งของอินทรธนู ข้าราชการชั้นตรีมีแถบสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร เป็นขอบ และปักดิ้นสีทองลายช่อชัยพฤกษ์ มีดอก ๑ ดอก ไม่เกิน ๑ ใน ๔ ส่วนของอินทรธนู ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่หกร้อยห้าสิบบาทขึ้นไปมีแถบสีทองกว้าง๕ มิลลิเมตรเป็นขอบ ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่าหกร้อยห้าสิบบาทมีแถบสีทองกว้าง๕ มิลลิเมตรขวางกลาง (๔)กางเกง กระโปรง ข้าราชการชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีขาวขายาวไม่พับปลายขา ข้าราชการหญิงให้ใช้กระโปรงสีขาว ตรงกลางด้านหลังมีจีบพับทบยาวถึงครึ่งน่องชายกระโปรงไม่บาน (๕)รองเท้า ถุงเท้า ข้าราชการชาย ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำชนิดผูก ถุงเท้าสีดำ ข้าราชการหญิงให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลาย ส้นสูงไม่เกิน ๗ เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ (๖)เครื่องหมายแสดงสังกัด ให้มีเครื่องหมายแสดงสังกัดทำด้วยโลหะโปร่งสีทองไม่มีขอบสูง ๒ เซนติเมตรติดที่คอเสื้อตอนหน้าทั้งสองข้าง เป็นรูปดังต่อไปนี้ สำนักนายกรัฐมนตรี รูปตราราชสีห์คชสีห์รักษารัฐธรรมนูญ กระทรวงการคลัง รูปตราปักษาวายุภักษ์ กระทรวงการต่างประเทศ รูปตราบัวแก้ว กระทรวงเกษตร รูปตราพระพิรุณทรงนาค กระทรวงคมนาคม รูปตราพระรามทรงรถ กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ รูปตราพระอิศวรวิศวนาถทรงหลั่งน้ำสังข์ ประทับแท่นลอยอยู่เหนือเมฆ กระทรวงมหาดไทย รูปตราราชสีห์ กระทรวงยุติธรรม รูปตราพระดุลพ่าห์ กระทรวงศึกษาธิการ รูปตราเสมาธรรมจักร กระทรวงเศรษฐการ รูปตราพระวิสสุกรรม กระทรวงสาธารณสุข รูปตราคบเพลิงมีปีกและมีงูพันคบเพลิง กระทรวงอุตสาหกรรม รูปตรานารายณ์เกษียรสมุทร สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร รูปตรารัฐธรรมนูญประดิษฐานบนพาน ๒ ชั้น สำนักพระราชวังและสำนักราชเลขาธิการ รูปตรามหามงกุฎและอุณาโลม สำหรับข้าราชการหญิงให้ติดเครื่องหมายแสดงสังกัดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ข.เครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาวเว้นแต่ (๑)สีของหมวก ผ้าพันหมวก เสื้อ และกางเกงหรือกระโปรง เป็นสีกากีหรือสีกากีนวล (๒)อินทรธนู ให้ใช้อินทรธนูอ่อน ทำด้วยผ้าชนิดและสีเดียวกับเสื้อ ยาวตามความยาวของบ่าเย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอ ปลายมน ด้านไหล่กว้าง ๕ เซนติเมตร ด้านคอกว้าง ๔ เซนติเมตรตอนปลายขัดดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็ก มีเครื่องหมายชั้นบนอินทรธนู ดังต่อไปนี้ รัฐมนตรีมีแถบกว้าง ๓ เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ และแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ติดเรียงต่อไปอีก ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน๑ เซนติเมตรเฉพาะนายกรัฐมนตรีมีตราครุฑพ่าห์โลหะสีทองติดทับบนอินทรธนู ข้าราชการชั้นพิเศษมีแถบกว้าง ๓ เซนติเมตร ติดทางต้นอินทรธนู ๑ แถบ และแถบกว้าง๑ เซนติเมตร ติดเรียงต่อไปอีก ๑ แถบแถบบนขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร ข้าราชการชั้นเอกมีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร ข้าราชการชั้นตรีมีแถบกว้าง ๑ เซนติเมตร ๑ แถบ ขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๑ เซนติเมตร ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนตั้งแต่หกร้อยห้าสิบบาทขึ้นไปมีแถบกว้าง ๕ มิลลิเมตร ๒ แถบ แถบบนขมวดเป็นวงกลมขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน ๕ มิลลิเมตร ข้าราชการชั้นจัตวาที่ได้รับเงินเดือนต่ำกว่าหกร้อยห้าสิบบาทมีแถบกว้าง ๕ มิลลิเมตร ๑ แถบ ขมวดเป็นวงกลม ขนาดวัดเส้นผ่าศูนย์กลางวงใน๕ มิลลิเมตร สำหรับข้าราชการวิสามัญเฉพาะแถบที่ขมวดเป็นวงกลมนั้นให้ขมวดเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส แถบดังกล่าวให้ใช้สีเหลืองหรือสีทองการติดแถบให้ติดตามขวางที่ต้นอินทรธนูแถบแรกให้ห่างจากต้นอินทรธนู ๕ มิลลิเมตรและแถบต่อไปเว้นระยะห่างกัน ๕ มิลลิเมตร ค.เครื่องแบบปกติกากีคอพับให้ประกอบด้วย (๑)หมวก ข้าราชการชายให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลสีกากี หรือสีกากีนวล กะบังหน้าทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำสายรัดคางทำด้วยหนังหรือวัตถุเทียมหนังสีดำ มีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้างหมวกข้างละ ๑ ดุม ผ้าพันหมวกสีกากี ที่หน้าหมวกติดตราครุฑพ่าห์ในบัวกระหนกทำด้วยโลหะสีทองสูง ๖.๕ เซนติเมตร ข้าราชการหญิงให้อนุโลมตามแบบหมวกของข้าราชการชาย แต่เป็นทรงอ่อน (๒)เสื้อ ให้ใช้เสื้อเชิ้ตสีกากีหรือสีกากีนวลแขนยาวรัดข้อมือ มีดุมที่ข้อมือข้างละ ๑ ดุม หรือแขนสั้นมีกระเป๋าเย็บติดที่หน้าอกเสื้อข้างละ ๑กระเป๋า ที่กระเป๋าเสื้อมีแถบอยู่ตรงกลางตามทางดิ่งกว้าง ๓.๕ เซนติเมตรมีใบปกกระเป๋ารูปมนชายกลางแหลม ที่ปากกระเป๋าทั้งสองข้างติดดุมข้างละหนึ่งดุมสำหรับขัดกับใบปกกระเป๋าตัวเสื้อผ่าอกตลอดมีสาบกว้าง ๓.๕ เซนติเมตร ติดดุมตามแนวอกเสื้อ ๕ ดุมระยะห่างกันพอสมควรและติดเครื่องหมายสังกัดที่ปกคอเสื้อด้านหน้าทั้งสองข้างที่ไหล่เสื้อประดับอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อยาวตามความยาวของบ่าเย็บติดกับเสื้อเหนือบ่าทั้งสองข้างจากไหล่ไปคอปลายมนด้านไหล่กว้าง ๔ เซนติเมตร ด้านคอกว้าง ๓ เซนติเมตร ตอนปลายขัดดุมติดกับตัวเสื้อดุมที่กล่าวนี้มีลักษณะเป็นรูปกลมแบนทำด้วยวัตถุสีน้ำตาลแก่ ในโอกาสไปงานพิธีหรือเข้าที่ชุมนุมชนให้ใช้เสื้อเชิ้ตแขนยาว ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนกลาสีสอดชายผ้าผูกคอไว้ภายในเสื้อใต้ดุมเม็ดที่สอง ผู้ซึ่งได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ให้ประดับแพรแถบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่อกเสื้อเหนือกระเป๋าบนซ้ายด้วย (๓)อินทรธนู มีเครื่องหมายชั้นเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติกากีคอตั้ง (๔)กางเกง กระโปรง ข้าราชการชาย ให้ใช้กางเกงแบบราชการสีกากี หรือสีกากีนวลขายาวไม่พับปลายขา ข้าราชการหญิงให้ใช้กางเกงแบบข้าราชการชายหรือกระโปรงสีกากีหรือสีกากีนวลตรงกลางด้านหลังมีจีบพับทบยาวถึงครึ่งน่องชายกระโปรงไม่บาน (๕)เข็มขัด ให้ใช้เข็มขัดทำด้วยด้ายถักสีกากีกว้าง ๓ เซนติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทางนอน ปลายมนกว้าง๓.๕ เซนติเมตร ยาว ๕ เซนติเมตร มีรูปครุฑดุนนูนอยู่กึ่งกลางหัวเข็มขัดไม่มีเข็มสำหรับสอดรูปลายเข็มขัดหุ้มด้วยโลหะสีทอง กว้าง ๑ เซนติเมตร (๖)รองเท้า ถุงเท้า ข้าราชการชาย ให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหรือหุ้มข้อหนังสีดำชนิดผูก ถุงเท้าสีดำ ข้าราชการหญิงถ้าใช้กางเกงให้ใช้รองเท้าหุ้มส้นหนังสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายถุงเท้าสั้นสีดำถ้าใช้กระโปรงให้ใช้รองเท้าส้นสูงสีดำปิดปลายเท้า ไม่มีลวดลายส้นสูงไม่เกิน ๗เซนติเมตร ถุงเท้ายาวสีเนื้อ ๒.เครื่องแบบครึ่งยศลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบปกติขาว เว้นแต่กางเกงหรือกระโปรงให้ใช้ผ้าสักหลาดหรือเสิร์จสีดำประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ๓.เครื่องแบบเต็มยศลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบครึ่งยศ สวมสะพาย ๔.เครื่องแบบสโมสร เครื่องแบบสโมสรสำหรับข้าราชการชายมี ๓ แบบ คือ (๑)เครื่องแบบสโมสร ก. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบเต็มยศ (๒)เครื่องแบบสโมสร ข. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ก. เว้นแต่ เสื้อ ให้ใช้เสื้อสโมสรสีขาวทำด้วยผ้าสักหลาดหรือเสิร์จ เปิดอก ปาดเอว มีดุมโลหะสีทอง ตราครุฑพ่าห์ขนาดเล็กติดที่ข้อมือข้างละ๓ ดุม ที่ระหว่างอกกับเอวข้างละ ๓ ดุมและที่บรรจบเสื้อมีดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ขนาดใหญ่ข้างละ๑ ดุม ดุมคู่นี้มีสายสร้อยสีทองร้อยติดกัน ประกอบด้วยเสื้อกั๊กสีขาวดุมโลหะสีทองตราครุฑพ่าห์ ๓ ดุม และเสื้อเชิ้ตสีขาวอกแข็ง ข้อมือแข็ง คอเชิ้ตชั้นเดียวแบบปีกผีเสื้อ ผูกผ้าผูกคอสีดำเงื่อนหูกระต่าย เครื่องหมายสังกัด ให้ติดที่คอแบะของเสื้อตอนบนทั้งสองข้างเหนือแนวเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ในฤดูร้อนให้ใช้กางเกงสีขาวแทนกางเกงสีดำได้ (๓)เครื่องแบบสโมสร ค. ลักษณะและส่วนประกอบเช่นเดียวกับเครื่องแบบสโมสร ข. เว้นแต่เสื้อเชิ้ตอกแข็งให้ใช้เสื้อเชิ้ตอกอ่อนสีขาวและเสื้อกั๊กให้ใช้แพรแถบสีเดียวกับกางเกงรัดเอวแทน แพรแถบนี้ส่วนกลางด้านหน้ากว้าง ๑๒เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้าง ๑๑ เซนติเมตร ปลายทั้งสองข้างเรียวกว้าง ๑๑เซนติเมตรที่ปลายมีขอเกี่ยวติดกันในขณะคาดทางด้านหลัง สำหรับข้าราชการหญิงให้แต่งตามสมัยนิยม ข้อ๓ข้าราชการสังกัดสำนักพระราชวังและสำนักราชเลขานุการในพระองค์ ให้ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประเภทอื่น ๆเว้นแต่อินทรธนูของเครื่องแบบปกติ เครื่องแบบครึ่งยศเครื่องแบบสโมสร ให้เพิ่มเส้นลวดสีทองติดที่ขอบริมแถบทองด้านนอก ข้อ๔ ข้าราชการนอกประจำการให้ใช้เครื่องแบบเหมือนข้าราชการประจำการ เว้นแต่เครื่องหมายสังกัดให้ติดที่อกเสื้อเบื้องขวา ข้อ๕ข้าราชการวิสามัญและข้าราชการประเภทอื่นซึ่งไม่อยู่ในชั้นและอันดับตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบข้าราชการพลเรือน ให้ใช้เครื่องแบบตามกฎนี้แต่ข้าราชการคนใดควรแต่งชั้นใดให้เป็นไปตามระเบียบซึ่งสำนักนายกรัฐมนตรีเทียบไว้" ให้ไว้ณ วันที่ ๑๐ กันยายน ๒๕๐๘ จอมพล ถ. กิตติขจร นายกรัฐมนตรี+----------------------------------------------------------------------------------------------------+หมายเหต ุ:-เหตุผลในการประกาศใช้กฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉบับนี้เนื่องจากกฎสำนักนายกรัฐมนตรีออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพุทธศักราช ๒๔๗๘ได้ประกาศใช้มานานแล้ว และได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมมาหลายฉบับสมควรจะได้ปรับปรุงแก้ไขเสียใหม่ให้เหมาะสมและกำหนดเครื่องแบบข้าราชการหญิงไว้ด้วย[รก.๒๕๐๘/๗๘/๗๔๓/๒๑ กันยายน ๒๕๐๘]