คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1330/2530หลักกฎหมาย: โจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยและบริวารให้รื้อถอนลวดหนามที่จำเลยและบริวารได้เข้าไปครอบครองในที่ดินทางหลวง ซึ่งอยู่ในความควบคุมดูแลของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์ได้ขยายเขตทางหลวงรุกล้ำในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงดังกล่าวมีการขยายเขตถูกต้องและมีแนวเขตเข้ามาในที่ดินจำเลยแล้วโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลย เป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ ยังไม่เป็นที่แน่นอนต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อลวดหนามตามฟ้องเดิมก่อน ฟ้องแย้งจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีหน้าที่ดูแลทางหลวงทุกสายในเขตจังหวัดตราดรวมทั้งทางหลวงจังหวัดหมายเลข 3271 ที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางของทางหลวงสายดังกล่าวอยู่ในความดูแลของโจทก์มาตั้งแต่ พ.ศ. 2513 จนปัจจุบัน เมื่อประมาณต้อเดือนพฤศจิกายน 2526 จำเลยกับบริวารเข้าครอบครองที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางดังกล่าว โดยปักเสาล้อมรั้วลวดหนามเป็นแนวยาว 143 เมตร ยึดถือเป็นของจำเลยขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนลวดหนามตั้งแต่ระยะกิโลเมตรที่ 2x158.00 ถึงกิโลเมตรที่2x301.00 รวมระยะทาง 143 เมตร ตามฟ้อง ถ้าไม่ยอมรื้อให้โจทก์รื้อได้เอง โดยให้จำเลยเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า ทางหลวงดังกล่าวได้ขยายเขตกว้างเพียง 30 เมตรไม่ใช่ 40 เมตรตามฟ้อง บริเวณที่โจทก์ครอบครองไม่เคยมีการสละสิทธิครอบครองหรือแสดงเจตนายกที่ดินให้เป็นเขตทางหลวงขนาดกว้าง 40 เมตร เจ้าของที่ดินเดิมหรือจำเลยคงครอบครองที่ดินตามแนวรั้วลวดหนามอันเป็นแนวต่อกับเขตทางหลวงเป็นปกติตลอดมาจนปัจจะบันได้สร้างรั้นมา 15 ปีแล้ว เมื่อทางหลวงซึ่งเดิมเป็นถนนดินลูกรังเปลี่ยนเป็นลาดยางทำให้จุดกึ่งกลางถนนที่แท้จริงเปลี่ยนไป โจทก์แสดงการขยายเขตทางกว้าง 40 เมตร รุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงหมายเลข 3271 มีการขยายเขตถูกต้องกว้าง 40 มีแนวเขตทางเข้ามาในที่ดินจำเลยโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลยคิดเป็นเงิน 150,000 บาท ขอให้ยกฟ้อง และฟ้องแย้งขอให้บังคับโจทก์รื้อถอนหลักแสดงการขยายเขตทางหลวงจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรตามเดิมห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่จำเลยครอบครองหรือมิฉะนั้นให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลย 150,000 บาทศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำให้การจำเลย ส่วนฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นการฟ้องล่วงหน้าหรือมีเงื่อนไขต้องห้าม จึงไม่รับฟ้องแย้งจำเลยอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้รับฟังแย้งของจำเลยเฉพาะในข้อแรกที่ให้โจทก์รื้อถอนหลักเขตแสดงเขตทางจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวกับที่ดินจำเลย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...ตามฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยมีว่า หากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 ได้มีการเปลี่ยนแปลงขยายเขตโดยถูกต้องตามกฏหมายก็ให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยเป็นเงิน 150,000 บาทเห็นได้ว่าฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นคำฟ้องที่ขอให้บังคับโจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยก็ต่อเมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อถอนรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 แล้ว จึงเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ยังไม่เป็นที่แน่นอน โดยจะต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อรั้วลวดหนามตามฟ้องเดิมเสียก่อน ดังนี้ ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา 179วรรคสุดท้าย ศาลล่างทั้งสองไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยชอบแล้ว..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1330/2530กรมทางหลวงโจทก์นายประเวช ทวีผลจำเลย ป.วิ.พ. ม. 177, ม. 179โจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยและบริวารให้รื้อถอนลวดหนามที่จำเลยและบริวารได้เข้าไปครอบครองในที่ดินทางหลวง ซึ่งอยู่ในความควบคุมดูแลของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์ได้ขยายเขตทางหลวงรุกล้ำในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงดังกล่าวมีการขยายเขตถูกต้องและมีแนวเขตเข้ามาในที่ดินจำเลยแล้วโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลย เป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ ยังไม่เป็นที่แน่นอนต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อลวดหนามตามฟ้องเดิมก่อน ฟ้องแย้งจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีหน้าที่ดูแลทางหลวงทุกสายในเขตจังหวัดตราดรวมทั้งทางหลวงจังหวัดหมายเลข 3271 ที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางของทางหลวงสายดังกล่าวอยู่ในความดูแลของโจทก์มาตั้งแต่ พ.ศ. 2513 จนปัจจุบัน เมื่อประมาณต้อเดือนพฤศจิกายน 2526 จำเลยกับบริวารเข้าครอบครองที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางดังกล่าว โดยปักเสาล้อมรั้วลวดหนามเป็นแนวยาว 143 เมตร ยึดถือเป็นของจำเลยขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนลวดหนามตั้งแต่ระยะกิโลเมตรที่ 2x158.00 ถึงกิโลเมตรที่2x301.00 รวมระยะทาง 143 เมตร ตามฟ้อง ถ้าไม่ยอมรื้อให้โจทก์รื้อได้เอง โดยให้จำเลยเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า ทางหลวงดังกล่าวได้ขยายเขตกว้างเพียง 30 เมตรไม่ใช่ 40 เมตรตามฟ้อง บริเวณที่โจทก์ครอบครองไม่เคยมีการสละสิทธิครอบครองหรือแสดงเจตนายกที่ดินให้เป็นเขตทางหลวงขนาดกว้าง 40 เมตร เจ้าของที่ดินเดิมหรือจำเลยคงครอบครองที่ดินตามแนวรั้วลวดหนามอันเป็นแนวต่อกับเขตทางหลวงเป็นปกติตลอดมาจนปัจจะบันได้สร้างรั้นมา 15 ปีแล้ว เมื่อทางหลวงซึ่งเดิมเป็นถนนดินลูกรังเปลี่ยนเป็นลาดยางทำให้จุดกึ่งกลางถนนที่แท้จริงเปลี่ยนไป โจทก์แสดงการขยายเขตทางกว้าง 40 เมตร รุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงหมายเลข 3271 มีการขยายเขตถูกต้องกว้าง 40 มีแนวเขตทางเข้ามาในที่ดินจำเลยโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลยคิดเป็นเงิน 150,000 บาท ขอให้ยกฟ้อง และฟ้องแย้งขอให้บังคับโจทก์รื้อถอนหลักแสดงการขยายเขตทางหลวงจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรตามเดิมห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่จำเลยครอบครองหรือมิฉะนั้นให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลย 150,000 บาทศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำให้การจำเลย ส่วนฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นการฟ้องล่วงหน้าหรือมีเงื่อนไขต้องห้าม จึงไม่รับฟ้องแย้งจำเลยอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้รับฟังแย้งของจำเลยเฉพาะในข้อแรกที่ให้โจทก์รื้อถอนหลักเขตแสดงเขตทางจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวกับที่ดินจำเลย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...ตามฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยมีว่า หากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 ได้มีการเปลี่ยนแปลงขยายเขตโดยถูกต้องตามกฏหมายก็ให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยเป็นเงิน 150,000 บาทเห็นได้ว่าฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นคำฟ้องที่ขอให้บังคับโจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยก็ต่อเมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อถอนรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 แล้ว จึงเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ยังไม่เป็นที่แน่นอน โดยจะต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อรั้วลวดหนามตามฟ้องเดิมเสียก่อน ดังนี้ ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา 179วรรคสุดท้าย ศาลล่างทั้งสองไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยชอบแล้ว..."พิพากษายืน.(ดำริ ศุภพิโรจน์-อำนวย อินทุภูติ-สมศักดิ์ จูสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุฟ้องแย้งเรื่องใดจะรับไว้พิจารณาได้หรือไม่ มีหลักเกณฑ์การพิจารณาดังนี้ 1. ฟ้องแย้งนั้นเป็นฟ้องหรือไม่ ทั้งนี้เพราะตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 1(3) คำฟ้องแย้งถือเป็นคำฟ้องด้วย เมื่อคำฟ้องแย้งคือคำฟ้อง การพิจารณาว่าจะรับฟ้องแย้งไว้ได้หรือไม่ก็ต้องพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา55 เสียก่อนว่ามีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของจำเลยตามกฏหมายแพ่งแล้วหรือไม่ ข้อโต้แย้งดังกล่าวต้องเป็นข้อโต้แย้งที่เกิดขึ้นแน่นอนแล้ว มิฉะนั้น จะนำมาอ้างเพื่อเป็นเหตุฟ้องแย้งหาได้ไม่ ศาลฎีกาวางหลักเกณฑ์ในเรื่องนี้ว่า "คำฟ้องแย้งจะมีเงื่อนไขไม่ได้" เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2490 วินิจฉัยว่าการฟ้องหรือฟ้องแย้งผู้ฟ้องจะต้องแสดงว่าตนมีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ หรือมีข้อเท็จจริงที่จะใช้สิทธิทางศาลได้ หากเสนอขึ้นมาโดยกล่าวว่าไม่มีกรณีเช่นว่านั้น และว่าถ้าหากศาลเห็นว่ามีคำพิพากษาให้ตนชนะดังนี้ไม่เป็นฟ้องหรือฟ้องแย้งอันจะพึงรับไว้พิจารณา โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยเปิดทางการจำยอม จำเลยต่อสู้ว่าไม่มีการจำยอม แล้วฟ้องแย้งว่า หากศาลฟังว่ามีภารจำยอมก็ขอให้ปลดภารจำยอมดังนี้ ย่อมไม่เป็นฟ้องแย้งอันควรรับไว้พิจารณา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 743/2498 วินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยจากที่เช่า จำเลยต่อสู้ว่าจำเลยไม่ผิดสัญญาเช่ากับเจ้าของเดิม โจทก์ซื้อที่พิพาทมาโดยสมยอมและฟ้องแย้งว่า ถ้าโจทก์ซื้อมาโดยชอบก็ให้บังคับให้ทำสัญญาเช่าให้จำเลยดังนี้มูลคดียังไม่เกิดขึ้นจึงฟ้องแย้งไม่ได้ เพราะการเสนอคำฟ้องหรือฟ้องแย้งต่อศาลต้องมีข้อโต้แย้งซึ่งได้บังเกิดขึ้นแล้วเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลตามกฎหมายแพ่งหรือจะต้องใช้สิทธิทางศาล บุคคลนั้นจึงชอบที่จะเสนอคำฟ้องหรือแย้งต่อศาลได้ จะฟ้องแย้งล่วงหน้าไว้โดยที่ยังมิได้มีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 153/2512 ฟ้องแย้งเป็นฟ้องอย่างหนึ่งที่จะต้องเข้าลักษณะทั่วไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55คือตามฟ้องนั้น ได้มีสิทธิและหน้าที่ทางแพ่งโต้แย้งกันอยู่พร้อมบริบูรณ์จึงจะฟ้องกันได้ โจทก์ฟ้องว่าจำเลยเช่าตึกแถว โจทก์บอกเลิกสัญญาแล้ว ขอให้ขับไล่จำเลยและเรียกค่าเสียหาย จำเลยฟ้องแย้งว่ากำลังซ่อมแซมห้องเช่า หากจำเลยต้องออกจากห้องเช่า โจทก์ต้องใช้เงินค่าซ่อมให้จำเลย จึงขอฟ้องแย้ง ดังนี้ จำเลยหาได้มีสิทธิเป็นเจ้าหนี้อยู่พร้อมบริบูรณ์ในขณะที่ยื่นฟ้องแย้งเข้ามาไม่ แต่เป็นหนี้ที่หากจะถือว่ามีได้ก็เป็นหนี้ที่อาจมีในภายหน้าเท่านั้น ยังมิใช่หนี้ที่พร้อมบริบูรณ์แล้วสำหรับยื่นฟ้องต่อศาลศาลย่อมไม่รับฟ้องแย้งจำเลย 2. ฟ้องแย้งของจำเลยเกี่ยวกับฟ้องเดิมหรือไม่ ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสามที่บัญญัติว่า"จำเลยจะฟ้องแย้งมาในคำให้การก็ได้ แต่ถ้าฟ้องแย้งนั้นเป็นเรื่องอื่นไม่เกี่ยวกับคำฟ้องเดิมแล้ว ให้ศาลสั่งให้จำเลยฟ้องเป็นคดีต่างหาก" แต่การจะพิจารณาว่าฟ้องแย้งของจำเลยเกี่ยวกับฟ้องเดิมหรือไม่นั้น จะพิจารณาต่อเมื่อฟ้องแย้งดังกล่าวเป็นคำฟ้องที่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ข้อ 1 แล้วเท่านั้น ถ้าฟ้องแย้งดังกล่าวไม่เป็นฟ้องหรือที่เรียกกันว่าเป็นฟ้องแย้งมีเงื่อนไขเสียแล้วศาลก็ชอบที่จะสั่งไม่รับฟ้องแย้ง โดยไม่ต้องพิจารณาถึงหลักเกณฑ์ในข้อ 2 นี้อีกเลย เมื่อพิจารณาตามหลักเกณฑ์ทั้ง 2 ข้อดังกล่าวแล้ว ผู้บันทึกเห็นด้วยความเคารพอย่างสูงว่า ที่ศาลฎีกาวินิจฉัยในคดีนี้ว่า "ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลย...เป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข... ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดคดีนั้นเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา179 วรรคสุดท้าย" จึงเป็นการวินิจฉัยที่ขาดหลักเกณฑ์ที่เด็ดขาดและแน่นอน ไม่อาจหยั่งทราบได้โดยแน่ชัดว่าศาลมีคำสั่งไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเพราะเหตุใด กรณีน่าจะวินิจฉัยเพียงว่า "คำฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข จึงไม่รับฟ้องแย้ง". วิศิษฐ์ ลิมานนท์คำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีหน้าที่ดูแลทางหลวงทุกสายในเขตจังหวัดตราดรวมทั้งทางหลวงจังหวัดหมายเลข 3271 ที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางของทางหลวงสายดังกล่าวอยู่ในความดูแลของโจทก์มาตั้งแต่ พ.ศ. 2513 จนปัจจุบัน เมื่อประมาณต้อเดือนพฤศจิกายน 2526 จำเลยกับบริวารเข้าครอบครองที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางดังกล่าว โดยปักเสาล้อมรั้วลวดหนามเป็นแนวยาว 143 เมตร ยึดถือเป็นของจำเลยขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนลวดหนามตั้งแต่ระยะกิโลเมตรที่ 2x158.00 ถึงกิโลเมตรที่2x301.00 รวมระยะทาง 143 เมตร ตามฟ้อง ถ้าไม่ยอมรื้อให้โจทก์รื้อได้เอง โดยให้จำเลยเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า ทางหลวงดังกล่าวได้ขยายเขตกว้างเพียง 30 เมตรไม่ใช่ 40 เมตรตามฟ้อง บริเวณที่โจทก์ครอบครองไม่เคยมีการสละสิทธิครอบครองหรือแสดงเจตนายกที่ดินให้เป็นเขตทางหลวงขนาดกว้าง 40 เมตร เจ้าของที่ดินเดิมหรือจำเลยคงครอบครองที่ดินตามแนวรั้วลวดหนามอันเป็นแนวต่อกับเขตทางหลวงเป็นปกติตลอดมาจนปัจจะบันได้สร้างรั้นมา 15 ปีแล้ว เมื่อทางหลวงซึ่งเดิมเป็นถนนดินลูกรังเปลี่ยนเป็นลาดยางทำให้จุดกึ่งกลางถนนที่แท้จริงเปลี่ยนไป โจทก์แสดงการขยายเขตทางกว้าง 40 เมตร รุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงหมายเลข 3271 มีการขยายเขตถูกต้องกว้าง 40 มีแนวเขตทางเข้ามาในที่ดินจำเลยโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลยคิดเป็นเงิน 150,000 บาท ขอให้ยกฟ้อง และฟ้องแย้งขอให้บังคับโจทก์รื้อถอนหลักแสดงการขยายเขตทางหลวงจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรตามเดิมห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่จำเลยครอบครองหรือมิฉะนั้นให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลย 150,000 บาทศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำให้การจำเลย ส่วนฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นการฟ้องล่วงหน้าหรือมีเงื่อนไขต้องห้าม จึงไม่รับฟ้องแย้งจำเลยอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้รับฟังแย้งของจำเลยเฉพาะในข้อแรกที่ให้โจทก์รื้อถอนหลักเขตแสดงเขตทางจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวกับที่ดินจำเลย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...ตามฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยมีว่า หากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 ได้มีการเปลี่ยนแปลงขยายเขตโดยถูกต้องตามกฏหมายก็ให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยเป็นเงิน 150,000 บาทเห็นได้ว่าฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นคำฟ้องที่ขอให้บังคับโจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยก็ต่อเมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อถอนรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 แล้ว จึงเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ยังไม่เป็นที่แน่นอน โดยจะต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อรั้วลวดหนามตามฟ้องเดิมเสียก่อน ดังนี้ ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา 179วรรคสุดท้าย ศาลล่างทั้งสองไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยชอบแล้ว..."พิพากษายืน. ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1330/2530กรมทางหลวงโจทก์นายประเวช ทวีผลจำเลย ป.วิ.พ. ม. 177, ม. 179โจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยและบริวารให้รื้อถอนลวดหนามที่จำเลยและบริวารได้เข้าไปครอบครองในที่ดินทางหลวง ซึ่งอยู่ในความควบคุมดูแลของโจทก์ จำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า โจทก์ได้ขยายเขตทางหลวงรุกล้ำในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงดังกล่าวมีการขยายเขตถูกต้องและมีแนวเขตเข้ามาในที่ดินจำเลยแล้วโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลย เป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ ยังไม่เป็นที่แน่นอนต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อลวดหนามตามฟ้องเดิมก่อน ฟ้องแย้งจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิม.(ที่มา-ส่งเสริม)โจทก์ฟ้องว่า โจทก์มีหน้าที่ดูแลทางหลวงทุกสายในเขตจังหวัดตราดรวมทั้งทางหลวงจังหวัดหมายเลข 3271 ที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางของทางหลวงสายดังกล่าวอยู่ในความดูแลของโจทก์มาตั้งแต่ พ.ศ. 2513 จนปัจจุบัน เมื่อประมาณต้อเดือนพฤศจิกายน 2526 จำเลยกับบริวารเข้าครอบครองที่ดินบริเวณที่เป็นรัศมีทางดังกล่าว โดยปักเสาล้อมรั้วลวดหนามเป็นแนวยาว 143 เมตร ยึดถือเป็นของจำเลยขอให้บังคับจำเลยรื้อถอนลวดหนามตั้งแต่ระยะกิโลเมตรที่ 2x158.00 ถึงกิโลเมตรที่2x301.00 รวมระยะทาง 143 เมตร ตามฟ้อง ถ้าไม่ยอมรื้อให้โจทก์รื้อได้เอง โดยให้จำเลยเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายจำเลยให้การและฟ้องแย้งว่า ทางหลวงดังกล่าวได้ขยายเขตกว้างเพียง 30 เมตรไม่ใช่ 40 เมตรตามฟ้อง บริเวณที่โจทก์ครอบครองไม่เคยมีการสละสิทธิครอบครองหรือแสดงเจตนายกที่ดินให้เป็นเขตทางหลวงขนาดกว้าง 40 เมตร เจ้าของที่ดินเดิมหรือจำเลยคงครอบครองที่ดินตามแนวรั้วลวดหนามอันเป็นแนวต่อกับเขตทางหลวงเป็นปกติตลอดมาจนปัจจะบันได้สร้างรั้นมา 15 ปีแล้ว เมื่อทางหลวงซึ่งเดิมเป็นถนนดินลูกรังเปลี่ยนเป็นลาดยางทำให้จุดกึ่งกลางถนนที่แท้จริงเปลี่ยนไป โจทก์แสดงการขยายเขตทางกว้าง 40 เมตร รุกล้ำเข้ามาในที่ดินจำเลย หากศาลฟังว่าทางหลวงหมายเลข 3271 มีการขยายเขตถูกต้องกว้าง 40 มีแนวเขตทางเข้ามาในที่ดินจำเลยโจทก์ต้องใช้ค่าที่ดินและอาคารและค่ารื้อถอนให้จำเลยคิดเป็นเงิน 150,000 บาท ขอให้ยกฟ้อง และฟ้องแย้งขอให้บังคับโจทก์รื้อถอนหลักแสดงการขยายเขตทางหลวงจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรตามเดิมห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวในที่ดินที่จำเลยครอบครองหรือมิฉะนั้นให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลย 150,000 บาทศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับคำให้การจำเลย ส่วนฟ้องแย้งมีลักษณะเป็นการฟ้องล่วงหน้าหรือมีเงื่อนไขต้องห้าม จึงไม่รับฟ้องแย้งจำเลยอุทธรณ์คำสั่งศาลอุทธรณ์พิพากษาแก้เป็นว่า ให้รับฟังแย้งของจำเลยเฉพาะในข้อแรกที่ให้โจทก์รื้อถอนหลักเขตแสดงเขตทางจาก 40 เมตร เป็น 30 เมตรห้ามโจทก์เข้ายุ่งเกี่ยวกับที่ดินจำเลย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นจำเลยฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "...ตามฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยมีว่า หากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 ได้มีการเปลี่ยนแปลงขยายเขตโดยถูกต้องตามกฏหมายก็ให้โจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยเป็นเงิน 150,000 บาทเห็นได้ว่าฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นคำฟ้องที่ขอให้บังคับโจทก์ใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยก็ต่อเมื่อศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อถอนรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3271 แล้ว จึงเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข ซึ่งการที่จำเลยจะต้องรื้อรั้วลวดหนามออกไปจากทางหลวงแผ่นดินดังกล่าวและโจทก์จะต้องใช้ค่าชดเชยที่ดินแก่จำเลยหรือไม่ยังไม่เป็นที่แน่นอน โดยจะต้องรอจนศาลพิพากษาให้จำเลยรื้อรั้วลวดหนามตามฟ้องเดิมเสียก่อน ดังนี้ ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยจึงไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา 179วรรคสุดท้าย ศาลล่างทั้งสองไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยชอบแล้ว..."พิพากษายืน.(ดำริ ศุภพิโรจน์-อำนวย อินทุภูติ-สมศักดิ์ จูสวัสดิ์)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุฟ้องแย้งเรื่องใดจะรับไว้พิจารณาได้หรือไม่ มีหลักเกณฑ์การพิจารณาดังนี้ 1. ฟ้องแย้งนั้นเป็นฟ้องหรือไม่ ทั้งนี้เพราะตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 1(3) คำฟ้องแย้งถือเป็นคำฟ้องด้วย เมื่อคำฟ้องแย้งคือคำฟ้อง การพิจารณาว่าจะรับฟ้องแย้งไว้ได้หรือไม่ก็ต้องพิจารณาตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา55 เสียก่อนว่ามีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของจำเลยตามกฏหมายแพ่งแล้วหรือไม่ ข้อโต้แย้งดังกล่าวต้องเป็นข้อโต้แย้งที่เกิดขึ้นแน่นอนแล้ว มิฉะนั้น จะนำมาอ้างเพื่อเป็นเหตุฟ้องแย้งหาได้ไม่ ศาลฎีกาวางหลักเกณฑ์ในเรื่องนี้ว่า "คำฟ้องแย้งจะมีเงื่อนไขไม่ได้" เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 321/2490 วินิจฉัยว่าการฟ้องหรือฟ้องแย้งผู้ฟ้องจะต้องแสดงว่าตนมีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ หรือมีข้อเท็จจริงที่จะใช้สิทธิทางศาลได้ หากเสนอขึ้นมาโดยกล่าวว่าไม่มีกรณีเช่นว่านั้น และว่าถ้าหากศาลเห็นว่ามีคำพิพากษาให้ตนชนะดังนี้ไม่เป็นฟ้องหรือฟ้องแย้งอันจะพึงรับไว้พิจารณา โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยเปิดทางการจำยอม จำเลยต่อสู้ว่าไม่มีการจำยอม แล้วฟ้องแย้งว่า หากศาลฟังว่ามีภารจำยอมก็ขอให้ปลดภารจำยอมดังนี้ ย่อมไม่เป็นฟ้องแย้งอันควรรับไว้พิจารณา คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 743/2498 วินิจฉัยว่าโจทก์ฟ้องขับไล่จำเลยจากที่เช่า จำเลยต่อสู้ว่าจำเลยไม่ผิดสัญญาเช่ากับเจ้าของเดิม โจทก์ซื้อที่พิพาทมาโดยสมยอมและฟ้องแย้งว่า ถ้าโจทก์ซื้อมาโดยชอบก็ให้บังคับให้ทำสัญญาเช่าให้จำเลยดังนี้มูลคดียังไม่เกิดขึ้นจึงฟ้องแย้งไม่ได้ เพราะการเสนอคำฟ้องหรือฟ้องแย้งต่อศาลต้องมีข้อโต้แย้งซึ่งได้บังเกิดขึ้นแล้วเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลตามกฎหมายแพ่งหรือจะต้องใช้สิทธิทางศาล บุคคลนั้นจึงชอบที่จะเสนอคำฟ้องหรือแย้งต่อศาลได้ จะฟ้องแย้งล่วงหน้าไว้โดยที่ยังมิได้มีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 153/2512 ฟ้องแย้งเป็นฟ้องอย่างหนึ่งที่จะต้องเข้าลักษณะทั่วไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 55คือตามฟ้องนั้น ได้มีสิทธิและหน้าที่ทางแพ่งโต้แย้งกันอยู่พร้อมบริบูรณ์จึงจะฟ้องกันได้ โจทก์ฟ้องว่าจำเลยเช่าตึกแถว โจทก์บอกเลิกสัญญาแล้ว ขอให้ขับไล่จำเลยและเรียกค่าเสียหาย จำเลยฟ้องแย้งว่ากำลังซ่อมแซมห้องเช่า หากจำเลยต้องออกจากห้องเช่า โจทก์ต้องใช้เงินค่าซ่อมให้จำเลย จึงขอฟ้องแย้ง ดังนี้ จำเลยหาได้มีสิทธิเป็นเจ้าหนี้อยู่พร้อมบริบูรณ์ในขณะที่ยื่นฟ้องแย้งเข้ามาไม่ แต่เป็นหนี้ที่หากจะถือว่ามีได้ก็เป็นหนี้ที่อาจมีในภายหน้าเท่านั้น ยังมิใช่หนี้ที่พร้อมบริบูรณ์แล้วสำหรับยื่นฟ้องต่อศาลศาลย่อมไม่รับฟ้องแย้งจำเลย 2. ฟ้องแย้งของจำเลยเกี่ยวกับฟ้องเดิมหรือไม่ ทั้งนี้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสามที่บัญญัติว่า"จำเลยจะฟ้องแย้งมาในคำให้การก็ได้ แต่ถ้าฟ้องแย้งนั้นเป็นเรื่องอื่นไม่เกี่ยวกับคำฟ้องเดิมแล้ว ให้ศาลสั่งให้จำเลยฟ้องเป็นคดีต่างหาก" แต่การจะพิจารณาว่าฟ้องแย้งของจำเลยเกี่ยวกับฟ้องเดิมหรือไม่นั้น จะพิจารณาต่อเมื่อฟ้องแย้งดังกล่าวเป็นคำฟ้องที่ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ข้อ 1 แล้วเท่านั้น ถ้าฟ้องแย้งดังกล่าวไม่เป็นฟ้องหรือที่เรียกกันว่าเป็นฟ้องแย้งมีเงื่อนไขเสียแล้วศาลก็ชอบที่จะสั่งไม่รับฟ้องแย้ง โดยไม่ต้องพิจารณาถึงหลักเกณฑ์ในข้อ 2 นี้อีกเลย เมื่อพิจารณาตามหลักเกณฑ์ทั้ง 2 ข้อดังกล่าวแล้ว ผู้บันทึกเห็นด้วยความเคารพอย่างสูงว่า ที่ศาลฎีกาวินิจฉัยในคดีนี้ว่า "ฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลย...เป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข... ไม่เกี่ยวกับฟ้องเดิมพอที่จะรวมการพิจารณาและชี้ขาดคดีนั้นเข้าด้วยกันตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 177 วรรคสาม และมาตรา179 วรรคสุดท้าย" จึงเป็นการวินิจฉัยที่ขาดหลักเกณฑ์ที่เด็ดขาดและแน่นอน ไม่อาจหยั่งทราบได้โดยแน่ชัดว่าศาลมีคำสั่งไม่รับฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเพราะเหตุใด กรณีน่าจะวินิจฉัยเพียงว่า "คำฟ้องแย้งข้อหลังของจำเลยเป็นฟ้องแย้งที่มีเงื่อนไข จึงไม่รับฟ้องแย้ง". วิศิษฐ์ ลิมานนท์