คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7328/2541หลักกฎหมาย: ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญามีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีและถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ ดังนี้ จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีจะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 523,757.15 บาทแก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500บาท นับถัดจากวันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หากไม่ชำระให้บังคับจำนองหากไม่พอชำระให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นจนครบจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 453,898.27 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500 บาทนับแต่วันที่ 28 มีนาคม 2539 จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์หากไม่ชำระให้บังคับจำนอง ถ้าไม่พอให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่า จำเลยทำสัญญาขายลดเช็คแก่โจทก์จำนวน 4 ครั้งเมื่อเช็คแต่ละฉบับถึงกำหนดชำระเงินโจทก์ดำเนินการเรียกเก็บเงินแต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ จำเลยจึงต้องรับผิดชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยในยอดเงินตามเช็คแต่ละฉบับนับตั้งแต่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจนกว่าจะชำระเสร็จ ตามรายการคิดดอกเบี้ยสินเชื่อผิดนัด ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่า ตามสัญญาขายลดเช็คที่กำหนดให้โจทก์คิดดอกเบี้ยจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คเอกสารหมาย จ.2,จ.7, จ.10 และ จ.13 มิใช่เบี้ยปรับตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เพราะเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 คือสัญญาซึ่งลูกหนี้ให้ไว้แก่เจ้าหนี้ว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรนั้นเห็นว่า ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วนศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญาเอกสารหมาย จ.2, จ.7, จ.10, จ.13 ข้อ 1 มีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี และถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ดังนั้น จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี จะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้ อัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญาโดยไม่ต้องผิดนัดจึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดลงได้ ฎีกาโจทก์ฟังขึ้นบางส่วน"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินจำนวน 398,500 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 14 ต่อปี ในยอดเงินตามเช็คเอกสารหมาย จ.3 ตั้งแต่วันที่ 3 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.5ตั้งแต่วันที่ 10 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.8ตั้งแต่วันที่ 16 พฤษภาคม 2537 ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 13.75 ต่อปีตามเช็คเอกสารหมาย จ.11 ตั้งแต่วันที่ 7 มิถุนายน 2537ตามเช็คเอกสารหมาย จ.14 ตั้งแต่วันที่ 20 มิถุนายน 2537จนถึงวันชำระเสร็จให้แก่โจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7328/2541ธนาคาร กรุงเทพ จำกัด ( มหาชนโจทก์นาย จีรศักดิ์ แซ่ลิ้มหรือรัตนธนันต์จำเลย ป.พ.พ. ม. 379ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญามีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีและถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ ดังนี้ จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีจะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 523,757.15 บาทแก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500บาท นับถัดจากวันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หากไม่ชำระให้บังคับจำนองหากไม่พอชำระให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นจนครบจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 453,898.27 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500 บาทนับแต่วันที่ 28 มีนาคม 2539 จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์หากไม่ชำระให้บังคับจำนอง ถ้าไม่พอให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่า จำเลยทำสัญญาขายลดเช็คแก่โจทก์จำนวน 4 ครั้งเมื่อเช็คแต่ละฉบับถึงกำหนดชำระเงินโจทก์ดำเนินการเรียกเก็บเงินแต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ จำเลยจึงต้องรับผิดชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยในยอดเงินตามเช็คแต่ละฉบับนับตั้งแต่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจนกว่าจะชำระเสร็จ ตามรายการคิดดอกเบี้ยสินเชื่อผิดนัด ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่า ตามสัญญาขายลดเช็คที่กำหนดให้โจทก์คิดดอกเบี้ยจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คเอกสารหมาย จ.2,จ.7, จ.10 และ จ.13 มิใช่เบี้ยปรับตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เพราะเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 คือสัญญาซึ่งลูกหนี้ให้ไว้แก่เจ้าหนี้ว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรนั้นเห็นว่า ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วนศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญาเอกสารหมาย จ.2, จ.7, จ.10, จ.13 ข้อ 1 มีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี และถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ดังนั้น จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี จะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้ อัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญาโดยไม่ต้องผิดนัดจึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดลงได้ ฎีกาโจทก์ฟังขึ้นบางส่วน"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินจำนวน 398,500 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 14 ต่อปี ในยอดเงินตามเช็คเอกสารหมาย จ.3 ตั้งแต่วันที่ 3 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.5ตั้งแต่วันที่ 10 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.8ตั้งแต่วันที่ 16 พฤษภาคม 2537 ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 13.75 ต่อปีตามเช็คเอกสารหมาย จ.11 ตั้งแต่วันที่ 7 มิถุนายน 2537ตามเช็คเอกสารหมาย จ.14 ตั้งแต่วันที่ 20 มิถุนายน 2537จนถึงวันชำระเสร็จให้แก่โจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(สมลักษณ์ จัดกระบวนพล-สถิตย์ ไพเราะ-ระพินทร บรรจงศิลป)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติว่าด้วยเบี้ยปรับเป็นส่วนหนึ่งของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 2 ว่าด้วยหนี้ โดยจัดอยู่ในลักษณะ 2ว่าด้วยสัญญา โดยเป็นหมวด 3 ว่าด้วยมัดจำและกำหนดเบี้ยปรับ(มาตรา 377-385) แยกเป็นมัดจำตามมาตรา 377 และมาตรา 378 และเบี้ยปรับตั้งแต่มาตรา 379 ถึง มาตรา 385 ลักษณะของเบี้ยปรับที่สำคัญที่สุดก็คือ เป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าที่ลูกหนี้จะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นค่าเสียหายแก่เจ้าหนี้เมื่อลูกหนี้ผิดนัดไม่ชำระหนี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 506/2535, 3397/2535, และ 1642/2539) เมื่อเป็นเบี้ยปรับศาลมีอำนาจลดลงได้ ถ้าเห็นว่าเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 383 วรรคหนึ่ง) ปัญหาว่าศาลมีอำนาจลดได้เองหรือไม่แม้ไม่มีผู้ใดขอให้ลด เช่นมิได้ให้การขอให้ลดหรือจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ มีความเห็นของนักนิติศาสตร์บางท่านเห็นว่า ปัญหาว่าเบี้ยปรับสูงเกินส่วนหรือไม่นั้นมิใช่ปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 142(5) ศาลจึงไม่อาจยกขึ้นวินิจฉัยได้ เว้นแต่จำเลยจะยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การเท่านั้น อย่างไรก็ดีมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยมาตลอดว่ากรณีเบี้ยปรับนี้ให้อำนาจแก่ศาลในการใช้ดุลพินิจลดเบี้ยปรับได้ แม้จำเลยจะมิได้ให้การต่อสู้และนำสืบว่าเบี้ยปรับสูงเกินส่วน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4670/2533,2302/2538 และ 5268/2539) กรณีคดีตามหัวเรื่องหมายเหตุนี้ก็เช่นเดียวกัน ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นเบี้ยปรับเมื่อสูงเกินส่วนแล้วศาลย่อมลดลงได้ ทั้งที่คดีนี้จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาและคดีขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาโดยโจทก์เป็นผู้อุทธรณ์แต่ฝ่ายเดียว ตามบรรทัดฐานของศาลฎีกาตลอดมาคงได้หลักหรือข้อยุติว่า เบี้ยปรับนั้นเมื่อสูงเกินส่วนศาลย่อมมีอำนาจใช้ดุลพินิจลดลงได้ ทั้งนี้โดยพิเคราะห์ถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมายไม่ใช่เพียงแต่ทางได้เสียในเชิงทรัพย์สินเท่านั้น(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 วรรคหนึ่ง)โดยไม่คำนึงถึงว่าจำเลยจะให้การขอให้ลดเบี้ยปรับหรือไม่ก็ตามและแม้แต่ในคดีที่จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลก็มีอำนาจลดเบี้ยปรับได้ ถ้าเห็นว่ากำหนดไว้สูงเกินส่วน ปัญหาที่น่าศึกษาทำความเข้าใจก็คือ การกำหนดเป็นดอกเบี้ยไว้ก็มีข้อพิจารณาว่าการกำหนดเป็นดอกเบี้ยนั้นถือว่าเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ถ้าไม่ใช่เบี้ยปรับแล้วไม่อาจลดได้ เช่นตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3553/2539 ตามสัญญากู้ยืมเงินหรือสัญญาจำนองกำหนดให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้มีสิทธิขึ้นอัตราดอกเบี้ยได้ แม้จำเลยผู้เป็นลูกหนี้จะมิได้ผิดนัดชำระหนี้ ดังนี้ ข้อสัญญาที่กำหนดในเรื่องดอกเบี้ยจึงไม่ใช่เบี้ยปรับ และยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 894/2540 วินิจฉัยว่าธนาคารอาคารสงเคราะห์โจทก์ผู้ให้กู้มีสิทธิคิดดอกเบี้ยได้ในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี และได้ระบุไว้ในสัญญากู้เงินให้โจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยในอัตราดังกล่าว การคิดดอกเบี้ยของโจทก์ดังกล่าวจึงเข้าลักษณะเป็นดอกผลนิตินัยตามที่โจทก์พึงได้รับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 148 วรรคสาม มิใช่เป็นเรื่องที่ลูกหนี้สัญญาว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรอันจะถือว่าเป็นเบี้ยปรับ ศาลจึงลดจำนวนลงไม่ได้ ตามตัวอย่างคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3553/2539และ 894/2540 เป็นการกู้ยืมเงินตามปกติตามบทบัญญัติว่าด้วยกู้ยืมเงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653และคิดค่าตอบแทนกันเป็นดอกเบี้ยได้ตามมาตรา 654 ซึ่งถือว่าเป็นดอกผลนิตินัย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 148 วรรคสาม คือประโยชน์ที่ได้มาเป็นครั้งคราวของเจ้าของเงิน ซึ่งให้กู้ยืมเงินโดยอาจคิดเป็นรายวันหรือตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ และประการสำคัญที่ควรพิจารณาถึงว่าเป็นสิทธิตามกฎหมายหรือข้อสัญญาที่ตกลงกันไว้โดยมิได้มีการผิดนัด เช่น ธนาคารกำหนดอัตราดอกเบี้ยร้อยละ 20 ต่อปีแต่เรียกเก็บจริงในอัตราร้อยละ 10 ต่อปี และขึ้นเป็นร้อยละ 15 ต่อปีได้ แม้ไม่มีการผิดนัด ดังนี้เป็นการกำหนดขอบข่ายที่จะเรียกดอกเบี้ยได้ตามความเหมาะสม ตามกระแสการเงินขึ้นลงของตลาดสากลหรือตลาดโลกจึงไม่มีการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าตามลักษณะเบี้ยปรับ เมื่อไม่ใช่เบี้ยปรับศาลย่อมไม่มีอำนาจลดได้ แม้เห็นว่าเรียกดอกเบี้ยสูงเกินไปก็ตาม และขอให้เปรียบเทียบกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 707/2539 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อสัญญาระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้ที่มีลักษณะเป็นค่าเสียหายที่กำหนดไว้ล่วงหน้าให้เจ้าหนี้หรือเรียกเอาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควร ย่อมเป็นเบี้ยปรับทั้งสิ้นไม่ว่าจะมีการเรียกชื่ออย่างไรหรือไม่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กู้เงินจากโจทก์โดยยอมเสียดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 12.5 ต่อปี กำหนดชำระเงินต้นและดอกเบี้ยเป็นรายเดือนซึ่งหากผิดนัดไม่ส่งเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยตามอัตราและกำหนดยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยสำหรับเงินคงค้างเพิ่มขึ้นเป็นอัตราสูงสุดตามประกาศของโจทก์ที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทย ดอกเบี้ยที่เพิ่มขึ้นจากดอกเบี้ยเดิมจึงถือว่าเป็นเบี้ยปรับ ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวมีการคิดดอกเบี้ยกันอัตราตายตัวคือร้อยละ 12.5 ต่อปี แต่ถ้าผิดนัดแล้วผู้กู้ยอมให้คิดดอกเบี้ยสูงขึ้นไปอีกสำหรับเงินต้นที่ค้างในอัตราสูงสุดตามประกาศของธนาคารโจทก์โดยอาศัยอำนาจตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทย ในส่วนนี้จึงเข้าหลักเกณฑ์เรื่องเบี้ยปรับแล้วทั้งนี้โดยถือเอาการผิดนัดเป็นเรื่องที่จะเรียกดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นได้กรณีจึงแตกต่างจากคดีก่อน ข้อเท็จจริงในคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7328/2541 หัวข้อหมายเหตุนี้เป็นเรื่องจำเลยขายลดเช็คแก่โจทก์ซึ่งเป็นธนาคารรวม 4 ครั้งโดยกำหนดดอกเบี้ยกันไว้ในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีโดยถ้าผิดนัดให้คิดดอกเบี้ยได้ในอัตราร้อยละ 18 ต่อปีศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยในปัญหานี้ เนื่องจากโจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยในกรณีนี้มิใช่เบี้ยปรับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์ โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ กรณีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เพิ่มขึ้นจากอัตราร้อยละ 14 หรือ 13.75 ต่อปีแล้วแต่กรณีเท่านั้น ไม่ถือว่าเป็นเบี้ยปรับทั้งหมด ดังนั้นหากลดก็ลดได้ต่ำสุดไม่น้อยกว่าร้อยละ 14 หรือ 13.75 ต่อปีจะลดต่ำกว่านี้ไม่ได้ เพราะอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญา โดยไม่ต้องผิดนัด จึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดได้ ดังนั้น ในกรณีการกู้ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ยแก่กัน คงต้องพิจารณาแนวบรรทัดฐานของศาลฎีกาดังกล่าวเป็นหลักในการวินิจฉัยว่ากรณีใดเป็นเบี้ยปรับหรือกรณีใดเป็นดอกเบี้ย ซึ่งอาจต้องวินิจฉัยเป็น 2 ส่วน ในคดีเดียวกันนั้น ปัญหาที่น่าคิด ดังที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คนั้นมิใช่เบี้ยปรับ ดังนั้นข้อที่ควรต้องศึกษากันต่อไปก็คือการขายลดเช็คที่ให้ดอกเบี้ยแก่กันนั้นถือว่าเป็นการกู้ยืมเงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 หรือไม่ เพราะถ้าถือว่าเป็นการกู้ยืมเงินดอกเบี้ยที่ให้แก่กันย่อมเป็นดอกเบี้ยนิตินัยตามมาตรา 148 วรรคสามตามแนวที่ศาลฎีกาวางไว้ในคดีตามหมายเหตุนี้ คงต้องศึกษาทำความเข้าใจเรื่องสัญญาขายลดเช็คกับเรื่องกู้ยืมเงินกันต่อไปขอทิ้งไว้เป็นปัญหาสำหรับนักกฎหมายวิเคราะห์กันต่อไป พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษาคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 523,757.15 บาทแก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500บาท นับถัดจากวันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หากไม่ชำระให้บังคับจำนองหากไม่พอชำระให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นจนครบจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 453,898.27 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500 บาทนับแต่วันที่ 28 มีนาคม 2539 จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์หากไม่ชำระให้บังคับจำนอง ถ้าไม่พอให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่า จำเลยทำสัญญาขายลดเช็คแก่โจทก์จำนวน 4 ครั้งเมื่อเช็คแต่ละฉบับถึงกำหนดชำระเงินโจทก์ดำเนินการเรียกเก็บเงินแต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ จำเลยจึงต้องรับผิดชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยในยอดเงินตามเช็คแต่ละฉบับนับตั้งแต่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจนกว่าจะชำระเสร็จ ตามรายการคิดดอกเบี้ยสินเชื่อผิดนัด ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่า ตามสัญญาขายลดเช็คที่กำหนดให้โจทก์คิดดอกเบี้ยจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คเอกสารหมาย จ.2,จ.7, จ.10 และ จ.13 มิใช่เบี้ยปรับตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เพราะเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 คือสัญญาซึ่งลูกหนี้ให้ไว้แก่เจ้าหนี้ว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรนั้นเห็นว่า ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วนศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญาเอกสารหมาย จ.2, จ.7, จ.10, จ.13 ข้อ 1 มีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี และถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ดังนั้น จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี จะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้ อัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญาโดยไม่ต้องผิดนัดจึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดลงได้ ฎีกาโจทก์ฟังขึ้นบางส่วน"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินจำนวน 398,500 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 14 ต่อปี ในยอดเงินตามเช็คเอกสารหมาย จ.3 ตั้งแต่วันที่ 3 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.5ตั้งแต่วันที่ 10 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.8ตั้งแต่วันที่ 16 พฤษภาคม 2537 ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 13.75 ต่อปีตามเช็คเอกสารหมาย จ.11 ตั้งแต่วันที่ 7 มิถุนายน 2537ตามเช็คเอกสารหมาย จ.14 ตั้งแต่วันที่ 20 มิถุนายน 2537จนถึงวันชำระเสร็จให้แก่โจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7328/2541ธนาคาร กรุงเทพ จำกัด ( มหาชนโจทก์นาย จีรศักดิ์ แซ่ลิ้มหรือรัตนธนันต์จำเลย ป.พ.พ. ม. 379ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วน ศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญามีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีและถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ ดังนี้ จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีจะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยชำระเงิน 523,757.15 บาทแก่โจทก์ พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 18 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500บาท นับถัดจากวันฟ้องไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หากไม่ชำระให้บังคับจำนองหากไม่พอชำระให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นจนครบจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยชำระเงิน 453,898.27 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี จากต้นเงิน 398,500 บาทนับแต่วันที่ 28 มีนาคม 2539 จนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์หากไม่ชำระให้บังคับจำนอง ถ้าไม่พอให้บังคับคดีจากทรัพย์สินอื่นโจทก์อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายืนโจทก์ฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "พิเคราะห์แล้ว ข้อเท็จจริงรับฟังได้ในเบื้องต้นว่า จำเลยทำสัญญาขายลดเช็คแก่โจทก์จำนวน 4 ครั้งเมื่อเช็คแต่ละฉบับถึงกำหนดชำระเงินโจทก์ดำเนินการเรียกเก็บเงินแต่ธนาคารตามเช็คปฏิเสธการจ่ายเงินทุกฉบับ จำเลยจึงต้องรับผิดชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยในยอดเงินตามเช็คแต่ละฉบับนับตั้งแต่ธนาคารปฏิเสธการจ่ายเงินจนกว่าจะชำระเสร็จ ตามรายการคิดดอกเบี้ยสินเชื่อผิดนัด ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์มีว่า ตามสัญญาขายลดเช็คที่กำหนดให้โจทก์คิดดอกเบี้ยจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดนั้นเป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คเอกสารหมาย จ.2,จ.7, จ.10 และ จ.13 มิใช่เบี้ยปรับตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์เพราะเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 คือสัญญาซึ่งลูกหนี้ให้ไว้แก่เจ้าหนี้ว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรนั้นเห็นว่า ข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นนี้จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 379 ซึ่งถ้าสูงเกินส่วนศาลมีอำนาจลดลงได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383แต่ที่ศาลอุทธรณ์ให้ลดอัตราดอกเบี้ยลงเหลือในอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปียังไม่ถูกต้อง เพราะตามสัญญาเอกสารหมาย จ.2, จ.7, จ.10, จ.13 ข้อ 1 มีข้อตกลงจะชำระดอกเบี้ยตามปกติโดยไม่ผิดนัดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี และถ้าผิดนัดจึงจะคิดเพิ่มขึ้นจากนี้ดังนั้น จึงเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เกินจากร้อยละ 14 และ13.75 ต่อปี การลดลงจึงลดลงได้ต่ำสุดในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี จะลดลงให้ต่ำกว่านี้ไม่ได้ อัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปี เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญาโดยไม่ต้องผิดนัดจึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดลงได้ ฎีกาโจทก์ฟังขึ้นบางส่วน"พิพากษาแก้เป็นว่า ให้จำเลยชำระเงินจำนวน 398,500 บาทพร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 14 ต่อปี ในยอดเงินตามเช็คเอกสารหมาย จ.3 ตั้งแต่วันที่ 3 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.5ตั้งแต่วันที่ 10 พฤษภาคม 2537 ตามเช็คเอกสารหมาย จ.8ตั้งแต่วันที่ 16 พฤษภาคม 2537 ดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 13.75 ต่อปีตามเช็คเอกสารหมาย จ.11 ตั้งแต่วันที่ 7 มิถุนายน 2537ตามเช็คเอกสารหมาย จ.14 ตั้งแต่วันที่ 20 มิถุนายน 2537จนถึงวันชำระเสร็จให้แก่โจทก์ นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(สมลักษณ์ จัดกระบวนพล-สถิตย์ ไพเราะ-ระพินทร บรรจงศิลป)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุบทบัญญัติว่าด้วยเบี้ยปรับเป็นส่วนหนึ่งของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 2 ว่าด้วยหนี้ โดยจัดอยู่ในลักษณะ 2ว่าด้วยสัญญา โดยเป็นหมวด 3 ว่าด้วยมัดจำและกำหนดเบี้ยปรับ(มาตรา 377-385) แยกเป็นมัดจำตามมาตรา 377 และมาตรา 378 และเบี้ยปรับตั้งแต่มาตรา 379 ถึง มาตรา 385 ลักษณะของเบี้ยปรับที่สำคัญที่สุดก็คือ เป็นการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าที่ลูกหนี้จะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นค่าเสียหายแก่เจ้าหนี้เมื่อลูกหนี้ผิดนัดไม่ชำระหนี้ (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 506/2535, 3397/2535, และ 1642/2539) เมื่อเป็นเบี้ยปรับศาลมีอำนาจลดลงได้ ถ้าเห็นว่าเบี้ยปรับที่ริบนั้นสูงเกินส่วน (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 383 วรรคหนึ่ง) ปัญหาว่าศาลมีอำนาจลดได้เองหรือไม่แม้ไม่มีผู้ใดขอให้ลด เช่นมิได้ให้การขอให้ลดหรือจำเลยขาดนัดยื่นคำให้การ มีความเห็นของนักนิติศาสตร์บางท่านเห็นว่า ปัญหาว่าเบี้ยปรับสูงเกินส่วนหรือไม่นั้นมิใช่ปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 142(5) ศาลจึงไม่อาจยกขึ้นวินิจฉัยได้ เว้นแต่จำเลยจะยกขึ้นต่อสู้ไว้ในคำให้การเท่านั้น อย่างไรก็ดีมีคำพิพากษาศาลฎีกาวินิจฉัยมาตลอดว่ากรณีเบี้ยปรับนี้ให้อำนาจแก่ศาลในการใช้ดุลพินิจลดเบี้ยปรับได้ แม้จำเลยจะมิได้ให้การต่อสู้และนำสืบว่าเบี้ยปรับสูงเกินส่วน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4670/2533,2302/2538 และ 5268/2539) กรณีคดีตามหัวเรื่องหมายเหตุนี้ก็เช่นเดียวกัน ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเป็นเบี้ยปรับเมื่อสูงเกินส่วนแล้วศาลย่อมลดลงได้ ทั้งที่คดีนี้จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาและคดีขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์และศาลฎีกาโดยโจทก์เป็นผู้อุทธรณ์แต่ฝ่ายเดียว ตามบรรทัดฐานของศาลฎีกาตลอดมาคงได้หลักหรือข้อยุติว่า เบี้ยปรับนั้นเมื่อสูงเกินส่วนศาลย่อมมีอำนาจใช้ดุลพินิจลดลงได้ ทั้งนี้โดยพิเคราะห์ถึงทางได้เสียของเจ้าหนี้ทุกอย่างอันชอบด้วยกฎหมายไม่ใช่เพียงแต่ทางได้เสียในเชิงทรัพย์สินเท่านั้น(ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 383 วรรคหนึ่ง)โดยไม่คำนึงถึงว่าจำเลยจะให้การขอให้ลดเบี้ยปรับหรือไม่ก็ตามและแม้แต่ในคดีที่จำเลยขาดนัดยื่นคำให้การและขาดนัดพิจารณาศาลก็มีอำนาจลดเบี้ยปรับได้ ถ้าเห็นว่ากำหนดไว้สูงเกินส่วน ปัญหาที่น่าศึกษาทำความเข้าใจก็คือ การกำหนดเป็นดอกเบี้ยไว้ก็มีข้อพิจารณาว่าการกำหนดเป็นดอกเบี้ยนั้นถือว่าเป็นเบี้ยปรับหรือไม่ ถ้าไม่ใช่เบี้ยปรับแล้วไม่อาจลดได้ เช่นตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3553/2539 ตามสัญญากู้ยืมเงินหรือสัญญาจำนองกำหนดให้โจทก์ผู้เป็นเจ้าหนี้มีสิทธิขึ้นอัตราดอกเบี้ยได้ แม้จำเลยผู้เป็นลูกหนี้จะมิได้ผิดนัดชำระหนี้ ดังนี้ ข้อสัญญาที่กำหนดในเรื่องดอกเบี้ยจึงไม่ใช่เบี้ยปรับ และยังมีคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 894/2540 วินิจฉัยว่าธนาคารอาคารสงเคราะห์โจทก์ผู้ให้กู้มีสิทธิคิดดอกเบี้ยได้ในอัตราร้อยละ 19 ต่อปี และได้ระบุไว้ในสัญญากู้เงินให้โจทก์มีสิทธิคิดดอกเบี้ยจากจำเลยในอัตราดังกล่าว การคิดดอกเบี้ยของโจทก์ดังกล่าวจึงเข้าลักษณะเป็นดอกผลนิตินัยตามที่โจทก์พึงได้รับตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 148 วรรคสาม มิใช่เป็นเรื่องที่ลูกหนี้สัญญาว่าจะใช้เงินจำนวนหนึ่งเป็นเบี้ยปรับเมื่อตนไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควรอันจะถือว่าเป็นเบี้ยปรับ ศาลจึงลดจำนวนลงไม่ได้ ตามตัวอย่างคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3553/2539และ 894/2540 เป็นการกู้ยืมเงินตามปกติตามบทบัญญัติว่าด้วยกู้ยืมเงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653และคิดค่าตอบแทนกันเป็นดอกเบี้ยได้ตามมาตรา 654 ซึ่งถือว่าเป็นดอกผลนิตินัย ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 148 วรรคสาม คือประโยชน์ที่ได้มาเป็นครั้งคราวของเจ้าของเงิน ซึ่งให้กู้ยืมเงินโดยอาจคิดเป็นรายวันหรือตามระยะเวลาที่กำหนดไว้ และประการสำคัญที่ควรพิจารณาถึงว่าเป็นสิทธิตามกฎหมายหรือข้อสัญญาที่ตกลงกันไว้โดยมิได้มีการผิดนัด เช่น ธนาคารกำหนดอัตราดอกเบี้ยร้อยละ 20 ต่อปีแต่เรียกเก็บจริงในอัตราร้อยละ 10 ต่อปี และขึ้นเป็นร้อยละ 15 ต่อปีได้ แม้ไม่มีการผิดนัด ดังนี้เป็นการกำหนดขอบข่ายที่จะเรียกดอกเบี้ยได้ตามความเหมาะสม ตามกระแสการเงินขึ้นลงของตลาดสากลหรือตลาดโลกจึงไม่มีการกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าตามลักษณะเบี้ยปรับ เมื่อไม่ใช่เบี้ยปรับศาลย่อมไม่มีอำนาจลดได้ แม้เห็นว่าเรียกดอกเบี้ยสูงเกินไปก็ตาม และขอให้เปรียบเทียบกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 707/2539 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อสัญญาระหว่างเจ้าหนี้และลูกหนี้ที่มีลักษณะเป็นค่าเสียหายที่กำหนดไว้ล่วงหน้าให้เจ้าหนี้หรือเรียกเอาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ หรือไม่ชำระหนี้ให้ถูกต้องตามสมควร ย่อมเป็นเบี้ยปรับทั้งสิ้นไม่ว่าจะมีการเรียกชื่ออย่างไรหรือไม่จำเลยที่ 1 และที่ 2 กู้เงินจากโจทก์โดยยอมเสียดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 12.5 ต่อปี กำหนดชำระเงินต้นและดอกเบี้ยเป็นรายเดือนซึ่งหากผิดนัดไม่ส่งเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยตามอัตราและกำหนดยอมให้โจทก์คิดดอกเบี้ยสำหรับเงินคงค้างเพิ่มขึ้นเป็นอัตราสูงสุดตามประกาศของโจทก์ที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทย ดอกเบี้ยที่เพิ่มขึ้นจากดอกเบี้ยเดิมจึงถือว่าเป็นเบี้ยปรับ ข้อเท็จจริงตามคำพิพากษาศาลฎีกาดังกล่าวมีการคิดดอกเบี้ยกันอัตราตายตัวคือร้อยละ 12.5 ต่อปี แต่ถ้าผิดนัดแล้วผู้กู้ยอมให้คิดดอกเบี้ยสูงขึ้นไปอีกสำหรับเงินต้นที่ค้างในอัตราสูงสุดตามประกาศของธนาคารโจทก์โดยอาศัยอำนาจตามประกาศของธนาคารแห่งประเทศไทย ในส่วนนี้จึงเข้าหลักเกณฑ์เรื่องเบี้ยปรับแล้วทั้งนี้โดยถือเอาการผิดนัดเป็นเรื่องที่จะเรียกดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นได้กรณีจึงแตกต่างจากคดีก่อน ข้อเท็จจริงในคดีตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7328/2541 หัวข้อหมายเหตุนี้เป็นเรื่องจำเลยขายลดเช็คแก่โจทก์ซึ่งเป็นธนาคารรวม 4 ครั้งโดยกำหนดดอกเบี้ยกันไว้ในอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 ต่อปีโดยถ้าผิดนัดให้คิดดอกเบี้ยได้ในอัตราร้อยละ 18 ต่อปีศาลฎีกาได้มีคำวินิจฉัยในปัญหานี้ เนื่องจากโจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยในกรณีนี้มิใช่เบี้ยปรับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อตกลงให้คิดดอกเบี้ยเพิ่มในกรณีลูกหนี้ผิดนัดนั้นเห็นเจตนาของโจทก์ได้ว่าประสงค์จะให้เป็นค่าเสียหายแก่โจทก์ โดยกำหนดค่าเสียหายไว้ล่วงหน้าในรูปของดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจากเดิม ดอกเบี้ยที่คิดเพิ่มขึ้นจึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ กรณีนี้ศาลฎีกาเห็นว่าเป็นเบี้ยปรับเฉพาะส่วนที่เพิ่มขึ้นจากอัตราร้อยละ 14 หรือ 13.75 ต่อปีแล้วแต่กรณีเท่านั้น ไม่ถือว่าเป็นเบี้ยปรับทั้งหมด ดังนั้นหากลดก็ลดได้ต่ำสุดไม่น้อยกว่าร้อยละ 14 หรือ 13.75 ต่อปีจะลดต่ำกว่านี้ไม่ได้ เพราะอัตราร้อยละ 14 และ 13.75 เป็นไปตามข้อตกลงในสัญญา โดยไม่ต้องผิดนัด จึงมิใช่เบี้ยปรับที่จะลดได้ ดังนั้น ในกรณีการกู้ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ยแก่กัน คงต้องพิจารณาแนวบรรทัดฐานของศาลฎีกาดังกล่าวเป็นหลักในการวินิจฉัยว่ากรณีใดเป็นเบี้ยปรับหรือกรณีใดเป็นดอกเบี้ย ซึ่งอาจต้องวินิจฉัยเป็น 2 ส่วน ในคดีเดียวกันนั้น ปัญหาที่น่าคิด ดังที่โจทก์ฎีกาว่าดอกเบี้ยที่โจทก์คิดจากจำเลยเมื่อมีการผิดนัดตามสัญญาขายลดเช็คนั้นมิใช่เบี้ยปรับ ดังนั้นข้อที่ควรต้องศึกษากันต่อไปก็คือการขายลดเช็คที่ให้ดอกเบี้ยแก่กันนั้นถือว่าเป็นการกู้ยืมเงินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 653 หรือไม่ เพราะถ้าถือว่าเป็นการกู้ยืมเงินดอกเบี้ยที่ให้แก่กันย่อมเป็นดอกเบี้ยนิตินัยตามมาตรา 148 วรรคสามตามแนวที่ศาลฎีกาวางไว้ในคดีตามหมายเหตุนี้ คงต้องศึกษาทำความเข้าใจเรื่องสัญญาขายลดเช็คกับเรื่องกู้ยืมเงินกันต่อไปขอทิ้งไว้เป็นปัญหาสำหรับนักกฎหมายวิเคราะห์กันต่อไป พลประสิทธิ์ ฤทธิ์รักษา