ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้องการพิจารณาและการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศพ.ศ. ๒๕๕๙ โดยที่พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศพ.ศ. ๒๕๕๘ กำหนดให้มีระเบียบว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง การพิจารณาและการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศโดยคำแนะนำของคณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศอาศัยอำนาจตามความในมาตรา๔ และมาตรา ๑๘ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. ๒๕๕๘รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์โดยคำแนะนำของคณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศจึงวางระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้ข้อ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ระเบียบกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการในการยื่นคำร้อง การพิจารณาและการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ พ.ศ. ๒๕๕๙ข้อ๒[๑] ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไปข้อ๓ ในระเบียบนี้กระบวนพิจารณา หมายความว่า การกระทำใด ๆอันเกี่ยวด้วยการยื่นคำร้อง การพิจารณา และการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้ซึ่งได้กระทำโดยคู่กรณีหรือโดยคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศคณะอนุกรรมการ และพนักงานเจ้าหน้าที่ หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายจากคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศการไต่สวน หมายความว่าการดำเนินการแสวงหาข้อเท็จจริงและรวบรวมพยานหลักฐานไม่ว่าจะได้ดำเนินการในชั้นการพิจารณาหรือการวินิจฉัยเพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงและมูลกรณีที่มีการยื่นคำร้อง หรือเพื่อที่จะทราบข้อเท็จจริงและพิสูจน์การกระทำว่าเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหรือไม่คู่กรณี หมายความว่า ผู้ร้อง ผู้ถูกร้องและให้หมายความรวมถึงบุคคลซึ่งเข้ามาเป็นคู่กรณีไม่ว่าด้วยความสมัครใจหรือถูกเรียกเข้ามาเนื่องจากเป็นผู้มีส่วนได้เสียหรืออาจถูกกระทบจากผลแห่งการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหรือการมีคำวินิจฉัยในเรื่องดังกล่าวคำร้อง หมายความว่าการเสนอข้อกล่าวหาต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศไม่ว่าจะได้เสนอในครั้งแรกหรือเสนอในภายหลังโดยการแก้ไขเพิ่มเติมหรือโดยสอดเข้ามาเป็นคู่กรณีไม่ว่าด้วยความสมัครใจหรือถูกเรียกเข้ามาผู้ร้อง หมายความว่าผู้ที่เสนอข้อกล่าวหาต่อคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายจากการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศและให้หมายความรวมถึงผู้ที่ได้รับมอบหมายด้วยผู้ถูกร้อง หมายความว่าผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าได้กระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศผู้รับคำร้อง หมายความว่าพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้รับคำร้อง ตรวจคำร้องการดำเนินงานธุรการตามระเบียบนี้และให้หมายความรวมถึงเจ้าหน้าที่ที่มีหน้าที่รับหนังสือตามระเบียบว่าด้วยงานสารบรรณคณะกรรมการ วลพ. หมายความว่าคณะกรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศกรรมการ วลพ. หมายความว่ากรรมการวินิจฉัยการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศคณะอนุกรรมการ หมายความว่าคณะอนุกรรมการที่คณะกรรมการ วลพ. แต่งตั้งอนุกรรมการ หมายความว่า อนุกรรมการที่คณะกรรมการวลพ. แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ หมายความว่าผู้ซึ่งรัฐมนตรีแต่งตั้งให้ปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศพ.ศ. ๒๕๕๘กรม หมายความว่า กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัวข้อ๔ ให้อธิบดีกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัวรักษาการตามระเบียบนี้และเป็นผู้วินิจฉัยชี้ขาดในกรณีที่มีปัญหาหรือข้อขัดแย้งเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้หมวด ๑การยื่นคำร้อง ข้อ๕ บุคคลใดเห็นว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายจากการกระทำในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศและมิใช่เป็นเรื่องที่มีการฟ้องร้องเป็นคดีอยู่ในศาลหรือที่ศาลพิพากษาหรือมีคำสั่งเด็ดขาดแล้ว ให้มีสิทธิยื่นคำร้องหรืออาจขอให้องค์กรที่เกี่ยวข้องเป็นผู้ยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการวลพ. เพื่อพิจารณาวินิจฉัยข้อ๖ ผู้ร้องอาจร้องด้วยวาจาต่อผู้รับคำร้องยื่นคำร้องด้วยตนเอง ส่งทางไปรษณีย์ หรือยื่นผ่านช่องทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ก็ได้ในกรณียื่นคำร้องโดยส่งทางไปรษณีย์ให้ถือวันที่ที่ทำการไปรษณีย์ต้นทางประทับตรารับที่ซองหนังสือเป็นวันยื่นคำร้องในเขตกรุงเทพมหานครให้ยื่นหรือส่งคำร้องต่อกรมหรือหน่วยงานอื่นตามที่กรมประกาศกำหนดในจังหวัดให้ยื่นหรือส่งคำร้องต่อศูนย์เรียนรู้การพัฒนาสตรีและครอบครัวสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดหรือหน่วยงานอื่นตามที่กรมประกาศกำหนดในกรณีร้องด้วยวาจาให้ผู้รับคำร้องบันทึกถ้อยคำของผู้ร้องและให้ผู้ร้องและผู้รับคำร้องลงลายมือชื่อในคำร้องนั้นไว้เป็นหลักฐานข้อ๗ การยื่นคำร้องให้ยื่นภายในหนึ่งปีนับแต่วันทราบหรือถือว่าทราบเหตุแห่งการร้องและในกรณีทำคำร้องเป็นหนังสืออย่างน้อยต้องมีสาระสำคัญดังนี้(๑)ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้อง(๒)ชื่อและที่อยู่ของผู้ถูกร้อง(๓)ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสาเหตุที่เห็นว่าตนได้รับหรือจะได้รับความเสียหายในลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ(๔)พยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง (ถ้ามี)(๕)คำขอหรือความประสงค์ของผู้ร้อง(๖)ลายมือชื่อของผู้ร้องข้อ๘ ในการยื่นคำร้องให้ผู้ร้องแนบสำเนาบัตรประจำตัวประชาชนหรือสำเนาเอกสารแสดงตัวบุคคลที่ทางราชการออกให้ และพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้อง(ถ้ามี) กรณีที่ไม่อาจแนบพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องได้เพราะพยานหลักฐานอยู่ในความครอบครองของส่วนราชการหน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ นายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการบุคคลอื่นหรือเพราะเหตุอื่นใด ให้ระบุเหตุที่ไม่อาจแนบพยานหลักฐานไว้ในคำร้องด้วยให้ผู้ร้องทำสำเนาคำร้องและรับรองความถูกต้องของเอกสารตามวรรคหนึ่งจำนวนหนึ่งชุดยื่นพร้อมกับคำร้องถ้าผู้ร้องประสงค์จะแถลงด้วยวาจาในชั้นการพิจารณาให้แสดงความประสงค์ไว้ในคำร้องด้วยหรือจะทำเป็นหนังสือยื่นก่อนเริ่มการพิจารณาก็ได้ข้อ๙ ผู้ร้องจะมอบหมายให้ผู้อื่นยื่นคำร้องแทนได้ในกรณีมีเหตุจำเป็นอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้(๑)เจ็บป่วยจนไม่สามารถยื่นคำร้องได้ด้วยตนเอง(๒)อยู่ในต่างประเทศและคาดหมายได้ว่าไม่อาจยื่นคำร้องได้ทันภายในเวลาที่กำหนด(๓)มีเหตุจำเป็นอย่างอื่นที่คณะกรรมการ วลพ. เห็นสมควรการมอบหมายให้ผู้อื่นยื่นคำร้องแทนตามวรรคหนึ่งจะต้องทำเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ร้องและผู้รับมอบหมายพร้อมทั้งหลักฐานแสดงเหตุจำเป็นข้างต้นรวมไว้กับคำร้องในกรณีที่ไม่สามารถลงลายมือชื่อได้ให้พิมพ์ลายนิ้วมือโดยมีพยานลงลายมือชื่อรับรองอย่างน้อยสองคนข้อ๑๐ คู่กรณีอาจมีหนังสือแต่งตั้งให้ทนายความหรือบุคคลหนึ่งบุคคลใดซึ่งบรรลุนิติภาวะกระทำการอย่างหนึ่งอย่างใดตามที่กำหนดแทนตนในขั้นตอนใดๆ ที่มิใช่การไต่สวนพิจารณาพยานหลักฐาน โดยให้แนบหนังสือแต่งตั้งและหลักฐานแสดงตนของทนายความหรือบุคคลผู้ได้รับแต่งตั้งซึ่งอาจยื่นในเวลาใดก่อนการดำเนินการในขั้นตอนนั้น ๆ ก็ได้ข้อ๑๑ ในกรณีที่มีผู้ประสงค์จะยื่นคำร้องหลายคนในเหตุเดียวกันบุคคลเหล่านั้นอาจยื่นคำร้องร่วมกันเป็นฉบับเดียวโดยจะมอบให้ผู้ร้องคนใดคนหนึ่งเป็นผู้แทนของผู้ร้องทุกคนก็ได้ในกรณีเช่นว่านี้ให้ถือว่าการกระทำของผู้แทนผู้ร้องในกระบวนพิจารณาผูกพันผู้ร้องทุกคนข้อ๑๒ การยื่นคำร้องไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมและเอกสารหลักฐานที่ได้ยื่นเพื่อใช้ประกอบการพิจารณาวินิจฉัยไม่ต้องปิดอากรแสตมป์ข้อ๑๓ คำร้อง คำให้การแก้คำร้องและเอกสารที่ยื่นต่อผู้รับคำร้องให้จัดทำเป็นภาษาไทย ถ้าได้จัดทำเป็นภาษาต่างประเทศให้คู่กรณีที่ยื่นจัดทำคำแปลเป็นภาษาไทยที่มีการรับรองความถูกต้องมาให้ภายในระยะเวลาที่กำหนดเว้นแต่คู่กรณีไม่อาจจัดทำเอกสารเป็นภาษาไทยได้ให้กรมพิจารณาดำเนินการให้ตามที่เห็นสมควรเมื่อได้รับคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องแล้วให้ผู้รับคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องนั้นลงเลขรับในสารบบคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องและตรวจสอบเบื้องต้นก่อนเสนอให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณาข้อ๑๔ คำร้องที่ดำเนินการโดยถูกต้องตามระเบียบนี้ให้เสนอต่อคณะกรรมการ วลพ. เพื่อดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไปแต่ถ้าผู้รับคำร้องเห็นว่าเป็นคำร้องที่ไม่อยู่ในอำนาจที่จะรับไว้พิจารณา หรือเป็นคำร้องที่ได้ยื่นเกินกำหนดเวลาตามข้อ๗ หรือไม่เป็นไปตามระเบียบนี้ ให้เสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ.เพื่อพิจารณามีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้องข้อ๑๕ ในกรณีที่คู่กรณีฝ่ายหนึ่งถึงแก่ความตายก่อนคณะกรรมการ วลพ. มีคำวินิจฉัยให้รอการพิจารณาไปจนกว่าทายาทผู้จัดการมรดก องค์กรที่เกี่ยวข้องหรือผู้มีส่วนได้เสียของคู่กรณีผู้นั้นจะมีคำขอเข้ามาแทนที่คู่กรณีผู้ถึงแก่ความตายหรือคณะกรรมการ วลพ.มีหนังสือเรียกบุคคลดังกล่าวให้เข้ามาเนื่องจากคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดมีคำขอคำขอเช่นว่านี้จะต้องยื่นภายในกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันที่คู่กรณีผู้นั้นถึงแก่ความตายถ้าไม่มีคำขอของบุคคลดังกล่าวหรือไม่มีคำขอของคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดภายในเวลาที่กำหนดตามวรรคหนึ่งคณะกรรมการ วลพ. จะมีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้องก็ได้ข้อ๑๖ ผู้ร้องอาจถอนคำร้องที่ยื่นไว้แล้วในเวลาใดๆ ก่อนที่คณะกรรมการ วลพ.จะมีคำวินิจฉัยเสร็จเด็ดขาดในเรื่องที่ได้ยื่นคำร้องนั้นก็ได้การถอนคำร้องต้องทำเป็นหนังสือแสดงเหตุผลในการถอนคำร้องและลงลายมือชื่อผู้ร้องแต่ถ้าผู้ร้องถอนคำร้องด้วยวาจาต่อคณะกรรมการวลพ. กรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ ให้บันทึกความประสงค์และเหตุผลประกอบการถอนคำร้องของผู้ร้องไว้พร้อมทั้งให้ผู้ร้องลงลายมือชื่อไว้เป็นหลักฐานคณะกรรมการวลพ. จะอนุญาตหรือไม่อนุญาตให้ถอนคำร้องหรืออนุญาตให้ถอนคำร้องโดยมีเงื่อนไขตามที่เห็นสมควรก็ได้และในกรณีที่ผู้ร้องถอนคำร้องเนื่องจากมีข้อตกลงหรือมีการประนีประนอมกับผู้ถูกร้องให้มีคำวินิจฉัยอนุญาตไปตามคำขอนั้นส่วนการอนุญาตให้ถอนคำร้องในกรณีอื่นที่มิได้มีข้อตกลงหรือมีการประนีประนอมกับผู้ถูกร้องให้มีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้องข้อ๑๗ การถอนคำร้องย่อมลบล้างผลแห่งการยื่นคำร้องนั้นรวมทั้งกระบวนพิจารณาอื่น ๆ อันมีมาต่อภายหลังยื่นคำร้องและทำให้คู่กรณีกลับคืนสู่ฐานะเดิมเสมือนหนึ่งมิได้มีการยื่นคำร้องเลย และคำร้องที่ได้ถอนแล้วห้ามมิให้ยื่นให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณาวินิจฉัยอีกการถอนคำร้องไม่ตัดสิทธิคณะกรรมการวลพ. ที่จะพิจารณาวินิจฉัยว่านโยบาย กฎ ระเบียบ ประกาศ มาตรการ โครงการหรือวิธีปฏิบัติของหน่วยงานของรัฐ องค์กรเอกชนหรือบุคคลใดมีลักษณะที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหมวด ๒การพิจารณา ข้อ๑๘ ห้ามมิให้รับคำร้องดังต่อไปนี้ไว้พิจารณา(๑)คำร้องซึ่งผู้ร้องมิได้เป็นผู้มีสิทธิร้อง(๒)คำร้องที่เป็นกรณีไม่อาจยื่นต่อคณะกรรมการ วลพ. ได้ตามข้อ ๕(๓)คำร้องที่ยื่นเมื่อพ้นกำหนดเวลาที่กำหนดไว้ในข้อ ๗(๔)คำร้องที่ผู้ร้องมิได้เป็นบุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ยื่นคำร้องแทนตามข้อ ๑๐(๕)คำร้องซึ่งเป็นเรื่องที่เคยมีการยื่นให้พิจารณาและได้มีคำวินิจฉัยหรือคำสั่งถึงที่สุดแล้ว(๖)คำร้องที่ไม่ดำเนินการตามระเบียบนี้(๗)คำร้องที่ได้ถอนไปแล้วตามข้อ ๑๗ วรรคหนึ่งข้อ๑๙ ในการพิจารณาคำร้อง ประธานกรรมการวลพ. อาจแต่งตั้งคณะอนุกรรมการขึ้นคณะหนึ่งหรือหลายคณะโดยแต่ละคณะประกอบด้วยกรรมการ วลพ. ไม่เกินสามคน และให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการได้ตามความจำเป็นเพื่อทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยในการตรวจสอบ สอบสวน แสวงหาข้อเท็จจริงและรวบรวมพยานหลักฐานให้แก่คณะอนุกรรมการในการแต่งตั้งคณะอนุกรรมการตามวรรคหนึ่งจะกำหนดให้กรรมการ วลพ. คนใดคนหนึ่งทำหน้าที่ประธานหรือเป็นอนุกรรมการหลายคณะพร้อมกันก็ได้ข้อ๒๐ เมื่อได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาคำร้องแล้วให้ประธานกรรมการ วลพ. พิจารณาส่งคำร้องนั้นให้คณะอนุกรรมการดำเนินกระบวนพิจารณาและให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายส่งสำเนาคำร้องให้ผู้ถูกร้องและส่งสำเนาคำสั่งแต่งตั้งคณะอนุกรรมการให้คู่กรณีภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ประธานกรรมการวลพ. มีคำสั่งข้อ๒๑ ในกรณีที่ประธานกรรมการ วลพ.เห็นว่าคำร้องใดเป็นกรณีทั่วไปซึ่งไม่มีลักษณะที่ต้องพิจารณาโดยกรรมการ วลพ.หรือคณะอนุกรรมการที่มีความเชี่ยวชาญด้านใดด้านหนึ่งเป็นการเฉพาะให้จ่ายสำนวนคำร้องนั้นให้กรรมการวลพ. คนใดคนหนึ่ง หรือคณะอนุกรรมการคณะใดคณะหนึ่งก็ได้ และจะต้องมีกรรมการ วลพ.หรืออนุกรรมการคนใดคนหนึ่งเป็นเจ้าของสำนวนและให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายอย่างน้อยสองคนเป็นผู้รับผิดชอบสำนวนเป็นผู้ช่วยในกรณีที่ประธานกรรมการวลพ.เห็นว่าคำร้องใดจำเป็นจะต้องใช้ผู้ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเป็นการเฉพาะให้ประธานกรรมการ วลพ.จ่ายสำนวนคำร้องเรื่องนั้นให้ตรงกับความเชี่ยวชาญของคณะอนุกรรมการนั้นข้อ๒๒ ให้คณะอนุกรรมการกำหนดให้ผู้ถูกร้องทำคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจงให้ชัดเจนและครบถ้วนพร้อมส่งพยานหลักฐาน (ถ้ามี)ที่เกี่ยวข้องและเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณาตามจำนวนที่คณะอนุกรรมการกำหนดภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้องให้นำความในหมวด๔ การแจ้ง ของกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมาใช้บังคับกับการส่งสำเนาคำร้อง สำเนาคำให้การแก้คำร้องหรือเอกสารอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับการพิจารณาให้คู่กรณีโดยอนุโลมข้อ๒๓ ในกรณีที่คณะอนุกรรมการพิจารณาเห็นว่าคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจงหรือพยานหลักฐานที่ส่งมาให้ยังไม่ครบถ้วนหรือชัดเจนเพียงพอให้สั่งให้ผู้ถูกร้องแก้ไขเพิ่มเติมคำให้การแก้คำร้องหรือจัดทำคำชี้แจงเพิ่มเติมหรือส่งพยานหลักฐานเพิ่มเติมมาให้ภายในระยะเวลาที่เห็นสมควรแต่ต้องไม่เกินสิบห้าวันข้อ๒๔ ในกรณีที่ผู้ถูกร้องมิได้จัดทำคำให้การแก้คำร้องหรือคำชี้แจงตามประเด็นที่กำหนดให้ชัดเจนพร้อมทั้งพยานหลักฐาน (ถ้ามี) ยื่นต่อคณะอนุกรรมการในระยะเวลาที่กำหนดให้ถือว่าผู้ถูกร้องยอมรับข้อเท็จจริงตามคำร้องของผู้ร้องและให้คณะอนุกรรมการพิจารณาดำเนินการต่อไปตามที่เห็นเป็นการยุติธรรมข้อ๒๕ ในการพิจารณาคำร้องให้คณะอนุกรรมการมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงได้ตามความเหมาะสมโดยไม่ต้องผูกพันอยู่กับคำขอหรือพยานหลักฐานของคู่กรณีซึ่งอาจแสวงหาข้อเท็จจริงจากการไต่สวนคู่กรณี พยานบุคคล พยานเอกสารและพยานหลักฐานอื่นนอกจากพยานหลักฐานของคู่กรณีตามที่ปรากฏในคำร้องหรือคำให้การแก้คำร้องก็ได้และให้นำความในมาตรา ๒๒ แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ.๒๕๕๘ มาใช้บังคับโดยอนุโลมในกรณีที่ข้อเท็จจริงซึ่งได้มาจากการแสวงหาตามวรรคหนึ่งอาจกระทบถึงสิทธิของคู่กรณีจะต้องให้คู่กรณีได้รับทราบข้อเท็จจริงอย่างเพียงพอและมีโอกาสได้โต้แย้งแสดงพยานหลักฐานของตนภายในระยะเวลาที่เห็นสมควรข้อ๒๖ คู่กรณีอาจคัดค้านกรรมการ วลพ.หรืออนุกรรมการได้ ถ้ากรรมการ วลพ. หรืออนุกรรมการผู้นั้นมีเหตุอย่างหนึ่งอย่างใดดังต่อไปนี้(๑)เป็นผู้บังคับบัญชาหรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาที่เป็นเหตุให้เกิดการยื่นคำร้อง(๒)เป็นนายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการ หรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของบุคคลดังกล่าว และเป็นเหตุให้เกิดการยื่นคำร้อง(๓)มีส่วนได้เสียในเรื่องที่ได้ยื่นคำร้อง(๔)มีสาเหตุโกรธเคืองกับคู่กรณี(๕)มีความเกี่ยวพันทางเครือญาติหรือทางสมรสกับบุคคลตาม (๑) (๒) หรือ (๓)อันอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่คู่กรณีการคัดค้านดังกล่าวต้องทำเป็นหนังสือยื่นต่อประธานกรรมการวลพ. ภายในเจ็ดวันนับแต่วันรับทราบหรือถือว่าทราบคำสั่งตั้งคณะอนุกรรมการโดยแสดงข้อเท็จจริงที่เป็นเหตุแห่งการคัดค้านว่าบุคคลนั้นจะทำให้การพิจารณาวินิจฉัยไม่ได้รับความยุติธรรมอย่างไรข้อ๒๗ เมื่อมีการยื่นคำคัดค้านกรรมการวลพ. หรืออนุกรรมการคนใด ให้ประธานกรรมการ วลพ. พิจารณาและมีคำสั่งโดยพิจารณาจากคำคัดค้านและบันทึกชี้แจงของผู้ถูกคัดค้าน หากประธานกรรมการ วลพ.เห็นว่ามิได้เป็นไปตามคำคัดค้านและมีเหตุผลสมควรที่จะให้ผู้ถูกคัดค้านปฏิบัติหน้าที่ต่อไปให้นำเรื่องเสนอที่ประชุมคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณาถ้าที่ประชุมมีมติด้วยคะแนนเสียงมากกว่ากึ่งหนึ่งของกรรมการ วลพ.ที่ไม่ถูกคัดค้านซึ่งเข้าประชุม ก็ให้ผู้นั้นปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ มติดังกล่าวให้กระทำโดยวิธีลงคะแนนลับและให้เป็นที่สุดในกรณีที่ประธานกรรมการวลพ. เห็นว่าคำคัดค้านฟังขึ้นหรือมีเหตุผลพอที่จะฟังได้ว่าหากให้ผู้ถูกคัดค้านปฏิบัติหน้าที่ต่อไปอาจทำให้การพิจารณาไม่ได้รับความยุติธรรมก็ให้มีคำสั่งให้ผู้ถูกคัดค้านพ้นจากการเป็นคณะอนุกรรมการนั้นแล้วแจ้งให้ผู้คัดค้านทราบ และให้ประธานกรรมการ วลพ. แต่งตั้งผู้หนึ่งผู้ใดปฏิบัติหน้าที่แทนผู้ที่ถูกคัดค้านนั้นข้อ๒๘ กรรมการ วลพ.หรือผู้ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นคณะอนุกรรมการผู้ใดเห็นว่าตนมีกรณีอันอาจถูกคัดค้านได้ตามข้อ๒๖ หรือเห็นว่ามีเหตุอื่นที่อาจจะมีการกล่าวอ้างในภายหลังได้ว่าตนไม่อยู่ในฐานะที่จะปฏิบัติหน้าที่ได้โดยเที่ยงธรรมให้แจ้งต่อประธานกรรมการ วลพ. และถอนตัวจากการพิจารณาวินิจฉัย และให้นำข้อ ๒๗วรรคสอง มาใช้บังคับโดยอนุโลมข้อ๒๙ การสั่งให้ผู้ถูกคัดค้านงดการปฏิบัติหน้าที่หรือถูกสั่งให้ถอนตัวเพราะมีเหตุอันอาจถูกคัดค้านได้นั้นย่อมไม่กระทบถึงการกระทำใด ๆ ที่ได้กระทำไปแล้วแม้ว่าจะได้ดำเนินการหลังจากที่ได้มีการยื่นคำคัดค้านข้อ๓๐ ในระหว่างการพิจารณาตามระเบียบนี้คณะกรรมการ วลพ.อาจกำหนดมาตรการชั่วคราวก่อนมีคำวินิจฉัยเพื่อคุ้มครองหรือบรรเทาทุกข์แก่บุคคลซึ่งถูกเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศเท่าที่จำเป็นและเหมาะสมแก่กรณีก็ได้หมวด ๓การวินิจฉัย ข้อ๓๑ ในกรณีที่ประธานกรรมการ วลพ.เห็นว่าคำร้องใดมีปัญหาข้อกฎหมายที่สำคัญหรือผลการวินิจฉัยนั้นอาจกระทบต่อสิทธิเสรีภาพ และหน้าที่ของบุคคลอย่างร้ายแรงหรือจะเป็นการวางบรรทัดฐานในการปฏิบัติราชการหรือเป็นกรณีสำคัญที่มีผลกระทบกับสภาพสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองก็ให้จ่ายสำนวนคำร้องนั้นให้คณะกรรมการ วลพ. พิจารณาวินิจฉัย และให้ประธานกรรมการวลพ. แต่งตั้งกรรมการ วลพ. คนใดคนหนึ่งเป็นเจ้าของสำนวน โดยให้มีพนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายเป็นผู้รับผิดชอบสำนวนเป็นผู้ช่วยข้อ๓๒ ในกรณีที่คณะอนุกรรมการเห็นว่าคำร้องเรื่องใดเป็นคำร้องที่ไม่อาจรับไว้พิจารณาได้ตามข้อ๑๘ ให้เสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ.เพื่อมีคำสั่งจำหน่ายคำร้องนั้นออกจากสารบบคำร้องถ้าคณะอนุกรรมการเห็นว่าเป็นคำร้องที่ได้ดำเนินการโดยถูกต้องตามระเบียบนี้และเป็นคำร้องที่สามารถรับไว้พิจารณาได้ ก็ให้มีคำสั่งรับคำร้องนั้นไว้พิจารณาแล้วดำเนินการตามกระบวนพิจารณาต่อไปข้อ๓๓ เมื่อรับคำร้องไว้พิจารณาดำเนินการแล้วหากพิจารณาเห็นว่าสามารถวินิจฉัยคำร้องได้จากข้อเท็จจริงในคำร้องคำให้การแก้คำร้อง และพยานหลักฐานของคู่กรณีเพียงพอต่อการวินิจฉัยคำร้องนั้นแล้วให้คณะอนุกรรมการเสนอความเห็นต่อคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณามีคำวินิจฉัยข้อ๓๔ ในการวินิจฉัยคำร้องให้คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการ จัดให้มีการไต่สวนหรือการประชุมพิจารณาคำร้องอย่างน้อยหนึ่งครั้งเพื่อให้คู่กรณีได้มีโอกาสมาแถลงด้วยวาจาต่อหน้าคณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการเว้นแต่ในกรณีที่เห็นว่าคำร้องนั้นมีข้อเท็จจริงชัดเจนเพียงพอต่อการวินิจฉัยหรือมีข้อเท็จจริงและประเด็นวินิจฉัยไม่ซับซ้อนและการมาแถลงด้วยวาจาไม่จำเป็นแก่การวินิจฉัยคำร้องจะให้งดการแถลงด้วยวาจาเสียก็ได้ในกรณีที่มีการไต่สวนหรือการประชุมและการแถลงด้วยวาจาตามวรรคหนึ่งให้คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการส่งสรุปคำร้องและสรุปคำให้การแก้คำร้องตลอดจนสรุปข้อเท็จจริงที่ได้แสวงหาเพิ่มเติม (ถ้ามี)ให้แก่คู่กรณีทราบล่วงหน้าก่อนวันไต่สวนหรือวันประชุมพิจารณาไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน เพื่อเปิดโอกาสให้คู่กรณีได้แถลงสรุปคำร้องและคำให้การแก้คำร้องทั้งนี้คู่กรณีจะไม่มาในวันไต่สวนหรือวันประชุมพิจารณาก็ได้หากคู่กรณีฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดหรือทั้งสองฝ่ายไม่มาในวันดังกล่าวก็ให้ดำเนินการลับหลังคู่กรณีไปได้และให้บันทึกไว้เป็นหลักฐานข้อ๓๕ ในการไต่สวนหรือการประชุมพิจารณาคำร้องตามข้อ๓๔ ให้กรรมการ วลพ. เจ้าของสำนวนเสนอสรุปข้อเท็จจริงและประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยแล้วให้คู่กรณีแถลงด้วยวาจาเพื่อประกอบการพิจารณาวินิจฉัยคำแถลงด้วยวาจาของคู่กรณีต้องกระชับและอยู่ในประเด็นห้ามมิให้ยกข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายอื่นนอกจากที่ปรากฏในคำร้องและคำให้การแก้คำร้องที่ได้เสนอไว้แล้วตั้งแต่ต้นข้อ๓๖ เมื่อคณะอนุกรรมการได้มีมติและสรุปผลการพิจารณาสำนวนคำร้องแล้วให้เสนอคณะกรรมการ วลพ. เพื่อพิจารณามีคำวินิจฉัย และเมื่อคณะกรรมการ วลพ.มีคำวินิจฉัยประการใดให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายดำเนินการไปตามคำวินิจฉัยนั้นข้อ๓๗ ในการวินิจฉัยคำร้องให้คณะกรรมการ วลพ. มีคำวินิจฉัยดังนี้(๑)ไม่รับคำร้องไว้พิจารณาตามข้อ ๑๘(๒)ยกคำร้องกรณีพิจาณาแล้วเห็นว่าการกระทำตามคำร้องมิได้เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศหรือเป็นการกระทำตามมาตรา ๑๗ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศพ.ศ. ๒๕๕๘ หรือเป็นการกระทำที่ชอบด้วยกฎหมาย(๓)ให้หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ องค์กรเอกชน นายจ้าง เจ้าของสถานประกอบการ หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ด้วยวิธีที่เหมาะสม หรือให้แก้ไขหรือยกเลิกการกระทำใด ๆ เพื่อระงับ คุ้มครองและป้องกันมิให้มีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ(๔)ให้ชดเชยและเยียวยาความเสียหายแก่ผู้ร้อง หรือให้ดำเนินการอื่นใดตามที่เห็นสมควร(๕)มีคำวินิจฉัยอย่างหนึ่งอย่างใดที่เห็นว่าเป็นการยุติธรรมเพื่อคุ้มครองและป้องกันมิให้มีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศในกรณีมีคำวินิจฉัยให้ชดเชยและเยียวยาความเสียหายแก่ผู้ร้องตาม(๔) ให้กำหนดจำนวนเงินไว้ในคำวินิจฉัยซึ่งไม่เกินจำนวนเงินตามระเบียบที่คณะกรรมการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศกำหนดข้อ๓๘ ให้คณะอนุกรรมการดำเนินกระบวนพิจารณาและเสนอความเห็นในการวินิจฉัยคำร้องให้แล้วเสร็จภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้องถ้ามีความจำเป็นไม่อาจพิจารณาให้แล้วเสร็จภายในเวลาดังกล่าวได้ให้ขยายเวลาได้อีกสองครั้ง ครั้งละไม่เกินสามสิบวันโดยให้บันทึกเหตุผลความจำเป็นไว้ด้วยแต่ถ้าขยายเวลาแล้วยังไม่แล้วเสร็จให้ประธานกรรมการ วลพ.พิจารณากำหนดมาตรการที่จะทำให้การพิจารณาวินิจฉัยแล้วเสร็จโดยเร็วและบันทึกไว้เป็นหลักฐานระยะเวลาดำเนินการอื่นตามที่กำหนดไว้ในระเบียบนี้คณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการอาจมีคำสั่งให้ขยายตามคำร้องของคู่กรณีได้แต่ห้ามมิให้ขยายเกินกว่าสองเท่าของระยะเวลาที่กำหนดข้อ๓๙ เมื่อคณะกรรมการ วลพ.ได้วินิจฉัยคำร้องเสร็จแล้ว ให้คำวินิจฉัยนั้นให้เป็นที่สุด และให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายแจ้งเป็นหนังสือให้คู่กรณีทราบโดยเร็วในกรณีที่คู่กรณีไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยของคณะกรรมการวลพ.คู่กรณีมีสิทธิฟ้องคดีต่อศาลปกครองตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครองข้อ๔๐ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการ วลพ.ให้ผูกพันคู่กรณีและผู้ที่เกี่ยวข้องที่จะต้องปฏิบัติตามคำวินิจฉัยภายในระยะเวลาที่กำหนดในคำวินิจฉัยหรือปฏิบัติตามคำวินิจฉัยในโอกาสแรกที่สามารถทำได้นับแต่ได้รับคำวินิจฉัยข้อ๔๑ รายงานผลการพิจารณาและคำวินิจฉัยอย่างน้อยประกอบด้วย(๑)ชื่อคู่กรณี(๒)สรุปคำร้อง(๓)สรุปคำให้การแก้คำร้อง(๔)สรุปข้อเท็จจริงที่ได้แสวงหาเพิ่มเติม (ถ้ามี)(๕)ประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยทั้งข้อกฎหมายและข้อเท็จจริง(๖)การกำหนดมาตรการชั่วคราวก่อนมีคำวินิจฉัยเพื่อคุ้มครองหรือบรรเทาทุกข์แก่บุคคลซึ่งถูกเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ(ถ้ามี)(๗)ความเห็นและมติของคณะกรรมการ วลพ. หรือคณะอนุกรรมการเกี่ยวกับประเด็นที่จะต้องวินิจฉัยและคำขอของผู้ร้องข้อ๔๒ ให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ได้รับมอบหมายจากกรมติดตามและสอดส่องดูแลให้มีการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการวลพ. อย่างเคร่งครัดโดยพนักงานเจ้าหน้าที่อาจให้คำแนะนำในการปฏิบัติตามคำวินิจฉัยดังกล่าวได้ตามสมควรแก่กรณีในกรณีที่ผู้ใดจงใจฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยของคณะกรรมการวลพ. ให้พนักงานเจ้าหน้าที่หรือผู้ที่ได้รับมอบหมายรายงานกรมและคณะกรรมการ วลพ.เพื่อดำเนินการร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาต่อไปประกาศ ณ วันที่ ๑๑สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๙พลตำรวจเอก อดุลย์ แสงสิงแก้วรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ปริยานุช/จัดทำ๕ กันยายน ๒๕๕๙ปุณิกา/ตรวจ๕ ตุลาคม ๒๕๕๙[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๓/ตอนพิเศษ ๑๙๔ ง/หน้า ๑/๑ กันยายน ๒๕๕๙