คำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุดคำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุดในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุด[๑] โดยที่ได้มีการจัดตั้งแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินขึ้นในศาลปกครองสูงสุดเพื่อให้การดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดเป็นไปโดยรวดเร็วทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีอันจะเป็นประโยชน์ต่อการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐอาศัยอำนาจตามความในมาตรา๒๘ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ประกอบข้อ ๖ (๕) และ (๖) ของระเบียบ ก.ศป.ว่าด้วยอำนาจหน้าที่ประธานศาลปกครองสูงสุดและอธิบดีศาลปกครองชั้นต้นและการบริหารงานศาลปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๔ประธานศาลปกครองสูงสุดจึงออกคำแนะนำในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดดังต่อไปนี้ข้อ๑ ในคำแนะนำนี้คดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดิน หมายถึงคดีพิพาททางปกครองตามมาตรา ๙ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๑๑แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒อันเนื่องมาจากการใช้อำนาจขององค์กรตามรัฐธรรมนูญ องค์กรวิชาชีพ หรือการใช้อำนาจทางปกครองหรือการดำเนินกิจการทางปกครองตามกฎหมายเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินกฎหมายลักษณะปกครองท้องที่ กฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(ยกเว้นการบริหารงานบุคคลและการดำเนินการทางวินัยเจ้าหน้าที่)หรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง อันเกี่ยวกับการคมนาคม การพาณิชย์ อุตสาหกรรม การศึกษาศาสนา วัฒนธรรม การกีฬา โทรคมนาคม คุ้มครองผู้บริโภค รัฐวิสาหกิจ การลงทุนการสาธารณูปโภค การเลือกตั้ง การทะเบียน กระบวนการยุติธรรม ข้อมูลข่าวสาร การจัดเก็บรายได้และค่าธรรมเนียมสิทธิประโยชน์และสวัสดิการ หรือคดีอื่นตามประกาศของประธานศาลปกครองสูงสุดกรณีมีปัญหาว่าคดีใดเป็นคดีปกครองเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินหรือไม่ให้ประธานศาลปกครองสูงสุดเป็นผู้วินิจฉัยข้อ๒ เมื่อประธานศาลปกครองสูงสุดได้รับคำฟ้องหรือคำอุทธรณ์จากพนักงานเจ้าหน้าที่ของศาลแล้ว หากเห็นว่าคดีนั้นเป็นคดีเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินให้สั่งจ่ายสำนวนคดีไปยังแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดเพื่อจ่ายสำนวนให้องค์คณะในแผนกพิจารณาพิพากษาโดยเร็วข้อ๓ ให้ประธานแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดจ่ายสำนวนคดีให้แก่องค์คณะในแผนกตามประเภทสำนวนคดีได้แก่ สำนวนคดีทั่วไป สำนวนคดีเร่งด่วน และสำนวนคดีสำคัญซึ่งกำหนดไว้ในคำแนะนำของประธานศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยการจำแนกลักษณะสำนวนคดีให้ตุลาการหัวหน้าคณะแต่งตั้งตุลาการเจ้าของสำนวนโดยคำนึงถึงปริมาณคดีและความรวดเร็วในการพิจารณาข้อ๔ ในขั้นตอนการพิจารณาตรวจคำฟ้องหรือคำอุทธรณ์การพิจารณาเกี่ยวกับอำนาจศาลเงื่อนไขการฟ้องคดี และความสมบูรณ์ของคำอุทธรณ์ควรพิจารณาและมีคำสั่งด้วยความรวดเร็ว หากมีความจำเป็นตุลาการเจ้าของสำนวนอาจมีคำสั่งให้ผู้ฟ้องคดี หน่วยงานทางปกครองเจ้าหน้าที่ของรัฐหรือผู้ที่เกี่ยวข้อง ชี้แจงตามประเด็นที่กำหนดหรือเรียกมาให้ถ้อยคำประกอบการพิจารณาก็ได้ข้อ๕ การกำหนดข้อหาของคดีให้พิจารณาจากคำฟ้องและคำขอประกอบกันและกำหนดข้อหาให้ถูกต้องครบถ้วนตรงตามคำขอและวัตถุประสงค์ของผู้ฟ้องคดีเพื่อให้ศาลสามารถพิจารณาพิพากษาคดีได้โดยไม่ขัดหรือแย้งกับดุลยภาพระหว่างการบริหารราชการแผ่นดินอันเนื่องมาจากการใช้อำนาจทางปกครองหรือการดำเนินกิจการทางปกครองกับประโยชน์ของผู้ฟ้องคดีและเพื่อให้ศาลสามารถออกคำบังคับในการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายให้แก่ผู้ฟ้องคดีได้ครบถ้วนเช่น กรณีฟ้องว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐออกคำสั่งโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายโดยมีคำขอให้เพิกถอนคำสั่งดังกล่าวและขอให้ชดใช้ค่าเสียหายแก่ผู้ฟ้องคดีการกำหนดข้อหาแห่งคดีควรเป็นคดีพิพาทตามมาตรา ๙ วรรคหนึ่ง (๑) และ (๓)แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นต้นข้อ๖ เมื่อศาลรับคำฟ้องไว้พิจารณาแล้วตุลาการเจ้าของสำนวนพึงเร่งรัดดำเนินการให้เป็นไปตามแผนและกรอบเวลาในการพิจารณาและพิพากษาคดีเพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีไม่ก่อให้เกิดปัญหาหรืออุปสรรคต่อการบริหารราชการแผ่นดิน และเพื่อประโยชน์ของความต่อเนื่องในการดำเนินกระบวนพิจารณาอาจจัดทำบันทึกช่วยจำเพื่อใช้ในการบริหารจัดการคดีนั้นก็ได้ข้อ๗ ในการแสวงหาข้อเท็จจริงศาลควรกำหนดประเด็นข้อพิพาทให้ชัดเจนเพื่อให้คู่กรณีชี้แจงได้ตรงประเด็น สมบูรณ์และถูกต้องตามลักษณะของข้อหาตุลาการเจ้าของสำนวนพึงเรียกพยานเอกสารที่สำคัญเช่น คำสั่ง ระเบียบ ข้อบังคับที่เกี่ยวข้องกับเหตุที่พิพาท เป็นต้นหรือหากมีกรณีที่จะต้องดำเนินการไต่สวนก็ให้ดำเนินการด้วยความรวดเร็วข้อ๘ การดำเนินการเกี่ยวกับวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษาให้พิจารณาและมีคำสั่งด้วยความรวดเร็ว เมื่อมีคำสั่งควรตรวจสอบการปฏิบัติตามคำสั่ง หากมีการฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามคำสั่งที่ศาลกำหนดควรดำเนินการตามกฎหมายต่อผู้ฝ่าฝืนทันทีในกรณีที่ศาลเห็นว่าการพิจารณาพิพากษาคดีล่าช้าจะมีผลเสียต่อรูปคดีและอาจไม่ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่ผู้ฟ้องคดีศาลพึงพิจารณากำหนดวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษาตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กฎหมายกำหนดโดยไม่ต้องให้ผู้ฟ้องคดีร้องขอข้อ๙ เพื่อเป็นการเร่งรัดการดำเนินคดีและมิให้กระบวนพิจารณาคดีล่าช้าเกินสมควรในกรณีที่คู่กรณีมีคำขอขยายระยะเวลา ศาลพึงพิจารณาอนุญาตให้เท่าที่จำเป็นเพื่อมิให้คู่กรณีดำเนินคดีไปในทางประวิงเวลาให้ล่าช้าหรือในทางฟุ่มเฟือยเกินสมควรข้อ๑๐ เมื่อคู่กรณีทำคำแก้อุทธรณ์ยื่นต่อศาลแล้วให้ตุลาการเจ้าของสำนวนตรวจพิจารณาสำนวนคดีหากเห็นว่าคดีมีข้อเท็จจริงเพียงพอที่จะมีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดีได้แล้วหรือคดีมีประเด็นที่ต้องพิจารณาเฉพาะปัญหาข้อกฎหมายตุลาการเจ้าของสำนวนพึงจัดทำบันทึกของตุลาการเจ้าของสำนวนเสนอองค์คณะเพื่อพิจารณาพิพากษาคดีโดยเร็วข้อ๑๑ ในคดีที่เป็นเรื่องเร่งด่วนเพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีและเพื่อให้การบริหารราชการแผ่นดินเป็นไปอย่างต่อเนื่องตุลาการผู้แถลงคดีพึงเสนอคำแถลงการณ์ด้วยวาจาข้อ๑๒ ในกรณีที่มีคำพิพากษาให้เพิกถอนกฎหรือคำสั่งศาลควรกำหนดคำบังคับด้วยว่าจะมีผลย้อนหลังหรือไม่ย้อนหลังหรือมีผลไปในอนาคตถึงขณะใดขณะหนึ่งโดยคำนึงถึงความเป็นธรรมแห่งกรณีกรณีที่มีคำพิพากษาให้เพิกถอนกฎศาลควรวินิจฉัยด้วยว่าวัตถุแห่งคดีที่ขอให้ศาลเพิกถอนนั้นมีสภาพเป็นกฎเนื่องจากในกรณีที่ศาลปกครองมีคำพิพากษาถึงที่สุดให้เพิกถอนกฎจะต้องมีการประกาศผลแห่งคำพิพากษาดังกล่าวในราชกิจจานุเบกษาและให้การประกาศดังกล่าวมีผลเป็นการเพิกถอนกฎนั้นทั้งนี้ ตามมาตรา ๗๒ วรรคสามแห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. ๒๕๔๒ในกรณีมีข้อสังเกตในคำพิพากษาตามมาตรา๖๙ วรรคหนึ่ง (๘) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ.๒๕๔๒ ศาลพึงกำหนดแนวทางหรือวิธีการดำเนินการเพื่อให้เป็นไปตามคำบังคับที่กำหนดในคำพิพากษาซึ่งต้องอยู่ภายในกรอบของคำพิพากษาและพึงระมัดระวังไม่ให้เป็นการเพิ่มเติมเนื้อหาในคำบังคับที่กำหนดในคำพิพากษาข้อ๑๓ ในกรณีที่ศาลได้มีคำสั่งทุเลาการบังคับตามกฎหรือคำสั่งทางปกครองหรือคำสั่งเกี่ยวกับการบรรเทาทุกข์ชั่วคราวไว้ก่อนมีคำพิพากษา เมื่อทำคำพิพากษาศาลควรกำหนดด้วยว่าจะให้คำสั่งดังกล่าวมีผลใช้บังคับต่อไปหรือไม่ เพียงใด เช่นถ้าคดีนั้นศาลมีคำพิพากษาให้ผู้ฟ้องคดีเป็นฝ่ายชนะคดี ศาลควรกำหนดให้คำสั่งเกี่ยวกับวิธีการชั่วคราวก่อนการพิพากษานั้นมีผลใช้บังคับต่อไปเป็นต้นข้อ ๑๔ เมื่อมีการอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุดในกรณีที่คู่กรณีฝ่ายชนะคดียื่นคำขอให้มีการปฏิบัติตามคำบังคับของศาลปกครองชั้นต้นโดยไม่รอให้คดีถึงที่สุด ให้ศาลพิจารณาคำขอและมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร ทั้งนี้ ตามระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดว่าด้วยการกำหนดคดี หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขในการขอบังคับคดีตามคำพิพากษาศาลปกครองชั้นต้น พ.ศ. ๒๕๖๐ข้อ๑๕ ตุลาการหัวหน้าคณะพึงติดตามและเร่งรัดการพิจารณาคดีของตุลาการเจ้าของสำนวนในกรณีที่มีความจำเป็นอาจให้คำแนะนำตุลาการเจ้าของสำนวนเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นก็ได้ข้อ๑๖ ประธานแผนกคดีบริหารราชการแผ่นดินในศาลปกครองสูงสุดพึงติดตามและเร่งรัดการพิจารณาคดีในส่วนที่เกี่ยวกับระยะเวลาในการพิจารณาพิพากษาคดีขององค์คณะโดยอาจให้คำแนะนำแก่องค์คณะเพื่อให้การพิจารณาพิพากษาคดีเป็นไปโดยเร็วเพื่อให้ทันต่อการแก้ไขเยียวยาความเดือดร้อนหรือเสียหายแก่คู่กรณีและเพื่อให้การบริหารราชการแผ่นดินเป็นไปโดยต่อเนื่องให้ไว้ ณ วันที่ ๖กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๐ปิยะ ปะตังทาประธานศาลปกครองสูงสุดปริยานุช/จัดทำ๒๐ กุมภาพันธ์๒๕๖๐วริญา/ตรวจ๑ มีนาคม ๒๕๖๐[๑] ราชกิจจานุเบกษาเล่ม ๑๓๔/ตอนที่ ๒๐ ก/หน้า ๒๔/๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐