คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 794/2536หลักกฎหมาย: การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดินและตึกแภว มาลงหุ้นกันตั้งแต่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งลูกหนี้ที่ 1ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้ผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ส่วนมาตรา 1030 ที่ว่าความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายกันเป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำมาลงหุ้นแล้ว การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไป ในขณะที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปี ก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริตและไม่มีค่าตอบแทน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้ทั้งสองไว้เด็ดขาดเมื่อวันที่14 ตุลาคม 2524 และได้พิพากษาให้ลูกหนี้ที่ 1 ตกเป็นบุคคลล้มละลายเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2525 ตามทางสอบสวนของผู้ร้องได้ความว่า ลูกหนี้ที่ 1 ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2528 ทุนจดทะเบียน 17,200,000 บาทมีวัตถุประสงค์ทำการซื้อขายที่ดินและอาคาร มีหุ้นส่วนทั้งหมด7 คน คือ ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 4 นายสุขใจ ศรีรัตนรังษีนางสุนี ศรีรัตนรังษี เป็นหุ้นส่วนประเภทจำกัดความรับผิดและผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ ผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 นำเงินสดมาลงหุ้นคนละ 600,000 บาท และนำที่ดินที่ผู้คัดค้านทั้งสามมีกรรมสิทธิ์รวม จำนวน 51 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10745ถึง 10749, 10751, 116651 ถึง 116687 และ 116689 ถึง116696 มาลงเป็นหุ้นเมื่อรวมกับเงินสดแล้วคิดเป็นมูลค่าหุ้นคนละ4,166,666 บาท นายสุขใจนำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาทและนำตึกแถว 7 คูหา เลขที่ 3/8 ถึง 3/14 ราคา 970,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,000,000 บาท นางสุนีนำตึกแถว 10 คูหา เลขที่ 3/19 ถึง 3/25 และไม่มีเลขที่ 3 คูหาราคา 1,300,000 บาท มาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 4 นำตึกแถว10 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/35 ราคา 1,300,000 บาทมาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 5 นำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาท และนำตึกแถว 8 คูหา เลขที่ 3/36 ถึง 3/43 ราคา 1,070,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,100,000 บาท ทรัพย์สินทั้งหมดนี้ผู้เป็นหุ้นส่วนได้ยกกรรมสิทธิ์ให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วตั้งแต่ยื่นคำขอจดทะเบียนก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด เพียงแต่ยังไม่สามารถจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์เพราะนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานครยังไม่ได้รับจดทะเบียนขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคล ไม่สามารถรับโอนทรัพย์สินได้ แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนจะได้ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินต่อไปหลังจากลูกหนี้ที่ 1 มีสภาพเป็นนิติบุคคลแล้ว ปรากฏตามหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นที่ผู้คัดค้านที่ 5 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีไปถึงนายทะเบียน ถือได้ว่าผู้เป็นหุ้นส่วนได้ส่งมอบทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นหุ้นและกรรมสิทธิ์ได้โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ลูกหนี้ที่ 1ได้ประกอบกิจการขาดทุน ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนเป็นญาติกันและทราบถึงฐานะของลูกหนี้ที่ 1 เป็นอย่างดี ได้ประชุมลงมติให้ลดทุนโดยถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ที่เป็นที่ดินรวม 45 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10749, 10751, 116651 ถึง 116666, 116668, 116669, 116671 ถึง 116687 และเลขที่ 116689 ถึง 116696 เป็นเงิน 10,720,000 บาท คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาท ถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 4 ที่เป็นตึกแถวรวม 8 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/30, 3/33 ถึง 3/35 เป็นเงิน 1,040,000 บาท และถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 5 ที่เป็นตึกแถวรวม 3 คูหา เลขที่ 3/36, 3/37, 3/38 เป็นเงิน 390,000 บาท ลูกหนี้ที่ 1 ได้ไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วน เมื่อวันที่ 3 เมษายน 2523 และผู้คัดค้านทั้งห้าได้รับทรัพย์สินที่ถอนหุ้นจากลูกหนี้ที่ 1 ไปเสร็จสิ้นแล้ว ต่อมาเมื่อวันที่18 มิถุนายน 2523 ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตกลงกันให้ผู้คัดค้านที่ 5ลาออกจากการเป็นหุ้นส่วนของลูกหนี้ที่ 1 และให้รับลูกหนี้ที่ 2เข้าเป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและหุ้นส่วนผู้จัดการแทนโดยโอนหุ้นทั้งหมดของผู้คัดค้านที่ 5 ให้แก่ลูกหนี้ที่ 2 และไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่1 กรกฎาคม 2523 ซึ่งเป็นพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าเพื่อหลีกเลี่ยงการที่จะต้องถูกฟ้องให้รับผิดร่วมกับลูกหนี้ที่ 1การลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ด้วยการถอนหุ้นไปจากสินทรัพย์ของลูกหนี้ที่ 1 ของผู้คัดค้านทั้งห้าดังกล่าวได้กระทำก่อนลูกหนี้ที่ 1ถูกฟ้องล้มละลายเพียงหนึ่งปีเศษ จึงเป็นการยกั*ย้ายถ่ายเททรัพย์สินและทำให้ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ลดน้อยถอยลง เพื่อมิให้เจ้าหนี้ของลูกหนี้ที่ 1 ได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ได้ถอนไปเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตและเป็นการรับโอนทรัพย์สินจากลูกหนี้ที่ 1โดยไม่มีค่าตอบแทนและได้กระทำในช่วงระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายขอให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 และเพิกถอนการโอนทรัพย์สินระหว่างลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชดใช้ราคาพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้ายื่นคำคัดค้านว่า ที่ดิน 45 แปลง กับตึกแถวตามคำร้องเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 กรรมสิทธิ์จึงยังไม่โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 และลูกหนี้ที่ 1 ก็ไม่เคยกระทำการใด ๆ อันถือว่าเป็นการโอนที่ดินตามที่ผู้ร้องขอให้เพิกถอน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ไม่ใช่บทยกเว้นที่ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทและผู้ลงหุ้นไม่ต้องดำเนินการจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ถ้ามีการเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์มาลงหุ้น ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจะต้องจัดให้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และมาตรา 1299 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีอำนาจขอจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 โดยไม่ยอมรับเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนเคยแสดงเจตนาว่าจะลงหุ้นแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 และการจดทะเบียนลดทุนดังกล่าวไม่เป็นการโอนทรัพย์สินหรือกระทำการใด ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ผู้คัดค้านทั้งห้าจึงไม่ใช่ผู้รับโอนทรัพย์สินตามคำร้อง ผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ตามมาตรา 114 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าและเพิกถอนการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนไปให้ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ให้ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3ใช้ราคาที่ดินและตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปคนละ 3,573,333 บาท ให้ ผู้คัดค้านที่ 4 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 390,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่ วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านทั้งห้านำสืบรับกันว่า ผู้คัดค้านทั้งห้ากับพวกร่วมกันก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1 โดยลงหุ้นด้วยเงินและทรัพย์สินเป็นที่ดินและตึกแถวตามเอกสารหมาย ร.5 รวมเป็นทุน17,200,000 บาท ซึ่งที่ดินและตึกแถวผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วแต่เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลโดยมีผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการในเดือนมิถุนายน 2518 ตามเอกสารหมาย ร.4ก็มิได้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กัน ต่อมาผู้เป็นหุ้นส่วนได้ประชุมตกลงให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยทรัพย์สินบางส่วน โดยผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3 ถอนที่ดินตามเอกสารหมาย ค.4 ถึง ค.21, ค. 23, ค.24, ค.25ถึง ค.48 รวม 45 แปลง คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาทผู้คัดค้านที่ 4 ถอน ตึกแถวเลขที่ 3/26 ถึง 3/30 และ 3/33ถึง 3/35 รวม 8 คูหา เป็นเงิน 1,040,000 บาท และผู้คัดค้านที่ 5ถอนตึกแถวเลขที่ 3/36 ถึง 3/38 รวม 3 คูหา เป็นเงิน 390,000 บาทเป็นการลดทุนทีี่นำมาลงในห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1โดยขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่3 เมษายน 2523 ซึ่งนายทะเบียนจดทะเบียนแก้ไขให้เมื่อวันที่18 เมษายน 2523 ตามเอกสารหมาย ร.6 และ ร.7ต่อมาลูกหนี้ที่ 1 ถูกศาลชั้นต้นสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและพิพากษาให้ล้มละลายเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2524 และวันที่3 กันยายน 2525 ตามลำดับ ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าผู้ร้องมีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 หรือไม่ คำสั่งเกี่ยวกับหน้าที่นำสืบและการรับฟังเอกสารหมาย ร.17 ของศาลชั้นต้นชอบหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ปัญหาตามฎีกาของผู้คัดค้านทั้งห้าที่ว่าผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 นั้น เห็นว่า การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดิน และตึกแถวมาลงหุ้นตั้งแต่ลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าลูกหนี้ที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้จะมีหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นซึ่งหุ้นส่วนผู้จัดการมีไปถึงนายทะเบียนในการขอจดทะเบียนลูกหนี้ที่ 1 ตามเอกสารหมาย ร.8ว่าผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ซึ่งในการประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อลดหุ้นก็ได้ตกลงกันให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวออกไปได้อันแสดงอยู่ในตัวว่า ได้มีการส่งมอบที่ดินและตึกแถวนั้นให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วที่ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาว่าที่ดินและตึกแถวเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ซึ่งบัญญัติให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายตามมาตรา 525 และมาตรา 1299มาใช้บังคับก็ยังถือไม่ได้ว่ามีการส่งมอบและกรรมสิทธิ์โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 แล้วนั้น เห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1030 บัญญัติว่าด้วยความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายนั้น เป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำลงหุ้นแล้ว ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 84/2512 ระหว่างบริษัทเทพพาณิชย์ จำกัดโจทก์ นายทองเอี๋ยว แซ่ลี้ จำเลย และคำพิพากษาฎีกาที่4193/2533 ระหว่างเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ โจทก์นายเจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวก จำเลย การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไปในปี 2523 ในขณะที่ลูกหนี้ที่ 1 กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1 ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริต และไม่มีค่าตอบแทน ผู้ร้องจึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114 ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งและศาลอุทธรณ์พิพากษายืนให้เพิกถอนการลดทุนและเพิกถอนการโอนโดยให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินคืนหากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคาพร้อมทั้งดอกเบี้ยนั้นชอบแล้ว"พิพากษาแก้เป็นว่า หากไม่สามารถคืนได้ ให้ผู้คัดค้านที่ 1ที่ 2 และที่ 3 ใช้ราคาคนละ 3,573,333 บาท ให้ผู้คัดค้านที่ 4ใช้ราคา 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคา 390,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่วันที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้ เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 794/2536นาย ประชา เจีย รส วัสดิ์วัฒ นาโจทก์เจ้าพนักงาน พิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องนาย เจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวกผู้คัดค้านห้างหุ้นส่วนจำกัด พระโขนง แสควร์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1030 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 114การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดินและตึกแภว มาลงหุ้นกันตั้งแต่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งลูกหนี้ที่ 1ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้ผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ส่วนมาตรา 1030 ที่ว่าความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายกันเป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำมาลงหุ้นแล้ว การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไป ในขณะที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปี ก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริตและไม่มีค่าตอบแทน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้ทั้งสองไว้เด็ดขาดเมื่อวันที่14 ตุลาคม 2524 และได้พิพากษาให้ลูกหนี้ที่ 1 ตกเป็นบุคคลล้มละลายเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2525 ตามทางสอบสวนของผู้ร้องได้ความว่า ลูกหนี้ที่ 1 ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2528 ทุนจดทะเบียน 17,200,000 บาทมีวัตถุประสงค์ทำการซื้อขายที่ดินและอาคาร มีหุ้นส่วนทั้งหมด7 คน คือ ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 4 นายสุขใจ ศรีรัตนรังษีนางสุนี ศรีรัตนรังษี เป็นหุ้นส่วนประเภทจำกัดความรับผิดและผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ ผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 นำเงินสดมาลงหุ้นคนละ 600,000 บาท และนำที่ดินที่ผู้คัดค้านทั้งสามมีกรรมสิทธิ์รวม จำนวน 51 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10745ถึง 10749, 10751, 116651 ถึง 116687 และ 116689 ถึง116696 มาลงเป็นหุ้นเมื่อรวมกับเงินสดแล้วคิดเป็นมูลค่าหุ้นคนละ4,166,666 บาท นายสุขใจนำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาทและนำตึกแถว 7 คูหา เลขที่ 3/8 ถึง 3/14 ราคา 970,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,000,000 บาท นางสุนีนำตึกแถว 10 คูหา เลขที่ 3/19 ถึง 3/25 และไม่มีเลขที่ 3 คูหาราคา 1,300,000 บาท มาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 4 นำตึกแถว10 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/35 ราคา 1,300,000 บาทมาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 5 นำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาท และนำตึกแถว 8 คูหา เลขที่ 3/36 ถึง 3/43 ราคา 1,070,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,100,000 บาท ทรัพย์สินทั้งหมดนี้ผู้เป็นหุ้นส่วนได้ยกกรรมสิทธิ์ให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วตั้งแต่ยื่นคำขอจดทะเบียนก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด เพียงแต่ยังไม่สามารถจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์เพราะนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานครยังไม่ได้รับจดทะเบียนขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคล ไม่สามารถรับโอนทรัพย์สินได้ แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนจะได้ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินต่อไปหลังจากลูกหนี้ที่ 1 มีสภาพเป็นนิติบุคคลแล้ว ปรากฏตามหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นที่ผู้คัดค้านที่ 5 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีไปถึงนายทะเบียน ถือได้ว่าผู้เป็นหุ้นส่วนได้ส่งมอบทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นหุ้นและกรรมสิทธิ์ได้โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ลูกหนี้ที่ 1ได้ประกอบกิจการขาดทุน ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนเป็นญาติกันและทราบถึงฐานะของลูกหนี้ที่ 1 เป็นอย่างดี ได้ประชุมลงมติให้ลดทุนโดยถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ที่เป็นที่ดินรวม 45 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10749, 10751, 116651 ถึง 116666, 116668, 116669, 116671 ถึง 116687 และเลขที่ 116689 ถึง 116696 เป็นเงิน 10,720,000 บาท คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาท ถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 4 ที่เป็นตึกแถวรวม 8 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/30, 3/33 ถึง 3/35 เป็นเงิน 1,040,000 บาท และถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 5 ที่เป็นตึกแถวรวม 3 คูหา เลขที่ 3/36, 3/37, 3/38 เป็นเงิน 390,000 บาท ลูกหนี้ที่ 1 ได้ไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วน เมื่อวันที่ 3 เมษายน 2523 และผู้คัดค้านทั้งห้าได้รับทรัพย์สินที่ถอนหุ้นจากลูกหนี้ที่ 1 ไปเสร็จสิ้นแล้ว ต่อมาเมื่อวันที่18 มิถุนายน 2523 ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตกลงกันให้ผู้คัดค้านที่ 5ลาออกจากการเป็นหุ้นส่วนของลูกหนี้ที่ 1 และให้รับลูกหนี้ที่ 2เข้าเป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและหุ้นส่วนผู้จัดการแทนโดยโอนหุ้นทั้งหมดของผู้คัดค้านที่ 5 ให้แก่ลูกหนี้ที่ 2 และไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่1 กรกฎาคม 2523 ซึ่งเป็นพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าเพื่อหลีกเลี่ยงการที่จะต้องถูกฟ้องให้รับผิดร่วมกับลูกหนี้ที่ 1การลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ด้วยการถอนหุ้นไปจากสินทรัพย์ของลูกหนี้ที่ 1 ของผู้คัดค้านทั้งห้าดังกล่าวได้กระทำก่อนลูกหนี้ที่ 1ถูกฟ้องล้มละลายเพียงหนึ่งปีเศษ จึงเป็นการยกั*ย้ายถ่ายเททรัพย์สินและทำให้ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ลดน้อยถอยลง เพื่อมิให้เจ้าหนี้ของลูกหนี้ที่ 1 ได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ได้ถอนไปเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตและเป็นการรับโอนทรัพย์สินจากลูกหนี้ที่ 1โดยไม่มีค่าตอบแทนและได้กระทำในช่วงระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายขอให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 และเพิกถอนการโอนทรัพย์สินระหว่างลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชดใช้ราคาพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้ายื่นคำคัดค้านว่า ที่ดิน 45 แปลง กับตึกแถวตามคำร้องเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 กรรมสิทธิ์จึงยังไม่โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 และลูกหนี้ที่ 1 ก็ไม่เคยกระทำการใด ๆ อันถือว่าเป็นการโอนที่ดินตามที่ผู้ร้องขอให้เพิกถอน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ไม่ใช่บทยกเว้นที่ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทและผู้ลงหุ้นไม่ต้องดำเนินการจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ถ้ามีการเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์มาลงหุ้น ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจะต้องจัดให้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และมาตรา 1299 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีอำนาจขอจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 โดยไม่ยอมรับเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนเคยแสดงเจตนาว่าจะลงหุ้นแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 และการจดทะเบียนลดทุนดังกล่าวไม่เป็นการโอนทรัพย์สินหรือกระทำการใด ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ผู้คัดค้านทั้งห้าจึงไม่ใช่ผู้รับโอนทรัพย์สินตามคำร้อง ผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ตามมาตรา 114 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าและเพิกถอนการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนไปให้ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ให้ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3ใช้ราคาที่ดินและตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปคนละ 3,573,333 บาท ให้ ผู้คัดค้านที่ 4 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 390,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่ วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านทั้งห้านำสืบรับกันว่า ผู้คัดค้านทั้งห้ากับพวกร่วมกันก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1 โดยลงหุ้นด้วยเงินและทรัพย์สินเป็นที่ดินและตึกแถวตามเอกสารหมาย ร.5 รวมเป็นทุน17,200,000 บาท ซึ่งที่ดินและตึกแถวผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วแต่เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลโดยมีผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการในเดือนมิถุนายน 2518 ตามเอกสารหมาย ร.4ก็มิได้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กัน ต่อมาผู้เป็นหุ้นส่วนได้ประชุมตกลงให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยทรัพย์สินบางส่วน โดยผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3 ถอนที่ดินตามเอกสารหมาย ค.4 ถึง ค.21, ค. 23, ค.24, ค.25ถึง ค.48 รวม 45 แปลง คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาทผู้คัดค้านที่ 4 ถอน ตึกแถวเลขที่ 3/26 ถึง 3/30 และ 3/33ถึง 3/35 รวม 8 คูหา เป็นเงิน 1,040,000 บาท และผู้คัดค้านที่ 5ถอนตึกแถวเลขที่ 3/36 ถึง 3/38 รวม 3 คูหา เป็นเงิน 390,000 บาทเป็นการลดทุนทีี่นำมาลงในห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1โดยขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่3 เมษายน 2523 ซึ่งนายทะเบียนจดทะเบียนแก้ไขให้เมื่อวันที่18 เมษายน 2523 ตามเอกสารหมาย ร.6 และ ร.7ต่อมาลูกหนี้ที่ 1 ถูกศาลชั้นต้นสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและพิพากษาให้ล้มละลายเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2524 และวันที่3 กันยายน 2525 ตามลำดับ ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าผู้ร้องมีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 หรือไม่ คำสั่งเกี่ยวกับหน้าที่นำสืบและการรับฟังเอกสารหมาย ร.17 ของศาลชั้นต้นชอบหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ปัญหาตามฎีกาของผู้คัดค้านทั้งห้าที่ว่าผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 นั้น เห็นว่า การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดิน และตึกแถวมาลงหุ้นตั้งแต่ลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าลูกหนี้ที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้จะมีหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นซึ่งหุ้นส่วนผู้จัดการมีไปถึงนายทะเบียนในการขอจดทะเบียนลูกหนี้ที่ 1 ตามเอกสารหมาย ร.8ว่าผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ซึ่งในการประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อลดหุ้นก็ได้ตกลงกันให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวออกไปได้อันแสดงอยู่ในตัวว่า ได้มีการส่งมอบที่ดินและตึกแถวนั้นให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วที่ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาว่าที่ดินและตึกแถวเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ซึ่งบัญญัติให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายตามมาตรา 525 และมาตรา 1299มาใช้บังคับก็ยังถือไม่ได้ว่ามีการส่งมอบและกรรมสิทธิ์โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 แล้วนั้น เห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1030 บัญญัติว่าด้วยความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายนั้น เป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำลงหุ้นแล้ว ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 84/2512 ระหว่างบริษัทเทพพาณิชย์ จำกัดโจทก์ นายทองเอี๋ยว แซ่ลี้ จำเลย และคำพิพากษาฎีกาที่4193/2533 ระหว่างเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ โจทก์นายเจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวก จำเลย การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไปในปี 2523 ในขณะที่ลูกหนี้ที่ 1 กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1 ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริต และไม่มีค่าตอบแทน ผู้ร้องจึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114 ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งและศาลอุทธรณ์พิพากษายืนให้เพิกถอนการลดทุนและเพิกถอนการโอนโดยให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินคืนหากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคาพร้อมทั้งดอกเบี้ยนั้นชอบแล้ว"พิพากษาแก้เป็นว่า หากไม่สามารถคืนได้ ให้ผู้คัดค้านที่ 1ที่ 2 และที่ 3 ใช้ราคาคนละ 3,573,333 บาท ให้ผู้คัดค้านที่ 4ใช้ราคา 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคา 390,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่วันที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้ เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(เสมอ อินทรศักดิ์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุคำพิพากษา: เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้ทั้งสองไว้เด็ดขาดเมื่อวันที่14 ตุลาคม 2524 และได้พิพากษาให้ลูกหนี้ที่ 1 ตกเป็นบุคคลล้มละลายเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2525 ตามทางสอบสวนของผู้ร้องได้ความว่า ลูกหนี้ที่ 1 ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2528 ทุนจดทะเบียน 17,200,000 บาทมีวัตถุประสงค์ทำการซื้อขายที่ดินและอาคาร มีหุ้นส่วนทั้งหมด7 คน คือ ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 4 นายสุขใจ ศรีรัตนรังษีนางสุนี ศรีรัตนรังษี เป็นหุ้นส่วนประเภทจำกัดความรับผิดและผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ ผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 นำเงินสดมาลงหุ้นคนละ 600,000 บาท และนำที่ดินที่ผู้คัดค้านทั้งสามมีกรรมสิทธิ์รวม จำนวน 51 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10745ถึง 10749, 10751, 116651 ถึง 116687 และ 116689 ถึง116696 มาลงเป็นหุ้นเมื่อรวมกับเงินสดแล้วคิดเป็นมูลค่าหุ้นคนละ4,166,666 บาท นายสุขใจนำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาทและนำตึกแถว 7 คูหา เลขที่ 3/8 ถึง 3/14 ราคา 970,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,000,000 บาท นางสุนีนำตึกแถว 10 คูหา เลขที่ 3/19 ถึง 3/25 และไม่มีเลขที่ 3 คูหาราคา 1,300,000 บาท มาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 4 นำตึกแถว10 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/35 ราคา 1,300,000 บาทมาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 5 นำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาท และนำตึกแถว 8 คูหา เลขที่ 3/36 ถึง 3/43 ราคา 1,070,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,100,000 บาท ทรัพย์สินทั้งหมดนี้ผู้เป็นหุ้นส่วนได้ยกกรรมสิทธิ์ให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วตั้งแต่ยื่นคำขอจดทะเบียนก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด เพียงแต่ยังไม่สามารถจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์เพราะนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานครยังไม่ได้รับจดทะเบียนขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคล ไม่สามารถรับโอนทรัพย์สินได้ แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนจะได้ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินต่อไปหลังจากลูกหนี้ที่ 1 มีสภาพเป็นนิติบุคคลแล้ว ปรากฏตามหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นที่ผู้คัดค้านที่ 5 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีไปถึงนายทะเบียน ถือได้ว่าผู้เป็นหุ้นส่วนได้ส่งมอบทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นหุ้นและกรรมสิทธิ์ได้โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ลูกหนี้ที่ 1ได้ประกอบกิจการขาดทุน ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนเป็นญาติกันและทราบถึงฐานะของลูกหนี้ที่ 1 เป็นอย่างดี ได้ประชุมลงมติให้ลดทุนโดยถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ที่เป็นที่ดินรวม 45 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10749, 10751, 116651 ถึง 116666, 116668, 116669, 116671 ถึง 116687 และเลขที่ 116689 ถึง 116696 เป็นเงิน 10,720,000 บาท คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาท ถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 4 ที่เป็นตึกแถวรวม 8 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/30, 3/33 ถึง 3/35 เป็นเงิน 1,040,000 บาท และถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 5 ที่เป็นตึกแถวรวม 3 คูหา เลขที่ 3/36, 3/37, 3/38 เป็นเงิน 390,000 บาท ลูกหนี้ที่ 1 ได้ไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วน เมื่อวันที่ 3 เมษายน 2523 และผู้คัดค้านทั้งห้าได้รับทรัพย์สินที่ถอนหุ้นจากลูกหนี้ที่ 1 ไปเสร็จสิ้นแล้ว ต่อมาเมื่อวันที่18 มิถุนายน 2523 ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตกลงกันให้ผู้คัดค้านที่ 5ลาออกจากการเป็นหุ้นส่วนของลูกหนี้ที่ 1 และให้รับลูกหนี้ที่ 2เข้าเป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและหุ้นส่วนผู้จัดการแทนโดยโอนหุ้นทั้งหมดของผู้คัดค้านที่ 5 ให้แก่ลูกหนี้ที่ 2 และไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่1 กรกฎาคม 2523 ซึ่งเป็นพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าเพื่อหลีกเลี่ยงการที่จะต้องถูกฟ้องให้รับผิดร่วมกับลูกหนี้ที่ 1การลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ด้วยการถอนหุ้นไปจากสินทรัพย์ของลูกหนี้ที่ 1 ของผู้คัดค้านทั้งห้าดังกล่าวได้กระทำก่อนลูกหนี้ที่ 1ถูกฟ้องล้มละลายเพียงหนึ่งปีเศษ จึงเป็นการยกั*ย้ายถ่ายเททรัพย์สินและทำให้ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ลดน้อยถอยลง เพื่อมิให้เจ้าหนี้ของลูกหนี้ที่ 1 ได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ได้ถอนไปเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตและเป็นการรับโอนทรัพย์สินจากลูกหนี้ที่ 1โดยไม่มีค่าตอบแทนและได้กระทำในช่วงระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายขอให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 และเพิกถอนการโอนทรัพย์สินระหว่างลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชดใช้ราคาพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้ายื่นคำคัดค้านว่า ที่ดิน 45 แปลง กับตึกแถวตามคำร้องเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 กรรมสิทธิ์จึงยังไม่โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 และลูกหนี้ที่ 1 ก็ไม่เคยกระทำการใด ๆ อันถือว่าเป็นการโอนที่ดินตามที่ผู้ร้องขอให้เพิกถอน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ไม่ใช่บทยกเว้นที่ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทและผู้ลงหุ้นไม่ต้องดำเนินการจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ถ้ามีการเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์มาลงหุ้น ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจะต้องจัดให้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และมาตรา 1299 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีอำนาจขอจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 โดยไม่ยอมรับเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนเคยแสดงเจตนาว่าจะลงหุ้นแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 และการจดทะเบียนลดทุนดังกล่าวไม่เป็นการโอนทรัพย์สินหรือกระทำการใด ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ผู้คัดค้านทั้งห้าจึงไม่ใช่ผู้รับโอนทรัพย์สินตามคำร้อง ผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ตามมาตรา 114 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าและเพิกถอนการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนไปให้ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ให้ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3ใช้ราคาที่ดินและตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปคนละ 3,573,333 บาท ให้ ผู้คัดค้านที่ 4 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 390,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่ วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านทั้งห้านำสืบรับกันว่า ผู้คัดค้านทั้งห้ากับพวกร่วมกันก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1 โดยลงหุ้นด้วยเงินและทรัพย์สินเป็นที่ดินและตึกแถวตามเอกสารหมาย ร.5 รวมเป็นทุน17,200,000 บาท ซึ่งที่ดินและตึกแถวผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วแต่เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลโดยมีผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการในเดือนมิถุนายน 2518 ตามเอกสารหมาย ร.4ก็มิได้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กัน ต่อมาผู้เป็นหุ้นส่วนได้ประชุมตกลงให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยทรัพย์สินบางส่วน โดยผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3 ถอนที่ดินตามเอกสารหมาย ค.4 ถึง ค.21, ค. 23, ค.24, ค.25ถึง ค.48 รวม 45 แปลง คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาทผู้คัดค้านที่ 4 ถอน ตึกแถวเลขที่ 3/26 ถึง 3/30 และ 3/33ถึง 3/35 รวม 8 คูหา เป็นเงิน 1,040,000 บาท และผู้คัดค้านที่ 5ถอนตึกแถวเลขที่ 3/36 ถึง 3/38 รวม 3 คูหา เป็นเงิน 390,000 บาทเป็นการลดทุนทีี่นำมาลงในห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1โดยขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่3 เมษายน 2523 ซึ่งนายทะเบียนจดทะเบียนแก้ไขให้เมื่อวันที่18 เมษายน 2523 ตามเอกสารหมาย ร.6 และ ร.7ต่อมาลูกหนี้ที่ 1 ถูกศาลชั้นต้นสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและพิพากษาให้ล้มละลายเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2524 และวันที่3 กันยายน 2525 ตามลำดับ ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าผู้ร้องมีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 หรือไม่ คำสั่งเกี่ยวกับหน้าที่นำสืบและการรับฟังเอกสารหมาย ร.17 ของศาลชั้นต้นชอบหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ปัญหาตามฎีกาของผู้คัดค้านทั้งห้าที่ว่าผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 นั้น เห็นว่า การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดิน และตึกแถวมาลงหุ้นตั้งแต่ลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าลูกหนี้ที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้จะมีหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นซึ่งหุ้นส่วนผู้จัดการมีไปถึงนายทะเบียนในการขอจดทะเบียนลูกหนี้ที่ 1 ตามเอกสารหมาย ร.8ว่าผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ซึ่งในการประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อลดหุ้นก็ได้ตกลงกันให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวออกไปได้อันแสดงอยู่ในตัวว่า ได้มีการส่งมอบที่ดินและตึกแถวนั้นให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วที่ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาว่าที่ดินและตึกแถวเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ซึ่งบัญญัติให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายตามมาตรา 525 และมาตรา 1299มาใช้บังคับก็ยังถือไม่ได้ว่ามีการส่งมอบและกรรมสิทธิ์โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 แล้วนั้น เห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1030 บัญญัติว่าด้วยความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายนั้น เป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำลงหุ้นแล้ว ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 84/2512 ระหว่างบริษัทเทพพาณิชย์ จำกัดโจทก์ นายทองเอี๋ยว แซ่ลี้ จำเลย และคำพิพากษาฎีกาที่4193/2533 ระหว่างเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ โจทก์นายเจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวก จำเลย การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไปในปี 2523 ในขณะที่ลูกหนี้ที่ 1 กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1 ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริต และไม่มีค่าตอบแทน ผู้ร้องจึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114 ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งและศาลอุทธรณ์พิพากษายืนให้เพิกถอนการลดทุนและเพิกถอนการโอนโดยให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินคืนหากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคาพร้อมทั้งดอกเบี้ยนั้นชอบแล้ว"พิพากษาแก้เป็นว่า หากไม่สามารถคืนได้ ให้ผู้คัดค้านที่ 1ที่ 2 และที่ 3 ใช้ราคาคนละ 3,573,333 บาท ให้ผู้คัดค้านที่ 4ใช้ราคา 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคา 390,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่วันที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้ เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 794/2536นาย ประชา เจีย รส วัสดิ์วัฒ นาโจทก์เจ้าพนักงาน พิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องนาย เจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวกผู้คัดค้านห้างหุ้นส่วนจำกัด พระโขนง แสควร์ กับพวกจำเลย ป.พ.พ. ม. 1030 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ.2483 ม. 114การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดินและตึกแภว มาลงหุ้นกันตั้งแต่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัด ซึ่งลูกหนี้ที่ 1ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้ผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ส่วนมาตรา 1030 ที่ว่าความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายกันเป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำมาลงหุ้นแล้ว การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไป ในขณะที่ห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปี ก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริตและไม่มีค่าตอบแทน เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ผู้ร้องยื่นคำร้องว่า ศาลชั้นต้นได้มีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์ลูกหนี้ทั้งสองไว้เด็ดขาดเมื่อวันที่14 ตุลาคม 2524 และได้พิพากษาให้ลูกหนี้ที่ 1 ตกเป็นบุคคลล้มละลายเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2525 ตามทางสอบสวนของผู้ร้องได้ความว่า ลูกหนี้ที่ 1 ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2528 ทุนจดทะเบียน 17,200,000 บาทมีวัตถุประสงค์ทำการซื้อขายที่ดินและอาคาร มีหุ้นส่วนทั้งหมด7 คน คือ ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 4 นายสุขใจ ศรีรัตนรังษีนางสุนี ศรีรัตนรังษี เป็นหุ้นส่วนประเภทจำกัดความรับผิดและผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและเป็นหุ้นส่วนผู้จัดการ ผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 นำเงินสดมาลงหุ้นคนละ 600,000 บาท และนำที่ดินที่ผู้คัดค้านทั้งสามมีกรรมสิทธิ์รวม จำนวน 51 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10745ถึง 10749, 10751, 116651 ถึง 116687 และ 116689 ถึง116696 มาลงเป็นหุ้นเมื่อรวมกับเงินสดแล้วคิดเป็นมูลค่าหุ้นคนละ4,166,666 บาท นายสุขใจนำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาทและนำตึกแถว 7 คูหา เลขที่ 3/8 ถึง 3/14 ราคา 970,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,000,000 บาท นางสุนีนำตึกแถว 10 คูหา เลขที่ 3/19 ถึง 3/25 และไม่มีเลขที่ 3 คูหาราคา 1,300,000 บาท มาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 4 นำตึกแถว10 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/35 ราคา 1,300,000 บาทมาลงเป็นหุ้น ผู้คัดค้านที่ 5 นำเงินสดมาลงหุ้น 30,000 บาท และนำตึกแถว 8 คูหา เลขที่ 3/36 ถึง 3/43 ราคา 1,070,000 บาทมาลงเป็นหุ้น รวมเป็นมูลค่าหุ้น 1,100,000 บาท ทรัพย์สินทั้งหมดนี้ผู้เป็นหุ้นส่วนได้ยกกรรมสิทธิ์ให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วตั้งแต่ยื่นคำขอจดทะเบียนก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัด เพียงแต่ยังไม่สามารถจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์เพราะนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกรุงเทพมหานครยังไม่ได้รับจดทะเบียนขณะนั้นลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคล ไม่สามารถรับโอนทรัพย์สินได้ แต่ผู้เป็นหุ้นส่วนจะได้ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินต่อไปหลังจากลูกหนี้ที่ 1 มีสภาพเป็นนิติบุคคลแล้ว ปรากฏตามหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นที่ผู้คัดค้านที่ 5 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีไปถึงนายทะเบียน ถือได้ว่าผู้เป็นหุ้นส่วนได้ส่งมอบทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นหุ้นและกรรมสิทธิ์ได้โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1แล้ว ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ลูกหนี้ที่ 1ได้ประกอบกิจการขาดทุน ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนเป็นญาติกันและทราบถึงฐานะของลูกหนี้ที่ 1 เป็นอย่างดี ได้ประชุมลงมติให้ลดทุนโดยถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 1 ที่ 2 และที่ 3 ที่เป็นที่ดินรวม 45 แปลง คือ ที่ดินโฉนดเลขที่ 10749, 10751, 116651 ถึง 116666, 116668, 116669, 116671 ถึง 116687 และเลขที่ 116689 ถึง 116696 เป็นเงิน 10,720,000 บาท คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาท ถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 4 ที่เป็นตึกแถวรวม 8 คูหา เลขที่ 3/26 ถึง 3/30, 3/33 ถึง 3/35 เป็นเงิน 1,040,000 บาท และถอนหุ้นของผู้คัดค้านที่ 5 ที่เป็นตึกแถวรวม 3 คูหา เลขที่ 3/36, 3/37, 3/38 เป็นเงิน 390,000 บาท ลูกหนี้ที่ 1 ได้ไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วน เมื่อวันที่ 3 เมษายน 2523 และผู้คัดค้านทั้งห้าได้รับทรัพย์สินที่ถอนหุ้นจากลูกหนี้ที่ 1 ไปเสร็จสิ้นแล้ว ต่อมาเมื่อวันที่18 มิถุนายน 2523 ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตกลงกันให้ผู้คัดค้านที่ 5ลาออกจากการเป็นหุ้นส่วนของลูกหนี้ที่ 1 และให้รับลูกหนี้ที่ 2เข้าเป็นหุ้นส่วนประเภทไม่จำกัดความรับผิดและหุ้นส่วนผู้จัดการแทนโดยโอนหุ้นทั้งหมดของผู้คัดค้านที่ 5 ให้แก่ลูกหนี้ที่ 2 และไปจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่1 กรกฎาคม 2523 ซึ่งเป็นพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นว่าเพื่อหลีกเลี่ยงการที่จะต้องถูกฟ้องให้รับผิดร่วมกับลูกหนี้ที่ 1การลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ด้วยการถอนหุ้นไปจากสินทรัพย์ของลูกหนี้ที่ 1 ของผู้คัดค้านทั้งห้าดังกล่าวได้กระทำก่อนลูกหนี้ที่ 1ถูกฟ้องล้มละลายเพียงหนึ่งปีเศษ จึงเป็นการยกั*ย้ายถ่ายเททรัพย์สินและทำให้ทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ลดน้อยถอยลง เพื่อมิให้เจ้าหนี้ของลูกหนี้ที่ 1 ได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ได้ถอนไปเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตและเป็นการรับโอนทรัพย์สินจากลูกหนี้ที่ 1โดยไม่มีค่าตอบแทนและได้กระทำในช่วงระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายขอให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 และเพิกถอนการโอนทรัพย์สินระหว่างลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ก็ให้ชดใช้ราคาพร้อมดอกเบี้ยในอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับแต่วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้ายื่นคำคัดค้านว่า ที่ดิน 45 แปลง กับตึกแถวตามคำร้องเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้คัดค้าน ผู้คัดค้านยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 กรรมสิทธิ์จึงยังไม่โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 และลูกหนี้ที่ 1 ก็ไม่เคยกระทำการใด ๆ อันถือว่าเป็นการโอนที่ดินตามที่ผู้ร้องขอให้เพิกถอน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ไม่ใช่บทยกเว้นที่ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทและผู้ลงหุ้นไม่ต้องดำเนินการจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ถ้ามีการเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์มาลงหุ้น ห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจะต้องจัดให้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินที่นำมาลงเป็นของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทนั้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 525 และมาตรา 1299 หุ้นส่วนผู้จัดการของลูกหนี้ที่ 1 มีอำนาจขอจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 โดยไม่ยอมรับเอาทรัพย์สินประเภทอสังหาริมทรัพย์ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนเคยแสดงเจตนาว่าจะลงหุ้นแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 และการจดทะเบียนลดทุนดังกล่าวไม่เป็นการโอนทรัพย์สินหรือกระทำการใด ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 ผู้คัดค้านทั้งห้าจึงไม่ใช่ผู้รับโอนทรัพย์สินตามคำร้อง ผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนลดทุนของลูกหนี้ที่ 1 ตามมาตรา 114 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ขอให้ยกคำร้องศาลชั้นต้นมีคำสั่งให้เพิกถอนการลดทุนของลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าและเพิกถอนการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 กับผู้คัดค้านทั้งห้า ให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินที่ถอนคืนไปให้ลูกหนี้ที่ 1 หากไม่สามารถคืนได้ให้ผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3ใช้ราคาที่ดินและตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปคนละ 3,573,333 บาท ให้ ผู้คัดค้านที่ 4 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคาตึกแถวที่ถอนหุ้นคืนไปรวม 390,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่ วันที่ยื่นคำร้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จผู้คัดค้านทั้งห้าอุทธรณ์ ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังได้ตามที่ผู้ร้องและผู้คัดค้านทั้งห้านำสืบรับกันว่า ผู้คัดค้านทั้งห้ากับพวกร่วมกันก่อตั้งห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1 โดยลงหุ้นด้วยเงินและทรัพย์สินเป็นที่ดินและตึกแถวตามเอกสารหมาย ร.5 รวมเป็นทุน17,200,000 บาท ซึ่งที่ดินและตึกแถวผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1 เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วแต่เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลโดยมีผู้คัดค้านที่ 5 เป็นหุ้นส่วนผู้จัดการในเดือนมิถุนายน 2518 ตามเอกสารหมาย ร.4ก็มิได้มีการจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์กัน ต่อมาผู้เป็นหุ้นส่วนได้ประชุมตกลงให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยทรัพย์สินบางส่วน โดยผู้คัดค้านที่ 1 ถึงที่ 3 ถอนที่ดินตามเอกสารหมาย ค.4 ถึง ค.21, ค. 23, ค.24, ค.25ถึง ค.48 รวม 45 แปลง คิดเป็นมูลค่าคนละ 3,573,333 บาทผู้คัดค้านที่ 4 ถอน ตึกแถวเลขที่ 3/26 ถึง 3/30 และ 3/33ถึง 3/35 รวม 8 คูหา เป็นเงิน 1,040,000 บาท และผู้คัดค้านที่ 5ถอนตึกแถวเลขที่ 3/36 ถึง 3/38 รวม 3 คูหา เป็นเงิน 390,000 บาทเป็นการลดทุนทีี่นำมาลงในห้างหุ้นส่วนจำกัดลูกหนี้ที่ 1โดยขอจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับผู้เป็นหุ้นส่วนเมื่อวันที่3 เมษายน 2523 ซึ่งนายทะเบียนจดทะเบียนแก้ไขให้เมื่อวันที่18 เมษายน 2523 ตามเอกสารหมาย ร.6 และ ร.7ต่อมาลูกหนี้ที่ 1 ถูกศาลชั้นต้นสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดขาดและพิพากษาให้ล้มละลายเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2524 และวันที่3 กันยายน 2525 ตามลำดับ ปัญหาที่ต้องวินิจฉัยในชั้นนี้มีว่าผู้ร้องมีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 หรือไม่ คำสั่งเกี่ยวกับหน้าที่นำสืบและการรับฟังเอกสารหมาย ร.17 ของศาลชั้นต้นชอบหรือไม่พิเคราะห์แล้ว ปัญหาตามฎีกาของผู้คัดค้านทั้งห้าที่ว่าผู้ร้องไม่มีอำนาจร้องขอให้เพิกถอนการลดทุนและการโอนทรัพย์สินของลูกหนี้ที่ 1 นั้น เห็นว่า การที่ผู้คัดค้านทั้งห้าได้ตกลงนำที่ดิน และตึกแถวมาลงหุ้นตั้งแต่ลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดซึ่งลูกหนี้ที่ 1 ยังไม่มีสภาพเป็นนิติบุคคลนั้น ถือว่าลูกหนี้ที่ 1 เป็นห้างหุ้นส่วนสามัญตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1079 แล้ว เมื่อผู้คัดค้านทั้งห้านำที่ดินและตึกแถวมาลงหุ้น กรรมสิทธิ์ในที่ดินและตึกแถวจึงตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา แม้จะมีหนังสือชี้แจงการนำทรัพย์สินเข้าลงหุ้นซึ่งหุ้นส่วนผู้จัดการมีไปถึงนายทะเบียนในการขอจดทะเบียนลูกหนี้ที่ 1 ตามเอกสารหมาย ร.8ว่าผู้คัดค้านทั้งห้าจะไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ลูกหนี้ที่ 1เมื่อลูกหนี้ที่ 1 เป็นนิติบุคคลแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้ที่ดินและตึกแถวไม่เป็นของลูกหนี้ที่ 1 ไปได้ ซึ่งในการประชุมผู้เป็นหุ้นส่วนเพื่อลดหุ้นก็ได้ตกลงกันให้ผู้คัดค้านทั้งห้าถอนหุ้นในส่วนที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวออกไปได้อันแสดงอยู่ในตัวว่า ได้มีการส่งมอบที่ดินและตึกแถวนั้นให้แก่ลูกหนี้ที่ 1 แล้วที่ผู้คัดค้านทั้งห้าฎีกาว่าที่ดินและตึกแถวเป็นอสังหาริมทรัพย์เมื่อยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1030 ซึ่งบัญญัติให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายตามมาตรา 525 และมาตรา 1299มาใช้บังคับก็ยังถือไม่ได้ว่ามีการส่งมอบและกรรมสิทธิ์โอนไปยังลูกหนี้ที่ 1 แล้วนั้น เห็นว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1030 บัญญัติว่าด้วยความเกี่ยวพันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วนกับห้างหุ้นส่วนในเรื่องส่งมอบ ให้บังคับตามบทบัญญัติว่าด้วยการซื้อขายนั้น เป็นเรื่องเกี่ยวกับการส่งมอบตัวทรัพย์หาได้บัญญัติเกี่ยวกับเรื่องกรรมสิทธิ์ไม่ ดังนั้น ในระหว่างผู้คัดค้านทั้งห้ากับลูกหนี้ที่ 1 ต้องถือว่ากรรมสิทธิ์ที่ดินและตึกแถวได้ตกเป็นของลูกหนี้ที่ 1 ตั้งแต่เวลาที่นำลงหุ้นแล้ว ทั้งนี้ตามนัยคำพิพากษาฎีกาที่ 84/2512 ระหว่างบริษัทเทพพาณิชย์ จำกัดโจทก์ นายทองเอี๋ยว แซ่ลี้ จำเลย และคำพิพากษาฎีกาที่4193/2533 ระหว่างเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ โจทก์นายเจริญ พูลวรลักษณ์ กับพวก จำเลย การลดทุนโดยถอนหุ้นที่ลงหุ้นด้วยที่ดินและตึกแถวบางส่วนออกไปในปี 2523 ในขณะที่ลูกหนี้ที่ 1 กำลังประสบกับภาวะการขาดทุนซึ่งลูกหนี้ที่ 1กับผู้คัดค้านทั้งห้าก็ทราบดี จึงเป็นการที่ลูกหนี้ที่ 1 ได้โอนทรัพย์สินหรือยอมให้โอนทรัพย์สินไปในระหว่างระยะเวลา 3 ปีก่อนมีการขอให้ลูกหนี้ที่ 1 ล้มละลายโดยไม่สุจริต และไม่มีค่าตอบแทน ผู้ร้องจึงมีสิทธิร้องขอให้เพิกถอนเสียได้ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 114 ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งและศาลอุทธรณ์พิพากษายืนให้เพิกถอนการลดทุนและเพิกถอนการโอนโดยให้ผู้คัดค้านทั้งห้าส่งมอบทรัพย์สินคืนหากคืนไม่ได้ให้ใช้ราคาพร้อมทั้งดอกเบี้ยนั้นชอบแล้ว"พิพากษาแก้เป็นว่า หากไม่สามารถคืนได้ ให้ผู้คัดค้านที่ 1ที่ 2 และที่ 3 ใช้ราคาคนละ 3,573,333 บาท ให้ผู้คัดค้านที่ 4ใช้ราคา 1,040,000 บาท และให้ผู้คัดค้านที่ 5 ใช้ราคา 390,000 บาทพร้อมด้วยดอกเบี้ยอัตราร้อยละเจ็ดครึ่งต่อปีนับตั้งแต่วันที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ นอกจากที่แก้คงให้ เป็นไปตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์(เสมอ อินทรศักดิ์-บุญศรี กอบบุญ-เพี้ยน พุทธสุอัตตา)แหล่งที่มาเนติบัณฑิตยสภาแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุ