คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3635/2541หลักกฎหมาย: เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว หากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาดังกล่าว ปรากฏว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ ตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอมจำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้การที่ยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของ จทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัติ นอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติ ต่อกันอยู่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยได้หักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ซึ่งฝากไว้กับธนาคารจำเลย จำนวน 370,462.82 บาท ชำระหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมของศาลจังหวัดเชียงใหม่ โดยฝ่าฝืนคำพิพากษาตามยอมที่กำหนดให้ยึดทรัพย์ที่ดินจำนองของโจทก์ชำระหนี้ก่อนหากได้เงินจากการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่พอชำระหนี้ทั้งต้นเงินและดอกเบี้ยแล้ว จึงให้ยึดทรัพย์สินอื่นของโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 ในคดีดังกล่าวกับจำเลยที่ 2 ในคดีนั้นจนครบถ้วน ขอให้บังคับจำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาท มาเข้าบัญชีเงินฝากคืนให้แก่โจทก์ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง เป็นเงิน 1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะถอนเงินคืนมาได้จำเลยให้การว่า ทรัพย์จำนองที่จำเลยยึดไว้เพื่อขายทอดตลาดนั้นมีมูลค่าซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้เพียง 19,968,300 บาท ซึ่งไม่พอชำระหนี้ของโจทก์ที่มีอยู่กับจำเลยและไม่มีผู้สนใจเข้าสู้ราคา การใช้สิทธิหักเงินฝากของโจทก์เป็นการใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ซึ่งจำเลยมีสิทธิทำได้ตามกฎหมายและข้อตกลงตามสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตัดสิทธิของจำเลยที่จะใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ดังกล่าวกับโจทก์ เมื่อทรัพย์จำนองของโจทก์มีมูลค่าไม่พอชำระหนี้ซึ่งมีไม่น้อยกว่า 23,838,099.03 บาท โจทก์ไม่ได้รับความเสียหาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาทเข้าบัญชีเงินฝากให้แก่โจทก์ ที่ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)สาขาหางดง ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 เป็นเงินจำนวน1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือ ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน2540 เป็นเงินจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะมีสิทธิถอนเงินคืนมาได้จำเลยอุทธรณ์ปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังยุติว่า เดิมจำเลยเป็นโจทก์ฟ้องบังคับจำนองจากโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 กับพวก(ผู้ค้ำประกัน) ในที่สุดคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความต่อหน้าศาลใจความว่า จำเลยที่ 1 กับพวกยอมร่วมกันชำระเงินจำนวน 17,188,274.38 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ16 ต่อปี ในต้นเงิน 13,400,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หนี้ดังกล่าวจำเลยที่ 1 กับพวกจะชำระทั้งหมดภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันทำสัญญาประนีประนอมยอมความหากผิดนัดยอมให้โจทก์ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด หากได้เงินไม่พอชำระหนี้ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 1 กับพวกชำระหนี้จนครบ ศาลได้พิพากษาตามยอม คดีถึงที่สุดแล้ว ตามคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 2588/2537 ของศาลจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาเกิดมีการผิดนัดและมีการยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด โดยเจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดทรัพย์จำนองแล้ว 4 ครั้ง แต่ไม่มีผู้เข้าประมูลซื้อทรัพย์ดังกล่าว จำเลยในคดีนี้จึงได้นำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ในคดีนี้ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง และสาขานานาเหนือ รวมเป็นเงินจำนวน 370,62.82 บาทคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยว่า จำเลยมีสิทธินำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์หรือไม่ เห็นว่า เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว ขั้นตอนต่อไปหากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความ ซึ่งปรากฏต่อมาว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยก็ได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ เมื่อยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้ การบังคับคดีตามสัญญาประนีประนอมยอมความจึงยังไม่เสร็จสิ้นและจะต้องดำเนินการต่อไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอม จำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ การขายทอดทรัพย์จำนองยังไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ตามที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัตินอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความจำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติต่อกันอยู่ศาลชั้นต้นพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3635/2541นาย ชลิต ชนินทร์ อารักษ์โจทก์ธนาคาร กรุงเทพ จำกัด ( มหาชนจำเลย ป.พ.พ. ม. 341, ม. 850 ป.วิ.พ. ม. 271เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว หากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาดังกล่าว ปรากฏว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ ตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอมจำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้การที่ยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของ จทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัติ นอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติ ต่อกันอยู่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยได้หักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ซึ่งฝากไว้กับธนาคารจำเลย จำนวน 370,462.82 บาท ชำระหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมของศาลจังหวัดเชียงใหม่ โดยฝ่าฝืนคำพิพากษาตามยอมที่กำหนดให้ยึดทรัพย์ที่ดินจำนองของโจทก์ชำระหนี้ก่อนหากได้เงินจากการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่พอชำระหนี้ทั้งต้นเงินและดอกเบี้ยแล้ว จึงให้ยึดทรัพย์สินอื่นของโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 ในคดีดังกล่าวกับจำเลยที่ 2 ในคดีนั้นจนครบถ้วน ขอให้บังคับจำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาท มาเข้าบัญชีเงินฝากคืนให้แก่โจทก์ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง เป็นเงิน 1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะถอนเงินคืนมาได้จำเลยให้การว่า ทรัพย์จำนองที่จำเลยยึดไว้เพื่อขายทอดตลาดนั้นมีมูลค่าซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้เพียง 19,968,300 บาท ซึ่งไม่พอชำระหนี้ของโจทก์ที่มีอยู่กับจำเลยและไม่มีผู้สนใจเข้าสู้ราคา การใช้สิทธิหักเงินฝากของโจทก์เป็นการใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ซึ่งจำเลยมีสิทธิทำได้ตามกฎหมายและข้อตกลงตามสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตัดสิทธิของจำเลยที่จะใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ดังกล่าวกับโจทก์ เมื่อทรัพย์จำนองของโจทก์มีมูลค่าไม่พอชำระหนี้ซึ่งมีไม่น้อยกว่า 23,838,099.03 บาท โจทก์ไม่ได้รับความเสียหาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาทเข้าบัญชีเงินฝากให้แก่โจทก์ ที่ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)สาขาหางดง ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 เป็นเงินจำนวน1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือ ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน2540 เป็นเงินจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะมีสิทธิถอนเงินคืนมาได้จำเลยอุทธรณ์ปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังยุติว่า เดิมจำเลยเป็นโจทก์ฟ้องบังคับจำนองจากโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 กับพวก(ผู้ค้ำประกัน) ในที่สุดคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความต่อหน้าศาลใจความว่า จำเลยที่ 1 กับพวกยอมร่วมกันชำระเงินจำนวน 17,188,274.38 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ16 ต่อปี ในต้นเงิน 13,400,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หนี้ดังกล่าวจำเลยที่ 1 กับพวกจะชำระทั้งหมดภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันทำสัญญาประนีประนอมยอมความหากผิดนัดยอมให้โจทก์ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด หากได้เงินไม่พอชำระหนี้ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 1 กับพวกชำระหนี้จนครบ ศาลได้พิพากษาตามยอม คดีถึงที่สุดแล้ว ตามคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 2588/2537 ของศาลจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาเกิดมีการผิดนัดและมีการยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด โดยเจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดทรัพย์จำนองแล้ว 4 ครั้ง แต่ไม่มีผู้เข้าประมูลซื้อทรัพย์ดังกล่าว จำเลยในคดีนี้จึงได้นำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ในคดีนี้ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง และสาขานานาเหนือ รวมเป็นเงินจำนวน 370,62.82 บาทคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยว่า จำเลยมีสิทธินำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์หรือไม่ เห็นว่า เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว ขั้นตอนต่อไปหากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความ ซึ่งปรากฏต่อมาว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยก็ได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ เมื่อยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้ การบังคับคดีตามสัญญาประนีประนอมยอมความจึงยังไม่เสร็จสิ้นและจะต้องดำเนินการต่อไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอม จำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ การขายทอดทรัพย์จำนองยังไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ตามที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัตินอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความจำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติต่อกันอยู่ศาลชั้นต้นพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(พิมล สมานิตย์-กนก พรรณรักษา-ยินดี วัชรพงศ์ ต่อสุวรรณ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการดำเนินการบังคับคดีตามคำพิพากษา ไม่ว่าจะเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่มาจากการวินิจฉัยชี้ขาดตัดสินคดีหรือคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องตรวจสอบคำพิพากษาดังกล่าวอย่างละเอียดให้แน่ชัดเสียก่อนว่า สิทธิของตนในการที่จะบังคับคดีแก่ทรัพย์สินสิ่งนั้น หรือแก่จำเลยคนนั้นเกิดขึ้นแล้วหรือไม่ ซึ่งในคำพิพากษาอาจจะมีเงื่อนไขในการบังคับคดีอยู่ดังนี้ 1. กำหนดลำดับในการบังคับคดี กล่าวคือ ในคำพิพากษาได้กำหนดให้กระทำการอันดับที่ 1 ก่อน หากไม่สามารถกระทำได้หรือการดำเนินการบังคับอันดับที่ 1 นั้น เป็นการพ้นวิสัยจึงจะกระทำการอันดับที่ 2 ได้ คำพิพากษาในลักษณะนี้ เช่นพิพากษาให้ส่งมอบทรัพย์ หากส่งมอบไม่ได้ ให้ใช้เงินหรือค่าเสียหายแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 484/2525 และ 3669/2526)ให้จำเลยไถ่ถอนจำนองที่พิพาทและโอนที่ดินให้แก่โจทก์ หากไถ่ถอนจำนองไม่ได้ ให้ใช้ค่าสินไหมทดแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 16/2523) ให้แบ่งแยกที่ดินระหว่างโจทก์และจำเลย โดยให้ตกลงกันก่อน หากตกลงกันไม่ได้ ให้ประมูลกันระหว่างโจทก์กับจำเลยถ้าตกลงกันไม่ได้ ให้นำทรัพย์ออกขายทอดตลาดและนำเงินมาแบ่งปันกัน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2606-2607/2520 และ 600/2527) คำพิพากษาที่กำหนดลำดับในการบังคับคดีหรือชำระหนี้ลักษณะนี้ ผูกพันลูกหนี้ตามคำพิพากษาและเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาทั้งสองฝ่ายจะต้องปฏิบัติตามคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะขอปฏิบัติเป็นอย่างอื่น โดยคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งไม่ยินยอมไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1988/2522,588/2531 และ 4356/2532)ในการออกหมายบังคับคดี จะต้องพิจารณาถึงลำดับในการบังคับคดีด้วย หากว่ามีการออกหมายบังคับคดีโดยผิดอันดับไป ศาลย่อมมีอำนาจเพิกถอนหมายบังคับคดีฉบับเดิม และออกหมายบังคับคดีฉบับใหม่ได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 578/2517) และหากในภายหลังขณะที่มีการบังคับคดีอันดับหลังอยู่นั้น ปรากฏว่า การบังคับคดีอันดับแรกยังสามารถดำเนินการได้ เมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาร้องขอ ศาลย่อมเปลี่ยนวิธีการบังคับคดีเป็นการบังคับคดีอันดับแรกได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 508/2507) 2. กำหนดลำดับความรับผิดของจำเลย อาจจะเกิดขึ้นในกรณีที่โจทก์ฟ้องลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันให้รับผิดชำระหนี้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ชั้นต้นชำระหนี้ก่อน ถ้าลูกหนี้ชั้นต้นไม่ชำระหนี้จึงให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ดังกล่าวแทนเช่นนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะไปบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของผู้ค้ำประกันก่อน หรือพร้อมกับการบังคับแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ชั้นต้นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 827/2483 คำพิพากษาของศาล ให้จำเลยที่ 1 ใช้เงิน ถ้าจำเลยที่ 1 ไม่สามารถจะใช้เงินได้ ก็ให้จำเลยที่ 2 ใช้แทนจนครบ ดังนี้ เมื่อโจทก์มิได้บังคับเอาแก่จำเลยที่ 1 และไม่ได้แสดงให้เห็นว่า จำเลยที่ 1 และกองมรดกของจำเลยที่ 1 ไม่สามารถชำระหนี้ได้ โจทก์ก็บังคับเอาแก่จำเลยที่ 2ยังไม่ได้ เพราะการบังคับมิได้เป็นไปตามคำพิพากษาของศาล คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 838/2494 และ 2223/2514 ศาลพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินตามสัญญากู้ ถ้าจำเลยที่ 1 ไม่ชำระให้จำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ในฐานะผู้ค้ำประกันชำระแทน มีผลเท่ากับว่า ให้จำเลยที่ 1 ใช้เงินให้แก่โจทก์ก่อน ถ้าจำเลยที่ 1ไม่สามารถจะใช้ได้ ก็ให้จำเลยที่ 2 ที่ 3 ที่ 4 ใช้แทนจนครบโจทก์จึงต้องดำเนินการบังคับชำระหนี้เอากับทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 ก่อน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 329/2522 คำพิพากษาตามยอมมีความว่าเมื่อโจทก์ไม่สามารถบังคับคดีจากจำเลยที่ 1 ได้ จำเลยที่ 2ยอมชำระแทนภายใน 6 เดือน ดังนี้ หมายความว่า จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินที่โจทก์จะยึดมาขายทอดตลาดได้ จึงจะยึดทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ได้ โจทก์จะยึดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 และที่ 2พร้อมกันไม่ได้ แต่อย่างไรก็ตาม หากลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันทำสัญญาประนีประนอมยอมความกับเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา โดยยอมรับผิดร่วมกัน หากผิดนัด ให้เจ้าหนี้บังคับแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันได้ หรือกรณีศาลพิพากษาให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 691 เช่นนี้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะยึดทรัพย์ของผู้ค้ำประกันก่อนหรือพร้อมกับการยึดทรัพย์ของลูกหนี้ชั้นต้นก็ได้ 3. กำหนดส่วนความรับผิดของจำเลยแต่ละคนไว้ โดยระบุเฉพาะเจาะจงว่าให้จำเลยคนใดชำระหนี้จำนวนใดในเวลาใด หากมีจำเลยคนใดคนหนึ่งผิดนัด ส่วนจำเลยคนอื่นยังไม่ผิดนัด เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะไปบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ยังมิผิดนัดไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1040/2541 สัญญาประนีประนอมยอมความระบุข้อตกลงในการชำระหนี้ไว้อย่างชัดแจ้ง โดยข้อ 1 ระบุให้จำเลยที่ 1 เพียงคนเดียวเป็นผู้มีหน้าที่จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้แก่โจทก์ ส่วนข้อ 2 ระบุให้จำเลยทั้งสอง หรือจำเลยที่ 1หรือจำเลยที่ 2 คนใดคนหนึ่ง เป็นผู้มีหน้าที่ในการชำระหนี้และในข้อ 3 ระบุให้จำเลยที่ 2 เป็นผู้มีหน้าที่จะต้องชำระหนี้ให้แก่โจทก์ ตามข้อตกลงดังกล่าวแสดงว่า จำเลยทั้งสองแยกกันรับผิดในการปฏิบัติการชำระหนี้ให้แก่โจทก์ เมื่อจำเลยที่ 1ไม่ปฏิบัติการชำระหนี้ให้แก่โจทก์ ตามสัญญาประนีประนอมยอมความข้อ 1 เพียงคนเดียว จำเลยที่ 1 เป็นฝ่ายผิดสัญญา โจทก์ชอบที่จะบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 เท่านั้น แม้สัญญาประนีประนอมยอมความข้อ 6 จะระบุว่าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2 ผิดสัญญาประนีประนอมยอมความข้อหนึ่งข้อใดโจทก์มีสิทธิบังคับคดีได้ทันที ก็มีความหมายเพียงว่า ถ้าหากจำเลยคนใดผิดสัญญาข้อใดก็ให้บังคับคดีเอาแก่จำเลยคนนั้นตามสัญญาแต่ละข้อเท่านั้นเพราะในสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตกลงให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดชำระหนี้ให้แก่โจทก์ การที่โจทก์นำเจ้าพนักงานบังคับคดีไปยึดที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งเป็นของจำเลยที่ 2 จึงไม่ชอบ คำพิพากษาฎีกาที่บันทึกนี้ เป็นเรื่องที่คู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยตกลงกำหนดลำดับในการบังคับคดีไว้ว่าให้ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดชำระหนี้ หากได้เงินไม่พอให้ยึดทรัพย์สินอื่น เช่นนี้ การบังคับคดีจะต้องดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองให้แล้วเสร็จก่อนแล้วดูว่า ยังมีหนี้ส่วนที่ขาดอยู่อีกหรือไม่เพียงใด จึงจะมายึดทรัพย์สินอื่นมาชำระหนี้ส่วนที่ขาดดังกล่าว ในการฟ้องบังคับจำนอง ลักษณะเช่นนี้ หากคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันว่า "หากจำเลยผิดนัดชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์จำนองหรือทรัพย์สินอื่น ๆ ของจำเลยออกขายทอดตลาด" ผู้บันทึกเห็นว่า กรณีเช่นนี้ คู่กรณีมิได้กำหนดลำดับในการบังคับคดีไว้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะยึดทรัพย์จำนองก่อนหรือไม่ก็ได้ หรือจะยึดทรัพย์จำนองพร้อมกับทรัพย์สินอื่น ๆก็ได้ แต่ทั้งนี้ ทรัพย์สินที่ยึดมานั้นจะต้องไม่เกินจำนวนหนี้ตามคำพิพากษาที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 284 วรรคแรก เอื้อนขุนแก้วคำพิพากษา: โจทก์ฟ้องว่า จำเลยได้หักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ซึ่งฝากไว้กับธนาคารจำเลย จำนวน 370,462.82 บาท ชำระหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมของศาลจังหวัดเชียงใหม่ โดยฝ่าฝืนคำพิพากษาตามยอมที่กำหนดให้ยึดทรัพย์ที่ดินจำนองของโจทก์ชำระหนี้ก่อนหากได้เงินจากการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่พอชำระหนี้ทั้งต้นเงินและดอกเบี้ยแล้ว จึงให้ยึดทรัพย์สินอื่นของโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 ในคดีดังกล่าวกับจำเลยที่ 2 ในคดีนั้นจนครบถ้วน ขอให้บังคับจำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาท มาเข้าบัญชีเงินฝากคืนให้แก่โจทก์ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง เป็นเงิน 1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะถอนเงินคืนมาได้จำเลยให้การว่า ทรัพย์จำนองที่จำเลยยึดไว้เพื่อขายทอดตลาดนั้นมีมูลค่าซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้เพียง 19,968,300 บาท ซึ่งไม่พอชำระหนี้ของโจทก์ที่มีอยู่กับจำเลยและไม่มีผู้สนใจเข้าสู้ราคา การใช้สิทธิหักเงินฝากของโจทก์เป็นการใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ซึ่งจำเลยมีสิทธิทำได้ตามกฎหมายและข้อตกลงตามสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตัดสิทธิของจำเลยที่จะใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ดังกล่าวกับโจทก์ เมื่อทรัพย์จำนองของโจทก์มีมูลค่าไม่พอชำระหนี้ซึ่งมีไม่น้อยกว่า 23,838,099.03 บาท โจทก์ไม่ได้รับความเสียหาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาทเข้าบัญชีเงินฝากให้แก่โจทก์ ที่ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)สาขาหางดง ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 เป็นเงินจำนวน1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือ ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน2540 เป็นเงินจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะมีสิทธิถอนเงินคืนมาได้จำเลยอุทธรณ์ปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังยุติว่า เดิมจำเลยเป็นโจทก์ฟ้องบังคับจำนองจากโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 กับพวก(ผู้ค้ำประกัน) ในที่สุดคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความต่อหน้าศาลใจความว่า จำเลยที่ 1 กับพวกยอมร่วมกันชำระเงินจำนวน 17,188,274.38 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ16 ต่อปี ในต้นเงิน 13,400,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หนี้ดังกล่าวจำเลยที่ 1 กับพวกจะชำระทั้งหมดภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันทำสัญญาประนีประนอมยอมความหากผิดนัดยอมให้โจทก์ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด หากได้เงินไม่พอชำระหนี้ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 1 กับพวกชำระหนี้จนครบ ศาลได้พิพากษาตามยอม คดีถึงที่สุดแล้ว ตามคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 2588/2537 ของศาลจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาเกิดมีการผิดนัดและมีการยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด โดยเจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดทรัพย์จำนองแล้ว 4 ครั้ง แต่ไม่มีผู้เข้าประมูลซื้อทรัพย์ดังกล่าว จำเลยในคดีนี้จึงได้นำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ในคดีนี้ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง และสาขานานาเหนือ รวมเป็นเงินจำนวน 370,62.82 บาทคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยว่า จำเลยมีสิทธินำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์หรือไม่ เห็นว่า เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว ขั้นตอนต่อไปหากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความ ซึ่งปรากฏต่อมาว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยก็ได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ เมื่อยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้ การบังคับคดีตามสัญญาประนีประนอมยอมความจึงยังไม่เสร็จสิ้นและจะต้องดำเนินการต่อไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอม จำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ การขายทอดทรัพย์จำนองยังไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ตามที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัตินอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความจำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติต่อกันอยู่ศาลชั้นต้นพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3635/2541นาย ชลิต ชนินทร์ อารักษ์โจทก์ธนาคาร กรุงเทพ จำกัด ( มหาชนจำเลย ป.พ.พ. ม. 341, ม. 850 ป.วิ.พ. ม. 271เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว หากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาดังกล่าว ปรากฏว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ ตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอมจำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้การที่ยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของ จทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัติ นอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติ ต่อกันอยู่โจทก์ฟ้องว่า จำเลยได้หักเงินในบัญชีเงินฝากของโจทก์ซึ่งฝากไว้กับธนาคารจำเลย จำนวน 370,462.82 บาท ชำระหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมของศาลจังหวัดเชียงใหม่ โดยฝ่าฝืนคำพิพากษาตามยอมที่กำหนดให้ยึดทรัพย์ที่ดินจำนองของโจทก์ชำระหนี้ก่อนหากได้เงินจากการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่พอชำระหนี้ทั้งต้นเงินและดอกเบี้ยแล้ว จึงให้ยึดทรัพย์สินอื่นของโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 ในคดีดังกล่าวกับจำเลยที่ 2 ในคดีนั้นจนครบถ้วน ขอให้บังคับจำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาท มาเข้าบัญชีเงินฝากคืนให้แก่โจทก์ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง เป็นเงิน 1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะถอนเงินคืนมาได้จำเลยให้การว่า ทรัพย์จำนองที่จำเลยยึดไว้เพื่อขายทอดตลาดนั้นมีมูลค่าซึ่งเจ้าพนักงานบังคับคดีประเมินไว้เพียง 19,968,300 บาท ซึ่งไม่พอชำระหนี้ของโจทก์ที่มีอยู่กับจำเลยและไม่มีผู้สนใจเข้าสู้ราคา การใช้สิทธิหักเงินฝากของโจทก์เป็นการใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ซึ่งจำเลยมีสิทธิทำได้ตามกฎหมายและข้อตกลงตามสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตัดสิทธิของจำเลยที่จะใช้สิทธิหักกลบลบหนี้ดังกล่าวกับโจทก์ เมื่อทรัพย์จำนองของโจทก์มีมูลค่าไม่พอชำระหนี้ซึ่งมีไม่น้อยกว่า 23,838,099.03 บาท โจทก์ไม่ได้รับความเสียหาย ขอให้ยกฟ้องศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยนำเงินจำนวน 370,462.82 บาทเข้าบัญชีเงินฝากให้แก่โจทก์ ที่ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)สาขาหางดง ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 เป็นเงินจำนวน1,494.39 บาท และที่สาขานานาเหนือ ตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน2540 เป็นเงินจำนวน 368,968.43 บาท พร้อมชำระดอกเบี้ยแก่โจทก์นับตั้งแต่วันที่ 28 เมษายน 2540 ตามอัตราเงินฝากเป็นต้นไปจนกว่าโจทก์จะมีสิทธิถอนเงินคืนมาได้จำเลยอุทธรณ์ปัญหาข้อกฎหมายโดยตรงต่อศาลฎีกา โดยได้รับอนุญาตจากศาลชั้นต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 223 ทวิศาลฎีกาวินิจฉัยว่า "ข้อเท็จจริงฟังยุติว่า เดิมจำเลยเป็นโจทก์ฟ้องบังคับจำนองจากโจทก์ซึ่งเป็นจำเลยที่ 1 กับพวก(ผู้ค้ำประกัน) ในที่สุดคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความต่อหน้าศาลใจความว่า จำเลยที่ 1 กับพวกยอมร่วมกันชำระเงินจำนวน 17,188,274.38 บาท ให้แก่โจทก์พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ16 ต่อปี ในต้นเงิน 13,400,000 บาท นับถัดจากวันฟ้องเป็นต้นไปจนกว่าจะชำระเสร็จ หนี้ดังกล่าวจำเลยที่ 1 กับพวกจะชำระทั้งหมดภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันทำสัญญาประนีประนอมยอมความหากผิดนัดยอมให้โจทก์ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด หากได้เงินไม่พอชำระหนี้ให้ยึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยที่ 1 กับพวกชำระหนี้จนครบ ศาลได้พิพากษาตามยอม คดีถึงที่สุดแล้ว ตามคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ 2588/2537 ของศาลจังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาเกิดมีการผิดนัดและมีการยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาด โดยเจ้าพนักงานบังคับคดีประกาศขายทอดตลาดทรัพย์จำนองแล้ว 4 ครั้ง แต่ไม่มีผู้เข้าประมูลซื้อทรัพย์ดังกล่าว จำเลยในคดีนี้จึงได้นำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์ในคดีนี้ที่ธนาคารจำเลย สาขาหางดง และสาขานานาเหนือ รวมเป็นเงินจำนวน 370,62.82 บาทคดีมีปัญหาที่จะต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยว่า จำเลยมีสิทธินำหนี้ตามคำพิพากษาตามยอมไปหักจากบัญชีเงินฝากของโจทก์หรือไม่ เห็นว่า เมื่อโจทก์และจำเลยทำสัญญาประนีประนอมยอมความและศาลพิพากษาตามยอมแล้ว ขั้นตอนต่อไปหากคู่ความฝ่ายใดไม่ปฏิบัติตามสัญญาประนีประนอมยอมความก็จะต้องมีการบังคับคดีให้เป็นไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความ ซึ่งปรากฏต่อมาว่าโจทก์เป็นฝ่ายผิดสัญญาและจำเลยก็ได้นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดแล้วแต่ยังขายไม่ได้ เมื่อยังขายทอดตลาดทรัพย์จำนองไม่ได้ การบังคับคดีตามสัญญาประนีประนอมยอมความจึงยังไม่เสร็จสิ้นและจะต้องดำเนินการต่อไปตามสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอม จำเลยจะบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ได้ก็ต่อเมื่อการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองได้เงินไม่พอชำระหนี้ การขายทอดทรัพย์จำนองยังไม่ได้มิใช่กรณีขายแล้วได้เงินไม่พอชำระหนี้ตามที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความ จำเลยจึงยังไม่มีสิทธิได้รับชำระหนี้จากทรัพย์สินอื่นของโจทก์ การที่จำเลยหักบัญชีเงินฝากของโจทก์ชำระหนี้ตามสัญญาประนีประนอมยอมความ จึงเป็นการปฏิบัตินอกเหนือและผิดไปจากที่กำหนดไว้ในสัญญาประนีประนอมยอมความจำเลยไม่อาจทำได้ และจำเลยจะอ้างว่าเป็นการหักกลบลบหนี้ก็มิได้เพราะโจทก์และจำเลยมีข้อสัญญาที่จะต้องปฏิบัติต่อกันอยู่ศาลชั้นต้นพิพากษาชอบแล้ว อุทธรณ์ของจำเลยฟังไม่ขึ้น"พิพากษายืน(พิมล สมานิตย์-กนก พรรณรักษา-ยินดี วัชรพงศ์ ต่อสุวรรณ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุในการดำเนินการบังคับคดีตามคำพิพากษา ไม่ว่าจะเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่มาจากการวินิจฉัยชี้ขาดตัดสินคดีหรือคำพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องตรวจสอบคำพิพากษาดังกล่าวอย่างละเอียดให้แน่ชัดเสียก่อนว่า สิทธิของตนในการที่จะบังคับคดีแก่ทรัพย์สินสิ่งนั้น หรือแก่จำเลยคนนั้นเกิดขึ้นแล้วหรือไม่ ซึ่งในคำพิพากษาอาจจะมีเงื่อนไขในการบังคับคดีอยู่ดังนี้ 1. กำหนดลำดับในการบังคับคดี กล่าวคือ ในคำพิพากษาได้กำหนดให้กระทำการอันดับที่ 1 ก่อน หากไม่สามารถกระทำได้หรือการดำเนินการบังคับอันดับที่ 1 นั้น เป็นการพ้นวิสัยจึงจะกระทำการอันดับที่ 2 ได้ คำพิพากษาในลักษณะนี้ เช่นพิพากษาให้ส่งมอบทรัพย์ หากส่งมอบไม่ได้ ให้ใช้เงินหรือค่าเสียหายแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 484/2525 และ 3669/2526)ให้จำเลยไถ่ถอนจำนองที่พิพาทและโอนที่ดินให้แก่โจทก์ หากไถ่ถอนจำนองไม่ได้ ให้ใช้ค่าสินไหมทดแทน (คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 16/2523) ให้แบ่งแยกที่ดินระหว่างโจทก์และจำเลย โดยให้ตกลงกันก่อน หากตกลงกันไม่ได้ ให้ประมูลกันระหว่างโจทก์กับจำเลยถ้าตกลงกันไม่ได้ ให้นำทรัพย์ออกขายทอดตลาดและนำเงินมาแบ่งปันกัน(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2606-2607/2520 และ 600/2527) คำพิพากษาที่กำหนดลำดับในการบังคับคดีหรือชำระหนี้ลักษณะนี้ ผูกพันลูกหนี้ตามคำพิพากษาและเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาทั้งสองฝ่ายจะต้องปฏิบัติตามคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะขอปฏิบัติเป็นอย่างอื่น โดยคู่ความอีกฝ่ายหนึ่งไม่ยินยอมไม่ได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1988/2522,588/2531 และ 4356/2532)ในการออกหมายบังคับคดี จะต้องพิจารณาถึงลำดับในการบังคับคดีด้วย หากว่ามีการออกหมายบังคับคดีโดยผิดอันดับไป ศาลย่อมมีอำนาจเพิกถอนหมายบังคับคดีฉบับเดิม และออกหมายบังคับคดีฉบับใหม่ได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 296(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 578/2517) และหากในภายหลังขณะที่มีการบังคับคดีอันดับหลังอยู่นั้น ปรากฏว่า การบังคับคดีอันดับแรกยังสามารถดำเนินการได้ เมื่อเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาร้องขอ ศาลย่อมเปลี่ยนวิธีการบังคับคดีเป็นการบังคับคดีอันดับแรกได้(คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 508/2507) 2. กำหนดลำดับความรับผิดของจำเลย อาจจะเกิดขึ้นในกรณีที่โจทก์ฟ้องลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันให้รับผิดชำระหนี้ศาลพิพากษาให้ลูกหนี้ชั้นต้นชำระหนี้ก่อน ถ้าลูกหนี้ชั้นต้นไม่ชำระหนี้จึงให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้ดังกล่าวแทนเช่นนี้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะไปบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของผู้ค้ำประกันก่อน หรือพร้อมกับการบังคับแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ชั้นต้นไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 827/2483 คำพิพากษาของศาล ให้จำเลยที่ 1 ใช้เงิน ถ้าจำเลยที่ 1 ไม่สามารถจะใช้เงินได้ ก็ให้จำเลยที่ 2 ใช้แทนจนครบ ดังนี้ เมื่อโจทก์มิได้บังคับเอาแก่จำเลยที่ 1 และไม่ได้แสดงให้เห็นว่า จำเลยที่ 1 และกองมรดกของจำเลยที่ 1 ไม่สามารถชำระหนี้ได้ โจทก์ก็บังคับเอาแก่จำเลยที่ 2ยังไม่ได้ เพราะการบังคับมิได้เป็นไปตามคำพิพากษาของศาล คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 838/2494 และ 2223/2514 ศาลพิพากษาให้จำเลยที่ 1 ชำระเงินตามสัญญากู้ ถ้าจำเลยที่ 1 ไม่ชำระให้จำเลยที่ 2 ที่ 3 และที่ 4 ในฐานะผู้ค้ำประกันชำระแทน มีผลเท่ากับว่า ให้จำเลยที่ 1 ใช้เงินให้แก่โจทก์ก่อน ถ้าจำเลยที่ 1ไม่สามารถจะใช้ได้ ก็ให้จำเลยที่ 2 ที่ 3 ที่ 4 ใช้แทนจนครบโจทก์จึงต้องดำเนินการบังคับชำระหนี้เอากับทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 ก่อน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 329/2522 คำพิพากษาตามยอมมีความว่าเมื่อโจทก์ไม่สามารถบังคับคดีจากจำเลยที่ 1 ได้ จำเลยที่ 2ยอมชำระแทนภายใน 6 เดือน ดังนี้ หมายความว่า จำเลยที่ 1 ไม่มีทรัพย์สินที่โจทก์จะยึดมาขายทอดตลาดได้ จึงจะยึดทรัพย์ของจำเลยที่ 2 ได้ โจทก์จะยึดทรัพย์ของจำเลยที่ 1 และที่ 2พร้อมกันไม่ได้ แต่อย่างไรก็ตาม หากลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันทำสัญญาประนีประนอมยอมความกับเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา โดยยอมรับผิดร่วมกัน หากผิดนัด ให้เจ้าหนี้บังคับแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ชั้นต้นและผู้ค้ำประกันได้ หรือกรณีศาลพิพากษาให้ผู้ค้ำประกันรับผิดอย่างลูกหนี้ร่วมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 691 เช่นนี้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะยึดทรัพย์ของผู้ค้ำประกันก่อนหรือพร้อมกับการยึดทรัพย์ของลูกหนี้ชั้นต้นก็ได้ 3. กำหนดส่วนความรับผิดของจำเลยแต่ละคนไว้ โดยระบุเฉพาะเจาะจงว่าให้จำเลยคนใดชำระหนี้จำนวนใดในเวลาใด หากมีจำเลยคนใดคนหนึ่งผิดนัด ส่วนจำเลยคนอื่นยังไม่ผิดนัด เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะไปบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ยังมิผิดนัดไม่ได้ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1040/2541 สัญญาประนีประนอมยอมความระบุข้อตกลงในการชำระหนี้ไว้อย่างชัดแจ้ง โดยข้อ 1 ระบุให้จำเลยที่ 1 เพียงคนเดียวเป็นผู้มีหน้าที่จะต้องปฏิบัติการชำระหนี้แก่โจทก์ ส่วนข้อ 2 ระบุให้จำเลยทั้งสอง หรือจำเลยที่ 1หรือจำเลยที่ 2 คนใดคนหนึ่ง เป็นผู้มีหน้าที่ในการชำระหนี้และในข้อ 3 ระบุให้จำเลยที่ 2 เป็นผู้มีหน้าที่จะต้องชำระหนี้ให้แก่โจทก์ ตามข้อตกลงดังกล่าวแสดงว่า จำเลยทั้งสองแยกกันรับผิดในการปฏิบัติการชำระหนี้ให้แก่โจทก์ เมื่อจำเลยที่ 1ไม่ปฏิบัติการชำระหนี้ให้แก่โจทก์ ตามสัญญาประนีประนอมยอมความข้อ 1 เพียงคนเดียว จำเลยที่ 1 เป็นฝ่ายผิดสัญญา โจทก์ชอบที่จะบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 เท่านั้น แม้สัญญาประนีประนอมยอมความข้อ 6 จะระบุว่าหากจำเลยที่ 1 ที่ 2 ผิดสัญญาประนีประนอมยอมความข้อหนึ่งข้อใดโจทก์มีสิทธิบังคับคดีได้ทันที ก็มีความหมายเพียงว่า ถ้าหากจำเลยคนใดผิดสัญญาข้อใดก็ให้บังคับคดีเอาแก่จำเลยคนนั้นตามสัญญาแต่ละข้อเท่านั้นเพราะในสัญญาประนีประนอมยอมความมิได้ตกลงให้จำเลยทั้งสองร่วมกันรับผิดชำระหนี้ให้แก่โจทก์ การที่โจทก์นำเจ้าพนักงานบังคับคดีไปยึดที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้าง ซึ่งเป็นของจำเลยที่ 2 จึงไม่ชอบ คำพิพากษาฎีกาที่บันทึกนี้ เป็นเรื่องที่คู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความ โดยตกลงกำหนดลำดับในการบังคับคดีไว้ว่าให้ยึดทรัพย์จำนองออกขายทอดตลาดชำระหนี้ หากได้เงินไม่พอให้ยึดทรัพย์สินอื่น เช่นนี้ การบังคับคดีจะต้องดำเนินการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองให้แล้วเสร็จก่อนแล้วดูว่า ยังมีหนี้ส่วนที่ขาดอยู่อีกหรือไม่เพียงใด จึงจะมายึดทรัพย์สินอื่นมาชำระหนี้ส่วนที่ขาดดังกล่าว ในการฟ้องบังคับจำนอง ลักษณะเช่นนี้ หากคู่ความตกลงทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันว่า "หากจำเลยผิดนัดชำระหนี้ ให้ยึดทรัพย์จำนองหรือทรัพย์สินอื่น ๆ ของจำเลยออกขายทอดตลาด" ผู้บันทึกเห็นว่า กรณีเช่นนี้ คู่กรณีมิได้กำหนดลำดับในการบังคับคดีไว้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะยึดทรัพย์จำนองก่อนหรือไม่ก็ได้ หรือจะยึดทรัพย์จำนองพร้อมกับทรัพย์สินอื่น ๆก็ได้ แต่ทั้งนี้ ทรัพย์สินที่ยึดมานั้นจะต้องไม่เกินจำนวนหนี้ตามคำพิพากษาที่ลูกหนี้จะต้องรับผิดตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 284 วรรคแรก เอื้อนขุนแก้ว