คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 527/2539หลักกฎหมาย: โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทำสัญญา มัดจำซื้อ ที่ดินพิพาทโดยจำเลยที่1และ ป.ผู้จะขายให้โจทก์เข้าครอบครองที่ดินไว้ก่อนและกำหนดนัดโอนเมื่อจำเลยที่1และ ป. ได้รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานแล้วต่อมา ป. ถึงแก่ความตายจำเลยที่1และ น.ซึ่งเป็นบุตรของ ป. มาแจ้งว่าไม่ได้รับหนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานและตกลงให้ที่ดินเป็นของโจทก์ไม่ขอเกี่ยวข้องอีกต่อไปต่อมาจำเลยที่1มีเจตนาทุจริตมาขอจัดการมรดกของ ป. แล้วขายที่ดินดังกล่าวให้จำเลยที่2ไปจึงขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินตามฟ้องเป็นของโจทก์เป็นการฟ้องในฐานะเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทซึ่งได้สิทธิโดยการครอบครองหาใช่โดยอาศัยสิทธิเรียกร้องตามสัญญามัดจำไม่เมื่อจำเลยที่1ให้การว่าโจทก์ไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาทก็ชอบที่ศาลจะต้องฟัง พยานหลักฐานของทั้งสองฝ่ายว่าโจทก์ได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่การที่ศาลล่างสั่งให้ งดสืบพยานและพิพากษายกฟ้องโดยยกสัญญามัดจำขึ้นวินิจฉัยว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความจึงไม่ชอบ จำเลยที่1ฎีกาขอให้ พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค3ที่พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนการพิจารณาใหม่แล้วพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจึงเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์โจทก์ ฟ้อง ว่า เมื่อ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2523 โจทก์ ทำ สัญญามัดจำ ซื้อ ที่ดิน 1 แปลง จาก จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก จำปา ที่ดิน ตั้ง อยู่ หมู่ ที่ 8 ตำบล โคกสะบ้า อำเภอนาโยง จังหวัด ตรัง เนื้อที่ ประมาณ 8 ไร่ ใน ราคา 40,000 บาท ใน วัน ทำ สัญญา จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก ได้รับ เงิน ไป แล้ว 30,000 บาท จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ที่ดิน ไว้ ก่อน ให้ ทำนา และ เก็บเกี่ยว ผลประโยชน์ ได้ ส่วน เงิน อีก 10,000 บาท ตกลง จะ จ่าย กัน เมื่อ จำเลย ที่ 1และ นาย แปลก ได้ โอน ที่ดิน ให้ โจทก์ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน กำหนด นัด โอน จะ ได้ ตกลง กัน อีก ครั้งหนึ่ง เพราะ ต้อง รอ ให้ จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ได้ รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์ เสีย ก่อน หลังจาก ทำ สัญญา แล้วจำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก มา รับ เงิน ที่ โจทก์ ค้าง อยู่ หลาย ครั้ง วันที่ 11 กันยายน 2535 หลังจาก นาย แปลก ตาย แล้ว นาย นพดล จำปา บุตร นาย แปลก ได้ มา ขอรับ เงิน ค่าที่ดิน อีก 2,100 บาท สามี โจทก์ ได้ ให้ เงิน ไป แล้ว และ ตกลง นัด โอน ที่ดิน ภายใน 1 เดือน นับแต่ วัน ดังกล่าวเมื่อ ครบ กำหนด จำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล มา แจ้ง ว่า หนังสือ รับรอง การ ทำประโยชน์ ไม่ได้ รับ จาก เจ้าพนักงาน และ ตกลง ให้ ที่ดิน เป็นของ โจทก์ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง อีก ต่อไป ต่อมา จำเลย ที่ 1 มี เจตนา ทุจริตมา ขอ จัดการ มรดก ของ นาย แปลก แล้ว จัดการ ขาย ที่ดิน ดังกล่าว ให้ จำเลย ที่ 2 ไป เมื่อ วันที่ 24 กันยายน 2536 ใน ราคา 175,000 บาท ขอให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ ให้ เพิกถอน สัญญาซื้อขายระหว่าง จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา กับ จำเลย ที่ 2 ให้ จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา โอน ที่ดิน ตาม ฟ้อง ให้ โจทก์ หาก ไม่ โอน ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา หาก ไม่สามารถ โอน ได้ ให้ จำเลย ทั้ง สอง ชดใช้ เงิน175,000 บาท แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา กับ โจทก์ จริง แต่ กำหนดนัด โอน ใน 6 เดือน เมื่อ ครบ กำหนด สัญญา จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไปจัดการ โอน และ รับ เงิน อีก 10,000 บาท แต่ โจทก์ เพิกเฉย จำเลย ที่ 1จึง ถือว่า โจทก์ ผิดสัญญา และ ริบ เงินมัดจำ แล้ว ยก ที่ดิน ให้ นาย แปลก จำปา บุตร จำเลย ที่ 1 ครอบครอง ตลอดมา จน กระทั่ง นาย แปลก ตาย เมื่อ ปี 2525 จำเลย ที่ 1 จึง เข้า ครอบครอง ต่อ เรื่อย มา โดย โจทก์ ไม่เคย เข้า ไป ครอบครอง ทำประโยชน์ ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ เอกสารการ รับ เงิน ของ นาย นพดล จำปา โจทก์ ทำ ปลอม ขึ้น จำเลย ที่ 1 โอน ที่ดิน ให้ จำเลย ที่ 2 โดยสุจริต ฟ้องโจทก์ เป็น ฟ้องซ้ำ กับ คดีแพ่งหมายเลขแดง ที่ 1251/2536 ของ ศาลชั้นต้น ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ให้การ ว่า ได้รับ โอน ที่ดินพิพาท จาก จำเลย ที่ 1โดยสุจริต โจทก์ ไม่มี สิทธิ ขอ เพิกถอน ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ และ ฟ้องโจทก์ เกี่ยวกับ จำเลย ที่ 2 เคลือบคลุม ขอให้ ยกฟ้องวันชี้สองสถาน โจทก์ ขอ ถอนฟ้อง จำเลย ที่ 2 ศาลชั้นต้น อนุญาตศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน แล้ว เห็นว่า คดี พอ วินิจฉัย ได้ จึง ให้ งดสืบพยาน แล้ว วินิจฉัย ว่า ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ พิพากษายก ฟ้องค่าฤชาธรรมเนียม เป็น พับโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 วินิจฉัย ว่า โจทก์ อ้าง มา ใน ฟ้อง ว่า โจทก์ ได้สิทธิ ครอบครอง ที่ดินพิพาท แล้ว แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่า โจทก์ไม่เคย เข้า ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท เลย จึง ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง รับฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น นี้เสีย ก่อน ว่า โจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ การ ที่ศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน กำหนด ประเด็น ข้อพิพาท แล้ว สั่ง ให้ งดสืบพยานและ พิพากษายก ฟ้อง โดย ยก เอา สัญญา มัดจำ ขึ้น วินิจฉัย เพียง อย่างเดียวโดย มิได้ ฟัง ข้อเท็จจริง ให้ สิ้น กระแสความ ก่อน จึง เป็น การ ไม่ชอบพิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้น ดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ตั้งแต่ การ ชี้สองสถาน ให้ ถูกต้อง แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดีค่าฤชาธรรมเนียม ทั้ง สอง ศาล ให้ ศาลชั้นต้น รวม สั่ง เมื่อ พิพากษา ใหม่จำเลย ที่ 1 ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ระหว่าง ยื่นฎีกา โจทก์ ถึงแก่กรรมนาย สมโภช แก้วพิทยา ทายาท ของ โจทก์ ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน จำเลย ที่ 1 ไม่ คัดค้าน ศาลฎีกา อนุญาต มี ปัญหา ที่ ต้อง วินิจฉัย ตาม ฎีกาจำเลย ที่ 1 ว่า คำวินิจฉัย ของ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะเป็น การ วินิจฉัย ข้อเท็จจริง นอกเหนือ ไป จาก ที่ ปรากฏ ใน สำนวน ตาม คำ บรรยายฟ้อง ของ โจทก์ นั้น เห็นว่า ตาม คำบรรยายฟ้อง ของ โจทก์ อ้างว่า เมื่อทำ สัญญา มัดจำ ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 1 แล้ว จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก จำปา ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ไว้ ก่อน และ ต่อมา นาย นพดล จำปา บุตร ของ นาย แปลก ได้รับ เงิน ค่าที่ดิน จาก สามี โจทก์ อีก 2,100 บาท เมื่อ วันที่ 11 กันยายน2535 ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 2 และ แจ้ง ว่า ไม่ได้ รับ หนังสือ รับรองการ ทำประโยชน์ สำหรับ ที่ดินพิพาท เพื่อ โอน ให้ โจทก์ ตาม ข้อตกลงจำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล จึง ตกลง ให้ ที่ดินพิพาท เป็น ของ โจทก์ โดย จะ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง กับ ที่ดินพิพาท อีก ต่อไป และ มี คำขอ ท้ายฟ้อง ให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ แสดง ให้ เห็นว่า โจทก์ ฟ้องโดย อาศัย สิทธิ ใน ฐานะ เป็น เจ้าของ ที่ดินพิพาท ซึ่ง ได้ สิทธิ โดย การครอบครอง หาใช่ ฟ้อง โดย อาศัย สิทธิเรียกร้อง ตาม สัญญา มัดจำ ไม่แม้ โจทก์ จะ อ้าง ถึง สัญญา มัดจำ และ หนังสือ รับ เงิน ค่าที่ดิน ตาม เอกสารท้ายฟ้อง หมายเลข 1 และ 2 ก็ เป็น การ บรรยาย ให้ เห็น ความ เป็น มา ของที่ดินพิพาท ว่า โจทก์ ได้ มา อย่างไร เมื่อ ที่ดินพิพาท เป็น ที่ดินมือเปล่า การ ได้ สิทธิ ใน ที่ดินพิพาท จึง อาจ ได้ มาจาก นิติกรรม หรือ ได้ มาโดย การ ส่งมอบ การ ครอบครอง แก่ กัน อันเป็น การ โอน โดย ข้อเท็จจริง ก็ ได้เมื่อ โจทก์ อ้างว่า เจ้าของ สิทธิ เดิม ได้ มอบ การ ครอบครอง ให้ แล้วโจทก์ จึง เป็น ผู้ครอบครอง ที่พิพาท แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่าโจทก์ ไม่เคย เข้า ครอบครอง ที่ดินพิพาท เลย ก็ ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง ฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น ว่าโจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ ที่ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ฎีกา ของจำเลย ที่ 1 ฟังไม่ขึ้นอนึ่ง คดี นี้ จำเลย ที่ 1 ฎีกา ขอให้ พิพากษากลับ คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ที่ พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้นดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดี จึง เป็นคดี ไม่มี ทุนทรัพย์ ต้อง เสีย ค่าขึ้นศาล 200 บาท ตาม ตาราง 1 ข้อ 2 ก.ท้าย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง แต่ จำเลย ที่ 1 เสีย ค่าขึ้นศาลอย่าง คดีมีทุนทรัพย์ จึง เสีย เกิน มา "พิพากษายืน คืน ค่าขึ้นศาล ชั้นฎีกา ส่วน ที่ เกิน 200 บาท ให้ แก่จำเลย ที่ 1 ค่าฤชาธรรมเนียม ชั้นฎีกา ให้ เป็น พับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 527/2539นาง เหลื่อมหรือเลื้อม แก้วพิทยา โดย นาย สมโภช แก้วพิทยาโจทก์ผู้ เข้า เป็น คู่ความ แทนโจทก์นาง แจว จำปา กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 185, ม. 243 (2), โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทำสัญญา มัดจำซื้อ ที่ดินพิพาทโดยจำเลยที่1และ ป.ผู้จะขายให้โจทก์เข้าครอบครองที่ดินไว้ก่อนและกำหนดนัดโอนเมื่อจำเลยที่1และ ป. ได้รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานแล้วต่อมา ป. ถึงแก่ความตายจำเลยที่1และ น.ซึ่งเป็นบุตรของ ป. มาแจ้งว่าไม่ได้รับหนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานและตกลงให้ที่ดินเป็นของโจทก์ไม่ขอเกี่ยวข้องอีกต่อไปต่อมาจำเลยที่1มีเจตนาทุจริตมาขอจัดการมรดกของ ป. แล้วขายที่ดินดังกล่าวให้จำเลยที่2ไปจึงขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินตามฟ้องเป็นของโจทก์เป็นการฟ้องในฐานะเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทซึ่งได้สิทธิโดยการครอบครองหาใช่โดยอาศัยสิทธิเรียกร้องตามสัญญามัดจำไม่เมื่อจำเลยที่1ให้การว่าโจทก์ไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาทก็ชอบที่ศาลจะต้องฟัง พยานหลักฐานของทั้งสองฝ่ายว่าโจทก์ได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่การที่ศาลล่างสั่งให้ งดสืบพยานและพิพากษายกฟ้องโดยยกสัญญามัดจำขึ้นวินิจฉัยว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความจึงไม่ชอบ จำเลยที่1ฎีกาขอให้ พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค3ที่พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนการพิจารณาใหม่แล้วพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจึงเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์โจทก์ ฟ้อง ว่า เมื่อ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2523 โจทก์ ทำ สัญญามัดจำ ซื้อ ที่ดิน 1 แปลง จาก จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก จำปา ที่ดิน ตั้ง อยู่ หมู่ ที่ 8 ตำบล โคกสะบ้า อำเภอนาโยง จังหวัด ตรัง เนื้อที่ ประมาณ 8 ไร่ ใน ราคา 40,000 บาท ใน วัน ทำ สัญญา จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก ได้รับ เงิน ไป แล้ว 30,000 บาท จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ที่ดิน ไว้ ก่อน ให้ ทำนา และ เก็บเกี่ยว ผลประโยชน์ ได้ ส่วน เงิน อีก 10,000 บาท ตกลง จะ จ่าย กัน เมื่อ จำเลย ที่ 1และ นาย แปลก ได้ โอน ที่ดิน ให้ โจทก์ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน กำหนด นัด โอน จะ ได้ ตกลง กัน อีก ครั้งหนึ่ง เพราะ ต้อง รอ ให้ จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ได้ รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์ เสีย ก่อน หลังจาก ทำ สัญญา แล้วจำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก มา รับ เงิน ที่ โจทก์ ค้าง อยู่ หลาย ครั้ง วันที่ 11 กันยายน 2535 หลังจาก นาย แปลก ตาย แล้ว นาย นพดล จำปา บุตร นาย แปลก ได้ มา ขอรับ เงิน ค่าที่ดิน อีก 2,100 บาท สามี โจทก์ ได้ ให้ เงิน ไป แล้ว และ ตกลง นัด โอน ที่ดิน ภายใน 1 เดือน นับแต่ วัน ดังกล่าวเมื่อ ครบ กำหนด จำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล มา แจ้ง ว่า หนังสือ รับรอง การ ทำประโยชน์ ไม่ได้ รับ จาก เจ้าพนักงาน และ ตกลง ให้ ที่ดิน เป็นของ โจทก์ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง อีก ต่อไป ต่อมา จำเลย ที่ 1 มี เจตนา ทุจริตมา ขอ จัดการ มรดก ของ นาย แปลก แล้ว จัดการ ขาย ที่ดิน ดังกล่าว ให้ จำเลย ที่ 2 ไป เมื่อ วันที่ 24 กันยายน 2536 ใน ราคา 175,000 บาท ขอให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ ให้ เพิกถอน สัญญาซื้อขายระหว่าง จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา กับ จำเลย ที่ 2 ให้ จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา โอน ที่ดิน ตาม ฟ้อง ให้ โจทก์ หาก ไม่ โอน ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา หาก ไม่สามารถ โอน ได้ ให้ จำเลย ทั้ง สอง ชดใช้ เงิน175,000 บาท แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา กับ โจทก์ จริง แต่ กำหนดนัด โอน ใน 6 เดือน เมื่อ ครบ กำหนด สัญญา จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไปจัดการ โอน และ รับ เงิน อีก 10,000 บาท แต่ โจทก์ เพิกเฉย จำเลย ที่ 1จึง ถือว่า โจทก์ ผิดสัญญา และ ริบ เงินมัดจำ แล้ว ยก ที่ดิน ให้ นาย แปลก จำปา บุตร จำเลย ที่ 1 ครอบครอง ตลอดมา จน กระทั่ง นาย แปลก ตาย เมื่อ ปี 2525 จำเลย ที่ 1 จึง เข้า ครอบครอง ต่อ เรื่อย มา โดย โจทก์ ไม่เคย เข้า ไป ครอบครอง ทำประโยชน์ ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ เอกสารการ รับ เงิน ของ นาย นพดล จำปา โจทก์ ทำ ปลอม ขึ้น จำเลย ที่ 1 โอน ที่ดิน ให้ จำเลย ที่ 2 โดยสุจริต ฟ้องโจทก์ เป็น ฟ้องซ้ำ กับ คดีแพ่งหมายเลขแดง ที่ 1251/2536 ของ ศาลชั้นต้น ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ให้การ ว่า ได้รับ โอน ที่ดินพิพาท จาก จำเลย ที่ 1โดยสุจริต โจทก์ ไม่มี สิทธิ ขอ เพิกถอน ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ และ ฟ้องโจทก์ เกี่ยวกับ จำเลย ที่ 2 เคลือบคลุม ขอให้ ยกฟ้องวันชี้สองสถาน โจทก์ ขอ ถอนฟ้อง จำเลย ที่ 2 ศาลชั้นต้น อนุญาตศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน แล้ว เห็นว่า คดี พอ วินิจฉัย ได้ จึง ให้ งดสืบพยาน แล้ว วินิจฉัย ว่า ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ พิพากษายก ฟ้องค่าฤชาธรรมเนียม เป็น พับโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 วินิจฉัย ว่า โจทก์ อ้าง มา ใน ฟ้อง ว่า โจทก์ ได้สิทธิ ครอบครอง ที่ดินพิพาท แล้ว แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่า โจทก์ไม่เคย เข้า ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท เลย จึง ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง รับฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น นี้เสีย ก่อน ว่า โจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ การ ที่ศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน กำหนด ประเด็น ข้อพิพาท แล้ว สั่ง ให้ งดสืบพยานและ พิพากษายก ฟ้อง โดย ยก เอา สัญญา มัดจำ ขึ้น วินิจฉัย เพียง อย่างเดียวโดย มิได้ ฟัง ข้อเท็จจริง ให้ สิ้น กระแสความ ก่อน จึง เป็น การ ไม่ชอบพิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้น ดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ตั้งแต่ การ ชี้สองสถาน ให้ ถูกต้อง แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดีค่าฤชาธรรมเนียม ทั้ง สอง ศาล ให้ ศาลชั้นต้น รวม สั่ง เมื่อ พิพากษา ใหม่จำเลย ที่ 1 ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ระหว่าง ยื่นฎีกา โจทก์ ถึงแก่กรรมนาย สมโภช แก้วพิทยา ทายาท ของ โจทก์ ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน จำเลย ที่ 1 ไม่ คัดค้าน ศาลฎีกา อนุญาต มี ปัญหา ที่ ต้อง วินิจฉัย ตาม ฎีกาจำเลย ที่ 1 ว่า คำวินิจฉัย ของ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะเป็น การ วินิจฉัย ข้อเท็จจริง นอกเหนือ ไป จาก ที่ ปรากฏ ใน สำนวน ตาม คำ บรรยายฟ้อง ของ โจทก์ นั้น เห็นว่า ตาม คำบรรยายฟ้อง ของ โจทก์ อ้างว่า เมื่อทำ สัญญา มัดจำ ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 1 แล้ว จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก จำปา ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ไว้ ก่อน และ ต่อมา นาย นพดล จำปา บุตร ของ นาย แปลก ได้รับ เงิน ค่าที่ดิน จาก สามี โจทก์ อีก 2,100 บาท เมื่อ วันที่ 11 กันยายน2535 ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 2 และ แจ้ง ว่า ไม่ได้ รับ หนังสือ รับรองการ ทำประโยชน์ สำหรับ ที่ดินพิพาท เพื่อ โอน ให้ โจทก์ ตาม ข้อตกลงจำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล จึง ตกลง ให้ ที่ดินพิพาท เป็น ของ โจทก์ โดย จะ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง กับ ที่ดินพิพาท อีก ต่อไป และ มี คำขอ ท้ายฟ้อง ให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ แสดง ให้ เห็นว่า โจทก์ ฟ้องโดย อาศัย สิทธิ ใน ฐานะ เป็น เจ้าของ ที่ดินพิพาท ซึ่ง ได้ สิทธิ โดย การครอบครอง หาใช่ ฟ้อง โดย อาศัย สิทธิเรียกร้อง ตาม สัญญา มัดจำ ไม่แม้ โจทก์ จะ อ้าง ถึง สัญญา มัดจำ และ หนังสือ รับ เงิน ค่าที่ดิน ตาม เอกสารท้ายฟ้อง หมายเลข 1 และ 2 ก็ เป็น การ บรรยาย ให้ เห็น ความ เป็น มา ของที่ดินพิพาท ว่า โจทก์ ได้ มา อย่างไร เมื่อ ที่ดินพิพาท เป็น ที่ดินมือเปล่า การ ได้ สิทธิ ใน ที่ดินพิพาท จึง อาจ ได้ มาจาก นิติกรรม หรือ ได้ มาโดย การ ส่งมอบ การ ครอบครอง แก่ กัน อันเป็น การ โอน โดย ข้อเท็จจริง ก็ ได้เมื่อ โจทก์ อ้างว่า เจ้าของ สิทธิ เดิม ได้ มอบ การ ครอบครอง ให้ แล้วโจทก์ จึง เป็น ผู้ครอบครอง ที่พิพาท แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่าโจทก์ ไม่เคย เข้า ครอบครอง ที่ดินพิพาท เลย ก็ ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง ฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น ว่าโจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ ที่ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ฎีกา ของจำเลย ที่ 1 ฟังไม่ขึ้นอนึ่ง คดี นี้ จำเลย ที่ 1 ฎีกา ขอให้ พิพากษากลับ คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ที่ พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้นดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดี จึง เป็นคดี ไม่มี ทุนทรัพย์ ต้อง เสีย ค่าขึ้นศาล 200 บาท ตาม ตาราง 1 ข้อ 2 ก.ท้าย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง แต่ จำเลย ที่ 1 เสีย ค่าขึ้นศาลอย่าง คดีมีทุนทรัพย์ จึง เสีย เกิน มา "พิพากษายืน คืน ค่าขึ้นศาล ชั้นฎีกา ส่วน ที่ เกิน 200 บาท ให้ แก่จำเลย ที่ 1 ค่าฤชาธรรมเนียม ชั้นฎีกา ให้ เป็น พับ(สถิตย์ สิทธิลักษณ์-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-ธีระจิต ไชยาคำ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุมีข้อน่าสนใจในคำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับเรื่องคดีไม่มีทุนทรัพย์คดีนี้โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยที่1โอนที่ดินให้ตามสัญญา(คำขอแบบนี้เป็นคดีมีทุนทรัพย์ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่1065/2493,1541/2494,258/2524)จำเลยที่1ให้การสู้คดีตอนหนึ่งว่าคดีขาดอายุความศาลเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้จึงสั่งงดสืบพยานและพิพากษายกฟ้องเนื่องจากคดีขาดอายุความโจทก์อุทธรณ์ขอให้พิจารณาพิพากษาใหม่(คำขอแบบนี้เป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่2148/2520,5/2521,574/2522,1749/2522,2043/2522,693/2524,1707/2529,1367/2530)ศาลอุทธรณ์ภาค3พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่จำเลยฎีกาขอให้ชนะคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโดยเสียค่าขึ้นศาลอย่างคดีมีทุนทรัพย์เท่าที่โจทก์เสียมาในศาลชั้นต้นศาลฎีกาเห็นว่าจำเลยฎีกาขอให้พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค3ที่พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจึงเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์แต่จำเลยเสียค่าขึ้นศาลอย่างคดีมีทุนทรัพย์จึงเสียเกินมาด้วยความเคารพคดีนี้จำเลยฎีกาขอให้ศาลฎีกาพิพากษากลับให้จำเลยชนะคดีไปเลยตามที่ศาลชั้นต้นพิพากษาไม่ใช่จำเลยฎีกาขอให้ศาลฎีกาย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่อีกผลคดีหากฎีกาของจำเลยฟังขึ้นจำเลยก็จะชนะคดีเท่ากับล้างมือไปจากศาลเลยไม่มีอะไรที่ศาลจะต้องดำเนินกระบวนพิจารณาอีกอย่างนี้จะไม่เรียกว่าเป็นคดีมีทุนทรัพย์หรือ? มีคำพิพากษาบรรทัดฐานในปัญหานี้แล้วคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่117/2490(หน้า129)ระหว่างนาง ประทุมอมาตยกุลโจทก์เจ้าจอม พิสว์ จำเลยเรื่องนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยโอนที่ดินมีโฉนดตามที่จำเลยตกลงขายจำเลยให้การแบ่งรับและปฏิเสธความรับผิดศาลแพ่งสืบพยานโจทก์เสร็จแล้วนัดสืบพยานจำเลยถึงวันนัดจำเลยขอเลื่อนคดีศาลแพ่งเห็นว่าจำเลยประวิงคดีไม่อนุญาตให้เลื่อนคดีและถือว่าจำเลยไม่มีพยานมาสืบแล้วพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลแพ่งให้ศาลแพ่งสืบพยานจำเลยแล้วพิพากษาใหม่โจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่าศาลแพ่งเรียกค่าขึ้นศาลจากโจทก์ผู้ฎีกาตามทุนทรัพย์แล้ว การคิดค่าขึ้นศาลเป็นหน้าที่อันสำคัญประการหนึ่งที่ช่วยระวังรักษาผลประโยชน์ของแผ่นดินมิให้ขาดตกบกพร่อง มีอยู่บ่อยๆที่ศาลชั้นต้นรีบด่วนงดสืบพยานของคู่ความแล้วพิพากษายกฟ้องทันทีโดยที่ยังไม่ได้ข้อเท็จจริงที่แน่ชัดเสียก่อนเช่นโจทก์นำสัญญากู้มาฟ้องเมื่อปีที่11เมื่อจำเลยให้การว่าคดีขาดอายุความแล้วศาลชั้นต้นก็ด่วนยกฟ้องไปเลยหรือเมื่อโจทก์นำคดีละเมิดมาฟ้องนายจ้างเกิน1ปีแล้วศาลชั้นต้นก็งดสืบพยานแล้วพิพากษายกฟ้องทันทีซึ่งไม่น่าจะถูกต้องเพราะในเบื้องต้นคดีขาดอายุความหรือไม่เป็นได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายและนอกจากนี้ยังอาจมีเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา193/14ซึ่งเมื่ออายุความสะดุดหยุดลงแล้วระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนนั้นไม่นับเข้าในอายุความเมื่อเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงสิ้นสุดเวลาใดให้เริ่มนับอายุความใหม่ตั้งแต่เวลานั้นมาตรา193/15นอกจากนี้ยังอาจมีกรณีที่ลูกหนี้สละประโยชน์แห่งอายุความตามมาตรา193/24หรือกรณีอื่นๆอีกมากอย่างเช่นคดีนี้เมื่อมีการอุทธรณ์หรือฎีกาขึ้นไปจนศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาต้องพิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ในกรณีที่ศาลชั้นต้นชี้ขาดเบื้องต้นดังกล่าวถ้าเป็นการชี้ขาดปัญหาข้อเท็จจริงถือว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาคู่ความต้องโต้แย้งไว้ก่อนมิฉะนั้นต้องห้ามมิให้อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ก็ต้องยกอุทธรณ์นั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา226(1)(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1187/2509,3502/2524) แต่ถ้าเป็นการชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายคู่ความย่อมอุทธรณ์ฎีกาได้ทันทีโดยไม่ต้องโต้แย้งคำสั่งศาลชั้นต้นแต่อย่างใด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2542/2517,2293/2519,1689/2497) การที่ศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าคดีขาดอายุความเช่นนี้เป็นกรณีที่ศาลชี้ขาดเบื้องต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา24ถ้าข้อเท็จจริงในคดีเพียงพอวินิจฉัยได้แล้วเป็นการชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายซึ่งอาจทำให้คดีเสร็จไปทั้งเรื่องหรือเสร็จไปแต่เพียงประเด็นบางข้อคู่ความย่อมอุทธรณ์หรือฎีกาได้ภายในกำหนด1เดือนนับแต่วันมีคำสั่งเป็นต้นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา227หรือมาตรา228และในการอุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งศาลเช่นนี้เสียค่าขึ้นศาลในเวลายื่นอุทธรณ์หรือยื่นฎีกาตามตาราง1ข้อ2(ข)คือเรื่องละ200บาทเท่านั้นแม้ว่าในศาลชั้นต้นจะเป็นคดีมีทุนทรัพย์มากน้อยเพียงใดก็ตามหรือคู่ความผู้อุทธรณ์หรือฎีกาจะมีคำขอให้ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยต่อไปหรือจะขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นก็ตามไม่ใช่ข้อสำคัญผลก็คือขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นนั่นเองไม่ใช่ขอให้ชนะคดีในเนื้อหา อนึ่งแม้จะมีการสืบพยานไปแล้วและศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานโจทก์และจำเลยแล้ววินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา24ก็เสียค่าขึ้นศาลเรื่องละ200บาทเช่นเดียวกัน แต่ถ้าเป็นกรณีอื่นๆที่มิใช่การชี้ขาดเบื้องต้นดังกล่าวมาแล้วเช่นศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์เสร็จสิ้นแล้วชั้นสืบพยานจำเลยจำเลยประวิงคดีขอเลื่อนคดีหลายนัดจนศาลชั้นต้นงดสืบพยานจำเลยแล้วพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีถ้าจำเลยอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเพื่อให้จำเลยนำพยานเข้าสืบต่อไปนั้นจำเลยก็เสียค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์เพียง200บาทเท่านั้นแต่ถ้ามีอุทธรณ์ในเนื้อหาและมีคำขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นด้วยเป็นอุทธรณ์ที่มิได้มีแต่ขอให้ศาลอุทธรณ์ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นจึงต้องเสียค่าขึ้นศาลตามทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ดังนั้นเมื่อมีกรณีเสียค่าขึ้นศาลเกินมาศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาต้องสั่งให้คืนค่าขึ้นศาลที่เสียเกิน200บาทอยู่เสมอๆ ?ประทีปอ่าววิจิตรกุล? ?ประพันธ์ทรัพย์แสง?คำพิพากษา: โจทก์ ฟ้อง ว่า เมื่อ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2523 โจทก์ ทำ สัญญามัดจำ ซื้อ ที่ดิน 1 แปลง จาก จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก จำปา ที่ดิน ตั้ง อยู่ หมู่ ที่ 8 ตำบล โคกสะบ้า อำเภอนาโยง จังหวัด ตรัง เนื้อที่ ประมาณ 8 ไร่ ใน ราคา 40,000 บาท ใน วัน ทำ สัญญา จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก ได้รับ เงิน ไป แล้ว 30,000 บาท จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ที่ดิน ไว้ ก่อน ให้ ทำนา และ เก็บเกี่ยว ผลประโยชน์ ได้ ส่วน เงิน อีก 10,000 บาท ตกลง จะ จ่าย กัน เมื่อ จำเลย ที่ 1และ นาย แปลก ได้ โอน ที่ดิน ให้ โจทก์ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน กำหนด นัด โอน จะ ได้ ตกลง กัน อีก ครั้งหนึ่ง เพราะ ต้อง รอ ให้ จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ได้ รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์ เสีย ก่อน หลังจาก ทำ สัญญา แล้วจำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก มา รับ เงิน ที่ โจทก์ ค้าง อยู่ หลาย ครั้ง วันที่ 11 กันยายน 2535 หลังจาก นาย แปลก ตาย แล้ว นาย นพดล จำปา บุตร นาย แปลก ได้ มา ขอรับ เงิน ค่าที่ดิน อีก 2,100 บาท สามี โจทก์ ได้ ให้ เงิน ไป แล้ว และ ตกลง นัด โอน ที่ดิน ภายใน 1 เดือน นับแต่ วัน ดังกล่าวเมื่อ ครบ กำหนด จำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล มา แจ้ง ว่า หนังสือ รับรอง การ ทำประโยชน์ ไม่ได้ รับ จาก เจ้าพนักงาน และ ตกลง ให้ ที่ดิน เป็นของ โจทก์ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง อีก ต่อไป ต่อมา จำเลย ที่ 1 มี เจตนา ทุจริตมา ขอ จัดการ มรดก ของ นาย แปลก แล้ว จัดการ ขาย ที่ดิน ดังกล่าว ให้ จำเลย ที่ 2 ไป เมื่อ วันที่ 24 กันยายน 2536 ใน ราคา 175,000 บาท ขอให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ ให้ เพิกถอน สัญญาซื้อขายระหว่าง จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา กับ จำเลย ที่ 2 ให้ จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา โอน ที่ดิน ตาม ฟ้อง ให้ โจทก์ หาก ไม่ โอน ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา หาก ไม่สามารถ โอน ได้ ให้ จำเลย ทั้ง สอง ชดใช้ เงิน175,000 บาท แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา กับ โจทก์ จริง แต่ กำหนดนัด โอน ใน 6 เดือน เมื่อ ครบ กำหนด สัญญา จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไปจัดการ โอน และ รับ เงิน อีก 10,000 บาท แต่ โจทก์ เพิกเฉย จำเลย ที่ 1จึง ถือว่า โจทก์ ผิดสัญญา และ ริบ เงินมัดจำ แล้ว ยก ที่ดิน ให้ นาย แปลก จำปา บุตร จำเลย ที่ 1 ครอบครอง ตลอดมา จน กระทั่ง นาย แปลก ตาย เมื่อ ปี 2525 จำเลย ที่ 1 จึง เข้า ครอบครอง ต่อ เรื่อย มา โดย โจทก์ ไม่เคย เข้า ไป ครอบครอง ทำประโยชน์ ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ เอกสารการ รับ เงิน ของ นาย นพดล จำปา โจทก์ ทำ ปลอม ขึ้น จำเลย ที่ 1 โอน ที่ดิน ให้ จำเลย ที่ 2 โดยสุจริต ฟ้องโจทก์ เป็น ฟ้องซ้ำ กับ คดีแพ่งหมายเลขแดง ที่ 1251/2536 ของ ศาลชั้นต้น ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ให้การ ว่า ได้รับ โอน ที่ดินพิพาท จาก จำเลย ที่ 1โดยสุจริต โจทก์ ไม่มี สิทธิ ขอ เพิกถอน ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ และ ฟ้องโจทก์ เกี่ยวกับ จำเลย ที่ 2 เคลือบคลุม ขอให้ ยกฟ้องวันชี้สองสถาน โจทก์ ขอ ถอนฟ้อง จำเลย ที่ 2 ศาลชั้นต้น อนุญาตศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน แล้ว เห็นว่า คดี พอ วินิจฉัย ได้ จึง ให้ งดสืบพยาน แล้ว วินิจฉัย ว่า ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ พิพากษายก ฟ้องค่าฤชาธรรมเนียม เป็น พับโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 วินิจฉัย ว่า โจทก์ อ้าง มา ใน ฟ้อง ว่า โจทก์ ได้สิทธิ ครอบครอง ที่ดินพิพาท แล้ว แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่า โจทก์ไม่เคย เข้า ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท เลย จึง ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง รับฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น นี้เสีย ก่อน ว่า โจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ การ ที่ศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน กำหนด ประเด็น ข้อพิพาท แล้ว สั่ง ให้ งดสืบพยานและ พิพากษายก ฟ้อง โดย ยก เอา สัญญา มัดจำ ขึ้น วินิจฉัย เพียง อย่างเดียวโดย มิได้ ฟัง ข้อเท็จจริง ให้ สิ้น กระแสความ ก่อน จึง เป็น การ ไม่ชอบพิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้น ดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ตั้งแต่ การ ชี้สองสถาน ให้ ถูกต้อง แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดีค่าฤชาธรรมเนียม ทั้ง สอง ศาล ให้ ศาลชั้นต้น รวม สั่ง เมื่อ พิพากษา ใหม่จำเลย ที่ 1 ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ระหว่าง ยื่นฎีกา โจทก์ ถึงแก่กรรมนาย สมโภช แก้วพิทยา ทายาท ของ โจทก์ ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน จำเลย ที่ 1 ไม่ คัดค้าน ศาลฎีกา อนุญาต มี ปัญหา ที่ ต้อง วินิจฉัย ตาม ฎีกาจำเลย ที่ 1 ว่า คำวินิจฉัย ของ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะเป็น การ วินิจฉัย ข้อเท็จจริง นอกเหนือ ไป จาก ที่ ปรากฏ ใน สำนวน ตาม คำ บรรยายฟ้อง ของ โจทก์ นั้น เห็นว่า ตาม คำบรรยายฟ้อง ของ โจทก์ อ้างว่า เมื่อทำ สัญญา มัดจำ ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 1 แล้ว จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก จำปา ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ไว้ ก่อน และ ต่อมา นาย นพดล จำปา บุตร ของ นาย แปลก ได้รับ เงิน ค่าที่ดิน จาก สามี โจทก์ อีก 2,100 บาท เมื่อ วันที่ 11 กันยายน2535 ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 2 และ แจ้ง ว่า ไม่ได้ รับ หนังสือ รับรองการ ทำประโยชน์ สำหรับ ที่ดินพิพาท เพื่อ โอน ให้ โจทก์ ตาม ข้อตกลงจำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล จึง ตกลง ให้ ที่ดินพิพาท เป็น ของ โจทก์ โดย จะ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง กับ ที่ดินพิพาท อีก ต่อไป และ มี คำขอ ท้ายฟ้อง ให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ แสดง ให้ เห็นว่า โจทก์ ฟ้องโดย อาศัย สิทธิ ใน ฐานะ เป็น เจ้าของ ที่ดินพิพาท ซึ่ง ได้ สิทธิ โดย การครอบครอง หาใช่ ฟ้อง โดย อาศัย สิทธิเรียกร้อง ตาม สัญญา มัดจำ ไม่แม้ โจทก์ จะ อ้าง ถึง สัญญา มัดจำ และ หนังสือ รับ เงิน ค่าที่ดิน ตาม เอกสารท้ายฟ้อง หมายเลข 1 และ 2 ก็ เป็น การ บรรยาย ให้ เห็น ความ เป็น มา ของที่ดินพิพาท ว่า โจทก์ ได้ มา อย่างไร เมื่อ ที่ดินพิพาท เป็น ที่ดินมือเปล่า การ ได้ สิทธิ ใน ที่ดินพิพาท จึง อาจ ได้ มาจาก นิติกรรม หรือ ได้ มาโดย การ ส่งมอบ การ ครอบครอง แก่ กัน อันเป็น การ โอน โดย ข้อเท็จจริง ก็ ได้เมื่อ โจทก์ อ้างว่า เจ้าของ สิทธิ เดิม ได้ มอบ การ ครอบครอง ให้ แล้วโจทก์ จึง เป็น ผู้ครอบครอง ที่พิพาท แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่าโจทก์ ไม่เคย เข้า ครอบครอง ที่ดินพิพาท เลย ก็ ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง ฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น ว่าโจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ ที่ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ฎีกา ของจำเลย ที่ 1 ฟังไม่ขึ้นอนึ่ง คดี นี้ จำเลย ที่ 1 ฎีกา ขอให้ พิพากษากลับ คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ที่ พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้นดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดี จึง เป็นคดี ไม่มี ทุนทรัพย์ ต้อง เสีย ค่าขึ้นศาล 200 บาท ตาม ตาราง 1 ข้อ 2 ก.ท้าย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง แต่ จำเลย ที่ 1 เสีย ค่าขึ้นศาลอย่าง คดีมีทุนทรัพย์ จึง เสีย เกิน มา "พิพากษายืน คืน ค่าขึ้นศาล ชั้นฎีกา ส่วน ที่ เกิน 200 บาท ให้ แก่จำเลย ที่ 1 ค่าฤชาธรรมเนียม ชั้นฎีกา ให้ เป็น พับ ดูฉบับย่อฎีกาตัดสินเกี่ยวกับปัญหาข้อกฎหมายคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 527/2539นาง เหลื่อมหรือเลื้อม แก้วพิทยา โดย นาย สมโภช แก้วพิทยาโจทก์ผู้ เข้า เป็น คู่ความ แทนโจทก์นาง แจว จำปา กับพวกจำเลย ป.วิ.พ. ม. 185, ม. 243 (2), โจทก์ฟ้องว่าโจทก์ทำสัญญา มัดจำซื้อ ที่ดินพิพาทโดยจำเลยที่1และ ป.ผู้จะขายให้โจทก์เข้าครอบครองที่ดินไว้ก่อนและกำหนดนัดโอนเมื่อจำเลยที่1และ ป. ได้รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานแล้วต่อมา ป. ถึงแก่ความตายจำเลยที่1และ น.ซึ่งเป็นบุตรของ ป. มาแจ้งว่าไม่ได้รับหนังสือรับรองการทำประโยชน์จากเจ้าพนักงานและตกลงให้ที่ดินเป็นของโจทก์ไม่ขอเกี่ยวข้องอีกต่อไปต่อมาจำเลยที่1มีเจตนาทุจริตมาขอจัดการมรดกของ ป. แล้วขายที่ดินดังกล่าวให้จำเลยที่2ไปจึงขอให้ศาลพิพากษาว่าที่ดินตามฟ้องเป็นของโจทก์เป็นการฟ้องในฐานะเป็นเจ้าของที่ดินพิพาทซึ่งได้สิทธิโดยการครอบครองหาใช่โดยอาศัยสิทธิเรียกร้องตามสัญญามัดจำไม่เมื่อจำเลยที่1ให้การว่าโจทก์ไม่เคยเข้าครอบครองที่ดินพิพาทก็ชอบที่ศาลจะต้องฟัง พยานหลักฐานของทั้งสองฝ่ายว่าโจทก์ได้สิทธิครอบครองที่ดินพิพาทหรือไม่การที่ศาลล่างสั่งให้ งดสืบพยานและพิพากษายกฟ้องโดยยกสัญญามัดจำขึ้นวินิจฉัยว่าฟ้องโจทก์ขาดอายุความจึงไม่ชอบ จำเลยที่1ฎีกาขอให้ พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค3ที่พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนการพิจารณาใหม่แล้วพิจารณาพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจึงเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์โจทก์ ฟ้อง ว่า เมื่อ วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2523 โจทก์ ทำ สัญญามัดจำ ซื้อ ที่ดิน 1 แปลง จาก จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก จำปา ที่ดิน ตั้ง อยู่ หมู่ ที่ 8 ตำบล โคกสะบ้า อำเภอนาโยง จังหวัด ตรัง เนื้อที่ ประมาณ 8 ไร่ ใน ราคา 40,000 บาท ใน วัน ทำ สัญญา จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก ได้รับ เงิน ไป แล้ว 30,000 บาท จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ที่ดิน ไว้ ก่อน ให้ ทำนา และ เก็บเกี่ยว ผลประโยชน์ ได้ ส่วน เงิน อีก 10,000 บาท ตกลง จะ จ่าย กัน เมื่อ จำเลย ที่ 1และ นาย แปลก ได้ โอน ที่ดิน ให้ โจทก์ ต่อ เจ้าพนักงาน ที่ดิน กำหนด นัด โอน จะ ได้ ตกลง กัน อีก ครั้งหนึ่ง เพราะ ต้อง รอ ให้ จำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก ได้ รับ หนังสือรับรองการทำประโยชน์ เสีย ก่อน หลังจาก ทำ สัญญา แล้วจำเลย ที่ 1 และ นาย แปลก มา รับ เงิน ที่ โจทก์ ค้าง อยู่ หลาย ครั้ง วันที่ 11 กันยายน 2535 หลังจาก นาย แปลก ตาย แล้ว นาย นพดล จำปา บุตร นาย แปลก ได้ มา ขอรับ เงิน ค่าที่ดิน อีก 2,100 บาท สามี โจทก์ ได้ ให้ เงิน ไป แล้ว และ ตกลง นัด โอน ที่ดิน ภายใน 1 เดือน นับแต่ วัน ดังกล่าวเมื่อ ครบ กำหนด จำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล มา แจ้ง ว่า หนังสือ รับรอง การ ทำประโยชน์ ไม่ได้ รับ จาก เจ้าพนักงาน และ ตกลง ให้ ที่ดิน เป็นของ โจทก์ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง อีก ต่อไป ต่อมา จำเลย ที่ 1 มี เจตนา ทุจริตมา ขอ จัดการ มรดก ของ นาย แปลก แล้ว จัดการ ขาย ที่ดิน ดังกล่าว ให้ จำเลย ที่ 2 ไป เมื่อ วันที่ 24 กันยายน 2536 ใน ราคา 175,000 บาท ขอให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ ให้ เพิกถอน สัญญาซื้อขายระหว่าง จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา กับ จำเลย ที่ 2 ให้ จำเลย ที่ 1 ใน ฐานะ ผู้จัดการมรดก ของ นาย แปลก จำปา โอน ที่ดิน ตาม ฟ้อง ให้ โจทก์ หาก ไม่ โอน ให้ ถือเอา คำพิพากษา แทน การแสดง เจตนา หาก ไม่สามารถ โอน ได้ ให้ จำเลย ทั้ง สอง ชดใช้ เงิน175,000 บาท แก่ โจทก์จำเลย ที่ 1 ให้การ ว่า จำเลย ที่ 1 ทำ สัญญา กับ โจทก์ จริง แต่ กำหนดนัด โอน ใน 6 เดือน เมื่อ ครบ กำหนด สัญญา จำเลย ที่ 1 ให้ โจทก์ ไปจัดการ โอน และ รับ เงิน อีก 10,000 บาท แต่ โจทก์ เพิกเฉย จำเลย ที่ 1จึง ถือว่า โจทก์ ผิดสัญญา และ ริบ เงินมัดจำ แล้ว ยก ที่ดิน ให้ นาย แปลก จำปา บุตร จำเลย ที่ 1 ครอบครอง ตลอดมา จน กระทั่ง นาย แปลก ตาย เมื่อ ปี 2525 จำเลย ที่ 1 จึง เข้า ครอบครอง ต่อ เรื่อย มา โดย โจทก์ ไม่เคย เข้า ไป ครอบครอง ทำประโยชน์ ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ เอกสารการ รับ เงิน ของ นาย นพดล จำปา โจทก์ ทำ ปลอม ขึ้น จำเลย ที่ 1 โอน ที่ดิน ให้ จำเลย ที่ 2 โดยสุจริต ฟ้องโจทก์ เป็น ฟ้องซ้ำ กับ คดีแพ่งหมายเลขแดง ที่ 1251/2536 ของ ศาลชั้นต้น ขอให้ ยกฟ้องจำเลย ที่ 2 ให้การ ว่า ได้รับ โอน ที่ดินพิพาท จาก จำเลย ที่ 1โดยสุจริต โจทก์ ไม่มี สิทธิ ขอ เพิกถอน ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ และ ฟ้องโจทก์ เกี่ยวกับ จำเลย ที่ 2 เคลือบคลุม ขอให้ ยกฟ้องวันชี้สองสถาน โจทก์ ขอ ถอนฟ้อง จำเลย ที่ 2 ศาลชั้นต้น อนุญาตศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน แล้ว เห็นว่า คดี พอ วินิจฉัย ได้ จึง ให้ งดสืบพยาน แล้ว วินิจฉัย ว่า ฟ้องโจทก์ ขาดอายุความ พิพากษายก ฟ้องค่าฤชาธรรมเนียม เป็น พับโจทก์ อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 วินิจฉัย ว่า โจทก์ อ้าง มา ใน ฟ้อง ว่า โจทก์ ได้สิทธิ ครอบครอง ที่ดินพิพาท แล้ว แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่า โจทก์ไม่เคย เข้า ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท เลย จึง ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง รับฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น นี้เสีย ก่อน ว่า โจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ การ ที่ศาลชั้นต้น ชี้สองสถาน กำหนด ประเด็น ข้อพิพาท แล้ว สั่ง ให้ งดสืบพยานและ พิพากษายก ฟ้อง โดย ยก เอา สัญญา มัดจำ ขึ้น วินิจฉัย เพียง อย่างเดียวโดย มิได้ ฟัง ข้อเท็จจริง ให้ สิ้น กระแสความ ก่อน จึง เป็น การ ไม่ชอบพิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้น ดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ตั้งแต่ การ ชี้สองสถาน ให้ ถูกต้อง แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดีค่าฤชาธรรมเนียม ทั้ง สอง ศาล ให้ ศาลชั้นต้น รวม สั่ง เมื่อ พิพากษา ใหม่จำเลย ที่ 1 ฎีกาศาลฎีกา วินิจฉัย ว่า "ระหว่าง ยื่นฎีกา โจทก์ ถึงแก่กรรมนาย สมโภช แก้วพิทยา ทายาท ของ โจทก์ ยื่น คำร้องขอ เข้า เป็น คู่ความ แทน จำเลย ที่ 1 ไม่ คัดค้าน ศาลฎีกา อนุญาต มี ปัญหา ที่ ต้อง วินิจฉัย ตาม ฎีกาจำเลย ที่ 1 ว่า คำวินิจฉัย ของ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เพราะเป็น การ วินิจฉัย ข้อเท็จจริง นอกเหนือ ไป จาก ที่ ปรากฏ ใน สำนวน ตาม คำ บรรยายฟ้อง ของ โจทก์ นั้น เห็นว่า ตาม คำบรรยายฟ้อง ของ โจทก์ อ้างว่า เมื่อทำ สัญญา มัดจำ ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 1 แล้ว จำเลย ที่ 1 และนาย แปลก จำปา ตกลง ให้ โจทก์ เข้า ครอบครอง ทำประโยชน์ ใน ที่ดิน ไว้ ก่อน และ ต่อมา นาย นพดล จำปา บุตร ของ นาย แปลก ได้รับ เงิน ค่าที่ดิน จาก สามี โจทก์ อีก 2,100 บาท เมื่อ วันที่ 11 กันยายน2535 ตาม เอกสาร ท้ายฟ้อง หมายเลข 2 และ แจ้ง ว่า ไม่ได้ รับ หนังสือ รับรองการ ทำประโยชน์ สำหรับ ที่ดินพิพาท เพื่อ โอน ให้ โจทก์ ตาม ข้อตกลงจำเลย ที่ 1 และ นาย นพดล จึง ตกลง ให้ ที่ดินพิพาท เป็น ของ โจทก์ โดย จะ ไม่ ขอ เกี่ยวข้อง กับ ที่ดินพิพาท อีก ต่อไป และ มี คำขอ ท้ายฟ้อง ให้ศาล พิพากษา ว่า ที่ดิน ตาม ฟ้อง เป็น ของ โจทก์ แสดง ให้ เห็นว่า โจทก์ ฟ้องโดย อาศัย สิทธิ ใน ฐานะ เป็น เจ้าของ ที่ดินพิพาท ซึ่ง ได้ สิทธิ โดย การครอบครอง หาใช่ ฟ้อง โดย อาศัย สิทธิเรียกร้อง ตาม สัญญา มัดจำ ไม่แม้ โจทก์ จะ อ้าง ถึง สัญญา มัดจำ และ หนังสือ รับ เงิน ค่าที่ดิน ตาม เอกสารท้ายฟ้อง หมายเลข 1 และ 2 ก็ เป็น การ บรรยาย ให้ เห็น ความ เป็น มา ของที่ดินพิพาท ว่า โจทก์ ได้ มา อย่างไร เมื่อ ที่ดินพิพาท เป็น ที่ดินมือเปล่า การ ได้ สิทธิ ใน ที่ดินพิพาท จึง อาจ ได้ มาจาก นิติกรรม หรือ ได้ มาโดย การ ส่งมอบ การ ครอบครอง แก่ กัน อันเป็น การ โอน โดย ข้อเท็จจริง ก็ ได้เมื่อ โจทก์ อ้างว่า เจ้าของ สิทธิ เดิม ได้ มอบ การ ครอบครอง ให้ แล้วโจทก์ จึง เป็น ผู้ครอบครอง ที่พิพาท แต่ จำเลย ที่ 1 ให้การ ต่อสู้ ว่าโจทก์ ไม่เคย เข้า ครอบครอง ที่ดินพิพาท เลย ก็ ชอบ ที่ ศาล จะ ต้อง ฟัง พยานหลักฐาน ของ ทั้ง สอง ฝ่าย ให้ สิ้น กระแสความ และ วินิจฉัย ใน ประเด็น ว่าโจทก์ ได้ สิทธิ ครอบครอง ใน ที่ดินพิพาท หรือไม่ ที่ ศาลอุทธรณ์ ภาค 3พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ศาลฎีกา เห็นพ้อง ด้วย ฎีกา ของจำเลย ที่ 1 ฟังไม่ขึ้นอนึ่ง คดี นี้ จำเลย ที่ 1 ฎีกา ขอให้ พิพากษากลับ คำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ภาค 3 ที่ พิพากษายก คำพิพากษา ศาลชั้นต้น ให้ ศาลชั้นต้นดำเนิน กระบวนพิจารณา ใหม่ แล้ว พิจารณา พิพากษา ใหม่ ตาม รูปคดี จึง เป็นคดี ไม่มี ทุนทรัพย์ ต้อง เสีย ค่าขึ้นศาล 200 บาท ตาม ตาราง 1 ข้อ 2 ก.ท้าย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง แต่ จำเลย ที่ 1 เสีย ค่าขึ้นศาลอย่าง คดีมีทุนทรัพย์ จึง เสีย เกิน มา "พิพากษายืน คืน ค่าขึ้นศาล ชั้นฎีกา ส่วน ที่ เกิน 200 บาท ให้ แก่จำเลย ที่ 1 ค่าฤชาธรรมเนียม ชั้นฎีกา ให้ เป็น พับ(สถิตย์ สิทธิลักษณ์-ปรีชา เฉลิมวณิชย์-ธีระจิต ไชยาคำ)แหล่งที่มาสำนักงานส่งเสริมงานตุลาการแผนกหมายเลขคดีดำศาลฎีกาหมายเลขคดีดำศาลชั้นต้นหมายเลขคดีแดงศาลชั้นต้นหมายเหตุมีข้อน่าสนใจในคำวินิจฉัยของศาลฎีกาเกี่ยวกับเรื่องคดีไม่มีทุนทรัพย์คดีนี้โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยที่1โอนที่ดินให้ตามสัญญา(คำขอแบบนี้เป็นคดีมีทุนทรัพย์ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่1065/2493,1541/2494,258/2524)จำเลยที่1ให้การสู้คดีตอนหนึ่งว่าคดีขาดอายุความศาลเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้จึงสั่งงดสืบพยานและพิพากษายกฟ้องเนื่องจากคดีขาดอายุความโจทก์อุทธรณ์ขอให้พิจารณาพิพากษาใหม่(คำขอแบบนี้เป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์ดูคำพิพากษาศาลฎีกาที่2148/2520,5/2521,574/2522,1749/2522,2043/2522,693/2524,1707/2529,1367/2530)ศาลอุทธรณ์ภาค3พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่จำเลยฎีกาขอให้ชนะคดีตามคำพิพากษาศาลชั้นต้นโดยเสียค่าขึ้นศาลอย่างคดีมีทุนทรัพย์เท่าที่โจทก์เสียมาในศาลชั้นต้นศาลฎีกาเห็นว่าจำเลยฎีกาขอให้พิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค3ที่พิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาใหม่แล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดีจึงเป็นคดีไม่มีทุนทรัพย์แต่จำเลยเสียค่าขึ้นศาลอย่างคดีมีทุนทรัพย์จึงเสียเกินมาด้วยความเคารพคดีนี้จำเลยฎีกาขอให้ศาลฎีกาพิพากษากลับให้จำเลยชนะคดีไปเลยตามที่ศาลชั้นต้นพิพากษาไม่ใช่จำเลยฎีกาขอให้ศาลฎีกาย้อนสำนวนให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่อีกผลคดีหากฎีกาของจำเลยฟังขึ้นจำเลยก็จะชนะคดีเท่ากับล้างมือไปจากศาลเลยไม่มีอะไรที่ศาลจะต้องดำเนินกระบวนพิจารณาอีกอย่างนี้จะไม่เรียกว่าเป็นคดีมีทุนทรัพย์หรือ? มีคำพิพากษาบรรทัดฐานในปัญหานี้แล้วคือคำพิพากษาศาลฎีกาที่117/2490(หน้า129)ระหว่างนาง ประทุมอมาตยกุลโจทก์เจ้าจอม พิสว์ จำเลยเรื่องนี้โจทก์ฟ้องขอให้บังคับจำเลยโอนที่ดินมีโฉนดตามที่จำเลยตกลงขายจำเลยให้การแบ่งรับและปฏิเสธความรับผิดศาลแพ่งสืบพยานโจทก์เสร็จแล้วนัดสืบพยานจำเลยถึงวันนัดจำเลยขอเลื่อนคดีศาลแพ่งเห็นว่าจำเลยประวิงคดีไม่อนุญาตให้เลื่อนคดีและถือว่าจำเลยไม่มีพยานมาสืบแล้วพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีจำเลยอุทธรณ์ศาลอุทธรณ์พิพากษายกคำพิพากษาศาลแพ่งให้ศาลแพ่งสืบพยานจำเลยแล้วพิพากษาใหม่โจทก์ฎีกาศาลฎีกาเห็นว่าศาลแพ่งเรียกค่าขึ้นศาลจากโจทก์ผู้ฎีกาตามทุนทรัพย์แล้ว การคิดค่าขึ้นศาลเป็นหน้าที่อันสำคัญประการหนึ่งที่ช่วยระวังรักษาผลประโยชน์ของแผ่นดินมิให้ขาดตกบกพร่อง มีอยู่บ่อยๆที่ศาลชั้นต้นรีบด่วนงดสืบพยานของคู่ความแล้วพิพากษายกฟ้องทันทีโดยที่ยังไม่ได้ข้อเท็จจริงที่แน่ชัดเสียก่อนเช่นโจทก์นำสัญญากู้มาฟ้องเมื่อปีที่11เมื่อจำเลยให้การว่าคดีขาดอายุความแล้วศาลชั้นต้นก็ด่วนยกฟ้องไปเลยหรือเมื่อโจทก์นำคดีละเมิดมาฟ้องนายจ้างเกิน1ปีแล้วศาลชั้นต้นก็งดสืบพยานแล้วพิพากษายกฟ้องทันทีซึ่งไม่น่าจะถูกต้องเพราะในเบื้องต้นคดีขาดอายุความหรือไม่เป็นได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายและนอกจากนี้ยังอาจมีเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา193/14ซึ่งเมื่ออายุความสะดุดหยุดลงแล้วระยะเวลาที่ล่วงไปก่อนนั้นไม่นับเข้าในอายุความเมื่อเหตุที่ทำให้อายุความสะดุดหยุดลงสิ้นสุดเวลาใดให้เริ่มนับอายุความใหม่ตั้งแต่เวลานั้นมาตรา193/15นอกจากนี้ยังอาจมีกรณีที่ลูกหนี้สละประโยชน์แห่งอายุความตามมาตรา193/24หรือกรณีอื่นๆอีกมากอย่างเช่นคดีนี้เมื่อมีการอุทธรณ์หรือฎีกาขึ้นไปจนศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาต้องพิพากษายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาแล้วพิพากษาใหม่ตามรูปคดี ในกรณีที่ศาลชั้นต้นชี้ขาดเบื้องต้นดังกล่าวถ้าเป็นการชี้ขาดปัญหาข้อเท็จจริงถือว่าคำสั่งศาลชั้นต้นเป็นคำสั่งระหว่างพิจารณาคู่ความต้องโต้แย้งไว้ก่อนมิฉะนั้นต้องห้ามมิให้อุทธรณ์ศาลอุทธรณ์ก็ต้องยกอุทธรณ์นั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา226(1)(คำพิพากษาศาลฎีกาที่1187/2509,3502/2524) แต่ถ้าเป็นการชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายคู่ความย่อมอุทธรณ์ฎีกาได้ทันทีโดยไม่ต้องโต้แย้งคำสั่งศาลชั้นต้นแต่อย่างใด(คำพิพากษาศาลฎีกาที่2542/2517,2293/2519,1689/2497) การที่ศาลชั้นต้นสั่งงดสืบพยานโจทก์จำเลยแล้ววินิจฉัยว่าคดีขาดอายุความเช่นนี้เป็นกรณีที่ศาลชี้ขาดเบื้องต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา24ถ้าข้อเท็จจริงในคดีเพียงพอวินิจฉัยได้แล้วเป็นการชี้ขาดเบื้องต้นในปัญหาข้อกฎหมายซึ่งอาจทำให้คดีเสร็จไปทั้งเรื่องหรือเสร็จไปแต่เพียงประเด็นบางข้อคู่ความย่อมอุทธรณ์หรือฎีกาได้ภายในกำหนด1เดือนนับแต่วันมีคำสั่งเป็นต้นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา227หรือมาตรา228และในการอุทธรณ์หรือฎีกาคำสั่งศาลเช่นนี้เสียค่าขึ้นศาลในเวลายื่นอุทธรณ์หรือยื่นฎีกาตามตาราง1ข้อ2(ข)คือเรื่องละ200บาทเท่านั้นแม้ว่าในศาลชั้นต้นจะเป็นคดีมีทุนทรัพย์มากน้อยเพียงใดก็ตามหรือคู่ความผู้อุทธรณ์หรือฎีกาจะมีคำขอให้ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นให้ศาลชั้นต้นดำเนินกระบวนพิจารณาสืบพยานโจทก์จำเลยต่อไปหรือจะขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นก็ตามไม่ใช่ข้อสำคัญผลก็คือขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกายกคำพิพากษาศาลชั้นต้นนั่นเองไม่ใช่ขอให้ชนะคดีในเนื้อหา อนึ่งแม้จะมีการสืบพยานไปแล้วและศาลชั้นต้นเห็นว่าคดีพอวินิจฉัยได้แล้วจึงงดสืบพยานโจทก์และจำเลยแล้ววินิจฉัยชี้ขาดเบื้องต้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา24ก็เสียค่าขึ้นศาลเรื่องละ200บาทเช่นเดียวกัน แต่ถ้าเป็นกรณีอื่นๆที่มิใช่การชี้ขาดเบื้องต้นดังกล่าวมาแล้วเช่นศาลชั้นต้นสืบพยานโจทก์เสร็จสิ้นแล้วชั้นสืบพยานจำเลยจำเลยประวิงคดีขอเลื่อนคดีหลายนัดจนศาลชั้นต้นงดสืบพยานจำเลยแล้วพิพากษาให้โจทก์ชนะคดีถ้าจำเลยอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์ยกคำพิพากษาศาลชั้นต้นเพื่อให้จำเลยนำพยานเข้าสืบต่อไปนั้นจำเลยก็เสียค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์เพียง200บาทเท่านั้นแต่ถ้ามีอุทธรณ์ในเนื้อหาและมีคำขอให้ศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาพิพากษากลับคำพิพากษาศาลชั้นต้นด้วยเป็นอุทธรณ์ที่มิได้มีแต่ขอให้ศาลอุทธรณ์ย้อนสำนวนไปให้ศาลชั้นต้นพิจารณาพิพากษาใหม่เท่านั้นจึงต้องเสียค่าขึ้นศาลตามทุนทรัพย์ที่พิพาทในชั้นอุทธรณ์ดังนั้นเมื่อมีกรณีเสียค่าขึ้นศาลเกินมาศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกาต้องสั่งให้คืนค่าขึ้นศาลที่เสียเกิน200บาทอยู่เสมอๆ ?ประทีปอ่าววิจิตรกุล? ?ประพันธ์ทรัพย์แสง?