กฎสำนักนายกรัฐมนตรีกฎสำนักนายกรัฐมนตรีฉะบับที่๔๒ (พ.ศ.๒๔๙๓)ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพุทธศักราช ๒๔๗๘(ว่าด้วยเครื่องแบบพนักงานกรมรถไฟ)------------ อาศัยอำนาจตามความในมาตรา๗ แห่งพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือน พุทธศักราช ๒๔๗๘ นายกรัฐมนตรีออกกฎไว้ดังต่อไปนี้ ข้อ๑ ให้ยกเลิกกฎสำหรับนายกรัฐมนตรี ฉะบับที่ ๓๘ (พ.ศ.๒๔๙๑) ออกตามความในพระราชบัญญัติเครื่องแบบข้าราชการฝ่ายพลเรือนพุทธศักราช ๒๔๗๘ หมวด๑ พนักงานซึ่งต้องแต่งเครื่องแบบ ------------ ข้อ๒ พนักงานกรมรถไฟผู้ดำรงตำแหน่งดังต่อไปนี้ ต้องแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้ ในเวลากระทำการตามหน้าที่ คือ (๑)นายสถานี ผู้ช่วยนายสถานี พนักงานประจำสถานี นายย่านสถานี ผู้ช่วยนายย่านสถานีพนักงานประจำย่านสถานี พนักงานหอสัญญาณพนักงานประจำขบวนรถ (๒)พนักงานตรวจรถ พนักงานประจำรถจักร์ นายตรวจไฟฟ้า (๓)นายตรวจทาง นายตรวจสาย ช่างสาย และพนักงานสื่อสาร (๔)คนรับใช้ในรถสะเบียงและรถนอน (๕)นักการ คนการ หัวหน้าคนยาม คนยาม คนขับเรือและคนขับรถยนตร์ หมวด ๒ ลักษณะของเครื่องแบบ ------------ ข้อ๓ เครื่องแบบสำหรับพนักงานกรมรถไฟมี ๓ ชะนิดคือ ก.เครื่องแบบขาว ข.เครื่องแบบกากี ค.เครื่องแบบน้ำเงิน ข้อ๔ เครื่องแบบขาว ประกอบด้วย (๑)หมวกทรงหม้อตาลขาว กะบังหน้าหนังดำ มีผ้าพันหมวกดำทำด้วยสักหลาดขนาดกว้าง ๕ เซ็นติเมตรพันรอบหมวกสายรัดคางไหมสีทองมีดุมดุนเป็นรูปรถจักร์ทำด้วยโลหะสีทอง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตรติดข้างหมวกสำหรับติดสายรัดคางข้างละ ๑ ดุมมีหน้าหมวกทำด้วยโลหะสีทอง เป็นรูปหน้าหม้อรถจักร์ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๓.๕ เซ็นติเมตร มีลายกนกโดยรอบตามทางกว้าง ๕ เซ็นติเมตร ตามทางสูง ๖ เซ็นติเมตรภายในวงกลมหน้าหม้อรถจักร์มีอุณาโลมอยู่ภายใต้บัวกนกรอบวงกลมมีอักษรว่า"รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ" ภายใต้มีสาบแดงหรือหมวกกันแดดแบบราชการขาวมีสายรัดคางและโลหะติดหน้าหมวกเช่นเดียวกับหมวกทรงหม้อตาล แต่ให้มีขลิบดำขนาดกว้าง ๑ เซ็นติเมตรไว้ตอนบนของผ้าพันหมวก (๒)เสื้อนอกแบบราชการขาว มีดุมดุนเป็นรูปรถจักร์ทำด้วยโลหะสีทอง ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๙ มิลลิเมตรที่อกเสื้อ ๕ ดุมมีกะเป๋าเย็บติดภายนอกเป็นกะเป๋าบนและล่างอย่างละ ๒ กะเป๋ากะเป๋าบนมีใบปกและมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อเย็บเป็นแผ่นสี่เหลี่ยมเรียวจากทางด้านไหล่ไปทางคอ ติดอยู่เหนือบ่าทั้ง ๒ ข้างด้านไหล่กว้าง ๓๕ มิลลิเมตรทางด้านคอกว้าง ๒๕ มิลลิเมตร ปลายมนขัดดุมรูปและขนาดเดียวกันกับดุมติดสายรัดคาง (๓)กางเกงขายาวไม่พับปลายขา (๔)รองเท้าดำ หรือน้ำตาล หรือขาว พร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน ข้อ๕ เครื่องแบบกากี ประกอบด้วย (๑)หมวกทรงหม้อตาลหรือหมวกกันแดดกากี มีเครื่องประกอบหมวกเช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว เว้นแต่สายรัดคางให้ใช้หนังสีน้ำตาล (๒)เสื้อเชิ้ดกากีแขนยาวไม่พับปลายแขนหรือแขนสั้นมีอินทรธนูสีเดียวกับเสื้อ เช่นเดียวกับเครื่องแบบขาว มีกะเป๋าที่อกเสื้อข้างละ ๑กะเป๋า มีใบปกเป็นรูปมนชายกลางแหลม มีดุมโลหะตามข้อ ๔ ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖ มิลลิเมตรที่ปากกะเป๋าข้างละ ๑ ดุม ที่อกเสื้อ ๕ ดุมและที่ปลายแขนสำหรับเสื้อแขนยาวข้างละ ๑ ดุม (๓)กางเกงกากีขายาวไม่พับปลายขา สรวมทับเสื้อเชิ้ดและคาดเข็มขัดหนังสีน้ำตาลกว้าง ๓.๕ เซ็นติเมตร หัวเข็มขัดทำด้วยโลหะสีทองเป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๕ เซ็นติเมตรภายในวงกลมดุนเป็นรูปรถจักร์และรอบวงกลมมีอักษรว่า "รัฐพาณิชย์ กรมรถไฟ" (๔)รองเท้าดำหรือสีน้ำตาลพร้อมด้วยถุงเท้าสีเดียวกัน ข้อ๖ เครื่องแบบน้ำเงิน ประกอบด้วยหมวก เสื้อ และกางเกง เช่นเดียวกับเครื่องแบบกากีเว้นแต่เปลี่ยนจากกากีเป็นน้ำเงิน และ (๑)หมวกให้ใช้แต่หมวกทรงหม้อตาล สายรัดคางดำ (๒)เข็มขัดทำด้วยหนังดำ (๓)รองเท้าให้ใช้ได้ฉะเพาะรองเท้าดำ หมวด ๓ เครื่องหมายชั้น ------------ ข้อ๗ ให้มีเครื่องหมายชั้นแสดงไว้บนอินทรธนูทั้ง ๒ ข้าง ดังต่อไปนี้ ชั้นจัตวามีรูปล้อปีกทำด้วยโลหะสีทอง ๑ อัน ติดทางด้านไหล่ ชั้นตรีมีรูปล้อปีกเช่นเดียวกับชั้นจัตวา แต่มีโลหะสีทองทำเป็นรูปดอกจันทน์สี่กลีบติดเรียงจากล้อปีก ๑ อัน ชั้นโทเช่นเดียวกับชั้นตรี แต่เพิ่มดอกจันทน์เป็น ๒ ดอก ติดเรียงกันไปตามด้านยาวของอินทรธนู ชั้นเอกเช่นเดียวกับชั้นโท แต่เพิ่มดอกจันทน์เป็น ๓ ดอก ติดเรียงกันไป ชั้นพิเศษเช่นเดียวกับชั้นโท แต่มีพระมหามงกุฎยอดมีรัสมี ทำด้วยโลหะสีทองอยู่เหนือดอกจันทน์ส่วนอธิบดีให้เพิ่มดอกจันทน์ติดเรียงจากดอกจันทน์ใต้พระมหามงกุฎอีก ๑ ดอก หมวด ๔ เครื่องหมายสังกัด ------------ ข้อ๘ เครื่องหมายสังกัด สำหรับเครื่องแบบขาวให้ติดที่คอเสื้อ สำหรับเครื่องแบบกากีและเครื่องแบบน้ำเงินให้ติดที่ปกคอเชิ้ดทั้ง ๒ ข้างโดยใช้โลหะทำเป็นรูปวงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๒๓ มิลลิเมตรมีฟันเฟืองรอบวงกลมภายในวงกลม มีอักษรย่อแสดงฝ่ายที่สังกัด ดังนี้ ฝ่ายธุระการ ใช้ธ.ก. ฝ่ายการเดินรถ ใช้ด.ร. ฝ่ายการบัญชี ใช้บ.ช. ฝ่ายการช่างกล ใช้ช.ก. ฝ่ายการช่างโยธา ใช้ย.ธ. รถไฟสายแม่กลอง ใช้ม.ก. หมวด ๕ การใช้เครื่องหมายแบบและเครื่องหมายพิเศษ ------------ ข้อ๙ พนักงานฝ่ายการช่างกลตามที่ระบุไว้ในข้อ ๒ และคนขับเรือ หรือรถยนตร์ไม่ว่าสังกัดฝ่ายใด ให้ใช้เครื่องแบบน้ำเงินพนักงานฝ่ายอื่นตามที่ระบุไว้ในข้อ ๒ ให้ใช้เครื่องแบบกากี ข้อ๑๐ พนักงานขับรถ ให้มีอักษรย่อ "พ.ข.ร." ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง๑.๕ เซ็นติเมตรติดที่อกเสื้อเหนือกะเป๋าด้านซ้ายใต้แพรแถบเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ (ถ้ามี) ข้อ๑๑ พนักงานรักษารถ และพนักงานขบวนรถ ให้ใช้ผ้าพันหมวกขาวและฉะเพาะพนักงานรักษารถ ให้มีอักษรย่อ "พ.ร.ร."ทำด้วยโลหะสีทองขนาดสูง ๑.๕ เซ็นติเมตร ติดที่อกเสื้อเหนือกะเป๋าด้านซ้ายใต้แพรแถบเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ (ถ้ามี) ข้อ๑๒ นายสถานีหรือผู้ช่วยนายสถานี ให้ใช้ผ้าพันหมวกแดง ข้อ๑๓ คนการสถานี คนการที่รับส่งสินค้า คนการหอสัญญาณ คนการหัวประแจพนักงานสับเปลี่ยน และพนักงานพ่วงรถ ให้ใช้เครื่องแบบกากีเว้นแต่กางเกงให้ใช้กางเกงขาสั้นเพียงเข่า ข้อ๑๔ คนรับใช้ในรถสะเบียงและรถนอน ให้ใช้เสื้อขาวปิดอกปาดเอวมีดุมเป็นรูปรถจักร์ทำด้วยโลหะสีทองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑๖มิลลิเมตร ๕ ดุม กางเกงขายาวน้ำเงินไม่พับปลายขาแต่สำหรับคนรับใช้ในรถนอน ให้ใช้หมวกทรงหม้อตาลเช่นเดียวกับเครื่องแบบน้ำเงิน เว้นแต่ผ้าพันหมวกให้ใช้สีขาว หมวด ๖ เบ็ดเตล็ด ------------ ข้อ๑๕ ข้าราชการกรมรถไฟตำแหน่งอื่นนอกจากที่ระบุไว้ในข้อ ๒ เมื่อออกตรวจราชการตามหน้าที่ ถ้าจะแต่งเครื่องแบบให้แต่งเครื่องแบบกากีส่วนในโอกาสอื่น หรือผู้ที่ไม่มีหน้าที่ออกตรวจราชการ จะแต่งเครื่องแบบขาวหรือเครื่องแบบกากีก็ได้ สำหรับข้าราชารสตรีจะแต่งเครื่องแบบกากีก็ได้ แต่หมวกให้ใช้หมวกหนีบ และจะใช้กางเกงขายาวหรือกระโปรงก็ได้ ข้อ๑๖ ผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ เมื่อแต่งเครื่องแบบตามกฎนี้จะประดับแพรแถบเครื่องราชอิสสริยาภรณ์ด้วยก็ได้ ข้อ๑๗ ให้กรมรถไฟจัดทำรูปเครื่องแบบตามกฎนี้ไว้ให้ดูเป็นตัวอย่าง ให้ไว้ ณ วันที่ ๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๙๓ จอมพลป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี[รก.๒๔๙๓/๑๐/๒๓๙/๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๔๙๓]