Câu hỏi: Luật sư tư vấn về quyền hưởng di sản thừa kế của cháu với cậu ruột trong trường hợp cậu ruột bị bệnh nặng không còn khả năng nhận thức và điều khiển hành vi. Cụ thể như sau:

Nội dung yêu cầu tư vấn:
Kính gửi văn phòng luật sư Minh Gia!Văn phòng luật sư có thể tư vấn cho em vấn đề này được không?Cậu của em có một căn nhà ( căn nhà thuộc quyền sử dụng đất của cậu em), nay cậu em lâm bệnh ( bệnh này lúc nhớ lúc không, không còn tỉnh táo, không còn nghe, nói, đọc, viết được nữa).Vậy trường hợp này có thể lập di chúc được không?.Cậu em chỉ còn có 2 người em ruột. 1 là người dì, 2 là mẹ của em.Trong trường hợp không thể lập di chúc thì quyền thừa kế sẽ như thế nào, thủ tục ra sao ? Ngoài 2 người em ruột thì cậu cũng có khoảng 5 người cháu ruột, những người này có quyền hưỡng thừa kế hay không?Em xin chân thành cảm ơn và mong được hồi âm sớm ạ.

Trả lời: Thứ nhất
, về vấn đề lập di chúc

Theo quy định tại Điều 625 Bộ luật dân sự 2015 về người lập di chúc:

Điều 625. Người lập di chúc

1. Người thành niên có đủ điều kiện theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật này có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.

2. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Di chúc được coi là hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện sau:

- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép;

- Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

Căn cứ vào những thông tin bạn cung cấp thì cậu của bạn không được minh mẫn, không nhận thức và làm chủ hành vi của mình; thì không  đáp ứng các điều kiện để lập di chúc phù hợp với quy định của pháp luật. Do đó cậu của bạn không đáp ứng được điều kiện để lập di chúc.

Thứ hai
, về vấn đề chia thừa kế theo pháp luật

Căn cứ theo quy định tại Bộ luật dân sự 2015 thì khi người để lại di sản chết không có di chúc, thì di sản thừa kế sẽ được chia theo pháp luật. Khi cậu bạn mất đi, thì di sản thừa kế của cậu bạn sẽ được chia theo pháp luật, chia theo thứ tự ưu tiên hàng thừa kế tại Điều 651 Bộ luật dân sự như sau:

“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”.

Như vậy, thứ tự ưu tiên sẽ lần lượt, nếu những người ở hàng thừa kế thứ nhất không còn, thì mẹ bạn và dì bạn được hưởng di sản thừa kế theo hàng thừa kế thứ hai. Trường hợp nếu mẹ bạn và dì bạn từ chối nhận di sản thì các cháu ruột mới được hưởng di sản thừa kế của cậu bạn. Và về nguyên tắc chia thừa kế theo pháp luật thì di sản thừa kế sẽ được chia đều cho những người đồng thừa kế.

Thứ ba
, thủ tục thừa kế theo pháp luật

Về thủ tục khai nhận di sản thừa kế bạn có thể tham khảo tại đây: Hướng dẫn thủ tục khai nhận di sản thừa kế.