Câu hỏi: Cho bạn vay một khoản tiền nhưng đến hạn bạn không trả và đã gia hạn thêm ngày trả. Đến ngày gia hạn thêm, bạn vẫn không trả nợ và nói rằng đã bị lừa mất số tiền đó.

Nội dung yêu cầu:
Ngày 22/03/2016 vợ tôi có cho bà T mượn số tiền 1.200.000.000 đồng (một tỉ hai trăm triệu đồng) trong thời hạn 03 ngày. Tuy nhiên, đến hạn bà T viện mọi lý do để gia hạn ngày trả. Đến ngày 04/04/2016 vợ chồng tôi tạo sức ép để bà T trả tiền thì bà mới nói rằng số tiền mượn của tôi bà đã đưa cho một người tên A làm dịch vụ đáo hạn ngân hàng và đã bị bà A này lừa mất. Cho hỏi Luật sư tư vấn cho tôi phải làm sao để có thể lấy lại số tiền trên? Tôi có thể tố cáo hành vi lừa đảo của bà T không và thủ tục như thế nào, xin cảm ơn!

Trả lời: Điều 474 Bộ luật dân sự quy định nghĩa vụ trả nợ của bên vay như sau:

“1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn,nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

2. Trong trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.

3. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thoả thuận khác.

4. Trong trường hợp vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi đối với khoản nợ chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời hạn chậm trả tại thời điểm trả nợ, nếu có thoả thuận.

5. Trong trường hợp vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi trên nợ gốc và lãi nợ quá hạn theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời hạn vay tại thời điểm trả nợ".

Trong trong trường hợp này, ngày vay là ngày 22/03/2016 với thời hạn trả là 3 ngày sau, tức ngày 25/03/ 2016. Tuy nhiên do bạn không nêu rõ hợp đồng vay tiền giữa hai bên có tính lãi suất hay không nên chúng tôi chia ra hai trường hợp để bạn tiện theo dõi:

- Nếu là hợp đồng vay tiền không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi đối với khoản nợ chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời hạn chậm trả tại thời điểm trả nợ, nếu có thoả thuận.

- Nếu là hợp đồng vay tiền có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi trên nợ gốc và lãi nợ quá hạn theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời hạn vay tại thời điểm trả nợ.”

Theo quy định tại Điều 161 Bộ luật tố tụng dân sự  bạn có quyền khởi kiện bà T tại Tòa án nhân dân cấp huyện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình:

"Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện) tại Toà án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.”
Theo quy định tại Điều 165, Điều 166 Bộ luật tố tụng dân sự, người khởi kiện phải gửi kèm theo đơn khởi kiện tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho những yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp, người khởi kiện vụ án gửi đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo đến Toà án có thẩm quyền giải quyết vụ án bằng các phương thức sau đây:
a) Nộp trực tiếp tại Toà án; b) Gửi đến Toà án qua bưu điện.
Do đó, vợ chồng bạn cần nộp đơn khởi kiện tới Tòa án nhân dân cấp huyện bằng cách nộp trực tiếp hoặc qua bưu điện kèm theo những tài liệu, chứng cứ để chứng minh bà T đã vi phạm nghĩa vụ trả nợ như giấy tờ ghi nhận việc cho bà T vay tiền… Sau khi nhận đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo, nếu xét thấy vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án thì Tòa án sẽ thụ lý để giải quyết.
Điều 139 Bộ luật hình sự quy định về  tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như sau :
"Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.”
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản được hiểu là hành vi dùng thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu, người quản lý tài sản tin nhầm giao tài sản cho người phạm tội để chiếm đoạt tài sản đó. Về khách quan, phải có hành vi dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản. Dùng thủ đoạn gian dối là đưa ra thông tin giả (không đúng sự thật) nhưng làm cho người khác tin đó là thật và giao tài sản cho người phạm tội. Thủ đoạn gian dối ở đây là đưa ra những thông tin không đúng sự thật để đánh lừa người khác. Hành vi này có thể thông qua lời nói; xuất trình giấy tờ giả mạo; giả danh cán bộ; giả danh tổ chức ký kết hợp đồng.
Cho nên, trong trường hợp của bạn cần xác định xem khi ký kết hợp đồng vay tiền bà T có đưa ra những thông tin giả làm cho vợ chồng bạn tin là thật và giao tiền cho bà T hay không? Nếu bà T có những giấy tờ giả mạo, gian dối về mục đích vay tiền… thì rất có thể sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản .
Do đó, bạn có thể  tố giác bà T theo quy định tại Điều 101 Bộ luật Tố tụng hình sự để cơ quan có thẩm quyền xác minh vụ việc rõ ràng hơn. Điều 101 Bộ luật tố tụng hình sự quy định:
"Công dân có thể tố giác tội phạm với  Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc với các cơ quan khác, tổ chức. Nếu tố giác bằng miệng thì cơ quan, tổ chức tiếp nhận phải lập biên bản và có chữ ký của người tố giác.”
Căn cứ vào điều luật trên, bạn có thể tố giác bà T dưới hình thức đơn hoặc trình bày trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền. Đơn tố giác phải có chữ ký hoặc điểm chỉ của  bạn. Nếu trình bày trực tiếp tại các cơ quan trên thì cơ quan tiếp nhận phải lập biên bản và có chữ ký của bạn.
Trân trọng