Câu hỏi: Tôi nhờ luật sư tư vấn giúp tôi quyền thừa kế, và tranh chấp đất đai. Bố tôi năm nay 45 tuổi, ông nội tôi đã mất từ năm 1995, bà nội tôi mất năm 2012. Gia đình nhà bố tôi có 6 anh em 3 trai , 3 gái. Bố tôi là thứ 3, bố mẹ tôi sống cùng ông bà, và phụng dưỡng ông bà tới lúc mất.

Nhà có 3 anh em trai nhưng mảnh đất mà bố mẹ tôi ở hiện tại là của ông bà để lại từ thời các cụ (đời trước) còn bác cả (đã mất), và chú út đều được ông nội tôi mua đất cho mỗi người một mảnh, và được cấp sổ đỏ cho từng người rồi. Tuy nhiên, mảnh đất mà bố mẹ tôi đang ở là đất của các cụ từ đời trước để lại chưa làm sổ đỏ. Ngày trước là một cái ao sâu, đất gần ven đê sông hồng quanh năm ngập lụt không ai muốn ở. Nhưng nhờ chính sách mở đường ven đê và kè đá bờ sông hồng cách đây vài năm không ngập lụt nữa. Nên bố tôi đầu tư lấp ao xây thêm truồng trại (khoảng 300 triệu đông) hiện giờ mảnh đất rất đẹp, mảnh đất khoảng 600m2 chia làm 3 thửa đất ở, đất vườn và đất ao. Thời gian gần đây mới có chính sách làm sổ đỏ cho từng hộ gia đình trong thôn. Nhưng do không hoà thuận mà cháu (con trai của bác cả) và em trai của bố tôi đòi chia đất theo quyền thừa kế. Theo tôi được biết là sẽ chia theo hàng thừa kế thứ nhất, tuy nhiên trước khi ông tôi mất đã đứng ra mua cho mỗi người một mảnh rồi, nhưng là đất mua họ đều đã được cấp sổ đỏ chính tên của mình. Đến khi nhà tôi làm thì họ đòi phân chia tài sản (do ông tôi để lại cho bố tôi không có di chúc).

Luật sư cho tôi hỏi bố tôi có phải chia mảnh đất đó cho họ không? Và anh trai của bố tôi đã mất cháu có được quyền phân chia tài sản không? Tôi xin chân thành cảm ơn luật sư!

Trả lời: - Thứ nhất, về quyền hưởng di sản thừa kế

Theo thông tin bạn cung cấp, ông bà bạn mất không để lại di chúc nên phần di sản thừa kế của ông bà bạn để lại sẽ được chia thừa kế theo pháp luật. Cụ thể, theo Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

…

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.”

Như vậy, theo thông tin bạn cung cấp thì phần di sản thừa kế của ông bà bạn sẽ chia đều cho những người con của ông bà (còn sống tại thời điểm ông bà bạn chết).

Tuy nhiên, thông tin cung cấp không rõ ràng nên có các trường hợp sau:

+ Trường hợp 1: Bác cả của bạn chết trước ông bà bạn.

Trường hợp này thì những người con của bác cả sẽ được hưởng thừa kế thế vị khi ông bà bạn chết theo quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự 2015:

“Điều 652. Thừa kế thế vị

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản
thì cháu được hưởng
phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; …”

+ Trường hợp 2: Bác cả của bạn chết sau ông bạn và chết trước bà bạn.

Trường hợp này sẽ chia đôi tài sản của ông bà bạn. ½ tài sản của ông bạn sẽ chia thừa kế theo Điều 651, cụ thể chia đều thành 7 phần (bà nội bạn và 6 người con của ông bà).

Phần tài sản của bác bạn sau khi bác chết sẽ chia thừa kế phần đó. Trường hợp có di chúc hợp pháp thì sẽ chia theo di chúc đó. Trường hợp không có di chúc thì 1/7 tài sản đó sẽ chia theo Điều 651 BLDS, chia đều cho bà nội bạn, vợ của bác cả, các con của bác cả bạn.

Toàn bộ phần tài sản của bà bạn, bao gồm: ½ tài sản của bà bạn + 1/14 tài sản (phần thừa kế của ông bạn) + 1 phần thừa kế của bác cả bạn (do chưa xác định được cụ thể những người thừa kế của bác bạn) sẽ chia theo Điều 651 và Điều 652 BLDS 2015. Cụ thể, sẽ chia thành 6 phần (5 người con còn sống khi bà bạn chết và những người con của bác cả bạn).

+ Trường hợp 3: Bác cả bạn chết sau ông bà bạn.

Trường hợp này thì phần di sản của ông bà bạn sẽ chia theo Điều 651 (chia đều cho 6 người con). 1/6 của bác bạn sau khi bác bạn chết sẽ chia đều cho bà nội bạn, vợ của bác cả, các con của bác cả bạn.

Như vậy, trong các trường hợp trên thì tài sản do ông bà bạn để lại sau khi chết đều phải chia thừa kế.

- Thứ hai, về quyền lợi của bố bạn khi chia tài sản

Theo thông tin bạn cung cấp, trong quá trình sử dụng tài sản thì bố bạn có đóng góp công sức (đầu tư lấp ao, xây dựng công trình). Như vậy, để được đảm bảo quyền lợi thì bố bạn sẽ cần phải chứng minh được việc đóng góp, đầu tư như vậy. Trường hợp chứng minh được thì việc chia thừa kế của ông bà bạn sẽ chia trong phạm vi tài sản hiện hữu trừ đi giá trị đóng góp, đầu tư của bố bạn.