Câu hỏi: Thưa luật sư, gia đình chúng tôi có sự việc như sau, mong luật sư tư vấn giúp: Gia đình tôi có bố, mẹ và 2 anh em trai, cả 2 anh em tôi đều có gia đình và có mỗi nhà một cháu trai. Bố mẹ tôi có mua được một ngôi nhà ở Hà Nội từ lâu và đầy đủ giấy tờ, mẹ tôi đã mất cách đây 2 năm, bố tôi hiện đã yếu và đã về quê sống. Nay anh em tôi muốn bán ngôi nhà ở Hà Nội, xin hỏi luật sư là tài sản của ngôi nhà được chia thế nào? Hiện tại, ngôi nhà trên anh em tôi đã quyết định bán và phần tiền được chia làm 2 cho 2 anh em chúng tôi mỗi người một nửa, riêng phần của bố tôi không có. Xin hỏi luật sư là làm như vậy chúng tôi có vi phạm pháp luật không, và nếu bố tôi muốn được hưởng phần tài sản đó bố tôi phải làm như thế nào? xin chân thành cảm ơn luật sư! Mong tin luật sư!

Trả lời: Thứ nhất, về vấn đề chia thừa kế.

Khoản 1 Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định về tài sản chung của vợ chồng như sau:

“1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.”

Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định về Người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Theo thông tin bạn cung cấp căn nhà này được bố mẹ bạn mua trong thời kỳ hôn nhân, theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình 2014 tài sản này được xác định là tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân. Khi mẹ mất thì 1/2 ngôi nhà thuộc sở hữu của mẹ, 1/2 ngôi nhà thuộc sở hưu của bố.

Do mẹ bạn không để lại di chúc thì 1/2 tài sản thuộc sở hữu của mẹ bạn trong khối tài sản chung sẽ được chia theo quy định cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm ông bà ngoại, bố bạn và hai anh em bạn, mỗi người thuộc hàng thừa kế sẽ được hưởng một phần di sản bằng nhau. Nếu ông, bà ngoại bạn đã mất trước khi mẹ bạn mất thì phần tài sản này được chia cho những người đồng thừa kế còn lại.

Thứ hai, về thỏa thuận chia tài sản thừa kế của hai anh em bạn.

Theo quy định tại Điều 651 đã nêu trên, bố bạn thuộc hàng thừa kế thứ nhất của mẹ bạn đồng thời một nửa diện tích căn nhà là tài sản thuộc sở hữu của bố bạn trong khối tài sản chung của vợ chồng do đó trường hợp này bố bạn được sở hữu một nửa căn nhà cộng với một phần tài sản thừa kế của người vợ trong nửa còn lại. Nếu hai anh em bạn tự thỏa thuận bán toàn bộ căn nhà mà không có sự đồng ý của bố bạn thì không thể bán ngôi nhà hợp pháp. Vì vậy, hai anh em bạn cần thỏa thuận với bố và vấn đề chia di san thừa kế và bán nhà.

Nếu bố bạn muốn hưởng phần tài sản trên, bố bạn cần chứng minh mình thuộc hàng thừa kế thứ nhất, có quyền được hưởng phần di sản thừa kế bằng tất cả những người đồng thừa kế. Nếu hai anh em bạn đã bán căn nhà này, bố bạn có quyền yêu cầu tòa án tuyên giao dịch mua bán giữa các bên là vô hiệu và yêu cầu phân chia lại di sản thừa kế.