Câu hỏi: : Kính chào các luật sư. Xin cho tôi hỏi một vài vấn đề về thừa kế đất đai như sau: Gia đình tôi có 1 mảnh đất của ông bà nội tôi. Ông bà có 6 người con. Đã hi sinh 1 ng con cả. Bà tôi tên là L, nhưng do ở quê thường gọi người già theo tên con đầu nên gọi là bà Đ (bác cả) nhưng do bác tôi hi sinh nên lại gọi bà là bà M (con gái đầu của bác Đ) tức là tên cháu nội đầu của bà. Năm 1994 cấp lại giấy quyền sử dụng đất thì địa chính có ghi theo tên gọi thường là M. Không ghi rõ chứng minh nhân dân và năm sinh. Bà tôi mất năm 1996 cho đến nay. Người sống trên mảnh đất đó hương hoả là bác trai thứ tên B của tôi. Khi mất ông tôi có di chúc miệng mảnh đất này chia cho hai người con trai là ông  B và bố tôi là H. Nhưng tôi biết di chúc miệng đã lâu k có văn bản pháp lý. Hiện nay bố tôi có muốn quay về chia rõ phần đất ở trên và muốn cho các chị em gái khác mỗi người một ít. Và bà M (người đứng tên sổ đỏ) là do nhầm lẫn nhưng giờ chính là người mang tên sổ cũng đồng ý. Và có cho các con của c làm giấy tờ từ chối nhận tài sản để muốn chuyển quyền sử dụng lại cho bố tôi và bác B. Tuy nhiên khi lên nộp công chứng thì bác tôi đổi ý muốn chiếm cả mảnh đất và nói là của bác hết. Bác có đem tiền lên địa chính và xã huyện chạy sổ đỏ nhưng tôi được biết họ không dám nhận. Còn đến giờ đã đi đến đâu tôi không nắm rõ. Thời gian bố và chị tôi nộp giấy yêu cầu sang tên là cuối năm 2017 cho tới nay. Nhưng giờ lên phòng công chứng thì họ không cho xin bản sao của các con chị từ chối nhận di sản. Họ nói họ không nắm, chị tôi do thấy lòng tham quá lớn ở bác nên không muốn nộp đơn nữa. Và trong đơn chị có nói rõ muốn chuyển quyền sử dụng lại cho hai chú chứ không phải mình bác tôi. Xin luật sư cho tôi hỏi. Bây giờ muốn khởi kiện thì bố tôi và các chị em khác phải làm gì. Tôi xin chân thành cảm ơn! Mong sớm có hồi âm của các luật sư!

Trả lời: Khoản 16 Điều 3 Luật đất đai năm 2013 quy định:

“16. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là chứng thư pháp lý để Nhà nước xác nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất hợp pháp của người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất.”

Theo nguyên tắc thì tổ chức, cá nhân đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp. Tuy nhiên, theo thông tin bạn cung cấp thì tài sản này nguồn gốc là của ông bà nội bạn và khi cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì bị sai tên. Như vậy, nếu trước khi mất ông bà nội chưa tặng cho tài sản cũng như không để lại di chúc trong đó có nội dung để lại cho chị gái con bác của bạn thì phần tài sản này là di sản thừa kế của ông bà bạn chứ không phải là quyền sử dụng đất của chị bạn. Việc chị bạn chuyển quyền sử dụng đất cho bác B và bố bạn chưa đảm bảo quyền lợi của những người thừa kế khác của ông bà bạn nên nếu hiện tại chị bạn không tranh thừa nhận mảnh đất là của ông bà thì có thể yêu cầu văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất thực hiện thủ tục đính chính giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trường hợp chị gái của bạn tranh chấp thì bố bạn và các anh chị em khác có quyền hưởng di sản thừa kế của ông bà có thể yêu cầu Ủy ban nhân dân xã nơi có đất tiến hành hòa giải tranh châp đất đai (Điều 202 Luật đất đai năm 2013) nếu hòa giải không thành thì yêu cầu Tòa án nhân dân Huyện nơi có đất để giải quyết (Điều 203 Luật đất đai năm 2013).

Sau khi đã có bản án của Tòa án kết luận phần nhà và đất là tài sản của ông bà bạn trước đây thì bố bạn có thể thỏa thuận với những người thừa kế tài sản của ông bà nội để phân chia di sản thừa kế. Trường hợp những người thừa kế không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về thừa kế.

Chia di sản thừa kế của bà bạn

Nếu trước khi mất bà bạn có di chúc hợp pháp để lại thì phần di sản của bà trong khối tài sản chung của ông bà sẽ được chia theo nội dung của di chúc, nếu không có di chúc hợp pháp để lại thì di sản của bà được chia đều cho tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định của pháp luật tại thời điểm bà mất, vì bạn không cung câp thông tin cụ thể về thời điểm bà mất nên chúng tôi giả sử bà bạn mất sau ngày 1/7/1996 khi này sẽ áp dụng quy định về phân chia di sản thừa kế theo pháp luật theo quy định tại Bộ luật dân sự năm 1995. Cụ thể Điều 679 Bộ luật dân sự năm 1995 quy định:

“1- Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột.

2- Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3- Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng thừa kế hoặc từ chối nhận di sản.”

Vì bác cả là con ruột của ông bà nội đã mất nên cần xác định bác trước hoặc mất sau ông và, nếu mất trước hoặc mất cùng thời điểm ông, bà mất thì sẽ các con của bác sẽ được hưởng thừa kế thế vị phần di sản của ông, bà mà đáng nhẽ ra còn sống bác sẽ được hưởng. Việc chia di sản thừa kế của ông cũng tương tự như việc chia di sản thừa kế của bà, tuy nhiên phải áp dụng quy định của pháp luật tại thời điểm ông bạn mất để xác định chính xác.