Câu hỏi: Xin luật sư tư vấn giúp. Anh chị tôi mất năm 2014, anh chị có 3 cháu, hai cháu lớn đã đi làm, một cháu năm nay mới 10 tuổi (cháu bị tàn tật) hiện ở với bác cả.

Anh chị tôi có để lại 01 căn nhà, khi anh chị tôi mất chưa làm di chúc, bây giờ anh chị em chúng tôi muốn bán căn nhà đó để phân chia cho các cháu. Xin hỏi luật sư, chúng tôi cần phải làm những thủ tục gì và ai là người đại diện theo pháp luật cho cháu bé trong việc này. (Chúng tôi đã đến UBND xã để làm thủ tục người giám hộ cho cháu là bác cả, nhưng UBND xã trả lời hiện còn những người giám hộ đương nhiên theo pháp luật (Bà nội, bà ngoại, các chị của cháu) nên UBND xã không giải quyết. Xin luật xư tư ván giúp quy định pháp luật trường hợp gia đình. Xin trân trọng cảm ơn.

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp, anh chị bạn mất không để lại di chúc vì vậy sẽ pháp sinh quan hệ thừa kế theo pháp luật. Tài sản là căn nhà anh chị bạn để lại sẽ được phân chia thừa kế cho những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của họ còn sống tại thời điểm mở thừa kế theo quy định của pháp luật.

Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật:

“
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

…

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
”

Theo quy định trên, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của anh chị bạn đều được hưởng quyền thừa kế đối với di sản thừa kế là căn nhà, gồm có 3 người con, cha mẹ đẻ (nếu còn sống). Do đó, nếu gia đình bạn bán căn nhà thì cần phải có sự đồng ý của tất cả những người thừa kế gồm cả 2 người con đi làm xa.

Tiếp theo, đối với người đại diện của cháu bé 10 tuổi. Theo quy định tại Điều 52 Bộ luật dân sự 2015 quy định về người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên như sau:

“
Điều 52. Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên

Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 47 của Bộ luật này được xác định theo thứ tự sau đây:

1. Anh ruột là anh cả hoặc chị ruột là chị cả là người giám hộ; nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì anh ruột hoặc chị ruột tiếp theo là người giám hộ, trừ trường hợp có thỏa thuận anh ruột hoặc chị ruột khác làm người giám hộ.

2. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 Điều này thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại là người giám hộ hoặc những người này thỏa thuận cử một hoặc một số người trong số họ làm người giám hộ.

3. Trường hợp không có người giám hộ quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột là người giám hộ
."

Theo quy định người chị cả là chị ruột của cháu bé sẽ là người giám hộ đương nhiên của cháu. Người giám hộ có quyền đại diện cho cháu trong việc xác lập giao dịch dân sự liên quan đến quyền và lợi ích của cháu. Do đó, UBND xã trả lời như vậy là có căn cứ. Tuy nhiên do hai chị cháu đang đi làm xa và không đủ điều kiện khả năng chăm sóc tốt cho cháu, mà cháu đang ở với bác ruột thì hai bên có thể thỏa thuận về việc thay đổi người giám hộ theo quy định tại Điều 60 Bộ Luật dân sự 2015. Về thủ tục thay đổi giám hộ thì trước tiên gia đình phải làm thủ tục đăng ký chấm dứt giám hộ trước đó và đăng ký thay thế giám hộ mới tại UBND cấp xã phường.