Câu hỏi: Ông bà e sinh được 15 người con. Cả 15 người con ông bà đều dựng vợ, gả chồng và cũng xây dựng cho các con trai mỗi người một phần cơ ngơi hay còn gọi đó là đất ở. Bố em con trai thứ 13 của ông bà, sau khi các anh chị xây dựng gia đình thì không ai ở với ông bà. Bố em là người ở với ông bà. Bố mẹ em cưới nhau năm 90 thì cuối năm 90 ông em mất. Đến năm 93 thì bà nội em sang tên cho bố e đứng tên sổ đỏ đất của ông bà. Trên đất của ông bà thì sau năm 93 chú nhà em cũng xây dựng gia đình và bà em cũng có cho chú nhà em một phần trên đất mà đứng tên sổ đỏ là bố em. Với danh nghĩa trên mồm miệng và tình anh em, thì chú một phần, anh một phần - Chú 20m và bố em 27m không có biên bản giấy tờ. Sau một thời gian cô út đi lấy chồng và không ở với nhà chồng nữa bố em và bà nội em có chuyển cho cô út 6m trên phần đất của bố em là 27m , có giấy tờ và biên bản. Nhưng biên bản không nói rõ cho 6m chạy dài hay 6m vuông. Mà khi bố em còn sống bố em chỉ cho 6m và theo lời mẹ em nói là đến một điểm nhất định. Nay bố em mất được 4 năm. Bố em không để lại di chúc. Bây giờ bà nội em muốn tách đất cho các con trai và gái là chú và cô út, đồng thời bà muốn tách cho con gái là chị gái của bố em không lấy chồng (đang ở với nhà em 4m). Nhà em cũng đồng ý với tư cách như vậy. Nếu tách như vậy thì nhà em còn lại 17m. Bà em muốn tách cho em trai em là con trai của bố em 8m và 9m còn lại bà đứng tên sổ đỏ của bà em (nếu tách như trên cho chú cho cô và cho chị gái bố em gia đình em đồng ý, nhưng giờ bà lại đòi tách cả cho bà thì nhà em không đồng ý). Luật sư cho e hỏi, bây giờ nếu tách đất như thế thì tách như thế nào và cần làm những gì nếu gia đình nhà em nhà em gồm có mẹ em, em và em trai em không đồng ý, hoặc chỉ có một người đồng ý thì có tách được không? Luật sư cho e hỏi thêm, nếu bà nội em có í định thu hồi lại đất với lý do xây nhà tổ và chia cho các con (có người bảo lãnh cho bà vì bà năm nay 97 tuổi) thì bà có làm được không ạ? Pháp luật hướng dẫn thế nào? Em cảm ơn!

Trả lời: Thứ nhất, vào năm 1993 bà nội bạn đã sang tên cho bố bạn trên GCNQSDĐ, vậy nên mảnh mất hoàn toàn là của bố bạn kể từ lúc đó.

Sau năm 1993 bố bạn đã cho chú bạn một phần đất, nhưng không hề có biên bản giấy tờ, vì vậy đây không phải giao dịch dân sự có giá trị pháp lí trên thực tế, và toàn bộ mảnh đất vẫn thuộc quyền sử dụng của bố bạn trên giấy tờ. Chỉ phần đất được chuyển sang cho cô bạn có biên bản hợp pháp thì mới có giá trị pháp lí.

Vì vậy nên sau khi bố bạn mất nhưng không để lại di chúc, mảnh đất đã được bà nội bạn sang tên từ năm 1993 trừ đi phần đã chuyển nhượng sang cho cô bạn là di sản của bố bạn và được dùng để chia thừa kế theo pháp luật. Bộ luật dân sự quy định như sau:

Điều 676.
Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Theo đó, những người thừa kế theo pháp luật sau khi bố bạn mất gồm có: bà nội, mẹ, em trai và bạn. Mỗi người đều được hưởng phần đất ngang nhau trong khối di sản bố bạn để lại. Vì vậy, nếu như bà nội bạn muốn chia cho cô chú phần đất mà nhiều hơn phần bà được hưởng thừa kế, thì phải có một hoặc nhiều người thừa kế khác đồng ý.

- TH1: cả 3 người đồng ý làm hợp đồng tặng cho
phần đất của mình đối với bà bạn (có công chứng) hoặc 3 người sẽ làm thủ tục từ chối nhận di sản hợp pháp theo quy định của pháp luật để bà bạn nhận hết di sản để lại.

- TH2: có 1 người không muốn tặng, cho phần tài sản thừa kế cho bà thì họ sẽ là chủ sở hữu phần tài sản được thừa kế của mình và bà bạn sẽ không thể là chủ sở hữu đối với phần diện tích này. Nếu 2 người còn lại vẫn đồng ý tặng cho di sản của họ đối với bà bạn thì họ sẽ làm hợp đồng tặng, cho phần tài sản của mình (có công chứng) theo quy định của pháp luật cho bạn.

Điều này cũng áp dụng cho vấn đề bà nội bạn muốn thu hồi lại đất để xây nhà tổ. Vì bà đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất sang cho bố bạn và phần đất đó đã được chia thừa kế nên theo luật, bà bạn không có cơ sở pháp lí để đòi lại toàn bộ phần đất này.