Câu hỏi: Luật sư tư vấn về trường hợp nhặt được tiền không biết rõ là của ai và cách giải quyết khi có người tranh chấp với người chiếm hữu số tiền đó.

Xin hỏi luật sư và nhờ tư vấn: Bạn tôi trên đường đi làm về thì gặp tai nạn xe máy và ôtô đâm vào nhau. Bạn tôi đã dừng xe và gọi cho taxi đến để chở người đi viện. Vì xe bạn tôi lúc đó đang có hàng và đang chở một người trên xe nên không chở người đi cấp cứu được. Lúc đó gần chỗ bạn tôi có một tập tiền anh ấy đã nhặt tập tiền đó không đếm tiền ngay tại đó. Trong khi chờ xe taxi lâu quá nên anh ấy lên xe đi về nhà bỏ hàng xuống để quay lại cứu người thì tài xế xe gây tai nạn đuổi theo và hỏi: Anh cầm tiền ở chỗ vừa có tại phải không? Bạn tôi trả lời: Đúng rồi tôi đang cầm đây và lấy tiền đưa ngay cho anh ta, nhưng anh ta không cầm và nói không phải từng này. Ngay lúc đó bạn tôi đếm luôn số tiền là: 6.500.000đ có rất nhiều người làm chứng, sau đó nạp ngay cho công an ( khoảng cách từ chỗ tai nạn về nhà bạn tôi khoảng 1km). Bỏ hàng xuống quay trở lại để cứu người thì đã có người khác đưa đi rồi. Sự việc sau đó là người nhà họ đến vu cho bạn tôi là thấy người bị tai nạn không cứu lại lấy tiền bỏ đi và số tiền rất lớn là 350.000.000đ. Sau khoảng 5 ngày thì họ nói bệnh nhân nói thiếu: 23.000.000đ nữa, tất nhiên đây là thông tin do người nhà họ nói ra còn hiện tại bệnh nhân chưa trả lời với cơ quan công an được. Vậy xin hỏi luật sư bạn tôi rơi vào cảnh tình ngay lí gian thì làm thế nào để minh oan được, bạn tôi phạm phải tội gì và bị xử lí như thế nào?

Trả lời: Căn cứ Điều 230 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về Xác lập quyền sở hữu đối với tài sản do người khác đánh rơi, bỏ quên như sau:

“1. Người phát hiện tài sản do người khác đánh rơi, bỏ quên mà biết được địa chỉ của người đánh rơi hoặc bỏ quên thì phải thông báo hoặc trả lại tài sản cho người đó; nếu không biết địa chỉ của người đánh rơi hoặc bỏ quên thì phải thông báo hoặc giao nộp cho Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất để thông báo công khai cho chủ sở hữu biết mà nhận lại.

Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an cấp xã đã nhận tài sản phải thông báo cho người đã giao nộp về kết quả xác định chủ sở hữu.

2. Sau 01 năm, kể từ ngày thông báo công khai về tài sản do người khác đánh rơi, bỏ quên mà không xác định được chủ sở hữu hoặc chủ sở hữu không đến nhận thì quyền sở hữu đối với tài sản này được xác định như sau:

a) Trường hợp tài sản bị đánh rơi, bỏ quên có giá trị nhỏ hơn hoặc bằng mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định thì người nhặt được được xác lập quyền sở hữu đối với tài sản đó theo quy định của Bộ luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; trường hợp tài sản có giá trị lớn hơn mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định thì sau khi trừ chi phí bảo quản, người nhặt được được hưởng giá trị bằng mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định và 50% giá trị của phần vượt quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, phần giá trị còn lại thuộc về Nhà nước;

b) Trường hợp tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên là tài sản thuộc di tích lịch sử - văn hóa theo quy định của Luật di sản văn hóa thì tài sản đó thuộc về Nhà nước; người nhặt được tài sản được hưởng một khoản tiền thưởng theo quy định của pháp luật.”

Theo thông tin mà bạn cung cấp thì bạn của bạn nhặt được một số tiền trên đường và không rõ là của ai, như vậy chủ sở hữu số tiền này đã mất quyền trực tiếp nắm giữ tài sản của mình như vậy việc người bạn của bạn nhặt được tiền sẽ được coi là chiếm hữu tài sản có căn cứ pháp luật và là căn cứ để xác lập quyền sở hữu theo Điều 230 Nếu nhặt được tài sản người nhặt được tài sản phải trả lại nếu biết địa chỉ, nếu không biết địa chỉ của người làm rơi thì thông báo và giao nộp tại Ủy ban nhân dân xã gần nhất để thông báo cho người bị mất. Trong trường hợp người bạn của bạn nhặt được gần chỗ tai nạn và không biết rõ là của ai nên cũng thuộc trường hợp chiếm hữu có căn cứ pháp luật, hơn nữa bạn của bạn không giấu việc mình nhặt được số tiền đó mà khi người gây tai nạn yêu cầu trả lại còn đem số tiền ra đếm như vậy đáp ứng điều kiện của việc chiếm hữu công khai theo quy định tại:

Điều 183 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về Chiếm hữu công khai:

“1. Chiếm hữu công khai là việc chiếm hữu được thực hiện một cách minh bạch, không giấu giếm; tài sản đang chiếm hữu được sử dụng theo tính năng, công dụng và được người chiếm hữu bảo quản, giữ gìn như tài sản của chính mình.

2. Việc chiếm hữu không công khai không được coi là căn cứ để suy đoán về tình trạng và quyền của người chiếm hữu được quy định tại Điều 184 của Bộ luật này.”

Và Căn cứ  Khoản 2, Điều 184 Bộ luật dan sự năm 2015 quy định về Suy đoán về tình trạng và quyền của người chiếm hữu như sau:

"1. Người chiếm hữu được suy đoán là ngay tình; người nào cho rằng người chiếm hữu không ngay tình thì phải chứng minh.

2. Trường hợp có tranh chấp về quyền đối với tài sản thì người chiếm hữu được suy đoán là người có quyền đó. Người có tranh chấp với người chiếm hữu phải chứng minh về việc người chiếm hữu không có quyền.

3. Người chiếm hữu ngay tình, liên tục, công khai được áp dụng thời hiệu hưởng quyền và được hưởng hoa lợi, lợi tức mà tài sản mang lại theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan”

Như vậy, bạn của bạn sau khi nhặt được số tiền đó phải thông báo và giao nộp cho Ủy ban nhân dân xã gần nhất, khi bị kiện lên Tòa án thì  bạn của bạn sẽ không phạm tội gì và người gây tai nạn nếu muốn đòi lại số tiền là 350 triệu phải chứng minh được đó là tài sản của mình và  làm rơi đúng số tiền đó. Trường hợp chứng minh được thì phải trả lại toàn bộ 350 triệu cho họ. Nếu không chứng minh được và sau thời hạn một năm nếu không ai chứng minh đó là tài sản do mình đánh rơi thì số tiền mà bạn của bạn sẽ được xác lập quyền sở hữu theo Điều 230 nêu trên.