Câu hỏi: Gần đây, cháu có nhận được điện thoại từ Ngân sách yêu cầu trả món nợ 8,1 triệu đồng do mẹ cháu vay trước đây. Tuy nhiên, có vài vấn đề như sau:
Trước năm 2006, mẹ cháu có đứng ra vay tín chấp ngân hàng một khoản tiền. Vì lúc đó còn nhỏ nên cháu không được biết rõ là bao nhiêu. Ba mẹ cháu ít học, lại đi làm lao động cả ngày không đến ngân hàng cho vay trả được. Mẹ cháu đã trả tiền hàng tháng thông qua bác Tổ trưởng tổ dân phố. Bác Tổ trưởng đã thay mặt đi thu tiền một số hộ vay giống mẹ cháu.

Trả lời: Thứ nhất, nếu không có chứng từ về việc vay vốn thì sẽ không có đủ cơ sở để yêu cầu trả tiền vay

Khoàn 5 Điều 189 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định:

“5. Kèm theo đơn khởi kiện phải có tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm. Trường hợp vì lý do khách quan mà người khởi kiện không thể nộp đầy đủ tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện thì họ phải nộp tài liệu, chứng cứ hiện có để chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện bị xâm phạm. Người khởi kiện bổ sung hoặc giao nộp bổ sung tài liệu, chứng cứ khác theo yêu cầu của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án.”

Nếu không có chứng cứ chứng minh việc mẹ bạn đã vay một khoản tiền từ phía ngân hàng và bạn không hề biết về khoản vay mà mẹ bạn vay thì bạn không có nghĩa vụ trả tiền (trên phần di sản mẹ để lại). Hơn nữa kể cả khi khởi kiện ra Tòa án, phía ngân hàng không có bất kỳ một chứng cứ nào thể hiện mẹ bạn vay tiền thì yêu cầu của người khởi kiện là không có căn cứ.

Thứ hai, trường hợp này sẽ không áp dụng thời hiệu khởi kiện

Điều 155 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về không áp dụng thời hiệu khởi kiện:

“Thời hiệu khởi kiện không áp dụng trong trường hợp sau đây:

1. Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản.

2. Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

3. Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai.

4. Trường hợp khác do luật quy định.”

Thời hiệu được áp dụng theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 (Điểm d Khoản 1 Điều 688 Bộ luật dân sự năm 2015).Khi tranh chấp hợp đồng vay tiền đối với nợ gốc thì chủ nợ có quyền khởi kiện bất cứ lúc nào vì đối với các trường hợp yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu thì pháp luật không quy định về thời hiệu khởi kiện.

Thứ ba, nếu mẹ bạn thực tế chưa trả tiền thì nghĩa vụ của bạn và bố bạn như thế nào?

Nếu khoản vay của mẹ bạn là nghĩa vụ riêng (do mẹ bạn tự xác lập, sử dụng với mục đích riêng và không vì nhu cầu của gia đình) thì bạn và bố bạn chỉ có nghĩa vụ dùng di sản của mẹ bạn để lại để trả tiền vay cho Ngân hàng. Tuy nhiên theo quy định tại Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 thì thời hạn để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ của người chết là 03 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Nếu khoản vay trên là nghĩa vụ chung của bố mẹ (do bố mẹ cùng xác lập và thực hiện hoặc mẹ vay nhưng sử dụng cho nhu cầu của gia đình) thì bố bạn cũng có nghĩa vụ liên đới trả nợ. Nếu hiện tại gia đình bạn có hoàn cảnh khó khăn thì bố bạncó thể thỏa thuận với phía ngân hàng để gia hạn khoản nợ. Trường hợp đã có bản án thể hiện bố bạn có nghĩa vụ trả nợ và đã có yêu cầu thi hành ánmà nếu bố bạn không có tài sản để trả nợ hoặc có nhưng việc kê biên làm ảnh hưởng đến đời sống của gia đình thì bố bạn có thể làm đơn yêu cầu tạm hoãn thi hành án hoặc khấu trừ dần vào thu nhập hàng tháng để trả nợ cho ngân hàng.