Câu hỏi: Người mẹ giấu gia đình cho người quen vay vàng và khi cho vay chỉ giao hiện vật và bằng lời nói. Gia đình hiện tại muốn lại số vàng người mẹ đã cho người quen mượn. Nội dung tư vấn như sau:

Kính chào luật sư! Nhờ vào sự giới thiệu của chị ruột thứ 2 của tôi, mẹ tôi đã cho một người quen của chị 2 mượn vàng để trang trải trong sinh hoạt, lúc đầu thì chị tôi có biết số vàng mà mẹ tôi cho vay. Lúc sau,  mẹ tôi giấu chị tôi để cho bên vay lấy thêm vàng nữa, tính tới hiện tại thì người đó đã mượn của mẹ tôi là 1 cây 7 chỉ vàng 24k. Trong lúc cho vay,  mẹ tôi với bên vay không có lập hợp đồng cho vay chỉ giao hiện vật và bằng lời nói, và mẹ tôi có ghi nháp vào cuốn tập cho nhớ ngày bên vay lấy vàng. Bên vay mượn nhiều đợt,  đợt đầu thì chị tôi giới thiệu, đợt sau mẹ tôi giấu gia đình để cho bên kia mượn. tôi và chị tôi chỉ nghe kể chứ không có chứng kiến. Quý luật sư cho tôi hỏi? số vàng mẹ tôi đã cho người quen mượn thì có đòi lại được không, nếu bên vay mượn mà không trả thì gia đình tôi có quyền khởi kiện dân sự ra toà được không? Nếu khởi kiện thì với chứng cứ như trên thì khả năng bên gia đình tôi có thắng hay không? Xin quý luật sư tư vấn hộ giúp gia đình chúng tôi!Chân thành cám ơn!

Trả lời: Căn cứ Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

"1. Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể.

Giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử được coi là giao dịch bằng văn bản.

2. Trường hợp luật quy định giao dịch dân sự phải được thể hiện bằng văn bản có công chứng, chứng thực, đăng ký thì phải tuân theo quy định đó”

Như vậy, theo quy định trên thì hình thức của hợp đồng dân sự có thể thể hiện bằng văn bản, lời nói hoặc hành vi nhất định. Mẹ của bạn đã cho người kia vay số vàng là 1 cây 7 chỉ vàng 24k, việc vay mượn tiền không lập thành văn bản tuy nhiên, ở đây có thể xác định giữa các bên đã xác lập một hợp đồng vay tiền bằng lời nói. Giao dịch dân sự không được lập thành văn bản trong trường hợp này vẫn được pháp luật thừa nhận. Ngoài ra, cần có chứng cứ như là những văn bản xác nhận lại nội dung ghi nợ, người làm chứng, nội dung ghi âm, ghi hình về việc bên kia vay tiền,... làm căn cứ khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

Điều 466. Nghĩa vụ trả nợ của bên vay

“1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.

3. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi với mức lãi suất theo quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

5. Trường hợp vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi như sau:

a) Lãi trên nợ gốc theo lãi suất thỏa thuận trong hợp đồng tương ứng với thời hạn vay mà đến hạn chưa trả; trường hợp chậm trả thì còn phải trả lãi theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này;

b) Lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Như vậy, căn cứ quy định nêu trên và đối chiếu với trường hợp của bạn, nếu bên vay có thiện chí trả tiền thì bạn có thể tạo điều kiện về mặt thời gian để bên vay trả nợ hoặc hai bên có thể thỏa thuận lại với nhau về thời hạn trả tiền. Trường hợp nếu không thỏa thuận được thì bạn có thể làm đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp quận (huyện) nơi bên vay đang cư trú để yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trường hợp, nếu có căn cứ xác định được bên vay có dùng thủ đoạn gian dối để vay tiền hoặc bỏ trốn để trốn tránh nghĩa vụ trả tiền thì bên vay có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 175 Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 như sau:

“Điều 175. Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;

b) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;

…”.

Trân trọng.

Phòng Luật sư tư vấn Luật Dân sự - Công ty Luật Minh Gia.