Câu hỏi: Luật sư tư vấn trường hợp người vay muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng vay với công ty tài chính trước thời hạn. Khi đó người vay gặp nhiều vướng mắc trong hợp đồng vay. Nội dung tư vấn cụ thể như sau:

Kính chào luật sư! Em có ký hợp đồng vay tiêu dùng trả góp kỳ hạn 18 tháng, em đã hoàn thành 10 tháng, vì 1 số lý do riêng nên em nghỉ việc và đang tìm công việc mới, trong thời gian đó rất khó khăn nên xin nộp trễ hạn và sẽ thực hiện nộp phạt trong thời gian 60 ngày (theo hợp đồng) nhưng không được sự đồng ý gia hạn, bị gọi đòi nợ mà vẫn phải thực hiện nộp phạt làm em không thể xin việc ở đâu. Em kiểm tra lại giấy tờ em thấy em bị lừa dối trong lúc ký hợp đồng như không được thỏa thuận và phát hiện 1 số vấn đề gian dối của trong thời gian thực hiện hợp đồng: Biên lai thanh toán biến thành tờ giấy trắng trong khi họ không chịu trách nhiệm với khoản thanh toán không có biên lai. Em gọi và xin bồi thường hợp đồng và chịu trách nhiệm như quy định của pháp luật nhưng cũng không được chấp nhận vì lý do chưa đủ thời gian pháp lý làm việc. Hiện em cứ bị đòi nợ không thể xin việc được + phát sinh phí phạt vô lý, có nguy cơ không thể trả nợ, mất uy tín với bạn bè người thân và lao vào phạm pháp. Tiền phí phạt trễ hạn thì được cộng theo quy định của công ty (trong hợp đồng là: "thêm" phí phạt) tức là được thêm theo cách của công ty chứ không phải số tiền được ghi trên hợp đồng mà em được biết và hỏi thì cũng úp mở không nói rõ ràng bao nhiêu cứ kêu em tự cộng đi. Cũng như không cho em thỏa thuận bất kỳ trường hợp nào vì đó là cam kết trong hợp đồng. Em không được tư vấn rõ về các điều khoản trong hợp đồng mà chỉ được tham khảo những tài liệu không có giá trị pháp lý. Công ty cố tình làm em không chú ý đến hợp đồng lúc ký kết và giờ em đã bị vi phạm hợp đồng. Không còn sự lựa chọn nào nữa nên em muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng. Em sẽ nộp đơn tại cơ quan nào? Có nộp được nơi em tạm trú không? Trong trường hợp này thì em sẽ bị xử lý thế nào? ( Còn nợ lại công ty tiền gốc) và thời hạn trả nợ hợp đồng cho công ty tòa án quyết định được phép bao lâu vì em đang thất nghiệp! Kính mong luật sư tư vấn nhanh giúp em. Em chân thành cảm ơn!

Trả lời: Cho vay tiêu dùng là hoạt động cung cấp các khoản vay cho cá nhân để mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho các mục đích tiêu dùng của cá nhân và họ gia đình. Các khoản vay tiêu dùng thường được cung ứng bởi ngân hàng và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, dưới các hình thức như cho vay mua xe máy trả góp, cho vay mua điện thoại – điện máy trả góp, cho vay tiền mặt cho các mục đích tiêu dùng hay cho vay qua thẻ tín dụng. Hoạt động cho vay tiêu dùng xuất hiện nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của các cá nhân khi năng lực tài chính chưa đủ để trang trải nhu cầu, cho phép họ có thể tiêu dùng trước, chi trả sau dưới nhiều hình thức.Theo thông tin bạn cung cấp thì trường hợp của bạn thuộc vào trường hợp cho vay tiền mặt phục vụ cho mục đích tiêu dùng cá nhân.

Điều 463 Bộ Luật Dân sự 2015 quy định về hợp đồng vay tài sản như sau:

“Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.”

Theo đó thì bạn có ký hợp đồng vay tiêu dùng trong vòng 18 tháng nhưng mới trả được 10 tháng. Sau đó, do có lý do cá nhân nên bạn không thực hiện việc chi trả được nữa. Như vậy là bạn đã vi phạm nghĩa vụ trong việc thực hiện hợp đồng. Và bạn sẽ phải chịu trách nhiệm với bên cho vay theo quy định của pháp luật.

Điều 351 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định về trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ như sau:

“1. Bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.

Vi phạm nghĩa vụ là việc bên có nghĩa vụ không thực hiện nghĩa vụ đúng thời hạn, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ hoặc thực hiện không đúng nội dung của nghĩa vụ.

2. Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thoả thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

3. Bên có nghĩa vụ không phải chịu trách nhiệm dân sự nếu chứng minh được nghĩa vụ không thực hiện được là hoàn toàn do lỗi của bên có quyền.”

Việc bạn cho rằng bạn đã bị lừa dối trong lúc ký kết hợp đồng. Biên lai thanh toán biến thành tờ giấy trắng trong khi rõ ràng bạn đã thanh toán và công ty không chịu trách nhiệm đối với những khoản thanh toán mà không có biên lai. Như vậy là bạn phải chứng minh được những hành vi sai phạm nêu trên là do lỗi của bên công ty chứ không phải do bạn thì bạn sẽ không phải chịu bất cứ trách nhiệm dân sự nào.

Về việc bạn muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng:

Bạn hoàn toàn có thể đơn phương hủy hợp đồng vay mượn theo quy định của pháp luật, cụ thể:

Điều 428 Bộ Luật Dân sự năm 2015 quy định về đơn phương chấm dứt hợp đồng như sau:

“1. Một bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

2. Bên đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng phải thông báo ngay cho bên kia biết về việc chấm dứt hợp đồng, nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

3. Khi hợp đồng bị đơn phương chấm dứt thực hiện thì hợp đồng chấm dứt kể từ thời điểm bên kia nhận được thông báo chấm dứt. Các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ, trừ thỏa thuận về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và thỏa thuận về giải quyết tranh chấp. Bên đã thực hiện nghĩa vụ có quyền yêu cầu bên kia thanh toán phần nghĩa vụ đã thực hiện.”

Theo đó, việc đơn phương chấm thực hiện hợp đồng dân sự được áp dụng nếu các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định, tức là không cần phải có sự vi phạm hợp đồng hoặc vi phạm pháp luật.

Như vậy, theo quy định của pháp luật dân sự cho phép một bên được quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng. Nếu việc tiếp tục thực hiện hợp đồng không có lợi cho mình nhưng phải bồi thường thiệt hại. Do đó, bạn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên bạn sẽ phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật. Cụ thể:

Theo thông tin bạn cung cấp bạn đã trả trễ hạn và việc bạn xin gia hạn không được công ty đồng ý. Như vậy, bạn đã chậm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Do đó, bạn phải trả khoản lãi số tiền mà bạn chậm trả theo quy định tại Điều 357 như sau:

“1. Trường hợp bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả.

2. Lãi suất phát sinh do chậm trả tiền được xác định theo thỏa thuận của các bên nhưng không được vượt quá mức lãi suất được quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật này; nếu không có thỏa thuận thì thực hiện theo quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này.”

Ngoài ra, về việc bồi thường. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng khi hợp đồng giao kết của các bên đã thỏa thuận.

Nói cách khác, trong hợp đồng phải thỏa thuận về vấn đề nếu không thực hiện việc trả tiền thì sẽ phải bồi thường thiệt hại. Và khi đó bạn sẽ phải bồi thường khi thỏa mãn cả bốn 4 điều kiện sau đây: Có hành vi vi phạm, có thiệt hại xảy ra, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm hợp đồn và thiệt hại xảy ra và người vi phạm hợp đồng có lỗi.

Về việc nộp đơn tại cơ quan nào:

Theo quy định tại Điều 39 Bộ Luật tố tụng dân sự 2015 thì tranh chấp trong trường hợp của bạn là tranh chấp về hợp đồng dân sự. Do đó, thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

Điều 39 Bộ Luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định như sau:

“1. Thẩm quyền giải quyết vụ án dân sự của Tòa án theo lãnh thổ được xác định như sau:

a) Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các Điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật này;

b) Các đương sự có quyền tự thỏa thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức giải quyết những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật này;

c) Đối tượng tranh chấp là bất động sản thì chỉ Tòa án nơi có bất động sản có thẩm quyền giải quyết…”

Như vậy, vì bạn là nguyên đơn nên bạn sẽ phải nộp đơn tại Tòa án mà bị đơn cư trú là nơi công ty cho bạn vay tiêu dùng có trụ sở. Trừ trường hợp bạn và công ty thỏa thuận được với nhau bằng văn bản thì bạn có thể nộp đơn tại Tòa án nơi cư trú của bạn. Sau khi nộp đơn, căn cứ vào quy định của pháp luật Tòa án sẽ thụ lý giải quyết.