Câu hỏi: Xin chào các quý luật sư của Luật Minh Gia mong luật sư tư vấn giúp tôi trường hợp của gia đình tôi. Anh tôi kết hôn và được bố mẹ tôi cho 1 phần đất cạnh nhà để xây nhà ở, cho đất bằng giấy tay không có công chứng nhưng có chữ kí của bố tôi và các thành viên còn lại trong gia đình. Đất nhà tôi thì không có sổ đỏ vì lúc trước mua bằng giấy tay. Nay vợ chồng anh tôi muốn ly hôn và muốn biết căn nhà mà anh tôi đã xây trên phần đất bố tôi cho sẽ phân chia như thế nào. Và vợ của anh tôi đã đem đi tất cả tiền mặt và vàng mà hai vợ chồng làm được. Trường hợp anh tôi mong luật sư tư vấn giúp, xin chân thành cảm ơn quý luật sư.

Trả lời: Theo điều 33 luật hôn nhân gia đình năm 2014 quy định về chế độ tài sản chung của vợ chồng như sau :

“ 1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.

2. Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất, được dùng để bảo đảm nhu cầu của gia đình, thực hiện nghĩa vụ chung của vợ chồng.

3. Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung.''

Như vậy trong trường hợp này của anh bạn, ngôi nhà này được xây dựng trên phần đất của bố là tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân giữa vợ chồng anh trai bạn và không có văn bản thỏa thuận về việc phần tài sản này là tài sản riêng. Nên ngôi nhà này được xác định là tài sản chung của hai vợ chồng anh bạn.

Về nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn theo quy định tại Điều 59 luật hôn nhân và gia đình quy định :

“1. Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của hai vợ chồng, Tòa án giải quyết theo quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này.

Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận thì việc giải quyết tài sản khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó; nếu thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định tương ứng tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này để giải quyết.

2. Tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau đây:

a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

d) Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

3. Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật, nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch.

4. Tài sản riêng của vợ, chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung theo quy định của Luật này.

Trong trường hợp có sự sáp nhập, trộn lẫn giữa tài sản riêng với tài sản chung mà vợ, chồng có yêu cầu về chia tài sản thì được thanh toán phần giá trị tài sản của mình đóng góp vào khối tài sản đó, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác.

5. Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

6. Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp hướng dẫn Điều này.”

Như vậy khi giải quyết việc phân chia ngôi nhà sẽ theo thỏa thuận của vợ chồng anh trai bạn. Nếu không có thỏa thuận và có yêu cầu tòa án giải quyết thì tòa án giải quyết theo nguyên tắc là chia đôi. Nhưng cũng sẽ tính đến các yếu tố theo quy định tại khoản 2 Điều 59 luật hôn nhân gia đình 2014.

Về phần tài sản là vàng và tiền do hai vợ chồng anh trai bạn làm ra trong thời kỳ hôn nhân. Đây được xem là tài sản chung của vợ chồng nên anh bạn có quyền được hưởng một nửa số tài sản này. Tuy nhiên vợ của anh trai bạn đã đem đi tất cả số tiền và vàng do hai vợ chồng làm được. Vì thế trong trường hợp này cần phải xác định được khoản tiền và vàng này còn tồn tại vào thời điểm yêu cầu tòa án giải quyết hay không? Nếu xác định và chứng minh được, anh của bạn có quyền yêu cầu tòa án giải quyết để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp.