Câu hỏi: Kính gửi Công Ty Luật Minh Gia. Kính nhờ Quý Công ty tư vấn cho tôi về thủ tục pháp lý khi phân chia tài sản của cha mẹ để lại không có di chúc, nội dung như sau : Cha mẹ tôi đã mất có để lại một căn nhà có sổ đỏ được cấp năm 2006 đứng tên cha mẹ tôi nhưng không có di chúc. Gia đình tôi có 9 anh em nhưng 01 người anh đã mất (có vợ và 01 con) và 01 người đã định cư ở nước Mỹ. Gia đình tôi thống nhất bán căn nhà trên và chia làm 10 phần bằng nhau mỗi người được 01 phần (bao gồm cả người anh đã mất), riêng người con trai út được 02 phần. Phần của người anh đã mất chúng tôi muốn chia cho chị dâu ½ và cháu chúng tôi ½. Xin Luật sư tư vấn cho chúng tôi phải làm thử tục, hồ sơ pháp lý như thế nào để bán và phân chia tiền bán căn nhà này. Xin chúc Quý Công ty thành công và ngày càng phát triển.  Trân trọng cám ơn.

Trả lời: Chào bạn, Cám ơn bạn đã gửi câu hỏi của mình đến Luật Minh Gia. Với thắc mắc của bạn, chúng tôi đưa ra quan điểm tư vấn như sau:

Theo quy định pháp luật, trong trường hợp người đã mất không để lại di chúc thì phần di sản thừa kế được chia thừa kế theo quy định của pháp luật. Như vậy, trong trường hợp của bạn, cha mẹ đều đã mất và không có di chúc thì phần di sản thừa kế là căn nhà thuộc sở hữu của bố mẹ bạn sẽ được chia đều cho 9 anh em trong gia đình nếu không có thỏa thuận gì khác.

Do gia đình bạn thống nhất bán căn nhà trên và chia làm 10 phần bằng nhau mỗi người được 01 phần (bao gồm cả người anh đã mất), riêng người con trai út được 02 phần. Phần của người anh đã mất chúng tôi muốn chia cho chị dâu ½ và cháu chúng tôi ½. Như vậy, gia đình bạn đã thống nhất được về việc phân chia di sản thừa kế nên pháp luật tôn trọng thỏa thuận đấy. Khi đó, căn nhà thuộc sở hữu chung hợp nhất của các thành viên

Điều 126 Luật nhà ở năm 2014 quy định về mua bán nhà ở thuộc sở hữu chung

1. Việc bán nhà ở thuộc sở hữu chung phải có sự đồng ý của tất cả các chủ sở hữu; trường hợp có chủ sở hữu chung không đồng ý bán thì các chủ sở hữu chung khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật. Các chủ sở hữu chung được quyền ưu tiên mua, nếu các chủ sở hữu chung không mua thì nhà ở đó được bán cho người khác.

Để bán được căn nhà đó thì cần có sự đồng ý bằng văn bản của tất cả đồng sở hữu căn nhà. Đầu tiên, để chuyển nhượng căn nhà phải làm thủ tục nhận tài sản thừa kế và các đồng thừa kế phải thống nhất về việc ủy quyền cho một người đứng tên mới trong giấy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thông qua việc làm văn bản ủy quyền có công chứng, chứng thực.

Các thủ tục bao gồm:

+ Khai nhận di sản/Thỏa thuận phân chia di sản;

+ Làm giấy ủy quyền của các đồng thừa kế cho một người đại diện đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực hiện thủ tục đất sau này.

Bước 1:
Các đồng thừa kế phải làm thủ tục khai nhận di sản tại phòng công chứng:

Hồ sơ thủ tục bao gồm: Bản sao có công chứng các giấy tờ sau:

- Sơ yếu lý lịch của những người được nhận di sản thừa kế

- CMND/hộ chiếu, hộ khẩu của những người được thừa kế

- Giấy chứng tử của cha, mẹ bạn

- Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu tài sản là di sản thừa kế của bà nội bạn ( giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, giấy phép mua bán, hợp thức hóa nhà do Ủy ban nhân dân quận, huyện cấp , sổ tiết kiệm, cổ phiếu, giấy chứng nhận cổ phần…).

Tiếp đó, Công chứng viên ra thông báo để niêm yết tại UBND xã, phường, thị trấn nơi người để lại di sản (bà nội bạn) thường trú cuối cùng.

Sau khi nhận lại bản niêm yết thừa kế có xác nhận của UBND phường, xã mà không có tranh chấp, khiếu kiện, Công chứng viên hẹn ngày lên ký kết văn bản khai nhận/ thỏa thuận phân chia di sản

Vào ngày hẹn, người thừa kế (lúc này là người được các đồng thừa kế ủy quyền theo văn bản đã được công chứng) mang theo toàn bộ bản chính các giấy tờ đã nộp cho phòng công chứng đến ký kết văn bản khai nhận/thỏa thuận phân chia di sản thừa kế.

Bước 2:
Sau khi văn bản thỏa thuận phân chia di sản được xác nhận, người đại diện của các đồng thừa kế tiến hành đăng ký quyền sử dụng đất tại Ủy ban nhân dân quận, huyện, thị xã nơi có đất

Hồ sơ đăng ký thừa kế quyền sử dụng đất gồm:

- Đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

- Các giấy tờ về thừa kế như: Văn bản khai nhận di sản thừa kế (có công chứng nhà nước);

- Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hoặc một trong các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất của người để lại di sản;

- Bản sao Giấy khai sinh của người thừa kế của người chết làm cơ sở miễn nộp nghĩa vụ tài chính (thuế thu nhập cá nhân).

- Giấy chứng tử;

- Tờ khai nộp thuế chuyển quyền sử dụng đất và Tờ khai nộp lệ phí trước bạ nhà đất.

Sau khi được đứng tên trong giấy tờ nhà đất, người đại diện của các đồng thừa kế làm thủ tục chuyển nhượng mảnh (bán) đất cho người khác, thủ tục đó bao gồm:

Về các giấy tờ phải nộp:

Bên bán phải nộp các giấy tờ sau:

1. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

2. Chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu của bên bán (Chứng minh nhân dân phải rõ ràng không rách nát tẩy xoá).

3. Hợp đồng uỷ quyền bán của các đồng thừa kế.

Bên mua phải nộp các giấy tờ sau:

1. Chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu của bên mua

2. Phiếu yêu cầu công chứng + tờ khai

Công chứng viên sẽ trực tiếp hướng dẫn giấy tờ, trình tự thủ tục.

Về trình tự thủ tục:

Bước 1 : Người yêu cầu công chứng tập hợp đủ các giấy tờ trên rồi nộp cho công chứng viên;

Bước 2: Công chứng viên kiểm tra  hồ sơ đã nhận và hồ sơ lưu trữ, nếu thấy đủ điều kiện nhận thì công chứng viên sẽ hẹn ngày, giờ bên bán và bên mua đến ký hợp đồng mua bán;

Bước 3: Công chứng viên soạn thảo hợp đồng mua bán;

Bước 4: Bên bán và bên mua mang bản chính các giấy tờ đã nộp đến phòng công chứng ký hợp đồng mua bán, chuyển nhượng;

Bước 5: Bên bán hoặc bên mua nộp lệ phí, làm thủ tục đóng dấu vào hợp đồng rồi mang hồ sơ sang cơ quan thuế nộp thuế và văn phòng đăng ký Nhà đất để làm thủ tục nộp thuế và đăng ký sang tên cho bên mua.

Việc phân chia số tiền bán căn nhà này do gia đình thỏa thuận như đã đề cập ở trên.