Câu hỏi: Trong thời gian qua, tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra tại nhiều địa phương, gây bức xúc trong dư luận xã hội, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống nhân dân. Đặc biệt, lợi dụng sự nhẹ dạ cả tin, nhiều đối tượng đã đưa ra nhiều thông tin giả nhằm chiếm đoạt tài sản.

Trả lời: Vấn đề đầu tiên
: Đối với trường hợp này, vợ chồng anh chị đã bị vợ chồng cô phương lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Điều 174 Bộ luật hình sự 2015 quy định về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

“1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;”

Về cơ quan thẩm nhận đơn tố giác: Theo quy định tại điều 145 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 Trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố:

“1. Mọi tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố phải được tiếp nhận đầy đủ, giải quyết kịp thời. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận không được từ chối tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố.

2. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm:

a) Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố;

b) Cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.”

Như vậy, trường hợp này, vợ chồng anh chị có thể gửi đơn tố giác hoặc tố giác bằng miệng lên Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc các cơ quan khác.

Về vấn đề thứ hai
: Mẹ chồng cô P có là đồng phạm hay không?

Theo quy định thì  Người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức đều là những người đồng phạm.

-    Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm.

-    Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm.

-    Người xúi giục là người kích động, dụ dỗ, thúc đẩy người khác thực hiện tội phạm.

Người giúp sức là người tạo những điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm.

Theo những chi tiết anh cũng cấp, chưa thể xác định mẹ chồng cô P. là người giúp sức về vật chất cho vợ chồng họ để thực hiện tội phạm. Việc người mẹ chồng không giao ra giấy tờ đất bởi lý do khách quan thì không thể chứng minh người này là đồng phạm. Trường hợp người mẹ biết mục đích của những người kia là lừa đảo số tiền đã vay của anh chị nhưng vẫn giúp đỡ họ trong việc hứa hẹn giả thì được coi là có hành vi giúp sức cho họ thực hiện hành vi phạm tội và người mẹ là đồng phạm trong vụ án này.

Vấn đề thứ ba
: Đối với trường hợp ngồi nhà là tài sản thế chấp: Điều 167 – Luật đất đai 2013 có quy định về việc công chứng, chứng thực hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất như sau:

"3. Việc công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện các quyền của người sử dụng đất được thực hiện như sau:

a) Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp kinh doanh bất động sản quy định tại điểm b khoản này;
…
”

Trường hợp này, việc thế chấp ngồi nhà của mẹ chồng cô P để đảm bảo cho hợp đồng vay tài sản mà không tiến hành lập văn bản có công chứng hoặc chứng thực thì giao dịch này không có hiệu lực.

Như vậy,khi có tranh chấp tại tòa thì giao dịch thế chấp này sẽ bị hủy bỏ, hai bên sẽ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bởi vậy anh chị sẽ được hoàn trả lại số tiền mà anh chị đã cho vay và khoản bồi thường thiệt hại chứ không được giao căn nhà của mẹ chồng cô Phương.