Câu hỏi: Luật sư tư vấn về vấn đề: Mua xe trả góp nhưng chưa có khả năng thanh toán có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Mức phạt như nào?

Nội dung tư vấn:
Chào Luật sư, cách đây gần 1 năm anh trai của em có mua 1 chiếc xe trả góp trị giá 32tr do làm ăn khó không có điều kiện trả. Bây giờ thì ở nhà có nhận được giấy báo cảnh báo hình sự là phải trả cả gốc lẫn lãi lên tới 47tr tiền xe, không sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vậy cho em hỏi anh trai em hiện giờ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không. Nếu bị thì sẽ bị phạt như thế nào và hiện tại thì anh trai của em đi làm ăn xa còn xe thì anh trai em vẫn để ở nhà. Luật sư tư vấn giúp e với ạ. Em cảm ơn nhiều ạ.

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp, anh trai bạn có mua xe máy với hình thức trả chậm, trả dần (trả góp) với bên bán xe. Đây là hợp đồng mua bán.

Điều 440 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Nghĩa vụ trả tiền:

“1. Bên mua có nghĩa vụ thanh toán tiền theo thời hạn, địa điểm và mức tiền được quy định trong hợp đồng.

2. Trường hợp các bên chỉ có thỏa thuận về thời hạn giao tài sản thì thời hạn thanh toán tiền cũng được xác định tương ứng với thời hạn giao tài sản. Nếu các bên không có thỏa thuận về thời hạn giao tài sản và thời hạn thanh toán tiền thì bên mua phải thanh toán tiền tại thời điểm nhận tài sản.

3. Trường hợp bên mua không thực hiện đúng nghĩa vụ trả tiền thì phải trả lãi trên số tiền chậm trả theo quy định tại Điều 357 của Bộ luật này”.

Theo đó, bên mua phải có nghĩa vụ thanh toán tiền cho bên bán theo thời gian, địa điểm và mức tiền đã được thỏa thuận. Việc chậm đóng tiền trả góp hàng tháng để mua xe của anh trai bạn đã vi phạm hợp đồng (chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền trả góp). Theo Bộ luật Dân sự 2015, anh trai bạn có thể bị áp dụng các hình thức xử lý được thỏa thuận trong hợp đồng mua bán xe máy như phạt vi phạm, chấm dứt hợp đồng…

Bên cạnh các hình thức xử lý được thỏa thuận trong hợp đồng, anh trai bạn còn phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả. Lãi suất phát sinh do chậm trả tiền được xác định theo thỏa thuận của các bên nhưng không được vượt quá mức lãi suất theo quy định. Ngoài ra, nếu việc chậm thanh toán làm thiệt hại cho bên bán thì anh trai bạn còn có trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Nếu không trả khoản tiền còn thiếu hoặc không trả đủ số tiền đã chậm trả thì bên bán xe có quyền khởi kiện anh trai bạn ra tòa theo thủ tục tố tụng dân sự, buộc phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Còn để bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì cấn có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định Bộ luật Hình sự.

Điều 175 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 quy định về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản:

1.Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;

b) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản.

…”

Theo đó, trường hợp nếu như anh trai bạn nhận được xe thông qua hợp đồng mua bán rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả nợ mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả thì mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 175 nêu trên. Tuy nhiên theo thông tin bạn cung cấp, anh trai bạn đi làm ăn xa chứ không có ý định bỏ trốn và nếu anh trai vẫn thông báo cho phía công an và chủ bán xe về thông tin, nơi cư trú thì chưa đủ căn cứ để bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vì vậy, phía bên chủ xe chỉ khởi kiện ra Tòa án theo thủ tục Tố tụng dân sự để yêu cầu anh trai bạn trả tiền nợ.