Câu hỏi: Xin luật sư cho tôi hỏi một vấn đề như sau :bà nội tôi có một mảnh đất mang tên sổ đỏ của Bà nội,nay ông bà nội tôi đã mất không để lại di chúc cho bất cứ người con nào và không có giấy tờ hợp pháp nào.

Hiện ông bà tôi có 5 người con ,3 trai và 2 gái. hai bác tôi hiện nay đã rời quê đi nơi khác lập nghiệp nhưng nay bác cả tôi quay trở về và đòi làm nhà ở trên mảnh đất của bà nội tôi để sinh sống như vậy có được hay không?

Trường hợp thứ 2 là: bác cả tôi cho người khác thuê sử dụng trên mảnh đất của bà nội tôi có được hay không và số tiền cho thuê đó được tính như thế nào ai là người sử dụng số tiền cho thuê đó hay chia đều cho tất cả 5 người con của ông bà.

Trường hợp thứ 3 là: Bác cả tôi đòi bán mảnh đất của bà nội tôi có được hay không? Tôi xin luật sư tư vấn giúp tôi về trường hợp này. Tôi xin chân thành cảm ơn!.

Trả lời: Thứ nhất, quyền sinh sống trên mảnh đất của ông bà

Ông bà bạn mất không để lại di chúc nên tài sản sẽ được chia đều cho tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm bố bạn và các anh chị em khác (Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015). Tuy nhiên do thông tin bạn đưa ra không đầy đủ về thời điểm ông, bà mất không để lại di chúc đến thời điểm người con cả trở về yêu cầu phân chia di sản nên chúng tôi không thể xác định chính xác việc con cả  yêu cầu chia có căn cứ và hợp pháp hay không?

Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về thời hiệu thừa kế:

“1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;

b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.

2. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.

3. Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.”

Đối chiếu với quy định trên, thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế với bất động sản là 30 năm. Nếu đã hết thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế thì di sản của ông bà để lại sẽ thuộc về người đang quản lý, bác bạn không có quyền yêu cầu phân chia di sản. Nếu còn thời hiệu thì bác vẫn có quyền khởi kiện để yêu cầu phân chia di sản.

Thứ hai, bác bạn có quyền cho thuê hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng đất không?

Nếu bác bạn được nhận toàn bộ mảnh đất sau khi phân chia di sản thì có quyền sử dụng và định đoạt tài sản của mình, hiện nay chưa được giải quyết phân chia di sản thừa kế cũng như chưa có sự đồng ý của các đồng thừa kế khác thì bác bạn không có quyền cho thuê hoặc chuyển nhượng quyền sử dụng đất của ông bà để lại. Nếu những người thừa kế khác của ông bà đồng ý cho thuê thì số tiền thuê được cho những người đồng thừa kế theo quy định tại Điều 217 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về sử dụng tài sản chung:

“1. Mỗi chủ sở hữu chung theo phần có quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản chung tương ứng với phần quyền sở hữu của mình, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.”

Nếu có thỏa thuận khác thì chia tiền thuê theo thỏa thuận.