Câu hỏi: Luật sư tư vấn về vấn đề xác định tính hợp pháp của di chúc theo quy định của Bộ luật dân sự 2015. Cụ thể như sau:

Bố mẹ Tôi có 3 người con gồm: 2 anh trai ( cả 2 đã lập gia đình và có con trai) và 1 gái (là Tôi) tất cả đã lập gia đình và ở riêng. Bố, mẹ Tôi hiện đang ở trên 1 mảnh đất riêng (có giấy chứng nhận QSDD mang tên Bố, mẹ Tôi). Bố Tôi đã làm di chúc (có công chứng của Nhà nước) từ năm 2016; đến tháng 8/2017 thì Bố Tôi chết; đến tháng 12/2017 thì Mẹ Tôi chết. Nội dung di chúc là để lại tài sản (mảnh đất) cho 4 cháu của 2 người Anh trai. Nhưng trong bản di chúc chỉ có tên và chữ ký của Bố Tôi; từ xưa đến nay thì Bố, Mẹ Tôi đều tự thống nhất với nhau và Bố Tôi sẽ là người ra quyết định và viết, ký xác nhận vào các văn bản. Vậy Tôi đang thắc mắc về di chúc có hợp pháp hay không, mong luatminhgia giúp đỡ. Tôi xin cảm ơn!

Trả lời: Căn cứ Điều 630, Điều 636 và Điều 637 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

"Điều 630. Di chúc hợp pháp

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng."

"
Điều 636. Thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã

Việc lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã phải tuân theo thủ tục sau đây:

1. Người lập di chúc tuyên bố nội dung của di chúc trước công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã phải ghi chép lại nội dung mà người lập di chúc đã tuyên bố. Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc sau khi xác nhận bản di chúc đã được ghi chép chính xác và thể hiện đúng ý chí của mình. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã ký vào bản di chúc.

2. Trường hợp người lập di chúc không đọc được hoặc không nghe được bản di chúc, không ký hoặc không điểm chỉ được thì phải nhờ người làm chứng và người này phải ký xác nhận trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã chứng nhận bản di chúc trước mặt người lập di chúc và người làm chứng."

"Điều 637. Người không được công chứng, chứng thực di chúc

Công chứng viên, người có thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp xã không được công chứng, chứng thực đối với di chúc nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:

1. Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc.

2. Người có cha, mẹ, vợ hoặc chồng, con là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.

3. Người có quyền, nghĩa vụ về tài sản liên quan tới nội dung di chúc."

Căn cứ các quy định nêu trên, di chúc của cha, mẹ chị được coi là hợp pháp khi có đủ điều kiện sau: Trong khi lập di chúc cha, mẹ bạn minh mẫn, sáng suốt; không bị lừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép. Tài sản được cha, mẹ bạn định đoạt trong di chúc thuộc quyền sở hữu của cha, mẹ bạn. Việc lập di chúc tại UBND phường phải tuân theo thủ tục pháp luật quy định. Người có thẩm quyền chứng thực của UBND phường không phải là người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của cha, mẹ bạn, không phải là người có quyền, nghĩa vụ về tài sản liên quan tới nội dung di chúc.