Câu hỏi: Nội dung yêu cầu tư vấn: Chào Luật sư. Em có 1 số vấn đề muốn được luật sư tư vấn và giải thích về vấn đề bảo hiểm, Em bắt đầu đi làm tại công ty vào ngày 18/01/2016.

Theo luật lao động thì sau thử việc 02 tháng thì phải đóng bảo hiểm cho người lao động. Nhưng công ty này lách luật bằng cách bắt nhân viên ký hđ thử thách công việc 6 tháng trước khi mới ký hợp đồng lao động 3 năm. Có nghĩa là em phải lv ở đó gần 1 năm mới đc đóng bảo hiểm. Công ty này đóng bảo hiểm cho nhân viên nhưng nếu nhân viên chấm dứt hđ trc thời hạn thì phải truy thu lại hoàn toàn tiền bảo hiểm mà công ty đã đóng. Có những anh chị lấy ck xa bắt buộc nghỉ trc thời hạn hợp đồng thì phải đóng số tiền truy thu bảo hiểm rất lớn, Bây giờ em nghỉ, thì e phải truy thu lại hết tiền bảo hiểm cho Cty thì mới lấy lại đc sổ bảo hiểmEm muốn hỏi là công ty làm như vậy có vi phạm gì không. Em và nhân viên khác rất bức xúc. Em muốn lấy lại sổ Bảo hiểm hay là em đi làm sổ mới.

Trả lời: Điều 2. Đối tượng áp dụng - Luật bảo hiểm xã hội 2014 quy định:

"1. Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bao gồm:

a) Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng lao động được ký kết giữa người sử dụng lao động với người đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động;

...."

Căn cứ theo quy định trên, thì hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên sẽ thì người lao động và người sử dụng lao động đều có trách nhiệm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Việc công ty không đóng BHXH cho người lao động khi đã thuộc đối tượng phải đóng là hoàn toàn trái với quy định của pháp luật và có thể sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định sau:

Điều 26. Vi phạm quy định về đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghi
ệp - Nghị định 95/2013/NĐ-CP:

"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với người lao động có hành vi thỏa thuận với người sử dụng lao động không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.

2. Phạt tiền với mức từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:

a) Chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp;

b) Đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp không đúng mức quy định;

c) Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp không đủ số người thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.

3. Phạt tiền với mức từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động không đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.

4. Biện pháp khắc phục hậu quả:

a) Buộc truy nộp số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng, chậm đóng đối với hành vi vi phạm quy định tại Khoản 1, Khoản 2 và Khoản 3 Điều này;

b) Buộc đóng số tiền lãi của số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp chưa đóng, chậm đóng theo mức lãi suất của hoạt động đầu tư từ Quỹ bảo hiểm xã hội trong năm đối với vi phạm quy định tại Khoản 2 và Khoản 3 Điều này."

Việc tham gia BHXH, BHYT,BHTN là trách nhiệm bắt buộc của cả người lao động và công ty. Nên việc công ty yêu cầu bạn và những người lao động phải hoàn trả lại tiền BHXH đã đóng khi chấm dứt HĐLĐ là không có căn cứ và là trái pháp luật.

Về việc công ty cho người lao động ký hợp đồng thử việc nhiều lần hoặc thử việc quá thời hạn và sau khi người lao động chấm dứt HĐLĐ không tự nguyện trả lại sổ bảo hiểm xã hội cho người lao động thì những hành vi này là hoàn toàn trái với quy định của pháp luật. Cụ thể Bộ luật lao động 2012 quy định:

Điều 27. Thời gian thử việc

"Thời gian thử việc căn cứ vào tính chất và mức độ phức tạp của công việc nhưng chỉ được thử việc 01 lần đối với một công việc và bảo đảm các điều kiện sau đây:

1. Không quá 60 ngày đối với công việc có chức danh nghề cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên;

2. Không quá 30 ngày đối với công việc có chức danh nghề cần trình độ chuyên môn kỹ thuật trung cấp nghề, trung cấp chuyên nghiệp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ.

3. Không quá 6 ngày làm việc đối với công việc khác."

Điều 47. Trách nhiệm của người sử dụng lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động

"1. Ít nhất 15 ngày trước ngày hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động biết thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động.

2. Trong thời hạn 07 ngày làm việc, kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động, hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản có liên quan đến quyền lợi của mỗi bên; trường hợp đặc biệt, có thể kéo dài nhưng không được quá 30 ngày.

3. Người sử dụng lao động có trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại sổ bảo hiểm xã hội và những giấy tờ khác mà người sử dụng lao động đã giữ lại của người lao động."

Theo đó, hành vi vi phạm quy định về thử việc và trách nhiệm của người sử dụng lao động khi chấm dứt HĐLĐ sẽ bị xử phạt như sau:

Điều 6. Vi phạm quy định về thử việc - Nghị định 95/2013/NĐ-CP

1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động yêu cầu thử việc đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động theo mùa vụ.

2. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:

a) Yêu cầu người lao động thử việc quá 01 lần;

b) Thử việc quá thời gian quy định;

c) Trả lương cho người lao động trong thời gian thử việc thấp hơn 85% mức lương của công việc đó.

3. Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc trả đủ 100% tiền lương cho người lao động trong thời gian thử việc đối với hành vi vi phạm quy định tại Khoản 1, Điểm b và Điểm c Khoản 2 Điều này."

Điều 8. Vi phạm quy định về sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hợp đồng lao động

"1. Phạt tiền người sử dụng lao động có một trong các hành vi: Không trả hoặc trả không đủ tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm cho người lao động theo thời hạn quy định tại Khoản 2 Điều 47 của Bộ luật lao động;
không hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại những giấy tờ khác đã giữ của người lao động sau khi chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại Khoản 3 Điều 47
của Bộ luật lao động theo một trong các mức sau đây:

a) Từ 500.000 đồng đến 2.000.000 đồng với vi phạm từ 01 người đến 10 người lao động;

b) Từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng với vi phạm từ 11 người đến 50 người lao động;

c) Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng với vi phạm từ 51 người đến 100 người lao động;

d) Từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng với vi phạm từ 101 người đến 300 người lao động;

đ) Từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng với vi phạm từ 301 người lao động trở lên.

2. Biện pháp khắc phục hậu quả:

a) Buộc trả đủ tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm cho người lao động cộng với khoản tiền tính theo lãi suất tối đa áp dụng đối với tiền gửi không kỳ hạn do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm xử phạt của số tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm đối với hành vi không trả hoặc trả không đầy đủ tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm cho người lao động quy định tại Khoản 1 Điều này;

b) Buộc hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại những giấy tờ khác đã giữ cho người lao động đối với hành vi không hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại những giấy tờ khác đã giữ của người lao động sau khi chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại Khoản 1 Điều này."

Tóm lại, trước những sai phạm của công ty bạn và những lao động khác nên gửi đơn khiếu nại trực tiếp đến Phòng lao động - thương binh xã hội để được xử lý kịp thời. Với khoản tiền BHXH nộp trả lại công ty thì các bạn có quyền yêu cầu công ty trả lại.