Câu hỏi: Gia đình bên ba em có 3 anh chi em gồm: 1 chị cả, 1 chị kế và ba em là em út. Khi ông bà nội chết có để lại 1 căn nhà nhưng không để lại di chúc nên ba em dọn về nhà từ đường ở.

Lúc ra khai thì chỉ khai ba em và 1 cô kế đứng thừa kế vì lúc đó cô cả đã qua Mỹ định cư. Trên hộ khẩu nhà giờ ba em đứng tên chủ hộ, vậy giờ chia tai sản như thế nào và có chia cho phần của cô cả không? Ba em đã ở đây đuợc mười mấy năm rồi, khi ông bà để lại nhà chỉ sụp xuệ bằng mái lá, ba em bỏ tiền sửa sang xây lại vậy khi chia tài sản có quyền lấy lại số tiền đó không? Ba em sẽ được những quyền lợi gì khi chia tài sản?

Trả lời: Về việc chia thừa kế
Khi ông bà nội mất không để lại di chúc thì di sản thừa kế là ngôi nhà do ông bà để lại sẽ được thừa kế theo pháp luật quy định tại điều 675 BLDS 2005:
"1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong những trường hợp sau đây:
a) Không có di chúc".
Khi đó di sản thừa kế sẽ được chia theo hàng thừa kế quy định tại điều 676 BLDS 2005:
"1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản".
Khi đó, di sản thừa kế sẽ được chia làm 3 phần bằng nhau và mỗi người có quyền sở hữu 1/3 ngôi nhà do ông, bà nội để lại. Tuy thời điểm khai nhận di sản thừa kế chỉ có tên ba bạn và cô kế, cô cả khi này đã mang sang Mỹ định cư nhưng đây vẫn là người thuộc hàng thừa kế thứ nhất nên việc chia di sản thừa kế cho người này vẫn được thực hiện trừ khi cô cả của bạn có văn bản từ chối nhận di sản thừa kế.
Về thừa kế với người Việt Nam định cư ở nước ngoài
- Thứ nhất
, nếu cô bạn là đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam theo quy định tại điểm điều 1 Luật sửa đổi bổ sung điều 126 Luật nhà ở và điều 121 Luật đất đai:
1. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc các đối tượng sau đây được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cho phép cư trú tại Việt Nam từ ba tháng trở lên thì có quyền sở hữu nhà ở để bản thân và các thành viên trong gia đình sinh sống tại Việt Nam:
a) Người có quốc tịch Việt Nam;
b) Người gốc Việt Nam thuộc diện người về đầu tư trực tiếp tại Việt Nam theo pháp luật về đầu tư; người có công đóng góp cho đất nước; nhà khoa học, nhà văn hoá, người có kỹ năng đặc biệt mà cơ quan, tổ chức của Việt Nam có nhu cầu và đang làm việc tại Việt Nam; người có vợ hoặc chồng là công dân Việt Nam sinh sống ở trong nước.
2. Người gốc Việt Nam không thuộc các đối tượng quy định tại điểm b khoản 1 Điều này được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp Giấy miễn thị thực và được phép cư trú tại Việt Nam từ ba tháng trở lên thì có quyền sở hữu một nhà ở riêng lẻ hoặc một căn hộ chung cư tại Việt Nam để bản thân và các thành viên trong gia đình sinh sống tại Việt Nam.”
Khi đó việc thừa kế ngôi nhà của cô bạn diễn ra bình thường. Quyền và nghĩa vụ của cô bạn được quy định tại khoản 2, điều 186 Luật đất đai 2013.
- Thứ hai,
nếu cô bạn không phải là đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam thì việc chia thừa kế và sở hữu nhà ở trong trường hợp này theo quy định tại khoản 4, điều 186 Luật đất đai 2013:
"4. Trường hợp trong số những người nhận thừa kế có người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam còn những người khác thuộc diện được nhận thừa kế quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai mà chưa phân chia thừa kế quyền sử dụng đất cho từng người nhận thừa kế thì những người nhận thừa kế hoặc người đại diện có văn bản ủy quyền theo quy định nộp hồ sơ về việc nhận thừa kế tại cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật vào sổ địa chính.
Sau khi giải quyết xong việc phân chia thừa kế thì cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho người thuộc đối tượng được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam thì phần thừa kế được giải quyết theo quy định tại khoản 3 Điều này".
Về thanh toán nghĩa vụ của di sản thừa kế
Do bố bạn đã bỏ tiền ra để sửa chữa ngôi nhà -  tài sản thừa kế đã xuống cấp nên khi phân chia di sản thừa kế, bố bạn sẽ được hoàn trả lại số tiền đã bỏ ra để sữa chưa lại ngôi nhà quy định tại khoản 8, điều 683 BLDS 2005 về nghĩa vụ thanh toán tài sản đối với di sản thừa kế:
"Các nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế được thanh toán theo thứ tự sau đây:
9. Chi phí cho việc bảo quản di sản".
Ngoài ra, bố bạn còn có thể được hưởng thù lao cho việc quản lý di sản thừa kế theo quy định tại khoản 2, điều 640 BLDS 2005:
"2. Người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản quy định tại khoản 2 Điều 638 của Bộ luật này có các quyền sau đây:
a) Được tiếp tục sử dụng di sản theo thoả thuận trong hợp đồng với người để lại di sản hoặc được sự đồng ý của những người thừa kế;
b) Được hưởng thù lao theo thoả thuận với những người thừa kế".
Trân trọng