Câu hỏi: Hỏi tư vấn giải quyết tranh chấp đất thừa kế do cha mẹ để lại: Gia đình em có 4 người con, Bố mất lúc em 15 tuổi, sau khi bố mất mẹ em sang tên quyền sử dụng đất mà ngôi nhà ông nội em để lại cho bố em đứng tên sang người anh cả, người anh cả có gia đình và dọn ra ở riêng ngôi nhà mà ba mẹ em tự tạo lập mua. Người thứ hai cũng có gia đình và cũng dọn ra ở riêng ngôi nhà của ông nội em để lại.

Em đã có gia đình cùng mẹ, anh trai chưa có gia đình và ông nội vẫn đang sinh sống trên mảnh đất mà ông nội để lại cho ba nhưng mẹ em đã sang tên cho anh cả lúc ba em mới mất. Thời gian gần đây người anh cả có về đánh em và đuổi vợ chồng em đi nhưng vợ chồng em chưa có điều kiện nên chưa đi được nên người anh cả đã viết đơn lên tòa án kiện vợ chồng em là tranh quyền sử dụng đất của vợ chồng anh. Vậy cho em hỏi luật sư vợ chồng em bị kiện ra tòa như vậy vợ chồng em phải làm như thế nào. Mong luật sư tư vấn cho em hiểu rõ thêm.

Trả lời: Chào bạn, cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi, luật Minh Gia xin trả lời bạn như sau:

Theo thông tin bạn cung cấp thì miếng đất ông nội bạn để lại cho bố bạn, tuy nhiên bạn cần xác định rõ có giấy tờ gì chứng minh việc tặng cho này hay không? Tại thời điểm bố bạn mất thì mảnh đất này ai là người đứng tên trên GCN? Vì thông tin bạn cung cấp không cụ thể, do đó có các trường hợp có thể xảy ra như sau:

Trường hợp thứ nhất: Bố bạn đứng tên trên GCNQSDĐ

Nếu bố bạn mất đi có di chúc, nội dung di chúc thể hiệnđể lại miếng đất cho người anh cả của bạn nhưng tại thời điểm đó, bạn mới 15 tuổi thì theo Điều 669 Bộ luật dân sự 2005, bạn vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, cụ thể:

"Điều 669: Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần si sản ít hơn hai phần ba suât đó, trừ khi họ là những người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 642 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 643 của Bộ luật này:

1. Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng

2. Con đã thành niên mà không có khả năng lao động”

Theo đó, nếu bạn không từ chối nhận di sản thừa kế hoặc không thuộc khoản 1 Điều 643 Bộ luật dân sự 2005 thì bạn vẫn có quyền hưởng di sản thừa kế, như vậy miếng đất đó bạn vẫn có quyền được sử dụng.

Nếu bố bạn không để lại di chúc, vậy di sản thừa kế của bố bạn sẽ được chia theo pháp luật. Tức là ông nội bạn, bà nội bạn (nếu có), mẹ bạn cùng 4 anh chị em của bạn mỗi người được hưởng phần di sản bằng nhau.

Như vậy, nếu không có sự đồng ý của bạn mà mẹ bạn tự ý sang tên GCN cho anh trai bạn là không phù hợp quy định pháp luật. Bạn có thể nộp đơn khởi kiện phân chia di sản thừa kế để bảo đảm quyền lợi của mình.

Trường hợp thứ hai: Ông nội bạn đứng tên trên GCNQSDĐ.

Nếu ông nội tặng cho bố bạn mảnh đất nhưng chỉ là tặng cho miệng mà không có hợp đồng tặng cho thì việc tặng cho này không được công nhận và bản chất mảnh đất này vẫn thuộc quyền sử dụng của ông nội bạn. Khi đó, việc sang tên GCN cho người khác phải được sự đồng ý của ông nội bạn. Bạn cần xem xét anh trai bạn đang được đứng tên trên GCN là có căn cứ pháp luật hay không? (thông qua hợp đồng tặng cho, hợp đồng chuyển nhượng,…). Trường hợp anh trai bạn đứng tên trên GCN là có căn cứ pháp luật thì bạn không có quyền sử dụng đối với mảnh đất này. Vì thế anh trai bạn có quyền khởi kiện nếu vợ chồng bạn sử dụng mảnh đất mà không được sự đồng ý của anh trai bạn.

Trường hợp anh trai bạn đứng tên trên GCN là không hợp pháp thì ông nội bạn có thể nộp đơn yêu cầu Nhà nướcthu hồi GCN đã cấp và khi đó anh trai bạn không có quyền khởi kiện vợ chồng bạn tranh chấp quyền sử dụng đất.