Câu hỏi: Xin chào các anh chị luật sư! Em có thắc mắc về vấn đề đất lưu không mong anh chị giải đáp giúp. Nhà em vào dự án giải tỏa để làm đường vành đai cho thành phố N đã giải tỏa và đền bù xong.

Nay nhà em muốn xây nhà trên chỗ đất còn lại và mua của nhà đằng sau, nhưng được thông báo là lưu không 3m. Nhưng phần đất lưu không lại không được đền bù. Vậy khi nhà em xây nhà có được xây vào phần lưu không đó không? (phần đất lưu không thuộc diện tích đất sổ đỏ còn lại của nhà em) và nếu được xây hay sử dụng thì nhà em phải làm những thủ tục gì? Vì em nghe nói nếu mình xây trên phần đất đó người ta sẽ đến cưỡng chế mặc dù đó là đất trong sổ đỏ nhà em.cac anh chị giải đáp dùm em với ạ. Cảm ơn các anh chị!

Trả lời: Hiện nay chưa có văn bản pháp luật nào quy định về đất lưu không, Khái niệm này là tự phát và có thể hiểu đất lưu không là hành lang an toàn giao thông, hành lang lưới điện, đê điều.. Đó là phần đất có quy hoạch làm đất để phục vụ công trình công cộng, giao thông, thủ lợi, điện.... mà Nhà nước chưa sử dụng đến. Diện tích đất lưu không đó người dân có thể tạm thời sử dụng nhưng khi nhà nước thu hồi thì không được đền bù về quyền sử dụng đất.

Căn cứ theo Điều 75 Luật Đất đai 2013, điều kiện để được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng:

1. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (sau đây gọi chung là Giấy chứng nhận) hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật này; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam mà có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

2. Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

3. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

4. Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê; nhận thừa kế quyền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp, tiền nhận chuyển nhượng đã trả không có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

5. Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê và có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

6. Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc bán kết hợp cho thuê; cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, có Giấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật này mà chưa được cấp.

Như vậy điều kiện để được hưởng bồi thường là hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất phải có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. Như vậy, nếu 3 m đất lưu không được quy định có thuộc diện tích đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Giấy chứng nhận quyền sở hữu nà ở và tài sản khác gắn liền với đất  thì khi thu hồi gia đình bạn có được bồi thường theo quy định của pháp luật.

Việc bạn xây dựng nhà ở trên phần diện tích đất lưu không là trái pháp luật và có thể sẽ bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, nếu diện tích đất đó địa phương bạn không có kế hoạch sử dụng thì gia đình bạn có thể đến UBND xã để xin sử dụng phần đất lưu không này đồng thời phải cam kết trả lại đất khi Nhà nước dùng đến.