Câu hỏi: Tôi có một thắc mắc như sau mong các luật sư tư vấn giúp cho:Năm 2010, bố mẹ tôi có lập di chúc chung (đã được chứng thực tại UBND phường) để lại cho anh tôi quản lý, sử dụng và định đoạt mảnh đất bố mẹ tôi đang ở (có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất). Nay bố mẹ tôi đã mất, di chúc đã có hiệu lực nhưng do anh tôi là Việt kiều, có quốc tịch nước ngoài nên văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp huyện trả lời anh tôi không đủ điều kiện để đứng tên quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật Việt Nam. Vậy tôi xin hỏi:

- Anh tôi có thể bán mảnh đất trên có được không?

- Trường hơp nếu anh tôi không muốn bán mảnh đất thì có thể làm thủ tục từ chối nhận di sản để thực hiện việc thỏa thuận phân chia di sản giữa những người trong hàng thừa kế thứ nhất của bố mẹ tôi có được không?

Xin các luật sư tư vấn giúp cho, tôi xin chân thành cảm ơn các luật sư!

Trả lời: - Thứ nhất, về việc nhận thừa kế quyền sử dụng đất

Khoản 3 Điều 186 Luật đất đai 2013 quy định như sau:

“Điều 186. Quyền và nghĩa vụ về sử dụng đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam; người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam

3. Trường hợp tất cả người nhận thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất đều là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam quy định tại khoản 1 Điều này thì người nhận thừa kế
không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất nhưng được chuyển nhượng hoặc được tặng cho quyền sử dụng đất thừa kế
theo quy định sau đây:

a) Trong trường hợp chuyển nhượng quyền sử dụng đất thì người nhận thừa kế được đứng tên là bên chuyển nhượng trong hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất;

b) Trong trường hợp tặng cho quyền sử dụng đất thì người được tặng cho phải là đối tượng được quy định tại điểm e khoản 1 Điều 179 của Luật này và phù hợp với quy định của pháp luật về nhà ở, trong đó người nhận thừa kế được đứng tên là bên tặng cho trong hợp đồng hoặc văn bản cam kết tặng cho;

c) Trong trường hợp chưa chuyển nhượng hoặc chưa tặng cho quyền sử dụng đất thì người nhận thừa kế hoặc người đại diện có văn bản ủy quyền theo quy định nộp hồ sơ về việc nhận thừa kế tại cơ quan đăng ký đất đai để cập nhật vào Sổ địa chính.”

Như vậy, anh của bạn có quyền chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất thừa kế đó theo quy định trên.

- Thứ hai, về việc từ chối di sản thừa kế

Bộ luật dân sự 2015 quy định như sau:

Điều 620. Từ chối nhận di sản

1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.”

Mặt khác, Điều 650 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

“ 1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

…

d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản…”

Như vậy, anh của bạn có thể từ chối nhận di sản. Tuy nhiên, cần lưu ý đến thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế là trước thời điểm phân chia di sản.

Trường hợp anh của bạn từ chối nhận di sản thừa kế thì phần di sản thừa kế đó sẽ được chia thừa kế theo pháp luật. Tuy nhiên, những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế. Thỏa thuận phân chia di sản thừa kế phải được lập thành văn bản.