Câu hỏi: Cho tôi hỏi tình huống vào năm 2014, hôm đó vào sáng sớm, cậu mợ tôi có xin tiền người con cả để đi tân gia nhà con thứ 2. Nhưng người con cả không cho mà còn nói "Bố mẹ quỳ xuống cầu xin con đi rồi con cho tiền bố mẹ đi tân gia thằng em", nghe câu đó thằng con trai thứ 3 mới nói: "Anh vừa phải thôi, bố mẹ xin tiền đi tân gia nhà anh hai mà anh nói câu đó với bố mẹ, bố mẹ không sinh ra anh à? anh không phải con bố mẹ à?". Nói xong thằng con trai thứ 3 bỏ đi uống rượu với bạn bè. Tới khoảng 3 giờ chiều thì người con thứ 3 mới xuống nhà anh 2 để uống rượu, nhưng ngồi 1 chút rồi nó bỏ đi vì có mặt anh cả ở đó. Chập tối khoảng 6h chiều người con trai thứ 3 lại xuống, lúc đó có hơn chục người đang ngồi uống rượu tại đó. Sau đó người con cả nói với người con thứ 3 rằng: "mày cút, ở đây không có chỗ cho mày". Quá bực tức, người con thứ 3 mới nói với anh cả rằng: anh im đi, anh uống được, tôi cũng có thể uống được. tôi không có tiền mừng anh 2 nhưng tôi giúp anh 2 bằng sức lực, nhà anh 2 tôi cũng giúp mấy ngày, tân gia tôi có quyền xuống uống rượu chứ". Nói xong 2 người cãi nhau, sau đó người con thứ 3 bực tức bỏ đi. Sau đó khoảng 30 phút người con thứ 3 lại xuống mang theo con dao tự chế dài khoảng 25cm và gọi người anh cả ra ngoài nói chuyện. Lúc đó người anh cả cứ đẩy đẩy, chỉ mặt người con thứ 3, vì quá bực tức người con thứ 3 rút dao đâm vào bả vai người anh cả 1 nhát để hù người anh cả. Thấy thế người anh cả còn thách thức người em của mình rằng: "Mày ngon, mày đâm chết tao đi". Người em tức quá lại đâm 1 nhát nữa vào bả vai gần cổ và khiến người anh cả gục tại chỗ, anh em họ hàng có mặt ở đó đã đem người anh cả lên trạm xá cấp cứu nhưng người anh cả đã chết lúc cấp cứu vì chảy quá nhiều máu. Sau khi gây án, người con thứ 3 đã tự thú với công an xã, khi công an huyện lên điều tra, em ấy đã thành khẩn khai báo và hợp tác với công an và rất ân hận về hành vi của mình. Trước đây em ấy cũng chưa có tiền án, tiền sự gì, cũng chưa có vi phạm về an ninh trật tự tại địa phương. Tôi xin hỏi Luật sư rằng: với tình tiết như trên thì em ấy sẽ bị phạt tù bao nhiêu năm và nếu bố mẹ xin giảm án có được không? Mẫu giảm án viết như thế nào? Kính mong quý Luật sư tư vấn dùm tôi vì chúng tôi không có điều kiện thuê Luật sư bào chữa nên mọi sự gia đình cậu mợ tôi và họ hàng tôi đều chỉ biết trông chờ vào sự khoan hồng của Pháp luật. Tôi xin chân thành cảm ơn và kính chúc quý Luật sư dồi dào sức khỏe.

Trả lời: Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi về cho Công ty Luật Minh Gia. Với nội dung câu hỏi này tình huống diễn ra vào năm 2014, chúng tôi tư vấn và áp dụng luật hình sự 1999 cụ thể như sau:

Với thông tin cung cấp thì chưa thể tư vấn cụ thể về tội danh mà em trai của bạn đã thực hiện. Bởi lẽ, cần phải xác định được về trạng thái tinh thần, mục đích, động cơ của em trai bạn tại thời điểm thực hiện hành vi.

Có thể sẽ liên quan đến một trong những tội danh như: Tội cố ý gây thương tích theo Điều 104 Bộ luật hình sự 1999 (hậu quả chết người), Tội giết người theo Điều 93 BLHS. Hoặc trong trường hợp tinh thần bị kích động thì: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo Điều 105 BLHS, Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo Điều 95 BLHS.

Về vấn đề “
trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
” do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó. Do đó, cần phải xác định tại thời điểm em trai bạn thực hiện hành vi thì người anh cả có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng gì đối với bản thân em trai bạn hoặc người thân thích (bố mẹ) của bạn hay không?

Sau khi xác định trạng thái tinh thần thì cần xác định động cơ và mục đích để xem xét việc liệu phạm tội Giết người hay cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người.

Về vấn đề xem xét để giảm án, căn cứ vào các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 46 Bộ luật hình sự bao gồm:

"1. Các tình tiết sau đây là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

a) Người phạm tội đã ngăn chặn, làm giảm bớt tác hại của tội phạm;

b) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả;

c) Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;

đ) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái  pháp luật của người bị hại hoặc  người khác gây ra;

…

h)  Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng;

o) Người phạm tội tự thú;

p) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải;

…

s) Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc  công tác.

2. Khi quyết định hình phạt, Tòa án còn có thể coi các tình tiết khác là tình tiết giảm nhẹ, nhưng phải ghi rõ trong bản án.”

Theo những quy định nêu trên và thông tin cung cấp, em trai bạn có thể được xem xét các tình tiết giảm nhẹ như  sau: Người phạm tội tự thú; Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; một phần lỗi cũng do người bị hại, người phạm tội cũng chưa có tiền án, tiền sự gì, cũng chưa có vi phạm về an ninh trật tự tại địa phương,…để làm căn cứ xem xét trong bản án.