Câu hỏi: Đầu tiên xin gửi lời chào Trân trọng đến quý cơ quan! Tôi xin nhờ các luật sư tư vấn giúp tôi một vụ việc như sau: Hiện tại tôi đang làm Ngân hàng, năm 2015 tôi có cho một khách hàng vay 300 triệu đồng và thế chấp của một người bạn.

Đất của gia đình người bạn này là đất hộ, trong gia đình có 3 mẹ con phải ký theo quy định và hợp đồng này có qua văn phòng công chứng. Và hiện nay khoản vay đến hạn nhưng bên vay vốn không trả được nợ nên ngân hàng định kiện để phát mại tài sản, tuy nhiên lại phát hiện một trong hai người con của chủ đất là giả mạo (chủ đất dẫn cháu đi ký thay con trai, và hai người này có ngoại hình rất giống nhau).Vậy tôi xin hỏi một vài câu hỏi mong quý cơ quan giải đáp:1) Ngân hàng có thể khởi kiện được chủ đất để thu hồi không? 2) Trách nhiệm của Văn phòng công chứng khi để ký thay như vậy? 3) Chủ đất có tình dẫn cháu đi ký thay con trai có vi phạm luật không? Mong quý cơ quan có thể tư vấn và đưa ra giải pháp giúp tôi!

Trả lời: Chào bạn! Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi yêu cầu tư vấn đến Công ty Luật Minh Gia. Trường hợp của bạn, chúng tôi xin tư vấn như sau:

Thứ nhất
,
ngân hàng có thể khởi kiện được chủ đất để thu hồi không. Với trường hợp này, ngân hàng của bạn có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án có thẩm quyền tuyên bố hợp đồng dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa căn cứ theo quy định tại Điều 127 Bộ luật dân sự năm 2015:

“Điều 127. Giao dịch dân sự vô hiệu do bị lừa dối, đe dọa

Khi một bên tham gia giao dịch dân sự do bị lừa dối hoặc bị đe dọa, cưỡng ép thì có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự đó là vô hiệu.

Lừa dối trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên hoặc của người thứ ba nhằm làm cho bên kia hiểu sai lệch về chủ thể, tính chất của đối tượng hoặc nội dung của giao dịch dân sự nên đã xác lập giao dịch đó.

Đe dọa, cưỡng ép trong giao dịch dân sự là hành vi cố ý của một bên hoặc người thứ ba làm cho bên kia buộc phải thực hiện giao dịch dân sự nhằm tránh thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, uy tín, nhân phẩm, tài sản của mình hoặc của người thân thích của mình.”

Ba mẹ con đó đã nhờ cháu giả mạo là một trong 2 người con để đi kí thay trong hợp đồng vay tiền và thế chấp với ngân hàng bạn và đây là hành vi lừa dối Ngân hàng để cho ngân hàng giao kết hợp đồng không đúng với chủ thể. Theo đó, hợp đồng trên sẽ vô hiệu do bị lừa dối. Hậu quả pháp lí của giao dịch dân sự vô hiệu được quy định tại Điều 131 Bộ luật này:

“Điều 131.
Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu

1. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

2. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả…”

Theo đó, các bên sẽ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận nên ba mẹ con sẽ phải có nghĩa vụ trả số tiền đã vay của ngân hàng bạn.

Thứ hai
, trách nhiệm của văn phòng công chứng khi để kí thay. Sẽ khá khó để xác định trách nhiệm của công chứng viên trong trường hợp này vì cũng có thể công chứng viên cũng bị lừa dối khi công chứng hợp đồng. Còn nếu công chứng viên biết mà cố tình bỏ qua vẫn công chứng bình thường thì tùy vào tính chất của vụ việc sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự căn cứ theo quy định tại Điều 71 Luật Công chứng năm 2014:

“Điều 71. Xử lý vi phạm đối với công chứng viên

Công chứng viên vi phạm quy định của Luật này thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.”

Thứ ba,
chủ đất cố tình dẫn cháu đi ký thay con trai có vi phạm pháp luật không. Hành vi của ba mẹ con trên chưa đủ để cấu thành tội nào do họ vẫn thực hiện nghĩa vụ đặt ra khi thế chấp để vay vốn ngân hàng. Do đó, vẫn chưa thể xác định được họ có vi phạm pháp luật hay không.