Câu hỏi: Thưa luật sư! Tôi có vấn đề muốn tư vấn như sau: Ba mẹ tôi có 5 người con và đều đã lập gia đình, trong đó 3 người đã cắt hộ khẩu ra riêng và đã được chia tài sản ( đã làm giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu). Còn 2 người vẫn ở trong 2 căn nhà thuộc tài sản chung của ba mẹ tôi.

Vậy tôi muốn hỏi:

1/ Nếu ba mẹ tôi mất đi mà không để lại di chúc thì 3 người con đã được chia tài sản và tách hộ khẩu có quyền thừa kế tài sản chung không và có quyền tranh chấp khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung đó hay không? Còn nếu không tranh chấp thì tài sản chung đó được chia như thế nào?

2/ Nếu ba hoặc mẹ tôi mất đi thì tài sản chung đó được chia như thế nào? Người còn lại có quyền chia tài sản không?

3/ Nếu bây giờ ba mẹ tôi muốn viết di chúc chia tài sản chung đó cho 2 người con còn lại thì một mình ba viết di chúc chia toàn bộ tài sản hay cả ba và mẹ mỗi người đều phải viết di chúc chia phần tài sản của mình? Mong luật sư tư vấn cho tôi! Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: Thứ nhất,
di chúc được hiểu là sự thể hiện bằng ý chí của cá nhân nhằm định đoạt chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Theo đó trong trường hợp bố mẹ bạn mất không để lại di chúc thì lúc này sẽ phải chia thừa kế theo pháp luật và lúc đó những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau theo quy định tại điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015 như sau:

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

...........

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Như vậy, khi chia thừa kế theo pháp luật phàn di sản của bố mẹ bạn để lại sẽ chia cho cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi của bố mẹ, những người con đẻ, con nuôi, theo đó trong trường hợp của bạn những người con bao gồm cả 5 người con (2 người vẫn ở trong nhà hiện tại, 3 người con đã chuyển ra ngoài) đều được hưởng phần di sản này, mỗi người một phần như nhau. Lúc này những người thuộc hàng thừa kế đều có quyền yêu cầu phân chia di sản thừa kế, hình thức có thể là yêu cầu Tòa án mở thừa kế hoặc họp gia đình và phân chia di sản.

Thứ hai,
việc chia di sản thừa kế chỉ phân chia phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người đã chết. Di sản được hiểu theo điều 612 Bộ luật Dân sự năm 2015 là “
Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác
”. Do đó mà khi bố hoặc mẹ mất thì chỉ phân chia di sản thuộc tài sản của bố hoặc mẹ. Ví dụ như ngôi nhà mà gia đình bạn đang ở, nếu đây là tài sản riêng của bố thì khi bố mất sẽ chia di sản là toàn bộ ngôi nhà này, nhưng nếu đây là tài sản chung của bố và mẹ bạn thì lúc này khi bố mất chỉ được chia phần di sản thuộc sở hữu của bố tức một nửa ngôi nhà  và phần còn lại thuộc sở hữu của mẹ bạn.

Thứ ba,
khi muốn để lại di chúc cho ai đó chỉ được định đoạt chuyển cho người khác phần tài sản thuộc sở hữu của mình như đã phân tích ở trên. Do vậy khi này bố mẹ bạn có thể lập di chúc chung định đoạt phần tài sản của cả hai người, còn bố bạn không thể lập di chúc định đoạt phần tài sản của người mẹ, hoặc trường hợp này bố mẹ bạn có thể lập hợp đồng tặng cho bất động sản, tức sẽ tặng cho 2 người con phần tài sản của mình.