Câu hỏi: Thưa luật sư, cho phép tôi được hỏi phân chia di sản thừa kế như sau: Cha, mẹ tôi có 8 người con, năm 2008 mẹ tôi mất, đến năm 2013 anh tôi mất (đã li dị vợ vào năm 2000 và có 1 con sinh năm 1997). Tài sản chung của cha mẹ tôi là 01 miếng đất vườn. Nếu cha tôi qua đời mà không để lại di chúc gì thì việc phân chia di sản thừa kế là như thế nào? Xin cảm ơn và Kính chúc luật sư nhiều sức khỏe.

Trả lời: - Về phân chia di sản thừa kế của người chết để lại

Theo thông tin bạn cung cấp thì mẹ bạn đã mất vào năm 2008. Tài sản chung của cha mẹ bạn là một miếng đất vườn. Khi đó, 1/2 mảnh đất vườn sẽ được coi là di sản thừa kế do mẹ bạn để lại.

Vì mẹ bạn khi chết không để lại di chúc nên di sản được chia theo pháp luật, những người thừa kế theo pháp luật được quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 được quy định về chia thừa kế theo pháp luật, cụ thể theo thứ tự sau đây:

"a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản".

Đối chiếu với quy định nêu trên và với thông tin bạn cung cấp thì tại thời điểm mở thừa kế, hàng thừa kế thứ nhất của mẹ bạn bao gồm: người chồng và 8 người con. Di sản thừa kế của mẹ bạn sẽ được chia đều cho người chồng và 8 người con.

Tuy nhiên, sau khi mẹ bạn mất thì một thời gian sau một người con trai cũng mất. Như vậy, tại thời điểm mở thừa kế thì người con trai này vẫn còn sống và có quyền hưởng di sản thừa kế do người mẹ để lại. Nhưng khi người con này còn sống, các thừa kế vẫn chưa tiến hành khai nhận di sản thừa kế của người mẹ, và nay người con này đã chết thì phần di sản mà người con được hưởng sẽ được chia đều cho các thừa kế của người con. Các thừa kế có thể được xác định theo di chúc (nếu người con chết để lại di chúc) hoặc những người thừa kế theo pháp luật tại Điều 676 Bộ luật dân sự như nêu trên (người vợ đã ly hôn sẽ không được coi là người thừa kế của người này).

- Về quyền hưởng di sản thừa kế theo quy định pháp luật

Như đã phân tích ở trên, di sản thừa kế của bố bạn (1/2 diện tích đất vườn) sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn.

Tuy nhiên, tại Bộ luật dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị thì: "
Trong trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống".

Như vậy, một người con trai đã mất trước khi bố bạn qua đời nên con của người con trai này sẽ được hưởng phần di sản mà người bố của cháu được hưởng nếu còn sống (tức là cháu được hưởng di sản thừa kế từ người ông). Trường hợp này của gia đình bạn vì tại thời điểm mở thừa kế, một người con trai đã mất nên hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn bao gồm 7 người con còn lại và người cháu (con của người con trai đã mất).

----

3. Chồng có quyền để lại di chúc đối với toàn bộ tài sản chung không?

Câu hỏi:

Xin kính chào Luật sư, gia đình nhà tôi có vướng mắc về thừa kế đất đai xin Luật sư tư vấn giúp. Hai vợ chồng ông nội tôi sinh sống trên mảnh đất mà chính hai vợ chồng ông nội mua, năm 198x bà nội mất không để lại di chúc (hai ông bà tôi sinh được 4 Người con là 2 trai và 2 gái). Đến năm 199x cả gia đình nhà tôi chuyển từ Vinh về nhập vào hộ khẩu cùng với ông nội tôi ( bố tối là con trai út), từ lúc cụ bà mất đến 200x các con không có ý kiến gì và không có biên bản họp công nhận tải sản của cụ bà là tài sản chung, cũng trong năm 200x ông tôi viết di chúc (có bản gốc chứng thực của Xã ) cho tôi.

Vậy tôi xin hỏi luật sư trường hợp của nhà tôi thì liệu tôi có được toàn phần mảnh đất đó hay không hoặc được bao nhiêu phần trăm trong mảnh đất đó xin Luật sư tư vấn giúp. Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trả lời:

Đối với yêu cầu hỗ trợ của anh/chị chúng tôi tư vấn như sau:

Theo thông tin cung cấp thì tài sản là quyền sử dụng đất mà đang đề cập đến là tài sản chung của vợ chồng, do vậy, ông nội của anh/chị chỉ có quyền trong phạm vi 1/2 tài sản chung đó + 1 suất thừa kế của bà nội anh/chị (vì chồng được hưởng thừa kế của vợ).  Căn cứ theo quy định về chia thừa kế theo pháp luật
"Xem trích quy định tại phần tư vấn (1)"

Theo đó, ông nội anh/chị sẽ không có quyền để lại di chúc đối với toàn bộ tài sản đó.

---

4. Luật sư tư vấn phân chia di sản thừa kế theo di chúc

Câu hỏi:

Chào luật Minh Gia. Mong sẽ được tư vấn giúp em.Nhà ông em có 9 người con. 5 trai và 4 gái. Hiện tại bố mẹ em và em đang ở nhà của ông em. Ông bà em hiện đã mất. Có để lại đi chúc và nhà em có đi làm sổ đỏ thì không được vì bác cả tranh chấp nên chính quyền không làm. Vì trước đó ông bà em đã cho bác cả 1 suất đất bây giờ vẫn đòi tranh chấp. Và cho rằng có phần ở đó nên đã vào đập phá và cũng nói rằng tài sản chung vì sổ đỏ vẫn đứng tên ông bà. Các chú đồng tình tặng lại cho nhà em vì bố mẹ đã ở với ông bà từ lúc cưới. Đến lúc bệnh bố mẹ em cũng trông nom ông bà tận tình đến 10 năm.

Vậy cho em hỏi hướng giải quyết. Và nếu chia ai sẽ đc hưởng và chia như thế nào? Em cám ơn. Mong phản hồi từ Luật Minh Gia.

Trả lời tư vấn:

Cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi yêu cầu tới Công ty Luật Minh gia chúng tôi, vấn đề bạn đưa ra chúng tôi tư vấn như sau:

Thông tin bạn cung cấp chưa đầy đủ cho nên chúng tôi chưa thể khẳng định Bác cả của bạn có được hưởng một phần giá trị mảnh đất mà gia đình bạn đang làm sổ đỏ hay không. Do đó chúng tôi tư vấn cho bạn theo hướng như  sau:

Trường hợp thứ nhất:
Ông nội bạn để lại di chúc và trong di chúc có nói rõ về việc phân chia di sản như thế nào, ai được hưởng bao nhiêu thì sẽ chia theo đúng nguyện vọng trong di chúc. Nếu nói rõ chia thửa đất đó cho gia đình bạn thì sau khi khai nhận di sản thừa kế thì đó là tài sản mà bố bạn được hưởng, do đó bác bạn không có quyền đòi chia phần tài sản này mặc dù chưa đi làm thủ tục sang tên.

Để thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì gia đình bạn nên bàn bạc lại với Bác của bạn, giải thích cho Bác bạn hiểu và không tranh chấp nữa. Trường hợp không thể bàn bạc được gia đình bạn có thể làm đơn khởi kiện tranh chấp về thừa kế lên Tòa án và yêu cầu công nhận người được hưởng di sản thừa kế là bố bạn.

Trường hợp thứ hai,
ông bạn có để lại di chúc trong di chú không xác định rõ ai là người được hưởng di sản đó thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc.

Căn cứ Điều 659 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

Điều 659. Phân chia di sản theo di chúc

1. Việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người để lại di chúc; nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp di chúc xác định phân chia di sản theo hiện vật thì người thừa kế được nhận hiện vật kèm theo hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật đó hoặc phải chịu phần giá trị của hiện vật bị giảm sút tính đến thời điểm phân chia di sản; nếu hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác thì người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

3. Trường hợp di chúc chỉ xác định phân chia di sản theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản thì tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia di sản.

Như vậy,
tất cả các con của ông sẽ được hưởng di sản với phần bằng nhau. Do đó Bác của bạn có quyền khởi kiện để yêu cầu chia di sản thừa kế đối với thửa đất đó. Nếu gia đình bạn muốn sử dụng mảnh đất thì có thể thỏa thuận với người Bác và trả cho Bác cả bạn một khoản tiền tương đương với phần mà người bác được hưởng.