Câu hỏi: Bài viết tư vấn về vấn đề di chúc chung của vợ chồng mà một người chết trước. Nội dung cụ thể:

Chào luật Minh Gia,Vấn đề của tôi cần hỏi như sau:Trước khi ba tôi qua đời có để lại di chúc phân chia tài sản cho các con, bản di chúc này do ba va mẹ tôi cùng ký, trong di chúc có ghi có hiêu lực khi cả ba và mẹ qua đời. Hiện tại ba tôi đã mất va mẹ tôi vẫn còn sống.Trong sổ đất thì ba tôi đứng tên, mà di chúc chỉ có hiêu lực khi ba và má tôi qua đời. Nếu theo di chúc thì hiện giờ chưa làm thủ tục chuyển tên được, nếu đất nằm trong diện quy hoạch thì tiền đền bù sẽ được xử lý thế nào? Vì người đứng tên là ba tôi đã mất. Còn một câu hỏi nửa là trong di chúc có ghi tài sản là do 2 vợ chồng ba má tôi làm ra nêu khi cả 2 vợ chồng qua đời thì sẽ chia cho các con.Như vậy mẹ tôi có thể chuyển toàn bộ chủ quyền sang mẹ tôi mà không cần các con ký tên được không?Nhơ tư vấn giúp,Xin cảm ơn

Trả lời: Theo Bộ luật dân sự năm 2015 hiện hành thì không còn quy định về vấn đề di chúc chung của vợ chồng tức là hiện tại không có quy định nào điều chỉnh về vấn đề di chúc  của vợ chồng. Tuy nhiên tại khoản 1 Điều 35 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định:

"Điều 35. Chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung

1. Việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung do vợ chồng thỏa thuận."

Ngoài ra tại Điều 661 Bộ Luật dân sự 2015 nêu rõ:

"Điều 661. Hạn chế phân chia di sản

Trường hợp theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo thỏa thuận của tất cả những người thừa kế, di sản chỉ được phân chia sau một thời hạn nhất định thì chỉ khi đã hết thời hạn đó di sản mới được đem chia.

Trường hợp yêu cầu chia di sản thừa kế mà việc chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của bên vợ hoặc chồng còn sống và gia đình thì bên còn sống có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản mà những người thừa kế được hưởng nhưng chưa cho chia di sản trong một thời hạn nhất định. Thời hạn này không quá 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn 03 năm mà bên còn sống chứng minh được việc chia di sản vẫn ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của gia đình họ thì có quyền yêu cầu Tòa án gia hạn một lần nhưng không quá 03 năm.

Như vậy, việc lập di chúc chung của bố mẹ bạn vẫn được thực hiện, cụ thể được áp dụng theo cơ chế đồng sở hữu và theo ý chí của hai người thì thời hạn của chia di sản là sau khi cả hai cùng chết mới tiến hành phân chia di sản được.

Thứ nhất, về số tiền đền bù

Theo như trường hợp của gia đình bạn thì bố bạn mất trước và gia đình bạn có nhận được 1 khoản tiền đền bù phần tài sản được định đoạt trong di chúc. Vì di chúc trên chỉ có hiệu lực kể từ  thời điểm mẹ bạn mất nên số tiền đền bù đó vẫn chưa được chia thừa kế, do đó trong trường hợp này thì phía gia đình bạn có thể cử một người trong gia đình quản lý số tài sản này.

Thứ hai, chuyển tài sản sang tên mẹ bạn

Theo quy định của pháp luật thì vợ chồng có quyền ngang nhau khi định đoạt khối tài sản chung. Do đó nếu trường hợp bố bạn mất trước mẹ bạn mà không để lại di chúc thì một nửa phần tài sản của bố bạn  trong khối tài sản chung sẽ dùng để chia thừa kế, như vậy nếu mẹ bạn muốn đứng tên toàn bộ số tài sản này thì bắt buộc có chữ ký của các con ghi nhận vấn đề cho phép mẹ bạn đứng tên trên toàn bộ số tài sản trên.

Ngược lại, cả hai bố mẹ bạn đã để lại di chúc và có ghi nhận lại nội dung là sau khi cả hai chết thì mới được phân chia tài sản thì trong trường hợp này mẹ bạn không thể tự ý đứng tên trên toàn bộ tài sản được.