Câu hỏi: Tư vấn về trường hợp khi hết thời hiệu khởi kiện thừa kế thì sẽ làm như thế nào? Di sản thừa kế sẽ được chia như thế nào khi đó là tài sản chung vợ chồng và chia như thế nào khi không có di chúc? Cụ thể như sau:

Nội dung đề nghị tư vấn:
Xin Luật sư cho em hỏi: Hiện nay gia đình em có tranh chấp về việc chia tài sản nhà vì bố em mất không để lại di chúc. Gia đình em có 3 căn nhà thuộc quyền sở hữu của bố mẹ, khi bố em còn sống bố và mẹ có mua 2 căn nhà khi bố mất đến nay gần 20 năm. 5 năm trước mấy anh trai bỏ tiền sửa chữa lại 2 căn nhà đó và ở đến nay còn 1 căn thì mấy anh tự xây mới và mẹ ở cùng mấy anh trai. Gia đình em có 9 người con 5 trai 4 gái giờ mấy chị gái bảo chia tài sản cho mẹ bà họ vì giờ ai cũng có gia đình riêng. Vậy cho em hỏi tài sản đó được chia như thế nào?  Em xin cảm ơn!

Trả lời: Thứ nhất, như bạn trình bày, cả 3 căn nhà đều thuộc quyền sở hữu của bố mẹ của bạn. Có thể xác định rằng đây thuộc tài sản chung của bố và mẹ bạn có trong thời kỳ hôn nhân. Tại khoản 1 Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 có quy định:
“Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng”.

Thứ hai, bạn cần lưu ý rằng, chia tài sản thừa kế chỉ được thực hiện khi người để lại thừa kế mất. Trong trường hợp của bạn, 3 căn nhà được xác định là tài sản chung của bố mẹ bạn. Vì vậy, trong trường hợp này chỉ được chia 1 nửa số tài sản của bố mẹ bạn (vì mẹ bạn vẫn còn sống), tại Khoản 2 Điều 66 Luật hôn nhân và gia đình 2014 có quy định:

“Khi có yêu cầu về chia di sản thì tài sản chung của vợ chồng được chia đôi, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận về chế độ tài sản. Phần tài sản của vợ, chồng chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết được chia theo quy định của pháp luật về thừa kế.”

Sau khi xác định được số di sản do bố bạn mất không để lại di chúc nên phần di sản của bố bạn sẽ được chia thừa kế theo quy định của pháp luật. Theo đó, thì nửa số tài sản đó sẽ được chia cho 10 người thuộc hàng thừa kế thứ nhất (9 người con và mẹ bạn) theo quy định tại Điều 651 Bộ Luật Dân sự năm 2015 về chia thừa kế theo pháp luật.

Thứ ba, tuy nhiên điểm cần lưu ý ở đây là thời hiệu khởi kiện thừa kế. Tại Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 có quy định về thời hiệu khởi kiện về thừa kế như sau:

“1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;

b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.”

Vậy trong trường hợp của bạn, bố bạn đã mất 20 năm thì thời hiệu khởi kiện về thừa kế trong trường hợp này vẫn còn. Gia đình bạn có thể lựa chọn các phương thức sau để giải quyết:

- Cách 1: Họp mặt những đồng thừa kế để thỏa thuận các nội dung như: Cử người quản lý di sản, người phân chia di sản, xác định quyền, nghĩa vụ của những người này, nếu người để lại di sản không chỉ định trong di chúc; Cách thức phân chia di sản. 10 người thừa kế (9 người con và mẹ bạn) có thể cùng nhau đến tổ chức công chứng trên địa bàn nơi có bất động sản để yêu cầu chia di sản thừa kế do bố bạn để lại. Tuy nhiên, để thực hiện theo cách này thì phải có sự đồng thuận của tất cả các đồng thừa kế.

- Cách 2: Nếu các đồng thừa kế không đồng ý thỏa thuận phân chia thì có thể gửi đơn yêu cầu Tòa án giải quyết phân chia di sản thừa kế đối với phần thừa kế của bố bạn.

Như vậy, trong trường hợp của bạn thì mẹ bạn sẽ đương nhiên có 1 nửa tài sản (tổng tài sản chung của bố và mẹ là 3 căn nhà). Nếu như yêu cầu về chia phần di sản của bố bạn trong trường hợp của bạn sẽ bị chia nhỏ cho 10 người (9 người con và mẹ bạn). Vì vậy, cách tốt nhất ở đây, là anh em bạn nên ngồi lại với nhau để thỏa thuận. Khi xảy ra tranh chấp khởi kiện ra tòa án để yêu cầu chia số tài sản chung này cũng sẽ mất một khoản phí tương đương với phần tài sản muốn chia theo quy định của pháp luật.

Trân trọng