Câu hỏi: Chào luật sư, tôi tên A là nhân viên kế toán của công ty B, làm việc đến nay đã nhận được 2 tháng thử việc và tháng thứ 3 chính thức. Nhưng công ty kéo dài thời gian và không có ý định ký hợp đồng chính thức theo thỏa thuận ban đầu nhận việc nhằm trốn đóng bảo hiểm xã hội cho nhân viên.

Sau đó, tôi nhận được điện thoại từ giám đốc công ty với nội dung đuổi việc tôi với lý do công ty không bán được hàng nên không có tiền trả lương tiếp tục cho nhân viên, với lý do không chính đáng và thời gian đuổi việc cũng không báo trước. Hôm đó GĐ báo sẽ chuyển tiền 3 ngày lương tôi đi làm qua tài khoản và chính thức đuổi việc không cho lên công ty lần nào nữa. Theo luật lao động CT phải bồi thường thiệt hại cho nhân viên chính thức là tôi vì lý do sa thải nhân viên không báo trước và với lý do không chính đáng. Sau khi liên hệ yêu cầu bồi thường thì GĐ không có ý định bồi thường thiệt hại cho hành vi sai phạm luật lao động này của công ty mà con đe dọa sẽ báo công an. Kính mong luật sư giải đáp thắc mắc này dùm ạ. Xin chân thành cảm ơn.

Trả lời: Căn cứ theo Điều 27 Bộ luật lao động 2012 quy định về kết thúc thời gian thử việc như sau:

“
Điều 29. Kết thúc thời gian thử việc

1. Khi việc làm thử đạt yêu cầu thì người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động với người lao động.

2. Trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường nếu việc làm thử không đạt yêu cầu mà hai bên đã thoả thuận.”

Theo quy định trên thì sau khi kết thúc 2 tháng thử việc, nếu người lao động làm thử đạt yêu cầu thì công ty có trách nhiệm giao kết HĐLĐ. Tùy thuộc vào tính chất công việc mà xác định loại hợp đồng giữa các bên (HĐLĐ xác định thời hạn, HĐLĐ không xác định thời hạn, HĐLĐ mùa vụ), do đó, nếu công việc của bạn mang tính chất thường xuyên, liên tục thì công ty phải ký HĐLĐ xác định thời hạn hoặc không xác định thời hạn.

Trường hợp khi kết thúc 2 tháng thử việc, bạn vẫn tiếp tục làm việc tại công ty nhưng công ty không có ý định ký hợp đồng để trốn đóng BHXH thì hành vi này của công ty là trái với quy định của pháp luật.

Mặc dù công ty không giao kết hợp đồng với bạn nhưng các bên vẫn tồn tại mối quan hệ lao động và khi công ty muốn chấm dứt hợp đồng hoặc sa thải bạn thì phải tuân theo các quy định của luật lao động. Trường hợp này cần phải làm rõ công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hay có quyết định sa thải ban để có thể xác định căn cứ mà công ty đưa ra có đúng với quy định của pháp luật hay không?

Khi công ty muốn đơn phương chấm dứt HĐLĐ với bạn thì phải đáp ứng được các điều kiện quy định tại Điều 38 Bộ luật lao động 2012, cụ thể:

“1. Người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong những trường hợp sau đây:

a) Người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo hợp đồng lao động;

b) Người lao động bị ốm đau, tai nạn đã điều trị 12 tháng liên tục đối với người làm theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, đã điều trị 06 tháng liên tục, đối với người lao động làm theo hợp đồng lao động xác định thời hạn và quá nửa thời hạn hợp đồng lao động đối với người làm theo hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng mà khả năng lao động chưa hồi phục.

Khi sức khỏe của người lao động bình phục, thì người lao động được xem xét để tiếp tục giao kết hợp đồng lao động;

c) Do thiên tai, hỏa hoạn hoặc những lý do bất khả kháng khác theo quy định của pháp luật, mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải thu hẹp sản xuất, giảm chỗ làm việc;

d) Người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau thời hạn quy định tại Điều 33 của Bộ luật này.

2. Khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động người sử dụng lao động phải báo cho người lao động biết trước:

a) Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn;

b) Ít nhất 30 ngày đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn;

c) Ít nhất 03 ngày làm việc đối với trường hợp quy định tại điểm b khoản 1 Điều này và đối với hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng.”

Theo quy định này, công ty muốn đơn phương chấm dứt HĐLĐ với bạn thì cần có một trong những căn cứ quy định tại khoản 1 Điều luật trên, đồng thời phải báo trước cho bạn một khoảng thời gian nhất định (tùy thuộc từng loại hợp đồng). Tại điểm a khoản 1 Điều 38 Bộ luật lao động 2012 thì trường hợp người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo HĐLĐ là một trong những căn cứ để công ty đơn phương chấm dứt HĐLĐ,  theo đó  để đánh giá việc " thường xuyên không hoàn thành công việc" thì phải dựa vào quy chế đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ do người sử dụng lao động ban hành sau khi có ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở.

Như vậy, nếu bạn không thuộc trường hợp thường xuyên không hoàn thành công việc được quy định cụ thể tại quy chế của công ty thì công ty đơn phương chấm dứt HĐLĐ với bạn với lý do trên là không có căn cứ.

Bên cạnh đó, sa thải là biện pháp xử lý kỷ luật được áp dụng trong một số trường hợp cụ thể được quy định tại Điều 126 Bộ luật lao động 2012, theo đó:

“Hình thức xử lý kỷ luật sa thải được người sử dụng lao động áp dụng trong những trường hợp sau đây:

1. Người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma tuý trong phạm vi nơi làm việc, tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe doạ gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động;

2. Người lao động bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương mà tái phạm trong thời gian chưa xoá kỷ luật hoặc bị xử lý kỷ luật cách chức mà tái phạm.

Tái phạm là trường hợp người lao động lặp lại hành vi vi phạm đã bị xử lý kỷ luật mà chưa được xóa kỷ luật theo quy định tại Điều 127 của Bộ luật này;

3. Người lao động tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong 01 tháng hoặc 20 ngày cộng dồn trong 01 năm mà không có lý do chính đáng.

Các trường hợp được coi là có lý do chính đáng bao gồm: thiên tai, hoả hoạn, bản thân, thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền và các trường hợp khác được quy định trong nội quy lao động.”

Trình tự, thủ tục để tiến hành xử lý kỷ luật lao động với hình thức sa thải được quy định tại Điều 30 Nghị định 05/2015/NĐ-CP với sự tham gia của Ban chấp hành công đoàn cơ sở hoặc Ban chấp hành công đoàn cơ sở cấp trên cơ sở.

Như vậy, công ty muốn sa thải hoặc đơn phương chấm dứt HĐLĐ với bạn thì phải đáp ứng được các điều kiện về từng trường hợp theo như phân tích trên. Nếu công ty không chứng minh được bạn thường xuyên không hoàn thành công việc hoặc không có căn cứ để sa thải bạn thì việc chấm dứt HĐLĐ với bạn trong trường hợp này là trái với quy định pháp luật phải chịu trách nhiệm theo quy định tại Điều 42 Bộ luật lao động 2012:

“1. Phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng lao động đã giao kết và phải trả tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế trong những ngày người lao động không được làm việc cộng với ít nhất 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

2. Trường hợp người lao động không muốn tiếp tục làm việc, thì ngoài khoản tiền bồi thường quy định tại khoản 1 Điều này người sử dụng lao động phải trả trợ cấp thôi việc theo quy định tại Điều 48 của Bộ luật này.

3. Trường hợp người sử dụng lao động không muốn nhận lại người lao động và người lao động đồng ý, thì ngoài khoản tiền bồi thường quy định tại khoản 1 Điều này và trợ cấp thôi việc theo quy định tại Điều 48 của Bộ luật này, hai bên thỏa thuận khoản tiền bồi thường thêm nhưng ít nhất phải bằng 02 tháng tiền lương theo hợp đồng lao động để chấm dứt hợp đồng lao động.

4. Trường hợp không còn vị trí, công việc đã giao kết trong hợp đồng lao động mà người lao động vẫn muốn làm việc thì ngoài khoản tiền bồi thường quy định tại khoản 1 Điều này, hai bên thương lượng để sửa đổi, bổ sung hợp đồng lao động.

5. Trường hợp vi phạm quy định về thời hạn báo trước thì phải bồi thường cho người lao động một khoản tiền tương ứng với tiền lương của người lao động trong những ngày không báo trước.”

Trường hợp này bạn có liên hệ với công ty thì họ không có thiện chí hợp tác, đuổi bạn về và đe dọa báo công an, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình bạn có quyền làm đơn gửi đến phòng lao động, thương binh và xã hội hoặc làm đơn khởi kiện gửi đến Tòa án có thẩm quyền để được giải quyết.