Câu hỏi: Chào luật sư, cho tôi hỏi vấn đề về đã cho tặng con nhà đất có quyền đòi lại hay không, cụ thể: Bà ngoại tôi có cậu con trái út bị qua đời bất tử lúc nửa đêm để lại 3 người con 2 trai 1 gái và vợ. Khi lập gia đình bà ngoại tôi chia cho cậu tôi hơn phần nửa  đất của mình vì là con út sau này phụng dưỡng cha mẹ. Nhưng khi cậu tôi qua đời đột ngột không để lại giấy tờ gì hết, toàn bộ đầt đai cậu tôi để lại đã được sang hết tên của mợ (vợ cậu), ( vì là người thừa kế).

Nhưng chuyện chẳng có gì nếu mợ không đi bước nữa. Vì người mợ quen không rõ lai lịch, chẳng ai biết ở đâu, tên gì, hoàn cảnh gia đình như thế nào lên gia đình ngoại tôi khuyên ngăn nhiều lần nhưng không được mà ngoại tôi còn bị mợ chửi láo nữa. Nhưng nặng hơn là từ ngày quen người đàn ông này (khoang 3 năm) mợ không chăm lo cho con cái, thường xuyên bỏ đói con cái, vơ vét hết của cải trong nhà mang đi, không bỏ tiền phân thuốc để chăm bón cây trồng, mỗi khi con cái hỏi tiền mua phân bón cho cây là mợ lại nói hết tiền rồi( mà tiền thu nhập hằng năm hơn 200tr vnd), thế là mẹ con lại cãi nhau, mà mỗi lần cãi xong là mợ lại báo công an xã bắt con lên xã làm việc. Gần đây mợ tôi đã đăng kí kết hôn với người đàn ông đó và vơ vét hết tiền bạc trong nhà để mua đất và xây một căn nhà cấp 4 to đùng, mấy đứa con bị bỏ đói lên thường xuyên vào ông bà, anh chị, các bác để ăn uống ạ. Thấy cháu khổ quá lên bố tôi và bà ngoại làm đơn gửi đơn toà án huyện để xin lấy lại phần đất mà bà ngoại tôi cho cậu để nhường lại cho mấy đứa con. Xin hỏi luật sư vậy ngoại tôi có lấy lại được phần đất đó không ạ.

Trả lời: Chào bạn, cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi đề nghị tư vấn tới công ty Luật Minh Gia, với trường hợp của bạn chúng tôi tư vấn như sau:

Theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 về tặng cho bất động sản. Cụ thể:

“Điều 459.
Tặng cho bất động sản

1. Tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký, nếu bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu theo quy định của luật.

2. Hợp đồng tặng cho bất động sản có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký; nếu bất động sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì hợp đồng tặng cho có hiệu lực kể từ thời điểm chuyển giao tài sản.”

Như vậy, đối chiếu với trường hợp của gia đình bạn cần xác định thời điểm bà tặng đất cho người con út có hợp đồng tặng cho, có công chứng hay không. Nếu có hợp đồng và đã hoàn tất việc sang tên cho cậu đứng tên trên giấy chứng nhận tức cậu út là chủ sở hữu hợp pháp thì bà không có quyền kiện đòi lại quyền sử dụng đất đã tặng cho trước đó được.

Nếu việc tặng cho không đáp ứng được quy định đã nêu trên thì trong trường hợp này bà và người con của cậu út có quyền làm đơn khởi kiện gửi Tòa án nhân dân huyện yêu cầu phân chia di sản thừa kế đối với di sản là quyền sử dụng đất nếu còn thời hiệu khởi kiện là 30 năm kể từ ngày cậu mất và chứng minh được việc cấp giấy chứng nhận sang tên cho mợ đứng là không đúng quy định của pháp luật (không có hợp đồng tặng cho, không có văn bản thừa kế tức thời điểm cậu mất không để lại di chúc). Trên cơ sở chứng minh đó Tòa án sẽ thụ lý và ra thông báo gửi Uỷ ban nhân dân huyện nơi thực hiện cấp giấy chứng nhận thu hồi lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sau khi thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì Tòa án sẽ giải quyết phân chia di sản thừa kế cho người thừa kế  thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cậu bạn (gồm bà, mợ và 3 người con của cậu) theo quy định của pháp luật. Cụ thể Bộ luật dân sự 2015 quy định như sau:

Điều 650
.
Những trường hợp thừa kế theo pháp luật

1.
Thừa kế theo pháp luật
được áp dụng trong những trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

...

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Điều 660
.
Phân chia di sản theo pháp luật

1. Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng để nếu người thừa kế đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng.

2. Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia.