Câu hỏi: Mong luật sư tư vấn cho cháu về quyền được hưởng di sản thừa kế trong các trường hợp sau đây: 1. Bố cháu đang xây nhà. Và tiền đó là của anh trai ruột cháu. Bố cháu có 3 người con riêng. Cho cháu hỏi nhỡ sau này bố cháu mất đi thì 3 người con riêng của bố cháu có đòi chia nhà mà anh ruột cháu đưa bố tiền cho bố cháu xây không ạ? Tại vì bố cháu cũng nghĩ là khi bố cháu mất đi thì anh ruột cháu sẽ là người sỡ hữu căn nhà đó cho nên không chuyển người đứng tên trên ngôi nhà.

2. Cháu có 1 anh bị câm điếc sống chung với ông bà từ nhỏ nên anh ấy đã nằm trong sổ hộ khẩu của ông bà. Khi anh ấy lớn và lấy vợ và tạm sống ở quê vợ để làm ăn. Trong thời gian đó thì ông bà cháu mất. Cho cháu hỏi như vậy thì anh cháu có được chia tài sản nhà và đất ở nhà ông bà không? Tại vì sau khi ông bà mất thì các chú của cháu đã chia cho các chú có gia đình ở xa và không có phần cho anh cháu, mà chỉ có anh cháu là người có trong hộ khẩu của ông bà thôi.

Trả lời: Thứ nhất, về vấn đề thừa kế ngôi nhà của bố bạn:

Bạn cần xác định rõ khoản tiền mà anh bạn đưa cho bố để xây nhà là thỏa thuận xác lập tài sản chung hay thỏa thuận tặng cho bố hay là việc anh thuê bố xây nhà cho mình thì sau đó mới xác định được căn nhà này là tài sản chung hay tài sản riêng của bố bạn.

- Trường hợp là tài sản chung thì anh bạn có quyền yêu cầu chia tài sản chung vì anh đã có đóng góp vào việc tạo dựng căn nhà đó, phần còn lại của bố thì bố có thể tặng cho hoặc để lại thừa kế cho người khác theo ý chí của bố. Nếu bố mất không để lại di chúc thì di sản sẽ được chia đều cho tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015:

“
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

- Trường hợp anh bạn tặng cho tiền bố để xây nhà thì căn nhà là tài sản của bố và việc định đoạt căn nhà được thực hiện theo ý chí của bố và không ai có quyền can thiệp, sau khi bố bạn mất thì di sản sẽ được chia thừa kế theo di chúc (nếu có di chúc hợp pháp) hoặc chia theo quy định của pháp luật (Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015).

Thứ hai, về vấn đề anh bạn có được hưởng di sản thừa kế của ông bà không?

Nếu đất đó là tài sản của ông bà thì khi ông bà mất, đất đó sẽ được chia thừa kế, việc chia thừa kế sẽ được thực hiện tương tự như việc chia thừa kế của bố bạn nêu trên. Nếu ông bà mất đi có để lại di chúc cho anh bạn được hưởng di sản thì anh có quyền hưởng, trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp thì di sản chia theo quy định của pháp luật (Điều 651 Bộ luật dân sự năm 2015), anh bạn không thuộc hàng thừa kế thứ nhất nên sẽ không được hưởng di sản, nếu bố bạn đã mất trước hoặc mất cùng thời điểm ông bà mất thì anh bạn, bạn và những người con của bố bạn sẽ được hưởng thừa kế thế vị phần di sản mà đáng nhẽ ra nếu còn sống bố bạn sẽ được hưởng

Nếu anh bạn có đóng góp vào việc gây dựng khối tài sản chung thì có quyền yêu cầu Tòa án chia phần tài sản đó, phần còn lại là di sản thừa kế của ông bà thì mới được chia thừa kế.