Câu hỏi: Thưa luật sư, mẹ tôi có 1 căn nhà khi già yếu bà ủy quyền cho tôi đứng tên để mua hóa giá nhà với nhà nước, hiện tôi đang đứng têm trên Giấy chứng nhận quyền sở hữu căn nhà nói trên. Gia đình tôi có 4 chị em ruột, vẫn đang sinh sống tại chỗ, bản thân của tôi thì không chồng không con. Nay tôi muốn làm di chúc cho 3 người cháu ruột của tôi.

Cũng xin nói rõ là tôi cũng có thêm 1 người em trai cùng cha khác mẹ, nhưng vì trốn quân dịch nên nó đã làm giấy tờ chuyển sang thành con trai của mẹ tôi (có nghĩa là nó đứng cùng 1 họ với bà) . Vậy trên pháp lý thì người con trai này có được quyền thừa hưởng di sản căn nhà này do mẹ ruột và 4 chị em tôi tạo dựng hay không? (bởi vì nó chỉ là con trai của bà vợ nhỏ với ba tôi, nhưng trên giấy tờ pháp lý thì nó lại chính là con trai ruột của mẹ tôi với ba tôi ).Vậy việc thực hiện di chúc của tôi có hợp lệ hay không? Còn nếu không hợp lệ thì tôi có thể làm lại tờ di chúc khác do 4 chị em đồng ký để trao phần tài sản được hưởng của riêng 4 chị em tôi trong ngôi nhà nay cho những người con cháu ruột của chúng tôi được hay không? Bởi vì chúng tôi đã hơn 70 tuổi nhưng đầu óc vẫn còn rất minh mẫn.Kính mong luật sư tư vấn giúp đỡ cho chúng tôi. Chúng tôi hy vọng sớm nhận được thư hồi âm của quý luật sư. Xin cám ơn!

Trả lời: Như bác đã trình bày, căn nhà trên do mẹ của các bác ủy quyền cho bác đứng tên, tuy nhiên nó lại do mẹ ruột cùng 4 chị em bác tạo dựng, cho nên chúng tôi không thể kết luận được rằng thực sự phần đóng góp của mỗi người trong 5 người trong gia đình bác tại thời điểm đó là như thế nào tại thời điểm mua nhà. Theo thông tin bác cung cấp trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đang đứng tên bác tuy nhiên vì không rõ đang đứng tên bác theo hình thức ủy quyền đứng tên hay đứng tên quyền sở hữu cho nên xác định tài sản này theo 2 trường hợp như sau:

Thứ nhất, nếu tài sản này đứng tên của bác trên GCNQSDĐ nhưng theo hình thức được ủy quyền đứng tên thì tài sản này là di sản của mẹ bác. Khi mẹ bác mất thì di sản này được phân chia thừa kế theo di chúc mẹ bác để lại hoặc phân chia theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế khi không có di chúc. Vì bác là một trong những người thuộc hàng thừa kế cho nên bác được hưởng 1 phần di sản của mẹ bác để lại và bác được định đoạt phần tài sản này.

Bác có hỏi rằng nếu người con út chứng minh được bản thân là một trong những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của mẹ bác thì vẫn được quyền phân chia.

Thứ hai, nếu tài sản này đứng tên bác là hợp pháp, bác có quyền định đoạt tài sản này theo quy định của pháp luật đất đai thì bác được định đoạt toàn bộ tài sản này.

Khi lập di chúc định đoạt tài sản thuộc quyền sử dụng hợp pháp của bác thì bác được định đoạt  cho người khác mà không phụ thuộc vào ý chí của ai. Để di chúc bác lập là hợp pháp cần đảm bảo các điều kiện theo quy định tại điều 630 Bộ luật dân sự năm 2015 như sau:

Điều 630. Di chúc hợp pháp

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Di chúc có thể được lập bằng văn bản có người làm chứng, không có người làm chứng hoặc đươc công chứng, chứng thực. Tuy nhiên chúng tôi khuyên bác nên công chứng, chứng thực di chúc bằng văn bản sau khi lập, hoặc đến lập di chúc tại cơ quan công chứng hoặc ủy ban nhân dân xã trước sự chứng kiến của công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực tại Ủy ban nhân dân và được họ ký tên lên để nâng cao hiệu lực của di chúc.