Câu hỏi: Chào luật sư tư vấn giúp tôi về việc xác định tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng và quyền lợi của vợ, chồng đối với tài sản này thế nào? Cụ thể như sau:

Tôi sắp kết hôn với anh ấy. Hiện tại anh ấy đang có nhà, người đứng tên ngôi là mẹ anh. Khi kết hôn thì mẹ tôi cho tôi 1 căn nhà nữa. Hỏi Khi về làm vợ anh ấy, hai đứa định góp tiền sửa lại nhà mà mẹ anh ấy đứng tên. Tôi có được hưởng 50% giá trị căn nhà không? Nếu mẹ anh thừa kế cho riêng anh thì tôi có được thừa hưởng gì không? Còn riêng tôi mẹ cho tôi 1 căn nhà tôi đứng tên, vậy là có phải chia cho anh ấy khi ly hôn? Nếu ngôi nhà đó bán đi mua căn khác tôi vẫn đứng tên. Căn nhà đó có phải chia cho anh ấy khi ly hôn?

Trả lời: Điều 28 Luật hôn nhân và gia đình 2014 có quy định :
“Vợ chồng có quyền lựa chọn áp dụng chế độ tài sản theo luật định hoặc chế độ tài sản theo thỏa thuận.”
Vì thế, quyền sở hữu tài sản trong thời kỳ hôn nhân cũng như việc chia tài sản khi ly hôn phụ thuộc vào chế độ tài sản mà vợ chồng bạn lựa chọn.

- Nếu chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận thì thỏa thuận này phải được lập trước khi kết hôn, bằng hình thức văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận được xác lập kể từ ngày đăng ký kết hôn. Theo đó, hai vợ chồng bạn có thỏa thuận về căn nhà của hai người là tài sản chung hay tài sản riêng, việc chia tài sản khi ly hôn cũng được thỏa thuận.

- Nếu vợ chồng bạn lựa chọn chế độ tài sản theo pháp luật, tài sản chung và tài sản riêng của hai bạn được pháp luật quy định như sau:

“Điều 33. Tài sản chung của vợ chồng

Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung”

Ngoài ra, hai vợ chồng có thể thỏa thuận nhập tài sản riêng của vợ, chồng vào tài sản chung theo quy định tại Điều 46 Luật hôn nhân và gia đình 2014.

“Điều 43. Tài sản riêng của vợ, chồng

Tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định tại các điều 38, 39 và 40 của Luật này; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng và tài sản khác mà theo quy định của pháp luật thuộc sở hữu riêng của vợ, chồng.”

Như vậy, nếu hai căn nhà được tặng cho riêng thì là tài sản riêng của hai bạn, căn nhà chỉ trở thành tài sản chung nếu được chủ sở hữu tặng cho chung hai vợ chồng hoặc hai vợ chồng bạn thỏa thuận nhập tài sản riêng là căn nhà vào khối tài sản chung.

Căn cứ Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 thì Trong trường hợp vợ chồng khi ly hôn thì việc chia tài sản khi ly hôn theo các nguyên tắc sau:

''1. Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của hai vợ chồng, Tòa án giải quyết theo quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này.

Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận thì việc giải quyết tài sản khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó; nếu thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định tương ứng tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này để giải quyết.

2. Tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau đây:

a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

d) Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.'

3. Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật, nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch.

4. Tài sản riêng của vợ, chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung theo quy định của Luật này.

Trong trường hợp có sự sáp nhập, trộn lẫn giữa tài sản riêng với tài sản chung mà vợ, chồng có yêu cầu về chia tài sản thì được thanh toán phần giá trị tài sản của mình đóng góp vào khối tài sản đó, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác.”

Như vậy, nếu vợ chồng theo chế độ tài sản thỏa thuận thì việc chia tài sản khi ly hôn phụ thuộc vào thỏa thuận đó. Nếu chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì vợ chồng cũng được thỏa thuận về việc chia tài sản khi ly hôn, nếu không thỏa thuận được thì tài sản chung sẽ được chia đôi, tài sản riêng của ai thì vẫn thuộc về người đó theo như quy định của điều khoản trên.