Câu hỏi: Xin luật sư trợ giúp. Tôi có cho chị tôi vây 50 triệu với lãi xuất 5%, nhưng chị tôi không trả cả lãi và vốn. Nội dung tư vấn như sau:

Trả lời: Theo như thông tin bạn cung cấp, bạn đã thực hiện việc trả nợ cho chị của bạn và số nợ trên đã được các bên thỏa thuận bằng văn bản, hơn nữa còn được công chứng đầy đủ nên sẽ đủ căn cứ để anh có thể yêu cầu bên vay tiền thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

Đến thời hạn trả mà chị bạn không trả tiền vay cho bạn thì bạn có thể yêu cầu chị của bạn trả lại số tiền đã vay, nếu chị của bạn không trả tiền thì bạn có thể khởi kiện ra Tòa án để Tòa án giải quyết.

Bạn và chị có giao kết hợp đồng viết tay về việc thế chấp quyền sử dụng đất để đảm bảo cho khoản vay 350 triệu từ 3 năm trước (khoảng năm 2015). Tuy nhiên hình thức của hợp đồng thế chấp không đáp ứng quy định của pháp luật vì theo quy định tại Khoản 3 Điều 167 Luật đất đai năm 2013 hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất bắt buộc phải thực hiện thủ tục công chứng hoặc chứng thực thì mới có giá trị pháp lý:

“3. Việc công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện các quyền của người sử dụng đất được thực hiện như sau:

a) Hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực, trừ trường hợp kinh doanh bất động sản quy định tại điểm b khoản này;

b) Hợp đồng cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp; hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, tài sản gắn liền với đất mà một bên hoặc các bên tham gia giao dịch là tổ chức hoạt động kinh doanh bất động sản được công chứng hoặc chứng thực theo yêu cầu của các bên;

c) Văn bản về thừa kế quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật về dân sự;

d) Việc công chứng thực hiện tại các tổ chức hành nghề công chứng, việc chứng thực thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp xã.”

Hiện nay bạn có thể đưa ra các căn cứ chứng minh hai bên đã thực hiện nghĩa vụ của hợp đồng thế chấp để yêu cầu Tòa án công nhận hợp đồng thế chấp giữa bạn và chị bạn là có hiệu lực theo quy định tại Khoản 2 Điều 129 Bộ luật hình sự năm 2015:

“2. Giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó. Trong trường hợp này, các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực.”

Trường hợp hợp đồng thế chấp không được công nhận thì bạn vẫn có thể gửi đơn khởi kiện đến Tòa án nhân dân nơi chị bạn đang cư trú để yêu cầu giải quyết. Sau khi Tòa án giải quyết và có bản án có hiệu lực pháp luật thì bạn có thể yêu cầu cơ quan thi hành án giải quyết, mảnh đất của chị bạn sẽ bị kê biên để thực hiện nghĩa vụ với bạn. Khi khởi kiện tại Tòa án, anh sẽ gửi đơn khởi kiện cùng toàn bộ tài liệu, chứng cứ ( toàn bộ biên lai nộp tiền tại Ngân hàng, hợp đồng vay tài sản có công chứng, Chứng minh thư nhân dân,...).

Nếu chị của bạn cố tình không trả nhưng có đủ khả năng trả tiền cho bạn thì hành vi của chị bạn còn có thể cấu thành tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 175 Bộ luật hình sự năm 2015:

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 4.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 4.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 174 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó hoặc đến thời hạn trả lại tài sản mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả;

b) Vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng hình thức hợp đồng và đã sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản....”