Câu hỏi: Gia đình mình đang có tranh chấp về đất đai và thừa kế như sau: Bố mẹ mình có 1 mảnh đất khoảng 1500m2, đất lâu năm trước 1975 do ông bà để lại và bố mẹ mình có 3 người con: Con gái đầu (mình), con trai thứ 1 (A) và con trai thứ 2 (B). Bố mình mất năm 1998 trước khi mất có để lại di chúc viết tay không chấp nhận chia tài sản cho A do có xung đột với con trai. Sau đó di chúc bị mất, gia đình mình cũng đồng ý để A về sinh sống trên mảnh đất nên đã chia cho A 360m2 để xây nhà. Hiện nay mảnh đất chia 4 phần: Một phần là nhà nơi mẹ mình đang ở; phần 2 để A xây nhà gồm 360m2; phần 3 là của B bao gồm 500m2; phần 4 là mảnh 100m2 còn lại. Hiện mẹ mình muốn bán mảnh 100m2 này để hưởng tuổi già. Tuy nhiên đã nhiều năm A liên tục gửi đơn kiện cáo mẹ mình và yêu cầu lấy thêm phần đất số 4 hoặc đưa tay 200 triệu. Vậy cho mình hỏi, mẹ mình cần làm gì để bán miếng đất?. Rất mong văn phòng giải đáp thắc mắc và tư vấn hướng giải quyết. Trân thành cảm ơn.

Trả lời: Mảnh đất 1500m2 là tài sản chung của bố mẹ bạn nên khi bố mất thì một nửa tài sản là tài sản riêng của mẹ bạn, một nửa còn lại là di sản bố bạn để lại. Một nửa tài sản (tức 750m2) của bố được xác định là di sản thừa kế của bố.

Theo thông tin bạn cung cấp, người bố có để lại di chúc nhưng nay di chúc đã thất lạc, do đó á dụng quy định sau:

Điều 669 Bộ luật dân sự 2005 quy định di chúc bị thất lạc, hư hại

“1- Kể từ thời điểm mở thừa kế, nếu di chúc bị thất lạc hoặc bị hư hại đến mức không thể hiện được đầy đủ ý chí của người lập di chúc và cũng không có bằng chứng nào chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc, thì coi như không có di chúc và áp dụng các quy định về thừa kế theo pháp luật.

2- Trong trường hợp di sản chưa chia mà tìm thấy di chúc, thì di sản được chia theo di chúc.”

Như vậy, nếu người bố có để lại di chúc trước khi mất nhưng hiện di chúc đã mất và không có bằng chứng nào chứng minh được ý nguyện của người chết thì coi như không có di chúc và chia theo pháp luật. Khi đó:

Điều 679 Bộ luật dân sự 1995 quy định Người thừa kế theo pháp luật

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;”

Nếu tại thời điểm người bố mất mà ông bà nội đã mất trước đó thì mẹ, 3 con sẽ được chia đều phần di sản của bố. Như vậy, di sản của bố bạn được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất những phần ngang nhau, tương đương với 187,5 m2 đất (750m2 chi 4 người). Trên cơ sở đó, nếu gia đình bạn không thể thoả thuận về việc phân chia di sản thừa kế thì gia đình có thể gửi đơn yêu cầu phân chia di sản thừa kế đến Tòa án nhân dân quận huyện nơi có đất để yêu cầu giải quyết.

Hiện mảnh đất được gia đình chia thành 4 phần khác nhau cho mẹ bạn và 2 anh sử dụng. Tuy nhiên, phần diện tích của mỗi thửa đất sau khi gia đình chia đã quá phần tài sản mà mỗi người thừa kế được hưởng: B sử dụng 500m2, A sử dụng 360m2, mẹ bạn sử dụng phần căn nhà, còn lại 100m2 hiện mẹ bạn muốn bán đi nhưng em trai bạn không đồng ý. Trên cơ sở phần tích trên thì phần tài sản mỗi người thừa kế được hưởng là những phần bằng nhau, do vậy việc chia tài sản của gia đình là chưa hợp lý. Như vậy, nếu gia đình không thể thỏa thuận được về việc phân chia tài sản thừa kế của bố bạn thì mẹ bạn có quyền gửi đơn đến Tòa án nhân dân quận huyện nơi có đất để yêu cầu phân chia tài sản thừa kế, sau khi chia di sản thừa kế thì mẹ bạn sẽ có quyền chuyển nhượng phần đất thuộc tài sản riêng của mẹ bạn mà không cần sự đồng ý của em trai bạn.