Câu hỏi: Dear Luật Minh Gia. Tôi có một vấn đề cần sự tư vấn về việc con riêng có được thừa kế của bố dượng, mẹ kế khi người mất không để lại di chúc không? quy định pháp luật về vấn đề này thế nào? cụ thể như sau:

Ba và mẹ tôi có một mảnh đất đứng tên chung. Mẹ tôi mất trước, giờ ba tôi mất, tôi là con chung duy nhất của 2 người. Nhưng trong quá khứ, trước khi đến với nhau, mẹ tôi có vài người con riêng với chồng trước, ba tôi có 1 người con riêng với vợ trước nhưng đã mất liên lạc. Trong tình trạng như thế thì tôi được hưởng thừa kế về mảnh đất đó như thế nào, làm thế nào để tôi chuyển tên chủ quyền sử dụng đất được? Rất mong nhận được sự giải đáp của các luật sư, tôi chân thành cảm ơn.

Trả lời: Trong trường hợp bố mẹ bạn mất mà không để lại di chúc thì di sản do bố mẹ bạn để lại sẽ được chia theo pháp luật.

Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định về người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Như vậy, di sản do bố mẹ bạn để lại sẽ được chia đều cho những người thừa kế của bố mẹ bạn. Trường hợp của bạn vì bố mẹ bạn có con chung, con riêng nên di sản thừa kế sẽ được chia như sau:

Vì mẹ bạn mất trước nên trong khối tài sản chung của bố mẹ bạn thì 1/2 tài sản là di sản của mẹ bạn để lại còn 1/2 là tài sản riêng của bố bạn. Phần di sản của mẹ bạn sẽ được chia đều cho những người thừa kế của mẹ bạn bao gồm: bố bạn, bạn và những người con riêng của mẹ bạn. Mỗi người sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. Vì bố bạn vẫn còn sống tại thời điểm mẹ bạn mất nên đương nhiên bố bạn được hưởng thừa kế từ mẹ bạn.

Phần di sản của bố bạn (bao gồm cả phần thừa kế từ mẹ bạn) cũng sẽ được chia đều cho những người thừa kế của bố bạn bao gồm: bạn và những người con riêng của bố bạn.

Những người con riêng chỉ được thừa kế từ bố dượng, mẹ kế khi có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con (theo Điều 654 BLDS 2015).

Trong trường hợp này, để nhận di sản thừa kế từ cha mẹ để lại, bạn phải làm thủ tục khai nhận di sản thừa kế hoặc khởi kiện yêu cầu tòa án chia di sản thừa kế.

- Trường hợp tất cả các thừa kế đã thỏa thuận được với nhau về việc phân chia di sản thì thừa kế thì có thể đến tổ chức công chứng trên địa bàn nơi có thửa đất để làm văn bản khai nhận di sản thừa kế. Sau khi có văn bản thừa kế, người được hưởng di sản có thể đến Văn phòng đăng ký nhà đất để làm thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất.

- Trường hợp các bên không thỏa thuận được với nhau về quyền thừa kế, phân chia di sản thừa kế thì có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân quận/huyện nơi có thửa đất để yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trường hợp bố bạn có 1 người con riêng hiện nay đã mất liên lạc nhưng cũng không loại trừ quyền thừa kế của người đó, tuy nhiên, pháp luật hiện hành không quy định bắt buộc phải có đủ người thừa kế mới được phân chia di sản thừa kế. Khoản 1 Điều 662 BLDS 2015 cũng có quy định mở như sau:

“1. Trường hợp đã phân chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật, nhưng những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản của người đó tại thời điểm chia thừa kế theo tỷ lệ tương ứng với phần di sản đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp đã phân chia di sản mà có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế thì người đó phải trả lại di sản hoặc thanh toán một khoản tiền tương đương với giá trị di sản được hưởng tại thời điểm chia thừa kế cho những người thừa kế, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Như vậy, trong trường hợp này anh và gia đình có thể làm thủ tục phân chia di sản thừa kế khi vắng mặt một người, nếu sau này người đó quay về thì những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản của người đó tại thời điểm chia thừa kế theo tỷ lệ tương ứng với phần di sản đã nhận.

------------------

Câu hỏi thứ 2 - Tư vấn chia thừa kế khi không có di chúc

Em có thắc mắc về luật thừa kế tài sản theo trường hợp của Em như sau,Luật sư tư vấn giúp Em nhé!Trường hợp như sau:Em được Cha Mẹ cho thừa kế 2 căn nhà,đã chuyển quyền sỡ hữu cho Em trước hôn nhân,hiện Em đã kết hôn,nếu như Em có vấn đề gì mà chưa lập di chúc thì 2 căn nhà đứng tên Em sẽ được chia như thế nào trong 2 trường hợp giả dụ là: +TH1: Nếu E có con,nhưng con Em còn nhỏ; +TH2: Nếu E không có con; Em mong nhận được hỗ trợ sớm của Luật sư!Em xin cám ơn!

Trả lời:
Đối với yêu cầu hỗ trợ của anh chúng tôi tư vấn như sau:

Điều 650 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

"
Điều 650. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật

1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

..."

Và Điều 651 Bộ luật dân sự quy định:

"
Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

...

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

..."

Như vậy, trường hợp anh không có di chúc để lại thì phần di sản thừa kế sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất trên.