Câu hỏi: Về việc vợ chồng ông hàng xóm đã cố tình xâm phạm tấn công gây ẩu đả với mẹ tôi tại nhà tôi. Vì hiện tại hộ gia đình nhà ông hàng xóm đang trong giai đoạn bị tôi kiến nghị về việc trổ của sổ bếp, trổ của sổ nhà vệ sinh gắn kèm quạt hút thổi mùi ô uế vào nhà tôi, vấn đề này đang chờ cơ quan Phường giải quyết khắc phục khi điều kiện nhà tôi đã ngừng sử dụng quạt hút và lắp kệ bếp và máy hút khói, mùi để hạn chế ảnh hưởng nhà đôi bên, nhưng hộ ông hàng xóm dù cam kết sẽ bít cửa sổ nhà vệ sinh và đóng kín cửa sổ bếp mà lại không thực hiện đúng như cam kết tại Phường. Sau đó vợ chồng ông hàng xóm đó, nhà họ nấu ăn, đi vệ sinh mở quạt mở toang cửa sổ bếp + cửa sổ nhà vệ sinh thổi hơi bay vào nhà tôi, mẹ tôi lại có tiểu sử bệnh tim mạch, viêm xoang nên không thể chịu đựng được và đã đóng kín cửa bật quạt thổi bớt ra ngoài, rồi tiếp đó vợ chồng ông hàng xóm đó cùng cô con gái đã qua nhà đập cửa (bà vợ dùng chổi chọt vào khe cửa đồng thời buôn lời chửi bới xúc phạm mẹ tôi ‘’địch mẹ chó mày tao đập chết mẹ mày’’, còn ông chồng thò tay mở cửa cổng xông vào nhà mẹ tôi tấn công chỉ trỏ chữi bới, cô con gái của họ cũng đứng ngay cửa chửi thô tục ‘’lũ chó chúng mày mất dạy’’). Tình hình xảy ra vào lúc chiều tối khi mẹ tôi ở nhà chỉ có một mình, tôi và ba tôi cũng đang đi làm chưa về, cả nhà ông hàng xóm cùng nhau xông vào nhà tấn công mẹ tôi đẩy mẹ tôi té xuống sàn nhà vào gốc tường và ông hàng xóm dùng ghế sắt giơ lên định đập vào người mẹ tôi vì thất thế mẹ tôi tự phòng về có dùng cây gỗ trong nhà tự vệ và gây thương tích nhẹ cho ông ta, sau đó tôi vừa đi làm về tới lúc 18h45 tôi có lên tiếng ‘’mấy người muốn gì sao vào nhà tôi gây sự với mẹ tôi’’ thì bà vợ ông ta đang cầm cây chổi chỉ vào mặt tôi buông lời ‘’địch mẹ chó chúng mày tao đập chết mẹ chúng mày’’ sau đó tôi cũng bức xúc vì cả gia đình ông hàng xóm qua nhà tôi và tấn công mẹ tôi gây thương tích cho mẹ tôi, khi tôi giằng co với bà vợ để giành lại cây chổi thì bà vợ đã quơ tay cào vào mặt tôi gây thương tích trên mặt tôi. Sau khi dành lại cây chổi từ bà vợ, tôi chạy vào nhà đỡ mẹ tôi đang té dưới sàn khi ông chồng cố dùng ghế đánh mẹ tôi, tôi phản xạ đập vào lưng ông ta và ông ta buông ra cùng vợ chạy về nhà thì bà vợ đã dùng ca nước nóng mẹ tôi đang uống chọi vào người mẹ con tôi rồi chạy về. Sự việc khi xảy ra được người hàng xóm lân cận can thiệp nhưng gia đình ông hàng xóm vẫn không thôi dùng vũ lực và đe dọa đặc biệt đối với con gái ông  và người anh trai của ông hàng xóm đó đã đá vào cửa nhà tôi và buông lời đe dọa: “dịch mẹ chúng mày tao cho người xử chúng mày’’. Sau đó cơ quan công an đã đến và khảo sát hiện trường và thụ lý vụ án này, thì cô con gái ông hàng xóm đó cùng tiếp tục buông lời nhục mạ: “lũ chó chúng mày mất dạy’’ người anh trai của ông ta,  đã đá vào cửa nhà tôi và nói: “chúng nó đây này, địch mẹ mở của ra’’ và công an đã chứng kiến vụ việc đã lập hồ sơ tại phường và dựng lại hiện trường thì hiện trường xảy ra vụ ẩu đã tấn công đó là tại nhà tôi vì người ta vào nhà tôi nên mới xảy ra sự việc trên. Sự việc như vậy thì khi vợ chồng người hàng xóm vào nhà có ý hành hung mẹ tôi khi chỉ có 1 mình mẹ tôi ở nhà và mẹ tôi có tiền sử bệnh tim đang chữa trị tại bệnh viện tim thành phố. vậy khi mẹ tôi phòng vệ có vô tình gây thương tích nhẹ cho ông ta và đông thời mệ tôi cũng bị thương khi chống trả với ông ta, mà ông ta cùng gia đình kiện cho mẹ tôi ở tù. Vậy tôi xin hỏi như vậy mẹ tôi có bị kết tội gì không và gia đình người hàng xóm đó có vi phạm điều luật gì không? Xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: Theo Khoản 1 Điều 22 Bộ luật hình sự 2015 quy định về Phòng vệ chính đáng:

“1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên”.

Như vậy, theo thông tin bạn cung cấp thì bước đầu có thể thấy rằng mẹ bạn đang trong tình thế cần và có quyền phòng vệ chính đáng. Tuy nhiên, tại Điều 136 của Luật này quy định về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội như sau:

“1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, thì bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.

…”.

Trong trường hợp này, chưa có kết luận tỷ lệ giám định thương tật của người hang xóm nên chưa có cơ sở để khẳng định mẹ bạn đã vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hay không.
Trong trường hợp này nếu người hàng xóm đi giám định mà kết quả giám định với tỉ lệ bị thương tật trên 31% thì mẹ bạn mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tội trên, nếu dưới 31% thì mẹ bạn không phải chịu trách nhiệm hình sự mà chỉ phải chịu trách nhiệm hành chính.

Mặc dù vậy, việc gia đình hàng xóm tự ý vào nhà, cố ý gây thương tích cho mẹ bạn đã vi phạm xâm phạm chỗ ở của người khác và hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Tùy theo mức độ có thể xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cụ thể:

Điều 158 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 Tội xâm phạm chỗ ở của người khác:

“Điều 1. Sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13

...

31. Sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 158 như sau:

“1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây xâm phạm chỗ ở của người khác, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Khám xét trái pháp luật chỗ ở của người khác;
b) Đuổi trái pháp luật người khác ra khỏi chỗ ở của họ;
c) Chiếm giữ chỗ ở hoặc cản trở trái pháp luật người đang ở hoặc người đang quản lý hợp pháp vào chỗ ở của họ;

d) Xâm nhập trái pháp luật chỗ ở của người khác.

…”.

Tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định về Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác :

“Điều 134. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác

1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Dùng vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn có khả năng gây nguy hại cho nhiều người;

b) Dùng a-xít nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm;

c) Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người khác không có khả năng tự vệ;

d) Đối với ông, bà, cha, mẹ, thầy giáo, cô giáo của mình, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình;

đ) Có tổ chức;

e) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;

g) Trong thời gian đang bị giữ, tạm giữ, tạm giam, đang chấp hành án phạt tù, đang chấp hành biện pháp tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng hoặc đang chấp hành biện pháp xử lý vi phạm hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào trường giáo dưỡng hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc;

h) Thuê gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác hoặc gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do được thuê;

i) Có tính chất côn đồ;

k) Đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.

…”

Như vậy, trong trường hợp này, cả gia đình nhà hàng xóm đã vào nhà bạn, cố ý gây thương tích cho mẹ bạn: có hành vi đẩy mẹ bạn xuống sàn nhà vào gốc tường, người vợ hàng xóm cào mặt bạn có thương tích nhẹ, ngoài ra có dội cốc nước nóng vào mẹ bạn. Tùy thuộc vào kết luận giám định mức độ thương tật mà người thực hiện hành vi có thể bị áp dụng mức hình phạt thuộc một trong các khung hình phạt tại Điều 134 nêu trên. Bạn cần căn cứ vào tình hình thực tế của vụ việc để xác định hình phạt đối với người có hành vi gây thương tích.