Câu hỏi: Kính giửi công ty Luật Minh Gia. Được biết công ty mình có hỗ trợ tư vấn nên tôi xin được quý công ty tư vấn  trường hợp của tôi.Vào năm khoảng năm 2014 gia đình tôi có nhờ một người xin việc cho anh trai tôi (anh A)  người này nhận xin việc và đưa ra giá 150tr.

Gia đình Tôi đã đưa cho người này này tổng cộng 3 lần, lần 1 30 triệu nhưng đợi sau 1 năm chưa thấy gì, gia đình tôi đã giục và người đó đã xin cho anh tôi làm tạm  sau khoảng 1 năm nữa thì người này bảo đửa thêm 30tr để lo công việc, rồi thêm 20 triệu, tổng 3 lần nhà tôi đã đưa cho người đó 100 triệu. Đến nay 2017 anh tôi đã bị nghỉ do đợt cắt giảm biên chế vừa rồi, rất nhiều lần nhà tôi hỏi và giục thì người này hứa hẹn hết lần này qua lần khác, và cuối cùng gia đình tôi quyết định rút lại tiền chạy việc về, và họ bảo chỉ trả 70tr còn 30tr không được nhận lại vì tiền đó đã lo chi phí phát sinh rồi. Trong khi giao dịch gia đình tôi không có một giấy tờ và bằng chứng gì, chỉ có bác ruột tôi đi cùng các lần giao dịch thôi. Vậy xin công ty tư vấn cho tôi, liệu gia đình tôi có lấy lại được hết số tiền 100tr không và nếu tố cáo anh kia thì anh kia có thể bị chịu tội không, và quy định thế nào ạ?Tôi xin cảm ơn luật sư Minh Gia, rất mong nhận được phẩn hồi từ luật sư. Cám Ơn!

Trả lời: Khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về giao dịch dân sự có điều kiện khi có đủ các điều kiện sau đây:

"a) Chủ thể có năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội."

Căn cứ theo quy định pháp luật này, nếu giao dịch dân sự vi phạm một trong các điều kiện này thì giao dịch dân sự đó được coi là giao dịch dân sự  vô hiệu.

Điều 123 Bộ luật dân sự 2015 quy định về giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội như sau:

" Giao dịch dân sự có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội thì vô hiệu.

Điều cấm của luật là những quy định của luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định.

Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung trong đời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng."

Điều 131 BLDS 2015 quy định về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu như sau:

"1. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập.

2. Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.

Trường hợp không thể hoàn trả được bằng hiện vật thì trị giá thành tiền để hoàn trả.

3. Bên ngay tình trong việc thu hoa lợi, lợi tức không phải hoàng trả lại hoa lợi, lợi tức đó

4. Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.

5. Việc giải quyết hậu quả cuả giao dịch dân sự vô hiệu liên quan đến quyền nhân  thân do bộ luật này, luật khác có liên quan quy định".

Như vậy, căn cứ theo các quy định này của pháp luật, trước hết có thể thấy giao dịch giữa gia đình bạn và anh A về việc đưa 150 triệu để xin việc là hành vi vi phạm pháp luật. Do vậy, giao dịch dân sự này là giao dịch dân sự trái pháp luật và bị coi là vô hiệu vì nội dung và mục đích của giao dịch vi phạm điều cấm của pháp luật. Hậu quả của giao dịch dân sự được thực hiện theo quy định tại Điều 131 Luật dân sự 2015, khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Gia đình bạn hoàn toàn có thể đòi lại số tiền nói trên, để đảm bảo quyền lợi của mình bạn có thể khởi kiện ra Tòa án quận/huyện nơi anh A cư trú để giải quyết.

Tuy nhiên, do trong quá trình giao dịch hai bên không có giấy tờ gì và chỉ có duy nhất bác ruột của bạn làm chứng nên việc khởi kiện đối với gia đình bạn sẽ gặp rất nhiều bất lợi. Bên cạnh đó, anh ta cũng đã hoàn trả 70 triệu cho gia đình bạn, chỉ còn lại 30 triệu không trả với lí do đã lo các chi phí phát sinh. Vì vậy, tốt nhất bạn nên gặp anh A và thỏa thuận với anh ta về việc trả lại nốt số tiền còn lại. Nếu anh A là người có chức vụ thì bạn có thể nói với anh ta về việc gửi công văn tố cáo lên lãnh đạo của anh ta. Trong trường hợp hai bên không thể thỏa thuận được thì bạn hãy gửi đơn khởi kiện đến Tòa án để giải quyết.

Ngoài ra, hành vi của anh A có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về một trong các tội sau:

Trường hợp anh A là người có chức vụ, quyền hạn mà nhận tiền của gia đình bạn để xin việc thì anh ta sẽ phạm tội nhận hối lộ theo quy định tại điều 279 Bộ luật Hình sự 1999 ( sửa đổi bổ sung 2009). Do số tiền mà anh A nhận của gia đình bạn là 100 triệu đồng nên căn cứ theo quy định tại Khoản 3 Điều 279 BLHS anh A có thể nhận hình phạt tù từ mười lăm năm đến hai mươi năm.

Trường hợp anh A trên thực tế không có khả năng xin việc mà chỉ đưa ra những thông tin gian dối, giả tạo... như cam kết, khẳng định có thể xin việc với mục đích để gia đình bạn đưa tiền thì anh ta có hành vi vi phạm về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Trường hợp anh A ban đầu không có ý định chiếm đoạt tài sản của bạn mà do hoàn cảnh khách quan không thể xin được việc rồi mới nảy sinh ý định với số tiền đó, không hoàn trả lại đầy đủ cho bạn thì có thể phạm tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 175 Bộ luật Hình sự.

Như vậy, tùy thuộc vào tính chất thực tế của vụ việc để xác định anh A thuộc trường hợp phạm tội nào trong các tội đã được nêu trên. Tuy nhiên, nếu mục đích chính của gia đình bạn chỉ là lấy lại được số tiền 30 triệu còn lại thì trước hết bạn vẫn nên thỏa thuận với anh A hoặc khởi kiện dân sự nếu anh A vẫn không trả tiền thì sẽ khả quan hơn.