Câu hỏi: Luật sư tư vấn về việc hai bên vay tiền nhưng không giao kết hợp đồng cho vay, và xác định các chứng cứ chứng minh trước Tòa. Nội dung tư vấn như sau:

Chào luật sư. Luật sư có thể tư vấn giúp em vấn đề này với ạ. Tháng 11/2017 gia đình người bạn thân của em gặp khó khăn về tài chính nên em đã cho cả 2 mẹ con của gia đình đó vay 42 triệu đồng bao gồm cả tiền mặt và cả tài sản vật thể nhưng trong năm 2017 người ta mới trả được tổng cộng là 30triệu đồng giờ thiếu 12 triệu đồng. Tới nay em hỏi thì người ta không trả nữa. Vậy em phải giải quyết theo pháp luật được ko ạ. Lúc vay tiền không có hợp đồng vay nhưng có bạn bè làm chứng và có tin nhắn qua điện thoại và facebook hỏi vay mượn tiền thì em có khởi kiện được không ạ ?

Trả lời: Giao dịch giữa bạn và gia đình người bạn thân là hợp đồng vay tài sản. Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Pháp luật không quy định hình thức của hợp đồng vay tài sản, nên giao dịch giữa bạn và gia đình người bạn thân, dù không có giấy vay nợ rõ ràng nhưng vẫn được pháp luật công nhận.

Nghĩa vụ trả nợ của bên vay được quy định tại Điều 466 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

“1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.

3. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi với mức lãi suất theo quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

5. Trường hợp vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi như sau:

a) Lãi trên nợ gốc theo lãi suất thỏa thuận trong hợp đồng tương ứng với thời hạn vay mà đến hạn chưa trả; trường hợp chậm trả thì còn phải trả lãi theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này;

b) Lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Dựa vào quy định trên, gia đình bên vay có nghĩa vụ trả đủ tiền cho bạn cả gốc và lãi (nếu có) khi đến hạn trả nợ mà hai bạn đã thỏa thuận. Tuy nhiên, bên vay chỉ trả cho bạn 30 triệu đồng, còn 12 triệu thì hiện tại không trả. Trong trường hợp này, nếu bạn yêu cầu bên vay trả tiền lãi đối với số tiền chậm trả cũng không thể đảm bảo được bạn sẽ nhận lại đầy đủ số tiền đã cho vay, cùng tiền lãi phát sinh. Do đó, bạn có thể gửi đơn khởi kiện lên Tòa án, yêu cầu Tòa án buộc bên vay phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền cho bạn.

Tòa án có thẩm quyền giải quyết đơn khởi kiện của bạn là Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bên vay cư trú (theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 39, điểm a khoản 1 Điều 35 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015).

Và để đảm bảo đơn kiện được Tòa án chấp thuận và thụ lý, bạn phải cung cấp các tài liệu chứng cứ liên quan đến việc xác định đã có quan hệ giao dịch vay tiền trên thực tế, các tài liệu chứng minh có việc vay tiền, nhận tiền giữa hai bên. Trường hợp của bạn, giao dịch giữa hai bên không có giấy tờ cho vay cụ thể, nhưng có người làm chứng và chứng cứ giao dịch vay tiền qua tin nhắn điện thoại và facebook. Khi đó, người làm chứng và những tin nhắn vay tiền là chứng cứ để chứng minh giao dịch giữa hai bên trước Tòa án. Để có giá trị chứng minh tốt nhất khi giải quyết tại Tòa án thì bạn có thể nhờ Văn phòng Thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận những nội dung tin nhắn trong điện thoại và facebook để làm căn cứ chứng minh trước Tòa.

Như vậy, trong trường hợp này, bạn không lập hợp đồng cho vay, cũng không có giấy biên nhận hay giấy ghi nợ thì bạn vẫn có quyền khởi kiện ra Tòa án. Bạn có thể xuất trình cho Tòa án các chứng cứ như nội dung tin nhắn vay tiền qua điện thoại và facebook, người làm chứng xác nhận có việc vay tiền của gia đình bên vay đối với bạn.

Trân trọng.
Luật gia / CV tư vấn: Nguyễn Thị Thu Hiền - Luật Minh Gia