Câu hỏi: Luật sư tư vấn về quyền thừa kế: Con của vợ kế có được hưởng di sản thừa kế do người mẹ cả để lại hay không?

Nhà tôi có mảnh đất rộng hơn 180 mét vuông do tổ tiên để lại  .Vào năm 1940 Ông nội tôi lấy vợ cả ( là bà nội tôi ) và hạ sinh duy nhất một mình bố tôi . Năm 1947 Ông ra tỉnh lấy vợ hai và sinh được hai người con . Từ đó Ông sống ở tỉnh với gia đình bà vợ hai , thỉnh thoảng mới về thăm nhà. Lúc này mảnh đất  180 mét vuông bao gồm  bà nội tôi và bố tôi cùng sinh sống . Sau hòa bình lập lại năm 1978 mảnh đất được bà nội tôi đứng tên chủ sở (giấy chứng nhận sở hữu hộ gia đình đứng tên bà tôi).Ông tôi ,bà hai và các con bà hai đều không có hộ khẩu ở nhà, Năm 1989 Ông nội tôi mất đi không để lại di chúc , sau này các bà cả bà hai của ông nội tôi cũng lần lượt qua đời năm 2009 cũng không có di chúc .  Còn các con bà hai đã lập gia đình và mỗi người sống một nơi. Năm 2001 địa phương có cấp cho bố tôi sổ đỏ hộ gia đình trong đó bố tôi là chủ hộ .Gần đây các con bà hai về nhà tôi đòi bố tôi phải chia cho mỗi người một phần mảnh đất 180m2 nói trên .Tôi xin luật sư tư vấn cho tôi :- Các con bà hai có quyền khởi kiện bố tôi không ?- Nếu đủ 30 năm thì quyền sở hữu có phải hoàn toàn thuộc về bố tôi không?- Họ có được chia phần của bà nội tôi không ? Bởi vì khi  bà nội tôi mất họ có trở tang, và chăm nom trước khi mất. - Nếu bố tôi mất thì đối với mành đất đó , tôi là con thì thừa kế ra sao ?Xin chân thành cảm ơn !

Trả lời: Trước hết phải nói về quan hệ hôn nhân của ông bạn. Do đặc điểm lịch sử của nước ta, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 1959 (có hiệu lực ngày 13/1/1960) sau khi ban hành, mới chỉ có hiệu lực ở miền Bắc. Theo quy định của Luật này thì kể từ 13/1/1960, những trường hợp kết hôn vi phạm nguyên tắc một vợ một chồng là hôn nhân không hợp pháp. Các quan hệ hôn nhân xác lập trước thời điểm 13/1/1960 không bị điều chỉnh bởi nguyên tắc của Luật hôn nhân và Gia đình 1959 nên dù có quan hệ hôn nhân nhiều vợ, nhiều chồng vẫn được coi là hợp pháp (nói chính xác là không trái pháp luật) do vậy quan hệ của ông bạn với bà bạn hay của ông bạn với bà hai đều là quan hệ hợp pháp và được hưởng các quyền và nghĩa vụ như hôn nhân thông thường.

Theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 thì  những người thừa kế theo pháp luật ở hàng thứ nhất là vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết do vậy, các con của bà hai của bạn không có quyền được chia thừa kế mảnh đất mà bố bạn đang đứng tên vì đây là quyền thừa kế mà bố bạn được hưởng từ bà bạn. Tuy nhiên, vì mảnh đất này là tài sản chung của vợ chồng nên một nửa mảnh đất sẽ thuộc quyền sở hữu của ông bạn và như vậy bà hai của ông bạn cũng sẽ được thừa kế 1/3 mảnh đất này và đến khi bà hai mất thì các con của bà cũng có quyền thừa kế đối với 1/3 mảnh đất mà bà hai được hưởng.

Theo Điều Điều 236:
“Người chiếm hữu, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình, liên tục, công khai trong thời hạn 10 năm đối với động sản, 30 năm đối với bất động sản thì trở thành chủ sở hữu tài sản đó, kể từ thời điểm bắt đầu chiếm hữu.”
Như vậy, nếu sau 30 năm thì bố bạn sẽ có quyền sử dụng hoàn toàn mảnh đất đó.

Nếu bố bạn mất mà quyền sở hữu mảnh đất đã thuộc về bố bạn thì bạn sẽ được hưởng thừa kế mảnh đất đó theo pháp luật nếu bố bạn không để lại di chúc hoặc hưởng theo di chúc nếu bố bạn để lại di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Còn nếu con bà hai của bạn kiện đòi thì bố bạn sẽ chỉ còn được sở hữu 2/3 mảnh đất đó do 1/3 phải trả lại suất thừa kế mà lẽ ra các con bà hai được hưởng.