Câu hỏi: Nội dung đề nghị tư vấn: Thưa luật sư, Cha mẹ tôi có 3 người con sinh năm 1969, 1978 và 1974, trong đó tôi là thứ hai, ông bà bên nội ngoại đều chết trong chiến tranh. Người chị cả lấy chồng sinh hai đứa con vào năm 1993. Cha mẹ tôi có tổng tài sản là 1 tỷ 920 triệu. Cha tôi trước khi mất có để di chúc cho 2 cháu con của chị cả tôi 1/2 tài sản.

Đứa em út tôi có làm giấy xin từ chối nhận tài sản. Vậy xin luật sư giúp tôi xác định tài sản của các thành viên trong gia đình với ạ. Bởi vì tôi đang cần tiền để trả nợ do làm ăn thua lỗ nên mong luật sư sẽ hồi đáp giúp cho ạ. Xin chân thành cảm ơn luật sư!

Chia tài sản khi không đề cập đến trong nội dung của di chúc, gọi:
1900.6169

Trả lời: Theo thông tin anh cung cấp, cha anh mất có để lại di chúc cho 2 cháu (2 con của chị cả) hưởng ½ số di sản thừa kế và không đề cập đến ½ còn lại. Theo đó, pháp luật có quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc. Cụ thể, tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định như sau:

“1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;

b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.

2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.”

Theo quy định trên, cha, mẹ, vợ, chồng, con chưa thành niên hoặc con đã thành niên không có khả năng lao động sẽ có quyền thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc.

Tuy nhiên, thông tin anh cung cấp chưa rõ ràng về việc mẹ anh còn sống hay không và các anh em anh (3 người con) có khả năng lao động hay không.

Trường hợp mẹ anh còn sống và 3 người con không có khả năng lao động thì sẽ được hưởng thừa kế theo quy định trên. Theo đó, ½ tài sản được chỉ định trong di chúc sẽ được phân chia cho những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc trước, sau khi phân chia số tài sản còn lại mới được chia theo nội dung di chúc. ½ tài sản không được định đoạt trong di chúc sẽ được chia theo quy định pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Cụ thể, tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về Người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Tuy nhiên, khi không còn một người nào trong các hàng thừa kế thì phần di sản còn lại sẽ thuộc về Nhà nước. Cụ thể, tại Điều 622 Bộ luật dân sự 2015 quy định về Tài sản không có người nhận thừa kế thuộc Nhà nước:

“Trong trường hợp không có người thừa kế theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưng không được quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản thì tài sản còn lại sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài sản mà không có người nhận thừa kế thuộc Nhà nước.”

Nếu mẹ anh đã mất và các người con đều đã thành niên thì ½ tài sản sẽ được phân chia theo di chúc, ½ tài sản còn lại sẽ được phân chia theo quy định của pháp luật cho những người thừa theo quy định tại Điều 651 đã nêu trên.