Câu hỏi: Kính gửi: luật sư Bố em có để lại di chúc miệng như sau. Nhà em gồm 4 anh em với một chú ruột. Em là con trai út trong gia đình bố để lại cho em 500m2 quyền sử dụng. Còn 300m2 để lại cho chú ruột. Còn lại ruộng đất ông chuyển cho chú không phải là chú ruột thừa kế và chăm lo cho mẹ em đến khi mẹ mất..

... Còn lại anh trai thứ 3 đã chuyển khẩu khỏi địa phương. Nên không được chút thừa kế nào. Chị hai với chị đầu cũng không được hưởng di chúc. Em muốn hỏi em muốn hưởng tất cả tài sản mà bố để lại cho chú không phải là chú ruột và chăm sóc cho mẹ có được không.

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp, bố bạn để lại di chúc(di chúc miệng) cho bạn hưởng 500m2  quyền sử dụng đất và 300m2 để lại cho chú ruột, ruộng đất còn lại để lại cho chú không phải chú ruột của bạn. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 thì “
Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật
( Điều 609
. Quyền thừa kế) và “
Mọi cá nhân đều bình đẳng về quyền để lại tài sản của mình cho người khác và quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật
” (
Điều 610
. Quyền bình đẳng về thừa kế của cá nhân).

Vậy nghĩa là người chú không phải là chú ruột bạn được hưởng phần di sản mà bố bạn đã chỉ định trong di chúc. Tuy nhiên do bố bạn để lại di sản bằng miệng nên để di chúc có miệng có hiệu lực thì cần các điều kiện sau:

- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép;

- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;

- Việc lập di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng của người dể lại di chúc trước mặt ít nhất 2 người làm chứng và được người làm chứng ghi chép lại, cùng kí tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người để lại di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc thì phải được chứng thực;

Nếu di chúc miệng của bố bạn vi phạm một trong các điều kiện trên thì di sản của bố bạn sẽ được chia theo pháp luật và chia cho những người thừa kế theo thứ tự hàng thừa kế quy định tại
Điều 651
, Bộ Luật Dân sự (người chú không phải là chú ruột của bạn sẽ không được nhận di sản theo pháp luật và bạn sẽ là một trong những người thừa kế được nhận một phần di sản mà bố bạn để lại).

Ngoài ra, việc bạn muốn hưởng tất cả tài sản mà bố bạn để lại cho chú không phải là chú ruột của bạn có thể được nếu người chú đó tự nguyện từ chối không nhận di sản hoặc thuộc trường hợp người không được hưởng di sản quy định tại
Điều 621
, Bộ Luật dân sự, gồm:

- Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;

- Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;

- Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;

-  Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.

( Những người nêu trên vẫn được hưởng di sản, nếu người để lại di sản đã biết hành vi của những người đó, nhưng vẫn cho họ hưởng di sản ).

Về việc chăm sóc cho mẹ của bạn được quy định tại
Điều 71
, Luật Hôn nhân và Gia đình: “
2. Con có nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ, đặc biệt khi cha mẹ mất năng lực hành vi dân sự, ốm đau, già yếu, khuyết tật; trường hợp gia đình có nhiều con thì các con phải cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ
”. Vậy chăm sóc mẹ bạn là quyền và cũng là nghĩa vụ của  bạn và các anh em trong gia đình.