Câu hỏi: Em sống từ nhỏ với mẹ, bà và 3 người dì trong căn nhà dưới quê, người đứng tên là bà em (tất cả đều có tên trong sổ hộ khẩu). Bà cũng có 2 người con gái đang sống ở nước ngoài và một người con trai sống gần đó (không có trong hộ khẩu). Hai năm trước bà em mất, có để lại tờ di chúc để lại căn nhà cho hai người dì lớn đang sống chung, nhưng chỗ có chữ ký của bà bị rách (bị thủng một lỗ).

Hơn nữa bà cũng có nói trước với các con là sau khi bà mất sẽ để lại nhà cho hai người dì này. Mọi người trong gia đình đều đồng ý, chỉ có gia đình cậu (con trai của bà) là phản đối và yêu cầu đồng sở hữu. Trường hợp này theo pháp luật thì gia đình em phải bắt buộc ký tên đồng sở hữu không ạ? Ngoài ra, cậu em muốn trước khi ký tên đồng sở hữu thì em phải ký giấy xác nhận từ bỏ quyền thừa kế ngôi nhà. Vậy trường hợp em ký xác nhận và không ký xác nhận thì ngôi nhà sẽ được phân xử ra sao ạ? Xét quyền thừa kế thì chỉ xét đến con hay xét đến cháu luôn ạ? Trong trường hợp của gia đình em, có cách nào có thể để hai người dì đứng tên không ạh? Nếu phải tranh chấp ra toà thì phần thắng được bao nhiêu % và hai dì em ở người ngoài có nhất thiết phải có mặt khi xét xử không ạ?

Trả lời: Trước tiên, vì bà bạn đã mất 2 năm (tức năm 2016) và có để lại di chúc để lại nhưng di chúc bị rách thì gia đình bạn có thể yêu cầu Ủy ban nhân dân xã xem xét. Việc xem xét tính hợp pháp của di chúc dựa trên các chứng cứ mà những người có yêu cầu xem xét đưa ra theo quy định tại thời điểm bà bạn mất là Điều 666 Bộ luật dân sự năm 2005:

“1. Kể từ thời điểm mở thừa kế, nếu bản di chúc bị thất lạc hoặc bị hư hại đến mức không thể hiện được đầy đủ ý chí của người lập di chúc và cũng không có bằng chứng nào chứng minh được ý nguyện đích thực của người lập di chúc thì coi như không có di chúc và áp dụng các quy định về thừa kế theo pháp luật.

2. Trường hợp di sản chưa chia mà tìm thấy di chúc thì di sản được chia theo di chúc.

3. Trong thời hiệu yêu cầu chia di sản, trường hợp di sản đã chia mà tìm thấy di chúc thì phải chia lại theo di chúc nếu người thừa kế theo di chúc yêu cầu.”

Nếu trong trường hợp di chúc vẫn có thể áp dụng thì áp dụng theo di chúc mà bà bạn để lại. Nếu bản di chúc không hợp pháp hoặc theo Khoản 1 Điều 666 Bộ luật dân sự năm 2005 thì di sản của bà bạn để lại sẽ được chia thừa kế theo pháp luật cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 676 Bộ luật dân sự năm 2005:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Bạn cần xác định phần di sản của bà để lại có phải là toàn bộ mảnh đất hay không. Nếu mảnh đất là tài sản của riêng bà thì chia di sản của bà với toàn bộ mảnh đất, nếu di sản chỉ là một phần trong mảnh đất thì chỉ chia phần diện tích đất của bà. Nếu di sản của bà được chia theo pháp luật thì những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà có quyền hưởng bao gồm mẹ bạn và những người con khác của bà và những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất khác (nếu có). Những người thừa kế phải phải tiến hành thủ tục thỏa thuận phân chia di sản thừa kế sau đó mới có thể làm thủ tục đăng ký biến động đất đai sang tên đất cho mình. Trường hợp có tranh chấp thì phải khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp về quyền thừa kế.

Nếu mẹ bạn đã mất trước hoặc mất cùng thời điểm với bà thì bạn và nthững người con khác của mẹ sẽ được nhận thừa kế thế vị. Nếu mẹ bạn mất sau bà và tại thời điểm mẹ bạn mất di sản của bà chưa chia thì hiện tại bạn vẫn được hưởng di sản từ mẹ để lại (mẹ được thừa kế từ bà).

Để hai người dì có quyền hưởng di sản thừa kế từ bà để lại thì những người được hưởng di sản của bà phải đồng ý tặng cho phần di sản đó cho hai dì.