Câu hỏi: Xin chào Công ty Luật Minh Gia, Gần đây địa phương tôi nhận được thông báo từ chính quyền về việc xây dựng 1 bãi chôn lấp chất thải tại cánh đồng làng tôi.

Vị trí bãi chôn lấp rất bất cập, gần nhà dân (cách khoảng 500m), ở giữa cánh đồng lúa của làng, gần 1 con sông tưới tiêu nông nghiệp của cả huyện. Theo tôi được biết quy định bãi chôn lấp trong điều kiện này phải cách nhà dân ít nhất 1000m và không gần mặt nước. Người dân chỉ nhận được quyết định, không được trưng cầu dân ý, công khai đánh giá tác động môi trường, kế hoạch và công nghệ xử lý. Một ngày chúng tôi thấy phóng sự ông bí thư thôn ngang nhiên phát biểu là hoan nghênh chủ trương của tỉnh về việc xây bãi chôn lấp mà người dân không hề hay biết.

Xin công ty Luật tư vấn cho tôi: Vị trí bãi chôn lấp như vậy đúng hay sai, điều kiện chính xác là gì? Điều luật nào quy định vấn đề này? Quy trình khảo sát, quyết định bãi chôn lấp như thế nào? Chính quyền không trưng cầu ý dân, không công khai đánh giá điều kiện bãi chôn lấp đúng hay sai? Người dân cần phải khiếu nại và đấu tranh đòi đảm bảo quyền lợi bằng cách nào? Tôi xin chân thành cảm ơn công ty.

Trả lời: Thông tư liên tịch 01/2001/TTLT-BKHCNMT-BXD quy định về yêu cầu lựa chọn bãi chôn lấp chất thải, quy định như sau:

II. LỰA CHỌN ĐỊA ĐIỂM, ĐẦU TƯ VÀ XÂY DỰNG BÃI CHÔN LẤP CHẤT THẢI RẮN

"1. Nguyên tắc chung:

Công tác chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, xây dựng BCL phải tuân theo Nghị định số 52/1999/NĐ-CP ngày 8/7/1999 của Chính phủ về việc ban hành Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng (gọi tắt là Nghị định 52/CP), Nghị định 12/CP ngày 5/5/2000 của Chính phủ về việc sửa đổi một số điều của Nghị định số 52/CP (gọi tắt là Nghị định 12/CP), theo các quy định tại Thông tư này và các văn bản quy phạm pháp luật về đầu tư và xây dựng.

Khi phê duyệt dự án đầu tư BCL phải có phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trường (theo Phụ lục II, Thông tư 490/1998/TT-BKHCNMT ngày 29/4/1998 của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường hướng dẫn lập và thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án đầu tư).

2. Yêu cầu lựa chọn địa điểm BCL

2.1. Địa điểm BCL phải được xác định căn cứ theo quy định xây dựng đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

2.2. Khoảng cách xây dựng từ BCL tới các điểm dân cư, khu đô thị được quy định trong Phụ lục 1 của Thông tư này.

2.3. Việc lựa chọn địa điểm phải căn cứ vào các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, hệ hống hạ tầng kỹ thuật tại khu vực dự kiến xây dựng BCL (quy định tại Phụ lục 2 của Thông tư này).

3. Lựa chọn các mô hình BCL

Tuỳ thuộc vào các đặc tính của từng loại chất thải được chôn lấp và đặc điểm địa hình từng khu vực, có thể lựa chọn các mô hình BCL sau: bãi chôn lấp khô, bãi chôn lấp ướt, bãi chôn lấp hỗn hợp khô-ướt, bãi chôn lấp nổi, bãi chôn lấp chìm, bãi chôn lấp kết hợp chìm nổi và bãi chôn lấp ở các khe núi (được quy định cụ thể tại Phụ lục số 3).

4. Quy mô diện tích BCL:

4.1. Quy mô diện tích BCL được xác định trên cơ sở:

a. Dân số và lượng chất thải hiện tại, tỷ lệ tăng dân số và tăng lượng chất thải trong suốt thời gian vận hành của BCL.

b. Khả năng tăng trưởng kinh tế và định hướng phát triển của đô thị.

4.2. Việc thiết kế BCL phải đảm bảo sao cho tổng chiều dày của bãi kể từ đáy đến đỉnh có thể từ 15 m đến 25 m, tuỳ thuộc vào loại hình BCL và điều kiện cảnh quan xung quanh BCL.

4.3. Tỷ lệ diện tích xây dựng các công trình phụ trợ: đường, đê kè, hệ thống thoát nước, dẫn nước, nhà kho, sân bãi, xưởng, hồ lắng nước rác, hồ xử lý nước, hệ thống hàng rào cây xanh và các công trình phụ trợ khác trong BCL chiếm khoảng 20% tổng diện tích bãi.

Căn cứ vào các đặc điểm trên xác lập quy mô các BCL theo Bảng 2 tại Phụ lục 4 kèm theo Thông tư này.

5. Quy trình lựa chọn BCL.

Việc lựa chọn địa điểm BCL được thực hiện theo 4 bước sau:

- Bước 1: Thu thập các tài liệu liên quan đến yêu cầu của BCL, khối lượng chất thải cần chôn lấp và dự kiến trong tương lai. Quy định về mức độ điều tra khi lập dự án xây dựng BCL được quy định tại Phụ lục 5 của Thông tư này.

- Bước 2: Xác định phương án các địa điểm có khả năng để xây dựng BCL. Các vị trí này có thể được xem xét và đề xuất trên cơ sở nghiên cứu phân tích các bản đồ địa hình, địa chất, địa chất thuỷ văn, bản đồ hiện trạng sử dụng đất đã có, hiện trạng phân bố dân cư. Tổ chức các chuyến khảo sát thực địa.

- Bước 3: So sánh và lựa chọn phương án với các chỉ tiêu của BCL và loại bỏ bớt một số địa điểm dự định. Lựa chọn chính thức, trong bước này so sánh đánh giá chi tiết các địa điểm còn lại trên cơ sở phân tích đánh giá dựa theo các chỉ tiêu: kỹ thuật, kinh tế và xã hội, lựa chọn tối ưu, áp dụng các phương pháp chập bản đồ, tính điểm các chỉ tiêu. Để thực hiện được bước này cần phải có đầy đủ các tài liệu điều tra hiện trạng môi trường, đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tất cả các địa điểm dự định. Từ đó, cho điểm từng yếu tố đối với từng địa điểm và lựa chọn địa điểm thích hợp nhất.

- Bước 4: Sơ phác, mô phỏng phương án địa điểm lựa chọn

Về các công trình xây dựng cơ bản của BCL được quy định tại Phụ lục 6 kèm theo Thông tư này"

Việc khảo sát, xây dựng bãi chôn lấp chất thải do cơ quan Quản lý Nhà nước về đầu tư và xây dựng, và các Cơ quan quản lý nhà nước về Bảo vệ môi trường (sau đây viết tắt là CQQLNNMT); các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài làm công tác dịch vụ môi trường, xây dựng và vận hành bãi chôn lấp chất thải rắn (kể cả các bãi chôn lấp chất thải rắn do các cơ sở sản xuất tự quản lý) thực hiện (1.3 điểm 1 Mục 1 Thông tư này) và không phải khảo sát ý kiến của người dân.

Cụ thể, việc xác định khoảng cách xây dựng bãi chất thải đến khu dân cư sẽ căn cứ theo quy định trong phụ lục 1 thông tư này. Tại phụ lục 1 quy định khoảng cách thích hợp khi lựa chọn bãi chôn lấp như sau:

BẢNG 1- KHOẢNG CÁCH THÍCH HỢP KHI LỰA CHỌN BÃI CHÔN LẤP

Các công trình
Đặc điểm và quy mô công trình
Khoảng cách tối thiểu từ vành đai công trình tới các bãi chôn lấp (m)
Bãi chôn lấp nhỏ và vừa
Bãi chôn
lấp lớn
Bãi chôn lấp rất lớn
1
2
3
4
5
Đô thị
Các thành phố, thị xã, thị trấn, thị tứ...
3000-5000
5000-15000
15000-30000

Theo đó, bãi chôn lấp chất thải cách khu dân cư bao xa sẽ phụ thuộc vào quy mô của bãi chôn lấp này. Với khoảng cách bãi chất thải gần khu dân cư 500m là không đạt yêu cầu.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 162 Luật bảo vệ môi trường năm 2014:

“2. Cá nhân có quyền tố cáo vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường với cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố cáo.”

Do đó, bạn có thể tố cáo việc xây dựng bãi xử lí chất thải không đúng quy cách trực tiếp lên Ủy ban nhân dân huyện để được giải quyết (Điều 143 luật này).