Câu hỏi: Câu hỏi tư vấn: Năm 2015 bà ngoại tôi có làm hợp đồng cho nhận mẹ tôi nhà đất đã được văn phòng nhà đất huyện công chứng và làm sổ đỏ hoàn tất đứng tên mẹ tôi. Đầu năm 2016 cậu tôi xuống nhà chửi và cùng 2 người cậu và một dì út đi kiện lên toà án đòi huỷ giấy sử dụng đất và đòi chia phần tài sản ông ngoại tôi để lại, được toà án thụ lý.

Ông ngoại tôi mất năm 1985, trước khi mất ông ngoại tôi có ở trên mảnh đất hiện tại đang tranh chấp của bà ngoại tôi cho mẹ tôi. Nhà đất trước đó khi mua từ hơn 30 năm trước tới giờ chỉ đứng tên một mình bà ngoại tôi, trong sổ đỏ cũng cấp cho cá nhân bà ngoại tôi chứ không phải cấp cho hộ gia đình.

Năm 2002 ngôi nhà cũ đã đập bỏ và xây lại bằng tiền của ba người là bà ngoại, mẹ và 1 người dì của tôi ở nước ngoài. Những người đi khởi kiện đòi chia tài sản không đóng góp gì cả. Toà án có mời bà ngoại tôi và tất cả các anh chị em của mẹ tôi lên để nói chuyện (ngoài hai dì của tôi đang ở nước ngoài thì không mời). Sau đó lấy lời khai của từng người thì bà ngoại tôi có nói là tài sản này là riêng cá nhân của bà ngoại tôi và bà muốn cho ai thì cho đó là quyền của bà, bà không đồng ý chia. Phần tài sản sau khi ông ngoại tôi mất để lại gồm nhiều nhà đất và bà ngoại tôi đã chia cho cậu dì tôi rồi, những người nào không cho nhà đất thì có cho tiền, vàng. Sau đó có hỏi mẹ tôi và dì thứ 5, thứ 6 thì mẹ tôi và hai dì cũng không đồng ý chia. Khi đó toà án có nói với bà ngoại tôi là do bà không biết luật chứ theo luật là phải chia do có di sản của ông ngoại tôi để lại nhưng bà ngoại tôi vẫn không đồng ý chia. Bây giờ toà án lại gởi giấy tiếp tục mời mẹ tôi lên với nội dung hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Vậy quý công ty cho tôi hỏi:

1. Ba người cậu và dì của tôi có quyền yêu cầu toá án huỷ giấy sử dụng đất mẹ tôi đang đứng tên không? Toà án thụ lý như vậy là có đúng không?

2. Nếu đòi quyền thừa kế thì đã quá 10 năm thì có đòi được không?

3. Nếu đòi chia tài sản chung nhưng bà ngoại, mẹ, hai dì của tôi và cả hai dì đang ở nước ngoài không đồng ý thì có chia được không? Theo như tôi kể ở trên thì nếu đi kiện đòi về gì thì toà án thụ lý là đúng vì hiện tại theo tôi hiểu thì toá án đang thụ lý sai.

Trả lời: Trong trường hợp của bạn thì cậu và dì có quyền làm đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên hủy quyết định giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do mẹ đang đứng tên của chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện nếu có căn cứ chứng minh việc cấp giấy chứng nhận trái pháp luật. Cụ thể, nếu quyền sử dụng đất mặc dù đứng cá nhân bà ngoại nhưng được hình thành trong thời kỳ hôn nhân của ông, bà và không phải tài sản được tặng cho, thừa kế riêng thì được xác định là tài sản chung vợ chồng - tức ông cũng có quyền sử dụng trong đó nên khi ông ngoại mất đi phần di sản mà ông được hưởng trong quyền sử dụng đất sẽ được chia thừa kế theo pháp luật. Do đó, thời điểm năm 2015 bà ngoại tự ý lập hợp đồng tặng cho mẹ bạn mà không có sự đồng ý của các đồng thừa kế còn lại (cậu, dì...) bằng văn bản thì việc Uỷ ban nhân dân cấp huyện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mẹ bạn là không có cơ sở nên khi có đơn yêu cầu Tòa án sẽ thụ lý giải quyết tuyên hủy quyết định cấp giấy và khi quyết định cấp giấy chứng nhận bị hủy thì giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền trên đất cũng sẽ bị hủy theo.

+ Tuy nhiên, nếu có căn cứ chứng minh quyền sử dụng đất thuộc tài sản riêng của bà thì bà có quyền định đoạt. Nên việc bà ngoại lập hợp đồng tặng cho có công chứng và hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là đúng quy định pháp luật. Nên việc khởi kiện của cậu, dì tuyên hủy quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của mẹ bạn là không có căn cứ, cơ sở để giải quyết.

- Thời hiệu khởi kiện về thừa kế,

Theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 về thời hiệu khởi kiện về thừa kế. Cụ thể:

Điều 645. Thời hiệu khởi kiện về thừa kế

Thời hiệu khởi kiện để người thừa kế yêu cầu chia di sản, xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là mười năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.

Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là ba năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.

Như vậy, trong trường hợp của bạn nếu hết thời hiệu khởi kiện về thừa kế 10 năm từ thời điểm mở thừa kế mới phát sinh tranh chấp thì yêu cầu kiện đòi chia thừa kế của các đồng thừa kế (cậu, dì.,.) sẽ không được Tòa án thụ lý giải quyết, nên ai là người đang trực tiếp quản lý thì được quyền tiếp tục quản lý, sử dụng.

Tuy nhiên, khi Bộ luật dân sự năm 2015 có hiệu lực (từ 1.1.2017) thì thời hiệu khởi kiện chia thừa kế sẽ lên 30 năm. Do đó, nếu các cậu, dì của bạn làm đơn khởi kiện vào thời điểm này thì vẫn được Tòa án thụ lý giải quyết phân chia di sản thừa kế vì còn thời hiệu khởi kiện. Cụ thể:

Điều 623. Thời hiệu thừa kế

1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

...

Trong trường hợp cậu, dì lựa chọn khởi kiện ra Tòa để phân chia di sản đối với phần di sản của ông ngoại  (theo điểm khởi kiện năm 2017 -còn thời hiệu khởi kiện) thì dù bà ngoại, mẹ và hai dì bạn không đồng ý chia thì  Tòa án vẫn tiến hành giải quyết.