Câu hỏi: Chào luật minhgia. Chị tôi với anh rể kết hôn được 7 năm có 2 đứa con chung và hiện tại đang mở 1 lò bánh mì. Nhưng trong quá trình kinh doanh lò bánh mì anh chị tôi mắc nợ khoảng 300 triệu. Sau đó anh rể tôi sa vào cờ bạc, rượu chè và mượn một khoảng nợ hơn 100 triệu mà chị tôi không hề hay biết. Sau khi vỡ nợ anh rể tôi bỏ trốn. Hiện tại chị tôi muốn ly hôn đơn phương đồng thời sang lò để trả nợ. Xin luatminhgia tư vấn giúp chị tôi về thủ tục ly hôn đơn phương và phân chia tài sản.

Trả lời: Căn cứ theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về việc xác định tài sản chung của hai vợ chồng, cụ thể:

“1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.

2. Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất, được dùng để bảo đảm nhu cầu của gia đình, thực hiện nghĩa vụ chung của vợ chồng.”

Ngoài ra, tại Điều 37 Luật trên có quy định về nghĩa vụ chung về tài sản chung của vợ chồng, theo đó:

“Vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây:

1. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ chồng cùng phải chịu trách nhiệm;

2. Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;

3. Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung;

4. Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình;

5. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra mà theo quy định của Bộ luật dân sự thì cha mẹ phải bồi thường;

6. Nghĩa vụ khác theo quy định của các luật có liên quan.”

Theo các quy định trên, khối tài sản chung của hai vợ chồng chị gái bạn là cơ sở sản xuất bánh mì, còn đối với khoản tiền 300 triệu mà hai vợ chồng bạn cùng nhau vay để kinh doanh thì được xác định là nợ chung của hai người. Khi vợ chồng chị gái chị ly hôn thì việc phân chia tài sản được giải quyết căn cứ vào Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cụ thể:

“1. Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của hai vợ chồng, Tòa án giải quyết theo quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này.

Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận thì việc giải quyết tài sản khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó; nếu thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định tương ứng tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này để giải quyết.

2. Tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau đây:

a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

d) Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

3. Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật, nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch.

4. Tài sản riêng của vợ, chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung theo quy định của Luật này.

Trong trường hợp có sự sáp nhập, trộn lẫn giữa tài sản riêng với tài sản chung mà vợ, chồng có yêu cầu về chia tài sản thì được thanh toán phần giá trị tài sản của mình đóng góp vào khối tài sản đó, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác.

……..”

Nếu vợ chồng bạn tự thỏa thuận với nhau về việc phân chia tài sản thì việc giải quyết khối tài sản này được thực hiện theo thỏa thuận của các bên, theo đó, có thể thỏa thuận bán cơ sở sản xuất bánh mì để trả khoản nợ chung.

Ngược lại, trường hợp không thỏa thuận được thì một trong các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Về nguyên tắc, tài sản chung của hai vợ chồng sẽ được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau:

Hoàn cảnh của các bên;
Công sức đóng góp của hai người trong việc tạo lập khối tài sản chung;
Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng.

Theo nguyên tắc trên, giá trị lò bánh mì sẽ được chia đôi, khi một trong hai bên muốn nhận cơ sở này thì phải thanh toán cho bên còn lại giá trị tài sản mà họ nhận được. Ngoài ra, đối với khoản nợ chung là 300 triệu của hai vợ chồng chị gái bạn thì theo Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định cả hai đều có trách nhiệm liên đới trong việc trả nợ.

Theo thông tin bạn cung cấp, anh trai bạn còn vay riêng số tiền 100 triệu, tuy nhiên, cần phải xác định rõ số tiền anh rể bạn đứng ra vay có nhằm mục đích phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình hay số tiền trên anh bạn vay để tiêu sài cá nhân (dùng để đánh bạc, vui chơi,…). Nếu số tiền đó anh rể bạn vay riêng để đánh bạc thì chị gái bạn không phải chịu trách nhiệm đối với 100 triệu này.

Ngoài ra, chị gái bạn muốn ly hôn nhưng anh rể không đồng ý thì chị của bạn có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn đơn phương khi có đủ căn cứ. Về trình tự, thủ tục đơn phương ly hôn bạn có thể tham khảo bài viết sau: “Thủ tục xin ly hôn đơn phương”.