Câu hỏi: Năm 1995 gia đình tôi có một diện tích đất khai hoang nhưng không có nhu cầu sử dụng nên đã cho Hạt kiểm lâm huyện mượn đất để xây dựng trụ sở kiểm lâm tại xã. Nội dung giấy cho mượn đất nêu rõ khi nào trụ sở kiểm lâm chuyển đi thì sẽ trả lại đất và gia đình tôi trả lại tiền. Bây giờ gia đình tôi xin đứng tên của giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có được không?

Chào Luật sư nhờ luật sư tư vấn giùm tôi vấn đề như sau: Năm 1995 gia đình tôi có một diện tích đất khai hoang nhưng không có nhu cầu sử dụng nên đã cho Hạt kiểm lâm huyện mượn đất để xây dựng trụ sở kiểm lâm tại xã. Nội dung giấy cho mượn đất nêu rõ khi nào trụ sở kiểm lâm chuyển đi thì sẽ trả lại đất và gia đình tôi trả lại tiền (có giấy viết tay cho mượn đất và xác nhận của UBND xã lúc đó). Năm  2014 Hạt kiểm lâm đã tự ý đề nghị cấp giấy chứng nhận QSDĐ cho diện tích đất nói trên nhưng không được. Lúc đó gia đình tôi có liên hệ địa chính xã để tìm hiểu mới biết trong bản đồ địa chính thửa đất không đứng tên gia đình tôi mà đứng tên của hạt kiểm lâm. Xin hỏi: 1.Nay gia đình tôi có đề nghị được đứng tên thửa đât đã cho mượn không vì tôi sợ nếu để lâu quá cơ quan thẩm quyền sẽ cấp giấy chứng nhận QSDĐ cho hạt kiểm lâm. 2.Tuy giao ước khi nào hạt kiểm lâm chuyển đi thì gia đình tôi mới nhận lại đất, nhưng gia đình tôi muốn đòi lại đất bây giờ được không. Cảm ơn Luật sư.

Trả lời: Căn cứ Điều 101 Luật đất đai năm 2013 quy định về cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất như sau:

"Điều 101. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất:

1. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành mà không có các giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này, có hộ khẩu thường trú tại địa phương và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất xác nhận là người đã sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp thì được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất và không phải nộp tiền sử dụng đất.

2. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này nhưng đất đã được sử dụng ổn định từ trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 và không vi phạm pháp luật về đất đai, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt đối với nơi đã có quy hoạch thì được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.”

Như vậy, bạn chỉ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi có hộ khẩu thường trú tại địa phương, hoặc đã sử dụng ổn định lâu dài mảnh đất này từ trước tháng 7 năm 2014 mà không có tranh chấp gì. Do vậy, trước hết bạn nên đòi lại mảnh đất từ Hạt kiểm lâm để tránh tình trạng có tranh chấp xảy ra, nếu kiểm lâm đồng ý trả lại đất thì bạn có thể làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nhưng nếu bên kiểm lâm không đồng ý trả lại đất và xảy ra tranh chấp thì sẽ không thể xin cấp giấy chứng nhận. Khi đó bạn sẽ phải làm đơn khởi kiện đòi lại đất, sau khi có quyết định của tòa án xem mảnh đất thuộc về bên nào thì bạn mới có thể đăng ký quyền sử dụng đất.

Bộ luật Dân sự 2005 có quy định:
“Hợp đồng mượn tài sản là thỏa thuận giữa các bên, theo đó, bên cho mượn giao tài sản cho bên mượn để sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền, còn bên mượn phải trả lại tài sản đó khi hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đã đạt được”.

Quyền sử dụng đất ở đây cũng là một tài sản. Như vậy, nếu hợp đồng của bạn với Hạt kiểm lâm là hợp đồng mượn đất thì đất này vẫn thuộc sở hữu của bạn, Hạt kiểm lâm chỉ có quyền sử dụng trong thời gian thuê đất và phải trả lại khi đến thời hạn. Tuy nhiên, nếu trong hợp đồng cho thuê của bạn không xác định thời hạn thì việc đòi lại đất cũng trở nên khó khăn hơn, bởi hai bên đã thỏa thuận rõ là khi nào kiểm lâm chuyển đi thì bên bạn mới lấy lại đất. Do vậy trước hết hai bên cần thỏa thuận về việc trả lại đất, nếu bên kiểm lâm không trả thì bạn có thể kiện đòi đất.