Câu hỏi: Nhờ Luật sư tư vấn giúp. Bố mẹ tôi sinh được 5 người con (01 trai, 04 gái), sử dụng một thửa đất từ những năm 1954. Bố tôi mất năm 1968, khi cụ mất không để lại di chúc. Năm 2004, trong khi tôi đi vắng, mẹ và các anh chị em tôi đã thống nhất chuyển mảnh đất trên cho vợ chồng chị gái tôi (trong hồ sơ cấp GCN cho vợ chồng chị gái tôi có xác nhận của mẹ tôi, của UBND xã), UBND huyện cấp GCN cho vợ chồng chị gái tôi năm 2004. Mẹ tôi mất năm 2013. Tôi xin hỏi, việc cấp GCN như trên của UBND huyện có đúng quy định không (có đảm bảo quy định về thừa kế không)? Tôi muốn đòi quyền lợi của mình ở phần di sản đất của bố tôi có được không? Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: Theo Điều 11 sắc lệnh số 97/SL năm 1950 thì
“trong lúc còn sinh thời người chồng góa vợ hay vợ góa, các con đã thành niên có quyền xin chia phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người chết, sau khi đã thanh toán tài sản chung”
. Theo đó mặc dù sắc lệnh số 97/SL không có điều nào quy định về thành phần tài sản chung của vợ chồng nhưng có thể hiểu chế độ tài sản của vợ chồng được áp dụng theo tinh thần của các sắc lệnh trước là chế độ cộng đồng toàn sản. Theo chế độ này thì toàn bộ tài sản của vợ chồng dù có trước hoặc được tạo dựng trong thời kỳ hôn nhân, không phân biệt về nguồn gốc, công sức tạo dựng... đều thuộc khối tài sản chung của vợ chồng. Do đó thửa đất này là tài sản chung của bố mẹ bạn, khi bố bạn mất, mẹ bạn chỉ có quyền định đoạt 1 nửa tài sản này.

Tuy nhiên bố bạn chết năm 1968, về thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế, theo quy định tại Điều 623 Bộ luật dân sự năm 2015 thì:

"Điều 623. Thời hiệu thừa kế

1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.

…”.

Đồng thời, Công văn số 01/GĐ-TANDTC năm 2018 có quy định như sau:

“[…]
Đối với trường hợp thừa kế mở trước ngày 10-9-1990 thì thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế là bất động sản được thực hiện theo quy định tại Điều 36 của Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 19-10-1990 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lệnh Thừa kế, cụ thể là: thời hiệu khởi kiện được tính từ ngày 10-9-1990.”

Theo đó, bố bạn chết năm 1968, thời hiệu sẽ được tính từ ngày 10/09/1990 (ngày có hiệu lực của Pháp lệnh thừa kế). Căn cứ Nghị quyết số 58/1998/NQ-UBTVQH của UBTVQH, thời gian từ ngày 1/7/1996 đến ngày Nghị quyết này có hiệu lực (ngày 1/1/1999) không tính vào thời hiệu trong thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, đối với giao dịch dân sự về nhà ở được xác lập trước ngày 1/9/1991. Do đó đối với trường hợp chết trước ngày 10/09/1990, thời hiệu khởi kiện chia thừa kế là đến hết 09/03/2023. Như vậy tính đến thời điểm hiện tại, thời hiệu thừa kế với phần di sản của bố bạn để lại đã hết, bạn không còn quyền khởi kiện đòi quyền lợi của mình ở phần di sản của bố bạn nữa.

Đối với việc mẹ và các anh chị em của bạn thống nhất chuyển mảnh đất trên cho vợ chồng chị gái bạn vào năm 2004, lúc này chưa hết thời hạn chia thừa kế (30 năm tính từ 10/09/1990) nên người đang quản lý phần tài sản của bố bạn là mẹ bạn chưa xác lập quyền sở hữu đối với tài sản này, do đó mẹ bạn chỉ có toàn quyền quyết định một nửa khối tài sản chung thuộc quyền sở hữu của mẹ bạn, mẹ bạn có toàn quyền quyết định việc chuyển nhượng, tặng cho một nửa mảnh đất này cho bất kỳ ai. Một nửa còn lại thuộc quyền sở hữu của bố bạn, bố bạn mất thì trở thành di sản, phần di sản này khi muốn tặng cho cho ai đều cần có sự đồng ý của tất cả các người thừa kế trong đó có bạn. Do đó việc mẹ bạn chuyển/tặng cho mảnh đất cho vợ chồng chị gái bạn là chưa đúng quy định của pháp luật, đối với một nửa tài sản chung thuộc quyền sở hữu của mẹ bạn thì việc tặng cho này chỉ cần có sự đồng ý của mẹ bạn chứ không cần sự đồng ý của các con. Tuy nhiên đối với một nửa còn lại vẫn là di sản của bố bạn thì còn cần sự đồng ý của tất cả người thừa kế, việc tặng cho mà không có sự đồng ý của một trong những người thừa kế là bạn là việc tặng cho chưa đúng quy định pháp luật. Theo đó việc UBND huyện cấp Giấy chứng nhận như vậy là chưa đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên đã hết thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế của bố bạn nên bạn không còn quyền khởi kiện đòi quyền lợi.