Câu hỏi: Chào văn phòng luật, xin cho tôi tư vấn luật thừa kế về chia di sản thừa kế theo pháp luật như sau: Bà cố ngoại em đã mất, nhà của bà cố em hiện tại do bà ngoại và mẹ em ở. Bà cố em có 2 người con là bà ngoại em và ông 2. Ông 2 em đã mất nhưng còn 1 người con trai, cháu nội và cháu ngoại của bà cố em vẫn còn sống đầy đủ. Khi bà cố em mất không để lại di chúc gì, chỉ nói miệng là nhà để lại cho mẹ em, có người trong nhà và hàng xóm nghe.

Trong thời gian chung sống, mẹ và ngoại em nảy sinh mâu thuẫn nên ngoại em muốn bán nhà đi, nhưng ngoại em nói rằng nhà này là của ông cố em bán nhà lúc trước cách đây 20 năm lấy tiền xây cho và nói bà cố em di chúc lại cho bà ngoại em nên nhà này là của ngoại em. Vì vậy khi bán không chia cho con cháu, chỉ cần có chữ kí của bà ngoại em là đủ, không cần tới cháu nội hay cháu ngoại kí (mặc dù cho tới thời điểm này vẫn không thấy mặt mũi tờ di chúc như ngoại em đã nói).

Vậy cho em xin hỏi như vậy là đúng không? Ngoại em có được quyền bán hay không nếu các người cháu không đồng ý. Và nếu đồng ý thì tài sản là ngôi nhà được chia như thế nào?

Trả lời: Theo thông tin cung cấp thì di sản là căn nhà thuộc quyền sở hữu của bà cố bạn. Do đó, thời điểm bà cố mất không để lại di chúc thì toàn bộ di sản trên sẽ được chia theo pháp luật cho người thừa kế hợp pháp là bà ngoại và ông 2 trên (việc bà cố có nói để lại cho mẹ bạn nhưng không được lập thành văn bản chỉ nói bằng miệng thì không có giá trị pháp lý). Tuy nhiên, vì Ông 2 đã mất nên sẽ phải xác định ông mất trước hay mất sau ngày bà cố bạn mất. Trong trường hợp mất trước thì người con trai của ông 2 sẽ là người thừa kế thế vị đối với phần di sản mà ông 2 được hưởng, trường hợp ông 2 mất sau khi bà cố đã mất thì phần di sản mà ông 2 được hưởng sẽ được chia thừa kế theo pháp luật cho vợ và con trai của ông.

Đồng thời, bà ngoại cung cấp thông tin ngôi nhà hiện tại là do ông cố bán đất xây dựng cho và nói bà cố di chúc lại cho bà ngoại nhưng không cung cấp được chứng cứ chứng minh thì việc bà ngoại dựa vào đó để tự mình bán mà không cần chữ ký của những người thừa kế khác là không đúng quy định pháp luật. Do đó, trong trường hợp của bạn sẽ áp dụng quy định sau của Bộ luật dân sự năm 2015 để giải quyết. Cụ thể:

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

...

Điều 652. T
hừa kế thế vị

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.

Như vậy, việc bà ngoại muốn tự mình bán tài sản trên mà không có sự đồng ý của người con trai ông 2 (người thừa kế của ông 2) thì bà ngoại bạn không thể thực hiện giao dịch mua bán được, trường hợp bà ngoại vẫn thực hiện mua bán thì giao dịch trên được xác định là không có giá trị pháp lý. Tuy nhiên, trong trường hợp con trai ông 2 đồng ý cho bà ngoại bán thì phân chia di sản sẽ do hai bên thỏa thuận với nhau, nếu không thỏa thuận được thì phần di sản trên sau khi bán sẽ được chia đều cho các thừa kế.