Câu hỏi: Nội dung tư vấn: Năm 2012 anh trai tôi là Lê Văn C có bàn với gia đình mượn sổ đỏ của căn nhà mẹ tôi sở hữu đi vay vốn ngân hàng với mức vay khoảng 50 triệu đồng, khi đó do tin tưởng là chị và anh tôi  đã bàn bạc rõ, nên tôi không hỏi thêm mà ký tên đồng ý ủy quyền cho vay vốn.

Đến 2/03/2017 khi ngân hàng thông báo về việc Lê Văn C vay tiền với số tiền lên đến 150 triệu đồng và không trả lãi từ năm 2012 đến giờ nên tổng số tiền phải trã lên tới 200 triệu đồng,và Lê Văn C nói không có khã năng trã nợ, mặc dù hiện tại đã có nhà riêng và công việc ổn định. Tôi viết thư này xin hỏi luật sư là việc lê văn cáo trước kia nói chỉ vay 50 triệu mà vay tới 150 triệu và không trả nợ vay vốn ngân hàng có phạm vào tội lừa đảo,hay không và tôi có thể khởi kiện lê văn cáo về tội lừa đảo được hay không? và có khởi kiện lê văn cáo,buộc hắn phải trã nợ cho ngân hàng,không để ngân hàng phát mãi căn nhà mẹ tôi đang ở được hay không? Tôi rất vui khi nhận được sự tư vấn của luật sư.

Trả lời: Thứ nhất, việc anh Lê Văn C có phạm vào tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay không?

Bộ luật hình sự 1999 sửa đổi bổ sung 2009 quy định về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như sau: Điều 139. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản:

"
Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.”

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản được hiểu là hành vi dùng thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu, người quản lý tài sản tin nhầm giao tài sản cho người phạm tội để chiếm đoạt tài sản đó.

Trong trường hợp này, giữa anh và anh C thực hiện với nhau một hợp đồng ủy quyền để vay vốn ngân hàng. Đây là một giao dịch dựa trên sự thỏa thuận giữa các bên. Nội dung của hợp đồng ủy quyền là anh C sẽ thay gia đình anh thực hiện một giao dịch dân sự đó là vay vốn ngân hàng. Tuy nhiên, trên thực tế là vay số tiền này cho anh C sử dụng. Trong thư anh có nói rằng các bên thỏa thuận ủy quyền cho anh C vay 50 triệu nhưng không nói về việc có ghi rõ trong hợp đồng hay không. Nếu trong hợp đồng ủy quyền có nêu rõ chỉ ủy quyền cho anh C vay 50 triệu thì bên ngân hàng sẽ không thể cho vay 150 triệu được. Vì vậy dấu hiệu “
gian dối”
ở đây chưa thực sự biểu hiện.

Theo quy định tại Điều 562 Bộ Luật dân sự 2015:

“Hợp đồng ủy quyền là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên ủy quyền, bên ủy quyền chỉ phải trả thù lao nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.
”

Như vậy, hành vi của anh C chưa đủ căn cứ để cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà chỉ là quan hệ dân sự.

Thứ hai, anh có thể khởi kiện yêu cầu anh C trả nợ ngân hàng được hay không?

Trong trường hợp này, tuy gia đình anh đứng ra vay tiền cho anh C nhưng gia đình anh lại là chủ thể trực tiếp thực hiện vay, thể hiện trên giấy vay nợ. Do vậy hợp đồng vay tài sản ở đây được xác lập giữa bên cho vay ( ngân hàng ) với  gia đình anh chứ không phải là anh C. Do đó, gia đình anh với tư cách là bên vay tài sản phải có nghĩa vụ trả đủ tiền đã vay khi đến hạn và các khoản lãi phát sinh.

Gia đình bạn có quyền yêu cầu anh C hoàn trả số tiền đã vay, nếu anh C không thực hiện hoàn trả thì gia đình bạn có thể khởi kiện lên Tòa án nhân dân nơi anh C cư trú để yêu cầu giải quyết.