Câu hỏi: Luật sư tư vấn về chia thừa kế trong trường hợp bố mẹ chết không để lại di chúc hoặc có di chúc nhưng không hợp pháp theo quy định của pháp luật

Luật sư tư vấn về:
Kính gửi Công ty Luật Minh Gia!Hiện tại tôi đang gặp vấn đề về tranh chấp Quyền sử dụng đất. Rất mong nhận được sự tư vấn của Công ty Luật Minh Gia trong trường hợp này. Nội dung cụ thể như sau: Hai vợ chồng A và B lấy nhau có 1 mảnh đất diện tích 300m2 sổ đỏ riêng chính chủ. Hai vợ chồng A và B có 04 người con là C (Con trai), D (Con gái), E (Con gái) và F (Con trai).+ Năm 1999 Hai vợ chồng A và B cho con trai F (con út) 100m2 đất xây dựng nhà ở (Nhà kiên cố) và đã tách sổ đỏ riêng.+ Năm 2004 Hai vợ chồng A và B cho con trai C (con cả) 100m2 nhưng chưa tách sổ đỏ. Con trai cả C xây dựng nhà ở kiên cố (02 tầng + 01 tum) nhưng không xin Giấy phép xây dựng, không có hồ sơ hoàn công (không có giấy tờ chứng minh thời điểm xây dựng).+ Năm 2004 Con trai cả C xây dựng cho hai vợ chồng A và B 01 nhà kiên cố trên diện tích đất 100m2 còn lại.+ Năm 2007 Người vợ B mất nhưng không để lại di chúc.+ Năm 2009 Người chồng A cho con gái (D + E) tiền mặt và tuyên bố sẽ không chia đất cho 02 người con gái. (Nói miệng, không có người làm chứng)+ Năm 2009 Người chồng A mất có di chúc miệng (Không có người làm chứng) cho 02 con trai (C+F) về việc chia đôi 100m2 còn lại cho 2 người (C và F). Người chồng A giao cho người con trai cả C giữ sổ đỏ (Phần đất của người con trai cả C và phần đất chung)+ Hiện nay người con trai F (con trai út) + 2 người con gái (D+E) muốn khởi kiện đòi phân chia lại phần đất của người con trai cả C và 100m2 đất chung còn lại. Tôi muốn hỏi: Trong trường hợp nếu khởi kiện ra tòa án, xét xử theo luật đất đai của Việt Nam Phần đất của người con trai cả C và phần đất chung sẽ được phân định như thế nào? Kính mong nhận được sự tư vấn của Quý công ty!

Trả lời: Năm 1999 Hai vợ chồng A và B cho con trai F (con út) 100m2 đất xây dựng nhà ở (Nhà kiên cố) và đã tách sổ đỏ riêng. Năm 2004 Hai vợ chồng A và B cho con trai C (con cả) 100m2 nhưng chưa tách sổ đỏ. Như vậy, phần đất 200m2 còn lại vẫn thuộc quyền sở hữu chung của ông A và bà B.

Điều 650 Bộ luật dân sự 2015 quy định về những trường hợp thừa kế theo pháp luật:

“1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

b) Di chúc không hợp pháp;

...

2. Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:

a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;

b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;

c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.”

Điều 651 BLDS 2015 quy định về Người thừa kế theo pháp luật:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Bà B mất không để lại di chúc, phần tài sản của bà B là 100m2 đất, sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất gồm có: ông A và các con là C, D, E, F.

Khoản 5 Điều 630 BLDS 2015 quy định về Di chúc hợp pháp:
“5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp, nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó những người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn năm ngày, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực.”

Di chúc của ông A không có hiệu lực pháp luật, phần tài sản của ông A (100m2 đất + 20m2 đất thừa kế của bà B) sẽ được chia theo pháp luật, tức là được chia đều cho 4 người con C, D, E, F (mỗi người 30m2 đất).

Như vậy mỗi người con C, D, E, F sẽ nhận được 50m2 đất thừa kế. Các anh chị có thể thỏa thuận với nhau về việc định giá tài sản, ai nhận đất, ai nhận tiền. Nếu không thỏa thuận được thì phần tài sản sẽ được bán để chia.

Trân trọng !