Câu hỏi: Xin chào anh/chị luật sư công ty luật Minh Gia. Tháng 6 năm 2015 em có ký hợp đồng dài hạn với công ty nước ngoài. (hiện tại công ty đó chưa hoạt động ở Việt Nam và đang trong quá trình làm thủ tục lập văn phòng đại diện ở VN nên đã nhận em vào làm). Trong thời gian này thì công ty cho em đi học.

Nội dung cần tư vấn:
Trong hợp đồng lao động có nói nếu em nghỉ việc không có lý do hợp lý sẽ bồi thường cho Công ty 20.000usd và trả lương hàng tháng là 5 triệu. Nhưng hiện tại thì có tháng công ty trả lương và có tháng không trả. Và theo luat lao động VN công ty sẽ đóng cho em 2 loai bảo hiểm. Nhưng đã hơn 1 năm Công ty không đóng 2 loại bảo hiểm. Do em đã có gia đình, đi học xa con em thì gủi bà ngoại chăm cháu dùm. Gần đây sức khỏe con em yếu do cháu bị động kinh. Bà ngoại cháu cũng lớn tuổi hay bị lên máu. Nên em có gủi đơn xin phép thôi việc. Nhưng công ty trả lời không cho e nghỉ việc vì lý do cá nhân. Theo điều 36 quy định thì đến 45 ngày công ty không giải quyết cho em nghỉ. Lúc đó em nghỉ em có bị bồi thường hợp đồng là 20.000 usd không? Vì công ty không chấp nhận lý do xin nghỉ của em. Còn tiền phí đào tạo em sẽ trả lại nếu công ty yêu cầu. Xin anh/chị giải đáp thắc mắc dùm em. Hiện giờ em rất hoan mang là không biết em có bị bồi thường 20.000usd theo hợp đồng không. Xin cám ơn anh/chị trước!

Trả lời: Thứ nhất, về việc bồi thường khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động

Căn cứ theo quy định tại Điều 37 Bộ luật Lao động 2012:

"Điều 37.
Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động

1. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn trong những trường hợp sau đây:

a) Không được bố trí theo đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động;

b) Không được trả lương đầy đủ hoặc trả lương không đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động;

c) Bị ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động;

d) Bản thân hoặc gia đình có hoàn cảnh khó khăn không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động;

...

2. Khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định tại khoản 1 Điều này, người lao động phải báo cho người sử dụng lao động biết trước:

a) Ít nhất 3 ngày làm việc đối với các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c và g khoản 1 Điều này;

b)
Ít nhất 30 ngày nếu là hợp đồng lao động xác định thời hạn
; ít nhất 03 ngày làm việc nếu là hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng đối với các trường hợp quy định tại điểm d và điểm đ khoản 1 Điều này;

3. Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, nhưng phải
báo cho người sử dụng lao động biết trước ít nhất 45 ngày
, trừ trường hợp quy định tại Điều 156 của Bộ luật này."

Theo thông tin bạn cung cấp, bạn với công ty ký hợp đồng lao động dài hạn hạn, nhưng bạn không đề cập rõ về loại HĐLĐ đó là có thời hạn hay không xác định thời hạn. Nếu là hợp đồng không xác định thời hạn thì bạn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với công ty nhưng phải báo trước cho công ty biết trước ít nhất 45 ngày. Đối với HĐLĐ có thời hạn thì với lý do bạn cung cấp là “công ty đã không trả đủ lương và đóng bảo hiểm cho bạn theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng lao động và việc bạn xin nghỉ việc là có lý do chính đáng vì con bạn và mẹ vợ bạn gặp vấn đề về sức khỏe khiến bạn không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động được nữa” thì bạn có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ nhưng bạn phải báo trước cho công ty biết trước ít nhất 30 ngày.

Trường hợp đáp ứng thời hạn báo trước trên thì việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ của bạn là đúng luật và bạn không phải bồi thường 20.000 USD.

Thứ hai, về việc bồi thường chi phí đào tạo nghề

Trong trường hợp này bạn đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật, do vậy, việc bồi thường chi phí đào tạo phải căn cứ vào cam kết mà bạn và công ty đã thỏa thuận về các trường hợp bồi thường chi phí đào tạo. Theo đó, nếu trong cam kết giữa bạn và công ty có thỏa thuận trong mọi trường hợp chấm dứt hợp đồng lao động đều phải bồi thường chi phí đào tạo, thì bạn sẽ phải bồi thường chi phí đào tạo theo thảo thuận mà bạn đã cam kết. Trường hợp trong cam kết không có thỏa thuận khi bạn đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động phải bồi thường chi phí đào tạo thì phía công ty hoàn toàn không có cơ sở để yêu cầu bạn bồi thường chi phí đào tạo khi chấm dứt hợp đồng.