Câu hỏi: Xin chào luật sư, cho tôi hỏi về tài sản thừa kế được chia thế nào nếu không có di chúc và hưởng thừa kế thế vị cụ thể: Gia đình tôi đang muốn phân chia quyền sử dụng do bố mẹ chúng tôi để lại, mẹ tôi chết năm 1977, bố tôi chết năm 1998 không để lại di chúc. Bố mẹ chúng tôi chỉ sinh được 08 người con, trong đó môt bà chị đã chết năm 1945 (lúc 2 tuổi), một bà chị khác đã chết năm 1974 (có chồng và 03 người con).

Hiện tại, trên đất có vợ chồng người con trai cả của bà chị đã chết năm 1974 sinh sống. Gia đình tôi cho các cháu ở nhờ, trông nom đất đai, anh chị em chúng tôi đi làm công tác xa, thỉnh thoảng mới về quê chơi. Đến nay, anh chị em chúng tôi muốn làm GCNQSD đất, vậy xin hỏi luật sư 03 người con của bà chị (đã chết năm 1974) có được hưởng thừa kế, thế vị hay không? Rất mong nhận được sớm sự hướng dẫn của luật sư! Xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: Thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế quy định tại Điều 623Bộ luật dân sự năm 2015:

“1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;

b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.

2. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.

3. Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.”

Thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế đối với bất động sản là 30 năm, tuy nhiên Tiều mục 2.2 Mục 2 Phần I Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP quy định:

“2.2. Thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế

a) Đối với trường hợp thừa kế mở trước ngày 01/7/1996, thì thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế được thực hiện theo quy định tại Điều 36 của Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 và hướng dẫn tại Nghị quyết 02/HĐTP ngày 19/10/1990 của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao "hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lệnh Thừa kế".

Khoản 4 Điều 36 Pháp lệnh thừa kế năm 1990 số 44-LCT/HĐNN8 quy định:

“ 4- Đối với các việc thừa kế đã mở trước ngày ban hành Pháp lệnh này thì thời hạn quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này được tính từ ngày công bố Pháp lệnh này.”

- Xác định thời hiệu khởi kiện yêu cầu phân chia di sản thừa kế:

+ Với phần di sản của mẹ bạn: mẹ bạn mất trước ngày 19/10/1990 nên thời hiệu yêu cầu phân chia di sản là 30 năm tính từ ngày 19/10/1990, hiện tại thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế vẫn còn.

+ Với phần di sản của bố bạn: bố bạn mất năm 1998 nhưng bạn không cung cấp ngày tháng bố bạn mất nên không thể xác định cụ thể cho bạn, bạn căn cứ vào ngày, tháng bố bạn mất, nếu thời gian bố bạn đã mất cách đây từ đủ 30 năm trở lên thì thời hiệu yêu cầu phân chia di sản đã hết.

Để có thể phân chia di sản thừa kế thì cần phải có sự đồng ý của tất cả các đồng thừa kế và có văn bản cùng xác nhận là đồng thừa kế hoặc các thừa kế không có tranh chấp về hàng thừa kế và đều thừa nhận di sản do người chết để lại chưa chia. Khi đó, di sản này sẽ được chuyển thành tài sản chung của các thừa kế và được giải quyết như quy định nêu trên. Thắc mắc của bạn về quyền thừa kế thế vị của 3 người con của bà chị đã chết, theo quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự năm 2015 về thừa kế thế vị:
“Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.”

Theo thông tin bạn cung cấp thì người chị mất năm 1974, mẹ mất năm 1977, bố mất năm 1998. Như vậy, chị mất trước bố mẹ, do đó con của người chị sẽ được hưởng phần di sản mà người chị này được hưởng nếu còn sống theo quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự năm 2015nêu trên, tức là 3 người con của người chị sẽ được thừa kế thế vị.