Câu hỏi: Câu hỏi tư vấn: Bà tôi trước thuộc công nhân của nông trường, khi bà tôi nhân công tác, nông trường có giao cho bà tôi 1 lô đất để canh tác. Năm 1973 gia đình bà tôi có khai hoang thêm một mảnh đất liền kề  với lô đât của nông trường đã giao cho bà tôi, đến năm 1997 nông trường chuyển đất cho UBNN xã dãy đất lan hạ theo mặt đường để quy hoạch thành đất bán quán theo quy hoạch của chợ,

Dãy đất lan hạ không bao gồm đất mà gia đình bà tôi đã khai hoang vì đất đó không thuộc của nông trường và dãy đất lan hạ thuộc 1 phần đất bà tôi được nhận canh tác nên được ưu tiên mua mảnh đất lan hạ đó. Gia đình bà tôi được ưu tiên mua 1 mảnh đất thuộc đất được bán theo quy hoạch ( 78m2) mảnh đất bà tôi mua liền kề với mảnh mất bà tôi đã khai hoang, từ năm 1973 đến nay gia đình bà tôi vẫn sử dụng bình thường.  Năm 2014 UBNd xã đã xây dựng mương tiêu thủy ngay trên mảnh đất bà tôi đã khai hoang, nhưng gia đình bà tôi không nhận được bất kỳ thông báo và sự vận động nào về việc mương được xây dưng trên mảnh đất đó.

Tôi xin hỏi việc xã xây mương tiêu thủy ngay trên mảnh đất gia đình bà tôi khai hoang có được phép hay không và trước khi xã xây mương có cần thông báo vận động hay đền bù cho gia đình bà tôi hay không? gia đình bà tôi có được quyền lợi gì hay không? Tôi rất mong nhận được email tư vấn phản hồi của luật sư. Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: -Thứ nhất, do việc xây dựng mương tiêu thủy nhằm phục vụ lợi ích kinh tế cho các hộ dân trong địa phương nên khi có quyết định thu hồi lại phần đất khai hoang để tiến hành thì đương nhiên Uỷ ban xã có quyền xây dựng trên đó. Tuy nhiên, phải có quyết định thu hồi, thông báo rõ ràng cho gia đình (đang sử dụng đất) và lập phương án bồi thường (nếu có). Theo đó, việc Uỷ ban xã không có thông báo tới gia đình mà tự ý lấy đất để xây dựng trái quy định pháp luật.

-Thứ hai, quyền lợi khi bị thu hồi đất đối với diện tích đất khai hoang.

Để xác định việc gia đình có nhận được khoản bồi thường hay không sẽ phải chứng minh nguồn gốc đất khai hoang đang sử dụng có đủ điều kiện để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay không. Theo đó, với thông tin bạn cung cấp thì mảnh đất hiện nay Uỷ ban xã lấy để xây dựng mương tiêu thủy có nguồn gốc do bà khai hoang sử dụng ổn định từ 1973. Nên trong trường hợp gia đình bạn có xác nhận của chính quyền xã về đất sử dụng ổn định lâu dài, không có tranh chấp, xác nhận của các hộ gia đình xung quanh về thời điểm sử dụng đất. Đồng thời, trên hồ sơ địa chính xã  có thể hiện thiết kế bản vẽ đối với phần diện tích này thì đáp ứng ứng đủ điều kiện để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo khoản 2 Điều 101 Luật đất đai năm 2013. Cụ thể:

Điều 101. Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất

....

2. Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này nhưng đất đã được sử dụng ổn định từ trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 và không vi phạm pháp luật về đất đai, nay được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị, quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt đối với nơi đã có quy hoạch thì được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.

Đồng thời, Điều 13
Nghị định 47/2014/NĐ-CP
quy định về bồi thường về đất cho người đang sử dụng đất mà không có giấy tờ về quyền sử dụng đất như sau:
“ 1. Khi Nhà nước thu hồi đất mà người sử dụng đất không có giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại các Khoản 1, 2 và 3 Điều 100 của Luật Đất đai và Điều 18 của Nghị định số 43/2014/NĐ - CPmà đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất quy định tại Điều 101 và Điều 102 của Luật Đất đai, các Điều 20, 22, 23, 25, 27 và 28 của Nghị định số 43/2014/NĐ - CP thì
được bồi thường về đất.
2. Trường hợp người có đất thu hồi được bồi thường bằng tiền thì số tiền bồi thường phải trừ khoản tiền nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước”.

Như vậy, trong trường hợp gia đình bạn đáp ứng đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng do phải thu hồi thực hiện dự án xây dựng mương tiêu thủy nên không giải quyết việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng quyền lợi của là vẫn được bồi thường về đất và tài sản trên đất nếu có.

Trường hợp, Uỷ ban nhân dân không lập phương án bồi thường thì gia đình sẽ làm đơn khiếu nại gửi trực tiếp chủ tịch Uỷ ban nhân dân để được giải quyết quyền lợi.