Câu hỏi: Gia đình ông bà bạn tôi có 03 người con, ông bà bạn tôi đều đã chết năm 2005. khi chết họ không để lại di chúc. Ba người con của họ thì hai người con đều đã chết chỉ còn 01 người con là mẹ của bạn tôi. nay mẹ bạn tôi muốn tặng cho bạn tôi khối di sản thừa kế do ông bà ngoại để lại có được không và phải làm như thế nào ( hai người bác của bạn tôi đều chết sau ông, bà và họ đều có mỗi người 01 người con).

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp, ông bà mất không để lại di chúc. Do đó, tài sản của ông bà để lại sẽ trở thành di sản thừa kế và được chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a)
Hàng thừa kế thứ nhất
gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”.

Căn cứ quy định nêu trên thì hàng thừa kế thứ nhất của ông bà đó là: 3 người con. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Đó chiếu với trường hợp của bạn, hai người con của ông bà đã mất và mất sau ông bà. Do đó, cháu sẽ được hưởng phần di sản thừa kế của ông bà khi bố (mẹ) đã mất.

Tại Điều 623 Bộ luật dân sự 2015 quy định về thời hiệu thừa kế như sau:

“
Điều 623. Thời hiệu thừa kế

1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;

b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.

2. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.

3. Thời hiệu yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sản của người chết để lại là 03 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế.”.

Như vậy, theo quy định trên thì thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Khi hết thời hạn trên thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.

Ngoài ra, căn cứ tại công văn số: 01/GĐ-TANDTC có quy định như sau:

“Tòa án áp dụng khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 về thời hiệu thừa kế để thụ lý, giải quyết vụ án dân sự "Tranh chấp về thừa kế tài sản”. Theo đó, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản kể từ thời điểm mở thừa kế.

Đối với trường hợp thừa kế mở trước ngày 10-9-1990 thì thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế là bất động sản được thực hiện theo quy định tại Điều 36 của Pháp lệnh Thừa kế năm 1990 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 19-10-1990 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Pháp lệnh Thừa kế, cụ thể là: thời hiệu khởi kiện được tính từ ngày 10-9-1990.”.

Do vậy, theo thông tin bạn cho biết, thời điểm ông bà mất là 2005 đến thời điểm hiện tại (2018) vẫn còn thời hiệu khởi kiện yêu cầu chia thừa kế, nên một trong các đồng thừa kế có thể gửi đơn đến Tòa yêu cầu phân chia di sản thừa kế mà ông bà để lại.

Để phân chia di sản thừa kế, trước tiên gia đình cần thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân xã (phường). Trường hợp, nếu các đồng thừa kế còn lại từ chối nhận di sản thừa kế thì toàn bộ di sản thừa kế sẽ thuộc về người mẹ của bạn. Sau đó, người mẹ sẽ làm thủ tục tặng cho toàn bộ tài sản trên cho con.

Trường hợp, một trong các đồng thừa kế không đồng ý về việc từ chối di sản thừa kế thì gia đình có thể làm đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân quận (huyện) yêu cầu phân chia di sản thừa kế. Sau khi phân chia di sản thừa kế, người mẹ có thể tặng cho phần di sản thừa kế của minh cho con.