Câu hỏi: Chào luật sư, tôi có quen một cô gái vào cuối năm 2017, sau đó xin được face book để nói chuyện. Một thời gian sau, cô gái này có mượn tôi 4 triệu 700 ngàn đồng (giao dịch bằng chuyển khoản) hứa sẽ trả vào ngày 10 tháng 2 năm 2018 dương lịch. sau đó vì nhiều lý do nên người này xin gia hạn nhiều lần, thậm chí còn không trả lời tin nhắn của tôi. Sau khi bị đe dọa sẽ tố cáo lừa đảo, người này xin trả trước 2 triệu (thực chất chỉ trả 1 triệu 500 ngàn) và xin gia hạn thêm. sau nhiều lần gia hạn nữa, tới lần cuối vào ngày 20 tháng 4 năm 2018 khi tôi nhắn tin hỏi thì không thấy trả lời mặc dù trang fb đó vẫn hoạt động bình thường. Trường hợp này có cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không?

Trả lời: Trường hợp này để xác định hành vi của cô gái bạn quen có cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay không phải căn cứ theo quy định tại Điều 174 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017. Cụ thể:

“1. Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.

…

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.”

Theo đó, cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được xác định:

- Chủ thể thực hiện tội phạm:

Theo quy định tại điều 12 BLHS về tuổi chịu trách nhiệm hình sự thì đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, chủ thể của tội phạm không phải là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi. Tức là chỉ có người trên 16 tuổi mới phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

- Khách thể của tội phạm:

Khách thể của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng tương tự như các tội có tính chất chiếm đoạt khác, nhưng tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không xâm phạm đến quan hệ nhân thân mà chỉ xâm phạm đến quan hệ sở hữu.

- Mặt khách quan của tội phạm:

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi của một người bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác. Thủ đoạn gian dối được thể hiện bằng những hành vi cụ thể nhằm đánh lừa chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản. Thủ đoạn gian dối của người phạm tội bao gìơ cũng phải có trước khi có việc giao tài sản giữa người bị hại với người phạm tội thì mới là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nếu thủ đoạn gian dối lại có sau khi người phạm tội nhận được tài sản thì không phải là lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà tuỳ từng trường hợp cụ thể mà thủ đoạn gian dối đó có thể là hành vi che giấu tội phạm hoặc là hành vi phạm tội khác như tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Hậu quả và mối quan hệ nhân quả: Hậu quả của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là thiệt hại về tài sản mà cụ thể là giá trị tài sản bị chiếm đoạt

Đối với những trường hợp người phạm tội có ý định chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn hoặc rất lớn như ôtô, xe máy, máy tính xách tay, đồng hồ đắt tiền hoặc tài sản khác có giá trị hàng chục triệu đồng trở lên, thì dù người phạm tội chưa chiếm đoạt được tài sản vẫn bị coi là phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, là phạm tội trong trường hợp phạm tội chưa đạt hoặc chuẩn bị phạm tội tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể

- Mặt chủ quan của tội phạm:

Người phạm tội cố ý thực hiện hành vi phạm tội. Tội này không thể diễn ra dưới hình thức lỗi vô ý.

Vậy trong trường hợp này, nếu đủ các yếu tố nêu trên, cô gái bạn quen có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017. Trường hợp không đủ yếu tố cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như đã phân tích ở trên thì bạn có thể nộp đơn khởi kiện để đòi lại số tiền đã cho vay tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi cô gái đó cư trú, làm việc. Bạn cần cung cấp chứng cứ cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc cô gái đó có vay bạn số tiền 4.700.000 đồng và đã trả bạn 1.500.000 đồng. Khi đó vụ việc sẽ được giải quyết theo Bộ luật dân sự 2015, Bộ luật tố tụng dân sự 2015 và các VBPL khác có liên quan.