Câu hỏi: Trường hợp vay tiền cho người thứ ba thực hiện trang trải công việc riêng và có thỏa thuận trả nợ bằng nghĩa vụ thay thế được thì việc trả nợ được giải quyết như thế nào? Luật Minh Gia tư vấn như sau:

Nội dung tư vấn:
Thưa luật sư cho em hỏi: Khoảng đầu năm 2017 bố em có đứng tên viết giấy vay nợ ông B 20.000.000vnđ (giấy viết tay), vay giúp cho anh A (con bác ruột của em) dùng tiền trang trải công việc riêng. Hẹn đến tháng 05/2017 sẽ trả. Do đều là người quen biết họ hàng trong gia đình nên có thỏa thuận với nhau là khoảng tháng 06/2017 anh A sẽ ký hợp đồng nhận xây nhà mới cho ông B. Từ đó sẽ lấy tiền công xây nhà trừ đi số nợ. Trong hợp đồng có thỏa thuận cả 3 bên và ghi là số tiền 20.000.000 do bố em vay giúp và sẽ được thanh toán khi anh A bàn giao nhà cho ông B. Nhưng do khi xây gần xong nhà thì 2 bên A và B  bất đồng khi làm vc nên đã viết giấy tay hủy hợp đồng.( chỉ ghi ngắn gọn nội dung là ông B không cho gia hạn thêm thời gian bàn giao nhà nên bắt a A phải viết giấy hủy hợp đồng ) Vậy giờ số tiền 20.000.000d bố em em vay giúp thì sẽ được xử lý như thế nào ạ? Ai là người chịu trách nhiệm pháp luật về nó ạ? Do khi làm hợp đồng có thống nhất a A nhận trả số tiền nên bố em đã ko đòi lại giấy vay nợ viết tay ban đầu . Vì vậy giờ ông B cầm giấy đòi bố em  số tiền đó là có đúng pháp luật ko ạ? Luật sư tư vấn giúp em với. Em xin cảm ơn.

Trả lời: Trong trường hợp này của bạn, hợp đồng của bố bạn và ông B là hợp đồng vay tài sản theo Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015:

“
Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.
”

Còn thỏa thuận 3 bên giữa bố bạn với anh A, ông B được xác định là thỏa thuận dân sự bình thường, trong đó có việc chuyển giao nghĩa vụ trả nợ từ bố bạn sang công việc xây nhà của anh A; theo nguyên tắc chung của dân sự thì chỉ cần các chủ thể tự nguyện thỏa thuận không trái với quy định của pháp luật, các quy tắc chung của đạo đức xã hội.

Theo đó, nghĩa vụ từ thỏa thuận 3 bên này có thể coi là nghĩa vụ có thể thay thế được theo Điều 286 Bộ luật Dân sự 2015:

“
Nghĩa vụ thay thế được là nghĩa vụ mà bên có nghĩa vụ không thực hiện được nghĩa vụ ban đầu thì có thể thực hiện một nghĩa vụ khác đã được bên có quyền chấp nhận để thay thế nghĩa vụ đó.
”

Từ quy định này, nghĩa vụ trả nợ từ hợp đồng vay ban đầu có thể thay thế bằng nghĩa vụ xây nhà để trả nợ do anh A thực hiện xây; và nghĩa vụ này đã được bên có quyền – ông B chấp nhận.

Như vậy, khoản nợ giữa bố bạn và ông B trong trường hợp này sẽ xác định như sau:

Nếu thỏa thuận ba bên nêu rõ việc chuyển giao nghĩa vụ trả nợ từ bố bạn cho anh A thì bố bạn không phải trả khoản nợ này nữa; trường hợp căn nhà chưa được hoàn thành thì xác định cụ thể phần công sức anh A đã bỏ ra xây nhà thành tiền. Nếu phần tiền tương ứng với công sức anh A đã bỏ ra đủ 20 triệu thì khoản nợ đã được thanh toán đủ theo thỏa thuận. Nếu còn thiếu thì bố bạn phải trả đủ cho ông B phần còn lại (bởi vì bố bạn có nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng vay) và anh A có nghĩa vụ hoàn trả số tiền tương ứng cho bố bạn (vì bố bạn vay 20 triệu ban đầu cho anh A nên thực chất giữa hai người đã hình thành hợp đồng vay).

Nếu thỏa thuận ba bên có kèm theo điều kiện chỉ phát sinh nghĩa vụ trả nợ thay khi anh A hoàn thiện ngôi nhà thì bố bạn phải có nghĩa vụ trả nợ cho ông B theo hợp đồng vay tiền và yêu cầu anh A hoàn trả mình theo thỏa thuận giữa hai người. Còn phần công sức anh A đã bỏ ra để xây nhà thì ông B phải trả công cho anh theo quy định của pháp luật.