Câu hỏi: Kính chào luật sư! Tôi xin phép được nhờ luật sư tư vấn dùm tôi vấn đề như sau:- Mẹ tôi mất không để lại di chúc, ba tôi hiện vẫn còn sống, và có đầy đủ năng lực hành vi.- Nhà ba tôi có 1 căn nhà nằm trong diện giải tỏa, đã đền bù và nhận tiền giải tỏa. Đồng thời, nhà nước có bán cho ba tôi 1 lô đất tái định cư khác và được trả chậm 5 năm.- Vậy cho tôi hỏi:1/ Tiền đền bù đó sẽ có 50% là của mẹ tôi để chia cho anh em tôi phải không?2/ Phần 50% của ba tôi có phải chia cho các con không?3/ Lô đất tái định cư mà nhà nước bán cho ba tôi khi giải tỏa thì con cái có được hưởng phần của mẹ tôi không?Tôi xin cảm ơn luật sư!

Trả lời: Do thông tin bạn cung cấp không rõ ràng nên chưa thể khẳng định được ngay thửa đất nằm trong diện bị thu hồi là tài sản riêng của bố bạn hay tài sản chung của bố và mẹ bạn trong thời kỳ hôn nhân nên chúng tôi đưa ra 2 trường hợp để giải quyết:

Trường hợp 1: Ngôi nhà bị thu hồi là tài sản riêng cuả bố bạn.

Tài sản riêng của vợ, chồng được xác định theo Điều 43 Luật hôn nhân và gia đình 2014 như sau:

"Điều 43. Tài sản riêng của vợ, chồng

1. Tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định tại các điều 38, 39 và 40 của Luật này; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng và tài sản khác mà theo quy định của pháp luật thuộc sở hữu riêng của vợ, chồng.

2. Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của vợ, chồng cũng là tài sản riêng của vợ, chồng. Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân được thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 33 và khoản 1 Điều 40 của Luật này."

Nếu có căn cứ xác định ngôi nhà bị thu hồi là tài sản riêng của bố thì bạn không có quyền được hưởng một phần liên quan đến tiền bồi thường, hỗ trợ

Trường hợp 2: Ngôi nhà bị thu hồi là tài sản chung của bố mẹ bạn trong thời kỳ hôn nhân

Theo Điều 33 Bộ luật dân sự 2015, tài sản chung của vợ chồng bao gồm:

"Điều 33. Tài sản chung của vợ chồng

1. Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, trừ trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 40 của Luật này; tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung.

Quyền sử dụng đất mà vợ, chồng có được sau khi kết hôn là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp vợ hoặc chồng được thừa kế riêng, được tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.

2. Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất, được dùng để bảo đảm nhu cầu của gia đình, thực hiện nghĩa vụ chung của vợ chồng.

3. Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung."

Nếu có căn cứ xác định ngôi nhà là tài sản chung của bố mẹ bạn trong thời kỳ hôn nhân thì khi mẹ bạn mất đi một nửa giá trị của căn nhà được xác định là di sản của mẹ bạn. Như vậy, nếu ngôi nhà thuộc diện bị thu hồi và đã được bồi thường thì 50% tiền bồi thường, hỗ trợ được xác định là di sản thừa kế của mẹ bạn để lại và được thừa kế theo pháp luật theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015. Cụ thể:

"Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản."

Những người thừa kế theo pháp luật của mẹ bạn bao gồm: bố mẹ của mẹ bạn, bố bạn và các con của bố mẹ bạn.

Đối với trường hợp thừa kế theo pháp luật, những người thừa kế theo pháp luật của mẹ bạn có thể thỏa thuận về cách phân chia di sản thừa kế. Do đó, bạn và các đồng thừa kế khác có thể thỏa thuận mỗi đồng thừa kế được hưởng một phần tiền mặt bằng nhau trong 50% tiền bồi thường bố bạn được nhận. Trường hợp bố bạn đã trả phần tiền tương ứng cho các đồng thừa kế khác thì nhà tái định cư là tài sản riêng của bố bạn. Các bạn không còn quyền và nghĩa vụ đối với nhà chung cư này nữa.