Câu hỏi: Luật sự tư vấn về việc tạm dừng hưởng lương hưu trong trường hợp bị tạm giam, tạm giữ theo quy định của Điều lệ bảo hiểm xã hội năm 1995. Cụ thể như sau:

Nội dung yêu cầu tư vấn:
Tôi muốn được tư vấn một chút về chú tôi, tôi muốn hỏi luật sư về chú của tôi như sau:  Tháng 4/2000 chú tôi bị bắt vì tội hút thuốc phiện và bán lẻ, đến tháng 6 chú tôi được thả về chữa bệnh ở nhà, chưa được tòa án tuyên án, chưa được xét xử. Đến tháng 1 năm 2001, vợ chú mất, chú đã bỏ đi không tung tích. Nhưng trước lúc chú bị bắt chú là giáo viên nghỉ hưu, lương hàng tháng là 700.000-800.000đ/tháng nhưng sau khi chú tôi bị bắt bảo hiểm có trả lời là chú không được hưởng lương nữa vì tội đi tù. Từ tháng 5, tháng 6 năm 2000 cho đến nay chưa lấy được đồng nào của chú.

Tôi hỏi luật sư như sau: 1. Luật nào quy định khi bị bắt giữ để điều tra và đưa ra xét xử thì không được hưởng lương hưu, được quy định ở đâu?

2. Chú tôi bỏ đi khi chưa được xét xử thì có được hưởng lương trong những tháng đó không?

3. Theo quy định thì bảo hiểm phải trả lời bằng văn bản về gia đình được rõ có đúng không?

4. Chú tôi nhà bị cháy đã mất sổ hưu trí giờ phải làm như thế nào? Rất mong được luật sư tư vấn giúp tôi, xin chân thành cảm ơn luật sư.

Trả lời: Trước hết, sự việc của chú bạn xảy ra từ những năm 2000, do vậy các văn bản hiện hành quy định về vấn đề hưởng lương hưu như Luật bảo hiểm xã hội 2014 sẽ không được áp dụng. Theo đó, Nghị định 12/CP về Điều lệ bảo hiểm xã hội có hiệu lực từ ngày 1/1/1995 và hết hiệu lực từ ngày 15/1/2007 sẽ là văn bản có hiệu lực áp dụng để giải quyết trường hợp này.

Thứ nhất, về việc tạm dừng hưởng lương hưu đối với người lao động đang hưởng lương hưu bị tạm giam, tạm giữ.

Điều 47 Nghị định của Chính phủ số 12/CP quy định:
“Quyền hưởng bảo hiểm xã hội của người lao động bị đình chỉ trong thời gian bị tù giam. Sau thời gian bị tù giam người lao động được tiếp tục hưởng bảo hiểm xã hội. Trong trường hợp toà án có kết luận bị oan thì người lao động được truy lĩnh tiền bảo hiểm xã hội trong thời gian bị đình chỉ”.

Đối chiều với quy định của Bộ luật hình sự 1999 có hiệu lực từ ngày 1/7/2000 thì thuật ngữ "tạm giam" khác với "tù giam" để chỉ 2 thời điểm khác nhau ở 2 giai đoạn khi giải quyết một vụ án hình sự. Quy định trên cho thấy, người đang hưởng lương hưu sẽ bị tạm dừng hưởng lương hưu nếu buộc phải chấp hành hình phạt tù giam. Trong trường hợp này, chú bạn chỉ bị tạm giam để điều tra, tức là tại thời điểm này chưa có bản án để kết luận chú bạn là người có tội. Bởi vậy, việc cơ quan bảo hiểm xã hội tạm đình chỉ việc hưởng lương hưu của chú bạn là không phù hợp với quy định tại thời điểm đó.

Thứ hai, về việc chú bạn bỏ đi khi chưa được xét xử thì có được hưởng lương trong những tháng đó không?

Như đã phân tích thì heo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội tại thời điểm đó thì chú bạn không thuộc trường hợp tạm đình chỉ hưởng lương hưu. Do vậy, chú bạn vẫn được hưởng lương hưu trong những tháng đó. Song chú bạn lại đi khỏi nơi cư trú và hề thực hiện việc chuyển hưởng lương hưu đến nơi cư trú mất nên trong thời gian chú bạn đi khỏi nơi cư trú cơ quan bảo hiểm xã hội không thể thực hiện việc chi trả lương hưu được.

Thứ ba, về trách nhiệm trả lời bằng văn bản của cơ quan bảo hiểm xã hội.

Theo quy định của Tại Điều 64  Luật bảo hiểm xã hội 2014 thì Cơ quan bảo hiểm xã hội khi quyết định tạm dừng hưởng lương hưu phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do trong trường hợp:
“Có căn cứ xác định việc hưởng bảo hiểm xã hội không đúng quy định của pháp luật”
.  Như vậy, không phải trong mọi trường hợp cơ quan bảo hiểm đều phải có trách nhiệm thông báo bằng văn bản về gia đình. Mặt khác pháp luật tại thời điểm chú bạn bị tạm dừng hưởng lương hưu cũng không có quy định cụ thể về việc cơ quan BHXH có trách nhiệm thông báo hay trả lời bằng văn bản cho người lao động. Do vậy, sẽ không có cơ sở để yêu cầu cơ quan BHXH bắt buộc thực hiện việc thông báo bằng văn bản cho gia đình chú bạn trong trường hợp này.

Thứ tư, về việc cấp lại sổ hưu do bị mất vì cháy nhà.

Chú bạn có thể nộp đơn đề nghị cấp lại sổ hưu đến trực tiếp Cơ quan bảo hiểm xã hội đang thực hiện việc chi trả lương hưu cho chú bạn. Theo đó, cam kết về việc khai báo là đúng sự thật và chịu trách nhiệm trước pháp luật về lời khai của mình.