Câu hỏi: Chào Luật sư, kính mong Luật sư giải đáp giúp cháu thắc mắc này. Ba mẹ cháu sống chung như vợ chồng từ năm 1997, có tổ chức đám cưới, nhưng không đăng ký kết hôn. Trong thời gian chung sống, bà nội và bà ngoại cháu cùng góp tiền cho ba mẹ cháu mua một mảnh đất để xây nhà cấp 4 ở vùng ngoại ô.

Ngôi nhà này chỉ có một giấy thoả thuận viết tay, xác nhận viết tay của cán bộ khu phố, không có con dấu gì cả, do ba cháu đứng tên (hiện nay cháu đang giữ giấy này). Năm 2007, ba mẹ cháu thoả thuận ly hôn, nguyên nhân do ba cháu bỏ nhà đi biền biệt, bỏ bê vợ con. Hai con chung sinh năm 1998 và 2002 sống chung với mẹ, tài sản không yêu cầu toà giải quyết. Mẹ con cháu vẫn sống trong ngôi nhà đó đến nay, mẹ cháu có sửa chữa, nâng cấp nhiều lần, tiêu tốn khoảng 100 triệu. Ba cháu bỏ đi nơi khác, sống chung với người khác và đã có con. Nay cháu đã 18 tuổi, mẹ cháu có yêu cầu ba cháu về sang tên ngôi nhà lại cho cháu, mẹ cháu sẽ đưa cho ba một số tiền tương xứng, xem như phân chia tài sản cho ba. Ba cháu không đồng ý, cho rằng ngôi nhà đó là của bà nội, và không thừa nhận cháu là con, dù cho giấy khai sinh của cháu có tên ba. Kính thưa luật sư, liệu cháu có thể yêu cầu khởi kiện lên toà án, đề nghị phân chia ngôi nhà đó cho ba, mẹ, hai cháu được không? Quy định pháp luật thế nào? Cháu trân trọng cảm ơn và mong nhận được lời tư vấn của luật sư.

Trả lời: Chào bạn, Cảm ơn bạn đã gửi nội dung đề nghị tư vấn tới Công ty Luật Minh Gia chúng tôi, trường hợp của bạn chúng tôi tư vấn như sau:

Khoản 1 Điều 9 Luật hôn nhân gia đình 2014 quy định như sau:

Điều 9. Đăng ký kết hôn

“1. Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch.

Việc kết hôn không được đăng ký theo quy định tại khoản này thì không có giá trị pháp lý.”

Như vậy, bố mẹ bạn có tổ chức đám cưới nhưng không đăng ký kết hôn thì không có giá trị pháp lý và không được công nhận là vợ chồng.

Pháp luật hiện hành có quy định: Kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2001 trở đi, nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn, đều không được pháp luật công nhận là vợ chồng; nếu có yêu cầu ly hôn thì Toà án thụ lý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng; nếu có yêu cầu về con và tài sản thì Toà án áp dụng quy định của Luật Hôn nhân và gia đình để giải quyết

Như vậy, việc phân chia tài sản chung vợ chồng trong trường hợp này sẽ theo quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cụ thể:

"2. Tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau đây:

a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

d) Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

3. Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật, nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch."

Như vậy, nếu như mẹ bạn không chứng minh được mình có công sức đóng góp trong việc sở hữu ngôi nhà thì ngôi nhà mà bố bạn đứng tên được xác định là thuộc sở hữu của bố bạn. Mẹ bạn không có quyền yêu cầu Tòa án chia ngôi nhà đó