Câu hỏi: Tôi muốn hỏi về trường hợp chia đất thừa kế của cha mẹ tôi cụ thể như sau: Bố mẹ tôi có 5 người con: 3 trai và 2 gái. Tôi là chị nhưng không sống chung với ba mẹ vì tôi lấy chồng ở nơi xa. Nay em trai tôi đòi chia đất ra ở riêng, với điều kiện là cha mẹ phải chia hơn 1/2 đất hiện tại và lấy hết số hoa màu vừa mới thu.

Còn phần nợ ngân hàng là 300.000.000 triệu đồng bắt cha mẹ tôi phải trả vậy có hợp lý không? Cha mẹ tôi muốn chia đất cho tất cả 5 đứa con. Rất mong luật sư tư vấn giúp tôi quy định pháp luật về trường hợp gia đình tôi.

Trả lời: Thứ nhất, nghĩa vụ trả 300.000.000 đồng tiền vay

Vì bạn không cung cấp thông tin về thời điểm vay nên chúng tôi không thể tư vấn cụ thể về căn cứ pháp lý. Giả sử khoản vay được xác lập năm 2017 thì áp dụng quy định bộ luật dân sự năm 2015 để giải quyết, với trường hợp cụ thể của mình bạn cần đối chiếu với pháp luật tại thời điểm vay.

Điều 466 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về nghĩa vụ trả nợ của bên vay

”1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác...”

Bạn không nêu rõ khoản nợ ngân hàng 300.000.000 đồng là của ai? Khoản nợ này là riêng của em trai bạn, hay của bố mẹ bạn, hay của cả hộ gia đình? Nếu là của cá nhân thì cá nhân đó phải có nghĩa vụ trả nợ. Đối với của cả hộ gia đình thì các thành viên trong hộ gia đình phải có trách nhiệm liên đới trả số nợ này.

Thứ hai, đối với việc chia đất

Trường hợp 1
: Mảnh đất là tài sản chung của hộ gia đình.

Nếu mảnh đất này được cấp cho hộ gia đình hoặc do tất cả các thành viên trong hộ gia đình cùng tạo dựng thì mảnh đất này thuộc quyền sở hữu chung của 7 người gồm bố mẹ bạn và 5 chị em bạn. Mỗi người đều có quyền, nghĩa vụ như nhau đối với mảnh đất này.

Khoản 2 Điều 212 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về sở hữu chung của các thành viên gia đình:

“2. Việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung của các thành viên gia đình được thực hiện theo phương thức thỏa thuận. Trường hợp định đoạt tài sản là bất động sản, động sản có đăng ký, tài sản là nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình phải có sự thỏa thuận của tất cả các thành viên gia đình là người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp luật có quy định khác.

Trường hợp không có thỏa thuận thì áp dụng quy định về sở hữu chung theo phần được quy định tại Bộ luật này và luật khác có liên quan, trừ trường hợp quy định tại Điều 213 của Bộ luật này.”

Vậy nên, việc em trai bạn muốn ra ở riêng và được muốn chia ½ mảnh đất này chỉ được coi là một lời đề nghị (thỏa thuận). Nếu các thành viên khác trong gia đình không đồng ý thì thỏa thuận này không thành, em bạn sẽ không có ½ mảnh đất này mà mảnh đất này vẫn thuộc quyền sở hữu của hộ gia đình bạn.

Trường hợp 2
: Mảnh đất này thuộc quyền sở hữu của bố mẹ bạn hoặc của riêng bố hoặc mẹ bạn

Mảnh đất là tài sản chung của bố mẹ bạn hay tài sản riêng của một người  thì quyền định đoạt đều thuộc về bố và mẹ bạn trong trường hợp là tài sản chung hay sự đồng ý của người có tài sản riêng.  Vì vậy, việc chia mảnh đất này như thế nào trong trường hợp này hoàn toàn dựa vào ý chí của chủ sở hữu mảnh đất.

Tương tự như việc chia đất thì việc hưởng số hoa lợi cũng là quyền của chủ sở hữu, nếu mảnh đất là tài sản chung của hộ gia đình thì những người đồng chủ sở hữu của mảnh đất được chia đều hoa lợi trừ trường hợp có thỏa thuận khác (Điều 217 Bộ luật dân sự năm 2015).