Câu hỏi: Xin chào luật sư! Xin trợ giúp tôi về việc thừa kế di sản và phân chia di sản sao cho hợp lý và đúng pháp luật ạ. Vấn đề của tôi cụ thể như sau mảnh đất mà đại gia đình nhà tôi đang sinh sống là của ông bà nội tôi để lại cho bố mẹ tôi, bố mẹ tôi sinh được 6 người con 3gái và 3trai nhưng bố tôi mất sớm không để lại di chúc (năm1993) thì đến năm 1994 mẹ tôi làm lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ đứng tên bà. Và 6 anh chị em tôi đều đã xây dựng gia đình hết mẹ tôi chia mảnh đất đó làm 4 phần, anh thứ 2 một phần, anh thứ 3 một phần, chị thứ 5 một phần và phần còn lại của mẹ và vợ chồng tôi (con trai út) ở chung với mẹ đến nay được 10 năm rồi. Nay mẹ tôi cho anh thứ 3 về làm nhà trên nửa phần đất của mẹ và vợ chồng tôi chúng tôi không đồng ý mẹ tôi nói đất của bà bà cho tôi nhiều thì được nhiều bà cho tôi ít thì được ít không cho thì tôi cũng phải chịu. Vậy tôi xin được hỏi là: Bố tôi mất không để lại di chúc mà giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hiện tại chỉ đứng tên mẹ thì tôi có đòi được hưởng di sản thừa kế do bố để lại hay không? Nếu tôi có đc hưởng di sản thừa kế của bố tôi để lại thì cách chia hợp lý và đúng pháp luật trong trường hợp của tôi là như thế nào? Rất mong được quý luật sư giúp đỡ xin cảm ơn.

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp mảnh đất mà gia đình bạn sinh sống là tài sản do ông bà nội để lại cho bố mẹ bạn. Như vậy, có căn cứ để xác định đây là tài sản chung của hai vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân. Tại thời điểm bố bạn mất năm 1993 một nửa mảnh đất này được xác định là di sản thừa kế của bố bạn và sẽ được phân chia theo quy định của pháp luật cho những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn. Tại Điều 25 Pháp lệnh thừa kế năm 1990 có quy định Những người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1 - Những người thừa kế theo pháp luật gồm có:

a) Hàng thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;…”

Do đó, vào năm 1994 khi mẹ bạn thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nếu tất cả những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn đã ký đồng ý để mẹ anh được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với phần đất này thì coi như các bên đã thực hiện thủ tục phân chia di sản thừa kế đối với di sản thừa kế của bố bạn. Và thời điểm hiện tại không có căn cứ để những người đồng thừa kế yêu cầu phân chia thừa kế đối với phần diện tích đất đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mẹ bạn vào năm 1994. Trong trường hợp này, mẹ bạn có quyền tự định đoạt phân chia đối với toàn bộ diện tích đất này.

Nếu trong trường hợp vào năm 1994 mẹ bạn tự mình thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà không có sự đồng ý của tất cả những người đồng thừa kế thì việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mẹ bạn là không phù hợp với quy định của pháp luật.

Trong trường hợp này, một nửa diện tích đất vẫn là di sản thừa kế của bố bạn và sẽ được phân chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn bao gồm mẹ bạn, tất cả các người con và ông bà nội (nếu ông bà còn sống tại thời điểm bố bạn mất).

Đồng thời, tại Điều 623 Bộ luật dân sự 2015 có quy định về thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế (vấn đề thời hiệu được áp dụng theo quy định của pháp luật hiện hành) như sau:

“1. Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản được giải quyết như sau:

a) Di sản thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu theo quy định tại Điều 236 của Bộ luật này;

b) Di sản thuộc về Nhà nước, nếu không có người chiếm hữu quy định tại điểm a khoản này.

…”

Trong trường hợp này bố bạn mất năm 1994 tính đến nay vẫn còn thời hiệu yêu cầu phân chia di sản thừa kế. Do đó, nếu có căn cứ ghi nhận việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho mẹ bạn vào năm 1994 là không phù hợp với quy định của pháp luật thì những người thừa kế theo pháp luật của bố bạn có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết phân chia di sản thừa kế theo quy định của pháp luật.