Câu hỏi: Đầu năm 2015 e có vay của một người quen số tiền 22 triệu. Họ tính lãi suất cho em là 8,000đ/triệu/ngày. Lúc vay tiền họ có yêu cầu em viết một giấy Biên nhận tiền mua xe.

Hỏi:
Với nội dung là em có nhận số tiền trên từ họ để mua giúp họ một chiếc xe máy. Do em có quen biết với một chủ cửa hàng bán xe. Hẹn trong vòng một tháng sẽ phải giao xe và giấy tờ xe cho họ. Nếu không sẽ phải hoàn trả lại số tiền đã nhận. Trong suốt thời gian vay tiền đã có quãng thời gian em không đủ khả năng trả tiền lãi. Và đến thời điểm này em đã thanh toán cho họ số tiền lãi gấp gần 3 lần số tiền gốc em đã vay. Thời gian gần đây em lại không có đủ khả năng chi trả do mức lãi quá cao. Vì vậy họ  lại tính lại từ đầu số tiền lãi và yêu cầu em viết lại giấy nợ với số tiền lên đến hơn 80 triệu (bao gồm cả gốc và lãi). Qua tìm hiểu em biết chắc chắn đây là hình thức cho vay nặng lãi trá hình. Vì theo như giấy vay đã viết thì về mặt pháp luật em sẽ là người sai do không thể bàn giao xe và giấy tờ xe như đã viết trong giấy. Mặc dù việc này trên thực tế không hề có thật việc em đứng ra mua xe hộ họ. Mức lãi em nêu trên chỉ được họ nói với em bằng miệng và em vẫn phải thực hiện việc trả tiền lãi theo thỏa thuận miệng đó. Số tiền được tính theo kiểu lãi mẹ đẻ lãi con. Và với đà này thì sẽ không bao giờ em trả hết cho họ số tiền gốc 22 triệu đã vay. Vì vậy em xin được tư vấn việc tố cáo hình thức cho vay nặng lãi trá hình này ở đâu? Và liệu có thể tố cáo họ được không? Em muốn tố cáo vì biết rằng rất nhiều người rơi vào hoàn cảnh như em. Không phải vì lý do không muốn thanh toán số tiền đã vay của họ. Mặc dù em đã thanh toán làm rất nhiều đợt. Với số tiền rất lớn so với khả năng tài chính của em. Nhưng cho đến nay vẫn không thể thoát được nợ  do cách tính tiền lãi của họ. Đã rất nhiều ngày nay em mất ăn mất ngủ vì phải suy nghĩ đến việc này. Một phần vì lo kiếm tiền trả nợ. Một phần cảm thấy rất bức xúc và ức vì cách làm của họ. Tuy nhiên em cũng rất lo đến cuộc sống của cá nhân và gia đình vì lo sợ khi trực tiếp đứng ra tố cáo sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của người thân cũng như cá nhân em. Đây cũng là những việc làm gây ra rất nhiều hệ lụy và tệ nạn trong xã hội tuy nhiên nó vẫn tồn tại được do họ biết những cách làm lách luật. Pháp luật có lẽ cũng chưa có những chế tài hay những hình phạt thích đáng cho những việc làm này. Em rất mong sớm nhận được sự tư vấn từ phía Quý công ty. Để sớm ổn định được tinh thần và yên tâm làm việc. Xin trân trọng cảm ơn!

Trả lời: Khoản 1 Điều 476 Bộ luật dân sự 2005 quy định:

Lãi suất vay do các bên thoả thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng.

Mà theo Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về mức lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam, mức lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam là 9,0%/năm. Do đó, nếu theo quy định tại Điều 476 Bộ luật dân sự năm 2005 thì chỉ có thể áp dụng mức lãi suất cao nhất đối với khoản tiền bạn vay là: 9,0 (%/năm) x 150% = 13,5 (%/năm).

Trong trường hợp của bạn, lãi suất được xác định là 8000đ/triệu/ngày, tương đương 0,8%/ngày. Tính theo lãi suất năm tương ứng 0,8 (%) x 365 (ngày) = 292%/năm.

Việc thỏa thuận mức lãi suất 292%/năm đã vượt quá 13,5%/năm mà pháp luật quy định. Khi có tranh chấp xảy ra, pháp luật không thừa nhận và bảo vệ quyền lợi của bên cho vay đối với phần lãi suất vượt quá 150% lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước. Do đó, bạn hoàn toàn có thể khởi kiện ra Tòa án về hợp đồng vay tiền giữa hai bên (Khoản 3 Điều 25 Bộ luật tố tụng dân sự 2004).

Bên cạnh đó, Điều 163 Bộ luật hình sự 1999 (sửa đổi, bổ sung 2009) quy định tội cho vay lãi nặng như sau:

1. Người nào cho vay với mức lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến một năm.

2. Phạm tội thu lợi bất chính lớn thì bị phạt tù từ sáu tháng đến ba năm.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ một lần đến năm lần số lợi bất chính, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

Mà mức lãi suất bạn đang phải trả cao hơn 21 lần so lãi suất cơ bản mà pháp luật quy định. Để việc khởi kiện ra Tòa án được thuận lợi, bạn cần có các chứng cứ chứng minh hành vi của người cho vay là trái với quy định của pháp luật dân sự cũng như có thể bao gồm cả pháp luật hình sự.

Cụ thể, thẩm quyền thụ lý đơn khởi kiện của bạn thuộc về Tòa án nhân dân cấp huyện (Điểm a Khoản 1 Điều 33 Bộ luật tố tụng dân sự). Thẩm quyền của Tòa án theo lãnh thổ được xác định như sau (Khoản 1 Điều 35 Bộ luật tố tụng dân sự):

a) Toà án nơi bị đơn cư trú, làm việc, nếu bị đơn là cá nhân hoặc nơi bị đơn có trụ sở, nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các điều 25, 27, 29 và 31 của Bộ luật này;

b) Các đương sự có quyền tự thoả thuận với nhau bằng văn bản yêu cầu Toà án nơi cư trú, làm việc của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cá nhân hoặc nơi có trụ sở của nguyên đơn, nếu nguyên đơn là cơ quan, tổ chức giải quyết những tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động quy định tại các điều 25, 27, 29 và 31 của Bộ luật này;

Ngoài ra bạn còn có thể tố cáo hành vi của người cho vay lãi đến cơ quan công an. Việc bên vay yêu cầu bạn viết lại giấy vay nợ với số tiền lên đến 80 triệu đồng cũng có thể là một bằng chứng quan trọng để cung cấp cho Tòa án cũng như cơ quan công an.