Câu hỏi: Ông em có 7 người con 2 trai và 5 gái, khi còn sống ông có cho người con trai út 1 phần đất  và người con trai lớn cùng 1 người con gái 1 phần đất nhưng chẳng may người con trai lớn mất và để lại phần đất của mình cho người chị đã chăm sóc mình trong thời gian bệnh tật (là người có chung 1 phần đất ông em cho cả hai người).

Mới đây ông em vừa mất và không để lại di chúc gì cả cùng 1 phần đất còn lại. Cậu con trai út muốn lấy luôn phần đất đó cho mình, nhưng chị em không đồng ý.

- Nếu cậu con trai cố tình xây nhà trên đất đó và làm giấy tờ âm thầm thì khi chị em trong gia đình khởi kiện để chia lại có được không và phải làm như thế nào?

- Còn nếu như chia tài sản thừa kế thì người con út và người chị được chia chung với người con trai lớn trước đó phần đất có được quyền thừa kế trên mảnh đất còn lại của cha hay không? (có phải phần đất còn lại chỉ chia cho các người con chưa được ông em chia đất hay tất cả con?).

Em rất mong được sự tư vấn từ các luật sư em xin cảm ơn.

Trả lời: Thứ nhất,
nếu cậu con trai út cố tình xây nhà trên đất đó và làm giấy tờ âm thầm:

Khi ông bạn mất và không để lại di chúc thì mảnh đất còn lại là di sản, việc chia di sản sẽ theo quy định của pháp luật. Việc con trai út cố tình xây nhà trên đất đó (di sản chưa chia) và làm giấy tờ âm thầm là vi phạm pháp luật. Vì theo quy định tại khoản 1 Điều 97 Luật Đất đai 2013 thì:

“Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất được cấp cho người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và quyền sở hữu tài sản khác gắn liền với đất.”

Tóm lại, nếu không có sự đồng ý của những người được thừa kế khác thì việc người con trai út tự ý xây nhà và làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với mảnh đất do ông bạn để lại là không đúng quy định pháp luật. Trong trường hợp này, bạn có quyền kiến nghị tới Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có mảnh đất để hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cấp lại theo đúng quy định hoặc khởi kiện ra tòa án để chia di sản thừa kế.

Thứ hai,
những người được hưởng di sản thừa kế:

Theo Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định Người thừa kế theo pháp luật:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a)  Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản”.

Như vậy, trong trường hợp này những người thừa kế di sản của ông bạn sẽ là vợ, cha đẻ, mẹ đẻ của ông bạn (nếu họ còn sống), cha nuôi, mẹ nuôi của ông bạn (nếu có và họ còn sống), con đẻ của ông bạn (7 người con 2 trai và 5 gái). Tuy nhiên, do người con trai lớn mất trước ông bạn nên nếu người con đó còn con thì người con đó sẽ thừa kế thế vị thay người con trai lớn đã mất theo quy định tại Điều 652 BLDS 2015 về Thừa kế thế vị: “
Trong trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống”.

Như vậy, người con út và người chị được chia chung với người con trai lớn phần đất trước đó vẫn được chia di sản là mảnh đất còn lại của ông bạn.