Câu hỏi: Gửi các anh/chị. Gia đình tôi có một việc mong muốn nhận được sự tư vấn từ các anh/chị để gia đình thực hiện: Anh trai tôi mới đột tử và không để lại di chúc gì cho các tài sản anh hiện sở hữu: nhà đất (có sổ đỏ), xe máy. Anh trai tôi đã ly dị vợ, nhưng có một cô con gái 7 tuổi đang sống chung với mẹ và ông bà ngoại. Anh tôi hiện đang cầm cố sổ đỏ để vay nợ ngân hàng cho mục đích tiêu dùng. Hiện anh tôi cũng có 2 miếng đất (mua trả góp) đã đến thời kỳ hoặc phải đóng tiếp tiền cho đợt trả góp kế tiếp, hoặc phải bán giá rẻ lại cho công ty. Chúng tôi mong được tư vấn, trong trường hợp của anh tôi: Nếu tôi muốn đứng ra lo các thủ tục để lấy lại sổ đỏ căn nhà của anh tôi, đồng thời trả lại miếng đất cho công ty bất động sản thì sẽ phải thực hiện những thủ tục gì? Việc ủy quyền cho tôi có cần sự có mặt của tất cả các dâu, rể, cũng như người đại diện cho con gái anh tôi hay không?

Con gái của anh tôi còn quá nhỏ, như vậy, mẹ nó sẽ trở thành người đại diện cho cháu có phải không và trong trường hợp phân chia tài sản, những người thừa kế ở hàng thứ nhất (bố, mẹ ruột chúng tôi và con gái anh tôi) sẽ phải thực hiện tại văn phòng công chứng hay chỉ cần ở nhà, có sự chứng kiến của luật sư?Cảm ơn các anh/chị đã quan tâm và trả lời. Trân trọng!

Trả lời: Theo thông tin mà bạn cung cấp thì anh trai bạn mất đột ngột và không để lại di chúc, do đó đối với phần di sản của anh trai bạn để lại những thành viên trong gia đình bạn có thể tự thỏa thuận với nhau, trong trường hợp gia đình không thể tự thỏa thuận được với nhau thì phần di sản đó sẽ được chia cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất thông qua thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại văn phòng công chứng hoặc có thể mời công chứng viên đến nơi ở (theo quy định tại điều 58 Luật công chứng 2014) hoặc khởi kiện lên tòa án nhân dân quận, huyện nơi có di sản để yêu cầu chia di sản thừa kế. Cụ thể điều 649 bộ luật dân sự 2015 thì
Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định.

Theo đó, tại điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định về những người được hưởng di sản thừa kế:

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

Như vậy, theo quy định trên thì những người được hưởng di sản thừa kế mà anh bạn để lại  bao gồm bố, mẹ của anh bạn và con gái mỗi người được hưởng một phần bằng nhau. Trong trường hợp những người được hưởng di sản thừa kế muốn ủy quyền cho bạn thực hiện thay nghĩa trả tiền ngân hàng hoặc giao bán ngôi nhà mua trả góp của anh bạn thì bố, mẹ và con gái anh bạn phải viết giấy ủy quyền cho phép bạn thực hiện và giấy ủy quyền này phải được công chứng theo quy định tại điều 55 luật công chứng 2014.

Tuy nhiên, vì con gái của anh bạn chưa đủ năng lực hành vi dân sự cho nên trong trường hợp này mẹ của bé sẽ được coi là người đại diện theo pháp luật của bé. Có nghĩa là đối với những thủ tục về mặt khai nhận di sản thừa kế, lập giấy ủy quyền mẹ của bé có quyền thay mặt bé ký tên nhưng không được xâm phạm đến quyền và lợi ích của bé. Cụ thể điều 136 Bộ luật dân sự 2015 quy định về đại diện theo pháp luật của cá nhân:

Điều 136. Đại diện theo pháp luật của cá nhân

1. Cha, mẹ đối với con chưa thành niên.

2. Người giám hộ đối với người được giám hộ. Người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là người đại diện theo pháp luật nếu được Tòa án chỉ định.

3. Người do Tòa án chỉ định trong trường hợp không xác định được người đại

diện quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này.

4. Người do Tòa án chỉ định đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.