Câu hỏi: : Chào Luật sư, hiện tôi đang sống tại Mỹ (có quốc tịch Mỹ và còn hộ chiếu Việt Nam). Xin Luật sư cho tôi hỏi vấn đề như sau: Bố mẹ tôi ở Việt Nam có 1 căn nhà đứng tên 2 người, bố mẹ tôi có 10 người con, bây giờ bố tôi đã mất, trước khi mất bố mẹ tôi lập di chúc để lại căn nhà cho tôi, bây giờ mẹ tôi muốn sang tên căn nhà đó cho tôi luôn thì cần làm những thủ tục gì, mất khoảng bao lâu và tôi phải đem theo những giấy tờ gì trước khi về nước, thủ tục sang tên cụ thể thế nào? Xin chân thành cảm ơn!

Trả lời: Theo quy định của luật dân sự hiện hành thì di chúc chung của hai vợ chồng đã không được pháp luật ghi nhận. Vì vậy, việc lập di chúc chung của hai người nếu như có một người chết trước thì di chúc đó sẽ chỉ có hiệu lực một phần (có hiệu lực đối với phần tài sản mà người chết có quyền định đoạt).

Ngoài ra, di chúc được coi là hợp pháp khi bản di chúc đó phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Di chúc hợp pháp:

“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng”.

Theo đó, di chúc phải có đủ các điều kiện như pháp luật nêu trên mới được coi là di chúc hợp pháp và có hiệu lực pháp luật.

Theo thông tin bạn cung cấp, bố bạn trước khi mất có cùng với mẹ lập di chúc chung vợ chồng để định đoạt toàn bộ tài sản chung của 2 người cho bạn.

Tuy nhiên khi bố bạn mất trước thì di chúc đó sẽ chỉ có hiệu lực 1 phần (có hiệu lực đối với phần tài sản thuộc quyền sở hữu của bố bạn). Mà tài sản thuộc sở hữu của bố bao gồm 1/2 tài sản chung của bố mẹ (còn 1/2 tài sản còn lại thuộc quyền sở hữu của mẹ bạn).  Khi đó, bạn có quyền yêu cầu tiến hành chia tài sản thừa kế của bố bạn theo di chúc (nếu di chúc bố lập có đủ các điều kiện của 1 di chúc pháp theo quy định pháp luật).

* Thủ tục hưởng di sản theo di chúc:

Sau khi xác định di chúc của bố mẹ bạn là hợp pháp và có hiệu lực một phần thì bạn tiến hành thủ tục khai nhận di sản. Việc khai nhận di sản thừa kế này bạn có thể công chứng văn bản khai nhận di sản thừa kế tại tổ chức công chứng bất kỳ trên địa bàn có bất động sản.

Hồ sơ khai nhận di sản thừa kế:

- Di chúc;

- Phiếu yêu cầu công chứng theo mẫu;

- Giấy chứng nhận đất và tài sản gắn liền với đất;

- Giấy chứng tử của bố bạn;

- Giấy tờ tùy thân của người thừa kế (như giấy khai sinh, hộ chiếu,...)

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, văn phòng công chứng niêm yết công khai. Sau 15 ngày niêm yết mà không có khiếu nại, tố cáo thì văn phòng công chứng thực hiện thủ tục chứng nhận văn bản khai nhận di sản thừa kế này.

* Đăng ký sang tên quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.

Theo thông tin bạn cung cấp, bạn mang quốc tịch Mỹ nhưng vẫn có hộ chiếu Việt Nam. Giả sử bạn vẫn còn giữ quốc tịch Việt Nam thì được coi là người Việt Nam nên bạn có thể làm thủ tục đăng ký sang tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đẩ thuộc Phòng tài nguyên và môi trường.

Hồ sơ đăng ký quyền sử dụng đất gồm:

+ Văn bản khai nhận di sản thừa kế;

+ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất;

+ Giấy tờ khác như: hộ chiếu,...

Thủ tục:
Trong thời gian 30 ngày kể từ khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất có trách nhiệm thẩm trả hồ sơ, gửi hồ sơ cho cơ quan quản lý đất đai thuộc UBND cấp có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Lưu ý:
Bạn chỉ có thể sang tên toàn bộ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất khi mẹ bạn từ chối nhận di sản (phần di sản mà mẹ bạn được hưởng từ bố) và đồng ý làm hợp đồng tặng cho phần một nửa tài sản của mẹ từ tài sản chung của bố mẹ (hợp đồng tặng cho phải được công chứng/chứng thực).