Câu hỏi: Chồng và mẹ chồng tôi sang nhà bố mẹ tôi chửi bới, đập xe và ra tay đánh tôi. Khi thây tôi bị chồng đánh, em trai tôi và má tôi vô can thì chồng tôi quay sang đánh em trai tôi. Trong lúc hoảng loạn má tôi vớ lấy cây củi để đánh lại chồng và mẹ chồng tôi thì bị chồng tôi giằng lấy cây và quay lại đánh má tôi bầm chân, rồi tiếp tục dùng cây đó bổ liên tiếp xuống đầu em trai tôi.

Trả lời: Thứ nhất, hành vi cầm củi đánh lại có được coi là phòng vệ chính đáng?

Điều 22 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định về phòng vệ chính đáng

“1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.”

Theo thông tin chị cung cấp thì má chị do thấy em chị bị đánh mà không can ngăn được nên mới cầm cây củi đánh chồng bạn để giải thoát cho em chị và má chị cũng chưa gây ra thiệt hại cho người kia. Nên căn cứ theo quy định trên thì trường hợp này được coi là phòng vệ chính đáng. Má chị sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Thứ hai, yêu cầu bồi thường của bên gia đình chị có hợp lý hay không?

Điều 590 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định:

“1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

a) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;

b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;

c) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại;

d) Thiệt hại khác do luật quy định.

2. Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”

Và Điều 589 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về thiệt hại do tài sản bị xâm phạm:

“Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm bao gồm:

1. Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng.

2. Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút.

3. Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.

4. Thiệt hại khác do luật quy định.”

Căn cứ vào các quy định trên thì yêu cầu của gia đình chị là hợp lý. Ngoài ra, chồng chị đánh em chị bị thương thì còn có thể yêu cầu chồng chị bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần.Về phần chiếc xe mặc dù là tài sản chung của hai vợ chồng chị tuy nhiên nếu chồng chị có hành vi phá hoại chiếc xe thì vẫn phải chịu chi phí sửa chữa chiếc xe vì đây là tài sản chung chứ không phải tài sản riêng, hành vi phá hoại tài sản đã xâm phạm đến tài sản trong đó có phần sở hữu của chị.

Thứ ba
phần thiệt hại thực tế mà không có hóa đơn có được bồi thường không?

Điều 5 phần I  Nghị quyết số 03/2006/NQ-HĐTP quy định về Nghĩa vụ chứng minh của các đương sự như sau:

“a) Người bị thiệt hại yêu cầu bồi thường thiệt hại phải nêu rõ từng khoản thiệt hại thực tế đã xảy ra, mức yêu cầu bồi thường và phải có chứng từ hoặc giấy biên nhận hợp lệ về các khoản chi phí hợp lý, về thu nhập của người bị thiệt hại…...”

Căn cứ quy định trên thì gia đình chị khi yêu cầu bồi thường thiệt hại thì gia đình chị cần nêu rõ từng khoản thiệt hại thực tế đã xảy ra, mức yêu cầu bồi thường và phải có chứng từ hoặc giấy biên nhận hợp lệ về các khoản chi phí hợp lý, về thu nhập của người bị thiệt hại.

Thứ tư, chiếc xe chồng bạn làm hư hỏng có còn là tài sản chung hay không?

Chị cần phải xác định nguồn gốc của chiếc xe này thì mới có thể xác định đây là tài sản chung hay riêng. Nếu tài sản này là tài sản do hai vợ chồng cùng tạo dựng trong thời kỳ hôn nhân hoặc được thừa kế chung, tặng cho chung hoặc đã được nhập vào khối tài sản chung thì được xác định là tài sản chung (Điều 33 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014).

Theo thông tin chị cung cấp thì chị và chồng chị ra Tòa án hòa giải thì 2 bên không có tài sản chung, không có nợ chung nhưng trên thực tế đây là tài sản chung và nếu chị không chứng minh được đây là tài sản riêng thì chiếc xe vẫn được xác định là tài sản chung.