Câu hỏi: Kính mong Quý luật sư có thể hỗ trợ pháp lý giúp gia đình tôi về vấn đề sau đây:Bên họ nội tôi, ông bà nội có 5 người con là 3 trai và 2 gái, trong đó bố tôi là con trai trưởng. Có lẽ không nên kể lể ra nhưng thực sự mong có thể chia sẻ cùng với Quý luật sư, ông cả cuộc đời trẻ lăn lộn, đấu tranh để đòi quyền lợi và cải tạo, xây dựng lên gần hết căn nhà mà đại gia đình bên nội sinh sống, về già ông cũng là người quán xuyến các việc quan trọng trong việc chăm lo cho ông bà nội bị liệt và mất ý thức. Nhưng gần đây gia đình tôi mới biết được một việc không chấp nhận nổi là bà cô ruột của tôi cách đây hơn 7 năm trước nhân lúc ông nội không còn minh mẫn, bà nội thì mất ý thức, sống thực vật đã ngụy tạo di chúc, tổ chức riêng người làm chứng, thuê cả luật sư riêng đến chứng nhận đóng dấu di chúc, và không rõ làm cách nào để ông nội đồng ý ký vào bản di chúc, bà nội thì là lăn vân tay. Di chúc về phần khu nhà chính chỉ cho 3 người, bà cô và 2 người chú ruột, gạt bố tôi là con trai trưởng, và bác ruột tôi là nữ trưởng dòng họ.Về tình hình hiện nay, xin được nói cho Quý luật sư hiểu thêm, là ông bà nội tôi đã mất được 2 năm, gần đây mấy tháng vì một sự cố cô ruột tôi tưởng Ủy ban phường gọi ra để làm sổ đỏ nên mới kêu 2 người chú đi cùng, chuyện về di chúc mới vỡ lẽ ra. Ha người chú của tôi trước giờ cũng không hề biết chút gì về bản di chúc này, nên ngay sau đó, một người chú đã về thông báo cho gia đình tôi biết chuyện.Xin được hỏi bản di chúc trên có được pháp luật công nhận? Có cách nào khởi kiện lại được?Mong có thể nhận được lời giải đáp sớm từ Quý luật sư. Xin chân thành cám ơn!

Trả lời: Di chúc đuược coi là hợp pháp nếu di chúc đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Theo đó Bộ luật dân sự 2015 có quy định:

"Điều 630. Di chúc hợp pháp

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ

đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Điều 631. Nội dung của di chúc

1. Di chúc gồm các nội dung chủ yếu sau:

a) Ngày, tháng, năm lập di chúc;

b) Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;

c) Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;

d) Di sản để lại và nơi có di sản.

2. Ngoài các nội dung quy định tại khoản 1 Điều này, di chúc có thể có các nội dung khác.

3. Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.

Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa."

Căn cứ quy định trên thì một bản di chúc hợp pháp là bản di chúc được lập tại thời điểm mà người để laị di chúc minh mẫn sáng suốt, việc lập di chúc và phân chia di sản theo ý chí của họ không bị lừa dối hay bị ai cưỡng ép. Nội dung di chúc không trái quy định của pháp luật  và đạo đức xã hội  và bảo đảm đúng vê hình hứ của di chúc.

Như thông tin cung cấp thì sau khi ông bà bạn mất người cô ruột đã đưa ra một bản di chúc và có đầy đủ chữ ký, vân tay của người lập di chúc cũng như chũ ký của những người làm chứng nội dung di chúc lập không trái quy định pháp luật đạo đức xã hội, đúng về hình thức về nguyên tắc đó được xem là di chúc hợp pháp.

Tuy nhiên gia đình bạn cho rằng đó là di chúc giả mạo do người cô ruột tự lập ra, do đó gia đình bạn cần đưa ra các chứng cứ chứng minh bản di chúc đó là bản di chúc  giả mạo. Trường hợp này bạn cần chứng minh được tại thời điểm ông bà bạn lập di chúc không còn minh mẫn( bà bị liệt sống thực vật không thể lăn vân tay vào tờ di chúc, ông bạn không còn minh mẫn có xác nhận của cơ sở y tế hoặc được hàng xóm xung quanh làm chứng...), yêu cầu xác minh chữ ký của ông bạn, câu chữ trong di chúc có mâu thuẫn khó hiểu...

Để bảo vệ quyền lợi của bố bạn và những người thừa kế khác gia đình bạn có thể làm đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bản di chúc vô hiệu. Di chúc vô hiệu thì coi như không có di chúc và di sản thùa kế được chia theo pháp luật.

Trường hợp bản di chúc do người cô lập là giả tạo thì người cô đó sẽ không được hưởng di sản thừa kế theo pháp luật. Căn cứ Điều 621 BLDS 2015 quy định:

"Điều 621. Người không được quyền hưởng di sản

1. Những người sau đây không được quyền hưởng di sản:

...

d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản."