Câu hỏi: Kính gửi Luật Minh Gia! Gia đình tôi có một số câu hỏi về di chúc quyền thừa kế sử dụng đất. Kính mong Luật Minh Gia có thể giải đáp cho gia đình tôi.Gia đình ông nôi tôi, hiện tôi là đời cháu- đời thứ 3, có 8 người con 5 trai 3 gái

Lúc ông nội tôi mất có đề lại di chúc chỉ chia phần đất lại cho 5 người con trai không có 3 cô con gái. Nay bà nội lập lại một bản di chúc khác chia lại phần đất trên cho cả 7 người con, vì ba tôi là anh cả đã mất. Tuy nhiên, bà nội là vợ 2, là em gái của vợ đầu ông nội. Khi lập lại bản di chúc mới không có sự chứng kiến và ghi nhận của ba tôi là con trai cả của vợ đầu, lúc trước thì có. Hiện tại, tất cả mọi người đã kí xác nhận và ép tôi và các anh em tôi - đời cháu- kí xác nhận vào di chúc.Vậy cho tôi hỏi, việc lập lại di chúc của bà nội như vậy có hợp pháp không trong 2 trường hợp:1. Nếu di chúc trước do ông nội lập ko đủ điều kiện pháp lý 2. Nếu di chúc trước do ông nội lập đủ điều kiện pháp lý và được công nhận. 3.  Nếu di chúc mới được  lập lại là hợp pháp vậy chúng tôi có phải kí xác nhận vào tờ di chúc mới hay không.Xin chân thành cảm ơn.

Trả lời: Thứ nhất,
theo pháp luật dân sự di chúc được hiểu là  là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết theo điều 624 BLDS năm 2015. Theo đó một di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện tại điều 630 Bộ luật Dân sự năm 2015

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Theo đó nếu như bản di chúc của ông bạn có đủ các điều kiện của một di chúc hợp  pháp thì lúc này sẽ tiến hành chi di sản thừa kế theo đúng như di chúc của ông bạn để lại. Như vậy có thể trả lời câu hỏi thứ hai của bạn như sau: khi mà di chúc của ông bạn là hợp pháp khi có các điều kiện như trên thì sẽ chia thừa kế theo di chúc của ông bạn. Mà hiện tại nếu chưa chia thì có thể yêu cầu mở thừa kế.

Thứ hai, khi một di chúc không được lập hợp pháp thì sẽ tiến hành chia di sản thừa kế theo pháp luật theo quy định tại điều 650 BLDS năm 2015, theo đó:

1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

b) Di chúc không hợp pháp;

…

Như vậy, trả lời câu hỏi thứ nhất của bạn khi di chúc của người ông không hợp pháp thì lúc này di sản mà ông bạn để lại sẽ được chia theo pháp luật. Tức là lúc này phần di sản này sẽ được choc ho những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất đó là vợ hợp pháp, tất cả những người con đẻ, con nuôi của ông nội, trường hợp nếu cha mẹ đẻ hoặc  cha mẹ nuôi còn sống thì sẽ chia cho những người này mỗi người sẽ được một phần thừa kế bằng nhau. Kể từ thời điểm ông chết mà di sản chia thừa kế là bất động sản thì sẽ có thời hiệu chia là 30 năm.

Thứ ba,
phải xác định rõ nếu thửa đất này thuộc sở hữu của riêng ông nội bạn thì bà nội sẽ không được lập một di chúc sửa đổi nội dung di chúc ban đầu. Bởi lẽ di chúc là sự thể hiện ý chí phan chia tài sản thuộc sở hữu của mình cho những người khác. Như vậy nếu đây là tài sản thuộc quyền sở hữu của ông nội bạn thì việc bà nội lập di chúc sửa đổi là không hợp pháp.

Trong trường hợp nếu đây là mảnh đất thuộc sở hữu chung của cả ông nội và bà nội,tức là tài sản chung của cả 2 người thì lúc này bà nội sẽ có quyền đối với 1 nửa thửa đất. Đồng thời khi này bà nội lập di chúc chỉ được phân chia trong phần quyền của mình, theo đó bà nội chỉ có quyền đối với ½ mảnh đất và bà sẽ phân chia cho những người hưởng thừa kế trong phạm vi ½ mảnh đất. Như vậy bà nội không có quyền tự lập một bản di chúc mới sửa đổi di chúc của người ông nội, mà chỉ có quyền lập di chúc của chính mình để lại di sản cho người khác trong phạm vi khối tài sản thuộc sở hữu của mình.