Câu hỏi: Chào luật sư, nhờ luật sư tư vấn quy định của pháp luật về hình thức di chúc và điều kiện có hiệu lực của di chúc như sau: Em là con một trong gia đình, nhưng cả ba và mẹ em đều có con riêng của họ, ba em vừa mất rồi và con riêng của ba em cũng mới vừa kiện thưa đòi tranh chấp tài sản, kết quả là phải chia cho con riêng của ba em 1,5 tỉ đồng...

... Mẹ hứa sẽ sang tên qua cho em bao gồm: 1 căn nhà định giá khoảng 2 tỉ, 2 nền đất chợ khoảng 3 tỉ, 2 nền đất đang cho văn phòng công chứng mướn khoảng 3 tỉ, cách đây một tuần em và mẹ lên văn phòng công chứng để kí sổ đỏ đã sang tên qua cho em, nhưng thay vì mẹ làm như mẹ đã hứa là sang hết toàn bộ thì mẹ chỉ sang căn nhà và 2 nền đất chợ, còn 2 nền đất đang cho mướn thì mẹ nói để mẹ đứng tên sổ đỏ, em rất buồn và có nói mẹ là mẹ đứng tên cũng được con không nói gì nhưng mẹ đứng tên như vậy sau này lỡ mẹ có bề gì bất ngờ thì 3 người con riêng của mẹ sẽ có quyền lên thưa kiện đòi chia 2 miếng đất đó với con, xong mẹ em mới kêu thì con cứ kí tên sổ đỏ cho mẹ đi, xong mẹ làm tờ giấy tay là sau này mẹ chết miếng đất đó sẽ thuộc toàn quyền sở hữu của con, mẹ và con sẽ kí tên vô, kêu cả 3 người con của mẹ lên kí tên vô giấy luôn là sẽ không tranh chấp tài sản với con nữa, sau đó nhờ công chứng tờ giấy đó đàng hoàng, em có thắc mắc xin Luật sư giải đáp giúp em là tờ giấy tay mà mẹ em nói sẽ làm đó sau này nó có hiệu lực và có được công nhận không? Hay nó vô hiệu lực trong trường hợp này ạ? Nếu nó không có hiệu lực thì xin luật sư tư vấn giúp em là em phải làm gì để bảo về tài sản đó ạ? ( không phải em ích kỉ không muốn chia cho con riêng của mẹ mà là vì mẹ em hiện tại đã lo đầy đủ cho con riêng mẹ hết rồi ạ, ai cũng có gia đình riêng, nhà cửa, xe cộ công ăn việc làm hết rồi ạ, còn em thì vừa mới mất cha và đang là sinh viên còn đi học, em muốn bảo vệ tài sản của mình ạ!

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp: "mẹ làm tờ giấy tay là sau này mẹ chết miếng đất đó sẽ thuộc toàn quyền sở hữu của con, mẹ và con sẽ kí tên vô, kêu cả 3 người con của mẹ lên kí tên vô giấy luôn là sẽ không tranh chấp tài sản với con nữa, sau đó nhờ công chứng tờ giấy đó đàng hoàng". Như vậy, bản chất của tờ giấy viết tay trên là việc mẹ bạn lập di chúc. Mẹ bạn có quyền để lại di chúc để xác định người được hưởng di sản thừa kế. Để di chúc có giá trị hiệu lực thì khi lập di chúc thì mẹ bạn phải thực hiện theo quy định của pháp luật về nội dung, hình thức của di chúc.

Căn cứ  Điều 628 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về di chúc bằng văn bản

“Di chúc bằng văn bản bao gồm:

1. Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.

2. Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.

3. Di chúc bằng văn bản có công chứng.

4. Di chúc bằng văn bản có chứng thực.”

Và Điều 630 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về di chúc hợp pháp:

“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.”

Di chúc được coi là hợp pháp khi nội dung và hình thức không trái với quy định của pháp luật, tại thời điểm lập người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị đe dọa lừa dối, cưỡng ép. Như vậy, mẹ bạn có thể lựa chọn một trong những hình thức theo quy định tại Điều 628 Bộ luật dân sự năm 2015 để lập di chúc. Tuy nhiên để tránh tranh chấp có thể xảy ra thì mẹ bạn nên lập di chúc bằng văn bản có công chứng, vì di chúc sẽ được công chứng viên kiểm tra về mặt nội dung, hình thức và ý chí của người lập di chúc. Khi có tranh chấp xảy ra thì nó được coi là chứng cứ, những tình tiết, sự kiện trong hợp đồng, giao dịch được công chứng không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu.

Nếu mẹ bạn để lại di chúc và trong di chúc thể hiện để lại toàn di sản của mẹ bạn cho bạn thì bạn sẽ được hưởng theo di chúc. Những người con riêng của mẹ bạn sẽ không có quyền yêu cầu chia di sản thừa kế, trừ trường hợp con riêng của mẹ bạn chưa thành niên hoặc đã thành niên mà mất khả năng lao động thì sẽ được hưởng 2/3 một suất thừa kế theo pháp luật mà không phụ thuộc vào di chúc theo điều 644 Bộ luật dân sự năm 2015.

Điều 640 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc:

“1. Người lập di chúc có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc đã lập vào bất cứ lúc nào.

2. Trường hợp người lập di chúc bổ sung di chúc thì di chúc đã lập và phần bổ sung có hiệu lực pháp luật như nhau; nếu một phần của di chúc đã lập và phần bổ sung mâu thuẫn nhau thì chỉ phần bổ sung có hiệu lực pháp luật.

3. Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ.”

Tuy nhiên việc để lại di sản là ý chí của mẹ bạn nên di chúc đã lập sau đó mẹ vẫn có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ.Để mảnh đất này được sang tên bạn hợp pháp và không có tranh chấp về thừa kế với những người con riêng của mẹ thì mẹ bạn phải làm hợp đồng tặng cho mảnh đất cho bạn. Nếu trường hợp bạn cũng có quyền hưởng di sản của bố để lại mà di sản của bố chưa được chia cho bạn hoặc chia chưa đúng thì bạn có quyền yêu cầu thỏa thuận chia di sản thừa kế với mẹ và những người thừa kế khác của bố, nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu khởi kiện đến Tòa án để bảo vệ quyền lợi của mình.