Câu hỏi: Nhờ luật sư tư vấn về trường hợp  giám hộ đương nhiên đối với người mất năng lực hành vi dân sự như sau: Bố tôi hiện giờ sức khỏe yếu không thể tự cầm bút ký các giấy tờ nhưng nhận thức khi hỏi vẫn biết. Bố tôi có 3 đời vợ: vợ cả đã ly hôn có giấy ly hôn và vẫn còn sống. Vợ 2 là mẹ tôi đã mất. Vợ 3 hiện nay vẫn sống tại gia đình tôi.

Được biết ngôi nhà là tài sản phát sinh khi bố mẹ tôi lấy nhau. Vợ cả có 1 người con với bố tôi và không sống cùng gia đình tôi. Vợ 3 không phát sinh tài sản vì 2 người lấy nhau về chỉ để chăm sóc.

Nhà tôi là nhà thuê của nhà nước nên hợp đồng thuê nhà đứng tên chủ hộ là bố tôi, và có ghi thành phần gia đình là chỉ có 2 bố con tôi. Hợp đồng thuê nhà có trước khi bố tôi lấy vợ 3.

Tôi muốn hỏi nếu khu nhà tôi bị giải tỏa đền bù tái định cư thì sẽ do ai là người ký nhận tiền và nhà đền bù. Và nếu giải quyết theo ủy quyền thì tôi cần phải làm các thủ tục gì. Tôi xin trân thành cảm ơn công ty Luật Minh Gia!

Trả lời: Theo như những gì bạn đã chia sẻ ở trên, thì bố của bạn sức khoẻ đã yếu và không thể tự mình cầm bút ký các loại giấy tờ, cũng như không thể tự mình xác lập các quan hệ theo quy định của pháp luật.

Như vậy, có thể nói rằng bố của bạn đã mất năng lực hành vi dân sự, bởi vì bố của bạn không thể tự mình giao dịch, xác lập các quan hệ của pháp luật.

Khoản 1 Điều 22 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định:
“1. Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.”

Do vậy, bạn có thể yêu cầu toà án nơi bạn cư trú tuyên bố, bố của bạn mất năng lực hành vi dân sự theo thủ tục tố tụng. Sau khi Tòa án ra quyết định tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, thì người đó sẽ được giám hộ.

Điều 53 Bộ luật dân sự 2015 quy định về Người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự như sau:

“Trường hợp không có người giám hộ theo quy định tại khoản 2 Điều 48 của Bộ luật này thì người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự được xác định như sau:

1. Trường hợp vợ là người mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng là người mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ.

2. Trường hợp cha và mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự hoặc một người mất năng lực hành vi dân sự, còn người kia không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con cả là người giám hộ; nếu người con cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con tiếp theo có đủ điều kiện làm người giám hộ là người giám hộ.

3. Trường hợp người thành niên mất năng lực hành vi dân sự chưa có vợ, chồng, con hoặc có mà vợ, chồng, con đều không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì cha, mẹ là người giám hộ.”

Trong trường hợp của bạn, thì vợ cả và bố bạn đã ly hôn, không còn là vợ chồng theo quy định của pháp luật, vì vậy cũng không phát sinh việc giám hộ của vợ cả đối với bố bạn.

Với người vợ thứ ba, do bạn không cung cấp rõ thông tin về việc bố bạn và người vợ ba có đăng ký kết hôn không do đó nếu có đăng ký kết hôn thì căn cứ theo quy định trên người vợ thứ 3 sẽ là người giám hộ đương nhiên của bố bạn.

Và người giám hộ của người mất năng lực hành vi dân sự có những quyền sau đây theo quy định của pháp luật tại Điều 58 quyền của người giám hộ.

“1. Người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự có các quyền sau đây:

a) Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ;

b) Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ;

c) Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

2. Người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi có quyền theo quyết định của Tòa án trong số các quyền quy định tại khoản 1 Điều này.”

Với những quy định trên, thì khi bố của bạn được toà án tuyên mất năng lực hành dân sự, vợ thứ 3 là người giám hộ đương nhiên thì căn cứ vào quy định của pháp luật về quyền của người giám hộ, người vợ có quyền xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự. Do vậy, nếu khu nhà bạn bị giải tỏa đền bù tái định cư thì bạn sẽ là người ký nhận tiền và nhà đền bù.

Nếu người vợ ba và bố bạn không có đăng ký kết hôn thì người con cả sẽ là người giám hộ đương nhiên, khi đó người con cả được quyền ký thay bố để nhận giải tỏa đền bù.