Câu hỏi: Xin chào Luật sư! Tôi có vấn đề về tranh chấp đất đai như sau: Năm 2008, khi chính quyền xã bắt đầu thu đất nông nghiệp, chuyển đổi 10% diện tích đất nông nghiệp đất ở và cấp sổ đỏ cho những hộ gia đình có đủ điều kiện về diện tích đất đứng tên sổ. Trước khi đến thời gian cấp sổ, bố mẹ tôi có mua lại đất 10% của 3 gia đình khác để gộp với diện tích đất của nhà tôi đứng chung 1 sổ. Trong quá trình mua bán, có giấy tờ mua bán giữa bố mẹ tôi và các hộ gia đình, trong đó ghi rõ người mua là bố mẹ tôi nhưng chỉ là mua bán giữa các hộ gia đình mà chưa có sự chứng nhận ở chính quyền. Cuốn sổ đỏ hiện nay (gồm của 3 gia đình kia và của nhà tôi) đang do bà nội tôi đứng tên. Năm 2019, bố mẹ tôi bắt đầu xây dựng trên diện tích đất đó nhưng không được do bác trai (anh trai bố tôi) nộp đơn không cho gia đình tôi thi công và có ý định muốn chiếm đoạt quyển sổ đỏ đó. Hiện nay, bố mẹ tôi đang làm đơn ra tòa, với mục đích muốn tách cuốn sổ đỏ đó làm 2 phần, 1 phần là diện tích đất thực tế của bà tôi, phần còn lại là tổng số diện tích mà bố mẹ tôi mua được. Tòa đã nhận hồ sơ và có giấy triệu tập với từng bên. Với bà tôi, bác trai có ý định làm hồ sơ bệnh án để chứng minh hiện giờ bà tôi bị mất khả năng dân sự để dừng việc tòa giải quyết cuốn sổ đỏ đó và lập di chúc sẵn cho bà tôi để bác trai được quyền thừa kế cuốn sổ đó.Vậy xin Luật sư có thể đưa ra tư vấn với trường hợp này của gia đình tôi để gia đình tôi có thể tách được cuốn sổ và làm sổ mới với diện tích bố mẹ tôi đã mua. Xin cảm ơn các Luật sư!

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp vào thời điểm 2008, bố mẹ bạn đã nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của 3 hộ gia đình, có hợp đồng viết tay và hiện tại phần đất của bố mẹ bạn mua đã gộp chung với phần đất của bà nội và bà nội là người đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Bây giờ, bố mẹ bạn muốn tách thửa đất ra mà bà nội không đồng ý thì bạn khởi kiện ra Tòa án và cung cấp các giấy tờ, tài liệu chứng minh được vào năm 2008 bố mẹ bạn là người bỏ tiền ra mua mảnh đất này (hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất), văn bản thỏa thuận giữa bố mẹ và bà nội để cho bà nội đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (nếu có)...,sau đó Tòa án sẽ xem xét giải quyết.

Ngoài ra theo thông tin bạn cung cấp, Bác trai muốn làm bệnh án chứng minh bà nội bị mất năng lực hành vi dân sự, trong trường hợp này nếu như Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là ngưới mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần. Và theo khoản 4 Điều 69 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Năng lực pháp luật tố tụng dân sự và năng lực hành vi tố tụng dân sự của đương sự:

“Đương sự là người chưa đủ sáu tuổi hoặc người mất năng lực hành vi dân sự thì không có năng lực hành vi tố tụng dân sự. Việc thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng dân sự của đương sự, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho những người này tại Tòa án do người đại diện hợp pháp của họ thực hiện”.

Theo đó, cả trong trường hợp bà bạn mất năng lực hành vi dân sự thì bố mẹ bạn vẫn có quyền khởi kiện bà nội ra Tòa án và người đại diện hợp pháp của bà nội sẽ thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng dân sự thay bà.

Và nếu như bà mất năng lực hành vi dân sự thì sẽ không đủ điều kiện lập di chúc.

Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Di chúc hợp pháp:

“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép”

Như vậy, nếu bà muốn lập di chúc thì bà phải còn minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.