Câu hỏi: Em chào các anh (chị) trong Công ty Luật Sư Minh Gia. Em có 1 số thắc mắc về luật thừa kế quy định thế nào khi con ở với mẹ khi bố mẹ ly hôn có được hưởng thừa kế của cha khi cha mất không, mong các anh chị giải đáp giúp em ạ, cụ thể. Bố mẹ em kết hôn và chung sống với nhau 22 năm, có sinh được 4 người con (3 gái, 1 trai).

Năm 2010, bố mẹ em ly hôn, ngay sau đó bố em đi bước nữa, mẹ em nuôi cả 4 đứa con. Khi ra toà, bố em nhận nuôi đứa thứ 2, mẹ em nuôi đứa thứ 3, còn đứa út mới có 4t nên toà phân ở với mẹ, bố em trợ cấp 400.000/tháng cho đến năm em trai em 18t, năm ấy em 19t nên ko được nhận trợ cấp từ bố nữa. Nhưng sau khi toà giải quyết li hôn xong, em gái thứ 2 do quen ở với chị em và mẹ nên không theo bố mà mẹ em nuôi hết, tiền trợ cấp cho đứa út bố em cũng không trả bất kể 1 đồng nào, từ ấy cũng cắt đứt liên lạc với chị em em. Khi toà giải quyết ly hôn, phần tài sản chung của bố mẹ em là căn nhà đang ở thì được định giá là 800 triệu đồng, mẹ em phải trả cho bố em 400 triệu đồng để được ở lại nhà và mẹ em đã trả trước toà. Bố em dùng số tiền ấy để mua 1 mảnh đất khác để sống cùng người vợ sau (tuy nhiên người vợ sau không có đăng ký kết hôn, hộ khẩu của mảnh đất ấy hiện giờ đứng tên bố em và tên em gái thứ 2 nhà em cũng có trong hộ khẩu). Vậy các anh chị có thể giải đáp giúp em một số câu hỏi sau được không ạ: - Sau khi bố em mất, nếu bố em và người vợ thứ 2 không có giấy đăng ký kết hôn thì quyền thừa kế như thế nào? - Nếu không có giấy đăng ký, nhưng bố em lại làm di chúc cho người vợ thứ 2 thì quyền thừa kế sẽ thế nào? - Nếu chị em em được thừa kế mảnh đất ấy, nhưng người vợ thứ 2 của bố em không chịu chuyển đi, thì khi tranh chấp cần những thủ tục gì? - Số tiền bố em phải chi trả để nuôi cậu út nhưng vẫn chưa trả thì mẹ em cần làm gì để đảm bảo quyền lợi ạ? Em cảm ơn anh chị rất nhiều ạ. Em mong nhận được hồi âm từ phía quý công ty. Nếu cần cung cấp thông tin gì thì anh chị cứ hỏi thêm ạ.

Trả lời: Thứ nhất, về việc thừa kế mảnh đất đứng tên bố bạn.

Sau khi bố bạn mất thì mảnh đất trên sẽ trở thành di sản thừa kế. Nếu bố bạn chết không có di chúc thì phần di sản đó sẽ được chia theo pháp luật. Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 quy định về những người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

…

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.”

Theo quy định này thì chị em bạn sẽ là người được hưởng thừa kế ở hàng thứ nhất và nếu ông bà nội bạn còn sống thì họ cũng được hưởng phần thừa kế ngang bằng với chị em bạn. Còn người đang chung sống với bố bạn sẽ không có quyền thừa kế đối với di sản mà bố bạn để lại do không có mối quan hệ vợ chồng được pháp luật công nhận giữa họ.

Trường hợp bố bạn chết có để lại di chúc cho người đang chung sống như vợ chồng với mình toàn bộ số tài sản của bố bạn thì cho dù họ không có giấy đăng kí kết hôn thì cô ấy vẫn có quyền được hưởng phần di sản bởi vì di chúc là sự thể hiện ý chí cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Hơn nữa, tại khoản 1 Điều 626 Bộ luật này có quy định:

“
Điều 626.Quyền của người lập di chúc

Người lập di chúc có các quyền sau đây:

1. Chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế…”

Theo đó, bố bạn có quyền chỉ định người thừa kế của mình là người đang sống chung như vợ chồng với bố bạn.

Nếu chị em bạn được hưởng mảnh đất mà bố để lại mà người vợ thứ hai của bố bạn không chịu chuyển đi mà dẫn đến tranh chấp mà người vợ đó khởi kiện về việc chia thừa kế thì cô ấy phải chứng minh được rằng mình có quyền hưởng thừa kế. Khi đó, bạn với tư cách là bị đơn sẽ tiến hành những trình tự, thủ tục theo yêu cầu của Tòa án.

Thứ hai, về việc cấp dưỡng cho em bạn.

Tại khoản 2 Điều 107 và khoản 1 Điều 119 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định:

“Điều 107. Nghĩa vụ cấp dưỡng

2.Trong trường hợp người có nghĩa vụ nuôi dưỡng trốn tránh nghĩa vụ thì theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức được quy định tại Điều 119 của Luật này, Tòa án buộc người đó phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của Luật này.”

“Điều 119. Người có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng

1. Người được cấp dưỡng, cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó, theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, có quyền yêu cầu Tòa án buộc người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phải thực hiện nghĩa vụ đó.”

Theo quy định này thì mẹ bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án yêu cầu bố bạn phải cấp dưỡng cho em bạn. Tuy vậy, tại khoản 4 Điều 188 Luật hôn nhân và gia đình có quy định về chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng khi “n
gười cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết”
nên sau khi bố bạn mất mà mẹ bạn mới yêu cầu Tòa án giải quyết thì quyền lợi của em bạn sẽ không được đảm bảo.