Câu hỏi: Luật sư tư vấn miễn phí qua Email trường hợp hỏi về hình thức và điều kiện để di chúc hợp pháp và các quy định pháp luật liên quan đến di chúc, lập di chúc, thừa kế theo di chúc. Nội dung hỏi và trả lời tư vấn như sau:

Nội dung yêu cầu tư vấn:
Thưa luật sư,Tôi xin có 1 một câu hỏi, Theo Mục 3 - Điều 660 trong Luật Dân Sự năm 2005, nêu rõ: Điều 660. Di chúc bằng văn bản có giá trị như di chúc được công chứng, chứng thực. Di chúc bằng văn bản có giá trị như di chúc được công chứng hoặc chứng thực bao gồm: 1.2.3. Di chúc của người đang điều trị tại bệnh viện, cơ sở chữa bệnh, điều dưỡng khác có xác nhận của người phụ trách bệnh viện, cơ sở đó; Ba tôi đang nằm bệnh viện và có nhu cầu lập di chúc, như vậy chúng tôi có cần xác nhận của bệnh viện ông đang điều trị không, trong trường hợp không có xác nhận của bệnh viện nhưng có người làm chứng thì di chúc đó có hợp pháp không ?Mong nhận được tư vận của luật sư.Cám ơn !

Trả lời: Hiện nay, quy định về di chúc bằng văn bản có giá trị như di chúc được công chứng, chứng thực được quy định tại Điều 638 Bộ Luật Dân sự năm 2015. Trong trường hợp của ba bạn, ba bạn đang ở trong bệnh viện, nếu như ba bạn có nhu cầu lập di chúc và lấy xác nhận của bệnh viện thì di chúc của ba bạn có giá trị như di chúc có công chứng, chứng thực.

Tuy nhiên, pháp luật không bắt buộc người đang điều trị tại bệnh viện khi lập di chúc phải có xác nhận của bệnh viện. Đồng thời, căn cứ theo quy định tại Điều 628 Bộ Luật Dân sự năm 2015 thì:

“Điều 628. Di chúc bằng văn bản

Di chúc bằng văn bản bao gồm:

1. Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;

2. Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;

3. Di chúc bằng văn bản có công chứng;

4. Di chúc bằng văn bản có chứng thực”.

Do đó, di chúc bằng văn bản nhiều dạng khác nhau bao gồm di chúc bằng văn bản có người làm chứng, di chúc bằng văn bản không có người làm chứng; di chúc bằng văn bản có công chứng; di chúc bằng văn bản có chứng thực. Việc lựa chọn hình thức của di chúc phụ thuộc vào ý chí của người lập di chúc. Do đó, ba bạn có thể lựa chọn cách thức lập di chúc cho riêng mình. Việc ba bạn lựa chọn viết di chúc bằng văn bản có người làm chứng chỉ được pháp luật thừa nhận nếu di chúc này đáp ứng được các điều kiện để hợp pháp theo quy định của pháp luật.

Cụ thể theo quy định tại Điều 630 Bộ Luật Dân sự năm 2015 thì:

“Điều 630. Di chúc hợp pháp

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng”.

Theo quy định trên thì khi lập di chúc, ba bạn phải đáp đảm bảo các điều kiện sau:

Thứ nhất,
về năng lực hành vi: Ba bạn phải là người có năng lực hành vi dân sự, có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình. Ba bạn còn minh mẫn để có thể quyết định việc lập di chúc theo ý chí của mình.

Thứ hai,
về mặt ý chí: ba bạn phải có ý chí tự nguyện trong việc lập di chúc. Ba bạn tự nguyện định đoạt, chia phần tài sản của mình thể hiện thông qua di chúc. Trong quá trình lập di chúc ba bạn phải tự nguyện không bị lừa dối, đe dọa cưỡng ép. Vì nếu bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép thì về mặt ý trí việc lập di chúc và định đoạt tài sản của ba bạn không dựa trên sự tự nguyện của ông ấy, mà việc lập di chúc này đã có sự tác động bởi các yếu tố bên ngoài làm cho ý chí của ba bạn bị chi phối. Do đó, nếu việc lập di chúc của ba bạn mà có dấu hiệu trên và có người yêu cầu tuyên bố di chúc không hợp pháp thì Tòa án sẽ căn cứ vào việc có yếu tố đe dọa cưỡng ép hoặc lừa dối hay không để tuyên bố di chúc không hợp pháp.

Thứ ba,
về mặt nội dung: Khi ba bạn lập di chúc bên cạnh các yếu tố về năng lực hành vi, về mặt ý chí thì di chúc của ba bạn cũng phải đáp ứng điều kiện về mặt nội dung. Đối với nội dung di chúc của ba bạn, khi ba bạn lập di chúc, nội dung di chúc mà ba bạn lập phải phù hợp với quy định của pháp luật, không được vi phạm vào điều cấm của pháp luật cũng như không được trái với các chuẩn mực đạo đức xã hội.