Câu hỏi: Luật sư tư vấn về trường hợp đã hiến đất làm ngõ đi chung không rõ có quyền sử dụng hay không và trách nhiệm dân sự cũng như hình sự khi có hành vi cố ý gây thương tích cho người khác. Nội dung tư vấn như sau:

Năm 1989 gia đình tôi hiến 2x40m làm đường đi cho 4 hộ gia đình trong ngõ, xây tường bao xung quanh lùi vào 2m. Năm 1993 gia đình tôi tách làm sổ đỏ. Đợt vừa qua địa chính đo lại đất có phản ánh lại phần đất đã hiến vì vẫn còn lưu ở sơ đồ gốc, số liệu diện tích hiện nay khác trước.Nay hộ gia đình trong ngõ tự ý trồng cột điện giữa mặt tiền đất nhà tôi và xâm hại phá vỡ 1 phần móng tường bao nhà tôi. Khi họ trồng em dâu tôi đã ra giải thích và vá lại phần móng tường bị phá thì họ xông vào đánh bóp cổ em tôi. Em Tôi cắn vào tay họ họ mới buông ra. 1 lúc sau khi bị đánh em tôi mang con dao cùn gỉ sắt để đi ra ngõ sang nhà bố tôi (liền kề đấy) để tìm đi chuyển cây rau giống tía tô về nhà trồng. Có mấy người đang đứng ở ngõ nhà em tôi xem trồng cột điện thây vậy liền giằng dao vứt đi.

Sau khi bị đánh em tôi bị chấn thương vùng cổ nên đi viện khám.Khi thấy em tôi đi báo công an  thì họ đến và bồi thường chi phí khám,xét nghiệm công khám 500nghìn và xin lỗi. Vì lúc đó em tôi đang rất đau  hoảng sợ nên có trả lời sẽ thông cảm cho họ và họ hứa sẽ nhổ cột điện đi. Nhưng sau đó tay em tôi đau không vận động được,tinh thần hoảng sợ nên đi khám ở viện. Bác sĩ kết luận em tôi bị chấn thương vùng cổ,đau phần mềm tay phải,trầm cảm lo âu. Đáng lẽ em tôi phải nằm viện điều trị trầm cảm nhưng em tôi mới sinh cháu 4 tháng nên bác sĩ kê thuốc điều trị ngoại trú. Nay họ vẫn không chịu nhổ cột điện như đã hứa,tôi có trình báo công an thì công an trả lời em tôi đã cắn họ,em tôi cầm dao(dao gì cũng là dao) nên em tôi cũng vi phạm luật và em tôi đang điều trị trầm cảm nên giờ lấy lời khai không chuẩn nên yêu cầu em tôi điều trị khỏi bệnh trầm cảm thì mới thụ lý vụ án,họ nói em tôi bị trầm cảm là bệnh từ trước chứ không phải là bị đánh dẫn đến chấn thương trầm cảm( người đánh em tôi là trưởng ban bảo vệ dân phố),xác định họ có trồng cột điện vào đất nhà tôi không thì em tôi phải mời địa chính xác định, yêu cầu nhổ cột điện đi do chủ tịch xã,nay họ đã xin lỗi và đền bù rồi coi như vụ án đã được giải quyết xong khuyên em tôi không nộp đơn.

Nay tôi xin hỏi công an trả lời như vậy có chính xác không? Họ đánh em tôi xong em tôi đi khám phát hiện bị trầm cảm vậy người đánh em tôi vi phạm chế độ đánh người bị trầm cảm không? Người đánh em tôi chịu trách nhiệm và xử phạt như thế nào nếu em tôi làm đơn kiện họ.Em tôi chịu trách nhiêm gì trong việc này.Làm sao chứng minh đất nhà tôi đã hiến làm đường đi là đất của nhà tôi mà không phải đất công để hàng xóm xây nhà không lấn ra phần đất nhà tôi đã hiến. Tôi xin chân thành cảm ơn

Trả lời: Thứ nhất, về vấn đề đất đai:

Theo thông tin bạn cung cấp vào năm 1989, gia đình đã hiến diện tích đất làm ngõ đi chung. Trường hợp này cần xác định rõ bản chất của việc hiến đất làm đường là do gia đình tự nguyện hiến cho nhà nước để làm đường đi hay thỏa thuận của gia đình với các hộ lân cận để đi nhờ. Theo đó, tại điều 167 Luật đất đai năm 2013, người đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ có quyền trên đất, cụ thể:

Điều 95. Đăng ký đất đai, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

5. Người sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất đã kê khai đăng ký được ghi vào Sổ địa chính, được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất nếu có nhu cầu và có đủ điều kiện theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan; trường hợp đăng ký biến động đất đai thì người sử dụng đất được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc chứng nhận biến động vào Giấy chứng nhận đã cấp

..

Điều 167. Quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn quyền sử dụng đất

1. Người sử dụng đất được thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này.

Như vậy, trường hợp gia đình đã hiến đất cho nhà nước thì không còn là đất của gia đình, không xác lập quyền đối với gia đình. Việc gia đình hàng xóm tự ý dựng cột điện trên đó được xác định là hành vi vi phạm đối với diện tích thuộc quản lý của nhà nước. Trường hợp, bản chất là sự thỏa thuận đi nhờ và diện tích làm lối đi vẫn thuộc quyền sử dụng đất của gia đình  thì việc gia đình kia trồng cột điện giữa mặt tiền đất không được sự đồng ý của mình thì đây là hành vi vi phạm quy định đất đai. Đồng thời khi này họ phải chịu trách nhiệm bồi thường khi có hành vi làm vỡ 1 phần móng tường bao nhà bạn. Nếu hai bên không tự hòa giải được vấn đề bạn có quyền gửi yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai tại UBND xã, phường để được đảm bảo quyền và lợi ích của mình.

Thứ hai, hành vi xâm phạm sức khỏe em dâu.

Vì người hàng xóm có hành vi đánh em dâu bạn dẫn đến bị thương cho nên có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định tại điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015:

Điều 584. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

…

Theo đó để xác định em bạn được bồi thường thiệt hại như thế nào cần xác đinh yếu tố lỗi của các bên. Để xác định mức độ lỗi sẽ do cơ quan điều tra xác định. Theo đó, nếu lỗi được xác định hoàn toàn do phía bên nhà hàng xóm thì trách nhiệm bồi thường cho em bạn được xác định theo quy định tại điều 590  Bộ luật dân sự năm 2015 như sau:

Điều 590. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm

1. Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

a) Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại;

b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại;

c) Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại;

d) Thiệt hại khác do luật quy định.

2. Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường thiệt hại theo quy định tại khoản 1 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Việc cơ quan công an đang giải quyết theo cách thức các bên thương lượng, thỏa thuận với nhau. Trường hợp hai bên không thỏa thuận được vấn đề bồi thường gia đình bạn có quyền gửi yêu cầu đến Tòa án nhân dân quận, huyện nơi người hàng xóm đang cư trú để giải quyết. Với hành vi xâm phạm sức khỏe của người khác không phụ thuộc vào việc sức khỏe của người này là khỏe mạnh hay đau ốm mà tùy vào tỷ lệ thương tích có thể bị xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự năm 2015.