Câu hỏi: Chào luật sư, em có sự việc như sau cần được tư vấn ạ: Hiện tại nhà em có ông nội 89 tuổi và có 8 người con gái và 3 người con trai, tất cả đã có gia đình và được ông nội chia đều các phần đất cho các người con. Ba em là con út nam trong gia đình nhiệm vụ là nuôi ông nội. Ba em có 2 người con là em và 1 người anh trai, mẹ em mất sớm nên ba em lấy thêm 1 người vợ nữa và có thêm 1 đứa con gái.

Rồi họ tách hộ khẩu ra ngoài ở riêng bỏ lại em và anh trai của em sống chung và ở cùng hộ khẩu với ông nội. Trong khi ông nội em chia đất cho các con, ba em là còn út nên làm giấy tờ tự ủy quyền tất cả những gì còn lại để thờ cúng và phụng dưỡng ông nội, để đứng tên hết, nhưng mà trừ khi nội em mất ba em mới toàn quyền. Hiện tại người vợ kế của ba em chơi cờ bạc nợ nần chồng chất đem hết bằng khoán cầm cố hết và giờ đòi bán hết số đất thờ cúng và phụng dưỡng của ông nội trong khi từ ngay chia đất họ không nuôi nội em một ngày nào. Và họ nói là họ đứng tên tất cả nên họ có quyền bán hết trong khi nội em còn sống.Em muốn hỏi:

1. Nội em có quyền lập di chúc để lấy lại phần đất thờ cúng đó được hay không?

2. Em và anh trai có thể chuộc bằng khoán đất lại và sang tên tất cả cho anh trai em dưới sự đồng ý của ông nội và mấy cô bác cũng đồng ý?

3. Nếu ba em bệnh mất 2 anh em của em có được lấy lại tất cả không hay bà vợ kế của ba em được thừa hưởng hết?

4.  Nếu họ bán hết vậy em với anh trai với ông nội sẽ phải làm thế nào? Việc thờ cúng sẽ thế nào? Mấy người con khác của ông nội em còn có quyền can thiệp vào không? Em rất mong được luật sư tư vấn và hướng dẫn để giúp đỡ ông nội và 2 ae của em giành lại và không cho họ bán đất được, để lại thờ cúng và phụng dưỡng cho ông nội về sao ạ. Em xin cám ơn luật sư trước ạ.

Trả lời: Thứ nhất, về việc chia đất giữa ông nội bạn và những người con trong gia đình:

Trường hợp này cần phải xác định rõ việc phân chia đất giữa các thành viên trong gia đình có hợp pháp hay không, ví dụ việc phân chia có tất cả sự đồng ý của các thành viên trong gia đình, hình thức bằng văn bản có sự xác nhận của cơ quan có thẩm quyền,... Nếu việc phân chia đúng với quy định của pháp luật và bố bạn đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì xác định bố bạn là chủ sở hữu hợp pháp đối với tài sản trên, do vậy,  ông nội bạn không có căn cứ để đòi lại phần đất đã thỏa thuận chia cho bố bạn và
bố bạn có quyền bán tài sản này cho người khác  mà không cần sự đồng ý của ai.

Tuy nhiên, nếu có căn cứ chứng minh tại thời điểm phân chia, các bên có thỏa thuận rõ phần đất chia cho bố bạn là để dùng vào việc thờ cúng, không được phép chuyển nhượng thì ông nội bạn có quyền yêu cầu bố bạn trả lại tài sản trên nếu bố bạn vi phạm điều kiện để chia đất.

Thứ hai, ông nội chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho anh trai bạn:

Theo như phân tích trên, nếu việc phân chia đất được thực hiện đúng với quy định của pháp luật và bố bạn là chủ sở hữu hợp pháp thì không ai có quyền tự ý định đoạt đối với tài sản trên khi chưa có sự đồng ý của bố bạn.

Bên cạnh đó, c
ầm cố tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên cầm cố) giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận cầm cố) để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Về bản chất, đối tượng của cầm cố là động sản nên trường hợp bố và mẹ kế của bạn dùng quyền sử dụng đất làm tài sản đảm bảo cho khoản vay thì đây được xác định là biện pháp thế chấp tài sản.

Để lấy lại được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì các bên có thể tự thỏa thuận với nhau về vần đề thanh toán. Sau khi hoàn trả khoản tiền vay thì bên nhận thế chấp phải trả lại tài sản thế chấp.

Thứ ba, phân chia di sản thừa kế khi bố bạn mất
:

Trường hợp đất là tài sản riêng của bố bạn và bố bạn mất mà không để lại di chúc thì phần tài sản này sẽ được dùng để chia thừa kế theo quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015, theo đó:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

……..”

Do đó, ông bà nội ( nếu còn),ba anh em bạn và người vợ thứ 2 hợp pháp sẽ là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố bạn, được hưởng những phần di sản bằng nhau.