Câu hỏi: Luật sư tư vấn trình tự giải quyết tranh chấp đất đai. Có 5 hộ gia đình khiếu nại một hộ dân xây đất lấn sang đất của 5 hộ dân đó thì phải giải quyết như thế nào? Có bắt buộc phải thực hiện hòa giải tại cấp cơ sở không? Trường hợp nào thì giải quyết tại Tòa án, trường hợp nào thì giải quyết tại UBND các cấp? Vấn đề này được quy định chi tiết như sau:

Trả lời: Vì nội dung bạn hỏi không rõ ràng nên chúng tôi chỉ tư vấn cho bạn về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp về đất đai như sau:

Quy định tại Điều 202 Luật đất đai 2013 về hòa giải tranh chấp đất đai như sau:

1. Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hòa giải ở cơ sở.

2. Tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp không hòa giải được thì gửi đơn đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp để hòa giải.

3. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức việc hòa giải tranh chấp đất đai tại địa phương mình; trong quá trình tổ chức thực hiện phải phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội khác. Thủ tục hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân cấp xã được thực hiện trong thời hạn không quá 45 ngày, kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp đất đai.

4. Việc hòa giải phải được lập thành biên bản có chữ ký của các bên và có xác nhận hòa giải thành hoặc hòa giải không thành của Ủy ban nhân dân cấp xã. Biên bản hòa giải được gửi đến các bên tranh chấp, lưu tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất tranh chấp…”

Và Điều 203 Luật đất đai 2013 quy định thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai như sau:

“Tranh chấp đất đai đã được hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã mà không thành thì được giải quyết như sau:

1. Tranh chấp đất đai mà đương sự có Giấy chứng nhận hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì do Tòa án nhân dân giải quyết;

2. Tranh chấp đất đai mà đương sự không có Giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật này thì đương sự chỉ được lựa chọn một trong hai hình thức giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định sau đây:

a) Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền theo quy định tại khoản 3 Điều này;

b) Khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự;

…”

Theo các quy định trên, khi các bên xảy ra tranh chấp về đất đai mà không tự thỏa thuận hòa giải được với nhau thì một trong các bên có thể gửi đơn đến UBND xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp để yêu cầu hòa giải. Chủ tịch UBND xã có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội khác để hòa giải trong thời hạn không quá 45 ngày, kể từ ngày UBND cấp xã nhận được đơn.

Trường hợp hòa giải tại UBND cấp xã không thành, căn cứ Điều 203 trên các bên tranh chấp có thể gửi đơn đến Tòa án nhân dân cấp huyện hoặc UBND cấp huyện để yêu cầu giải quyết.

Như vậy, nếu 5 hộ dân có tranh chấp đất đai với một hộ dân khác thì trước hết các bên tự thỏa thuận hòa giải với nhau, nếu không thể tự giải quyết được thì gửi đơn đến UBND cấp xã yêu cầu hòa giải. Nếu hòa giải tại UBND cấp xã không thành thì 5 hộ dân có thể gửi đơn khởi kiện đến TAND cấp huyện nơi có đất hoặc nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại UBND cấp huyện.