Câu hỏi: Hiện tại em đang có trường hợp mong các chuyên gia luật tư vấn như sau. Tháng 4/20xx, em có làm hồ sơ và thủ tục nghỉ việc theo đúng quy định về việc báo trước tại công ty cũ. Đơn của em đã được các cấp lãnh đạo của công ty tiếp nhận và phê duyệt, sau đó em đã làm việc với bộ phận nhân sự để hoàn tất cả thủ tục và đã được ra quyết định nghỉ việc cũng như chốt sổ bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, do khi mới vào làm, em có tham gia 1 khóa đào tạo ngắn ngày của công ty và có ký hợp đồng đào tạo có nội dung cam kết phí đào tạo và thời gian làm việc. Nội dung cơ bản như sau:
"Học viên bồi hoàn 50 triệu đồng nếu làm việc dưới 2 năm kể từ ngày được tiếp nhận sau khóa đào tạo. Học viên bồi hoàn 30 triệu đồng nếu làm việc trong khoảng thời gian từ 2 năm đến dưới 3 năm kể từ ngày được tiếp nhận sau khóa đào tạo.".
Ngoài nội dung trên, hợp đồng đào tạo không có nội dung chi tiết nào về các khoản chi phí hình thành của khóa học này.

Cho đến nay, bộ phận nhân sự viện vào cam kết này để khẳng định rằng công ty có quyền không trả quyết định nghỉ việc và sổ bảo hiểm xã hội cho em cho đến khi em hoàn trả phí đào tạo trên. Như vậy, phía công ty có làm đúng hay không? Trong trường hợp này người lao động có thể làm gì để bảo đảm quyền của mình? (vì nếu không có sổ BHXH và quyết định nghỉ việc thì không thể làm thủ tục trợ cấp thôi việc cũng như khó khăn khi xin việc tại cơ quan khác yêu cầu chứng minh kinh nghiệm làm việc).

Trả lời: Theo thông tin bạn cung cấp, bạn có thông báo chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn với công ty, về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người lao động, theo quy định tại Điều 35 Bộ luật lao động 2019, người lao động được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nhưng phải đảm bảo thời hạn báo trước cho người sử dụng lao động, cụ thể phải báo trước ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, ít nhất 30 ngày với hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 đến 36 tháng.

Nếu bạn đã đáp ứng được thời hạn báo trước trước khi chấm dứt hợp đồng với công ty thì việc chấm dứt hợp đồng của bạn được xác định là chấm dứt đúng luật.

Tại Điều 40 Bộ luật lao động 2019 có quy định về nghĩa vụ của người lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật, theo đó người lao động nếu chấm dứt hợp đồng trái luật thì có nghĩa vụ bồi hoàn chi phí đào tạo cho công ty. Tuy nhiên, tại Điều 62 Bộ luật lao động 2019 có quy định về hợp đồng đào tạo, trong đó hợp đồng đào tạo phải có nội dung về chi phí đào tạo và bồi hoàn chi phí đào tạo. Do đó, với trường hợp đơn phương chấm dứt đúng luật người lao động có phải bồi hoàn chi phí đào tạo hay không sẽ theo thỏa thuận của các vên trong hợp đồng.

Về chi phí đào tạo, tại Khoản 3 Điều 62 Bộ luật lao động 2019 có quy định chi phí đào tạo gồm: các khoản chi có chứng từ hợp lệ về chi phí trả cho người dạy, tài liệu học tập, trường, lớp, máy, thiết bị, vật liệu thực hành, các chi phí khác hỗ trợ cho người học và tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người học trong thời gian đi học. Trường hợp người lao động được gửi đi đào tạo ở nước ngoài thì chi phí đào tạo còn bao gồm chi phí đi lại, chi phí sinh hoạt trong thời gian đào tạo.

Do vậy, trong trường hợp công ty chứng minh được bạn đơn phương chấm dứt trái luật hoặc trong hợp đồng đào tạo có quy định bạn phải hoàn trả chi phí đào tạo khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn thì công ty có quyền yêu cầu bạn trả tiền tuy nhiên công ty phải chứng minh được chi phí đào tạo công ty bỏ ra cụ thể là khoản gì, có nằm trong khoản chi phí theo quy định không.

Về vấn đề trả sổ bảo hiểm, tại Điều 48 Bộ luật lao động 2019 có quy định về trách nhiệm trả sổ bảo hiểm xã hội, theo đó công ty có trách nhiệm chốt và trả sổ cho người lao động. Việc công ty giữ sổ, không chốt sổ cho người lao động là hành vi vi phạm pháp luật.