Câu hỏi: Nhờ luật sư tư vấn về trường hợp chỉ trả lại sổ đỏ khi có cam kết nhận tiền tương ứng giá trị nhà trên đất có vi phạm pháp luật? như sau: ​Ba mẹ chồng tôi có mảnh đất 500m2 đất nông nghiệp có giấy quyền sử dụng đất mang tên ông bà và gửi ở chồng tôi. Năm 2004, ông bà có làm đơn xin xây nhà cho chồng tôi trên mảnh đất đó. Sau đó ông bà viết di chúc cho chồng tôi 300m2. Đến hôm nay bà muốn lấy sổ đỏ để làm giấy tờ bán 200m2 còn lại nhưng chồng tôi chưa đưa.

Vì chồng tôi sợ rằng bà có thể bán hết và thế chấp nhà chồng tôi. Chồng tôi có thỏa thuận với bà là bà phải làm sổ tiết kiệm có số tiền tương ứng nhà tôi hiện tại mang tên chồng tôi rồi chồng tôi đưa sổ đỏ cho bà làm gì tùy bà. Sau khi bà đưa lại sổ đỏ chồng tôi sẽ trả lại sổ tiết kiệm. Việc này sẽ viết cam kết và có nhân chứng.

Sở dĩ chồng tôi làm vậy là vì ngôi nhà này xây dựng trên đất ông bà và chồng tôi muốn đề phòng rủi ro. Xin cho tôi hỏi chồng tôi làm vậy là vi phạm pháp luật không? Vì ông bà nói chồng tôi sai và sẽ kiện chồng tôi đi tù. Tôi không rõ vấn đề này và rất kính mong được luật sư tư vấn.

Trả lời: Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi đề nghị tư vấn đến Công ty Luật Minh Gia, trường hợp của bạn chúng tôi tư vấn như sau:

1. Hành vi ngăn cản bố mẹ bán đất có vi phạm pháp luật không?

Trước hết về quyền sở hữu đối với quyền sử dụng đất 500m
2
đất nông nghiệp có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên ông bà. Theo như thông tin mà bạn cung cấp và dựa trên quy định của pháp luật hiện hành chúng tôi thấy rằng quyền sở hữu đối với quyền sử dụng đất 500m
2
vẫn còn đang thuộc về ông bà. Mặc dù ông bà đã lập di chúc để lại cho chồng bạn 300m
2
đất nhưng ở thời điểm hiện tại chưa phát sinh quyền thừa kế. Khoản 1 Điều 611 Bộ luật dân sự 2015 quy định:
“Thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết….”.
Trong trường hợp này, tài sản vẫn đương nhiên vẫn thuộc về quyền sở hữu của ông bà. Do đó, về nguyên tắc bạn phải tôn trọng quyền tự do định đoạt tài sản của ông bà. Không được có các hành vi ngăn cản, chiếm giữ giấy tờ trái pháp luật gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông bà. Như vậy, hành vi chiếm giữ sổ đỏ của chồng bạn và sau đó đặt điều kiện phải trao đổi bằng sổ tiết kiệm với ông bà là hành vi trái pháp luật.

2. Tư vấn giải quyết tranh chấp về việc mua bán đất

Trên thực tế, những tranh chấp tương tự như trên thường xảy ra rất nhiều, nguyên nhân là do sự thiếu minh bạch, rõ ràng trong quan hệ tặng, cho tài sản giữa các thành viên trong gia đình hoặc do cách hiểu sai về chế định thừa kế theo quy định của Bộ luật dân sự. Để có giải quyết thấu tình đạt lý trong trường hợp này, chúng tôi xin đưa ra các phương hướng mà bạn có thể giải quyết như sau:

Phương án 1:
Vợ chồng bạn có thể thỏa thuận với ông bà xác lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất 300m
2
có công chứng, chứng thực. Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất này cũng phải được công chứng, chứng thực. Trong trường hợp ông bà không tặng cho anh chị đất nữa thì bạn có thể đề nghị bố mẹ chồng hoàn lại giá trị căn nhà đã xây dựng.

Phương án 2:
Vợ chồng bạn có thể đề nghị ông bà chuyển nhượng phần đất 300m2 đã xây dựng căn nhà cho vợ chồng bạn. Hai bên tiến hành xác lập hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có công chứng, chứng thực và tiến hành làm thủ tục đăng ký biến động đất đai theo quy định của pháp luật.

Như vậy, thay vì có hành vi cản trở trái phép đến quyền định đoạt  tài sản của ông bà, bạn có thể sử dụng một trong nhưng phương pháp trên để đảm bảo quyền lợi của mình. Đồng thời điều này cũng sẽ hạn chế đến việc các bên xảy ra tranh chấp với nhau và gây ra sự chia rẽ tình cảm gia đình.