Câu hỏi: Xin chào anh chị. Gia đình tôi gồm, ông nội, mẹ, tôi, gia đình em trai (gồm bố mẹ và 1 con trai 4 tuổi) hiện sống chung trong một căn nhà. Căn nhà này đứng tên sở hữu của mẹ tôi. Hộ khẩu theo địa chỉ nhà chia làm 3, trong đó ông tôi có 1 sổ, tôi và mẹ chung 1 sổ, em trai tôi và con trai chung 1 sổ. Vợ em tôi vẫn để hộ khẩu tại nhà ngoại.

Thời gian qua, em trai tôi đi vay nợ quá các kênh cho vay nóng và cả ngân hàng, tới nay không có khả năng chi trả. Việc vay mượn này gia đình tôi và vợ em tôi hoàn toàn không biết. Ban đầu khoản tiền vay để đầu tư vào công việc riêng của em tôi, nhưng sau đó do không có khả năng trả nên tiếp tục vay thêm và đổ vào ghi số đề phòng gỡ gạc nhưng không thành. Gia đình tôi không muốn thay mặt em tôi trả nợ này mà muốn em tôi tự giải quyết. Tuy nhiên, gia đình tôi lo lắng về các vấn đề sau:

- Trường hợp các chủ nợ cho vay nóng đến nhà đòi tiền, gia đình có quyền từ chối chi trả hay không? Nếu chủ nợ đâm đơn kiện ra tòa, gia đình tôi có phải chịu trách nhiệm trả nợ thay hay không?

- Câu hỏi tương tự với trường hợp từ phía ngân hàng cho vay.

- Nếu nhà tôi chấp nhập trả nợ thay, đồng thời muốn làm biên bản miễn trừ mọi trách nhiệm liên quan tới nợ nần riêng của em trai tôi từ nay về sau, cũng như cắt toàn bộ mối quan hệ của em tôi với tài sản đứng tên mẹ tôi (là căn nhà hiện tại), liệu có mẫu văn bản nào không? Chúng tôi cần mời những ai để làm chứng cho biên bản này? Xin cám ơn.

Trả lời: Thứ nhất, về nghĩa vụ trả nợ

Tại Điều 466 Bộ luật dân sự 2015 có quy định về nghĩa vụ trả nợ của bên vay như sau:

“1. Bên vay tài sản là tiền thì phải trả đủ tiền khi đến hạn; nếu tài sản là vật thì phải trả vật cùng loại đúng số lượng, chất lượng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp bên vay không thể trả vật thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của vật đã vay tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bên cho vay đồng ý.

3. Địa điểm trả nợ là nơi cư trú hoặc nơi đặt trụ sở của bên cho vay, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp vay không có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả nợ hoặc trả không đầy đủ thì bên cho vay có quyền yêu cầu trả tiền lãi với mức lãi suất theo quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này trên số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

5. Trường hợp vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì bên vay phải trả lãi như sau:

a) Lãi trên nợ gốc theo lãi suất thỏa thuận trong hợp đồng tương ứng với thời hạn vay mà đến hạn chưa trả; trường hợp chậm trả thì còn phải trả lãi theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật này;

b) Lãi trên nợ gốc quá hạn chưa trả bằng 150% lãi suất vay theo hợp đồng tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Căn cứ theo quy định nêu trên thì người vay tài sản có nghĩa vụ thanh toán khoản vay khi đến hạn theo thỏa thuận. Việc xác định ai là người có nghĩa vụ thanh toán khoản vay căn cứ theo hợp đồng vay tài sản mà các bên đã giao kết.

Do đó, với trường hợp của chị, em chị là người đã thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự do đó khi em chị vay tài sản phục vụ cho mục đích cá nhân thì em chị là người có nghĩa vụ trực tiếp thanh toán các khoản vay này.

Nếu không có thỏa thuận bảo lãnh thì gia đình bạn và số nợ này hoàn toàn không có ràng buộc gì về mặt pháp lý, và gia đình bạn có thể từ chối yêu cầu trả nợ từ phía chủ nợ đối với số tiền mà em trai bạn vay. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc nếu chủ nợ đâm đơn kiện ra tòa, gia đình bạn không có trách nhiệm phải trả nợ.

Tương tự như vậy, đối với phái ngân hàng, trừ trường hợp gia đình bạn tình nguyện trả nợ thay em trai hoặc có hợp đồng bảo lãnh sẽ trả nợ cho khoản vay đó đối với ngân hàng còn nếu không bạn và gia đình không có trách nhiệm phải trả số nợ này cho ngân hàng.

Thứ hai, về biên bản miễn trừ nợ nần

Hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể về việc miễn trừ nợ nần như trường hợp chị đang đề cập, nếu gia đình bạn muốn làm biên bản miễn trừ mọi trách nhiệm liên quan tới nợ nần riêng của em trai bạn từ nay về sau thì không nhất thiết là phải lập thành văn bản, chỉ cần phía gia đình không thực hiện giao dịch bảo lãnh cho các khoản nợ của em trai bạn đồng thời cho em trai bạn thế chấp vay bằng tài sản của gia đình thì đương nhiên sẽ không phải chịu trách nhiệm gì từ phía khoản nợ của em trai bạn.

Tuy nhiên, nếu gia đình vẫn muốn có văn bản làm căn cứ cho vấn đề này, thì có thể lập văn bản thỏa thuận với em trai bạn hoặc phía chủ nợ để chặt chẽ hóa vấn đề trên. Nhưng bạn cần lưu ý, văn bản đó sẽ không còn giá trị nếu sau khi thỏa thuận mà gia đình bạn lại thực hiện bảo lãnh hoặc thế chấp bằng tài sản của mình để em trai bạn vay nợ.