Câu hỏi: Người để lại di sản chết không có di chúc, sau khi những người thừa kế theo pháp luật thỏa thuận yêu cầu phân chia di sản thừa kế thì xuất hiện người thừa kế mới và bản di chúc thì tài sản đã được phân chia giải quyết như thế nào? Luật Minh Gia tư vấn như sau:

Nội dung tư vấn:
A cùng với anh trai được thừa kế một căn nhà do cha để lại. Việc thừa kế đã được khai nhận và đăng ký, A và anh trai được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu đối với tài sản. A mua lại phần quyền của anh trai để có quyền sở hữu đối với toàn bộ căn nhà. Sau đó, A tặng toàn bộ căn nhà cho C là con của mình. Ít lâu sau, một người tên D xuất hiện tự xưng là thừa kế theo di chúc của cha A. Theo di chúc, người này được hưởng toàn bộ căn nhà ấy. D kiện ra tòa án yêu cầu buộc C giao trả căn nhà cho mình. Vậy thì tòa án phải xử như thế nào nếu di chúc đó có giá trị?

Trả lời: Căn cứ thông tin bạn cung cấp, thời điểm cha mất, gia đình A chưa biết có bản di chúc định đoạt di sản của cha. Nên A và anh trai được xác định là người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha. Do đó, A và anh trai đã thỏa thuận về việc phân chia di sản thừa kế.

Sau khi thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, A xác lập giao dịch với anh trai và C thì D xuất hiện, công bố bản di chúc và yêu cầu phân chia di sản thừa kế. Trong trường hợp này, nếu bản di chúc phù hợp theo quy định của pháp luật dân sự thì D sẽ được xác định là người thừa kế theo di chúc của cha. Tuy nhiên, tài sản đã được A và anh trai phân chia trước đó; đồng thời, tài sản này đã được chuyển sang cho C nên không còn tài sản theo di chúc để phân chia cho D nữa. Theo đó, D có thể yêu cầu A và anh trai hoàn lại bằng tiền tương ứng giá trị của ngôi nhà theo quy định tại Điều 662 Bộ luật Dân sự 2015:

“Điều 662. Phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế

1. Trường hợp đã phân chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật, nhưng những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản của người đó tại thời điểm chia thừa kế theo tỷ lệ tương ứng với phần di sản đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp đã phân chia di sản mà có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế thì người đó phải trả lại di sản hoặc thanh toán một khoản tiền tương đương với giá trị di sản được hưởng tại thời điểm chia thừa kế cho những người thừa kế, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Ngoài ra, C được xác định là người thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự nên quyền lợi của C vẫn được đảm bảo theo quy định tại Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015:

“Điều 133. Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu

…

2. Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằng một giao dịch dân sự khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vào việc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không bị vô hiệu.

Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch dân sự với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.

3. Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.

Như vậy, D không có căn cứ để yêu cầu C trả lại căn nhà và C không có nghĩa vụ liên đới với A và anh trai thanh toán giá trị ngôi nhà bằng tiền cho D.