Câu hỏi: Thưa luật sư, cho em hỏi về việc chia thừa kế khi di chúc bị mất như thế nào, cụ thể: Ông nội của bạn em (Ông A) trước khi mất có viết di chúc để lại cho bố của bạn em (Ông B) 1 mảnh đất. Đến nay di chúc đã bị mất. Hiện tại người chú (em trai của bố bạn em) tự ý xây dựng 1 ngôi nhà trên nền mảnh đất đó và nhận được sự phản đối của 2 bố con bạn em.

Ngày hôm qua bạn em đến gây sự và đập phá giàn giáo xây dựng của người chú đó và bị bà nội viết đơn kiện. Vậy bây giờ xác định người được thừa kế như thế nào ?  Em trai của ông nội bạn em hiện cũng đang có ý định xây dựng trên một phần của mảnh đất đó.

Trả lời: Chào bạn, cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi đến công ty Luật Minh Gia. Với trường hợp của bạn, công ty tư vấn như sau:

Theo thông tin bạn đưa ra, ông A có để lại di chúc trước khi mất nhưng hiện nay di chúc đó đã bị thất lạc và không tìm kiếm lại được. Trong trường hợp này, nếu B không có căn cứ chứng minh về việc ông A có để lại di chúc cho mình thì sẽ coi là không có di chúc và tài sản thuộc sở hữu của ông A sẽ được chia thừa kế theo quy định của pháp luật. Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 có quy định về người thừa kế theo pháp luật như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Như vậy, với trường hợp của bạn, di sản của ông A sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất (vợ và các con của ông A). Việc em trai của B tự xây dựng nhà ở trên mảnh đất của ông A là trái với quy định của pháp luật. Vì phần đất này khi được chia theo pháp luật thì tất cả những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất đều có quyền sử dụng, không của riêng ai (trừ trường hợp vợ và các con của ông A có văn bản từ chối nhận di sản thừa kế/ văn bản thỏa thuận phân chiadi sản thừa kế để em trai của B được quyền xây dựng trên mảnh đất đó).

Đối với em trai của ông A: người này thuộc hàng thừa kế thứ hai, vì vậy khi những người hàng thừa kế thứ nhất còn người nhận di sản thì em trai của ông A sẽ không được quyền thừa kế. Tức là em trai của ông A không có quyền trên mảnh đất này, trừ trường hợp có văn bản thỏa thuận của những người đồng thừa kế đồng ý cho em trai ông A xây dựng trên đó.

Hiện tại, vợ và các con của ông A nên họp mặt để thỏa thuận phân chia di sản thừa kế. Trong trường hợp không thỏa thuận phân chia thì có thể gửi đơn yêu cầu Tòa chia di sản thừa kế.

Ngoài ra, về hành vi đập phá công trình xây dựng trên đất của B và người bạn kia là hành vi trái pháp luật. Việc cưỡng chế dỡ bỏ công trình xây dựng trái phép phải được sự cho phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nếu tự ý đập phá có thể bị xử lý về hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản.

Trân trọng