pere/sami_parallel huggingface dataset:
Oahppit sáhttet ohcat ođđasiid ja áigeguovdilis dáhpáhusaid válljejuvvon fitnu birra.
Oahppe máhtti åhtsåt ådåsijt ja ájggeguovddelis dáhpádusájt ma gulluji dan virggáj majt li válljim.
Dasto sii sáhttet gaskaneaset ságastallat fitnu birra.
Das maŋŋela mahtti oahppe aktan ságastit virgij birra.
Guokte ja guokte oahppi sáhttiba bargat ovttas ja nubbi sáhttá nuppis jearrat maid son bargá.
Sij máhtti aktan barggat guovtes ja guovtes, ja álggusit gatjávisájn majna nubbe barggá.
Oahppit galget njálmmálaččat ovdanbidjat válljejuvvon fitnu.
Oahppe galggi ietjasa virgijt njálmálattjat åvddånbuktet.
Oahppit galget njálmmálaččat ovdanbidjat fitnuideaset klássas eará ohppiide ja oahpaheaddjái, ja dát šaddá leat vuođđun ságastallamii klássas ja fágaoahpaheddjiin.
Oahppe virgijt dåjda ietjá oahppijda jali åhpadiddjáj åvddånbukti, ja dát sjaddá vuodon ságastallamijda ma klássan jali fáhkaåhpadiddjijn joarkki.
Eará doaimmat
Ietjá dåjma
Jus vejolaš, sáhttet oahppit fitnat sámegielaga luhtte válljejuvvon fitnus ja su jearahallat.
Jus la máhttelis de máhtti oahppe guossidit sámegielagav sierra virgen ja ságájdahttet suv.
Jearahallama sáhttá áinnas báddet nugomat mp3-báddenrusttegii.
Ságájdahttem máttá báddiduvvat mp3-spællárij jali dakkári.
Bargamis jearahallamiin maŋŋil bádden sáhttá dahkkot máŋgga láhkái.
Loahppabarggo máhttá dagáduvvat moatte láhkáj.
Oahppit sáhttet viiddidit sátneriggodagaset váldo muittuhansániid vehkiin.
Oahppe máhtti stuoredit ietjas báhkoboanndudagáv oajvvetjåvdabágoj.
Maid dárbbaša dán fáttá birra gulahallamis ?
Majt dárbaj gå galggá guládallat dán temá birra ?
Dás sáhttet oahppit adnit digitála jurddakártta fáttá hábmemis.
Dánna oahppe máhtti adnet digitálalasj ájádallamkártav struktureritjit temáv.
Oahppit geat dárbbašit eanet hástaleaddji barggu, sáhttet čállit sátnečilgehusaid sámegillii.
Oahppe gudi dárbahi ienep hásstálusájt bargon, máhtti báhkotjielggidusájt sámegiellaj tjállet.
Oahppit sáhttet maiddái atnit iešguđetge govaid vuolggasadjin ja humadit dan birra mii lea relevántan dilálašvuhtii.
Oahppe máhtti vuodon adnet moattelágásj gåvåjt vaj ságastit máhtti mij hiebalgis le dan ájggeguovddelis dilen.
Oahppit sáhttet adnit giehtatelefovnna, mp3-čuojanasa ja báddenrusttega dahje sullásačča ja báddái lohkat sániid ja dajahusaid maid maŋŋil sáhttet guldalit.
Oahppe máhtti adnet mobiltelefåvnåv, mp3-spællárav báddimrustigijt jali dakkárijt, ja dasi báddit bágojt ja moallánagájt majt sij maŋŋela máhtti gulldalit.
Dat nanne sátneoahppama.
Dát máhttá báhkoåhpadusáv nannit.
Go oahppit barget iehčanassi, de oahpaheaddji sáhttá leat ságastallan guoibmin.
Gå oahppe aktu barggi, máhttá åhpadiddje ságastallamráddnan liehket.
Oahpaheaddji berre ráhkadit vástideaddji ovdanbidjama barggu birra vai oahppit hárjánit buktit gažaldagaid ovdanbidjamii.
Åhpadiddje de vierddi aj dahkat sæmmilágásj åvddånbuktemav virge birra vaj oahppe máhtti hárjjidallat gatjálvisájt åvddånbuktemij dahkat.
Oahpaheaddji heiveha ovdanbidjama ohppiid dássái.
Åhpadiddje hiebat ietjas åvddånbuktemav oahppe dássáj.
Dađistaga-árvvoštallama vuođđun berrejit leat eavttut mat gullet oahppoulbmiliidda.
Árvustallama bargadahttema vuodon vierddiji gájbbádusá ma li tjanádum åhpadusmihttomierijda.
Ráhkat áinnas eavttuid ovttas ohppiiguin.
Barggit aktan oahppij gájbbádusájt dahkat.
Digaštala singuin makkár strategiijat dat viiddidit sátneriggodaga.
Dágástit sijájn makkir strategija báhkoboanndudagáv nanniji.
Dás galget oahppit ieža árvvoštallat: Mii munnje lasiha sátneriggodaga ?
Dánna hæhttuji oahppe ietja árvustallat: Mij la muv báhkoboanndudagáv nannim ?
Muital ohppiide makkár sánit ohppiin leat sátnebáŋkkus ja maiddái ođđa sánit mat leat vurkejuvvon vuorkái ođđa tearbmaráhkadanvuogi mielde.
Diededa oahppijda makkir bágo li sijájn báhkobáŋkan, ja ietján bágojt majt sij li dahkam vuogij milta gåktu ådå bágojt dahkat.
Diehtu galgá leat veahkkin oahppiide muitaleames maid sii hálddašit ja mainna šaddet eanet bargat ovddasguvlui.
Diededime galggi javllat majt oahppe bukti ja gåktu sij åvddålijguovlluj vierddiji barggat.
Mearkkašumiide ovdamearkan
Diededimbuojkulvisá
Don galggat máhttit:
Dån galga máhttet:
hupmat bargoeallima ja fitnuid birra
ságastit virgij ja barggoiellema birra
Mii lea buorre: Don muitalit máŋga relevánta fitnuid birra iežat oahpahuslážus.
Mij la buorre: Dån subtsasti moadda hiebalgis virgij birra ma gulluji duv åhpadusprográmmaj.
Don hábmejit miellagiddevaš gažaldagaid bargoeallima birra.
Dån hábmedi miellagiddis gatjálvisájt bargoj birra.
Maid sáhtát buoridit: Don buori muddui máhtát hábmet ovdamuniid ja hehttehusaid daid fitnuid man birra muitalat.
Majt máhtá buoredit: Dån máhtá ienebut hábmedit ma lidjin ávke ja ma ællin dajn virgijn man birra ságasti.
dađistaga eanet ja eanet atnit giela iešguđet dilálašvuođain ja váldit atnui ođđa sániid ja dajaldagaid
sámástit ienebut ja ienebut moattelágásj dilijn ja adnegoahtet ådå bágojt ja moallánagájt
Mii lea buorre: Don dávjá anát giela aktiivvalaččat.
Mij la buorre: Dån aktijvalattjat sámásta.
Mun mearkkašan ahte don dávjá válddát atnui ođđa sániid ja dajaldagaid.
Mån vuojnáv dån álu adnegoadá ådå bágojt ja moallánagájt.
Dál don máhtát máŋga fitnonamahusaid.
Dálla de moadda virggenammadusájt máhtá.
Maid sáhtát buoridit: Don sáhtát sátnebáŋku sániid hárjehallamis dadjat ja muitit ja atnit aktiivvalaččat.
Majt máhtá buoredit: Dån máhtá hárjjidallat ienebut dajt bágojt ma li báhkobáŋkan ja aktijvalattjat dajt adnet.
Iešárvvoštallan:
Iesjárvustallam:
Dás leat soames ovdamearkka dasa movt oahppi sáhttá iežas árvvoštallat.
Dála le muhtem buojkulvisá gåktu oahppe máhtti iesjárvustallat.
Mu fidnoválljejupmi:
Muv virggesuorggeválljim:
Mainna lihkostuvven go galgen válddahallat fitnu ?
Majna vuorbástuvviv gå virgev gåvvidiv ?
Maid berren rievdadit ?
Majt vierddiv rievddadit ?
Mii váilu čilgehusas ?
Mij gåvvidimen vájllu ?
Maid berren lasihit ?
Majt vierddiv duoddit ?
Movt lihkostuvven vuođuštit iežan fidnoválljejumi ?
Gåktu vuorbástuváv tjielggit virggeválljimav ?
Nagodan go ovdanbuktit jurddašeami dan ektui ahte leago dát fidnu relevántan munnje ?
Buvtáv gus árvvalimijt åvddånbuktet jus virgge le munji hiebalgis ?
Oahppi čállá dađistaga áigeguovdilis mihttomeriid skovvái ja árvvoštallá iežas.
Oahppe dævddá ájggeguovddelis mihttojt maŋenagi sjiebmáj ja árvustallá ietjas.
Mihttomearri:
Mihtto:
Dán máhtán veaháš:
Dáv máhtáv vehi:
Dán máhtán oalle bures:
Dáv máhtáv ållu buoragit:
Dán máhtán hui bures:
Dáv máhtáv huj buoragit:
Ohppiid sátnebáŋku galgá leat digitála hámis.
Oahppij báhkobáŋŋka gal máhttá liehket digitálalasj.
Dat sáhttá leat máhppan man oahppit juogo ieža árvvoštallet dahje ovttas oahpaheddjiin.
Dát máhttá degu skálmma majt oahppe aktu jali aktan åhpadiddjijn árvustalli.
Makkár sániid leat oahppit oahppan ?
Makkir bágojt li oahppe oahppam ?
Makkár sániid lea váttis oahppat ?
Makkir bágo li gássjela oahppat ?
Maid sáhttá oahppi dahkat vai oahppá váttes sániid ?
Majt oahppe máhttá dahkat vaj dajt gássjelis bágojt oahppá ?
Maid berre oahppi máhpas rievdadit ?
Majt oahppe vierddi skálman rievddadit ?
Máhttit ovdanbuktit njálmmálaččat: Njálmmálaš gálga lea dán ovdamearkka guovddáš doaibma.
Máhttet njálmálattjat åvddånbuktet: Njálmálasj tjehpudáhka le oajvvedoajmma dán buojkulvisán.
Máhttit atnit digitála reaidduid: Oahppit ávkkástallet digitála sátnegirjjiid, risten.no, ja statistihka fitnuid oktavuođas, ssb.no.
Máhttet digitála ræjdojt adnet: Oahppe adni digitálalasj báhkogirjijt, risten.no, ja statistihkajt virgij gáktuj, ssb.no.
Oahppit atnet digitála ovdanbidjanprográmma (Open Office Impress, Powerpoint dahje sullasaš ovdanbidjanprográmmaid).
Oahppe adni digitálalasj vuosádusprográmmajt (Open Office Impress, Powerpoint jali juohkirik vuosádusprográmmav).
Ráhkadeames digitála sátnebáŋku ja sátnekártta sii atnet Open Office Writer, Word dahje sullásaš teakstameannudanprográmmaid, ja sii ráhkadit digitála jurddakártta.
Sij dahki báhkobáŋŋkav ja báhkokártav ja adni Open Office Writer, Word jali muodulágásj tækstagiehtadallamprográmmav, ja digitálalasj ájáduskártav dahki.
Máhttit ovdanbuktit čálalaččat: Viiddiduvvon sátneriggodat lea buorre vuođđun go ieš galgá ráhkadit teavsttaid.
Máhttet tjálálattjat åvddånbuktet: Stuorra báhkoboanndudahka vaddá buorre vuodov iehtjá tevstajt dagátjit.
Oahppit čállet sátnelisttuid.
Oahppe báhkolisstajt tjálli.
Máhttit lohkat: Lohkan ja guldaleapmi leat čoavddan ođđa vásáhusaide.
Máhttet låhkåt: Låhkåt ja gulldalit le tjåvda ådå åtsådallamijda.
Dát ovdamearka heive bures gáiddusoahpahussii.
Dát buojkulvis hiehpá buoragit guhkásåhpadibmáj.
Dalle šaddá oahpaheaddji maiddái ráhkadit ovdanbidjama fitnu birra vai oahppi sáhttá ráhkkanit jearrat gažaldagaid dasa.
De vierddi aj åhpadiddje åvddånbuktemav virges dahkat vaj oahppe oadtju gárvvedit gatjálvisájt dasi.
Oahppi sáhttá oahpaheaddjái ovdanbidjat dan fitnu maid lea válljen.
Oahppe máhttá ietjas virggeválljim åhpadiddjáj åvddånbuktet, ja åhpadiddje åvddånbuktá virgev.
Dat sáhttá maiddái viiddiduvvot eanet fitnuiguin dahje iešguđet dilálašvuođaiguin mat gullet dihto fidnui.
Dåhkki aj lasedit ienep virgijt jali moattelágásj dilijt tjanádum virggáj.
Gielladomeanat
Gielladomena
Dás sáhttá girjerájus adnot gielladomeanan.
Girjjevuorkká ja / jali girjjevuorkkár máhttá gielladomednan liehket.
Jus bargi lea sámegielat, de son sáhttá leat gulahallanolmmoš ja veahkehit gávdnat dieđuid fitnuid birra.
Jus girjjevuorkkár le sámegielak de máhttá liehket guládallamulmusj ja viehkken diedojt gávnnat virgij birra.
Šiehtat ahte gulahallan ollásit galgá leat sámegillii.
Guorrasit guládallama sámegiellaj galggi.
Jus lea sámegielat oahppobagadalli dahje ráđđeaddi, berre son oassálastit dán barggu.
Jus oahppobagádiddje jali rádediddje le sámegielak, vierddi sån bargguj oassálasstet.
Dás sáhttá addit oppalaš dieđuid oahpahusa, fitnuid ja bargoeallima birra.
Máhttá almmulasj diedojt vaddet åhpadusá, virgij ja bargoj birra.
Jus leat unnán eará sámegielat bargit skuvllas go oahpaheaddji, de sáhttá ráhkadit gielladomeana plakáhta dahje fitnonamahusaid birra.
Jus ælla nåv moattes sámegielagijs skåvlån, ietján gå åhpadiddje, máhttá plakáhtta gånnå li virggenammadusá gielladomednan dagáduvvat.
Plakáhtta lea vuođđun buot gulahallamii dán bargu oktavuođas, ja buot gulahallan dáhpáhuvvá sámegillii.
Divna guládallamijda ma gulluji bargguj le plakáhtta vuodon, ja divna guládallama li sámegiellaj.
Neahttaresursat: vilbli.no http://www.samit.no/termer.htm http://www.samit.no/callinravvagat.pdf infonuorra.no Sátnegirjjit Sámi grammatihkka ssb.no giella.
Tækstaoajvvádusá Anders Kintel: Syntaks og ordavledninger i lulesamisk, Samisk utdanningsråd 1991 Torkel Rasmussen: Gielas Gilli Mielas Milli 3, Davvi Girji 2006 Siv Kintel og Jan E. Hafstad: Hárjjidallama, 1991 Maaren Palismaa: Giella le fábmo, Davvi Girji 2010
Udir.no - Gámasuoinnit
Udir.no - Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá: Suojne
Ceahkki: 5.-7. jahkeceahkki Fáddá: árbevirolaš barggut
Dásse: 5.-7. jahkedásse
Dát oahpahusláhču lea ovdamearka dasa movt sáhttá bargat 5.- 7. jahkecehkiin.
Dát åhpadimgárvvidus le buojkulvis gåktu barggat 5.-7. jahkedásijn.
Gelbbolašvuođamihttomearit sáhttet konkretiserejuvvot oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Máhtudakmihto máhtti vuojnnuj boahtet åhpadusmihtojn, ma li lávke gåktu jåksåt máhtudakmihtojt.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt vuođđogálggaid ovttastahttit bargui ja movt oahpaheaddji heiveha oahpahusa ohppiide ja movt árvvoštallá sin dađistaga.
Åhpadimgárvvidus vuoset muhtem barggamvuogijt, gåktu vuodotjehpudagá åvtåstuhteduvvi ja gåktu åhpadiddje hiebat åhpadusáv oahppij milta ja sijáv bargadahttijn árvustallá.
Mearkkaš ahte okta oahpahusláhču ii álo govčča olles gelbbolašvuođamihttomeari.
Mierkki åhpadimgárvvidus ij álu gåbtjå ålles máhtudakmihtov.
Dát ovdamearka čájeha movt oahppit ohppet atnit sánit ja doahpagiid go suinniid čuhppet ja dikšot daid.
Dát buojkulvis vuoset gåktu oahppe oahppi bágojt ja moallánagájt adnet gå suojnniji.
Dát láhču sáhttá adnot inspirašuvdnan ja mállen eará doaimmaide nugo oaggumii, guliid dikšumii, oapmedállodollui ja fanassnihkkemii ja nu ain.
Gárvvidus máhttá aneduvvat arvusmahttemin ja hábmen ietjá dåjmajda duola dagu guollim, gárvedimen guolijt, båndorsijdan ja vanntsabiggimin jnv..
Máhttoloktema ML06 gelbbolašvuođamihttomearit
Máhtudakmihto 7. jahkedáse maŋŋela
Gelbbolašvuođamihttomearit 7. jahkeceahki maŋŋel Árbevirolaš máhttu Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
geavahit árbevirolaš bargguide čadnon sániid ja doahpagiid ja ságastallat mii birgejupmi lea
adnet bágojt ja moallánagájt ma gulluji árbbedábálasj bargojda ja ságastallat mij bierggim le
Eará relevánta gelbbolašvuođamihttomearit, 7. jahkeceahki maŋŋel Čálalaš gulahallan (sámegielfágas) Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Tjálálasj guládallam (sámegielfágan)
ovdánahttit iežas čállosa jurdagis gárvves buvttan, ja árvvoštallat teavstta ovdáneami responssa vuođul
åvddånahttet ietjas tjállusav ájádusás gárves buktagin, ja árvustallat tevsta åvddånimev respånsa milta
geavahit heivvolaš gálduid ja diehtogirjjiid barggadettiin teavsttaiguin
adnet hiebalgis gáldojt ja diehtogirjijt tevstaj bargadijn
geavahit digitála reaidduid čállinproseassas ja interaktiivateavsttaid buvttadeamis
adnet digitála ræjdojt tjállemprosessan ja interaktijvatevstaj buvtadimen
árvvoštallat iežas ja earáid teavsttaid
árvustallat ietjas ja iehtjádij tevstajt
Njálmmálaš gulahallan (sámegielfágas) Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Njálmálasj guládallam (sámegielfágan)
ovdandivvut fágaáššiid njálmmálaččat veahkkeneavvuiguin dahje haga
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
geavahit dihtomielalaččat sámegielsániid ja dajaldagaid
adnet diedulattjat sámegielbágojt ja moallánahkkojt
Luonddufága Olmmoš luonddus Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
plánet ja searvat luondduriggodagaid ávkkástallamis, muitalit šáljaid birra maid ávkkástallojit ja ságastallat manne ávdnasiid čoaggin dahpahuvva luonddu fenomenaid mielde
gárvedit ja oassálasstet luonndoresursajt, subtsastit tjerdaj birra ávkeduvvi ja ságastallat manen tjuohppamájgge le dáhpádusáj vuoksjuj luondon
Duodji ja designa Atnuduodji ja designa Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
viežžat ávdnasiid ja daid dikšut duddjonávdnasiin ja árvvoštallat váikkuhusaid ceavzilis ovdánahttimii, birrasa ja árvolassáneami ektui
åhtsåt ábnnasijt ja gárvedit dájt duodjemateriállan ja ájádallat vájkkudusájt guoddelis åvddånimev, birrusijt ja árvvoháhkuhibme
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmiliin, ja oahppanulbmilat leat ceahkkin dasa ahte joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Máhtudakmihto båhti vuojnnuj åhpadusmihttomierijn, ja åhpadusmihttomiere le lávkke gåktu jåksåt máhtudakmihtojt.
Oahppi galgá máhttit - geavahit sániid maid lea oahppan - govaid vuođul ságastallat fáttá birra - muitalit fáddá birra - vástidit fáddá birra gažaldagaid - jearahit gažaldagaid fáddá birra - čállit govaide teavstta fáddá birra
tevstajt gåvåjda tjállet tiemá birra
Máhttit lohkat: Oahppit lohket fáddá birra teavsttaid.
Máhttet låhkåt: Oahppe tiemá birra tevstajt låhki
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Oahppit geavahit sánit ja cealkagiid mat gullet árbevirolaš bargguide relevánta oktavuođain, ja ahte sii geardduhit, ságastallet ja čoahkkáigesset fáttá.
Máhttet njálmálattjat åvddånbuktet: Oahppe adni bágojt ja moallánagájt ma gulluji árbbedábálasj bargojda hiebalgis vidjurijn, ja mujttali, ságasti ja tjoahkkájgiessi tiemáv.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit čállet fáktadieđuid fáddá birra ja čállet teavsttaid govaide.
Máhttet tjálálattjat åvddånbuktet: Oahppe diedojt tiemá birra tjálesti ja tevstajt gåvåjda tjálli.
Máhttit digitála reaidduid geavahit: Oahppit čállet čállinprográmmii ja geavahit digitála govvenapparáhta.
Máhttet digitála ræjdojt adnet: Oahppe tjállemprográmman tjálli ja digitála kámeráv adni.
Ráhkkaneapmi
Gárvedibme
Oahpaheaddji lohká ođđa sánit ja cealkagiid / dadjanmálliid suidnema birra.
Åhpadiddje tjadát muhtem ådå bágojt ja moallánagájt suojnnima birra.
Ođđa sániid sáhttá máŋgga ládje oahpahit, nugo ovdamearkka dihte go geavaha govva- ja sátnelotto ja sátnebiŋgo jna..
Álgget ådå moallánagáj máhttá dagáduvvat moatte láhkáj, duola dagu gåvvå- ja báhkolottov ja báhkobiŋguv jnv adnet.
Evttohusaid movt oahppit sáhttet oahppat ođđa sániid, geahča sátneoahpama birra artihkkala og oahppanstrategiijaid birra artihkkala eŋgelasgiela oahppoplána bagadeamis.
Gåktu oahppe máhtti ådå bágojt oahppat, gehtja artihkal báhkooahppama birra ja artihkal oahppamstrátegijaj birra bagádallamin ieŋŋilsa oahppamplánan.
Oahpaheaddji sáhttá jitnosit lohkat teavstta gámasuinniid birra ohppiide, ja sii de hupmet ovttas sisdoalu, sániid ja doahpagiid birra.
Åhpadiddje máhttá tjavgga låhkåt tevstav suojnij birra oahppijda gudi ságasti aktan sisano, bágoj ja moallánagáj birra. Åhpadiddje ja oahppe gatjádi tevsta birra, ja oahppe vásstedi. Oahppe ietja tiemá birra tevstajt låhki.
Geahča ahte teavsttain leat iešguđet dássi das man váddásat leat.
Gehtja vaj tevstajn li moattelágásj gássjelisvuodadáse.
Okta resursaolmmoš sáhttá boahtit ja muitalit movt suidnet gámasuinniid ja movt daid dikšu.
Resurssaulmusj máhttá boahtet ja subtsastit gåktu suojnijt suoddat ja gárvedit dajt.
Oahppit jearahallet dán olbmo.
Oahppe ságájdahtti suv.
Heive bures ja lea ávkin jus resursaolmmoš lea mielde čađat dán proseassas.
Hiehpá buoragit ja le ávkálasj resurssaulmusj maŋen le ålles prosessa tjadá.
Oahppit gávdnet iešguđet šlájaid suinniin govaid interneahtas ja/dahje girjjis mas leat šattuid govat ja čállet daid birra.
Oahppe gávnni gåvåjt moattelágásj suojnijs nehtan ja / jali sjaddogirjijn ja tjálli daj birra.
Oahppit gehččet filmma Med sennagress i støvlene.
Oahppe gæhttji filmav Med sennagress i støvlene.
Bargun maŋŋel filmma sáhttá leat ahte oahppit ságastallet filmma sisdoalu birra, ja muitalit man birra dát lea.
Loahppabarggon ságasti oahppe filma sisano birra, ja mujttali sisanov.
Ovdalgihtii lea oahpaheaddji ohcan reaidduid maid dárbbašit olgodoaimmaide.
Åhpadiddje åhtså ájge bále vædtsagijt majda le dárbbo ålggodåjmajn.
Oahppit ja/dahje oahpaheaddji govve dan botta go oahppit barget olgun.
Oahppe ja / jali åhpadidddje gåvvi madin oahppe ålggon barggi.
Govat galget geavahuvvot bargguide
Gåvå galggi loahppabargon aneduvvat.
Oahpahusdoaimmat
Oahppamdåjma
1.
1. Suojn nit
Suidnet (Čuohppat suinniid) Olles proseassas lea dehálaš ahte oahpaheaddji geavaha rievttes namahusaid reaidduin, buktagiin ja proseassain.
Ålles prosessa tjadá le ájnas åhpadiddje adná riekta nammadusájt vædtsagijn, buvtagijn ja prosessajn.
Oahppit maid galget dáid doahpagiid geavahit go barget.
Oahppe galggi aj adnet dájt bágojt bargadahttijn.
Oahpaheaddji muitala gos sáhttá gávdnat gámasuinniid.
Åhpadiddje subtsas gånnå gávnnat suojnijt.
Gámasuidnensajis čájeha oahpaheaddji iešguđetge sorttaid ja čájeha ja čilge movt suidnet galgá.
Suojnnesajen vuoset åhpadiddje iesjguhtik tjerdajt ja vuoset ja tjielggi gåktu suojnijt.
Oahpaheaddji hušku suinniid ja ráhkada bonjaldagaid / čanada.
Åhpadiddje gånsijn suojnijt suoddá ja tsábmá dajt.
Ja barggadettiin muitaluvvo ja čilgejuvvo ohppiide mii geavvá, ja movt galgá dahkkot.
Bargadahttijn tjielggi ja subtsas oahppijda mij dáhpáduvvá, ja gåktu dagáduvvá.
Maŋŋel besset oahppit ieža geahččalit.
Maññela oadtjo oahppe ietja gæhttjalit.
Go oahppit leat geargan suinniid čuohppame ja bonjaldagaid ráhkadeame, de oahpaheaddji čájeha ja muitala movt šluvgá suinniid.
Gå oahppe li gærggam suoddat ja tsábmet, vuoset ja subtsas åhpadiddje gåktu bilkkit suojnijt.
Go dán leat bargan, de fertejit heŋget daid goikat.
Gå oahppe li suojnijt bilkkim, de tjadni dajt aktan guokta ja guokta, gatsosti dajt ja de vierttiji da gåjkkåt.
Go gámasuoinnit leat goikan, de oahpaheaddji čájeha movt gámasuinniid bilgáda.
Suojnijt aj dåhkkiji vierradit, de sjaddi jårbbis viera.
Maŋŋel besset oahppit ieža geahččalit bilgádit suinniid.
Oahppe oadtju ietja gæhttjalit vierradit..
Dan botta go oahppit barget praktihkalaš bargguid, vázzá oahpaheaddji birra ja hupma ohppiiguin barggu birra maid barget, vai oahppit ožžot hárjáneami doahpagiid atnit ja muitalit bargguid birra.
Madin oahppe barggi, de åhpadiddje vádtsá iesjgeñga oahppe milta ja ságas majt sij dahki nav vaj oahppe hárjjáni moallánagájt adnet ja nammadit dåjmajt.
Oahppit humadit gaskaneaset barggadettiin, ja movttiidahttojuvvojit jearahit guhtet guoimmiset barggu birra ja vástidit.
Oahppe ságasti guhtik guojmijnisá madin barggi, ja hasoduvvi nubbe nubbáj biedjat gatjávisájt majt sij vásstedi bargadahttijn.
Maŋŋel bargu skuvllas Go oahppit galget čállit govaide, dat sáhttá dahkkot máŋgga ládje.
Gå oahppe galggi tjállet gåvåjda, máhttá dát dagáduvvat moatte láhkáj.
Oahppit barget iehčanassii, guovttis ja guovttis dahje joavkkuin.
Oahppe aktu barggi, guovtes ja guovtes jali juohkusijn.
Oahppit válljejit movt sii áigot gieđahallat ja ovdanbuktit sisdoalu.
Oahppe válljiji gåktu sij sihti gárvedit ja åvddånbuktet ståffav.
Sii geavahit govaid maid oahpaheaddji dahje oahppit leat govven.
Sij adni gåvåjt majt sij jali åhpadiddje le válldám.
Oahppit sárgot proseassa ja čállet govaide teavstta.
Oahppe tjuorggi prosessav ja tevstajt gåvåjda tjálli.
Dán sáhttet njálmmálaččat ovdanbuktit luohkkái.
Dáv máhtti sij åvddånbuktet njálmálattjat klássa åvdån.
Jus oahppit háliidit ráhkadit digitála historjjá, de sáhttet govat skánnejuvvot ja biddjojit ovdanbuktinprográmmii.
Jus oahppe sihti dahkat digitála subttsasav, máhtti gåvå skánniduvvat ja vuorkkiduvvat åvddånbuktemprográmmaj.
Eambbo bargobihtát ohppiide: - Sii ráhkadit seaidneáviissa mas lea teaksta govain.
Ienep barggobuojkulvisá oahppijda:
- Sii ráhkadit digitála muitalusa mas geavahit ovdanbuktinprográmma.
Sij dahki digitála subttsasav gånnå åvddånbuktemprográmmav adni.
Sii válljejit govaid, čállet teavsttaid govaide, bidjet govaid dasa ja lohket teavstta daidda.
Gåvåjt válljiji, tevstajt gåvåjda tjálli, vuorkkiji gåvåjt ja låhki sisi tevstajt dajda.
Dán sáhttet loahpas čájehit stuora šearbmas earáide luohkás.
Dát máhttá maŋutjissaj vuoseduvvat stuorsjerman dåjda iehtjádijda klássan.
- Sii ráhkadit govvaovdanbuktima gos geavahit ovdanbuktinprográmma.
Sij dahki gåvvåvuosádusáv gånnå vuosádusprográmmav adni.
- Sii ráhkadit girjji báberhámis dahje dihtoris ja bidjet govaid ja čállet teavstta daidda.
Sij dahki girjev páhppárij jali pc ’ aj, ja biedji gåvåjt ja tevstajt dajda tjálli.
Oahppit sáhttet čállit dušše sáni ja cealkagiid govaide dahje juo guhkebuš teavstta.
Oahppe máhtti tjállet jur ájnegis bágojt ja gárgadisájt gåvåjda jali guhkep tevstajt.
Bargohivvodat ja leaktu sáhttá leat iešguđet ládje.
Man ålov guhtik barggá ja man ruvva soajttá årrot moattelágásj.
Soames oahppit sáhttet bidjat váldodeattu bargobihtáid njálmmálaččat ovdanbuktit.
Muhtem oahppe máhtti dættov biedjat ietjas bargov njálmálattjat åvddånbuktet.
Dás lea erenoamáš dehálaš gulaskuddat dán ahte leat go ohppiin soames sin lagasbirrasis geainna sáhttet ságastallat fáttá birra dahje gean sáhttet jearahallat.
Dánna le sierraláhkáj ájnas gullat jus oahppen le nágin ietjas lahkusin gejna sij máhtti ságastit tiemá birra, jali gejt sij máhtti ságájdahttet.
Dát oahpahusláhču sáhttá čadnot hospiteren oahpahussii.
Dát åhpadimgárvvidus máhttá tjanáduvvat hospiterimåhpadussaj.
Hospiterenoahpahus lea dat áigodat go oahppi geas lea gáiddusoahpahus sámegiela fágas, hospitere dan skuvllas gos gáiddusoahpahus oahpahuvvo.
Hospiterimåhpadus le dat gávdda gånnå oahppijn gænna li guhkásåhpadime sámegielfágan, hospiteriji skåvlån gåsstå oadtju guhkásåhpadimev.
Lea dábálaš ahte buohkat dahje oahppijoavkkut geat čuvvot gáiddusoahpahusa, bohtet oktanis hospiterenoahpahussii.
Dábálsj le divna jali juohkusa oahppijs gudi tjuovvu guhkásåhpadimev, båhti avta bále hospiterimåhpadussaj.
Hospiterenáigodagas leat oahppit mielde dain bargguin ja govvejit.
Hospiterimåhpadusá nalluj oassálassti oahppe barggoprosessan ja gåvviji.
Maŋŋebárgu / loahppa bargu sáhttá dahkat go oahpaheaddji ja oahppi deaivvadeaba fas neahta bokte.
Loahppabarggo máhttá dagáduvvat maŋŋela gå oahppe ja åhpadiddje vas æjvvali nehtan.
Geahpedit gulahallama oahpaheaddji ja oahppi gaskkas lea ovdamunnin ahte dokumeanttat juogaduvvojit oktasaš digitála fierpmádagas.
Giehpedittjat guládallamav åhpadiddje ja oahppe gasskan le ávkken dokumentajt juohket åhpadusvuodon.
Oahppit ožžot dađistaga bagadallama čálidettiin, ja oahppanulbmilat leat vuolggasadjin bagadeapmái.
Oahppe oadtju avtatrájes árvustallamav tjáledahttijn, ja árvustallamij le åhpadusmihttomiere vuodon.
Lea dehálaš ahte oahpaheaddji deattuha teavsttas dán mii lea positiivvalaš, vai oahppit besset dainna viidáseappot bargat.
Ájnas le åhpadiddje låggŋi åvddån mij le vuogas tevstan, ja nanni dav.
Go dasa bidjá deattu, de oahppit doalahit dán fáddái ja teaksta heive bures govvii dahje govaide.
Dahkkir vuogas merka máhtti liehket jus oahppe tjuovvu tiemáv jali tæksta buoragit gåvvåj jali gåvåjda hiehpá.
Sáhttá leat ahte oahppi lea čeahppi guhkes cealkagiid čállit, čeahppi mearkkaid bidjat nugo čuoggá ja jearaldatmearka ja čállá stuora ovdabustáva mearkkaid maŋŋel.
Máhttá liehket oahppe le tjiehppe tjálátjjit guhka gárgadisájt, le váttuk mujttet merkajt dagu tjuogga ja gatjálvismærkka ja tjállá stuorbokstávajn daj merkaj maŋŋela.
Oahpaheaddji addá ruovttoluottadieđu movt maid sáhttá buoridit teavstta.
Åhpadiddje diedet majt oahppe máhttá dahkat vaj buoret tevstav.
Oahpaheaddji sáhttá movttiidahttit oahppit čállit dainna go addá konkrehtalaš ruovttoluottadieđuid das maid sii hálddašit ja mainna berrejit bargat eambbo.
Åhpadiddje alot oahppijt tjálátjit gå konkrehtalasj diedojt vaddá majt sij máhtti ja majna sij vierttiji åvddålijguovlluj barggat ja makkir vuogijn.
Oahppit árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset Lassin oahpaheaddji dađistaga- árvvoštallamii sáhttet oahppit árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset.
Oahppe ietjasa ja guhtik guojmesa árvustalli
Skovvi, [ovdanbuktin] sáhttá adnot sihke iežas árvvoštallat, guhtet guoimmiset bargguid árvvoštallamii ja oahpaheaddji ruovttoluottadieđiheapmái.
Duodden árvustallamij bargadahttijn åhpadiddjes máhtti oahppe ietjasa ja guhtik guojmesa árvustallat
Iežas árvvoštallamii ovdamearka
Iesjárvustallambuojkulvisá
Sánit ja dajaldagat
Bágo ja moallánagá
Mun ipmirdan sáni go gulan dahje logan dan
Dádjadav bágov gå guláv jali lågåv dav
Mun máhtán čilget sáni mearkkašumi
Máhtáv tjielggit mij la bágo sisadno
Mun máhtán geavahit sáni cealkagis
Máhtáv bágov gárgadisán adnet
Čuohppat gámasuinniid (suidnet)
suojnijt suoddat.
Bonjaldagaid ráhkadit
suojnijt tsábbmet.
Šluvgit gámasuinniid
suojnijt bilkkit.
Bilgádit gámasuinniid
suojnijt vierradit.
Dán in máhte nohkka bures
Dáv iv nuoges buoragit máhte
Dán máhtán hui bures
Dáv máhtáv huj buoragijt
Mun máhtán atnit ođđa sánit.
Máhtáv ådå bágojt adnet.
Mun máhtán ságastallat gámasuinniid birra go geahčan govaid.
Máhtáv ságastit suojnij birra gå gåvåjt vuojnáv.
Mun máhtán muitalit gámasuidnenbarggu birra.
Máhtáv subtsastit suojnnima birra.
Mun máhtán vástidit gámasuidnema birra gžaldagaid.
Máhtáv vásstedit gatjálvisájt suojnij birra.
Mun máhtán jearrat gážaldagai gámasuidnema birra.
Máhtáv gatjádallat suojnij birra.
Mun máhtán čállit teavstta govaide mat čájehit suidnen barggu.
Máhtáv tjállet tevstajt gåvåjda ma vuosedi suojnnimav.
Dávvisámegillii
Nuorttasámegiellaj
2. deaddileapmi.
Oarjjelsámegiellaj
Kárášjohka: Davvi Girji.
Julevsámegiellaj:
1. geardde almmuhuvvon: Kárášjohka: Davvi media, 1989.
Gøran Andersen: Láttakjáhke ja biernnajáhke, Báhko 2005
Lullisámegillii
Dárogiellaj
Dárogillii
Filmma:
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 4
Udir.no - Åhpadimgárvvidus: 4. dásse
Oahpahusláhču: Dássi 4
Åhpadimgárvvidus: 4. dásse
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 4. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Dánna åhpadiddje gávnná buojkulvisájt gåktu máhttá barggat máhtudakmihtoj 4. dásen.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearri aiddostahttojuvvo oahppoulbmilis, sisdoallu ja bargovuogit, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahus sáhttá heivehuvvot juohke ovttaskas oahppái.
Dánna vuoseduvvá gåktu máhtudakmihto vuojnnuj båhti åhpadusmihttomierijn, sisanon ja barggamvuogijn, gåktu vuodotjehpudagá åvtåsduhteduvvi ja gåktu åhpadus máhttá hiebaduvvat juohkka åvta oahppáj.
Dađistaga árvvoštallan ja gielladoaimmat ja gáiddusoahpahus leat oassin dagus.
Árvustallam bargadahttijn, gielladomena ja guhkásåhpadibme li gárvvidusán oase.
4. dássi lea 3. dási loahpaheaddji dássi.
4. dásse le låhpalasj dásse sáme 3 aj.
Okta sámi 2 ja 3 hástalusain lea oažžut ohppiid aktiivvalaččat sámástit.
Akta hásstalus Sáme 2 ja 3ajn le oadtjot oahppijt sámastittjat.
Vuolábealde aiddostahttojuvvojit oahppoplána 4 dási gelbbolašvuođamihttomearit mat oktiibuot dorjot njálmmálaš gulahallama.
Vuollelin vuoseduvvi máhtudakmihto oahppamplánas 4. dáses, ma tjoahkkáj doarjju njálmálasj guládallamav.
Dát ovdamearkan čájeha dráma ja rollaspealu bakte movt oahppit sáhttet humadit sámi árbevirolaš ealáhusaid birra.
Dát buojkulvis vuoset drámá ja roallaoavdástallama tjadá gåktu oahppe máhtti ságastit sáme árbbedábálsj æládusáj birra.
Ovdamearkkas lea njálmmálaš gulahallan guovddážis.
Buojkulvisá oajvvetjalmos le njálmálasj guládallam.
Dán bagadallamis leat válljen deattuhit gelbbolašvuođamihttomearrin searvat ságastallamii sámi árbevirolaš ealáhusaid birra.
Dán bagádallamin le máhtudakmihtto oassálasstet ságastallamijda sáme árbbedábálasj æládusáj birra váldedum maŋen.
Duogážiin lea oahppoplána hástaleaddji 4. dási gelbbolašvuođamihttomearri.
Sivva le, oahppamplánan 4. dásen le dát máhtudakmihtto sierra hásstalus.
Njálmmálaš gulahallan
Njálmálas guládallam
geavahit sátnehivvodaga mii dárbbašuvvo árgabeaivválaš dilis
åvddånbuktet drámá, roallaståhkusa ja improvisasjåvnå baktu
ovdanbuktit drámáin, rollaneavttašemiin ja improviseremiin
adnet tállajt gå le ájgev ja biejvijt nammadime
geavahit loguid áiggi ja dáhtoniid muitaleamis
Giella- ja kultuvrradiedulasjvuohta
oassálastit ságastallamis sámi árbevirolaš ealáhusaid birra
oassálasstet ságastallamijda sáme árbbedábálasj æládusáj birra
čállit teavsttaid mat muitalit, válddahallet dahje almmuhit čálli áddejumiid
tjállet tevstajt ma subtsasti, gåvådi jali åvddånbukti ájádusájt
ovdanbuktit iežas teavsttaid earáide
åvddånbuktet ietjas tevstajt iehtjádijda
Oahpahusdagus ii álo fátmmas olles gelbbolašvuođamihttomeari.
Åhpadimgárvvidus ij álu gåbtjå ålles máhtudakmihtov.
Gelbbolašvuođamihttomearit leat aiddostahttojuvvon oahppoulbmilis.
Máhtudakmihto vuojnnuj båhti åhpadusmihttomierijn.
Oahppomihttomearri lea lávkin gelbbolašvuođamihttomeari ollašuhttima guvlui.
Åhpadusmihttomiere le akta lávkke gåktu máhtudakmihtojt jåksåt.
Mihttomearrin lea ahte ohppiin galgá leat doarvái sátneriggodat vai árgabeaivvis birge, mas maiddái sámi árbevirolaš ealáhusat leat oassin.
Ulmme le oahppe galggi máhttet ållo bágojt bæválasj dilij birra, gåsi aj sáme árbbedábálsj æládus oahppij láhkabirrusijn gullu.
Dát mearkkaša ahte oahppi galgá máhttit:
Ietjá bágoj javladum galggá oahppe máhttet:
viiddidit sátneriggodaga go oahppá doahpagiid mat gullet árgabeaivválaš dillái ja sámi árbevirolaš ealáhussii
oahppat bágojt ja moallánagájt bæjválasj dilij ja sáme árbbedábálasj æládusáj birra vaj bæjválasj giella buorrán
oahppat soames sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastinvuohkái
oahppat nágin bágojt ma gulluji sáme låhkåm- ja riekknimvuohkáj
atnit árgabeaivválaš giela árbevirolaš ealáhusa birra mii gullá konkrehta dillái
adnet bæjválasjgielav sáme árbbedábálasj æládusá konkrehtalasj diles
čállit unnit rollaspealu mii govvida ealáhusa doaimmaid ja doahpagiid
tjállet oanegis roallaoavdástallamav dahpádusáj ja moallánagáj tjanádum æládussáj
neaktit rollaspealu
tjadádit roallaoavdástallamav
árvvoštallat njálmmálaš doaimma daid eavttuid vuođul mat vuolábealde namuhuvvojit
árvustallat gåktu njálmálasj doajmma lej, daj gájbbádusáj milta ma li tjielggidum vuollelin
Guovddážis dás lea ahte lea autenttalaš dilli man govvidit.
Dæddo le biejadum dahkamus galggá almma.
Oahppit galget čájehit gelbbolašvuođaset go ráhkadit ja nektet rollaspealu mii govvida árbevirolaš ealáhusa árgabeaivválaš dilálašvuođaid.
Dánna galggi oahppe dahkat ja tjadádit roallaoavdástallamav bæjválasj dilij birra árbbedábálasj æládusán, ja nav vuosedit ietjas máhtudagájt.
Nu ožžot oahppit vejolašvuođa atnit gelbbolašvuođaset ja gielaset juste nu movt árgabeaivvis duođaid dahkko.
Navti oahppe oadtju máhttelisvuodav máhtojt ja gielav sæmmi gå almma iellemin adnet.
Oahppodoaimmat mat gullet oahppomihttomeriide leat dan buktaga, rollaspealu vuođđun maid oahppit galget buvttadit.
Åhpadusdåjma tjanádum åhpadusmihttomierijda li vuodon roallaoavdástallamij majt oahppe galggi dahkat.
Dás leat váldán vuođu dálá lullisámi boazodoalloealáhusas.
Dánna le dálásj ællobarggo lullesáme guovlon biejadum vuodon.
Boazodoalloealáhus doaimmahuvvo miehtá Sámi.
Ællobarggo le miehtáj Sámen.
Maiddái lea seamma áigeguovdiliin vuođu váldit eará árbevirolaš sámi ealáhusain nugomat guolásteamis, eanandoalus, duojis / duedtie ja eará meahcceealáhusain ja buohtalasealáhusain.
Sæmmi ájggeguovdelis le biedjat vuodon ietjá árbbedábálasj sáme æládusájt degu guollim, ednambarggo, duodje ja ietjá miehttseæládusá ja tjoahkkeæládusá.
Gelbbolašvuođamihttomearit maid dovdomearkan lea mihttomeriid ollašuhttin ja oahppomihttomearri galgá aiddostahttojuvvot ohppiide.
Máhtudakmihto gånnå le mihtomierejåksåma dåbddomerka ja åhpadusmihttomiere gånnå le mihtomiere jåksåm gájbbádusá, vierttiji tjielggiduvvat oahppijda.
Oahpásmahte ohppiide oahppomihttomeriid ja singuin njálmmálaččat dan birra ságastala.
Tjadáda dájt ja dágásta njálmálattjat sijájn.
Mihttomearit galget leat oinnolaččat klássalanjas, ja/dahje dat sáhttet leat oassin bargoplánas.
Mihttomiere máhtti klássalanján vuojnnut, ja / jali barggamplánan årrot oassen.
Jus dovdomearkkat ja eavttut čállojuvvojit, nugomat bargoplánii, de sáhttet ohppiid váhnemat / ovddasteaddjit searvat bargui.
Jus dåbddomerka jali gájbbádusá tjáleduvvi duola degu barggopládnaj máhtti æjgáda oassálasstet bargon.
Oahppomihttomeriid eavttuid sáhttá skovis govvidit.
Oajvvádusájt ma li åhpadusmihttomierij gájbbádusá dåhkki sjiebmáj tjállet.
Dás atnit alla, gaskamuddosaš ja vuollegis meriid mánáiddássái ja árvosániid nuoraidskuvlii ja joatkkaskuvlii.
Mánájdásijn nammaduvvi dáse vuolep, gasska ja alep, ja nuorajskåvlån ja joarkkaskåvlån káráktera aneduvvi.
Tabealla sáhttá ráhkadit álkibun vuođđoskuvlii go joatkkaskuvlii.
Tabælla galggá dagáduvvat álkkep vuodoskåvllåj ienni gå joarkkaskåvllåj.
Dát ovdamearka vuhtiiváldá dan vejolašvuođa ahte skovi sáhttá atnit nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas sámegiela 3 (1-4 dássái).
Dát buojkulvis berus juhte aj galggá nuoraj- ja joarkkaskåvlå Sámegiel 3 (1-4 dásen) aneduvvat.
Gaska- muddosaš / (3-4)
Gasska/(3-4)
Oahppi galgá máhttit:
Oahppe galggá máhttet
viiddidit beaivválaš sátneriggodaga go oahppá doahpagiid mat govvidit beaivválaš dili ja dán ealáhussii
ienedit ietjas bæjválasj báhkoboanndudagáv dan baktu gå oahppá moallánagájt ma gulluji bæjválasj dilláj ja dán æládussaj
Don máhtát soames sániid ja doahpagiid mat gullet beaivválaš dilálašvuođaide.
Dån máhtá muhtem bágojt ja moallánagájt bæjválasj vidjuji birra.
Don máhtát soames sániid ja doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Dån máhtá muhtem bágojt ja moallánagájt dán æládusá birra.
Don máhtát oalle ollu sániid ja doahpagiid mat čilgejit beaivválaš dilálašvuođa.
Dån máhtá viek ållo bágojt ja moallánagájt bæjválasj vidjurij birra.
Don máhtát oalle ollu sáni ja doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Dån máhtá viek ållo bágojt ja moallánagájt dán æládusá birra.
Don máhtát hui ollu sániid ja doahpagiid mat čilgejit beaivválaš dilálašvuođaid.
Dån máhtá sierraláhkáj ållo bágojt ja moallánagájt bæjválasj vidjurij birra.
Don máhtát hui ollu sániid ja doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Dån máhtá sierraláhkáj ållo bágojt ja moallánagájt dán æládusá birra.
oahppat soames sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastin- vuohkái
oahppat nágin bágojt ma gulluji sámegiela låhkåm- ja rieknimvuohkáj
Don leat oahppan soames sáni ja doahpaga mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái.
Dån la nágin bágojt ma gulluji sámegiela låhkåm- ja rieknimvuohkáj oahppam.
Don leat oahppan máŋga sáni mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái ja máhtát daid atnit iešguđet dilálašvuođain.
Dån la viehka bágojt ma gulluji sámegiela låhkåm- ja rieknimvuohkáj oahppam.
Don leat oahppan ollu sániid mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái ja máhtát daid atnit iešguđet oktavuođain.
Dån la sierraláhkáj ållo bágojt ma gulluji sámegiela låhkåm- ja rieknimvuohkáj oahppam
čállit smávit rollaspealu mas lea doahpagat ja govvida dán ealáhusa doaimma
tjállet unnes roallaoavdástallamav gånnå le dáhpádus ja moallánagá ma gulluji æládussaj.
Don čálát soames rollaid smávit rollaspellui, ja válddát mielde soames doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Dån tjálá muhtem rållajt unnes roallaoavdástallamij ja nagin moallánagájt æládusás aná.
Don čálát soames rollaid smávit rollaspellui, ja govvidat duohta dilálašvuođa ja anát soames doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Dån tjálá rållajt roallaoavdástallamij almma dáhpádusájn ja nagin moallánagájt æládusás aná
Don čálát soames rollaid rollaspellui, ja govvidat duohta dilálašvuođa ja anát doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Dån tjálá rållajt roallaoavdástallamij almma dáhpádusájn ja moaddá moallánagájt æládusás aná
neaktit rollaspealu njálmmálaš dialogain
tjadádit roallaoavdástallamav njálmálasj ságastallamij
Don neavttat soames daid dialogain masa ledjet ráhkkanan.
Dån åvddånbuvtá muhtemijt dajs ságastallamijs majt lidji gárvedam.
Don neavttát dialogaid maid ledjet oahppan dán rollaspealus, ja dagat dan bures.
Dån åvddånbuvtá buorre láhkáj ságastallamijt majt lidji gárvedam.
Don neavttát rollaspealu dialogaid lunddolaš ja buori ládje.
Dån åvddånbuvtá ságastallamijt luondulattjat ja buorre láhkáj
Dás heive ahte oahppit ohppet sámegielat lohkan- ja rehkenastivuogi, vaikko dat gullá ge 6.
Juska sáme låhkåm- ja riekknimvuohke gullu 6. dássáj de hiehpá dav dánna álgadit.
dássái. Ovdamearkka dihte sáhttá čoahkkeloguin lohkat olbmuid (gööktesh, golmesh, njealjesh jna. – guokte, golbma, njeallje olbmo fárrolaga), bohccuid (gööktege, golmege, njealjege jna. – guokte, golbma, njeallje bohcco fárrolaga) ja čorraga sturrodat (bïrhketje, stuhtje, ealoe jna. – smávit čora, 8-12 ealli) ja oassin olles ealus (čora / eallu) sáhttet leat áigeguovdilis doahpagat.
Duola degu ulmutjij tjoahkketálla (guovtes, gålmås, nieljes jnv. – akta, guokta, gålmmå ulmutja aktan), boahttsuj (guoktagis, gålmmågis, nielljagis jnv, - guokta, gålmmå, niellja boahttsu aktan) ja ællostuorrudáhka (tjårrågasj, návkká, ællo – muhtem boahttsu, 50-150 boahttsu, ájn vil enep boahttsu) ja oasse ælos máhtti hiebalgis moallánahkan årrot.
Buot sámi árbevirolaš ealáhusain gávdnojit lohkan- ja rehkenastinvuogit maid sáhttá sisafievrridit dán ovdamerkii.
Juohkka sáme árbbedábálasj æládusájn gávnnuji låhkåm- ja rieknimvuoge ma dánna dåhkkiji aneduvvat.
Skovvi galgá leat sihke oahpaheaddji oahpahusa várás ja oahppi iešárvvoštallama várás.
Sjiebmá hiehpá sige åhpadiddje árvustallamij bargadahttijn ja oahppe iesjárvustallamij.
Skovi sáhttá maiddái atnit oahppiságastallama vuođđun dahje ovdánahttinságastallan gaskal oahpaheaddji, ohppiid ja váhnemiid / ovddasteddjiid.
Sjiebmá máhhtá aj vuodon oahppeságastallamij jali åvddånahttemságastallamij åhpadiddje, oahppe ja æjgádij gasskan.
Oahppandoaimmat
Oahppamdåjma
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid dasa movt son sáhttá bargat gelbbolašvuođamihttomeriin 4. dásis; sisdoallu ja oahppandoaimmat, vuođđogálggat, heivehuvvon oahpahus, gáiddusoahpahus ja gasku árvvoštallan.
Dánna åhpadiddje gávnna buojkulvisájt gåktu máhttá máhtudakmihtoj 4. dásen barggat; sisanujn ja oahppamdåjmaj, vuodotjehpudagáj, hiebadum åhpadusáj, guhkesåhpadimij ja árvustallamij bargadahttijin.
Lea eaktun ahte oahppit buori muddui máhttet árgabeaivválaš doahpagiid ja ahte leat oahppan lohkosániid ja ortnetloguid.
Gájbbádus le oahppe galggi muhtem mærráj máhttet bæjválasj moallánagájt, ja tállabágojt ja rájddobágojt.
Ovdal oahpahusdahkosa sáhttá leat ávkkálaš ja vuogas geardduhit árgabeaivválaš doahpagiid ja loguid.
Åvddålin åhpadimgárvvidusá de la ávkálasj ja vuogas bæjválasj moallánagájt ja tállajt gærddodit.
Ođđa doahpagiid álggaheapmi
Oahppat ådå moallánagájt
Oahpaheaddji digaštallá deháleamos sániid ja doahpagiid.
Åhpadiddje ájnnasamos bágojt ja moallánagájt tjadát.
Geahča dás ođđa goarttaid ovdamearkka mas leat ođđa sánit ja doahpagat:
Dála vuojná guokta kårtå ådå bágoj ja moallánagáj:
Dasto sáhttet oahppit oahppat eanemus guovddáš doahpagiid iešguđetlágan doaimmaid bakte, ovdamearkka dihte sátnegeardun, sátnebordin seaidnespeallu ja rumašspeallu (kroppskrøll).
Maŋŋela máhtti oahppe ájnnasamos moallánagájt oahppat duon dán dåjma baktu, duola degu báhkoloop, siejnnespella ja rumájspella.
Válddaheames oahppanvugiid
Oahppamvuogetjielgadusá
Auditiiva oahppit liikojit
Auditijvalasj oajppe lijkkuji
- lohkat ja čállit, geahččat filmma, sárgut, bargat bargogirjjiin ja govvidit jurddakártta
- låhkåt ja tjállet, filmav gæhttjat, tjuorggat, barggogirjij barggat, ja ájáduskártav tjuorggat
- govaid ja sániid
- gåvåjda ja bágojda
- guldalit, digaštallat, hupmat iežainis dahje earáiguin ja jitnosit lohkat
- gulldalit, dágástallat, ietjajnis jali iehtjádij ságastit ja tjavgga låhkåt
Taktiila oahppit liikojit
Taktijlalasj oahppe lijkkuji
Kinestetihkka oahppit liikojit
Kinestetihkalasj oahppe lijkkuji
- guoskkahit diŋggaid, giehtabarggu, dihtoriin bargat, ráhkadit seaidneplakáhtaid, speallat, čállit, čuohpadit ja liibmet
- duohtadit gálvojt, barggat giedaj, pc ’ ajn barggat, siejnneplákáhtajt dahkat, spellat, tjállet, biesskedit, lijmmit
- lihkadit ja olleš rupmaša atnit, speallat iešguđetlágan spealuid, teáhterneaktima ja praktihkalaš barggu
- labudit ja ålles rubmahav adnet, moattelágásj spelajt spellat, teaterav spieledit ja praktihkalasj barggguj
- seaidne- ja láhttespealuid
- siejnne- ja guolbbespellaj
Cavgileapmin dasa movt oahppit sáhttet geardduhit ja maiddái oahppat ođđa sániid, geahča artihkkala sátneoahppama birra ja artihkkala oahppanstrategiijaid birra eaŋgalasgielat bagadusas.
Gåktu oahppe máhtti gærddodit ja ådå bágojt oahppat, gehtja artihkal báhko-oahppama birra ja artihkal oahppam strategiaj birra ieŋŋilsgiela bagádusán.
Ávkkástala dan álgun mii heive oahppijovkui.
Válde álggon dav mij oahppejuohkusij hiehpá.
Bovde soames lagasbirrasa olbmo ohppiide muitalit báikkálaš muhtin árbevirolaš sámi ealáhusa birra.
Oattjo náginav lahkabájkes subtsastittjat muhtem sáme árbbedábálasj æládusá birra.
Ane vuođđun dan go klássaoahppit finadedje árbevirolaš ealáhusdoalli guossis oahppamis su ealáhusa birra.
Válde vuodon gå guossidijda náginav gut árbbedábálasj æládusájn bargaj.
Bija ohppiid lohkat oanehis ja álkes fáktadieđuid ohppiid lagasbirrasa sámi árbevirolaš ealáhusa birra.
Dibde oahppijt oanegis ja álkkes diehtotevstajt bájkálasj sáme árbbedábálasj birra låhkåt.
Rollaspeallu lea okta vugiin ohppiide movt ealáskahttit gielaset.
Roallaoavástallam le akta vuohke oadtjot oahppijt sámastihttjat.
Rollaspealus ii leat ” ieš oahppi ” guhte hupmá, go dat lea rolla maid neaktá.
Roallaoavdástallamin ij la ham ” oahppe iesj ” gut ságas, valla roalla.
Nu sáhttá buorebut jávkadit ohppiin olahusbalu jus ballet hupmamis boastut.
De la ham álkkebu duosstat ságastit ja nåv de ij ballat buosstot javllat.
Go oahppit ráhkadit rollaspealu, de lea jurddašuvvondilli man galget neaktit.
Gå oahppe roallaoavástallamav dahki, de la sijájn dat ájádallam dille.
Ovdamearka
Buojkulvis
Mii deaivvadit rátkkagárddis
Lárkkamin æjvvalip.
Ráhkat govvadaga mii dili govvida Gos leat mii ?
Gåvvida vidjurijt Gånnå lip ?
Movt lea guovlu gos lehpet ?
Gåktu vuojnnu dánna ?
Govvidit luonddu, olbmuid jna..
Tjielggi gåktu luonndo ja ulmutja jnv li.
Gos leat mii ?
Gånnå lip ?
Makkár olbmot leat báikkis ?
Gudi ulmutja oassálassti ?
Geahča rollagoartta
Gehtja roallakårtåjn.
Rollagoarta:
Roallakårttå::
Gii mun lean ?
Gut lav mån ?
- olmmoš - gaskavuohta earáide spealus - sohkavuohta - bargoolmmái - veahkeheaddjin
- Ulmusj / persåvnnå - Gasskavuohta iehtjádijda oavdástallamin - Berulasj - Barggoráddna - Viehkediddje
Iešvuohta Ane adjektiivvaid go muitalat Ovdamearka: Mun lean ilus, siivui, suhtus jnv..
Ulmusjvuohke Gåvvida adjektijvaj Duola degu: mån lav ávon, sijvos, suhton jnv..
Mii dáhpáhuvvá jurddašuvvon dilálašvuođas ?
Mij dánna dáhpáduvvá ?
Ovdamearka Dálvi
Buojkulvis Dálvve
Dás sáhttá earuhit ohppiid ovdamáhtolašvuođa mielde.
Dánna dåhkki hiebadit oahppij åvddåmahtulasjvuoda milta.
Áigeguovdilin lea ovdamearkan rátkin, njuovadeapmi ja lohkan.
Duola degu lárkkamin, njuovvamin, ja låhkåmin.
Lea dehálaš ahte oahppit oahpásmuvvet rollaiguin maid galget neaktit ja nu sin oadjudit.
Ájnas le oahppe ietjasa rållaj oahpástuvvi vaj jálo sjaddi.
Ráhkat dialoga juohke dilálašvuhtii.
Dahkit ságastallamijt juohkka vidjurij birra.
Divtte ohppiid ráhkadit dilálašvuođaid mat leat áigeguovdilat.
Dibde oahppijt hiebalgis ájggeguovddelis vidjurijt dahkat.
Buohkat sáhttet oktanaga searvat spellui, muhto dan sáhttá maiddái čađahit seamma lanjas iešguđege ” hupmanstašuvnnain ” mat de doibmet dege sierra gielladomeanan.
Gájka máhtti oassálasstet åvtå bále oavdástallamin, valla dåhkki aj sæmmi lanján duot dát ” ságastallamstasjåvnnå ” mij aj máhttá gielladomdenan liehket.
Loga eanet gielladomeanaid birra sierra artihkkalis.
Lågå enebu gielladomenaj birra sierra artihkal.
Hupmanstašuvdna 1 Ránnjáorohagas boahtá olmmoš geahčadit leatgo sis mastan bohccuid deike.
Ságastallamstasjåvnnå 1 Ulmusj boahtá ráddnátjæros ja sihtá gæhttjat jus ælon li sijá boahttsu.
Dovdaba go soai goabbat guoimmiska ovdalaččas ?
Dåbddåba gus dá guovtes nubbe nuppev åvtåtjis ?
Soai buorástahttiba goabbat guoimmiska, muitaleaba geat soai leaba ja gos boahtiba.
Såj buorástahtteba, oahpásmahtteba jus dárbbo le, ja subtsastibá gåstå boahteba.
Maid soai lohkaba goabbat guoibmáseaska ?
Majt javllaba nubbe nubbáj ?
Goalmmát olmmoš boahtá ja jearrá ságaid guohtuma birra, ja movt geassi ja čakča lea leamašan jnv..
Goalmát ulmusj boahtá ja gatjádallá guohtoma birra, gåktu giesse ja tjaktja l læhkám jnv..
Hupmanstašuvdna 2 Guokte eaiggáda humadeaba makkáraš ja gean bohccot lea čohkkejuvvon mat gullet ránnjáorohahkii.
Ságastallamstasjåvnnå 2 Guovtes ságastallaba makkir / gen boahttsu ráddnátjæros li tjoahkkidum.
Hupmanstašuvdna 3 Soames olbmot čippustit dollagáttis ja hupmet árgabeaivválaš dilálašvuođaid birra
Ságastallamstasjåvnnå 3 Muhtem ulmutja tjåhkkåji dållågátten ja ságasti bæjválasj vidjurij birra.
Ná sáhttá dilálašvuođa sirdit hupmanstašuvnnas hupmanstašuvdnii, ja ođđa dilit čuožžilit dárbbu mielde.
Náv dåhkki vidjujit jåhtet stasjåvnås stasjåvnnåj, ja ådå vidjura badjáni dárboj milta.
Dát leat vuođđogeađggit mat viiddidit giellaanu.
Dá li nannimgierge ma gielav buoredi.
Vállje galle olbmo galget searvat rollaspellui, dan mielde galle oahppi leat sámegieldiimmuin.
Mierreda galles galggi roallaoavdástallamin oassálasstet, sámegieltijmaj oahppijlågå milta.
Oahpaheaddji sáhttá maiddái searvat vai leat eanet oassálastit.
Åhpadiddje máhttá aj oassálasstet vaj enebu sjaddi.
Vuolábealde olmmoš- ja hupmanstašuvdnagoartta evttohus, maidda oahppit čállet dieđuid.
Vuollelin tjuovvu oajvvádus ulmusj- ja ságastallamstasjåvnåkårtåjda majt oahppe dievddi.
Olmmoš 1
Ulmusj 1
Namma: Ahki: Gii mun lean: Iešvuohta / luondu: Sohkavuohta / bargoolmmái / bargoveahkki / eará gaskavuohta:
Namma: Áldar: Gut lav: Iesjvuohta / luonndo: Beraj / barggoráddna / Barggoviehkke / ietjá gasskavuohta
Olmmoš 2
Ulmusj 2
Gos: Gii: Doaibma: Man birra hupmet:
Gånnå: Gut: Dáhpádus: Man birra ságastallat:
Seamma málle sáhttá atnit ráhkadeames rollaspealu eará sámi árbevirolaš ealáhusaide nugomat:
Sæmmilágásj vuoge ja háme máhtti aneduvvat gå galggi roallaoavdástallamav ietjá árbbedábálasj sáme æládusájs dahkat.
mearraguolásteapmái
Merraguollim
luossaguolásteapmái
Miehttse- ja guollebivddo
bivdui- ja meahcásteapmái
Ietjá miehttseæládusá
eará meahcceealáhusaide
Duodje
buohtalasealáhusaide
Tjoahkkeæládusá
Juohke áidna dáin ealáhusain sáhttet doaibmat sámegielat domeanan, gos oahppit sáhttet fitnat, ja das ráhkadit rollaspealu.
Juohkka akta dájs æládusájs dåhkki sámegieldomednan, majt oahppe máhtti guossudit ja dassta roallaoavdástallamav dahkat.
Rollat / rollaspeallu doaibmá maiddái gielladomeanan.
Roallaoavdástallam le aj gielladomedna.
Geahča sierra artihkkala gielladomeanaid birra gos gávdnat eanet ovdamearkkaid.
Gehtja sierra artihkkalav ja enep buojkulvisájt gielladomenaj birra.
Rollaspeallu sáhttá maiddái viiddiduvvot nu ahte šaddá storyline-prošeavtta vuolggasadjin.
Roallaoavdástallam dåhkki aj vijdeduvvat ja vuodon storyline-prosjæktaj.