pere/sami_parallel huggingface dataset:
Lassin sátnevuorkái gos sáhtát ohcat sániid ja tearpmaid, de gávnnat risten.no:s maid:
Duodden dán dáhtátjoahkken gånnå máhtá gávnnat bágojt ja termajt, gávna risten.noŠan adjáj:
- grammatihkkasiiddu gos leat dieđut oarjel-, julev- ja davvisámegiela grammatihkaid birra
- grammátihkkabielev diedoj oerjjelsáme-, julevsáme- ja nuorttasáme grammátihka birra
- historihkkasiiddu gos leat dieđut dan golmma sámegiela birra maid hupmet Norggas.
- gávnnu aj bielle da gålmmå sámegielaj histåvrå birra Vuonarijkan.
- teknihkalaš dieđut das movt dát sátnevuorká lea ráhkaduvvon.
- teknihkalasj bielev diedoj gåktu dáhtátjoahkke le
14.04.2009 leat sátnevuorkkás 14416 tearbmaboastta ja 50500 ohcansátni.
Dáhtávuorkán li 14416 tærmmapåsta ja 50500 åhtsåmbáhko 14.04.2009.
Bargu
Julevsámegiella
Dearvvšvuohta
Kultuvrra & asstoájgge
Stipeanda
Riektá
Kultuvra & asttuáigi
Varresvuohta
Oahppu
Sámigiella
Vuoigatvođat
Infonuorra
Lea vuogas álgit árrat ohcat liigebargguid (lávvardat-, oasseáigásaš- ja geassebargguid).
Buoremus la juo árrat lassebargov åhtsågoahtet (lávvodak-, oasseájgge- ja giessebargov).
Jus oaččot lávvardat barggu, dalle leat jo measta ožžon geassebarggu.
Jus duola dagu lávvodakbargov oattjo avta sajen, de le dábálattjan nav vaj oattjo aj giesev danna barggat.
Álgge ohcat geassebarggu cuoŋománus dahje miessemánus, jus dus ii leat juo lávvardatbargu.
Jus la giessebargov åhtsåmin ja dujna ij la lávvodakbarggo, de le vuohkasamos åhtsågoahtet vuoratjis- / moarmesmáno.
Álgge vaikko vel hui árrat ohcat danin go ollusat plánejit geassái ja maiddái dalle meannudit ohcamiid.
Buorep val árabut juo åhtsåt. Dalloj la vuojn ienebu gudi plániji ja bargov åhtsi, ja åhtsåmusá giehtadalladuvvi.
Jus dovddat ovttage dan bargosajis gos hálidat bargat, de jearral goas galggat ohcat.
Jus dåbdå soabmásav gev diedá le åvdutjis juonná barggam dåppe gånnå dujna la miella barggát de ságasta sujna goassa buremusát hiehpá åhtsåt.
Lea gánnáhahtti sáddet ohcama ovdal go barggut almmuhuvvojit.
Vuogas la åhtsåmusáv sáddit åvddåla bargojt almodáhtji.
Jus vuorddat gitta dassážii liigebarggut almmuhuvvojit de lea váddát oažžut barggu, go dalle leat ollugat geat maiddái ohcet.
Jus vuordá, de vuojn ienep åhtsse le.
Ollu sadjásasbargit ožžot bargguid mat eai goassige leat almmuhuvvon.
Duodden le dábálasj ulmutjav sádjásasj virgijda biedjat vani almodime.
Čuovo lihkká beaivválaččat áviissaid almmuhusaid.
Lågå val gájkka almodimijt avijsajn juohkka biejve.
Čuojahat dalán go gávnnat geassebarggu mii orru heivemin.
Rinngu nav ruvva gå máhttelis gå vuojná giessebargov majt sidá.
Gulaskutta oahppásiiguin gos dárbbašit bargiid / bargofámuid.
Gatjádalá gájkajs gev dåbdå jus diehti gånnå barggijt dárbahi.
Čuojat ruovttugildii ja jearral leago sis liigebarggut nuoraide.
Rinngu ietjat sijddasuohkanij ja guoradalá jus gávnnuji siera giessebargo nuorajda.
Čális CV ja ohcama.
Tjále Cvav ja åhtsåmusáv.
Váldde máŋgemušaid CV:as ja ohcamis, ja de válddat fárrui buot sajiide gos hálidivččet bargat.
Válde val kopijajt fáron dåhku gåsi ájádalá barggagoahtet.
Atte čállosiid bargiid ovddasvástádeaddjái.
Vatte dajt sunji guhti le barggij vásstádusulmusj.
Go don ieš finat addimin ohcama ja CV bargoaddái, de lea sus álkkit muitit du go dárbbaša bargi.
Gå vuojn la guodám CVav ja / jali åhtsåmusáv, de le barggovaddáj duv mujttet gå barggo ihtá.
Leage iešheanalaš ja ále fal sádde báhpáriid earáid mielde.
Lehku då iesjrádálattjan – ale val rája páhpparijt iehtjadij maŋen.
Oza ieš bargosaji danin go dat addá buori gova dus.
Guossida iesj barggosajijt, nav vuojn dujsta buorre gåvåv oadtju.
Ovdamearkkadihtii:
Duola dagu dáj linkaj baktu:
Ii leat alo seamma álki diehtit makkár bargguid lea lohppi váldit.
Ij la vuojn agev álgge diehtet makkár bargojda máhtá åhtsåt.
Gávdnojit garra njuolggadusat makkár bargguid sáhtat váldit go leat bargoagis.
Gávnnuji vuojn tjielgga njuolgadusá duosi man vuoras berus liehket.
Dát njuolggadusat leat mearreduvvon du várás:
Dá njuolgadusá li duv hárráj:
13 jagi: 13 jagis sáhtat váldit álkkes bargguid nugo ovdamearkkadihtii čoaggit murjjiid dahje juohkit áviissaid.
13 jagágijda: Gå la 13 jage dævddám, máhtá giehppis bargov oadtjot, duola dagu buodán jali ednammuorjjetjoaggen.
15 jagi: Go leat badjel 15 jagi sáhtat váldit bargguid mat eai leat lossat dearvvašvuhtii ja ovddánahttimii, nugo ovdamearkkadihtii bargat buvddas dahje kantuvrras.
15 jagágijda:Jus la badjel 15 jagák máhtá bargojt oadtjot ma e vahágahte varresvuodat ja ietjat åvddånimev. Duola dagu oassásin jali kåntåvrråbargov oattjo.
18 jagi: Go leat deavdán 18 jagi de lea dus lohppi váldit ollesolbmobargguid nugo ovdamearkkadihtii vuovdit vuolaid, viinnaid, duhppáhiid, ja earret go leat deavdán 20 jagi de lea lohppi vuovdit buolliviinnid.
18 jagágijda:Gå la dæddám 18 jage de oattjo vuobddet vuollagav jali vijnav ja oattjo válldet akta makkár bargov, valla hæhttu liehket 20 jagák jus galga loabev oadtjot vuobdadit jali guossidit buollevijnajn. (Gálldo: Sommerpatruljen, LO)
Go leat ožžon fálaldaga geassebargui ?
Na jus de oattjo fálaldagáv lassebargguj.
Maid de dagat ? ?
Na majt de ?
Muitte oažžut čálalaš bargošiehtadusa mas bargoáiggit, bálká ja luopmu lea heivehuvvon. Dus lea vuoigatvuohta váldit geasseluomu.
Mujttu då oadtjot tjálalasj barggosjiehtadusáv, gånnå barggoájgge, bálkká ja loahpeájggesjiehtadallama tjuodtju.
Jus leat searvan organisašuvdnii de lea vuoigatvuohta gáibidit mávssu buot barggu ovddas maid barggat badjel mearreáigge mii lea 37,5 dimmu vahkkui.
Dujna le vuojn rievtesvuohta giesseloabev niektit – ja jus le organiseridum, gájbbeda val lassebálkáv jus ienebuv gå 37,5 tijma vahkkuj barga.
Muđui sáhtat bargat gitta 40 dimmu vahkui.
Jus ij la organiseridum de le dujna 40 tijmasasj vahkko.
Jus it oaččo bálkáduođaštusa, de gáibit !
Jus i oattjo bálkkádárkestusájt, de gájbbeda.
Danin go dát lea du duođaštus ahte vierru lea gesson, ja lea maiddái dáhkádus ahte don leat ožžon bálkká buot dimmuid ovddas maid leat bargan..
Dunji le vuojn dát duodastussan jus la værov máksám, ja aj allasit dárkestussan jus la oadtjum gájkka tijmajs mávsov.
MII. LEA CV ?
MIJ LA CV ?
CV (Curriculum Vitae) čájeha oanehaččat čálalaš dieđud oahppoduogáža, bargoduogážá, kurssaid ja eará bargomáhttuid.
CV (Curriculum Vitae) le oanegis tjálalasj diehto duv birra mij åhpadussaj, barggomáhttudahkaj, kursajda jnv. guosská.
CV gohčuduvvo maiddái čoahkkáigesu dahje diehtolistun.
CV:a gåhtoduvvá aj resumea jali dáhtalissta.
CV addá jođánit dieđuid bargo- ohcci virggálaš duogáža ja máhttu birra.
CV:a vaddá alkes diedov barggoåhttse formálalasj duogátja ja tjähppudagá birra.
MAT GALGET LEAMEN MIELDE ?
MIJ GALGGÁ TJUODTJOT ?
CV:a sisdoalus galget leat: Ž Heagga- / iežatdieđut: namma, čujuhus / adreassa, telefuvdna nummir, riegádanbeaivi.
CV:a vaddá diedojt: Ž Persåvnalasj died Namma, adrässa, telefåvnnånummar, riegádumbiejvve.
Muhtumat bidjet maiddái sivila dilii.
Muhtema aj tjálli sivijllastáhtusav.
Ž Eksámeniid, loahppageahččalemiid ja oahppodoagážiid joatkkaskuvlla rájes.
Ž Skåvlå majt la tjádádum ja eksámajt majt la válldám joarkkaslåvlå rájes.
Ž Vearjogeatnegasvuođa duogážiid. Ž Ollásaš- / oasseáigásašbargguid. Ž Kurssaid.
Ž Militerra Ž Bargo (ållesájgge / bielleájgge) Ž Kursa Ž Máhtudahka amásgielajn.
Ž Lahttuvuohta klubbain ja servviin. Ž Skuvlla ja astoáigge doaimmaiguin. Ž Buđaldusaid ja erenomáš beroštumiid. Ž Eará čujuhusaid.
Ž Guhkep mano Ž Åskeldimdåjma Ž Sebrulasjvuohta siebrijn Ž Dåjma skåvlån ja ásstoájgen Ž Budáldusá, sierralágásj berustime Ž Referensa jus aná.
MO HÁBMET OVTTA CV:A ?
GÅKTU TJÁLLET CV-AV ?
Ii gávdno makkárge iešlagan málle mo CV galgá hábmejuvvot.
E gávnnu mierreduvvam njuolgadusá ma vuosedi gåktu CV-av galggá tjállet.
Oaiveulbmil CV:an galgá leat čorgat ja álki dieđuid gávdnat.
Ájnas le CV:a galggá liehket álkke ja gæhppat låhkåt sunji guhti le vuosstájvállde.
Dán diehtočállosis gávnnat evttohusaid mo ovkta CV sáhttá hápmejuvvot.
Dán mijá tjállusin le akta åvddåmerka mij vuoset gåktu le CV:av máhttelis dahkat ja tjállet.
Bija juohke mildusii (duođaštussii) nummira.
Bieja juohkka duoddetjállagij (duodastussaj jnv.) nummarav.
Dát geahppuda barggu daidda geat galget lohkat ohcama.
Bieja duoddetjállagijda sämmi nummarav.
Iešdieđut: Namma: Eva Hansen Adreassa: Eventyrveien 2, 8600 Mo i Rana Telefuvdna: 80 00 00 00 Mobil telefuvdna: 90 00 00 00 Riegádanbeaivi: 12.04.80 Sivila dilli: Ii náittosdilis
CV:AJ ÅVDDÅMÄRKKA CV Eva Hansenij Persåvnnålasj diedo: Namma: Eva Hansen Adressa: Eventyrveien 2 8600 Mo i Rana Telefåvnnå: 80 00 00 00 Mobijlla: 90 00 00 00 Riegádambiejvve: 12.04.80 Sivijlla stáhtus: Iv la válldum
Oahppu:
Åhpadus:
Áigodat
Ájgge
Oahppu
Åhpadus
Báiki
Bájkke
Mielddus
Duoddetjála
Oahpaheaddjin
Dábálasj åhpadiddje
BergenaAllaskuvllas
Allaskåvllå, Biergunin
Romssa Universitehtas
Universitehtta Tråmsån
Bargodoagáš:
Joarkkaskåvllå dábálasj fága
Virgi
Ájgge
Báiki
Virgge
Mielddus
Bájkke
2001-b.d.*
Duoddetjála
Oahpaheaddji, olles virggis
Åhpadiddje, stuoves barggo, ållesájgge
Mo Mánáidskuvllas
Måffe mánájaskåvllå
Oahpaheaddji, sadjásašbargiin
Åhpadiddje
Aag mánáidskuvllas, Bergenis
Aaga mánájskåvllå, Biergunin
2 mánu
2 máno
Doaibma:
Åskeldimbarggogåhttjusa:
Jođiheaddji giehtaspábba joavkkus IK Driv, Bergenis
Tjuottjodiddje Giehtaroahttosiebren IK Driv, Biergun
Vuodjinkoarttat: Vuodjinkoarta luohkká- b Autoriserejuvvon giehtaspábba D-hárjeheaddji Buđaldusat: Aktiiva giehtaspábba doašku IK Drivas, Čuojaha ” Go ’ foten ” joavkkus, liiko jássa musihkkii, meahccástallamii, bivdit, guolástallat ja buokčat
Duodastusá: Vuodjemkårttå B klássa Dåhkkidum D- hárjidalle giehtaroahtton Interessa: Aktijvalasj giehtaroahttospielle IK Drivan, Jássaberustime le, tjuojav juohkusin ” Go ’ foten ” Ålggåádjemij lijkkuv, bivdáv ja guolliv. Buoktje lav.
* o. d. = odná dáhton, gos barggus dahje skuvllas justa dál.
* u.b. = udnásj bäjvváj, nabbu gånnå dálla barggá / skåvlåv vádtsá.
MUHTO MUS HAN II LEAT MIHKKIGE MAID BIJAN CV:II ! Go olmmoš lea nuorra de ii leat nu ollu bargo- ja oahppovásáhusat maid bidjá CV:ii, danin ollusat čállet dušše bargo ohcama CV haga.
MUJNA LE ILÁ BINNA CV:AJ TJÁLLET Gå le nuorra ja älla edna barggo- ja skåvllåmáhttudagá CV:aj biedjat, moaddása válljiji åtsålvisáv CV:a dagi tjállet.
Eatnašat sáhttet deavdit CV:ii buori daguid / dagaldagaid mat leat dehálaš bargoaddái.
Valla ienemusá máhtti dievddet CV:av åsij ma máhtti barggovaddáj ájnnasa årrot.
Muitte eaktodáhtolaš bargu lea maiddái dehálaš namuhit CV:as.
Mujte iesmiedogis barggo le árvulasj CV:aj biedjat.
Ž Leatgo leamaš iskkárjođiheaddji dahje vuojadan hárjehalli ?
Ž Le gus scoutaoajvve jali vuojadimhárjjidalle årrum ?
Gáibit duođaštusa, čális CV:ii ja ohcamuššii.
Ánoda duodastusáv dasi ja tjále aj / åtsålvissaj.
Ž Čuojahat go joavkkus ? dahje leatgo mielde spábbačiekčan joavkkus ?
Ž Spieleda gus korpsan jali le gus roattotjiektjamsäbrraj oasálasj ?
Ž Aktiiva / Árjjalaš astoáiggis lea buorre.
Asstoájgen ij le hieredis aktijvalasj årrot.
Ž Leatgo mielde oahppiidráđis ? Leatgo leamaš mielde lágideamen OD beaivvi ?
Ž Le gus oahppijráden sebrulasj, le gus säbrram OD:av ásadit ?
Leatgo aktiiva Amnesty miellahttu ?
Les gus aktijvalasj sebrulasj Amnestyn ?
Dalle čájehat don leat barggán ja hálidat bargat juoga masa dus lea jáhkku.
Vuoset dån berusta ja riek sidá dakkár ássjij barggat.
Ž Leamaš og mánnágeahčin ránnjáid ovddas ? Dahje veahkehat go áhkku goaivut muohttaga dálvit ?
Ž Le gus mánnágähttje sijdaráddnájda / viehkeda áhkov muottagav guoajvvot dálvijt ?
Ž Makkár buđaldusat leat dus ?
Ž Makkir berustime li dujna ?
Leatgo miellahttu filbmaklubbas dahje govvenklubbas ? Goarkŋut váriid dahje buovččalat go ?
Le gus dån filmmasiebren jali gåvvimsiebren, várregoarŋŋomin jali buoktjamin sebrulasj ?
Liikot go vaccašit ?
Le gus dån vissjal váttsátjit ?
Liikot go kinos fitnat skihpáriiguin ?
Lijkku gus rádnaj bioj mannat ?
Lea dehálaš smiehttat mai galggašii deavdit Cv-ii.
Sluogas le jus ájádalá majt viertti CV:an guodet.
Jus ozat barggu riebanadolluid, de it galgga muitalit don leat miellahttu Noah ákšuvnnas (danin go sii han dorjot návddiid vuoigatvuođaid).
Jus giessebargov návddegárten åtså de ij galga giehttot aktivisstan le Noahn (- divrij riektájda) årrum.
Buot dieđut ohcamiin ja CV:ain galget leat duođalačča ja doallat deaivása.
Duv vuojno e bargguj hieba.
Ii leat buorre alccet rápmot giellásiid.
Åtsålvisájn ja CV-ajn galggi gájkka diedo duolla årrot ja galggá dajt máhttet duodastit.
Sáhtat gávnnahallat giellásiiguin, ja dalle goit ii leat vejolaš oažžut barggu !
Gähttjalit májnnot majt ij la barggam, ij le juonalasj - jus boadádalá de ij bargov oattjo !
JEARAHALLAMIS Ž Muitte ahte bargojearahallamis sáhttet leat guokte dahje vihtta bargii fitnodagas geat leat mielde jearahallamis.
SÁGÁJDAHTTEMIN Ž Vuorde barggovaddes li guovte gitta vihttasa rádjaj ságájdahttemin.
Dearvvat buohkaid náno gieđian ja geahča njuolgga čálmmiide go dearvvahat.
Gájkajt lanján giedajn buorástahte. Gehtja gájkajt tjalmijda gå buorástahtá.
Ž Lea aibbas lunddolaš leat balus, muhto sii geat čohkkájit nuppebealde beavddi leat maiddái dábálaš olbmot.
Ž Árvvedahtte dån le balon, valla gudi bievde nuppe bielen tjåhkkåhi li iemelágásj ulmutja.
Sis lea seamma beroštupmi gávdnat buori bargi seamma og don leat fállamin iežat máhttuid.
Ájnas le sidjij diededim bargov ” vuobddet ” degu dunji le ájnas ietjat máhttudagájt barggen ” vuobddet ”.
Rávva:Váldde gulul – leage lunddolaš – galgá leat somá !
Buorre diedo: Tjåhkudalá – åro ietjat láhkáj – måreda !
DÁBÁLAŠ GÁŽALDAGAT VUORDIMIS Ž Manne ohcet barggu ?
IEMELÁGÁSJ GATJÁLVISÁJT MAJT MÁHTÁ OADTJOT Ž Manen bargov åtså ?
Ž Manne galget du bidjat virgái ?
Ž Manen duv galggap bálkkit ?
Ž Mo govvida bargoaddi / oahpaheaddji / bargoskihpárat du ?
Ž Gåktu lulu duv barggovádde / åhpadiddje / duv barggorádna duv gåvvit ?
Ž Mat leat du buori ja bahá siiddut ?
Ž Ma li duv buorre biele / nievres biele ?
Ž Mo ceavzzat hušša/árvvoštallama/áigemearrádusaid ?
Ž Gåktu diertjestimev / lájtov / mierredimájgijt gierda ?
Ž Gos oainnat iežat viđa jagi geahčen ?
Ž Majt vidá jage duogen dagá ?
Ž Goas sáhtat álgit bargui ?
Ž Goassa máhtá álgget ?
Ž Makkár vuordámušat lea bálkái ?
Ž Majt bálkkán vuordá ?
Ž Maid barggat ástoáiggis ?
Ž Majt ásstoájgen dagá ?
Ž Muital maid leat bargan maŋimuš jágiid ?
Ž Giehto majt maŋemus jagijt le dahkam.
Smiehta: Gievrras ja geanuhis siidduid, mo leat olmmožin / bargin, smiehta iežat mihttomeriid ja guorahala ovddalgihtii mii lea rivttes bálká (Jeara earain geat leat seammalagan bargguin, dahje gulaskutta fágalihttuin).
Ájádalá: Buorre biele, nievres biele, makkir ulmusj / bargge le dån, ájggomusá ja åtsåda åvddåla mij le bargguj vuogas bálkká. (Sáhkada iehtjádij sämmilágásj bargon jali ihkap fágasiebrijn).
MAID GALGGAŠIT VÁSTIDIT ?
MAJT VIERTTI VÁSSTEDIT ?
Ž Vuosttažettin: leat lunddolaš ja duođalaš.
Ž Åvdemusát; åro ietjatláhkáj ja váges.
Ž Gudal ja smiehta ovdal go vástidat gážaldagaid.
Ž Gulldala ja ájádalá gatjálvisájt åvddål gå vássteda.
Ž Ále hala fastit boares hoavddaid, bargoskihppáriid ja bargosajiid birra.
Ž Ale nievret åvdep barggovaddij / barggorádnaj jali bargosaje birra sáhkada.
Ž It dárbbaš vástidit boahtteáigge áhpehisvuođa plánaid birra, oskkuid birra, dahje seksuála birra.
Ž Ij dárbaha gatjálvisájt vásstedit jus ájgo iesselissan sjaddat, makkir jáhkkudahka, jali makkir seksuálalasj vuohke dujna le.
Dákkár gážaldagat eai leat lunddolačča ja heivehahtti bargojearahallamis.
Dákkár gatjálvisá e ságájdáhttemin hieba.
Lea bargojearahallan, ja iige rihpat.
Dát le ságájdahttem, ij le gatjádibme.
It dárbbaš muitalit dološ mánnávuođa vásihusaid birra jus ii jerrojuvvo justa dan birra.
Ij dárbaha dåbdåstit lågejagágin dujna lij dáhpe gárudijt nisskot – jus ij ságájdahtte sierraláhkáj dan birra gatjáda.
MAID DON GALGGAŠIT JEARRAT ?
MAN BIRRA GALGA GATJÁDIT ?
Ž Mo lea bargobiras ?
Ž Makkár le barggobiros ?
Ž Gallis barget ossodagas gosa ieš leat ohcan barggu ?
Ž Galles barggi åssudagán gånnå bargov åtsåv ?
Ž Leago fitnodagas siskáldasoahppofálaldagat ?
Ž Le gus diján sisŋásjåhpadus ?
Ž Maid mielddisbuktá práktihkkálaččat go álmmuhusas bođii ovdan “ ollu mátkošteapmi barggo- oktavuođas ” ?
Ž Álmmudusán tjuottjoj ” muhtem mano vierttiji märostuvvat ”. Majt dat javllá práktihkalattjat ?
Ž Sáhtibehtet go muitalit fitnodaga struktuvrra / hámádaga ?
Ž Máhttebihtit gus munji binnáv doajmmaháme birra giehttot ?
Ž Goas mearredehpet virgái bidjama ?
Ž Goassa mierredihpit gut bálggiduvvá ?
Plánet ná: Dávja vástiduvvojojit gážaldagat jearahallamis maid don leat ovddalgihtii smiehtan. – Danne ! smiehta máŋgga lahkai / vejolašvuođaid !
Pláni: Gatjálvisájs majt le ájádallam åvddåla moatte li álu ságájdahttemin vássteduvvam- danen ájádalá moadda ietjá gatjálvisájt.
RÁVVAGAT BARGOJEARAHALLAMII Ovdal jearahallama Ž Guorahala nu ollu go vejolaš dan barggu birra, masa leat ohcan ja dan fitnodaga birra mii virgái bidjá.
BUORRE DIEDO GESI GALGGÁ BARGGOSÁGÁJDAHTTEMIJ Ságájdahttema åvddåla Ž Ájádalá nåv ålov majt máhtá åtsådum bargo birra ja viddnudagá mij galggá bálkkit.
Jus leat ráhkkanan jearahallamii de čájehat buori beroštumi bargui Ž Čális ákkai mat muitalit iežat máhttuid ja manin oaivvildat ahte don leat rivttes olmmoš dán bárgui.
Ságájdahttemij boahtet gárvedum vuoset dån le bargguj oalle mielos. Ž Tjále listav mij vuoset duv sierralágásj tjähppudagáv bargguj.
Smiehta maiddái iežat buriid ja bahá siiddui.
Ájádalá duv ietjat buorre ja nievres bielij birra.
Go joavddat jearahallamii Ž Leage buhtis ja čáppa.
Boahtem Ž Viertti diedon rájnas ja snivva årrot.
Ž Gárvot barggu ektui.
Ž Gárvvuna åhtsåm bargo milta.
Jus ozat barggu bivttasbuvdii de gárvudat veahá earalahkai go dalle livččet ohcan bárggu advokáhta kantuvrii.
Jus bargov åtså bivtasboargálin, máhtá ietjáláhkáj gárvvunit gå jus bargov advokahttakåntåvrån åtså.
Gárvot nugo dutnje orru leamen lunddolaš Ž Mana buorreáiggis jearahallamii vai juovddat šihttonáigái – Go juovddat fitnodahkii de válddát oktavuođa vuostáiválddáhagain ovdal jearahallama.
Vállji biktasijt maj soabtso. Ž Sulásta nuoges ájgev ságájdallamij jåvsådit - ja diededa ietjat mierredum ájge åvddålattjan resepsjåvnån.
Justa ovdal jearahallama Ž Geavat moadde minuvtta baluid vajáldahttit.
Jur åvddåla Ž Sieddoda ietjat nágin minuhta.
Ž Finat hivssedis sihkkarvuođadihtii jus vel ii oroge dárbu.
Ž Maná hivsigin - jasskavuoda diehti.
Finat speadjalastimin ja njulgesteamin biktasiid.
Jus ij ietján gå muodov ja ihkap sminkav gehtjastittjat.
Ž Muitte bargoaddis lea positiiva beroštupmi dutnje !
Ž Barggovadden le dunji vuodon positijvalasj miella.
Don han leat bovdejuvvon jearahallamii !
Dån ham sjaddi ságájdahttemij válljidum !
Maŋŋá jearahallama Ž Smiehta mo iežat mielas orui mannamin jearahallamis.
Ságájdahttema maŋŋel Ž Ájádalá gåktu ságájdahttem manáj.
Mainna ledjet duđavaš, ja mo galggat buoridit boahtte bargojearahallama ?
Majna le dudálasj, majt máhtá buoredit jus vaden ietjá ságájdahttemij gåhtjoduvá ?
Ž Ráhkkan jus šattat nuppi bargojearahallamii.
Ž Gárveda ietjat jus nubbeságájdahttemij gåhtjoduvá.
Vuoigatvođat
Riektá
Vuoigatvođat
Lájkkut lanjáv ls
Áiggot go láigohit orronsáji, lanja dahje áodaga ?
Galga gus lanjáv jali årudagáv lájggit ?
Dalle lea buorre diehtit iežat vuoigatvuođaid ja geatnegasvuođaid.
Buorre le ietjas riektáj ja välggogisvuodaj birra diehtet.
Dá lea stohpoláigoláhka:
Dála le lájggimláhka tjoahkkájgessusin:
LATNJA GALGÁ OROHAHTTI Dát mielddisbuktá galgá leat viissis rohpeállodat, viissis lássasturrodat, galgá leat basadanlatnja ja málestanvejolašvuođat jnv..
Ladnja galggá årromláhkáj dåhkkit Sisanet vaj galggá vissa dáhttjaalludahka, vissa stuorrudahka vinndegijn årrot. Rávkalvis le galggá lávggot / navoldit ja málestit j n v máhttet.
Muhtin láigoheaddjit badjelgehččet daid njuolggadusaid ja láigohit orronsajiid mat eai doala njuolggadusaid.
Muhtem årudakniehke älla dudalattja ja lájggiji lanjájt ma älla jali lulun dakkir måkkåj dåhkkiduvvat.
Gielda bearráigeahččá leatgo orronsájit njuolggadusaid ja lágaid mielde.
Kommuvnna máhttá vásstedit jus ladnja dåhkki.
GÁIBIT ČÁLALAŠ LÁIGOŠIEHTADUSA Njálmmalaš láigošiehtadus ii leat dohkkehahtti.
Åhtjuda tjálálasj lájggosåbadusáv Njálmmálasj lájggosåbadus le sämmi nanos degu tjálalasj.
Sáhttá šaddat riidu jus lea eahpečielggasvuohta njálmmálaš láigošiehtadusain.
Vuorrádis le, rijddo máhttá sjaddat man birra njálmmálattjat lij såbadum.
Sáhtat gáibidit čálalaš šiehtaduša.
Máhtá tjálálasj såbadusáv rávkkat.
Gárvves stohpoláigošiehtadusat gávdnojit girjegávppiin dahje geavaheaddjiid bálvalusas fylkkas.
Iemelágásj lájggokontrahktav máhtá bv. konsummänntaráden fylkan jali girjjeoassásin oasstet.
Muhtin láigoheaddjit gáibidit čorget šillju, bearráigeahččat mánáid dahje bargat eara bargguid.
Muhtem årudakäjgádij ulmme le vaj dån galga muohttagijt goajvvot, rásijt tjuohppat, mánnásujttárin årrot jali dan láhkáj.
Jus orro heivemin nu, de ferte leat mielde láigošiehtadusas nugo lea šihtton njálmmálaččat.
Jus dasi sjiehtada de viertti dav kontráhktaj åttjudit. Dakkir ássje vierttiji vattugisláhkáj tjáleduvvat ja åvddåla såbaduvvat.
Sii geat leat vuollel 18 jági eai sáhte dahkat láigošiehtadusaid, váhnemat fertejit dahkat dan.
Huomaha nuora (18 jage nuorabu) e máhte lájggomsåbadusáv dahkat. Äjggáda / sujttoaddne vierttiji dav dahkat.
LEA EROHUS ERETCEALKIMIS JA ÁIGEMEARREDUVVON LÁIGOHEAMIS Mii ávžžuhat eretcealkinláigošiehtadusa.
Ärádus lájggovidjurijt majt máhtá låhpadit ja ájggemierredum lájggovidjurij gaskan Oajvvadip lájggovidjurijt majt máhtá låhpadit.
Dát mielddiisbuktá ahte jus láigohat dábálaš lanja ja it leat šiehttan láigobisttu dahje eretcealkináigemeari, de doimet stohpoláigolágámearrádusat.
Jus iemelágásj lanjáv lájggi ja ij le mierredim ájgev jali låhpadimájgijt lájgguj såbadam de lájggimlága mierredusá li fámon.
Dábálaš lanjas lea mánu eretcealkináigi.
Ladnjaj le 1 máno gaskkasasj låpadibme.
Jus láigoheaddji hálida cealkit eret láigolačča de ferte dahkat dan čálalaččat.
Jus lájggovadde sihtá lájggididdjev jåhtet de galggá tjálálattjat dagáduvvat.
Jus leat bálus it gávnna buoret lanja, dahje jus dus leat eará sivat ahte don it hálit fárret, de sáhtat árvvoštallat áigemearreduvvon láigohan vuogi.
Jus le ållu visses ij buorep lanjáv gávna, jali ietjá oares ij sidá jåhtet de máhtá aj märostit ájggemierredum lájggovidjurijt.
Uhcimus áigodat lea vuos 3 jahkkái muhto sáhttá šiehttat jahkkái jus dat latnja lea láigoheaddji lovttas dahje kealláris.
Unnemusájgge álgon le 3 jage.
Dát addá eambbo dorvvu doalahit lanja, muhto fertet máksit láiggu olles áigodaga ovddas jus fárret ovdal.
Jus ladnjaj badjelåbdån jali tjällárin guosská ja lájggovadde huonahin årru de máhttá 1 jahkáj biejaduvvat.
Jus láigoheaddji gávdná ođđa láigolačča latnjii de it dárbbaš máksit láiggu olles áigodaga ovddas.
Jus lájggovadde ij ådå lájggididdjev oattjo de viertti, jus åvddåla jåhttå, lájgov ålles ájges makset.
DUS LEA AKTORIEKTI GEAVHIT LANJA Láigolaččas lea aktoriekti geavahit lanja.
Dujna le akturiektá lanjá adnuj Lanjá adnuj le lájggididddjen akturieká.
Dát mielddisbuktá láigoheaddji ii sáhte geavahit lanjastis go lea láigohan dutnje.
Mierkki lájggovaddi ij máhte duv ladnaj boahtet ja mannat gåktu sihtá.
Jus láigoheaddjis lea lobálaš doaimmahagat lanjas nugo divvumuččat, de ferte šiehttat heivvolaš áiggi duinna.
Jus lájggovatten le loabálasj måkke duv ladnaj bv. divodibme de viertti hiebalasj ájgev dujna såbadit.
LÁIGOPÁNTA Láigoheaddji sáhttá gáibidit dus mávssu láigopánttas.
Dakkir deposisjåvnnå le jasskavuohtan såbadusá maŋás biedjamij.
Láigopánta galgá doarjut rihkkoma šiehtadusas, jus láigolaš ii mávsse stohpoláiggu dahje jus mihkkige biliduvvo lanjas.
Aneduvvá lájggovielgijda ja ihkap spedjamijda ladnjaj masi lájggididdjen le åvdåsvásstádus.
Láigopánta ii galgga eambbo go 6 mánusaš stohpoláigu.
Deposisjåvnnå ij galga ienep gå 6 máno lájggo årrot.
Ruđat biddjojuvvojit lohkkaduvvon rádjusii (kontui), ja reanttut gullet láigolážžii.
Galggá dahpadum konntuj biejaduvvat ja renta galggi lájggididdjáj vatteduvvat.
Láigolaš ferte ieš máksit rájusrahpan (konturahpan) goluid.
Ásadittjat dakkir kontov, gålo galggi lájggovaddes mávseduvvat.
Láigopánta ja reanttut máksojuvvojit láigolážžii go fárre.
Deposisjåvnnå galggá rentaj mávseduvvat gå lájggididdje jåhttå.
LÁIGU Láigu galgá leat mearreduvvon viissis haddin.
Lájggo Lájggo galggá vissa biedniklåhkuj märostuvvat.
Sáhttá maiddái šiehttat dárbbaša go láigolaš máksit osiid elrávnnjis ja lieggasis.
Máhttá såbaduvvat lájggididdje galggá gålojs elektrisitähttaj ja lieggimij hebalasj oasev mákset.
Láiggu sáhttá šiehttat máksit ovddalgiitii juohke mánus.
Máhttá sjiehtadallat lájggo åvddåmákson juohkka mánnuj galggá mávseduvvat.
It sáhte šiehttat máksit eambbo go ovtta mánu ovddalgihtii.
Dån ij máhte ienep gå 1 máno åvddåmávsov lihtudit.
Láiggu ii sáhte molsut ovdal jagi geahčen, ja dalle ferte buktit čálalaččat mánu ovdal.
Lájggo ij máhte åvddål áramusát avta jage hiebaduvvat ja dalloj avta máno tjálálasj diededimijn.
Davvisámegiella / Nordsamiska
Julevusámegiella / Lulesamiska
Nuorvu mánás – maid sáhttá ieš dahkat ?
Snuohpa mánájn – majt máhttá iesj dahkat ?
Nuorvu, gosot ja muhtumin feber
Snuohpa, gåsås ja muhttijn báhkan buolli
Mánás lea álkit vuoigŋat jus dat oađđá oaivi badjin.
Giehpep sjaddá mánnáj vuojŋŋat jus oadá åjvijn allaga nanna.
Sáhttá maid loktet seaŋgga oaivegeaži bidjamiin liige bolstariid báljá vuollái.
Máhttá bajedit senga oajvvebielev gå láhtjá duodde oajvevuolij bålståra vuolen.
Mánát mat leat vilostuvvan leat dávjá šlieddasat, váibasat, vehá surolaččat ja ludnjásat vuosttaš beivviid.
Máná gudi li snuobav oadtjum li álu dellasa, vájbbasa, vehik håjen ja smággiji vuostasj biejvijt.
Sis láve leat njunni dievva dehe sis lea golgi nuorvu ja sáhttet leat erdot ja sis sáhttá leahkit cottabávččas dehe bealljenávllat.
Álu li siján njunnje buodosam jali gålgge snuohpa ja máhtti smággit ja tjåddågijs jali bielljenávlak.
Sis sáhttá maid leahkit vehá gosohat ja muhtumin feber.
Siján máhtti aj vehikgåsås ja muhttijn feber.
Álggos snuolga lea dávjjimus girkkis ja čađačuovgi ja moatti beaivvi geažis šaddá suohkadit, ja fiskadin ja ruonádin.
Álgon la snuohpa álu sjerrat ja sjádnjat ja muhtem biejvij duogen suohku, ja viskut jali ruonut.
Nuorvvu vuosttaš beivviid mánná veadjá heajumusat.
Le snuoba vuostasj biejvijn gå mánná nievremusát vädjá.
Vahku guovtti geažis nuorvu láve mannat badjel iešalddis.
Avta jali guovte vahko duogen snuohpa álu ietjastis gáhtu.
Dábálaš nuorvvu sivvan lea virus, ja virusa vuostá eai leat mangelágán dálkasat mat sáhttet dagahit ahte mánná dearvvaštuvvá jođáneappot.
Oarre dábálasj snuohpaj la virus, ja virusij ij gávnnu dálkkasa ma viehkedi vaj mánná ruvábut väddjá.
Mánát geain lea feber ja leat šlieddasat galget bissut ruovttus
Máná gudi báhkan buolli ja li dellasaäljodime ﷽﷽lasj snuohpaj lsuogotjit lulun hejman årrot
Mánát geain lea feber ja leat váibasat ja šlieddasat galget bissut ruovttus ja vuoiŋŋastit.
Mánájn gudi báhkan buolli jali li vájvbbasa ja dellasa lulun hejman årrot ja vuojŋadit.
Máŋggat mánát dárbbahit maid beassat leahkit ruovttus vuosttaš beaivvi go sis ii leat feber, almmá sii leat geavtán febervuolidan dálkasiid.
Ållo máná dárbahi aj hejman årrot vuostasj biejvev gå i e des báhkan buole, e ge febervuolediddje dálkkasijt das bårå.
Sii dárbbahit virkkosmuvvat vai nagodit ovdaskuvllain ja skuvllain.
Dárbahi väddját vaj ällji åvddåskåvlåjn jali skåvlåjn.
Vuoiŋŋasteapmi lea dárbbašlaš
Dárbbo l vuojŋadit
Lea buorre sállet máná vuoiŋŋastit, muhto son ii dárbbat leahkit seaŋggas.
Dibddet mánáv vuojŋadit la buorre, vájku ij dárbaha sengan vällahit.
Mánná láve dovdat ieš olugo nagoda leahkit badjin.
Mánná iesj dåbddå man ednagav náhká juolgij nanna årrot.
Sáhttá orrut álkit vuoigŋat ja oađđit go leat moadde liige bolstara oaivve vuolde.
Máhttá dåbddut giehpep vuojŋŋat ja oadet muhtem duodde oajvevuolij.
Dát guoská erenomážit boarrásit mánáide geat vellehit lotka.
Åvdemusát vuorrasap mánájda gudi vuojŋadi.
Una mánážiid sáhttá atnit raddelávkkas, mánástuolus dehe askkis beaivvi áigge.
Smávmánájt máhttá guodde valugin, babysitterin jali asken adnet biejven.
Máŋgga mánás lea heajut borranlustu go dábálaččat.
Ållo mánán li nievrep bårråmhállo gå iemeláhkáj.
Mánnái sáhttá addit dakkára man dat háliida ovdamearkka dihte, yogurtte dehe lákcajieŋa.
Máhttá mánnáj vaddet dakkirijt majt hálijt, buojkulvissan jubtsav, yoghurtav jali galmágav.
Jus mánás lea feber lea buorre addit liige juhkosa.
Jus mánná báhkan buollá de l buorre duodde juhkusav vaddet.
Sálteluvus dehe njunnespraya go njunni lea dievva
Sálltelåssjkusav jali njunnjespraddjav buododum njunnjáj
Jus mánás lea njunni dievva sáhttá goaikkuhit dehe sprejjet sálteluvvosa njunnái, mii njárbuda snuolggaid.
Jus máná njunnje l buododum de máhttá goajkkot jali spraddjijt sálttelåssjkusav njunnjáj, mij snuobav njárbbi.
Oažžu maid eret loahppa snuolggaid álkit.
Oadtju aj ierit snuobas bátsidisájt árjjogis vuogijn.
Sálteluvvosa gávdná oastit apotehkas.
Sálltelåssjkos gávnnu dálkasboargálin oasstet.
Luvvosa sáhttá maid ieš ráhkadit luvvademiin millilittara- ovtta ruddamihtu- sáltti desilittarii čázi.
Máhttá aj iesj låssjkusav dahkat gå låsjkot millilijtarav – ruddamihtav – sáltes desilijttarijn tjátjes.
Sálteluvvosa goaikkuheapmái máná njunnái sáhttá geavtit bumbolduhku.
Goajkodittjat sálltelåssjkusav máná njunnjáj máhttá bomulloduhpov adnet.
Go njunni lea sakka buđđosan mánnái sáhttá addit bohtagaluoitin njunnegoaikkanasaid dehe njunnespreijje mii geahpida bohtaneami njunis.
Gássjelap njunnjebuodosimen máhttá mánnáj giehpediddje njunnjegoajkádisájt vaddet jali njunnjespraddjav mij unnet båhtånimev njunjen.
Dákkár dálkasat gávdnojit oastit reseaptahaga iige galgga geavtit guhkit go logi beaivvi maŋŋálaga.
Dá dálkkasa gávnnuji oasstet dálkastjáladak ja e galga ienep gå lågev biejve aktelattjat aneduvvat.
Njunnespreijjet ja njunnegoaikkanasat lea heivehuvvon agi jelgii, mii almmuhuvvo báhkas.
Njunnjespradja ja njunnjegoajkádisá li hiebadum umasslágásj álldarij milta, mij diededuvvá skurpon.
Reseaptakeahtes febervuolidan dálkasat
Dálkastjáladak báhkkavuolediddje dálkkasa
Febera dárbbaha hárve dikšut febervuolidan dálkasiiguin.
Báhkav vuorjját dárbaj báhkkavuolediddje dálkkasij dálkudit.
Eanaš mánáin lea feber mii bistá moadde beaivvi mii ii dárbbat mearkkašit maidege váralačča.
Ienemus máná gudi báhkan buolli muhtem biejvijt váni merkaj juoga l vádálasj.
Muhto galgá addit febervuolidan dálkasiid jus mánná veadjá mearkkašahtti heajuid feberis, ovdamearkka dihte sus lea gorut bávččas, lea lunjas, borrá ja juhká heajubut, nohkká heajuid dehe lea váttis lotkkodit eahkes.
Valla máhttá báhkkavuolediddje dálkkasav vaddet jus mánná tjielggasit nievret vädjá báhkan buollemis, buojkulvissan sujna l bávtjas rubmahin, smággi, nievrebut bårrå ja juhká, nievret oadá jali gássjel la oaddát iehkedis.
Vuollái guđa mánnosaš máná geas lea feber ii galgga dikšut váldditkeahttá álggos oktavuođa divššuin.
Ij galga dálkudit mánájt gudi li nuorabu gå guhtta máno gudi báhkan buolli váni vuostak sujtujn aktavuodav válldet.
Febera vuostá badjel golmma mánnosaš mánnái lea dálkkas mii siskkilda paracetamola, ovdamearkka dihte Alvedon dehe Panodil.
Báhkan buollemij gávnnu mánájda gudi li vuorrasappo gå gålmå máno dálkkasa ma sisanedi paracetamolav, buojkulvissan Alvedon jali Panodil.
Guđa mánu rájes mánná sáhttá oažžut Iprena dehe Ibumetiinna, mii lea reseaptakeahtes ja siskkilda ibuprofena.
Guhtta máno rájes máná máhtti oadtjot Iprenav jali Ibumetinav, ma li dálkastjáladak ja sisanedi ibuprofenav.
Dálkasat leat golgi hámis dehe bahtabuikun ja rivttes attus una mánážiidda.
Dálkkasa gávnnuji låssjkusin jali bahtablähttan duolla dálkasnárijn smávva mánájda.
Boarrásit mánáide leat maid tableahtat.
Vuorrasap mánájda gávnnuji aj tablehta.
Čuovo báhka rávvagiid dárkilit.
Tjuovo vattugit bagádusájt skuorpon.
Ale seagut sierra dálkasiid.
Ale aktida umasslágásj dálkkasijt.
Vuollai 18 jahkásaš mánát geain lea feber eai galgga geavtit feberavuolidan dálkasiid main lea acetylsalicylsyra, ovdamearkka dihte Magnecyl, Treo dehe Albyl.
Máná vuollelin 18 jage ja gudi báhkan buolli e galga báhkkavuolediddje dálkkasijt bårråt acetylsalisyrajn, buojkulvissan Magnecyl, Treo jali Albyl.
Reseaptakeahtes gosohatdálkasat
Dálkastjáladak gåsåsdálkkasa
Reseaptakeahtes gosotdálkasat eai láve ábuhit.
Dálkastjáladak gåsåsdálkkasa e álu buoreda.
Jus mánás lea gosot lea dehálaš ahte mánná gossá bajás šliivvi vai giegir ráinnasduvvá.
Jus mánná la gåssåsis de l ájnas mánná gåsså slijvev ålgus rájnnitjit gurggusav.
Gosohalitnudan dálkasat dahket váddáseabbon mánnái oažžut bajás šliivvi.
Gåsåsgiehpediddje dálkkasa dahki gásselap mánnáj slijvev ålgus gåssåt.
Šliivvilodjen dálkasiin vuorustis lea eahpesihkkar vuoibmi.
Ij diehttu jus slijvvegiehpediddje dálkkasa viehkedi.
Gosoha lidnudeapmái sáhttá dan sajis geahččalit addit liegga dehe galbma juhkosa.
Giehpedittjat gåssåsåv máhttá dan sadjáj gähttjalit vaddet liegga jali galmma juhkusav.
Vuollái guovttejahkásaš mánnái ii galgga goassege addit gosotdálkasa ovdalgo álggos lea váldán oktavuođa doaktáriin.
Mánájda vuollelin guokta jage ij goassak galga gåsåsdálkkasav vaddet åvddål vuostak la dåktårijn aktavuodav válldám.
Mot sáhttá eastit njoammuma viiduma ?
Gåktu galggá garvvet soahpom oabllán ?
Eastadan dihte darvviheami earáide lea buorre oahpahit mánáid gastit ja gossat gardnjilmohkkái ja geavtit bábernjunneliinniid.
Vaj ij mánná galga iehtjádijt soahpot de la buorre mánájt åhpaditt giehtagávvaj gassnet ja gåssåt ja páhpersagárdagájt adnet.
Galgá oaidnit ahte sii basset gieđaid máŋgii beaivvis.
Máhttá gähttjat vaj giedajt bassi moaddi bäjvváj.
Geahččal maid oahpahit ahte mánát eai goaivvo njuni dehe čalmmiid.
Gähttjala aj mánáv åhpadit ij njunjev jali tjalmijt duohttat.
Jur doppe virus álkimusat darvána ja viidu.
Le gånnå virusa giehpemusát dähppu ja oablláni.
Njoammunviidun unno maid jus mánná ii stoaga dainna geas lea nuorvu.
Soahpomoabllom binnu aj jus máná e ståga lahkalakkoj gejna l snuohpa.
Sálle máná leahkit olgun nu olu go vejolaš, dálvet nai.
Dibde mánájt ålggon årrot nåv ednagit gå máhttelis, dálven aj.
Jurddat ahte mánáide geat šaddet gierdat duhpátsuovas birrasis álkibut boahtá nuorvu.
Mujttit, máná gudi dubáksuovvaj boadádalli, birrasin álkkebut sjaddi snuohpasa snuobav.
Soaitá dárbbahit váldit oktavuođa divššuin
Soajttá dárbaj sujtujn aktavuodav válldet
Lea dehálaš geahččat dárkilit mot mánná veadjá.
Buorre l årrot oalle ájttsis gåktu mánná vädjá.
Galgá dakkaviđe váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dehe fáhkkavuostáváldimiin jus mánná orru hirbmat váibbas iige nagot juhkat.
Galggá dalága varresvuohtaguovdátjin jali hähkkaduostudagájn aktavuodav válldet jus mánná vuojnnet la vájbas ja ij vieje juhkat.
Seamma guoská jus mánás lea lossat vuoigŋat dehe jus mánás lea gosahat mii vearrána, erenomážit jus dat šárrá.
Sämmi l aj jus mánán la gássjel vuojŋŋat jali jus mánán la gåsås mij värrán, sierraláhkáj jus gullu ietjáláhkáj / skällande.
Jus bealjis golgá golggus galgá váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dehe fáktavuostáváldimiin, nu ahte mánná dutkojuvvo.
Jus låsjkos gålggå bieljes lulu aktavuodav válldet varresvuohtaguovdátjijn jali hähkkaduostudagájn, vaj mánná åtsåduvvá.
Jus mánás lea bealljenávllát, iige mana badjel, ferte váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dutkama dihte jándora siste.
Jus mánán la bielljenávlak, ja ij buorrána, de luluj aktavuodav válldet varresvuohtaguovdátjijn vaj mánná jánndura sinna åtsådibmá.
Jeara ráđi
Gatjáda rádev
Don sáhtát birra jándora sárdnut buohccedivššáriin ja oažžut ráđi.
Máhtá aj jánndura birra skihpasujttárijn ságastit ja rádev oadtjot.
Riŋge 1177.
Skuolka 1177.
Dat geat vástidit sáhttet maid muitalit man dearvvasvuođaguovddážii don leat čállon.
Gudi vásstedi máhtti aj giehttot makkir varresvuohtaguovdátjij dån la tjáledum.
1177 Vårdguiden redakšuvdna ja redakšuvdnaráđđi leat maid heivehan, dárkkistan ja dohkkehan buot sisdoalu.
Gájkka sisadno l aj giehtadaládum, gehtjadum ja dåhkkidum redaksjåvnås ja redaksjåvnnårádes 1177 Vårdguiden.
Varraiskkus: PSABlodprov: PSA
JulevusámegiellaLulesamiska
Manin dárbbaha guođđit iskosa ?
Manen dárbaj åtsådimev vaddet ?
Goas guođđit PSA iskosa ?
Goassa vaddá PSA åtsådimev ?
PSA lea varraiskkus mii gullo daidda dutkamiidda man sáhttá dahkat go ovdaráksá dutkojuvvo.
PSA l varraåtsådibme mij gullu åtsådimijda majt dagá gå prostahta åtsåduvvá.
Muhtumiin guđđojuvvo PSA-iskkus jus leat gožžaráhkováivvit man doavttir eahpida boahtit prostátas, ovdamearkka dihte jus dávjá dárbbaha mannat cissame seamma áigge go cirggas lea headju.
Muhttijn vaddá PSA-åtsådimev jus la gådtjåmvájve masi dåktår gáddá prostahta l oarre, buojkulvissan jus álu dárbaj gåttjådit vájku gå gådtjålábtjen la vuollegasj däddo.
Sáhttá maid guođđit PSA-iskosa jus doavttir dovdá rievdamiid ovdaráksás go dat dutkojuvvo, rievdamiid mat sáhttet dagahit máŋga earalágan váivvi ja skibasvuođa.
Máhttá aj vaddet PSA-åtsådimev jus dåktår gullá muhtem prostahta rievddadusájt gå åtsåduvvá, rievddadime ma máhtti buktet moattelágásj vájvijt ja dávdajt.
Lea dehálaš diehtit ahte loktanan PSA-árvu ii leat seamma ášši go ahte lea ovdaráksáborašdávsa.
Ájnas la diehtet aledum PSA-árvo ij javla ulmutjin la prostahtabårredávdda.
Lea dábálaš unnánaš muttolaš PSA lassánemiin leat eará sivat.
Le dábálasj giehppis ja mutták PSA aledimijn li ietjá oare.
Seamma ládje ii sáhte normála árvu ollásit guođđit eret ovdaráksáborašdávdda.
Sämmiláhkáj máhttá iemelágásj árvvo ij ållåsit ierittjuolldet prostahtabårråmdávdav.
Boađus ferte álot árvvoštallot makkár váivvit leat ja maid eará dutkamat čájehit.
Boados hähttu agev árvustaláduvvat makkir vájve li ja majt ietjá åtsådime vuosedi.
Jus olbmos leat guokte dehe eanet lagas dievdofuolkki geain lea ovdaráksáborašdávda, lea stuorit riska ahte oažžu skibasvuođa.
Jus li guokta jali moadda lahka berraha gudi li ålmmå prostahtabårråmdávdajn, de l stuoráp máhttelisvuohta dávdav oadtju.
Dan dáhpáhusas ávžžuhuvvo váldit dássedit PSA - iskosa 40-50 jagis gitta 70 jagi rádjái.
De májnoduvvá válldet PSA-åtsådimev dájvvalakkoj 40-50 jage álldaris gitta 70 jage álldarij.
PSA mihtiduvvo maid ovdaráksáborašdávdda dikšuma áigge.
PSA mihttiduvvá aj ájggeguovddelis prostahtabårrråmdávda dåmajdimen.
Jus dikšun ábuha dan fuomáša ahte PSA- árvu luoitá.
Jus dálkudibme viehket de vuojnnu gå PSA-árvvo vuollán.
PSA-iskosa buorit ja heajos bealit
Ávke ja hieredisá
PSA- iskkus ii dahkko rutiinnalaččat dego dábálaš dearvvašvuođakontrolla dievdduide oaidnin dihte leago dain hui árra hámat ovdaráksáborašdávda.
PSA-åtsådibme ij dábálattjat dagáduvá gájkkásasj varresvohtagähttjamin ålmmåjda árvustalátjit jus siján la prostahtabårråmdávda sieldes árra hábme.
Dat vuolgá das ahte ii leat álo oavdu fuomášit ja dikšut árra hámat ovdaráksáborašdávdda.
Ij la agev ávkke ielvvet ja dálkudit jur prostahtabårredávda árra hámijt.
Dikšun sáhttá addit bissovaš siidováikkuhusaid impoteanssa ja doallannávccahisvuođa dievdduin gos ovdaráksáborašdávda ii livččii geargan ovdánit maninge váralaš dávdan.
Dálkudime máhtti vaddet stuoves tjuovvobájnatjimijt nåv gåk impotänssa ja inkontinänssa ålmåjn gejn prostahtabårråmdávdda ij goassak lulu háhppidam åvddånit muhtem garra dávddaj.
Borašdávdašattalmas ovdarávssás sáhttá juogo šaddat hihtásit attitkeahttá mangelágán váivviid dehe šaddat johtilit ja viidut goruda eará osiide.
Bårredávddasjattalvis prostahtan máhttá juogu de suojmma sjaddat váni vattek vájvijt jali ruvva ja oabllot ietjá rubmaha åsijda.
Árra muttus ii sáhte earuhit dan guovtti borašdávdahámi ja lea várra dikšut borašdávdahámi mas ii livččii ožžon mangelágán váivviid eallináiggistis.
Árra ájgen ij máhte guokta bårråmdávddatjerda sieradit ja danen la máhttelis dåjmajduvvat bårråmdávddahábmáj massta ij lulu vájvijt ietjas viessomájgen oadtjot.
Máŋggat dievddut háliidit goit čađahit dutkama oažžun dihte čielgasa leago sis ovdaráksáborašdávda.
Moadda ålmmå sihti huoman tjadádit åtsådimijt oattjotjit diedojt jus siján la prostahtabårråmdávdda.
Ovdalgo mearrida galgágo guođđit PSA- iskosa lea buorre váldit čielgasa eanet buriin ja heajos beliin árrat áicojuvvon šattalmasa dikšumis.
Åvddål gå mierret jus galggá åtsådimev vaddet PSA:aj la buorrre åtsådit ienebuv ávkij birra ja hieredisájt árra gávnadum sjattalvisá dåmajdimijn.
Jus háliida de mannat viidáseappot ja ságastit doaktáriin galgá diŋgot áiggi dearvvašvuođaguovddážii dehe fitnodatdearvvašvuođadikšumii.
Jus de sihtá joarkket ja ságastallat dåktårijn de gálggá ájgev diŋŋgot varresvuohtaguovdátjin jali vidnudakvarresvuohtasujton.
Mii lea PSA ja gos dat lea ?
Mij la PSA ja gåggu gávvnu ?
PSA lea oanádus ovdaráksáspesifihkka anti-genas.
PSA l oanádis [prostataspecifikt antigen].
Dat lea proteiidna mii válbmejuvvo ovdarávssás ja mii čuovvu siepmančázi mielde go oažžu orgásmma ja dahká ahte sagahanseallat šaddet lihkkibun.
Le proteijnna mij dagáduvvá prostahtarávsán ja tjuovvo sájojt gå ejakulasjåvnåv oadtju ja dahká vaj sájo labudi giehpebut.
PSA lea dábálaččat una mearit varasnai, ja jur dat mearri mii mihtiduvvo PSA-iskosa bakte.
PSA gávnnu dábálattjat binná mieren varán aj, ja l dat nárre mij mihttiduvvá PSA-åtsådime baktu.
Borašdávdda lassin leat máŋga dábálaš rievdama ovdarávssás mat sáhttet dahkat ahte PSA- árvu loktana varas.
Ietján gå bårråmdávdda de gávnnuji moadda dábálasj rievddadusá prostahtan ma máhtti dahkat vaj PSA- mierre varán lassán.
Ovdamearkka dihte buorresoarttat ovdaráksástuorrun ja vuolši ovdarávssás sáhttet, ng. prostátihtta, dagahit ahte ovdarávssás golgá eanet PSA varrii.
Buorre prostahtastuoredibme ja inflammasjåvnnå prostahtarávsán máhttá buojkulvissan, nåv gåhtjoduvvam prostatijtta, doalvvot vaj lissi ienep PSA:av várán prostahtas.
Jagiid mielde PSA-árvu loktana vehá eanaš dievdduin daningo ovdaráksá šaddá stuoribun go ahki lassu.
PSA-mierre lassán vehik ájge milta ienemus ålmmåjn danen gå prostahtaráksá stuorru gå vuorastuvvá.
Stuorimus oassi vara PSA:s lea čadnon sierra proteiinnaide.
Enamus mierre PSA varán la tjanádum umasslágásj proteijnajda.
Muhto lea maid una oassi friddja, čanakeahtes PSA.
Valla gávnnu aj binná luovas, tjanádahkes PSA.
Go leat eará sivat go borašdávda muttágis PSA-loktanemiin, láve leahkit eanet friddja PSA varas.
Gå li ietjá oare gå bårråmdávdda mutták PSA- allánibmáj, de álu gávnnuji ienep luovas PSA varán.
Danin dat sáhttá addit doaktárii dihto rávvaga mihtidit čadnojuvvon ja friija PSA gaskavuođa.
Danen máhttá dåktårij vaddet vissa oajvvadusáv mihttit gasskavuodav tjanádum ja luovas PSA gaskan.
Mot iskkus váldojuvvo ?
Gåktu åtsådibme váldeduvvá ?
Iskkus váldo dábálaččat gieđas asehis nálu vehkiin mii čuggejuvvo varrasutnii, venai.
Åtsådimev álu válldi giedan sekka nálujn viehkken mij tjuoggiduvvá varravárráj, venan.
Danin dán sullásaš varraiskkus gohčoduvvo vena iskkusin.
Danen dát tjärdda várraåtsådimes gåhtjudallá åsådibmen vena baktu.
Iskkus sáhttá váldot vaikko goas jándoris. Ovdal iskosa váldima ferte čohkkehit 15 minuhta.
Åtsådimev válldá akta goassa jánndurin Galggá tjåhkudallat 15 minuvta åvddål gå åtsådibme váldeduvvá.
Muđui ii dárbbat mangelágán válmmastallamiid.
Ietján älla aktak gárvedime dárbulattja.
Jus dahká kirurgalaš doaibmabiju ovdaráksái PSA-árvu loktana.
Jus tjuollá prostahtan de PSA-árvvo allán.
Ferte vuordit unnimustá 10 beaivvi ovdalgo lea jierpmálaš váldit PSA-iskosa.
Hähttu de vuorddet unnemusát 10 biejve åvddål gå l ávkálasj PSA-åtsådimev válldet.
Jus doavttir dan sádjái guldala ovdaráksá dat ii váikkut PSA- árvui.
Jus dåktår val gulldal prostahtav de PSA-árvvo ij bájnatjuvá.
Goas oažžu vástádusa ?
Goassa oadtju vásstádusáv ?
Iskkus sáddejuvvo buohcceviessolaboratoriai gos dat analyserejuvvo.
Åtsådibme rájaduvvá skihpadåhpelaboratåvrråj gånnå guoradaláduvvá.
Sáhttá soabadit doaktáriin goas ja got galgá beassat diehtit iskkusbohtosa.
Máhttá ájgás boahtet ietjas dåktårijn goassa ja gåktu åtsådime båhtusav diededuvvá.
Doavttir láve oažžut vástádusa laboratorias guovtti beaivvi siste.
Dåktår álu vásstádusáv laboratåvrås oadtju avtan jali guovten biejven.
Got iskkusvástádus dulkojuvvo ?
Gåktu åtsådimvásstádus dádjat ?
Iskkusvástádusa ferte álo veardidit makkár váivvit olbmos leat ja maid eará dutkamat čájehit.
Åtsådimvásstádus hähttu agev árvustaláduvvat makkir vájve li ja majt ietjá åtsådime vuosedi.
Vara PSA-árvu variere sierra dievdduid gaskka, maid dievdduid gaskkan geain eai leat ovdaráksáváivvit.
PSA-árvvo varán målsut umasse ålmåj gaskan, aj ålmåj gaskan gejn älla prostahtavájve.
Vai doaktáris galgá leahkit juoga masa veardida dallego iskkusvástádusat dulkojuvvojit gevtojuvvo ng. refereansaárvvut.
Vaj dåktår galggá máhttet juojnak buohtastahttet de aneduvvá referänssaárvo.
PSA:i lávejuvvo árvvut badjel 3 mikrográmma littara guovdu rehkenastot lassáneapmin.
PSA-árvojda álu árvo badjel 3 mikrográmma lijttarij riekkniduvvá lassánibmen.
Alla árvvut, mas dat bohtet ?
Alla árvo, mij la dan oarre ?
Sullii ovttas logi gaskaagát olbmás lea loktanan PSA- árvu.
Bájkoj avtan låget ålmmås gasska álldarin la aledum PSA-árvvo.
Dábálaš sivva veháš loktanan árvui lea buorresorttat ovdaráksástuorrun.
Dábálasj oarre vehik aledum árvojda buorre prostahtastuoredibme.
Loktanan árvvuid sáhttá maid oažžut jus lea ovdaráksávuolšun, ng. kronalaš prostatihtta.
Aledum árvojt oadtju aj jus la prostahtainflammasjåvnnå, nåv gåhtjoduvvam dálkodik prostatijtta.
Dábálaš gožžaoarreinfekšuvdna sáhttá addit meaddelmanni, muhto garra PSA loktaneami.
Dábálasj gådtjåinfeksjåvnnå máhttá vaddet garra lassánimev PSA:s valla vássá.
Jus soames siva dihte ii sáhte gožžat ja guđđet gožžaráhku albma ládje, sáhttá maid oažžut gaskaboddosaš loktanan PSA-árvvu.
Jus avtak oare diehti ij máhte gådtjåt ja gådtjårágáv duobbmit snivva, de máhttá aj oadjot ånibåddåsasj lasedum PSA-árvov.
Jus lea váttis guđđet gožžaráhku nu ahte stuorimus oassi goččas geažos áigge lea ráhkus dat lávejuvvo gohčodit gožžaobbon.
Jus la vájvve gådtjårágáv duobbmit ja stuoráp gådtjå nárre agev báhtsá, de gådtjåbavvagin gåhtjudallá.
Loktanan árvvuide sáhttá leahkit sivvan ovdaráksáborašdávda.
Aledum árvo máhtti aj årrot prostahtabårredávdda.
Sullii goalmmát oasis dain geain lea loktanan PSA gávdnojuvvo borašdávda.
Gejs li aledum PSA gávnaduvvá bårredávdda bájkoj gålmådisán.
Gaskavuohta gaskkal friija ja čadnojuvvon PSA sáhttet addit doaktárii dihto bagadusa go lea jearaldat earuhit buorresorttat ovdaráksáváivviid ovdaráksáborašdávddas.
Sieradittjat buorre prostahtavájvijt prostahta bårredávdas de máhttá gasskavuohta luovas ja tjanádum PSA gaskan dåkttårav viehkedit.
Dain geat testejuvvo máŋgga háve máŋggaid jagiid, boahtá sullii ovttan njealjis leahkit PSA- árvu mii oalgguha lasse dutkamiidda.
Gejs ietjasa gähttjali moaddi moatten jagen, li bájken avtan nieljes PSA-árvvo mij doarjju ienep åtsådimijt.
Jus PSA-iskosa boađus čájeha alla árvvu, doavttir láve dahkat vel ovtta dutkama Ultra-jienain ja gođusiskosiin ovdarávssás.
Jus PSA-åtsådime boados vuoset alep árvov, de dåktår álu dahká vil åtsådimev ultrajienajn ja tsuodtsaåtsådimev prostahtarávsás.
Jus doavttir áicá borašdávdda sáhttá oažžut dikšuma čuohpademiin, suonjardemiin dehe hormonadikšumiin.
Jus dåktår gávnná bårredávdav de oadtju dálkudimev tjuollamijn, suonjardimijn, jali hormonadåmajdimijn.
Vuollegis árvvut, mas dat vulget ?
Vuollegis árvo, mij la dan oarre ?
Vuollegis árvvut vuosttildit dan ahte livččii ovdaráksáborašdávda, vaikko beare okta PSA-iskkus ii olles sihkkarvuođain sáhte vuosttildit dan.
Vuollegis árvo vuoset prostahtabårredávdda gávnnu, ihka vil val akta PSA-åtsådibme ij ållåsit máhttá dav ierittjuolldet.
Jus oažžu ovdarávssá váldot eret čuohpademiin PSA-árvu luoitá illá mihtidan dássái.
Jus oadtju prostahtav ieritváldedum tjuollama baktu de PSA-árvvo vuollán jur mihttidahkes märráj.
Vuollegis PSA-árvu sáhttá oainnát gevtojuvvot mihttun ahte čuohpadeamis lea leamaš ávki.
Vuollegis PSA-árvvo máhttá de aneduvvat mihttán tjuollamin lij buorre boados.
Maid guovtti eará dikšunvugiin, suonjardemiin ja hormonadikšumiin, láve njiedjan PSA-árvu leahkit mearkan ahte dikšun lea doaibman bures.
Guovten ietjá dåmajdimtjerdan aj, suonjardimen ja hormonadálkudimen, vuoledum PSA-árvvo l dåbddåmärkka dåmajdibme l buoragit doajmmam.﻿﻿
Čálli: Martin Enander, doavttir, spesialista almmolašmedisiinnas, Sundsvall
Tjálle: Martin Enander dåktår, ássjedåbdde gájkkásasjmedisijnan, Sundsvall
Maid oažžu máksit ?
Majt máksá ?
(ca 4 sidor)
(ca. 3 sidor)
Máksokeahtes dearvvašvuođa – ja buohccedikšun (ca 2 sidor)
Mávsodis varresvuohta- ja skihpasujtto (ca. 2 sidor)
Eanadikke- ja gielddalašvearut ruhtadit eanaš oasi dearvvašvuođa ja buohccedikšuma Ruoŧas.
Varresvuohta- ja skihpasujtto Svierigin biednigahteduvvá ienemusát lánndadigge-ja komuvnnavärojs.
Máksu mii máksojuvvo ovdamearkka dihte doavttergalledeamis lea beare oassi dan duođalaš goluin.
Mávsov majt máksá buojkulvissan dåktårmanádimen la val oasásj majt ajtu máksá.
Dat ii guoskka ollásit priváhta divššu, ovdamearkka dihte plástakirurgiija mii ii leat medisiinnalaččat ákkastallon.
Ij la fámon ålles priváhtta sujton, buojkulvissan plásstakirurgiddjan mij ij la medisijnalattjat vuododum.
Dalle buohcci máksá olles golu ieš.
Iesj de máksá ålles gålov.