pere/sami_parallel huggingface dataset:
Leat leahkime máŋga sierra lágádusa gosa jorgasit váidagiiguin.
Gávnnuji edna instánsa gåsi máhttá gujddit.
Lea buorre bivdit čálalaš vástádusa go váidala vai beassá ráfis lohkat vástádusa ja vealtá boasttoipmárdusa.
Gujddidijn ádnu tjálalasj vásstádusáv vaj sietton bässá låhkåt ja dajna boastodádjadusáv garvvet.
Váidalit njuolga dikšubargovehkii
Gujddit sujttobarggijda
Lea buorre álggos jorgasit njuolga dan doaktára dehe eará dikšobargoveaga beallái geat leat dahkan dutkamiid ja divššu.
Vuostatjin la buorre aktavuodav válldet dåktårijn jali ietjá sujttobárggijn gudi li åtsådam ja dálkudam.
Dávjá sáhttá čielga boasttoipmárdus ja eahpečielggasvuođat čielggaduvvot dainna ládje ja unnidit riskka ahte dat gerdo.
Dan láhkáj máhtti oalle boastodádjadusá tjielggat ja vádá binnut vádáv vat dáhpáduvvá.
Sáhttá maid álot jorgasit dan ossodaga hoavdda beallái gos lea ožžon divššu, ovdamearkka dihte ortopedavuostáváldima doaibmahoavdda beallái.
Máhttá aj agev aktavuodav válldet åssudagáåjvijn gånnå sujtov oattjoj, buojkulvissan ortopedaduostudagá doajmmaåjvijn.
Mii guoská gielddalaš dearvvašvuođa – ja buohccedivššu dego ovdamearkka dihte ruovttobuohccedivššu jorgašuvvo dan medisiinnalaš vástu buohccedivššára beallái, maid gohčoduvvon MAS, gielddas.
Kommuvna varresvuohta- ja skihpasujto hárráj buojkulvissan häjmmaskihpasujtto de aktavuodav válldá dálkas åvdåsvásstediddje skihpasujtárijn, nåv gåhtjoduvvam MAS, kommuvnan.
Mii lea eanadikki vuolaš ja gielddalaš dikšun sierrana riikka sierra guovlluin.
Mij la lánndadiggedåjmadum ja kommuvna sujtto iereda sierra guovlojn rijkan.
Sáhttá jearrat iežas gielddas dehe eanadikkis geas lea vástu divššus.
Máhttá gatjádit ietjas kommuvnas jali lánndadikkes gut sujtos åvdåsvásstet.
Dávjjimusat gielda vástida eaŋkilit ruovttubuohccedivššus go fas eanadiggi dikšu ovdánan buohccedivššu ruovttus.
Ienemusát kommuvnna åvdåsvásstet álkkep häjmmasujtos ja lánndadigge sujtti dárkkelap skihpasujtov hejman.
Váldá vuostá váidalemiid
Patiänntasiebrreráde
Instánssa mii sáhttá guođđit oainnuid buohccelávdegoddái, mii muhtumin gohčoduvvo luohttámušlávdegoddin.
Instánnsa masi máhttá vuojnojt åvddånbuktet la patiänntasiebrreráde, mij muhttijn gåhtjoduvvá åskeldimsiebrreráden.
Buohccelávdegoddi galgá váikkuhit alit buohccesihkkarvuhtii dearvvašvuođa ja buohccedivššus.
Patiänntasiebrreráde galggá doarjodit alla patiänntasihkarvuodav varresvuohta-ja skihpasujton.
Lávdegoddi galgá leahkit juohke eanadikkis váldimiin vuostá váidagiid ja oainnuid earet eará vuostáváldimis, diagnosain, dálkkodeamis, mávssuin, jávohisvuođajearaldagain ja dikšudáhkádusas.
Siebrreráde galggá gávnnut gájkka lánndadikkijn duostotjit gujddimijt ja vuojnojt iehtjádij siegen duostomij, diagnosaj, dálkudibme, mávso, sekretässagátjálvisájda ja sujttogarantiddja birra.
Lávdegottis čohkkehit politihkkarat go dan vuorus virgeolbmát gieđahallet váidagiid.
Siebrreráden li politijkkára ja virggeulmutja giehtadalli gujddimijt.
Lávdegotti politihkkariin lea jávohisvuođageatnegasvuohta.
Siebrreráde politijkkárijn ja virggeulmutjijn la sjávovälggogisvuohta.
Buohccelávdegoddi ii leat dearvvašvuođa ja buohccedivššu vuoláš iige mávsse maidege jorgasit dohko jearaldagaiguin ja váidagiiguin.
Patiänntasiebrreráde l aktijmahtes varresvuohta-ja skihpasujtos ja ij majdik mávse dajna aktavuodav válldet gatjálvisáj jali gujddimij.
Dearvvašvuođa ja buohccedivššu lassin gullo buohccelávdegotti doaibmaoassái maid bátnedikšun man jođihit eanadiggi ja priváhttabátnedikšun man eanadiggi goasttida ollásit dehe oassái.
Ietján gå varresvuohta-ja skihpasujtto de patiänttasiebrreráde doajmmaguovllo l aj bádnesujtto mij dåjmaduvvá lánndadikkes ja priváhttabádnesujtto mij biednigahteduvvá ållåsit jali muhtem märráj lánndadikkes.
Dan lassin gullo dearvvašvuođa ja buohccedikšun man gielddat jođihit dehe soahpamuša mielde gielddaiguin ja almmolaš fuolaheapmi Sosiálabálvaluslága jelgii man oažžu dearvvašvuođa ja buohccedivššu olis.
Duodden la varresvuohta-skihpasujtto ma kommuvnajs dåjmaduvvi, jali såbadusá milta kommuvnaj, ja álmmuk hukso Sosiáladievnastuslága milta mav oadtju dakkir varresvuohta-ja skihpasujton.
Buohccelávdegottis sáhttá ovdamearkka dihte oažžut veahki
Patiänntasiebrrerádes máhttá buojkulvissan viehkev oadtjot
informašuvnnain man dárbbaha vai sáhttá váldit vára iežas beroštumiin dearvvašvuođa ja buohccedivššus
diededimijn majt dárbaj ájmujda váldátjit ietjas berustimijt varresvuohta- ja skihpasujton
oktavuođaiguin dikšubargoveagain
aktavuoda sujttobarggij
gávdnat rivttes virgeolbmá
gávnnat riekta fábmudahkaj
rapporteret dikšoaddái ja dikšunovttadahkii áiccastagaid ja spiehkkasemiid maidda lea reageren.
sujttovaddijda ja sujttoåssudagájda diededit ájttsagijt ja ärránijt masi alvaduvvá.
Sihke njálmmálaš ja čálalaš váidagat dutkojuvvo
Goappátjagá njálmálasj ja tjálalasj gujddima guroadaláduvvi
Sáhttá sihke riŋget ja sáddet čálalaš váidalemiid buohccelávdegoddái.
Máhttá goappátjagá riŋŋgit ja rádjat tjálalasj gujddimijt patiänntasiebrrerádáj.
Virgeolbmát huolahit ahte váidaleamit čielggaduvvo dehe rivttes instánssa ovttastuvvo.
Virggeulmutja gähttji gujddima guoradáláduvi jali riekta instánsajn aktavuodav váldeduvvá.
Buohccelávdegottis ii leat váldi mearridit leago buohccedikšubargoveahka dahkan juoga vearrut dehe ii.
Patiänntasiebrreráden älla riektá mierredit jus skihpabargge li juojddá mäddám jali ij.
Dat lea dan sajis jearaldat doaibmavástideddjiide dehe eiseválddiide dego Sosiálastivra.
Ienni l ássje doajmmaåvdåsvásstediddjijda jali fábmudagájda nåv gåk Sosiálstivrra.
Oktavuođadieđut buohccelávdegoddái galget leat doppe gos leat ožžon divššu ja eanadikki iežas webbabáikkiin.
Aktavuohtadiedo patiänntasiebrrerádáj galggi gávnnut gånnå la sujtov vattedum ja lánndadikkij ietjas webbabielijn.
Gohcá kvalitehta ja sihkkarvuođa
Gáhttit kvalitehtav ja sihkarvuodav
Sosiálastivra lea dearvvašvuođa ja buohccedivššu bearráigeahččaneiseváldi ja dárkkista earet eará doaimmaid ovddidan dihte buohccesihkkarvuođa, eastadan dihte vahágiid ja váldin dihte eret riskkaid divššus.
Sosiálastivrra l gáhttifábmudahka varresvuohta- ja skihpasujttuj ja sujnni iehtjádij siegen dåjmajt åvdedittjat patiänntasihkarvuodav, duostudit vahágijt ja gádodit vádájt sujton.
Sosiálastivra galgá fokuseret sivaid dasa mii lea dáhpáhuvvan, nu gohčoduvvon systemafeailla, ja maid galgá dahkkot vai dat ii gearddo.
Sosiálastivrra galggá tjalmostahttet årijda majt li sjaddam, nåv gåhtjoduvvam vuogádakvige, ja mij máhttá dagáduvvat vaj ij galga ådåsis sjaddat.
Sosiálastivra sáhttá ilmmuhit dáhpáhusa dehe ovttaskas ámmáthárjeheadji.
Sosiálastivrraj máhttá dáhpádusáv jali aktugasj virggeulmutjijt bajedit.
Almmuhusas ii dárbbat namuhit gii dehe geat guddet vásttu dáhpáhusas.
Bajedimen ij dárbaha diededit gänna jali gejn li åvdåsvásstádus dáhpadusás.
Buot geat gullojit dearvvašvuođa ja buohccedikšubargovehkii, beroškeahttá bargetgo gielddas, eanadikkis dehe priváhta dikšunfitnodagas, sáhttet almmuhuvvot.
Gájka gudi gulluji varresvuohta- ja skihpasujttobarggijda, juska vil barggi kommuvnan, lánndadikken jali priváhtta sujttovidnudagán, máhtti bájeduvvat.
Almmuhus sáhttá maid guoskat kritihka organisašuvnna vuostá dehe almmolaš váilevašvuođaid buohccesihkkarvuođas mii dárbbahuvvo buoriduvvot.
Bajedibme máhttá guosskat lájtov organisasjåvnå vuossti jali gájkkásasj vánesvuohtaj patiänntasihkarvuodan majt la dárbulasj divudit.
Váidaleamit galget dutkojuvvot bealaškeahtes.
Gujddimusá galggi guoradaláduvvat gáttoj ja vuorddemusáj dagi.
Ii dárbbat ieš diehtit gii lea dahkan vearrut dehe mii lea váilon dikšumis baicca dat rehkke almmuhit dáhpáhusa dakkárin.
Ij iesj dárbaha diehtet gut la juojddá boasstot dahkam jali mij la dåmajdimen boasstot sjaddam ájnat nuoges la bajedit dáhpádusáv.
Sosiálastivra sáhttá čujuhit kritihka sihke organisašuvdnii ovdamearkka dihte eanadiggái, ja ovttaskasaide dikšunbargoveagas.
Sosiálastivrra máhttá lájttet goappátjagá organisasjåvnåv, buojkulvissan lánndadikkev, ja aktugattjajt sujttobarggijs.
Dat sáhttá maid dahkkot jus ii leat mangelágán almmuhus dehe váidaleapmi buhcciin dehe oapmahaččain.
Máhttá aj dagáduvvat vájku ij gávnnu aktak bajedibme jali gujddimus patientajs jali lahkaulmutjijs.
Jus dárbbahuvvo buohccesihkkarvuođa dihte sáhttá Sosiálastivra maid dahkat mearrádusaid maid organisašuvdna ferte čuovvut.
Jus la dárbulasj patiänntasikarvuohtaj de Sosiálastivrra máhttá aj njuolgadusájt almoditmajt organisasjåvnnå hähttu tjuovvot.
Sosiálastivra sáhttá maid mearridit ahte guođđá ášši buohccelávdegoddái.
Sosiálastivrra máhttá aj mierredit guodet ássjijt patiänntasiebrrerádaj.
Sosiálastivrra mearrádusa ii sáhte váidit.
Sosiálastivra märrádusá e máhte gujddiduvvat.
Almmuhusat dáhpáhusain mat sáhttet leat rihkusvuložat guđđojuvvo poliisii.
Bajedime dáhpádusájs ma máhtti årrot ássjálattja guodeduvvi polijssaj.
Dat sáhttet ovdamearkka dihte guoskat ahte buohccedikšobargoveahka sivahuvvo seksuálalaš veahkaváldimis dehe illasteamis.
Buojkulvissan la gå skihpasujttobargge guoddaluvvi seksuálalasj illastimij jali tsabbmema birra.
Sihke almmuhus Sosiálastivrii ja Sosiálastivrra mearrádus leat almmolaš áššegirjjit maid juohkehaš gii háliida sáhttá lohkat.
Goappátjagá bajedibme Sosiálastivrraj ja Sosiálastivra märrádusá li almulasj ássjepáhppárá majt gájka gudi sihti máhtti låhkåt.
Dan sajis buohccejournálat ja eará sullásaš áššegirjjit mat gullojit dutkamii gokčet jávohisvuođageatnegasvuođa.
Patiänntajournála ja sjimugis guoradallama ássjepáhppará gis sekretessas gåbtjåduvvi.
Čuvvot Lex-Maria - almmuhusaid
Tjuovvu Lex Maria-bajedimijt
Sosiálastivra gieđahallá daid nu gohčoduvvon Lex Maria – almmuhusaid, dalle dikšun ieš sáhttá almmuhit duođalaš dáhpáhusaid.
Sosiálastivrra giehtadallá nåv gåhtjodum Lex Maria-bajedimijt, gå sujtto iesj galggá bajedit alvos dáhpádusájt.
Lex Maria almmuhus galgá dutkojuvvot sihkkarastin dihte buohccesihkkarvuođa.
Lex-Maria- bajedibme galggá guoraduvvat nannodittjat patiänntasihkarvuodav.
Dat sáhttá dagahit ahte Sosiálastivra almmuha dikšubargoveaga Dearvvašvuođa ja buohccedikšu vástolávdegoddái, HSAN.
Máhttá doalvvot vaj Sosiálastivrra bajet sujttobarggijt Varresvuohta-ja skihpasujto åvdåsvsstádussiebrrerádáj, HSAN
Dearvvašvuođa ja buohccedikšu vástolávdegoddi
Varresvuohta-ja skihpasujto åvdåsvásstádussiebrreráde
Dušše Sosiálastivra, Vuoigatvuođaáššeolmmái ja Vuoigatvuođakánsler sáhttet dahkat almmuhusaid Dearvvašvuođa ja buohccedikšu vástolávdegoddái, HSAN:nii.
Sosiálastivrra, Justitieoahttse ja Justitiekansler val máhtti bajedit Varresvuohta-ja skihpasujto åvdåsvásstádussiebrrerádáj, HSAN.
Dat sáhttá dáhpáhuvvat jus lea ágga mearridit suddjendoaimmain, dat mearkkaša bissehit rutiinnaid ja bargovugiid mat sáhttet leat riskkavuložat.
Dagáduvvá jus gávnnuji oare mierredit suodjedagojda, dat javllá tsaggat dagojt ja barggovuogijt ma máhtti årrot vádálattja.
HSAN sáhttá geahččalit ja mearridit.
HSAN máhttá gähttjalit ja mierredit
gohčut ruovttoluotta gelbbolašvuođa doaktáris dehe buohccedivššáris gii lea goaridan iežas barggu
ruoptus válldet duodastusáv dåktåris jali skihpasujttáris gut la ietjas bargov nievret sujttim
mearridit geahččaladdanáiggi, mii mearkkaša ahte doavttir dehe buohccedikšu ferteba leahkit geahču vuolde gitta golmma jahkái, sihke sierra plána dahkko dan áigái
dahkat gähttjalimájgev, mij la gå dåktår jali skihpasujtár hähttu gähttjon årrot gitta gålmå jahkáj, ja sierralágásj plána vuododuvvá dan ájgen
ráddjet dehe geassit sisa doaktára rievtti čállit dálkasiid.
ráddjit jali sisi giesset dåktåra rievtesvuodav dálkkasijt tjállet.
Geassemánu 2013 rájis lea divššu ja fuolaheamidárkkistus, IVO, váldán badjelasas Sosiálastivrra bearráigeahččanbargguid.
Biehtsemáno 2013 rájes la sujto ja huvso " IVO. " Inspeksjåvnån, åvdåsvásstádus Sosiálasivra gähttjovidnojs.
Dat mearkkaša ahte galgá almmuhit divššu ja fuolaheami dárkkistussii dáhpáhusa jus lea leamaš divššus.
Merkaj dáhpádusáv sujton ja huvso Inspeksjåvnnåj bajet majt la vásedam sujton.
Sáhttá maid almmuhit ovttaskas ámmáthárjeheaddji, jur seamma ládje go ovdal dagai Sosiálastivrii.
Máhttá aj bajedit aktugasj virggeulmutjijt, jur gåktu åvdebut dagájSosiálastivrraj.
Meattáhusaid ja váilliid mat dáhpáhuvvet divššus ja fuolaheamis galgá doaibma ieš almmuhit Divššu ja fuolaheami dárkkistussii.
Dåjma galggi mieddemijt ja vánesvuodajt ma sujton ja huvson ietja bajedit sujto ja huvso Inspeksjåvnnåj.
Ođđa eiseváldi sáhttá maid váldit iežas álgagiid divššu kvalitehta ja sihkkarvuođa dutkamis ja čuovvumis.
Ådå fábmudahka máhttá aj iesj álgadit dagojt åtsådittjat ja dåbelijtjuovvot kvalitehtav ja sihkarvuodav sujton.
Vel okta vuohki váidalit
Vuoge vil gujddit
Poliisa, buohcceorganisašuvnnat ja politihkkarat
Polijssa, patiänntaorganisasjåvnå ja politijkkára
Jus anilda ahte rihkkoš lea dáhkkon divššus sáhttá almmuhit polesii.
Jus adná bahádahko la dagádum sujton de máhttá polijssabajedimev dahkat.
Almmuhus galgá ovdamearkka dihte guoskat nuppi olbmo jápmima mielddisbuktima.
Bajedibme máhttá buojkulvissan guosskat nuppe ulmutja jábmemij.
Ruoŧas lea hui eahpedábálaš ahte dakkár almmuhusat buktet sivaheami ja duomu cealkima, daningo rihkošláhkaaddimis gáibiduvvo nu gohčoduvvon áigumuš dehe roaves hárehisvuohta vai sáhttá ráŋggáštuvvot.
Svierigin dakkir bajedime vuorjját doalvvu guoddalibmáj ja duobbmuj danen gå vierredahkoláhka ásadibme, rávkká ájggomusá jali alvos dierbigisvuodav stráffitjit.
Buohcceorganisašuvnnat sáhttet muhtumin veahkehit áššegieđahallamis mii guoská váidaleami.
Patiänntaorganisasjåvnå máhtti muhttijn viehkedit giehtadallat ássjijt ma gujddimussaj gulluji.
Sii sáhttet dihto dáhpáhusas árvvoštallat man instánsii lea buoremus ovddidit iežas váidalemiid ja maid veahkehit almmuhusa čállimis.
Muhttijn máhtti árvustallat makkir instánssaj l buoremus åvddånbuktet ietjas gujddimusájt ja aj viehkedit tjállet bajedimev.
Vealahanáššeolmmái, DO, bargá vealaheami vuostá.
Nuppástimoahttse, DO, barggá nuppástime vuosstij.
Jus anilda iežas áššeheamit sierragieđahallon sohkabeali, sohkabealidentitehta, sohkabealeolggosbuktima, agi, etnalaš gullevašvuođa, oskku dehe eará oskkuoainnu, doaibmahehttehusa dehe seksualálaš mieđisvuođa dihte, sáhttá dát almmuhuvvot DO:i.
Jus adná ietjas ij la objektijvalattjat giehtadaládum sjierves, sjiervveidentitehtas, sjiervvedåbddomerkas, álldaris, álmmuktjerdak sierratjerdas, jáhkkudagás jali ietjá jáhkkovuojnos, sáhtusvuodas ja seksuálalasj tjerdas, de dát máhttá DO:aj bajeduvvat.
Lea álo vejolaš buktit váidaleami daidda buohccedikšupolitihkkariidda geain lea politihkalaš vástu eanadikkis ja gielddas.
Agev la máhttelis gujddimusájt åvddånbuktet skihpasujttopolitijkkárijda gejn li politijkalasj åvdåsvásstádus lánndadikken jali kommuvnan.
Muhtin eanadikkiin leat sierra buohcceáššeolbmát, geat muhtumin gohčoduvvojit buohcceovddasteaddjin dehe buohcceofelažžan.
Muhtem lánndadikkijn gávnnuji sierralágásj patiänntaoahttse, gudi muhttijn aj gåhtjudalli patiänntaoahttsen jali patiänntabagádiddjen.
Jus ovdamearkka dihte dovdá iežas heajuid vuostáváldon dehe eará ládje lea duhtameahttun divššuin sáhttá váldit oktavuođa singuin.
Jus buojkulvissan adná ietjas nievret duostodum jali ietjáláhkáj la asjmen sujtujn de máhttá sijájn aktavuodav válldet.
Buohcceáššeolmmái sáhttá veahkehit ja neavvut viidáseappot jus ii leat duhtivaš vástádussii dehe vuostáváldimii maŋŋil go vuosttažin lea jorgasan njuolga buohccedikšunbargoveaga beallái.
Patiänntaoahttse máhttá viehkedit ja vuosedit åvddålijguovlluj jus ij la dudálasj vásstádusájn jali duosstomijn gå l vuostak aktavuodav válldám skihpasujttobarggijda.
Vel okta vuohki váidalit (ca 2 sidor)
Dåjmadiddje:
Mas lea jearaldat (ca 2 sidor)
Mij la fámon
Jus lea leamaš doaktáris ja ožžon skibasvuođadieđu mii mearkkaša ahte lea váttis medisiinnalaš mearrádusa vuoláš olbmos sáhttá leat riekti oažžut ođđa medisiinnalaš árvvoštallama eará doaktáris, ovdal gohčoduvvon second opinion.
Jus la dåktåra lunna manádam ja oadtjum dávddádiededimev mij javllá la gássjelis medisijnak märrádusá de máhttá rievtesvuohta ådå medisijnak árvvalibmáj ietjá dåktåris, nåv gåhtjoduvvam nubben vuojnnon / second opinion.
Dárkkuhus ođđa medisiinnalaš árvvoštallama oažžumii lea ahte olmmoš galgá leat sihkkar ahte oažžu dan divššu ja dálkkodeami mii heive buoremusat sutnje.
Javllá ulmutjin la máhttelisvuohta gehtjduvvat ietjá dåktåris gå gejna vuostak aktavuodav váldij.
Olbmos lea riekti ođđa medisiinnalaš árvvoštallamii jus lea heakkaváralaš dehe erenomáš váralaš dávda dehe vahát.
Ulmme nuppijn vuojnnujn / second opinion la galggá visses oadtju dav sujtov ja dálkudimev mij buoremusát hiehpá allasis.
Mas lea jearaldat (ca 2 sidor)
Nuppe vuojnnuj la rievtesvuohta jus
Ovdamearkka dihte olbmos lea riekti ođđa medisiinnalaš árvvoštallamii jus lea borašdávda dehe juoga dávda nearvasystemas.
ulmutjin la hägganihtto jali sierralágásj tjavgga skibádahka jali vahák ja
Mas lea jearaldat
diagnåvsså jali oajvvadum dåmajdibme máhttá merkahit sierralágásj vádájt jali ájnasvuodav oadtjot viessomkvalitähttaj boahtteájge.
Mas lea jearaldat
Máhttá agev ietjas dåktåris gatjádit jus la máhttelisvuohta oadtjot nuppev vuojnov.
Jus lea leamaš doaktáris ja ožžon buozalmas dieđu mii mearkkaša ahte lea váttis dálkkaslaš mearrádusaid ovddas sáhttá áššáigullevaččas leat riekti oažžut ođđa dálkkaslaš árvvoštallama eará doaktáris, nu gohčoduvvon nuppi oainnu.
Dábálamos oadtju dåktåråv jali sujttojuohkusav ietjá skihpadåben iejvvit gå masi vuostak mánádij dan lánndadikken gånnå årru.
Dat mearkkaša ahte áššáigullevaččas lea vejolaš beassat eará doaktára dutkamii go dan gean beallái álggos jorgasii.
Jus la sávaldahka boahtet muhtem sierralágásj dåktåra lusi jali klinijkkaj Svierigin de l lánndadigge gånnå årru välggogis gähttjalit dåjmadit vaj dåhku oadtju boahtet.
Jus ođđa medisiinnalaš árvvoštallan čájeha ahte oažžu molssaevttolaš dikšunevttohusa olmmoš galgá sáhttit oažžut dan dálkkodeami.
Ietjas lánndadikken la välggogisvuohta nuppev medisijnak árvustallamav mákset, vájku merkaj hähttu ietjá lánndadiggáj mannat.
Eaktun lea ahte dálkkodeapmi
Häjmmalánndadigge galggá aj mannogålov mákset.
lea seammalágan go dieđa ja luohtehahtti vásihus
Gejna galggá aktavuodav válldet ?
das leat golut, mat dávdda ja vahága vuhtiiváldimiin, orru dárbbašlaš.
Jus sihtá åhtsåt nuppev vuojnov de máhttá ietjas dåktåris gatjádit jali ietjá åvdåsstiddjes dan duostudagán gånnå l vuostasj medisijnak árvvalimev oadtjum gejna galggá aktavuodav válldet ietjas åtsålvisájn.
Dárkkuhus nuppi oainnu oažžumii lea ahte áššáigullevaš galgá leahkit sihkkar ahte oažžu dan divššu mii heive buoremusat sutnje.
Máhttá aj aktavuodav válldet patiänntasiebrrerádijn jali patiänntaoahttsijn dan lanndadikken gånnå årru oattjotjit diededimev gejna galggá aktavuodav válldet oattjotjit nuppev vuojnov. Lågå ienebuv: Jus ij la dudálasj sujtujn﻿﻿.
Ovttaskas sáhttá maid váldit oktavuođa buohccelávdegottiin ja buohcceáššeolbmáin dan eanadikkis gos orru oažžun dihte dieđu mot oažžu second opinion.
Dåjmadiddje:
Mas lea jearaldat (ca 2 sidor)
, Stockholm
Čoahkkáigeassu (ca 2 sidor)
JulevusámegiellaLulesamiska
Manin dutkan dárbbahuvvo ?
Manen la åtsådibme dárbulasj ?
Nu dat dáhpáhuvvá (ca 4 sidor)
Nåvti dagáduvvá (ca. 4 sidor)
Čoahkkáigeassu
Tjoahkkájgäsos
Almmolaččat
Gájkkásasj
Ovdaraksa gođusiskkus dehe ovdaraksabiopsa, mearkkaša ahte doavttir váldá olu unna binnáid ovdaraksagođđosis vai sáhttá dutkat dan.
Prostatas tsuodtsaåtsådibme, jali prostatabiopsiddja, la gå dåktår válldá prostatas sieldes smávva biehkijt tsuottsas åtsådittjat dajt.
Iskkus sáhttá dahkkot danin ahte doavttir háliida dutkat leatgo borašdávdaseallat ovdaravssas.
Oadtju åtsådimev dahkat danen gå dåktår sihtá åtsådit jus gávnnu bårredávddasella prostatarávsán
Iskkus sáddejuvvo laboratoriai gos dat analyserejuvvo.
Åtsådibme rájaduvvá laboratåvrråj gånnå guoradaláduvvá.
Doavttir dieđiha dasto iskkusbohtosa.
Dåktår maŋŋela diedet åtsådime båhtusav.
Gođusiskosa oktavuođas ovttaskas oažžu dábálaččat antibiotihkatableahta.
Tsuodtsaåtsådimbále álu oadtju antibiotikatablehtav.
Muhtumin oažžu maid antibiotihkatableahta mielde ruoktot vai beassá váldit moadde diimmu maŋŋel dutkama.
Muhttijn oadtju aj antibiotikatablehtav maŋen häjmmaj båråtjit moadda tijma åtsådime maŋŋela.
Lea hui dehálaš váldit tableahtaid vai ii oaččo infekšuvnna.
Sieldes ájnas la bårråt tablehtajt infeksjåvnås besatjit.
Jus ovttaskas lea hearki soames soarttat antibiotihkii, lea dehálaš muitalit dan ovdal dutkama.
Jus la allergiddja muhtem antibiotikatjärddaj, de l ájnas dav giehttot åvddål åtsådime.
Jus ovttaskasas lea sohkardávda, váibmovihki riegádeami rájes dehe soames soarttat váivi váibmouvssohiin lea dehálaš ahte dan dieđiha vuostáváldimis áiggil ovdal dutkama.
Jus ulmutjin la diabetes, tsåhkevihke riegádimes jali muhtemlágásj vájvve tsåhkekláffaj de l ájnas dav diededit duostudahkaj ájge bále åvddål åtsådime.
Dat guoská olbmo dikšojuvvo varanjárbudan dálkasiin dehe kortasonatableahtaiguin.
Galggá aj diehtet jus dálkuduvvá varranjárbbodim dálkkasijn jali kortisontablehtaj.
Jur ovdal dutkama ovttaskas manná hivssegis ja guđđe čoali ja ráhku.
Jur åtsådime åvddåla manná hivsigin ja tjoalev ja gådtjårágáv duobbmi.
Got dutkamuš dáhpáhuvvá ?
Gåktu åtsådibme dagáduvvá ?
Go dutkojuvvo olmmoš velleha gurut gilgga nalde seaŋgabeaŋkkas.
Gå åtsåduvvá de vellaj gåro bielen vällahimsajen.
Doavttir álgá guldalemiin ovdaravssa suorpmain bahtačoalis.
Dåktår gulldalahtjá tjuvdijn prostatav bahtatjoalen.
Dasto dolvojuvvo ultrajietnasoabbi várrogasat moadde centte bahtačoallái.
Dan maŋŋela tsåkkåduvvá ultrajiednainstrumännta várrogit sisi moadda sentimehtera bahtatjoale sisi.
Dat ii bávččat muhto soaitá orrut unohas.
Ij báktji valla máhttá vájvven dåbddut.
Ultra-jietnasoabbekanála bakte doavttir doalvu nálu mii gevtojuvvo váldit iskosa ovdaravssas.
Ultrajiednainstrumenta kanála tjadá dåktår nálov tsåggå majna prostatas bähkátjijt válldá.
Eatnasat dovdet beare mearkkašmeahttun gibu dehe ii oppanassiige gibu.
Ienemusá dåbddi uhtses báktjasav jali e åbbå báktjasav.
Muhto jus ovttaskas atná ahte bávččaga sáhttá oažžut báikkálašjámiheami.
Valla jus adná bávtjes de máhttá jábmedimev sierra rumájoassáj oadtjot
Dutkan váldá sullii kvártta.
Åtsådibme válldá bájken kvártav.
Mot olmmoš veadjá maŋŋil ?
Gåktu dåbddu maŋŋela ?
Lea dábálaš ahte ovttaskas oažžu vara siemagolgosii, gožžii dehe baikii maŋŋil.
Dábálasj la oadtjot varáv sájolåssjkusij, gådtjåj jali bajkkaj maŋŋela.
Dat ii mearkkaš ahte juoga lea vearrut.
Ij vuoseda juoga l boasstot.
Olbmoš sáhttá dovdat vehá bákčasa ja dovdat cissahoahpu dakkaviđe maŋŋel.
Máhttá bávtjestit ja gådtjåniedav dåbddåt dalága maŋŋela.
Iskkus váldojuvvo ovdaraksaravssas
Bähkásj váldeduvvá prostatarávsás
Ovdaraksa lea raksa mii lea gožžaoari bajit oasi birra gožžarágu vuolde.
Prostata l ráksá mij la gådtjåbåhtså bajep oase birra jur gådtjårágá vuollelin.
Ovdaravssa doaibman lea válbmet fievrridangolgosa sagahansellii.
Prostatarávsá doajmma l dahkat dålvudimlåssjkusav sájojda.
Ovttaskas sáhttá oažžut guođđit gođusiskosa ovdaravssas dutkan dihte leago borašdávdaseallat das.
Oadtju aj guodet tsuodtsaåtsådimev prostatas åtsådittjat jus gávnnuji bårredávddasella.
Gođusiskkus lea olu unna gođusbinnát mat váldojuvvojit ja dutkojuvvojit.
Tsuodtsaåtsådibme l sieldes smávva biehke tsuottsas ma ålgus váldeduvvi ja åtsåduvvi.
Gođusiskkus gohčoduvvo maid biopsan.
Tsuodtsaåtsådibme gåhtjudallá aj biopsiddjan
Álggos dahkko eará dutkamat
Vuostak ietjá åtsådime dagáduvvi
Erenomážit guovtti dilálašvuođas gođusiskkus lávejuvvo váldot.
Guovten bálen válldá tsuodtsaåtsådimijt.
Nubbi lea jus nu gohčoduvvon PSA-árvu lea loktanan.
Vuostasj åtsådimev válldá jus PSA-árvvo l aledum.
PSA lea ávnnas mii válbmejuvvo ovdaravssas ja golgá varrabánas.
PSA l ábnas mij dagáduvvá prostatan ja vuotjoduvvá varraváren.
PSA-árvu sáhttá dárkkistuvvot dábálaš varraiskosiin.
Iemelágásj varraåtsådimijn máhttá PSA-árvvo gehtjaduvvat.
PSA-árvu sáhttá leat loktanan jus ovttaskasas lea ovdaraksa sturron.
PSA-árvvo máhttá aledum jus la prostatastuoredibme.
Eará sivat loktanan PSA-árvui sáhttet leat jus olbmoš lea infekšuvdna dehe vuolši ovdaravssas, muhto maid jus olbmos lea ovdaraksaborašdávda.
Ietjá oare aledum PSA-árvvuj máhttá jus la infeksjåvnnå jali inflammasjåvnnå prostatan, valla aj jus la prostatabårredávdda.
Loktanan PSA ii vuolgge danin sihkkarit ovdaraksaborašdávddas.
Aledum PSA ij dárbaha årrot prostatabårredávdda.
Gođusbinnát dutkojuvvojit mikroskohpas
Tsuodtsabiehke åtsåduvvi mikroskåhpajn
Dat gođusbinnát mat váldojuvvojit ovdaravssas sáddejuvvojit mikroskohpalaš dutkamii mii addá vástádusa leago ovdaravssas borašdávda dehe ii.
Tsuodtsabiehke ma ålgus váldeduvvi prostatarávsás rájaduvvi mikroskåhpa åtsådibmáj mij vásstet jus bårredávdda gávnnu prostatan jali ij.
Borašdávdagođus mearriduvvo dasto skála mielde mii gohčoduvvo Gleason.
Bårredávddatsuodtsa árvustaláduvvá de Gleason skála milta.
Nu dat dáhpáhuvvá
Nåvti dagáduvvá
Antibiotika dehálaš válmmastallan
Antibiotika l ájnas gárvedibme
Gođusiskosa oktavuođas oažžu dábálaččat antbiotihkatableahta.
Tsuodtsaåtsådimen álu oadtju antibiotikatabletav.
Muhtumin oažžu maid mielde antibiotihkatableahta ruoktot vai sáhttá váldit moadde diimmu maŋŋel.
Muhttijn oadtju aj maŋen antibiotikatabletav häjmmaj båråtjit moadda tijma åtsådime maŋŋela.
Lea hui dehálaš váldit tableahtaid eastadan dihte infekšuvnnaid.
Sieldes ájnas la tablehtajt bårråt infeksjåvnås besatjit.
Jus lea hearki soames soarttat antibiotikai, ovdamearkka dihte penicilliidna, lea dehálaš váldit oktavuođa dainna klinihkain dehe vuostáváldimiin gos dutkan boahtá dahkkot.
Jus la allergiddja muhtem antibiotikatjärddaj, buojkulvissan pensilijnnaj, de l ájnas aktavuodav válldet klinijkajn jali duostudagájn gånnå åtsådibme dagáduvvá.
Dálkkodeami sáhttá dárbbahit rievdaduvvot
Dálkudibme máhttá rievddaduvvat
Jus váldá Warandiippat varanjárbudandálkasa das galgá almmuhit vuostáváldimii vahku ovdal dutkama.
Jus bårrå varranjárbbim dálkkasav Warana tjerdas de galggá duostudahkaj diededit dán birra vahkov åtsådime åvddåla.
Vara PK- árvvu ferte geargat divvut, dat mearkkaša ahte varra galgá geargat giellut dego dábálaččat.
Vará PK-árvvo hähttu háhppidit rievddaduvvat, dat javllá varra galggá máhttet giellot iemeláhkáj.
Dat doavttir gii lea mearridan dálkasa galgá geahččat bearrái ahte dosa unniduvvo ovdal dutkama.
Dåktår gut la Waránav tjállám galggá dálkasmierev unnedit åtsådime åvddåla.
Vuostáváldin ferte maid oažžut diehtit áiggil jus olbmoš lea vihki váibmouvssohiin, váibmovihki riegádeami rájes dehe uvssotprotesa. Seamma ášši guoská jus lea leamaš bakteriijainfekšuvdna váibmouvssohiin.
Duostudahka hähttu aj diedojt oadtjot ájge bále jus la vihke tsåhkekláffajn, tsåhkevihke riegádimes jali dahkokláffa Sämmi l aj jus la årrum bakteriainfeksjåvnnå tsåhkekláffajn.
Jus olbmoš lea sohkardávda dehe dikšojuvvo kortasonatableahtaiguin lea maid dehálaš dieđihit dan vuostáváldimii.
Jus la diabetes jali kortisontablehtaj dálkuduvvá de l aj ájnas duostudahkaj diededit.
Antibiotihkadikšun ferte muddejuvvot juohke persovnna sierra váttuide.
Antibiotikadálkudibme hähttu hiebaduvvát juohkka ulmutja sierralágásj vigijda.
Dutkan manná jođánit
Åtsådibme manná ruvva
Ieš dutkan váldá sullii kvártta ja sáhttá dahkkot jámálkeahttá.
Åtsådibme válldá bájken kvártav ja máhttá dagáduvvat jábmedime dagi.
Dat lea oalle eaŋkilis ja jođánis dutkan man measta buot sáhttet čađahit.
Le viehka álkkes åtsådibme mij ruvva manná ja vargga gájka dav gierddi.
Jur ovdal dutkama ovttaskas manná hivssegis ja guđđe čoali ja ráhku.
Jur åtsådime åvddåla manná hivsigin ja duobbmi tjoalev ja gådtjårágáv.
Dihto buohcciviesuin sáhttá ovdal dutkama leat ožžon nu gohčoduvvon mikrobahtačoalledoidima man ovttaskas galgá leat váldán ruovttus.
Muhtem skihpadåbijn máhttá åtsådime åvddåla oadtjum mikrolavemaŋŋav majt hejman la válldám.
Go dutkojuvvo ovttaskas veallá seaŋgabeaŋkka nalde.
Gå åtsåduvvá de vällaj gåro bielen vällahimsajen.
Goruda vuolit oassi lea báljis ja sihkaldat gokčá vuolleoasi.
Vuollerumáj la rihttsot ja sigárdahka gåbttjå vuollevájmov.
Doavttir álgá guldalemiin ovdaravssa suorpmain bahtačoalis.
Dåktår álggá prostatav tjuvdijn bahtatjoalen gulldalit.
Ovdaraksa lea dássil, divttis ja vehá elastalaš.
Prostata l álu sjallat, tjavdes ja vehik vanádahtte.
Jus ovdaraksa lea garrasit go dábálaččat sáhttá dat leahkit mearka borašdávddas.
Jus prostata dåbddu garrasabbon ja tjavŋagabbon gå iemeláhkáj de máhttá dåbddomärkka bårredávddaj.
Ultrajietna addá gova ovdaravssas
Ultrajiedna vaddá gåvåv prostatas
Dasto ovdaraksa dutkojuvvo ultrajiena vehkiin.
Prostata maŋŋela åtsåduvvá ultrajienajn viehkken.
Nu gohčoduvvon Ultra-jietnasoabbi dolvojuvvo várrogasat veháš mátkki bahtačoallái ja doavttir golaha moadde minuhta ovdaravssa dutkamii.
Ultrajiednainstrumännta tsåkkåduvvá várrogit unnan bahtatjoalláj, ja dåktår prostatav åtsåt moadda minuvta.
Ultra-jietnasoabbi lea sullii 20 centimehtera guhkki, muhto beare bajimus oassi dolvojuvvo sisa moadde centimehtera.
Ultrajiednainstrumännta l bájken 20 sentimehtera guhkke, valla l val ålgomus oasse mij sisitsåkkåduvvá moadda sentimehtera.
Soappi čađamihttu lea sullii 2,5 centimehtera.
Instrumenta diamehter la bájken 2,5 sentimehtera.
Soappi siste lea Ultra-jietnasáddejeaddji.
Instrumentan la ultrajiednarájan.
Dat sádde jietnabáruid maidda dasto goruda siskkit orgánat dávistit.
Rádjá jiednabárojt ma maŋŋela rubmaha orgánajs reflekteriduvvi.
Ultra-jietnabárut dolvojuvvo dihtorii mii muhtá daid govvan maid doavttir vuorustis sáhttá oaidnit govvašearpmas.
Ultrajiednabáro sirdeduvvi datåvrråj mij dajt gåvvån dahká mav dåktår máhttá gåvvåsjerman vuojnnet.
Govva lea čáhppesvielgat ja addá čađačuhppojuvvon gova ovdaravssas.
Gåvvå l tjáhppisvielggat ja gåvåt prostatav doarestjuohpastagán.
Gođus váldo olggos biopsanáluin
Tsuodtsa ålgus váldeduvvá biopsiddjanálujn
Dan maŋŋel váldo gođusiskkus ravssas.
Dan maŋŋela váldeduvvi tsuodtsaåtsådime tsuottsas.
Ultra-jietnasoabbi lea kanálas gosa biopsanállu coggojuvvo.
Ultrajiednainstrumentan gávnnu båhttså man sisi biopsiddjanállo sisi tsåkkåduvvá.
Nállu čađamihttu lea moadde millimettara.
Nállo l moadda millimehtera diamehterin.
Dat čuggejuvvo čoallešliiveasi čađa ovdaraksii.
Tjuoggiduvvá tjoalletsuottsa tjadá prostatáj.
Ultra-jietnagova vehkiin govvašearpmas sáhttá doavttir siktet nálu nu ahte dat deaivá njuolga.
Ultrajiednagåvåjn viehkken dåktår gåvvåsjerman nálujn siktit vaj ållu riekta tjuoggi.
Nálus lea lihtti mii jođánit čuggejuvvo ovdaraksii ja mii dievvá ovdaraksagođđosiin.
Nálon la lihtásj mij háhppelit tjuoggiduvvá prostataj ja dievdeduvvá prostatatsuottsajn.
Dávjjimusat doavttir čugge máŋgii ja váldá iskosiid ovdaravssa sierra báikkiin.
Dájvvámusát dåktår tjuoggi moaddi åtsådimev váldátjit umasslágaśj sajijs prostatan.
8 ja guoktenuppelot iskosa leat dábálaččat.
Dábálasj la gávtsijn ja lågenangudájn åtsådimijn.
Sáhttá dovdot vehá unohas
Máhttá dåbddut vehik vájválasj
Ieš Ultra-jietnasoabbi ii atte mangelágán bákčasa muhto sáhttá unohastit vehá.
Ultrajiednainstrumännta ij báktji valla máhttá vájvven dåbddut.
Go dat deddojuvvo ovdaraksii sáhttá dovdot cissahoahppu.
Gå dietteduvvá prostata vuossti de máhttá gådtjåniedav dåbddåt.
Danin lea buorre guđđet ráhku ovdal dutkama.
Danen la buorre gådtjårágáv duobbmit åtsådime åvddåla.
Go gođusbinnát váldojuvvojit biopsanáluin dat sáhttá orrut unohas ja muhtimin bávččagit.
Gå tsuodtsabiehke ålgus váldeduvvi biopsiddjanálujn de máhttá vájvven dåbddut ja muhttijn báktjasin.
Measta buot geat leat čađahan iskkusváldima vásihit ahte sii leat dovdan beare unnánaš bákčasa dehe eai oppanassiige bákčasa.
Vargga gájka gudi li tjadádum åtsådimev dåbddi sij li val vehik báktjasav dåbddåm jali e åbbå báktjasav.
Lea vejolaš oažžut báikkálasjámiheami jus šaddá garra gihppu.
Máhttelis la oadtjot jábmedimev sierra rumájoasen jus ilá báktji.
Jurddašit maŋŋel dutkama
Váraj biedjat åtsådime maŋŋela
Gožžaráhkoinfekšuvnna vealtimii lea buorre juhkat valjit nu ahte ráhku doidasa buhtisin.
Gådtjåinfeksjåvnås besatjit la buorre ednagav juhkat vaj gådtjåráhká rájnnasin dåjdeduvvá.
Lassedávddat ja riskkat
Vidjura ma vil vájvedi ja vádá
Varra siemagolgosis, gožžas ja baikkas lea dábálaš dakkár dutkama maŋŋel iige leat makkárge mearka sivas.
Varra sájolåssjkusin, gåttjån ja bajkan la dábálasj dakkir åtsådime maŋŋela ja ij la märkka juoga l boasstot.
Olmmoš sáhttá dovdat vehá bákčasa ja dovdat cissahoahpu dakkaviđe maŋŋel.
Máhttá aj bávtjestit ja gådtjåniedav dåbddåt jur maŋŋela.
Varra siemagolgosis sáhttá leat guhkit áiggi, muhtimin máŋga vahku.
Varra sájolåssjkusin máhttá årrot guhka ájgev, muhttijn moadda vahko.
Varra gožžas ja baikkas láve mannat meaddel moatti beaivvis.
Varra gåttjån ja bajkan álu vássá moadda biejven.
Vaikko lea ožžon antibiotihka eastadan dárkkuhusas olmmoš sáhttá muhtimin oažžut infekšuvnna man baktearat leat dagahan.
Vájku l antibiotikav oadtjum infeksjåvnåv hieredittjat de máhttá muhttijn huoman infeksjåvnåv oadtjot mij la bakteriajs sjaddam.
Riska lea stuorimus vahku maŋŋel dutkama.
Vádá l stuorámus vahkon åtsådime maŋŋela.
Jus olmmoš oažžu febera ja dovdá iežas skibasin galgá dakkaviđe váldit oktavuođa doaktáriin dehe mannat fáhkkavuostáváldimii.
Jus riek báhkkan buollá ja skihpasin dåbddu de dalága galggá dåktårijn aktavuodav válldet jali mannat hähkkaduostudahkaj.
Čálli: Fredrik Sundén, doavttir, spesialiseren monemuččaide ja gožžaráhkuide, Kirurgiska kliniken, Helsingborgs lasarett
Tjálle: Fredrik Sundén, dåktår, spesialiseridum månemijda ja gådtjåj, Kirurga klinijkka, Helsingborga lasarähtta
Devdnejeaddji: Kari C. Toverud, sertifierejuvvon medisiinnalaš devdnejeaddji, Oslo, Norge
Gähttje: Jan Adolfsson, dåktår, spesialiseridum månemijda ja gådtjåj, Stáhta gárvedibme medisijnna árvustallamij
1177 Vårdguiden redakšuvdna ja redakšuvdnaráđđi leat maid duddjon, dárkkistan ja dohkkehan buot sisdoalu.
Gájkka sisadno l aj giehtadaládum, gehtjadum ja dåhkkidum redaksjåvnås ja redaksjåvnnårádes 1177 Vårdguiden.
BuohcceláhkaPatientlagen
JulevusámegiellaLulesamiska
Diehtu galgá heivehuvvot du dillái ja du iežat eavttuide (ca 2 sidor)
PatiänntaláhkaPatientlagen
Válljen rabas divššu olles riikkas (ca 2 sidor)
Válljit rabás sujtov ålles rijkan (ca. 2 sidor)
Ođđa medisiinnalaš árvvoštallan (ca 1 sida)
Ådå medisijnalasj merustallam (ca. 1 sida)
Sáddahaga dárbu sáhttá leat sierralágan (ca 1 sida)
Máhttá årrot umassláhkáj jus dån dárbaha remissav (ca. 1 sida)
Jus it leat duhtavaš (ca 1 sida)
Jus dån illa dudálasj (ca. 1 sida)
Buohcceláhka lea dahkkon dutnje gii leat buohcci.
Patiänntaláhka l dagádum dunji gut la patiännta.
Das govviduvvo ahte don galggat oažžut dieđu du buozalmasas ja makkár dikšumat gávdnojit.
Danna buojkoduvvá dån galga diedov oadtjot duv skibádagá birra ja makkir dálkudime gávnnuji.
Dalle sáhtát maid leahkit mielde mearrideame iežat divššus.
De dån aj máhtá oassálasstet ja mierredit duv sujto birra.
Don galggat maid beassat diehtit gos don sáhtát válljet divššu man dárbbahat.
Dån galga aj diedov oadtjot gånnå máhtá válljit sujtov majt dárbaha.
Diehtu galgá heivehuvvot du dillái ja du iežat eavttuide (ca 2 sidor)
Válljit rabás sujtov ålles rijkan (ca.
Válljen rabas divššu olles riikkas (ca 2 sidor)
2 sidor)
Diehtu galgá heivehuvvot du dillái ja du iežat eavttuide
Diededibme
Beroškeahttá das gii don leat ja makkár duogáš dus lea galgá bargoveahka addit dan dieđu man don dárbbahat.
Vájku gut dån la ja makkir vidjura dujna li de sujttobargge galggi vaddet dujni diedojt majt dárbaha.
Dat mearkkaša ovdamearkka dihte ahte don soaittát dárbbahit dulkka dehe čálalaš dieđu, mot dutkan dáhpáhuvvá.
Merkaj buojkulvissan dån márjju dárbaha dålkåv jali tjálalasj diededimev, dádjadittjat gåktu åtsådibme galggá sjaddat.
Diehtu galgá heivehuvvot du dillái ja du iežat eavttuide.
Diededibme galggá hiebadum duv vidjurij ja ietjat åvdeldimijda.
Dat lea dehálaš vai don galggat bastit ipmirdit ja leahkit oasálaš iežat divššus.
Ájnas la vaj galga dádjadit ja oassálasstet duv sujton.
Don válljet ieš man aktiivvalaš háliidat leahkit, muhto dus lea álot vejolašvuohta muitalit maid don háliidat.
Dån iesj vállji man aktijvalasj dån sidá årrot, valla dujna l agev máhttelisvuohta javllat majt sidá.
Go dovddat ahte ipmirdat makkár molssaeavttut dus leat sáhtát dohkkehit, dehe eará ládje mieđihit.
Gå dåbdå dån dádjada makkir alternatijva ja máhttelisvuoda li dujna de máhtá miededit, jali juogaláhkáj javllat gåktu sidá.
Don sáhtát maid válljet gieldit dan divššu mii fállojuvvo.
Dån máhtá aj válljit vuornnot sujttuj mij fáladuvvá.
Vaikko leat addán lobi dihto dikšui sáhtát molsut miela.
Vájku la aj miededam muhtem sujtuj de máhtá rievddadit.
Mánás lea maid vejolašvuohta dadjat oainnus.
Mánán aj galggá årrot máhttelisvuohta ietjas vuojnov javllat.
Jus mánná lea unni dat sáhttá dáhpáhuvvat ovttas máná fuolaheddjiin, muhto mađi stuorit mánná lea dađi deháleappo ahte son beassá leat oasálaš iežas divššus.
Jus mánná l unnagasj de máhttá dagáduvvat aktan máná sujttoaddnijn, valla dadi vuorrasap mánna l dadi ájnasabbo l sån oadtju oassálasstet ietjas sujton.
Sáhttin dihte leat aktiivvalaš divššus ja váldit mearrádusaid lea dehálaš ahte mánná nai ipmirda diehtojuohkima.
Vaj máhtá aktijvalasj årrot sujton ja mierredit la ájnas mánná aj dádjat diededimev.
Maid diehtojuohkin sáhttá sisttisdoallat ?
Majt máhttá diededibme sisanedit ?
Don galggat oažžut dieđu
Dån galga oadtjot diededimev birra
du dearvvašvuođadilis
duv varresvuohtavijor
makkár vuogit leat dutkamis, divššus ja dálkkodeamis
makkir barggovuoge gávnnuji åtsådibmáj, sujttuj ja dálkudibmáj makkir viehkkenävo gávnnuji
goas don sáhtát vuordit divššuoažžuma
goassa máhtá vuorddet sujtov oadtjot
mii doivojuvvo leahkit divššodeami boađusin
majt dálkudibme ja sujtto vuordeduvvá båhtusin
makkár riskkat leat lassedávddaide ja siidováikkuhusaide
makkir vádá ådå skibádagájda ja tjuovvobájnatjimijda gávnnuji
got maŋŋedikšun dáhpáhuvvá, man don soaittát dárbbahit
gåktu maŋŋelsujtto, majt márjju dárbaha, sjaddá
makkár vuogit gávdnojit skibasvuođa dehe vahága eastaleapmái
makkir barggovuoge gávnnuji hierdittjat skibádagáv jali vahágav
vejolašvuođat oažžut eanet dieđuid Dáhkádusgássas ohcan dihte divššu EES- riikkas dehe Sveitsas.
máhttelisvuoda Oadjodåjmadagán oadtjot ienep diededimev sujtov åhtsåt EES-rijkan jali Schweizan.
Muhtumin soaitá du lagamus dárbbahit dieđu du divššus.
Muhttijn márjju duv lagámusá dárbahi diededimev oadtjot duv sujto birra.
Jávohisvuođa geatnegasvuođa dihte sáhttá lagamužžii addot diehtu jus ieš leat mielde galledeamis dehe leat addán lobi.
Sekretessa diehti lagámusá val máhtti diededuvvat jus iesj oassálastá manádimen jali l miededam.
Heahtedilis, jus don ovdamearkka dihte leat meanohuvvan itge sáhte lohpidit, oažžut goitge divššu jus leat heakkaváras.
Hähkka vidjurijn, jus dån buojkulvissan la jámálguvvam ja ij máhte miededit, de huoman sujtov oattjo jus duv hägga l nihtedum.
Válljen rabas divššu olles riikkas
Válljit rabás sujtov ålles rijkan
Don galggat oažžut dieđu makkár divššu du eanadiggi sáhttá fállat ja sáhtátgo oažžut divššu eará eanadikkis.
Dån galga oadtjot diededimev birra makkir sujtov duv lánndadigge máhttá fállat ja jus dån máhtá sujtov oadtjot ietja lánndadikken.
Muhto don sáhtát maid oažžut rabasdivššu gos fal Ruoŧas.
Valla máhtá aj válljit rábássujtov akta gånnå Svierigin.
Don sáhtát maid válljet dikšuma nu guhká go lea jearaldagas rabasdikšun, dat mearkkaša ahte it leat sisaváldon.
Merkaj dån máhtá válljit sujttoguovdátjav jali rabás spesialisstaduostudagáv manádibmáj jali åtsådibmáj.
Ovdamearka rabas spesialistadivššus lea giehtakirurgiija ja smáitečuohpadeamit.
Buojkulvis rabás spesialisstasujttuj la gråstarratjuollama.
Ii mearkkaš maidege leago dikšoaddi almmolaš vai priváhtta nu guhkágo eanadiggi máksá divššu.
Ij la ájnas jus sujttovadde l almulasj jali priváhtta gå sujtto l lánndadikkes biednigahtedum.
Válljen dearvvašvuođaguovddážii gulloma gohčoduvvo muhtumin listuimerkemin.
Válljit sujttoguovdátji gullut muhttijn gåhtjoduvvá tjáledibmen.
Muhto dus lea álo vejolašvuohta galledit man dearvvašvuođaguovddážis fal oppa Ruoŧas.
Valla dujna l agev máhttelisvuohta mannat akta makkir sujttoguovdátji sidá ålles Svierigin.
Dearvvašvuođaguovddážis sáhtát válljet maid bissovaš doavtteroktavuođa.
Sujttoguovdátjin máhtá aj válljit stuoves dåktåraktavuodav.
Don sáhtát maid válljet alladásat rabasdivššu eará eanadikki guovlobuohcceviesus, ovdamearkka dihte borašdávdadikšuma čuovvumis.
Dån máhtá aj válljit aleprabássujtov dajvakskihpadåben ietjá lánndadikken, buojkulvissan bårredávda gehtjadibme.
Du medisiinnalaš dárbu mearrida
Duv medisijnalasj dárbo mierredi
Go don ozat divššu eará eanadikkis du medisiinnalaš dárbbut mearridit goas oaččut divššu.
Gå sujtov åtså ietjá lánndadikken de duv medisijnalasj dárbo mierredi goassa sujtov oattjo.
Doavttir árvvoštallá du medisiinnalaš dárbbu.
Duv medisijnalasj dárbo dåktåris merustaláduvvi.
Don galggat oažžut rabasdivššu seamma eavttuiguin go sii geat gullojit eanadiggái.
Dån galgá oadtjot rabássujtov sämmi vidjurijda gå gájka gudi li álmmuktjáledum dan lánndadikken.
Dat mearkkaša ovdamearkka dihte ahte mávssát seamma olu buohccemávssu go earát geat ohcet rabasdivššu.
Merkaj buojkulvissan dån mávsá sämmi madev patiänntamákson gå gájkka iehtjáda gudi rabássujtov åhtsi.
Don oaččut ieš máksit reaissuid ja bajásdoalu go don válljet divššu eará eanadikkis.
Dån hähttu iesj räjsojt ja viessomav mákset gå vállji sujtov ietjá lánndadikken.
Don, gii boađát eará eanadikkis, ii guoskkat dikšundáhkádusas dan eanadikkis man válljet.
Dån, gut boadá ietjá lánndadikkes, ij sujttogarantiddjas gåbtjåduvá lánndadikken majt vállji.
Ođđa medisiinnalaš árvvoštallan
Ådå medisijnalasj merustallam
Jus dus lea heakkaváralaš dehe erenomáš váralaš skibasvuohta dehe vahát ja leat váttis medisiinnalaš mearrádusaid vuoláš sáhtát gáibidit ođđa medisiinnalaš árvvoštallama oažžuma.
Jus dujna l hägganihtte jali sierraláhkáj tjavgga skibádahka jali vahák ja galga gássjelis medisijnalasj märrádusájt mierredit de máhtá rávkkat ådå medisijnalasj merustallamav oadtjot.
Dan don oaččut eará doaktáris go das mii dus juo lea, juogo du iežat eanadikkis dehe eará eanadikkis.
Dav oattjo ietjá dåktåris gå iemelágasj dåktåris, juogo de duv häjmmalánndadikken jali ietjá lánndadikken.
Medisiinnalaš árvvoštallama goluid máksá du ruovttueanadiggi, muhto reaissuid don mávssát ieš.
Duv häjmmalánndadigge máksá gålojt ådå medisijnalasj merustallama åvdås.
Sáddahaga dárbu sáhttá leat sierralágan
Máhttá årrot umassláhkáj jus dån dárbaha remissav
Jus gáibiduvvo sáddehat du ruovttoeanadikki rabas spesialistadikšui dehe dan eanadiggái gos ozat divššu dus ferte leat sáddehat du iežat dearvvašvuođaguovddážis.
Jus remissa rávkaduvvá rabás spesialisstasujttuj duv häjmmalánndadikken jali dan lánndadikken gånnå sujtov åtså de hähttu remissav adnet duv sujttoguovdátjis.
Jus it leat duhtavaš
Jus dån illa dudálasj
Juohke eanadikkis lea buohccelávdegoddi mii galgá veahkehit jus it dovdda iežat oasálažžan iežat dikšui dehe eará ládje it leat duhtavaš dikšui.
Juohkka lánndadikken gávnnu patiänntasiebrreráde mij galggá duv viehkedit jus dån ij dåbdå oasálasjvuodav duv sujton jali ietjáláhkáj illa sujtujn dudálasj.
Buohccelávdegoddi sáhttá ovdamearkka dihte veahkehit du beassat oktavuhtii vásttolaš dikšobargoveagain ja oažžut dieđu mot raporteret dan maid leat vásihan.
Patiänntasiebrreráde máhttá buojkulvissan duv viehkedit sahkadit åvdåsvásste sujttobargij ja diededimev oadtjot gåktu máhtá diededit majt la vásedam.
Čálli ja redaktevra: Ingemar Karlsson Gadea, 1177 Vårdguiden
Tjálle ja dåjmadiddje: Ingemar Karlsson Gadea, 1177 Vårdguiden
Manin dárbbaha dutkojuvvot ?
Manen dárbaj åtsåduvvat ?
Ná dat dáhpáhuvvá (ca 4 sidor)
Nåvti dagáduvvá (ca. 4 sidor)
Čoahkkáigeassu
Tjoahhkájgäsos
Mammongráfa lea rátti röntgendutkamus erenomáš röntgenteknihkain mii addá dárkilis govaid.
Mammografiddja l njittjijs röntgenåtsådibme sierra röntgenteknijkajn mij vaddá dárkkelis gåvåjt.
Dutkamuš sáhttá dahkkot eastadan dárkkuhusas dearvvašvuođadutkamin, ng. screenen, dehe go nisson ieš dehe doavttir lea dovdan soames rievdama rattis.
Åtsådibme máhttá dagáduvvat hierediddje ulmijn varresvuohtaåtsådibmen, nåv gåhtjoduvvam screening, jali gå nissun iesj jali dåktår la muhtem rievddadusáv njittjijn gullam.
Ii galgga čađahit mammongráfadutkamuša dearvvašvuođadárkkisteapmin jus lea áhpeheapme dehe doavttir eahpida ahte lea buogu rattis.
Ij beras mammografiddjaåtsådimev tjadádit varresvuohtakontrållån jus la iesselissan jali jus dåktår gáddá jiesska njittjijn gávnnu.
Ii dárbbat válmmastallat mange sierra ládje
Ij dárbaha gárvedit sierraláhkáj.
Dutkamuš dahkko dávjá mammongráfaovttadagas, mii sáhttá leahkit friddja dehe buohccivies u röntgenossodaga oktavuođas.
Åtsådibme álu dagáduvvá mammografiddjaåssudagán, mij máhttá sierra jali röntgenåssudagás oasse skihpadåben.
Mammongráfa dahkko maid sierra raddevuostáváldimiin ja dihto dearvvašvuođaguovddážiin.
Mammografiddja dagáduvvá aj sierra njidtjeduostudagájn ja muhtem varresvuohtaguovdátjijn.
Álggos oažžu vástidit röntgenbuohccedivššára muhtin jearaldagaide leatgo raddeváivvit dehe borrágo dálkasiid mat siskkildit hormonaid.
Vuostak oadtju gatjálvisájt röntgenskihpasujtáris vásstedit jus li vájvastuvvá njittjijs jali jus bårrå dálkkasijt ma sisanedi hormåvnåjt.
Dasto oažžu nuoladit bajit oasi gorudis ja buohccidivššár geahččá rattiid ja merke jus leat muhtin oinnolaš rievdamat, ovdamearkka dihte stuorit riegádanmearkkat dehe árppat ovddit čuohpademiin.
Dan maŋŋel de nuoladit bålåv ja skihpasujtár gehtjat njittjijt ja tjáles jus li vuojnos rievddadusá, buojkulvissan stuoráp lijkketsåbe jali utto åvdep tjuollamij maŋŋela.
Dat soitet oidnot röntgengovas ja dahkat váddáseabbon árvvoštallama.
Máhttá vuojnnut röntgengåvån ja låsedit árvustallamav.
Röntgendutkamis galgá čuožžut, ja bidjat ratti gearddiinis pláhta nala mas lea ng. govvadetektora.
Röntgenåtsådimen bále tjuodju, ja biedjá njittjev akta ájgen duolboga nali man sinna l nåv gåhtjoduvvam gåvvådetektåvråv.
Raddi deddojuvvo leadjái nuppi pláhta vehkiin nu ahte šaddá oalle steažžasin.
Njidtje diebttjiduvvá aktij ietjá duolbugijn viehkken vaj åbbå duolbas sjaddá.
Dát dagaha ahte govva šaddá čielggas seamma áigge go suonjardandosa sáhttá dollot vuollin.
Dahká vaj gåvvå tjielgas sjaddá avtabále ja lábttjenárre vuollegattjan aneduvvá.
Gieđa ferte doallat badjin ja vuoiŋŋastahttit apparáhta vuostá go guokte- golbma gova váldo.
Giedav hähttu bajás anedit ja vuojŋastit apparáhta vuosstij dan båttån gå válldá guokta jali gålmmå gåvvå.
Dasto geardduhuvvo seamma bargu nuppiin rattiin.
Sämmilágásj de nuppijn njittjijn.
Dat sáhttá dovdot unohassan dehe bávččagit oanehis botta go raddi deddojuvvo čoahkkái.
Máhttá dåbddut vájválasj jali báktjit oanegav gå njidtje duolbban diebttjiduvvá.
Got veadjá maŋŋel ?
Gåktu dåbddu maŋŋela ?
Dutkama maŋŋel veadjá dego dábálaččat.
Åtsådime maŋŋela dåbddu iemeláhkáj.
Lea álkimus guldalit eahpedássitvuođaid riššus go raddi lea sáibojuvvon.
Giehpemus la ärádusájt gulldalit navvulin gå njittje li sájbujn vuojdadum.
Lokte gieđa, guldal ratti ja gieđavuoli njulges suorpmaiguin ja gehpes deaddimiin...
Bajeda giedav, gulldala njittjijt ja giedavuolev njuolgga tjuvdij ja giehppis dettujn...
... daga una jorbes lihkastagaid, gierdu gierddu maŋis birra ratti.
... giedav labuda birra gievllen, moatten gierden njittje badjel.
Álgge čiččeruoppi birra ja heaitte gieđavuollái.
Álge njidtjevárto birra ja hiejte giehtagávan.
Mammongráfadutkamis raddi röntgejuvvo, teknihkain mii addá hui dárkilis govaid.
Mammografiddjaåtsådimen aneduvvá röntgen njittjijda, teknijkajn mij vaddá dárkkelis gåvåjt.
Mammongráfa dahkko juogo eastadeaddji dearvvašvuođadárkkisteapmin, ng. screenen, dehe daningo nisson ieš dehe doavttir lea dovdan ođđa bukki rattis.
Mammografiddja dagáduvvá juogo de hierediddje varresvuohtakontrållån, nåv gåhtjoduvvam screening, jali dan diehti gå nissun jali dåktår la gullam ådå bavhlev njittjen.
Juohke jagi dahkko eanet go 500 000 radderöntgendutkama Ruoŧas.
Juohkka jage dagáduvvi ienep gå 500 000 åtsådime njidtjeröntgenijn Svierigin.
Metoda gávdnan dihte raddeborašdávdda árrat
Tjärdda árrat ielvvet njidtjebårredávdav
Sosiálastivra ávžžuha mammongráfa nissoniidda 40 ja 74 gaskkan.
Sosiálastivrra májnnu mammografiddjav nissunijda 40 ja 74 jage gaskan.
Eanandiggi fállá buot nissoniidda 50 ja 69 jagi gaskkan vejolašvuođa čađahit mammongráfadutkama.
Lánndadikke fálli gájkka nissunijda 50 ja 69 jage gaskan máhttelisvuodav tjadádit mammografiddjaåtsådimev.
Dávjjimus leanain fállojuvvo maid vel joavkkuide 40 ja 74 gaskkan dutkan, muhto dat rievdá variere goas álgo bovdejuvvo ja man guhká dutkan joatkašuvvá.
Ienemus lena fálli åtsådimev ienep juohkusijda 40 ja 74 jage gaskan, valla goassa gåhtjoduvvá ja man guhkev åtsådime målsut.
Nuorat nissoniidda lea dábálaš dutkamiin jagi ja beannot jagi gaskkan.
Nuorap nissunijda l dábálasj åtsådimij bielnup jahke gaskajn.
Boarráseappot bovdejuvvot dávjjimusat juohke nuppi jagi.
Vuorrasappo ienemusát gåhtjoduvvi fert nuppát jage.