pere/sami_parallel huggingface dataset:
Manne lea muhtumin váttis oskut Jesusii ?
Manen le muhttijn gássjel Jesusij jáhkket ?
Ádjá muitalus
Aajja subtsas
Áddjá muitala dan birra go su máttaráddjá galggai heajaide.
Aajja subtsas dallutjis gå suv máttaráddjá hejajda galgaj.
Lei guhkes vázzinmátki, ii ge joavdán seamma beaivvi.
Sujna lij guhka váttsos ja ittjij avtan biejven jåvsåda.
Son šattai ijastit muhtun balssaid láhka jávregáttis.
Hæhttuj ijástallat muhtem båvnij guoran jávrregátten.
Nubbi iđit go morihii, de fuomášii ahte lei oađđán olbmohávddiid gaskkas.
Gå idedis vas smaredij de ájtsaj oadám lij moadda ráboj gassko.
Muhto son ii ballan.
Valla ittjij ballá.
Son lei gullan man váttis lei riddui fievrridit sin, guđet jápme duoddaris. Girku lei rittus, ja dohko lei váttis goastat dalle go eai lean geainnut.
Gullam lij man gássjel lij suvddet jábbmegijt váres vuolus gitta merragáddáj gånnå girkko lij gå ællim vedja.
Danin lávejedje olbmot hávdádit fulkkiidis luonddus.
Danen lagámusá luonnduj hávddádin.
Dalle eai lean hávdádannjuolggadusat nu mo dál.
Dalloj ettjin gávnnu njuolgadusá dan hárráj.
Jábmit galget áinnas veallát dábálaš johtingeainnu lahka, go dalle eai lean menddo okto báhcán dan botta go veallájedje ja vurde bajásčuožžileami.
Sij gudi jábmin beras lulujin vuojŋadallat lahkusin dåppe gånnå ulmutja båhtin mieddel, navti ettjin dárbaha liehket aktugattja madi bajástjuodtjelimev vuordatjin.
Dan botta besse gullat go olbmot johte meattá ealuin.
Vuordedijn bessin gullat gå ulmutja jåhtålin mieddel æloj.
Sáhtte hervvoštallat misiid ruovgamiin.
Bessin hávsskudallat jienaj daj smáv miesijs ma ruovggin áldostis gávnnat.
Nu guhká go ealli olbmot eai muosehuhttán jábmiid dárbbaškeahttá, de besse ráfis vuoiŋŋastit
Nav guhkev gå sij gudi viessu e dåssjev háreda sijáv gudi li jábmám, de bessin ráfen idjadit.
Dát muitalus lea jápmima birra.
Dát subtsas le jábmema birra.
Biibbal dadjá ahte mii " oađđit jápmimii " go jápmit (1 kor 15, 18).
Rámát javllá " láhppup " gå jábmep (1 kor 15, 18).
Muhtun beaivve boahtteáiggis galgá Jesus boahtit ruovttoluotta máilmmi gonagassan.
Akti boahtteájgen galggá Jesus ruopptot boahtet værálda gånågissan.
Son áigu vuođđudit riikas mas ii leat šat mihkkige bahá.
Galggá ietjas rijkav vuododit gånnå ij desti makkirak bahá gávnnu.
Man láhkái smiehtat don jápmima ja hávdádeami birra ?
Makkir aktijvuohta le dujna jábmemij ja hávddádallamij ?
Šaddos du dáhttu, mo almmis nu maiddái eatnama alde.
3. Sjaddus duv sidot nav gåk almen nav aj ednama nanna
Dán rohkosis rohkadallat ahte Ipmila dáhttu galgá šaddat buot áššiin ja juohke olbmos.
Dán råhkålvisán råhkådallap Jubmela sidot galggá dáhpáduvvat juohkka gávnen ja almatjin.
Ipmil hálddaša buot, muhto bahás vuoiŋŋat sáhttet váldit olbmuid iežaset háldui.
Gájkka le Jubmela háldon, valla bahás vuojŋŋanisá soajtti almatjij mielajt doalvodahttet.
Mii rohkadallat ahte Ipmila dáhttu galgá šaddat, ja mii rohkadallat ahte Ipmila dáhttu stivrešii min, eallimiiddámetguin, bearrašiiddámetguin, sogaideametguin, searvegottiideametguin, girkuineamet, báhpaideametguin ja jođiheddjiideametguin min giliin, gávpogiin ja riikkain.
Råhkådallap Jubmela sidot luluj dáhpáduvvat, ja galggap råhkådallat Jubmela sidot mijájt stivrri aktan mijá iellemijn, fámiljajn ja slevtajn, tjoaggulvisájn, girkkojn, báhpa ja åvddåulmutja mijá bájkijn, stádajn ja lándan.
Dorvvastan go Ipmilii ?
Luohtedav gus Jubmelij ?
Luohtán go iežan áhččái ja eadnái ?
Luohtedav gus ietjam áhttjáj ja æddnáj ?
Áiggun dávjá dahkat dakkára maid mu váhnemat eaba suova... Čájehuvvo maŋŋá ahte soai diđiiga mii lei riekta, mun livččen galgan guldalit sudno ráđiid !
Álu sidáv dahkat masi ietjam æjgáda æbá guorrasa.. maŋŋela tjielggá galgalulujiv sunnuv gulldalit gå buorebut mujsta árvvedijga gåktu dal dájna gævvá.
Ja Ipmil diehtá mii lea buorre munnje.
Ja Jubmel – sån diehtá mij munji le vuogas.
Danin háliidan áinnas dadjat: “ Šaddos du dáhttu”.Jáhkát go lea álki dahje váttis dahkat dan maid Ipmil háliida, ii fal nu mo ieš háliidat ?
Danen hálijdav javllat – sjaddus duv sidot. Jáhkák gå le álkke jali gássjel dahkat dav mav Jubmel sihtá ienni gå dav majt iehtja sidá dahkat ?
Dávjá in leat áibbas sihkkar mii Ipmila dáhttu lea.
Álu ep rat diede mij Jubmela sidot le.
Ođđa testameantta evangeliat muitalit juoidá dan birra mo Ipmila plána olbmuid várás lea, ja oahpahus girkus muitala maid juoidá.
Ådå testamenta evangeliuma subtsasti mij Jubmela pládna almatjijn le, ja girkko åhpadusá birra.
Dalle beasan diehtit eambbo das, mii Su dáhttu lea.
De besav diehtet ienebuv mij Suv sidot le.
Lea ollu mii dáhpáhuvvá mii ii dáidde leat Ipmila dáhtu mielde.
Ållu dáhpáduvvá mav Jubmel ihkap ij sidá luluj dáhpáduvvat.
Soahti ja heahti leat ovdamearkkat.
Doarro ja nieda li dákkir hæjos dáhpádusá.
Lea min iežamet duohken háliidit go dahket buriid, vai diktit go iežamet dahkat baháid maid.
Almatjij duogen le jus galggap buorre diŋgajt galggap dahkat, jali jus aj nievres diŋgajt dahkap.
Buot dain, mii dáhpáhuvvá, lea bálggis Ipmila lusa.
Juohkka dáhpádusán le gæjnno Jubmelij.
Ipmila buorre ja árbmugas dáhttu gal šaddá min rohkadalakeahttá, muhto dán rohkosis mii rohkadallat ahte dat šattašii dáppe min luhtte ge.
Jubmela buorre ja ármmogis sidot sjaddá vájku ep råhkådalá, valla dánna råhkålip mijá lunna aj sjaddá.
Mo dat dáhpáhuvvá ?
Gåktus de ?
Dat dáhpáhuvvá go Ipmil hehtte buot bahás áigumušaid ja meanuid mat bohtet beargalagas, máilmmis ja min suttolaš oaččis. Dat eai dáhto min atnit Ipmila nama bassin eai ge diktit su riikka boahtit.
Gå Jubmel doadjá ja vuostelt gájkka bahás sidodav, bærggala ja værálda ájggomusájt, mijá iehtjama oattjev mij mijáv ij sidá Jubmela namáv ájllisin adnet jalik rijkas mijá lusi boahtet.
Muhto Ipmila dáhttu šaddá go son nanne min ja bisuha min sánis ja oskkus gitta min maŋimuš boddui.
Dajna mijáv gievrrot ja várjjal bágujnis ja jáhkon mijá viessomájgev.
Dat lea su árbmugas ja buorre dáhttu.
Dát le suv buorre ja ármmogis sidot.
Suorssá girku
Sorsele girkko
Suorssá girkus lea ivdnás glássagovva mas sámenisson rukses máttasámi gahpiriin doallá njuoratmáná salas, ja sámenieida davvisámi gahpiriin geahčada olmmošjovkui geat birastahttet Jesusa.
Sorsele girkkon le bájnos glássamálak sáme motijvajn. Sámenissun ruoppsis oarjjelsáme gahperijn anet mánátjav fármen ja sámenæjttso nuorttalap sámegahperijn gehtjat juohkusij gudi Jesusa birra tjuodtju.
Dát olbmot ges leat gárvodan nu mo lei dábálaš Jesusa eallinguovllus ja – báikkis.
Sij li gárvodum dagu lij dábálasj Jesusa ájgen.
Ovddabealde govas lea fádnušaddu.
Båsskå le mállaga åvddågietjen.
It galgga rihkkut náittosdili
I galga gállasjvuodav doadjet
Mii galgat ballat Ipmilis ja ráhkistit su, vai mii eallit buhtes ja gudnálaš eallima sániiguin ja daguiguin, ja juohkehaš galgá ráhkistit ja gudnejahttit náittosguoimmis.
Galggap jubmelbalulattjan suv iehttset, vaj rájnnasin ja vigedibmen ájádusájn, bágojn ja bargojn viessop. Gállasjguojmitja galggaba guojmeska iehttset ja guddnedit.
Dat guđet leat buorit nubbi nubbái, leaba maid oskkáldasat nubbi nubbái, nu ahte sudno oktavuohta lea báidnojuvvon buorrevuhtii ja rehálašvuhtii.
Juohkkahasj galggá gállasjvuodav vieledit, ja aktisasj iellemav suoddjit. Gudi guhtik guojmeska iehttseba, libá åskulattja, váj aktijvuodan le hávsske ja duohtavuohta.
Maid dat mearkkaša, “ Náittosdili rihkkut ” ?
Majt dat sisadná ” gállasjvuodav doadjet ” ?
Lea go dát, ahte náittosguoimmit mannaba goabbat sadjái ?
Le gus gå gállasjguojmitja nubbe nuppes sirraba ?
Ahte guovttis geat orruba ovttas, heaitaleaba ?
Guovtes gudi aktan årroba sirraba ?
Vai lea go eambbo ?
Jali le gus juoga ienep ?
Ipmilbálvalus lávus ?
Jubmeldievnastus låvdagoaden ?
Sáhttá go ipmilbálvalusa ávvudit lávus ?
Máhttep gus jubmeldievnastusáv låvdagoaden ásadit ?
Báiki mas dovdá oktasašvuođa dollagáttis, lea maid latnja mas sámegiella, sámekultuvra ja sámi árvvut lunddolaččat bohtet oidnosii.
Sadje gånnå dåbddå aktijvuodav dålå birra, ladnja gånnå sáme giella, kultuvrra ja árvo luondulattjat åvddån båhti.
- Lávvu lea vuogas.
- Låvdagoahte le sáme tællta mij le praktihkalasj ja vuogas.
Olbmuid oktasašvuođadovdu iešguđetge báikkiide leat nannosit čadnon dihto dovdduide ja vásáhusaide jus dáinna báikkiin.
Makta ulmutja dåbddi gullevasjvuodav muhtem bájkkáj boahtá konkrehta dåbdojs ja åtsådallamijs bájkes.
Sáhttet leat sihke buorit ja fuones vásáhusat.
Åtsådallama soajtti liehket negatijva ja positijva.
Leat báikkit maidda liikot, ja báikkit maidda eat liiko.
Juohkkahattjan li bájke majt lijkkuji ja majt e lijkku, ja dát målssu persåvnås nubbáj.
- Lávu jorbes hápmi ovddida oktasašvuođa.
- Låvdagoade jårbbis hábme gåvvit aktan lip.
Árran lea maid jorbbas.
Árran le aj jårbbis.
Dakkár jorbes hápmi sáhttá maid čájehit ahte buohkat leat seammaárvosaččat.
Dát soajttá aj mierkkit juohkkahattja li sæmmi dásen ja li avtaárvvusattja.
Naba suovva mii loktana árranis ?
Na suovva mij badján dålås låvdagoade gassko ?
Dát sáhttá ovddastit rohkosiid mat badjánit Ipmilii.
Dat soajttá mierkkit råhkålvisájt ma Jubmelij bajás manni.
Mo jus čilge ahte Bassi Vuoigŋa lea dego suovva ?
Na jus tjielggip Ájlis Vuojŋŋan le suovva ?
- Mii sáhttit vásihit Ipmila lagasvuođas lávus, girkolanjas ja luonddus.
- Bessap åtsådallat aktijvuodav Jubmelijn låvdagoaden, girkkon ja luondon.
Na, juohke sajis.
Juohkka sajen ajtu.
Ipmila ii sáhte giddet dihto báikkiide.
Jubmel ij ietjas dibde mierreduvvat muhtem bájkijda.
Mii lea buorre dainna go ipmilbálvalusa ávvuda eará báikkiin go girkus ?
- Bessap åtsådallat aktijvuodav Jubmelijn låvdagoaden, girkkon ja luondon.
Manne / manne ii galggašii dan dahkat ?
Jubmel ij ietjas dibde mierreduvvat muhtem bájkijda.
Mainna bargá Sámi girkoráđđi ?
Majna sáme girkkoráde barggá ?
Norgga girku Sámi girkoráđđi lea Girkočoahkkima sámi girkoeallinorgána mii galgá ovddidit, gáhttet ja ovttastahttit Norgga girku sámi girkoeallima.
Sáme girkkoráde Vuona girkkon le Girkkotjåhkanime sáme girkkoiellema orgádna. Ráde galggá åvdedit, suoddjit ja aktidit sáme girkkoiellemav Vuona girkkon.
- Sámi girkoráđđi ovdánahttá oahpponeavvuid oskuoahpahussii, ealáskahttá sámi sálbmalávluma, ráhkadahttá sámi liturgiija.
- Sáme girkkoráde åvddånahttá jáhkkoåhpadusá dárbbagijt, sáme sálmajt ællástahttá, sáme liturgijav dahká.
- Sámi girkoráđđi áigu sámi nuoraid háhkat girkolaš bálvalussii.
- Sáme girkkoráde sihtá sáme nuorajt åttjudit girkkolasj dievnastussaj.
- Sámi girkoráđi áigu nannet sámi girkoeallima davviriikkaid ja Ruošša riikkarájiid rastá.
- Sáme girkkoráde sihtá sáme girkkoiellemav nannit rájáj rastá nuorttarijkaj lándajn ja Ruossjan.
- Sámi girkoráđđi ovttasbargá miehta máilmmi eamiálbmogiiguin Girku máilmmiráđi bokte.
- Sáme girkkoráde barggá Girkko væráltráde baktu álggoálmmugij åbbå væráldav miehtáj.
Vuolggahusgohččun
Rájadusgåhttjom
Jesus loaiddastii sin ovdii ja sártnui sidjiide:
Gulldalup mijá Hærrá Jesus Kristusa gåhttjomav ájlis gástadusá birra:
Munnje lea addojuvvonbuot fápmu almmis ja eatnama alde.
Munji le gájkka fábmo almen ja ednamin vatteduvvam.
Vulget dan dihtii ja dahket buot álbmogiid máhttájeaddjin,
Mannit dan diehti gájkajt álmmugijt åhpadisålmmån dagátjit:
gásttašettiin sin Áhči ja Bártni ja Bassi Vuoiŋŋa nammii
gástadattijn sijáv Áhtje ja Bárne ja Ájlis Vuojŋŋanisá namán
ja oahpahettiin sin doallat buot dan maid mun lean gohččun din doallat.
ja åhpadihtit sijáv gájkka mujsta vaddem budájt anodit.
Ja gehččet, mun lean dinguin buot beiiid gitta dálá máilmmi loahpa rádjái.
Ja mån lev dijá lunna gájkajt biejvijt gitta værálda nåhkåmij.
(Matt 28, 18-20)
Meg er gitt all makt i himmel og på jord.
Smiehta vuos dáid:
Usjudalá vuostak dán birra:
Ž Mo jáhkát lea jus olmmoš šaddá váhnemin nuppelotjahkásažžan ?
Ž Gåktu jáhká le æjgádin sjaddat lågenanjagágin ?
Ž Maid jáhkát livččii váddáseamos jus váhnen šaddá nuorran ?
Ž Mij jáhká soajttá ienemus hásstalussan sjaddat gå galggá nuorran æjgádin sjaddat ?
Ž Mo jáhkát leat máná vuostá šaddat go ii leat irgi ?
Ž Gåktu jáhká le iesselissan sjaddat stuoves gasskavuoda ålggolin ?
Loga muitalusa Márjjá birra Lukas 1, 26-38.
Lågå subttsasav Maria birra Lukasin 1, 26-38.
Ž Man birra lea dát teaksta ?
Ž Mij le dán tevsta sisadno ?
Ž Mii fáttáid meannuda teaksta ?
Ž Makkir tiemá li fáddan tevstan ?
Ž Mii lea du mielas čalbmáičuohcci dán teavsttas ?
Ž Majt usjudalá gå tevstav lågå ?
Ž Geaiguin deaivvadit dán muitalusas ?
Ž Gejt iejvvip subttsasin ?
Ž Maid beassat Márjjá birra diehtit ?
Ž Majt oadtjop diehtet Maria birra ?
Maid beassat eŋgela Gabriela birra diehtit ?
Majt oadtjop diehtet ieŋŋgila Gabriela birra ?
Mo reagere Márjá go eŋgel boahtá su lusa ?
Ž Majt Maria dahká gå oadtju ieŋŋgilav guossáj ?
Ž Mii lea eŋgela sáhka Márjái ?
Ž Majt ieŋŋgil Mariaj javllá ?
Ž Manin lea Márjá fuolas go gullá eŋgela sága ?
Ž Mij le Maria måråj dasi majt ieŋŋgil subtsas ?
Ž Maid muitala eŋgel Ipmila birra ?
Ž Majt ieŋŋgil Jubmela birra javllá ?
Ž Geas sáhttet min áiggis leat sullásaš vásáhusat go Márjjás ja Jovssehis ?
Ž Gej soajttá sæmmi lágásj åtsådallama dagu Maria ja Josef uddni ?
Ž Man láhkái deaivvadit odne áhpehis nuoraid ?
Ž Gåktu nuora gudi uddni iesselissan sjaddi vuosstáj váldeduvvi ?
Ž Mo orru du mielas go nuorat ávžžuhuvvojit váldit abortta ?
Ž Majt usjudalá dan birra gå muhtem nuora hasoduvvi tsuovkkanittjat ?
ŽMan láhkái galggašeimmet deaivvadit nuorra nieiddaid ja bártniid geat šaddet váhnemin ?
ŽGåktu beras lulujin nuorra næjtso ja báhtja gudi æjgádin sjaddaba, vuosstáj váldeduvvat ?
Loga muitalusa oktii vel, ja smiehtas dán:
Lågå subttsasav ájn akti ja usjudalá dán birra:
Ž Maid sáhttit dahkat nuoraid ovddas geat šaddet váhnemin ?
Ž Majt máhttep dahkat nuoraj åvdås gudi æjgádin sjaddaba ?
Ž Mo sáhttet nuorat geat šaddet váhnemin beassat vásihit ahte Ipmil lea sin fárus, nu mo Ipmil lei Márjjá ja Jovsseha fárus ?
Ž Gåktu máhtti nuora gudi æjgádin sjaddi vásedit Jubmel le sijá siegen, dagu Jubmel lij Maria ja Josefa siegen ?
Oahpa: Soahki
Åhpav: Soahke
Gullevašvuohta muhtumiidda dahje historjái
Muhtemijda jali muhtem histåvrråj gullut
Muhtumat leat nu lihkoš ahte sis leat áhkut ja ádját geaiguin besset juohkit vásáhusaid.
Muhtema li vuorbálattja gå siján li áhko ja ádjá gej siegen bessi aktan vásedit.
Gullevašvuohta geaidda nu dahje historjái addá identitehta.
Muhtemij jali muhtem histåvrråj tjanádum liehket vaddá identitehtav.
Midjiide leat muittut lieggasat ja dehálaččat.
Mujto li gærrása ja ájnnasa.
Iežat soga historjá lea mávssolaš danin go addá dutnje identitehta maid sáhtát viidásut addit boahtte bulvii.
Ietjat slevta histåvrrå le árvulasj danen gå dat dunji identitehtav vaddá mav boahtte buolvvaj máhtá åvddån buktet.
Oza dieđuid sogat birra ovttas áhkuin, ádjáin dahje earáin du lagasbirrasis !
Gávnada ienep slevta birra áhko jali ádjá siegen jali iehtjádij siegen ietjat lahkusin !
Basuhuvvos du namma.
2. Båhtus duv rijkka
Mii rohkadallat ahte Ipmila riika galgá boahtit min lusa dáppe eatnamis, ja ahte boahtá buot olbmuide eatnanspáppas.
Råhkådallap Jubmela rijkka galggá boahtet diehki ednamij mijá lusi, ja jut luluj boahtet juohkka ulmutjij ålles væráldin.
Lea vuosttažettiin Jesus mii čájeha midjiide maid Ipmila riika lea.
Gájkinåvdemusát Jesus dat vuoset man lágásj Jubmela rijkka le.
Go lohkat Biibbalis, de oahpásmuvvat Jesusiin.
Gå Rámádav låhkåp de dåbddågoahtep Jesusav.
Maid son dagai ?
Mav dagáj ?
Maid son dajai ?
Majt javlaj ?
Mii dáhpáhuvai olbmuiguin su birrasis ?
Mij dáhpáduváj sijáj gudi suv birra lidjin ?
Maid dat duođaid máksá, ahte Ipmila riika boahtá eatnamii ?
Majt dat mierkki gå Jubmela rijkka ednamij boahtá ?
Máksá go dát ahte oažžut áibbas buorre máilmmi mas buohkat leat álo šiega guđet guimmiideaset, vai sáhttá go máksit juoidá eará ?
Mierkki gus mij åbbå buorre væráldav oadtjop gånnå juohkkahasj le lådje ietjas guojmmealmatjij vuosstij, jali soajttá gus mierkkit juojddá ietján ?
Ipmil háliida ahte mii buohkat galgat boahtit su lusa, son čuorvu min ja ohcá láhppon mánáidis su Bassi vuoiŋŋa bokte.
Jubmel sihtá gájka galggap sunji boahtet, ja sån mijáv gåhttju ja ietjas láhppum mánájt åhtså, ietjas Ájlis Vuojŋŋanisá baktu.
De oahpaha ja veahkeha Bassi vuoigŋa min bálvalit Ipmila, ja čilge min čállosiid – nu ahte beassat dovdat Ipmila almmálaš fámu dáppe eatnamis.
Ja de åhpat ja viehket Ájlis Vuojŋŋanis mijájt Jubmelij råhkådallat ja tjielggi midjij dav mij le tjáledum – váj bessap dåbddåt Jubmela almmelasj fámov dáppe ednamin.
Ipmila riika gal boahtá iešalddis min rohkadalakeahttá, muhto dán rohkosis mii rohkadallat ahte dat boađášii min lusa ge.
Jubmela rijkka ietjastis bådisj vájku ep råhkådalá, valla dánna råhkådallap mijá lusi aj boahtá.
Dat dáhpáhuvvá go almmálaš Áhčči addá midjiide Bassi Vuoiŋŋas, nu ahte mii oažžut árpmu oskut su bassi sátnái ja eallit su dáhtu mielde sihke dáppe dán áiggis ja dasto agálašvuođas.
Gå mijá Almenáhttje midjij ájlis Vuojŋŋanisástis vaddá vaj mij suv ármos ájlis báhkusis jáhkkep ja sujna dán ja ihkeva ájgen viessop.
š Jesus vástidii sutnje: «Mieđit dal dán !
Jesus gástašuvvo
Láhka (2009:724) našuvnnalaš unnitloguid ja unnitlogugielaid birra
Láhka (2009:724) rijkalasj unneplågoj ja unneplågogielaj birra / Fábmuj boahtá I:2010-01-01 / Gájkkásasj biejadusá
1 § Dát láhka sisdoallá njuolggadusaid našuvnnalaš unnitloguid, našuvnnalaš unitlogugielaid, hálddahusguovlluid ja rievtti birra geavahit unnitlogugielaid hálddahuseiseválddiid ja duopmostuoluid luhtte ja njuolggadusaid muhtin geatnegasvuođaid birra ovdaskuvladoaimmas ja boarrásiidfuolahusas.
1 § Dán lágan li biejadusá rijkalasj unneplågoj, rijkalasj unneplågogielaj ja tjuottjudusguovloj birra ja riektá birra unneplågogielajt ávkkit tjuottjudusfábmudagájn ja duobbmoståvlåjn, ja märrádusá muhtem välggogisvuodaj birra åvddåskåvlådåjman ja vuorrasijhuvson.
Láhka sisdoallá maid njuolggadusaid lága geavaheami čuovvuma birra.
Lágan li aj biejadusá lága adnema dåbelijtjuovvoma birra.
2 § Juvddálaččat, romálaččat, sápmelaččat, ruoŧasuopmelaččat ja duortnusleagihat leat našuvnnalaš unnitlogut Ruoŧa geatnegasvuođaid mielde mat čuvvot Eurohparáđi rámmakonvenšuvnna suoji birra našuvnnalaš unnitloguide (SÖ.
2 § Rijkalasj unneplågo li juvdára, roma, sáme, svieriksuobmelattja ja duornosliegega Svieriga välggogisvuodaj milta Europaráde rábmakonvensjåvnå hárráj rijkalasj unneplågoj suoddjima birra (SÖ.
2000:2)ja eurohpalaš njuolggadusa riikaoasse- dahje unnitlogugielaid birra (SÖ.
2000:2) ja europalasj njuolgadusá rijkadajva- jali unneplågogielaj birra (SÖ.
Giellalágas (2009:600) almmuhuvvo ahte našuvnnalaš unnitlogugielat leat suomagiella, jiddisch, meängiella, románi chib ja sámegiella.
Giellalágan (2009:600) diededuvvá rijkalasj unneplågogiela li suomagiella, jiddisj, meängiella (meänkieli), románagiella (romani chib) ja sámegiella.
3 § Hálddahuseiseválddit galget go dárbbašuvvo heivvolaš vuogi mielde juohkit dieđuid našuvnnalaš unnitloguide sin rivttiid birra dán lága mielde.
3 § Tjuottjudusfábmudagá galggi gå la dárbbo sjiehtesláhkáj diededit rijkalasj unneplågojda sijá rievtesvuodaj birra dán lága milta.
4 § Giellalágas (2009:600) almmuhuvvo ahte stáhtas ja gielddain lea sierra ovddasvástádus suddjet ja ovddidit našuvnnalaš unnitlogugielaid.
4 § Giellalágan (2009:600) diededuvvá sebrudagán la sierra åvdåsvásstádus suoddjit ja åvddånahttet rijkalasj unneplågogielajt.
Stáhtta ja gielddat galget maid muđui ovddidit našuvnnalaš unnitloguid vejolašvuođaid doalahit ja ovdánahttit kultuvrraset Ruoŧas.
Sebrudahka galggá ietján aj åvddånahttet rijkalasj unneplågoj máhttelisvuodajt anodit ja åvdedit kultuvrasa Svierigin.
Mánáid ovdáneapmi kultuvrralaš identitehtas ja geavaheapmi iežas unnitloguielas galgá erenoamážit ovddiduvvot.
Mánáj kultuvralasj identitehta åvdedibme ja unneplågogielasa ávkkim galggá sierraláhkáj åvddånahteduvvat.
5 § Hálddahuseiseválddit galget addit našuvnnalaš unnitloguide vejolašvuođa váikkuheapmái jearaldagain mat gusket sidjiide ja nu guhkás go lea vejolaš ráđđádallat unnitloguid ovddasteddjiiguin dakkár jearaldagain.
5 § Tjuottjudusfábmudagá galggi rijkalasj unneplågojda vaddet máhttelisvuodav bájnatjit ássjijn ma sidjij guosski ja guhkás máhttelis rádedit unneplåhkoåvdåstiddjij dakkár ássjijn.
Hálddahusguovllut
Tjuottjudusguovlo
6 § Hálddahusguovlun suomagiela várás oaivvilduvvojit gielddat Botkyrka, Eskilstuna, Jiellevárre, Hallstahammar, Haninge, Haparanda, Huddinge, Håbo, Giron, Köping, Bájil, Sigtuna, Solna, Stockholm, Södertälje, Tierp, Upplands Väsby, Upplands-Bro, Uppsala, Älvkarleby, Österåker, Östhammar ja Övertorneå.
6 § Tjuottjudusguovllon suomagiellaj li kommuvna Botkyrka, Eskilstuna, Váhtjer, Hallstahammar, Haninge, Haparanda, Huddinge, Håbo, Giron, Köping, Bájil, Sigtuna, Solna, Stockholm, Södertälje, Tierp, Upplands Väsby, Upplands-Bro, Uppsala, Älvkarleby, Österåker, Östhammar ja Övertorneå.
Hálddahusguovlun meängiela várás oaivvilduvvojit gielddat Jiellevárre, Haparanda, Giron, Bájil ja Övertorneå.
Tjuottjudusguovllon meängiellaj li kommuvna Váhtjer, Haparanda, Giron, Bájil ja Övertorneå.
7 § Eará gielddat go dat mat almmuhuvvojit 6 § sáhttet maŋŋel almmuheami oažžut gullat hálddahusguvlui suomagiela, meängiela dahje sámegiela várás.
7 § Ietjá kommuvna gå ma diededuvvi 6 § máhtti diededime maŋŋela bessat suomagiela, meängiela jali sámegiela tjuottjudusguovlluj.
Mearrádus ahte okta gielda galgá oažžut gullat ovtta hálddahusguvlui váldo ráđđehusas.
Märrádusáv vaj kommuvnna galggá tjuottjudusguovlluj oadtjot bessat, váldeduvvá ráddidusás.
Ráđđehus oažžu mearridit njuolggadusaid dakkár eaktodáhtolaš searvama birra hálddahusguvlui.
Ráddidus oadtju biejadusájt tjuottjudusguovlluj diededit dakkár iesjmiedogis säbrrama birra.
8 § Ovttaskasain lea riekti geavahit suomagiela, meängiela ja sámegiela iežaset njálmmálaš ja čálalaš oktavuođain ovttain hálddahuseiseváldiin man geográfalaš doaibmaguovlu ollát dahje muhtin muddui oktiivástida unnitlogugiela hálddahusguovlluin.
Riektá suomagielav, meängielav ja sámegielav fábmudagájn ávkkit 8 § Aktugattjajn la riektá suomagielav, meängielav ja sámegielav ávkkit ietjasa njálmálasj ja tjálalasj aktavuodajn tjuottjudusguovlujn man geográfalasj doajmmabájkke ållåsit jali muhtem mudduj aktan gullu unneplågogiela tjuottjudusguovlujn.
Dát lea gustojeaddji áššiin main ovttaskas lea oassebealli dahje sadjásaš oassebeallái, jus áššis lea oktavuohta hálddahusguovlluin.
Dat gullu ássjijda gånnå aktugasj la oassebielle jali oassebiele sadjásasj, jus ássjen la tjuottjudusfábmudahkaj tjanos.
Jus ovttaskas geavaha suomagiela, meängiela dahje sámegiela dakkár áššis, de lea eiseválddis geatnegasvuohta addit njálmmálaš vástádusa seamme gillii.
Jus aktugasj suomagielav, meängielav jali sámegielav ávkki dakkár ássjen, la fábmudahka vielggen njálmálasj vásstádusáv sämmi giellaj vaddet.
Ovttaskasain mat váillahit juridihkalaš veahki lea dasa lassin riekti jus gáibidit oažžut čálalaš jorgalusa mearrádusas ja mearrádusákkain suomagillii, meängillii ja sámegillii.
Aktugattjajn gejn ij la juridijkalasj viehkke, la vil riektá ádnoma maŋŋela oadtjot tjálalasj jårggålimev ássje märrádusás ja märrádustjielggimis suomagiellaj, meängiellaj ja sámegiellaj.
Eiseváldi galgá maid muđui rahčat váldit vuoste ovttaskasaid dáidda gielaide.
Fábmudahka galggá ietján aj rahtjat aktugattjajt ietjasa giellaj duosstot.
9 § Olggobealde hálddahusguovllu lea ovttaskasain riekti geavahit suomagiela, meängiela ja sámegiela njálmmálaš ja čálalaš oktavuođain hálddahuseiseválddiid áššiin main ovttaskas lea oassebealli dahje sadjásaš oassebeallái, jus ášši sáhttá gieđahallojuvvot bargoveagas mii hálddaša unnitlogugiela.
9 § Tjuottjudusguovlo ålggolin la aktugattjajn riektá suomagielav, meängielav ja sámegielav ávkkit njálmálasj ja tjálalasj aktavuodajn tjuottjudusfábmudagáj ássjijn gånnå aktugasj la oassebielle jali oassebiele sadjásasj, jus ássje máhttá giehtadaláduvvat barggijs gudi unneplågogielav bukti.
10 § Ovttaskasain lea álo riekti geavahit suomagiela ja sámegiela sin čálalaš oktavuođain Riikkabeaivvi áššeolbmáiguin.
10 § Aktugattjajn la agev riektá suomagielav ja sámegielav ávkkit tjálalasj aktavuodajn Rijkabiejve oahttsij.
Dat seamme lea gustojeaddji ovttaskasaid oktavuođaiđe Vuoigatvuođakánsleriin, Oadjohálddahusain, Vearrodoaimmahagain ja Vealahanáittardeddjiin áššiin main ovttaskas lea oassebealli dahje sadjásaš oassebeallái.
Dan láhkáj la aj aktugattjaj tjálalasj aktavuodajn Justitiekanslerijn, Oadjodåjmadagájn, Värrofábmudagájn ja Nuppástimoahttsijn (DO) ássjijn gånnå aktugasj la oassebielle jali oassebiele sadjásasj.
11 § Hálddahuseiseválddit galget doaibmat dan ovdii ahte gávdno bargoveahka mas lea máhttu suomagielas, meängielas ja sámegielas gos dát dárbbašuvvo ovttaskasaid oktavuođain eiseválddiin.
11 § Tjuottjudusfábmudagá galggi barggat vaj bargge gávnnuji gudi suomagielav, meängielav ja sámegielav máhtti gå la dárbbo aktugattjaj aktavuodajn fábmudagájn.
12 § Hálddahuseiseválddit ožžot mearridit sierra áiggiid ja sierra báikki vuosteváldit guossin ovttaskasaid mat ságastit suomagiela, meängiela ja sámegiela, ja maid doallat sierra telefonáiggiid.
12 § Tjuottjudusfábmudagá oadtju mierredit sierra ájgijt ja sierra sajev duostutjit guossididdje aktugattjajt gudi suomagielav, meängielav ja sámegielav ságasti, ja sierra telefåvnnåájgijt adnet.
Riekti geavahit suomagiela, meängiela ja sámegiela duopmostuoluin
Riektá suomagielav, meängielav ja sámegielav duobbmoståvlåjn ávkkit
Dat gii lea oassebealli dahje sadjásaš oassebeallái vuoigatvuođaáššis dahje áššis leanarievttis, diggerievttis, gittaopmodatduopmostuolus, birasduopmostuolus dahje mearrariekteduopmostuolus mas lea duopmoguovlu mii ollát dahje muhtin muddui oktiivástida gielddaiguin Jiellevárre, Haparanda, Giron, Bájil ja Övertorneå lea riekti geavahit suomagiela dahje meängiela vuoigatvuođaášši dahje ášši gieđahallamis, jus vuoigatvuođaáššis dahje áššis lea oktavuohta muhtin dáiguin gielddaiguin.
13 § / Ådå namádissa X § U:2009- Oassebielen jali oassebiele sadjásasattjan la riektá riektáássjen jali ássjen, lenariektá, diggeriektá, gittaåbmudakduobbmoståvlå, birásduobbmoståvlå jali jávrreriektáduobbmoståvlå lunna duobbmogievlijn, mij ållåsit jali muhtem mudduj aktan gullu kommuvnaj Váhtjer, Haparanda, Giron, Bájil ja Övertorneå, suomagielav jali meängielav ávkkit riektáássje jali ássje giehtadaládijn, jus riektáássjen jali ássjen la tjanos soabmásij dájs kommuvnajs.
Dat seamme lea gustojeaddji sámegillii duopmostuolus duopmoguovlluin mii ollát dahje muhtin muddui oktiivástida gielddaiguin Árjepluovve, Jiellevárre, Jåhkåmåhkke dahje Giron, jus vuoigatvuođaáššis dahje áššis lea oktavuohta muhtin dáiguin gielddaiguin.
Dan láhkáj aj sámegiella dakkár duobbmoståvlån duobbmogievlijn mij ållåsit jali muhtem mudduj aktan gullu kommuvnaj Árjepluovve, Váhtjer, Jåhkåmåhkke jali Giron, jus riektáássjen jali ássjen la tjanos soabmásij dájs kommuvnajs.
Riekti geavahit suomagiela, meängiela ja sámegiela siskkilda maid daid duopmostuoluid gosa duopmu dahje mearrádus vuoigatvuođaáššis dahje áššis mii oaivvilduvvo vuosttaš oasis váidojuvvo.
Riektá ávkkit suomagielav, meängielav ja sámegielav aj gåbttjå duobbmoståvlåjt gåsi duobbmo jali märrádus riektáássjen jali ássjen mij javladuvvá vuostasj biehken gujddiduvvá.
13 § / Boahtá fápmui:2010-02-15 /
13 § / Fábmuj boahtá I:2010-02-15 / Oassebielen jali oassebiele sadjásasattjan la riektá riektáássjen jali ássjen tjuottjudusriektá, diggeriektá, gittaåbmudakduobbmoståvlå, birásduobbmoståvlå jali jávrreriektáduobbmoståvlå lunna duobbmogievlijn, mij ållåsit jali muhtem mudduj aktan gullu kommuvnaj Váhtjer, Haparanda, Giron, Bájil ja Övertorneå, suomagielav jali meängielav ávkkit riektáássje jali ássje giehtadaládijn, jus riektáássjen jali ássjen la tjanos soabmásij dájs kommuvnajs.
(Láhka 2009:857)
(Láhka 2009:857).
14 § Riekti geavahit suomagiela, meängiela dahje sámegiela vuoigatvuođaáššiin dahje áššiin duopmostuoluin 13 § mielde siskkilda rievtti guođđit áššebáhpiriid ja čálalaš duođaštusa dán gillii, rievtti oažžut áššebáhpiriid mat gullet vuoigatvuođaáššái dahje áššái njálmmálaččat jorgaluvvon dán gillii ja rievtti njálmmálaš šiehtadallamis duopmostuolus dán giela ságastit.
14 § Riektá ávkkit suomagielav, meängielav ja sámegielav riektáássjijn jali ássjijn duobbmoståvlåjn 13 § milta gåbttjå riektáv ássjetjállagijt ja tjálalasj duodastusájt vaddet dan giellaj, riektáv oadtjot dajt ássjetjállagijt ma riektáássjáj jali ássjáj gulluji njálmálattjat jårggåluvvat dan giellaj ja riektá njálmálasj sjiehtadallamij duobbmoståvlå åvdån sáhkadit dav gielav.
Duopmostuollu galgá jorgalit áššebáhpiriid ja čálalaš duođaštusa ruoŧagillii, jus ii leat čielgasit dárbbašmeahttun.
Duobbmoståvllå galggá ássjetjállagijt ja tjálalasj duodastusáv dárogiellaj jårggålit, jus ij vuojnunagi la dåssjen.
Duopmostuollu galgá maid muđui rahčat geavahit unnitlogugiela iežas oktavuođain oassebeliin dahje su sadjásaččain.
Ietján galggá duobbmoståvllå aj rahtjat unneplågogielav ávkkit aktavuodajn oassebielijn jali oassebiele sadjásattjajn.
Visot vuoigatvuođaáššiin ja áššiin mat gullet riektái geavahit suomagiela, meängiela dahje sámegiela duopmostuoluin 13 § mielde lea oassebealis dahje oassebeali sadjásaččas gii váillaha juridihkalaš veahki riekti jus gáibiduvvo oažžut duopmomearrádusa ja duopmoákkaid dahje mearrádusa ja mearrádusákkaid čálalaččat jorgaluvvon dán gillii.
Gájkka riektáássjijn jali ássjijn ma gåbtjåduvvi riektás suomagielav, meängielav ja sámegielav duobbmoståvlåjn ávkkit 13 § milta la oassebielen jali oassebiele sadjásattjan gänna ij la juridijkalasj viehkke, riektá oadtjot jårggålum duobmov ja duobbmooarev jali märrádusáv ja märrádustjielggimav tjálalattjat dan giellaj gå ádnu.
15 § Dat gii hálida geavahit suomagiela, meängiela dahje sámegiela vuoigatvuođaášši dahje ášši gieđahallamis duopmostuolus 13 § mielde galgá gáibidit dan vuoigatvuođaášši dahje ášši álggaheami oktavuođas dahje vuosttaš gearddi go oassebealli galgá cealkit vuoigatvuođaáššis dahje áššis.
15 § Gut sihtá suomagielav, meängielav jali sámegielav riektáássje jali ássje giehtadaládijn duobbmoståvlån ávkkit 13 § milta galggá dav ádnot gå riektáássje jali ássje álgaduvvá jali vuostasj bále oassebielle galggá riektáássjen jali ássjen moalgedit.
Gáibádus oažžut jorgalusa 14 § goalmmát oasi mielde galgá dahkkot vahku siste maŋŋel go duopmu dahje mearrádus dieđihuvvo, jus dakkár gáibádus ii leat dahkkon ovdal vuoigatvuođaášši dahje ášši gieđahallamis.
Jårggålimánulvisáv 14 § goalmát biehke milta galggá vahko sinna ádnot dat rájes gå duobbmo jali märrádus la diededuvvam, jus dakkár ánulvisáv ij la åvdebut ádnum riektáássje jali ássje giehtadaládijn.
Jus gáibádus geavahit unnitlogugiela dahje oažžut jorgalusa dahkko maŋŋel dan mii boahtá ovdan vuosttaš ja nuppi oasis, de dat oažžu hilgojuvvot.
Jus ánulvis unneplågogielav jali jårggålimev ávkkit, ánoduvvá maŋebut gå mij vuostasj ja nuppát biehkijn javladuvvá de oadtju hilgoduvvat.
Dakkár gáibádus oažžu maid hilgojuvvot jus lea čielggas ahte das lea heivemeahttun ulbmil.
Dakkár ánulvisáv aj oadtju hilggot jus la vuojnunagi hiebalgahtes ulmme.
16 § Jus ovtta oassebealis dahje oassebeali sadjásaččas lea riekti geavahit suomagiela, meängiela dahje sámegiela riektegeavvamis, de galgá dulka geavahuvvot riektegeavvanlága 5 kapihttala 6 ja 8 §§ ja 33 kapihttala 9 § mielde ja hálddahusproseassalága (1971:291) 50 ja 52 §§ mielde.
16 § Jus oassebielen jali oassebiele sadjásattjan la riektá suomagielav, meängielav ja sámegielav gierregin ávkkit, galggá dålkkå gåhtjoduvvat märrádusáj milta 5 kap. 6-8 §§ och 33 kap. 9 § gierrekbálkan ja 50-52 §§ tjuottjudusprosässalágan (1971:291).
17 § Go okta gielda hálddahusguovllus fállá saji ovdaskuvladoibmii skuvlalága (1985:1100) 2 kapihttala, 1 ja 7 §§ mielde, de galgá gielda fállat mánáide geaid fuolaheaddjit gáibidit dan saji ovdaskuvladoibmii gos olles dahje oassi doaimmas jođihuvvo suomagillii, meängillii ja sámegillii.
17 § Gå kommuvnna tjuottjudusguovlon sajev åvddåskåvllådoajmmaj fállá 2 a kap. 1 ja 7 §§ milta skåvllålágan(1985:1100), galggá kommuvnna sajev fállat mánájda gej sujttoaddne dav rávkká åvddåskåvllådåjman gånnå ålles jali oase dåjmas li suomagiellaj, meängiellaj ja sámegiellaj.
18 § Gielda hálddahusguovllus galgá fállat dasa gii dan gáibida vejolašvuođa oažžut olles dahje osiid dan bálvalusas ja fuolahusas mii fállojuvvo boarrásiidfuolahusa rámma siskkobealde dakkár bargoveagas mii hálddaša suomagiela, meängiela ja sámegiela.
18 § Kommuvnna tjuottjudusguovlon galggá sunji gut ádnu fállat máhttelisvuodav ållåsav jali åsijt oadtjot dat fállam dievnastusás ja sujtos vuorrasijhuvso ráma sinna, barggijs gudi máhtti suomagielav, meängielav ja sámegielav.
Dat seamme lea gustojeaddji gielddaide olggobealde hálddahusguovllu, jus gielddas lea bargoveahka mas lea máhttu gielas.
Dan láhkáj la aj kommuvnajda tjuottjudusguovlo ålggolin, jus kommuvnan li bargge gudi gielav máhtti.
19 § Jus gávdnojit sierra ákkat, de oažžu ráđđehus dieđihit njuolggadusaid ahte muhtin eiseváldi ráđđehusa vuolde galgá spiehkastuvvot 8 § geavaheamis.
19 § Jus sierra oare gávnnuji oadtju ráddidus biejadusájt diededit vaj soames fábmudahka mij la ráddidusá vuolen galggá tjuoldastuvvat 8 § adnemis.
Vástideaáddji lea gustojeaddji maŋŋel ráđđehusa fápmudeami leanadiggái ja gildii go lea sáhka gielddalaš eiseválddiin.
Sämmiláhkáj la aj lánndadikkijda ja kommuvnajda ráddidusá fábmodime maŋŋela ássjijn ma kommuvnnafábmudagájda guosski.
20 § Hálddahuseiseválddiid geavaheapmi dán lágas galgá čuvvojuvvot.
20 § Tjuovvot galggá mak tjuottjudusfábmudagá dáv lágav anedi.
Ráđđehus dieđiha njuolggadusaid mii eiseválddiid dahje mat eiseválddit ovddasvástidit čuovvuma.
Ráddidus diedet biejadusájt makkár fábmudahka jali fábmudagá galggi dåbelijtjuovvoma åvdås vásstedit.
Dát čuovvunovddasvástádus ii mearkkaš gáržžideami bearráigeahččanovddasvástádusas mii gullá eará eiseválddiide.
Dat dåbelijtjuovvomåvdåsvásstádus ij ietjá fábmudagáj gähttjoåvdåsvásstádusáv unneda.
21 § Eiseváldi čuovvunovddasvástádusain galgá dasa lassin bagadallama, diehtojuohkima ja seammasullasaš doaimma bokte veahkehit eará hálddahuseiseválddiid lága geavaheami oktavuođas.
21 § Fábmudahka manna la åvddålijtjuovvomåvdåsvásstádus galggá aj rádevaddema, diededime ja sjimugis dåjmaj baktu viehkedit ietjá tjuottjudusfábmudagájt lága adnemijn.
Sámi máilmmiárbebáiki Várjjagis / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sáme væráltárbbeduobddák Varangerin / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Sámi máilmmiárbebáiki Várjjagis
Sáme væráltárbbeduobddák Varangerin
Sámi historjá, ja dan ovdahistorjá, lea hábmen dan eanadaga mas mii eallit ja man mii geavahit.
Sáme histåvrrå, ja dan åvddåhiståvrrå, le vuododam duobddágijda gånnå viessop ja majt adnep.
Ii leat álo áicat dan, go min vássánáiggi olbmuid luottat dávjá leat oassin luonddus.
Muhttijn máhttá liehket gássjelis dav vuojnnet, gå luotta dålusj ulmutjijs álu vuojnnuji oassen luondos.
Go mii oahppat mo eanadaga galgá lohkat, de leahkkasa midjiide buohkaide historjágirji.
Valla máhtudahka gåktu luondov låhkåt, rahpá histåvrrågirjev massta divna máhtti oadtjot oasev.
Muhtun sajiin leat ovddeš olbmuid luottat čielgaseappot ja riggáseappot go eará sajiin.
Muhtem bájkijn li luotta ulmutjijs ienep tjielggasa ja valjes gå ietjá sajijn.
Ja dušše fal muhtumin leat olbmot min ovdal, luonddu veagas ja searválagaid, hábmen kulturmuittuid ja eanadagaid mat ánssášit saji UNESCO máilmmiárbelistui go dain lea erenoamáš ja oppamáilmmálaš árvu.
Ja sierra dilijn li ulmutja mijá åvddåla, aktan luondujn ja nubbe nuppijn, dahkam kulturmujtojt ja duobddágijt ma ánssidi sajev UNESCOa væráltárbbelistan gå daj li ” sierralágásj ja almulasj árvvo ”.
Ovdamearkan leat báktesárgumat Álttás, mat ožžo máilmmiárbestáhtusa 1985:s.
Akta buojkulvis le báktesárggoma Altan, ma oadtjun væráltárbbestáhtusav jagen 1985.
Nubbi áidnalunddot báiki lea Ceavccageađgi Unjárgga gielddas.
Ietjá sierralágásj sadje le Ceavccageađgi / Mortensnes Unjárga suohkanin.
Dáppe vuhtto 12000 jagi ássan, dáppe lea eahpitkeahttá ovdal kristtalašvuođa stuorámus sámi hávdesadjeguovlu, dáppe leat bálvvosbáikkit ja bassi eanadathámit, ja dáppe lea vuolgán rikkes máinnastanárbevierru.
Dánna li luotta årromis 12000 jagij tjadá, dánna le buohtastahtek stuorámus sáme ráhposadje åvddårisstalasj ájges, dánna li værrodimsaje ja ájlis luonndoásadusá, ja dássta boahtá boandás sáme subtsastallamdáhpe.
Ceavccageađggis lea sámi vássánáigi ja luonddu ja kultuvrra gaskasaš nana ovttasdoaibman čohkkejuvvon oktilis muitalussan.
Ceavccageađgin / Mortensnesan le sáme dålusjájgge ja nanos aktisasjvuohta luondo ja kultuvra gaskan aktidum avtatraják subttsasij.
Guovllu hálddaša Sámediggi ovttas Várjjaga Sámi Museain, ja dat lea láhččojuvvon álbmogii.
Duobddák háldaduvvá Sámedikkes aktisasjbargujn Varangera sáme museajn, ja le hiebadahtedum gæhttjijda.
Sámediggi lea máŋga jagi ovttasbargan Unjárgga gielddain, ja Finnmárkku fylkkagieldda ja Sámi parlamentáralaš ráđi vehkiin, oččodit Ceavccageađggi árvvoštallojuvvot nammadeami máilmmiárbelistui.
Sámedigge le aktan Unjárga suohkanijn, ja dårjajn Finnmárko fylkkasuohkanis ja Sáme parlamentáralasj rádes, moadda jagij tjadá aktisattjat barggam oadtjot Ceavccageađgiv / Mortensnesav árvustaládum væráltárbbelisstaj.
2011 rájes lea nammaduvvon áššedovdijoavku bargan dáinna áššiin.
Jages 2011 le juogos nammadum ássjediehttijs jådedum dáv bargov.
Joavku lea dál loahpaheamen barggus.
Juogos le dal hiejttemin bargostis.
Dan loahppacealkámuš lea ahte Ceavccageađggi berre árvvoštallat ovttas golmmain eará kulturmuitoguovlluin Várjjagis.
Sij li tjoahkkájgæssám Ceavccageađgi / Mortensnes viertti gehtjaduvvat aktan gålmmå ietjá kulturmujttosajijn Varangerin.
Dat leat iešguđet láhkai gáibideamen resurssaid ja čilgemin Várjjaga rikkes ovdahistorjjá.
Dá oassálassti iesj guhtik láhkáj tjielggitjit luohkko gájbbádusájt ja Varangera boandás åvddåhiståvråv.
Várnjárggas ja muotkkis gaskal Várnjárgga ja Deanu leat erenoamáš ollu bázahasat mat duođaštit goddebivddu, sihke bivdorokkit ja vuopmanat.
Várnjárgga ja ájtte Várangervuona ja Dæno gaskan le sierraláhkáj boanndá luottajs gåddebivddemis, sihke bivddoråkkijs ja gárdijs.
Dain lea Gollevárri Deanu gielddas ja Noiddiidčearru Báhcavuona gielddas hui erenoamážat.
Sierraláhkáj ájnnasa li Gållevárre Dæno suohkanin ja Noidiidčearru / Kjøpmannskjølen Bátjávuona suohkanin.
Golleváris leat čuđiid mielde bivdorokkit oktilis vuogádagas.
Gålleváren li tjuohte bivddoråkke avtatraják systeman.
Dáppe leat maid Várjjaga sápmelaččaid čakčabivdima duktásajit, áigemeroštallojuvvon gaskal 12- ja 1400 m. Kr. Noiddiidčearus leat máŋggaid kilomehteriid vuopmanat mat dolvot gierdogárddiide.
Dánna li aj gábmásaje Varangersámij tjaktjabivddemsajijs, biejvvidum gaskan jagijda 12- ja 1400 Kr. m.. Noidiidčearron / Kjøpmannskjølan li kilomehtara ja kilomehtara gárdijs giergijs mij doalvvu gárddáj.
Goappašiid guovlluin leat maid ollu čilat ja biergočiegát.
Goappátjijn guovlojn li ållo vuohtjemsaljo ja bierggotjiehkama.
Vuopmanhápmi, mat sáhttet leat geavahuvvon guhkes áiggi ovdahistorjjá áigodagain, čujuha ovddasguvlui áiggis ja miellagiddevaš oktavuođaide gaskal goddebivddu ja boazodoalu.
Gárdij hábme, ma li soajttá anedum guhkep ájggegávdajn dålen, vuosedi åvddålijguovlluj ja geldulasj aktijvuodajda gåddebivddema ja ællosujto gaskan.
Dán guovtti bivdoguovlluide lassin lea stuorra duktásadjeguovlu Ruovdenjunlovttas Unjárgga gielddas, gos leat nu ollu go 90 duktásaji áigodagas gaskal 3 ja 4000 jagi o.Kr., evttohuvvon váldojuvvot mielde.
Duodden dájda bivddemduobddágijda li oajvvadum duoddit Ruovdenjunjluovtav / Gropbakkengav Unjárga suohkanin gånnå li moadda goahtesaje, gitta 90 goahtesaje jagijs 3 ja 4000 Kr. å.
Dát golbma guovllu leat ovttas Ceavccageđggiin Várjjatvuona sápmelaččaid boares geavahan- ja ássanguovllus, mas lea vuolgán oktasašnamma Várjjat Siidda máilmmiárbebáiki.
Dá gålmmå guovlo li aktan Ceavccageađgi / Mortensnesajn varangersámij dålusj adno- ja årromguovlo, dassta aktisasjnammaVárjjat Siidaværáltárbbesadje.
Barggu oktavuođas leat lágiduvvon álbmotčoahkkimat guoskevaš gielddain, ja gielddaid politihkkanjunnošat leat addán positiiva ruovttoluottadieđuid.
Bargadahttijn li tjadáduvvam álmmuktjåhkanime guoskaduvvam suohkanij, ja suohkana politihkalasj jådedibme le vaddám positijvalasj diededimijt.
Maiddái guoskevaš orohagain leat čájehan buorredáhtu.
Aj tjærojs li signála buore.
Vurdojuvvo ahteVárjjat Siidaboahtá mielde tentatiiva listui dán jagi, ja ahte nammadanproseassa máilmmiárbelistui álggahuvvo fargga.
Várjjat Siidavuordedahtte boahtá Vuona båddåsasj lisstaj dá jage, ja barggo nominasjåvnnåprosessajn væráltárbbelisstaj ruvva álgaduvvá.
Dalle lea maid áigi gielddaide ja earáide dahkat formálalaš mearrádusaid das ahte sii dorjot prošeavtta.
De boahtá ájgge gå suohkana ja iehtjáda formálalattjat viertti mierredit jus sihti prosjevtav doarjjat.
Várjjat Siidalea muitalus 12 000 jagi eallinfámolaš bivdima ja guolásteami birra Várjjagis, mo goddebivdu rievddai boazodoallun, ja dan birra go eanadoallu bođii lassiealáhussan, ja olbmui ja luonddu gaskavuođaid birra.
Várjjat Siidale subtsas dan iellemfámo birra mij le læhkám viejddemin, bivddemin ja guollimin Varangerin 12 000 jagij tjadá, gasskamutton gåttebivddema ja ællosujto gaskan, dalloj gå smáv ednambarggo váldeduváj duoddeæládussan, ja aktijvuodaj ja aktisasjbargo birra ulmutjij ja luondo gaskan.
Dat lea maid muitalus oskku ja kosmologiija birra, rievdadusaid birra áiggi mielde ja dan birra mii čatná vássánáiggi dálááigái.
Le aj subtsas åsko ja kosmologija birra, rievddamij birra ájgij tjadá ja dan birra mij tjadná dålusjájgev ja dálásjájgev.
Dan álgaga duogábealde ahte oažžut saji máilmmiárbelistui, lea dat háliidus ahte máilbmi galgá beassat muosáhit daid kulturhistorjjálaš árvvuid maid mii atnit árvvus, ja ahte dakkár fuomášumis galget leat positiiva váikkuhusat báikegottiide ja geavaheddjiide.
Mij álgadij bargov dáv duobddágav væráltárbbelisstaj åttjudit lej sávadus værált galggá oasev oadtjot daj kulturhiståvrålasj árvojs majt mij nav árvon adnep, ja dákkir berustibme galggi vaddet positijvalasj vájkkudusájt bájkálasj sebrudahkaj ja addnijda.
Sámedikkis leat stuorra vuordámušat dasa maid sámi máilmmiárbebáiki Várjjagis sáhttá mearkkašit, sihke máhttui, áddejupmái, muosáhussii, kulturovdanbuktimii ja ealáhusovddideapmái.
Sámedikken li stuorra vuorddemusá árvvuj sáme væráltárbbesajes Varangerin, mij guosská máhtudagáv, dádjadusáv, muossádimev, kulturdåjmadimev ja æládusåvddånimev.
Máilmmiárbelistui beassan addá alla árvvu, muhto mielddisbuktá maiddái geatnegasvuođaid.
Tjáledibme væráltárbbelisstaj vaddá alla stáhtusav, valla merkaj aj vælggogisvuodajt.
Geavaheddjiidberoštusaid ja geavahanmáhtu vuhtiiváldin ja buorre ovttasbargu gielddaiguin, ealáhusberoštusaiguin, geavaheaddjiorganisašuvnnaiguin ja eará kultureiseválddiiguin lea hui deaŧalaš.
Le ájnas vieledusájn addneberustimijda ja addnemáhtudagájda ja aj buorre aktisasjbargujn suohkanij, æládusberustiddjij, addneorganisasjåvnåj ja ietjá kulturmujttooajválattjaj.
Sámedikkis leat stuorra vuordámušat daidda positiiva váikkuhusaide mat bohte go Ceavccageađgi beassá mielde UNESCO máilmmiárbelistui.
Sámedigge le mielos daj positijvalasj vájkkudusájda jus Ceavccageađgi / Mortensnes boahtá UNESCOa væráltárbbelisstaj.
Háliida digaštalla rasismma váikkuhusaid / SáNuL / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Sihti rasisma vájkkudusájt dagástallat / SNPN / Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Háliida digaštalla rasismma váikkuhusaid
Sihti rasisma vájkkudusájt dagástallat
Sámi Parlamentáralaš Ráđđi ja Norgga bealde Sámediggi lágidit nuoraidkonferánssa miessemánu 31. b. – geassemánu 2. b. 2013 olggobealde Oslo.
Sáme Parlamentáralasj Ráde ja Vuona Sámedigge ásadi nuorajkonferánsav moarmesmáno 31. biejves – biehtsemáno 2. bæjvváj 2013 Oslo ålggolin.
Konferánssa fáddán lea juohkebeairasisma.
Konferánsa fáddan le árkkabiejvverasissma.
Sámedikki Nuoraidpolitihkalaš Lávdegoddi (SNPL) lea konferánssa lágideaddjin, ja háliida čalmmustahttit hástalusaid juohkebeairasismma oktavuođas, mo sáhttá dustet rasismma ja dan váikkuhusaid.
Sámedikke Nuorajpolitihkalasj Nammadus (SNPN) konferánsav guossodi, ja sihti árkkabiejvverasisma hásstalusájt dættodit, gåktu máhttá rasismav ja dan vájkkudusájt giehtadallat.
- Muhtumin mii nuorra sápmelaččat gártat dakkár dillái ahte eat dieđe maid galgat vástidit ja boađus lea ahte mii šaddat olle álbmoga ovddasteaddjin.
- Mij nuorra sáme álu virddup dilijda gånnå ep rat diede majt galggap javllat ja sjaddap ålles álmmuga ambassadørran.
Go čuoččuhusas čuovgá čađa ahte dat lea rasisttalaš dahje gažaldat jerrojuvvo hárdin dihtii, de sáhttá leat váttis diehtit maid ja mo galgá vástidit.
Gå muhtem tjuottjodusá ájggomus le rasistalasj jali gå juojddáv gatjádi suhtadittjat, de soajttá liehket gássjel diehtet majt ja gåktu galggá vásstedit.
Konferánssas galgat hárjehallat dasa geavatlaš hárjehallamiid ja workshops bokte, mii galgat oahppat iežamet vuoigatvuođaid birra suorggi áššedovdiin.
Konferánsa aktijvuodan galggap dáv hárjjidallat praktihkalasj hárjjidimij ja workshopaj baktu, galggap aj ietjama riektáj birra oahppat dáj ássjij ássjediehttijs.
Vuosttaš lávki buori digaštallamii lea máhttu, čilge Sagka Marie Danielsen, SNPL jođiheaddji.
Vuostasj lávkke buorre argumentajda le máhtti, tjielggi SNPN jådediddje Sagka Marie Danielsen.
Konferánsa álgá bearjadaga miessemánu 31. b. dii. 14.00 Quality Hotel Olavsgaard:s olggobealde Oslo ja loahpahuvvo sotnabeaivvi geassemánu 2. b..
Konferánssa álggá bierjjedagá moarmesmáno 31. biejve kl.. 14:00 Quality Hotel Olavsgaardan Oslo ålggolin ja låhpaduvvá sådnåbiejve biehtsemáno 2. biejve.
SNPL jođiheaddji vuordá sullii 50 oassálasti gaskal 16 ja 30 jagi Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas konferánsii.
SUPU-jådediddje árvvet sulle 50 oassálasste gasskal 16 ja 30 jage Vuonas, Svierigis, Suomas ja Ruossjas sjaddi konferánssaj sæbrrat.
Son ávžžuha buot berošteddjiid dieđit konferánsii.
Sån hasot gájkajt gudi berusti sæbrrat.
- Juohkebeairasisma lea fáddá man lea deaŧalaš digaštallat ja mii sávvat ahte DON searvvat ja muitalat iežat vásáhusaid ja oainnuid, cealká Sagka Marie Danielsen loahpas.
- Árkkabiejvverasissma le tiebmá mij le ájnas dagástallat ja sávav DÅN boadá ietjat vásádusáj ja vuojnoj oassálastá, låhpat Sagka Marie Danielsen.
Eanet dieđuid konferánssa birra:
Ienep diedo konferánsa birra:
Dieđihanáigemearri: miessemánu 15. b..
Diededime ájggemierre: moarmesmáno 15. biejve.
Bures boahtin Raavrevijhke / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Buorisboahtem Raavrevijhke / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Bures boahtin Raavrevijhke
Buorisboahtem Raavrevijhke
Sámediggi ja Raavrevijhke tjielte vuolláičállet ovttasbargošiehtadusa guovttegielatvuođa birra.
Sámedigge ja Raavrevijhke suohkan vuollájtjálli aktisasjbarggosjiehtadusáv guovtegielakvuoda gáktuj.
– Lean hui ilus go Raavrevijhke tjielte háliida leat mielde ovddideamen lullisámegiela, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
– Viehka ávvusav gå Raavrevijhke suohkan sihtá oassálasstet oarjjelsámegielav åvddånahttet ja åvdedit, javllá rádeájras Ellinor Marita Jåma.
Raavrevijhke lea Jåma ruovttusuohkan.
Raavrevijhke le Jåma sijddasuohkan.
Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat logi suohkaniin ja njeljiin fylkkasuohkaniin.
Sámedikken li aktisasjbarggosjiehtadusá lågij suohkanij ja nieljij fylkkasuohkanij.
Šiehtadus Raavrevijhke suohkaniin vuolláičállojuvvui čoahkkimis gaskal Sámedikki, suohkaniid ja fylkkasuohkaniid ovttasbargošiehtadusaid čuovvoleami oktavuođas.
Raavrevijhke suohkana sjiehtadus vuollájtjáleduváj gå Sámedigge, suohkana ja fylkkasuohkana æjvvalin aktisasjbarggosjiehtadusájt tjuovvolit.
- Suohkanat ja fylkkasuohkanat leat deaŧalaččat sámegiela ovddidanbarggus.
- Suohkana ja fylkkasuohkana li ájnnasa gå galggá sámegielav åvddånahttet.
Danne mii leat ilus go suohkanat ja fylkkasuohkanat váldet ovddasvástádusa das ahte sámegiella galgá leat ealli giellan maiddái boahtteáiggis.
Danen lip viehka ávon gå suohkana ja fylkkasuohkana åvdåsvásstádusáv válldi váj sámegiela galggi ielle giela boahtteájgijda aj.
Sámedikki mihttomearri lea ahte ovttasbargošiehtadusat galget leat reaidun buori gulahallamii ja ovttasbargui sámegielain.
Sámedikke ulmme le aktisasjbarggosjiehtadusá galggi ræjddon buorre guládallamij ja aktisasjbargguj sámegiela vuoksjuj.
Das maid mii válljet odne dahkat, lea mearkkašupmi sámegielaid boahtteáigái, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Majt uddni válljit mierkki juojddáv sámegielaj boahtteájggáj, javllá rádeájrasEllinor Marita Jåma.
Sámegiela hálddašanguovllus lea sámegiella ja dárogiella ovttadássásaš gielat.
Sáme giellaháldadimguovlon li sáme- ja dárogiela avtaárvvusasj giela.
Dat mearkkaša ahte buohkain lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusaid sámegillii go sii váldet oktavuođa suohkaniin dahje eará almmolaš etáhtaiguin.
Dat mierkki juohkkahattjan le riektá sámegiellaj dievnastuvvat gå válldá aktijvuodav suohkanijn ja ietjá almulasj ásadusájn.
Eanet dieđuid addá ráđđálahttu Ellinor Marita Jåma, + 47 916 13 460
Ienep diedo:Rádeájras Ellinor Marita Jåma, + 47 916 13 460