pere/sami_parallel huggingface dataset:
Earenoamážit sáhttá oahppoplána sámi momeanttaid čađahit sámegilli.
Sierraláhkáj sáme momenta oahppoplánan máhtti dagáduvvat sámegiellaj
Lea ávkkálaš bargat rehkenastimin vuođđudeaddji gálgan ja matematihkain sámegillii, nugomat hivvodaga, hámi, sajádaga ja veardádaddama.
Ávkálsj le barggat riekknimijn vuodotjehpudahkan ja matamatihkajn sábmáj, duola degu stuorrudahka, hábme, jåhto sajen ja buohtastahttem.
Árbevirolaš sámi rehkenastin sáhttá maiddái leat sierra fáddán.
Árbbedábálasj sáme riekknim máhttá aj tebmán.
Sámi ornamentihkka heive bures hámi ja geometriija oktavuođas.
Sáme girjos hiehpá buoragit hámen ja geometrian.
Matematihkka ja duddjon sáhttá lágiduvvot fágaidrastideaddjin.
Matematihkka ja duodje máhtteba dánna dagáduvvat fágajgasskasattjan.
Ollu luonddufágaoahpahusas sáhttá čađahit sámegillii.
Ållo luonndodakfága åhpadusás máhttá årrot sámegiellaj.
Dat bures viiddida ohppiid sátneriggodaga.
Dat ålov viehket oahppij báhkoboanndudagáv lasedit.
Dat maiddái veahkeha ohppiid atnit sámegiela máŋgga dilálašvuođain.
Viehket aj oahppijt sámástit ienep dilijn.
oktasašvuohta teorehtalaš fágain
aktisattjat teorehtalasj fágaj
Dás sáhttá leat ávkkálažžan oahppašuhttimis ođđa fáttá dárogillii.
Máhttá ávkálasj álgadit ådå temáv jali ådå ábnnasijt dárruj.
Seammás oahppašuhttit ođđa sámi doahpagiid mat gullet fáddái.
Ådå sáme moallánagá tjanádum sæmmi ábnnasij álgadi sæmmi bále.
Dasto oahpaheaddji hupmá sámegillii ja jorgala jus lea dárbbašlaš vai oahppit ipmirdit.
Dan maññela åhpadiddje sámás ja jårggål jus dárbbo le dádjadime hárráj.
Geahča eanet Øzerkas (2006-2).
Gehtja ienebu dán birra, Øzerk (2006-2).
Maiddái lea dehálaš ahte oahppit skuvlajagis buvttadit sámegielat " buktagiid " máŋggaid fágain, áinnas fágaidrasttideaddjin ja digitála.
Ájnas le aj oahppe jage tjadá dahki sámegielak ” buvtagijt ” moatten fágajn, fágajgasskasattjat ja digitálalattjat aj.
eará fágat, prošeavttat ja fáttát
ietjá fága, prosjevta ja temá
Oahppit sáhttet fágaidgaskasaččat ja/dahje prošeavttalaččat bargat sámi fáttáiguin sámegillii.
Oahppe máhtti barggat fágajgasskasattjat ja / jali prosjevtalattjat sáme temáj sábmáj.
Fáttálaš sámi-dáru sátnelisttut
temálágátja sáme-dárobáhkolista
Sátnelisttut fáttáid mielde sáhttet ráhkaduvvot ja adnot veahkkin doahpagiid- ja sániid oahppama oktavuođas.
Temálágásj báhkolista máhtti dagáduvvat viehkken moallának- ja báhkooahppamij.
Áigodahkii gullevaš gielladomeanat:
Gielladomena tjanádum ájggáj:
Sámegieloahpahus gullevaš áigodahkii
sámegielåhpadibme tjanádum ájggáj
Jus sámegiella adno oahpahusgiellan, de sámegiela atnu mearriduvvo vahku diibmoplána mielde.
Jus sámegiella aneduvvá oahppamgiellan sjaddá adno ájgev mierredit vahko tjadá tijmmaplánan.
Maiddái lea vejolaš lágidit skuvlabeaivvi nu ahte oahppit gullet sámegiela dihto áigái beaivvis, ovdamearkka dihte juohke iđida.
Máhttelis le aj organiserit skåvllåbiejvev nåv vaj oahppe iejvviji sámegielav mierredum ájgijda biejvenalluj, duola degu juohkka ideda.
Gielladomeanat mat gullet sámi govastagaide:
Gielladomena tjanádum sáme gåvåstagájda:
galbbat ja dábálaš dieđut skuvllas
galba ja ietjá almulasj diedo skåvlån
Sámi guovlluin sáhttet skuvllat galbet sámegillii sihke skuvlavistti siskkobealde ja olggobealde.
Skåvlå sáme guovlojn máhtti galbbit sábmáj, ålggon ja goaden aj.
govat
gåvå
leavga / beavdeleavga
slávggá / bievddeslávggá
Jus skuvllas eai leat sierra ráddjejuvvon gielladomeanat, de sáhttá govastagaid adnit giellamearkan.
Jus e gávnnu sierra ráddjidum gielladomena skåvlån, máhtti sáme gåvåstagá aneduvvat signállan.
Ovdamearkka dihte go beavdeleavggaža bidjá beavddi nala, de buot dáhpáhuvvá sámegilli.
Duola degu jus bievddeslávggá biejaduvvat bævddáj, máhttá dat vuosedit dálla divna galggá sámegiellaj.
Oahppit sáhttet čoahkkanit fáddáplakáhta gurrii, ja šiehttat ahte sii dušše hupmet sámegiela.
Oahppe máhtti tjåhkanit temáplakáhta birra ja såbadit ságastallam galggá sábmáj.
Gielladeaivvadeamit:
Giellatjåhkanime
giellalávgun giellabeasi rámmaid mielde
Giellalávggom, giellabiesse
Oahppit berrejit skuvlajagis oassálastit gielladeaivvademiide main njálmmálaš sámegielat gulahallan lea guovddážis.
Oahppe bierriji jage tjadá oassálasstet giellatjåhkanimijda gånnå sámegiella, njálmálasj guládallam le tjalmmusin.
Doalut:
Dahpádusá:
guovvamánu 6. beaivi
guovvamáno 6. biejvve
Ráhkkanit ja čađahit Sámi álbmotbeaivvi doaluid.
Gárvvidit ja tjadádit Sámeálmmugabiejvev.
eará doalut
ietjá ásadime
Oahppit sáhttet lágidit eará doaluid skuvlajagi mielde.
Oahppe máhtti ietjá ásadimijt skåvlåjage tjadá ásadit.
Sii sáhttet bovdet vuoras sámegielagiid fáddádiimmuide skuvllas.
Sij máhtti duola degu temátijmajda vuoras sámegielagijt gåhttjot.
Eará:
Ietján:
DVD-at sámegillii
DVD-a sámegiellaj
ovttasbargu NRK-Sámeradioin
Aktisasjbarggo NRK-sámeradioajn
sámegielat girječoakkáldagat
sáme girjjevuorkká
sámegielat sátneruvttohasat, árvádusat, govvaráiddut
sáme ruossabágo, árvvádusá, gåvvårájdo
digitála govva / video / jietna
digitála gåvå / video / jiena
Mađi eanet girjjit leat gávdnamis, dađi eanet lohket sámegillii.
Madi ienep girje li sadjihin, dadi ienep låhkåm máhttá sámegiellaj sjaddat.
Sátneruvttohasa sáhttá dihtoris ráhkadit.
Ruossabágo máhtti dagáduvvat dáhtámasjijnan.
Dasa gávdnojit nuvtta dihtorprográmmat.
Gávnnuji prográmma ma nåvku dåhkkiji aneduvvat.
Oahppit ráhkadit govvaráidduid / video teavsttain.
Oahppe dahki gåvvårájdojt / videoav tevstaj.
Dan sáhttá dahkat buot fágain.
Dáv dåhkki dahkat divna fágajn.
Filbma, speallu jna..
Filma, spela jnv..
Juoigan, sámi mánáidlávlagat, sámi musihkka, sálmmat, sámi muitalusat jna..
Juojggam sáme mánájlávla, sáme musihkka, sálma, sáme subttsasa jnv..
Sámi mánáidfilmmat ja mánáid-tv prográmmat.
Sáme mánájfilma ja prográmma mánáj-tv ’ an
Ruovttus:
Sijdan:
vánhemat, ovddasteaddjit, oarbinat, áhkut / ádját ja eará fuolkkit
æjgáda, åvdåstiddje, oarbbena, ádjá, áhko ja ietjá berraha
plánša mas lea alfabehta ja teaksta mii gullá iešguđet fáttáide sáddejuvvo oahppi mielde ruoktot man galget seaidnái darvvihit
plánsja álfábehtajn ja tevsta tjanádum duon dán tebmáj rájaduvvi sijddaj skåvlås ja gatsoduvvi siejnijda sijdan
Čilget ohppiide geainna ruovttus sáhttet sámástit.
Dagá oahppijt diedulattjan gejna sij máhtti sijdan sámástit.
Dát lea dehálaš giellaoahppanbáikin danin go váhnemat, oarbinat, ja eará fuolkkit sáhttet movttiidahttit oahppat sámegiela ja danin go oahppit sáhttet earáiguin sámástit maŋŋil skuvlaáiggi.
Dát le ájnas sadje giellaoahppamij danen gå æjgáda, oarbbena ja ietjá berraha máhtti måvtustuhttet oahppev sámegielav oahppat ja oahppe máhtti sámástit ienebuv gå ij le skåvllåájgge.
Vaikko leat ollu váhnemat geat eai ollásit hálddaš sámegiela, de eatnasat máhttet veaháš.
Juska moadda æjgáda e sámásta ållåsijt, máhtti ienemus oasse binná sámegielav.
Buohkat berrejit sámástit, beroškeahttá gielladási.
Divna vierddiji sáhkadit majt máhtti, lehkusa makkir dásen.
Sámegielat doaimmat
sámegielakdåjma
Vuogasin livččii váhnemiiguin šiehtadit ahte maiddái sii sáhtáše lágidit sámegielat doaimmaid ovttas ohppiiguin, nugomat oktii mánus.
Gæhttjala oadtjot såbadusáv æjgádij nav vaj sij aj máhtti ásadit muhtem sámegielak dåjmajt aktan oahppij, duola degu akti mánnuj.
Lea dehálaš ahte váhnemat duođai atnet fuola mánáid guovttegielat oahpahusas.
Ájnas le æjgáda garrasit oassálassti mánáj guovtagielakåhpadussaj.
olbmát
dåjma
doaimmat
girje
girjjit
spela
áigečállagat (Š, Nuorat, Samefolket)
Dagá oahppijt diedulattjan gejna sij máhtti sámástit.
aviissat (Ávvir, Ságat, Snåsningen, Daerpies Diere)
Muhtema máhtti álgadit giellakáfeajt ásadit.
Doalut ja čoahkkimat báikkálaš sámeservviiguin
ásadime ja æjvvalime bájkálasj sámesiebrijn
Sámeservviid doaluin ja čoahkkimiin sáhttá deaivvadit sámegielagiiguin.
Æjvvalit sámegielagij sámesiebrij ásadusájn ja æjvvalimijn.
Hástal sámeservviid meannudit sámegiela ealáskahttima sierra fáddán, ja ásahit bistevaš sajádagaid gos oahppit ja rávisolbmot sáhttet deaivvadit ja searválagaid bargat, nugomat biepmuid ráhkadt, duddjot ja speallat spealuid.
Hasodit sámesiebrijt dahkat tebmán gåktu sámegielav ælládit, ja ásadit fássta sajijt gånnå oahppe ja ållessjattuga máhtti æjvvalit dagátjit juojddá aktan, duola degu málestit, duodjuhit, ja aj spellat spelajt..
Jus galgá lihkostuvvát giellalávgunmodeallaiguin namuha Øzerk (2006) čuovvovaš dehálaš dagaldagaid:
Jus galggá vuorbástuvvat giellabiessemodellaj nammat Øzerk (2006) dájt ájnas faktåvråjt:
doarjaga báikkálaš servodagas
bájkálasj sebrudahka doarjjot
doarjaga skuvlajođiheddjiin, hálddahusbargiid ja politihkalaš mearrideddjiin
doarjjo skåvllånjunnjusijs, háldadimulmutjijs ja politihkalasj mierrediddjijs
doarjaga váhnemiin
æjgádij doarjja
gelbbolaš oahpaheaddjit, mearkaša oahpaheaddjit geain lea pedagogalaš duogáš ja guovttegielat gelbbolašvuohta
gárvedum åhpadiddje, jib, åhpadiddje gænna le pedagogalasj vuodo ja guovtegielak máhtudahka
gávdnojit buorit oahpponeavvut
luohkko buorre oahppamnævojda
áigi oahpaheddjiide ráhkadit ja heivehit oahppoávdnasiid iešguđetge gielaide
ájgge åhpadiddjijda åhpadimnævojt duon dán giellaj tjállet ja hiebadit
ahte oahpaheddjiide geažosáigge leat lassioahpahusvejolašvuođat
avtatrájes lasseåhpadusvejulasjvuoda åhpadiddjijda
Nana guovttegielat oahpahusmodealla vuođđun vuolgá juo mánáidgárddis.
Vuodo nanos guovtegielak oahppammodællaj juo biejaduvvá mánnágárden.
Buorre sámegieloahpahus mánáidgárddis, nugomat giellabeasi bakte, lea ávkkálaš go galgá fállat nana giellalávgunmodealla skuvllas.
Buorre sámegielak åhpadus mánnágárden, duola degu giellabiessemodella tjadá, le ávkálasj gå galggá ásadit nanos giellabiessemodellajt skåvlån.
Don sáhtát lohkat eanet giellabeasi modealla ja nana ja rašes oahpahusmodeallaid birra dáppe Todal (2002), Todal (2007), Øzerk (2006-1) ja Øzerk (2006-2).
Dån máhtá låhkåt ienebuv giellabiessemodella birra ja rasjes ja nanos guovtegielak oahppomodella birra girjijn Todal (2002), Todal (2007), Øzerk (2006-1) og Øzerk (2006-2).
Rávvejuvvon girjjálašvuohta
Oajvvádum girjálasjvuohta
Geavatlaš láhččojuvvon girjjit maid oahpaheaddji sáhttá ávkkástallat beaivválaš giellaoahpahusas:
Praktihkalasj girje ma åhpadiddjáj máhtti ávkken bæjválasj giellaåhpadimen:
Eará ávkkálaš girjjálašvuohta guovttegielatvuođa ja gielladomeanaid birra:
Ietjá ávkálasj girjálasjvuohta guovtegielak åhpadussá ja gielladomenaj birra:
Geahča muđui oppalaš girjjálašvuođalisttu gos lea eará áigeguovdilis girjjit.
Gehtja aj dábálasj girjálasjvuodalistan ienep hiebalgis girjijt.
Udir.no - Báikenamat
Udir.no - Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá: Bájkkenamá
Báikenamat
Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá: Bájkkenamá
Ceahkki: 3. dahje 4. jahkeceahkki Fádda: Oahppat báikkalaš, sámi báikenamaid
Dásse: 3. jali 4. jahkedásse
Áigi: Vihtta oahpahusdiimmu
Ájgge: vihtta åhpadustijma
Dát oahpahusláhču lea ovdamearka dasa movt 4. jahkeceahkis bargá.
Dát åhpadimgárvvidus le buojkulvis gåktu barggat 4. jahkedásijn.
Ane muittus ahte oahpahusláhču ii álohii govčča olles gelbbolašvuođamihtomeari.
Liege dárkkel åhpadimgárvvidus ij álu gåbtjå ålles máhtudakmihtov.
Gelbbolašvuođamihtomearri sáhttá konkretiserejuvvot oahppanulbmilin, mii lea ceahkki barggus olahit gelbbolašvuođamihttomeriid.
Máhtudakmihto máhtti boahtet vuojnnuj åhpadusmihttomierijn, ma li lávke gåktu jåksåt máhtudakmihtojt.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt vuođđogálggaid ovttastahttá bargui ja movt oahpaheaddji heiveha oahpahusa ohppiide ja movt sin dađistaga árvvoštallá.
Åhpadimgárvvidus vuoset muhtem barggamvuogijt, gåktu vuodotjehpudagá åvtåstuhteduvvi ja gåktu åhpadiddje hiebat åhpadusáv oahppijda ja árvustallá sijáv bargadahttijn.
Das leat maid ovdamearkkat movt oahppit sáhttet árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset bargguid.
Dánna le aj oajvvádusá gåktu ietjas árvustallat ja guhtik guojmesa árvustallat.
Ovdamearka čajeha movt oahppit sáhttet bargat vai ohppet sámi báikenamaid lagasguovllus dahje Sámis.
Buojkulvis vuoset gåktu oahppe máhtti barggat vaj oahppi sáme bájkkenamájt láhkabirrusin jali Sámen.
Dán barggus sáhttá ja berre oahpaheaddji fágaidrasttideaddji bargat dainna ahte ovttastáhtta sámegiela ja servodatfága.
Dán bargon máhtti ja viertti åhpadiddje fágajgasskasattjat barggat gå sámegiel ja sebrudakåhpadimev aktan tjadná.
Lea maiddai vejolaš čatnat luonddufága fáddái.
Máhttelis le aj luonndofágav tiebmáj tjadnat.
Oahpahusláhču sáhttá heivehuvvot 3. jahkeceahkkái jus dat heive báikkálaš oahppoplána ektui.
Åhpadimgárvvidus máhttá hiebaduvvat 3. jahkedássáj jus bájkálasj oahppopládnaj hiehpá.
Oahpaheaddji sáhttá sihke oanidit ja guhkidit bargoáiggi evttohuvvon áiggi ektui.
Åhpadiddje máhttá sige oanedit ja guhkedit dav oajvvádum barggamájgev.
Jus oahppit barget fágaidrasttideaddjit dáinna fáttáin, de dárbbašit eambbo áiggi go jus dušše sámegielas barget fáttáin.
Jus oahppe fágajgasskasattjat dájna tiemájn barggi, le dárbbo ienep ájgge jus jur sámegielajn barggi.
Gelbbolašvuođamihttomearit 4. jahkeceahkkai
Árbbedábálasj máhtto
Árbevirolaš máhttu Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
ságastallat báikkálaš sámi báikenamaid ja daid mearkkašumiid birra ja buohtastahttit daid dárogiel ja earágiel báikenamaiguin
ságastallat bájkálasj sáme bájkkenamáj ja daj sisano birra ja buohtastahttet dajt dárogiela ja ietjá gielaj bájkkenamáj jus gávnnuji
geavahit árbevirolaš muitalusaid iežas barggus
adnet árbbedábálasj subttsasijt bargadijn
Čálalaš gulahallan Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
gávdnat fáttáid iežas čállinbargguide girjerádjosis ja Interneahtas, ja ráhkadit, vurket ja viežžat fas teavsttaid digitála reaidduid geavahemiin
åhtsåt ábnnasijt ietjas tjállembargojda girjjevuorkán ja Internehtan, ja hábbmit, vuorkkit ja viedtjat vas tevstajt digitála ræjdoj anedijn
Giella geavahusas Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
Eará relevánta gelbbolašvuođamihttomearit
ságastallat moattegielakvuoda birra
Jus vállje ovttastahttit servodatfága ja sámegiela, de heivejit dát gelbbolašvuođamihttomearit:
Jus åhpadiddje mierret avtastahttet sebrudakfágav åhpadimgárvvidussaj le dá máhtudakmihto ájggeguovdelis
Servodatfága - Sámi oahppoplána gelbbolašvuođamihttomearit 4. jahkeceahki maŋŋel
Máhtudakmihto 4. jahkedáse maŋŋela sebrudakfágan – Sáme oahppopládna
Geografiija Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Ulmme åhpadusájn le oahppe galggá máhttet
válddahit eanadathámiid, geavahanguovlluid ja báikkiid, suokkardemiin eanadagaid ruovttu ja skuvlla lahka ja atnit sámegiel ja dárogiel namahusaid daidda
gåvvit duobddágijt, adnemsuorgijt ja bájkijt gå guoradallá duobddágijt skåvlå kahkusin ja sijdan ja adná sáme ja darogiel nammadusájt dásijda
dovdát historjjálaš luottaid iežas lagasbirrasis, ja guorahallat báikkálaš čoakkáldagaid ja muitomearkkaid.
dåbddåt histåvrrålasj merkajt ietjas lagosbirrasin ja guoradallat bájkálasj vuorkkájt ja mujttomerkajt
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin olahit gelbbolašvuođamihttomeriid.
Máhtudakmihttomiere båhti vuojnnusij åhpadusmihttomierijt, ma li lávke jåvsåtjit máhtudakmihtojt.
- gávdnat báikenamaid ja čilget daid - ságastit duovdda- ja čázádat-namahusaid ja báikenamaid birra - buohtastahttit sámi ja dárogiela báikenamaid - čállit fáktačállosa mas leat báikenamat mielde - ohcat ja geavahit dieđuid maid viežžá interneahtas
ságastit duobddáknammadusáj ja tjátjádagáj ja bájkkenamáj birra.
Máhttit lohkat mearkkaša dás ahte oahppit lohket báikenamaid kárttain, teavsttain ja registariin.
Máhttet låhkåt sihtá dánna javllat oahppe galggi låhkåt bájkkenamájt kártajn, tevstajn ja låhkusijn.
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit mearkkaša dán oahpahuslážus ahte oahppit servet ságastallamii báikenamaid, eanadat- ja čázádatnamahusaid birra.
Máhttet njálmálattjat åvddånbuktet sihtá dán åhpadimgárvvidusán javllat oahppe oassálassti ságastallamijn bájkkenamáj ja duobddák- ja tjátjádaknammadusáj birra.
Sii jearahallet earáid vai ožžot dieđuid, ja ovdanbuktet dieđuid maid sii leat gávdnan báikenamaid birra.
Sij gatjádalli dåjs iehtjádijs diedojt oadtjotjit ja åvddånbukti majt li bájkkenamáj birra gávnnam.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit mearkkaša dás ahte oahppit čallet fáktačállosiid mas báikenamat leat mielde.
Máhttet tjálálattjat åvddånbuktet sihtá dánna javllat oahppe tjálli fáktátevstajt gånnå li bájkkenamá.
Máhttit rehkenastit mielddisbuktá dás ahte oahppit geavahit kárta-koordináhtaid go ohcet báikenamaid kárttain.
Máhttet rieknit sihtá javllat oahppe adni kárttakoordinatajt gå sij åhtsi bájkkenamájt kártajn.
Jus dárbu de sáhttet sii maid oahpásnuvvat UTM-posišuvnnaide.
Jus dárbbo le de máhtti sij aj oadtjot diehtet ma li UTM-posisjåvnå.
Máhttit geavahit digitála reaidduid mearkkaša dás ahte oahppit geavahit interneahta gávdnat heivvolaš neahttasiidduid, geavahit digitála kárttaid dieđuid ja geavahit dáid dieđuid čállinprográmmas.
Máhttet digitála ræjdojt adnet sihtá dánna javllat oahppe galggi adnet internehtav gå galggi åhtsåt ájggeguovddelis diedojt digitála kártajs ja adnet diedojt tjállemprográmman.
Oahpaheaddji ja oahppit berrejit ovdal dahje oktanis go barget báikenamaiguin maid bargat sámegiela eanadatnamahusaiguin.
Åhpadiddje ja oahppe vierttiji åvddålin jali sæmmi bále barggat bájkkenamáj ja aj sáme duobddak- ja tjátjádaknammadusáj.
Dalle ožžot oahppit dárkilet gova das movt sámi báikenamat leat ráhkaduvvon.
De oahppe oadtju tjiegŋalap gåvådallamav gåktu sáme bájkkenamá li dagádum.
Guovlluin gos gávdnojit ollu báikenamat sámegillii, lea lunddolaš ahte oahppit álggos barget iežaset lagasbirrasa namaiguin.
Guovlojn gånnå gávnnuji ållo bájkkenamá sámegiellaj, le luondulasj oahppe vuostak namáj lahkabirásin barggi.
Sáhttet iežaset ássangili namaide oahpásnuvvat.
De vuostak oahpástuvvi namáj bájken gånnå sij årru.
Jus oahppit ásset guovllus gos lea váttis gávdnat sámegiel báikenamaid, sáhttá bargat stuora eanadagaid (omd. váriid, gáissáid, vumiid) ja čáhcádagaid (omd. eanuid, jogaid, vuonaid) namaiguin.
Jus oahppe årru bájken gånnå le gássjel gávnnat sáme bájkkenamájt, máhtti sij barggat duobddágij ja tjátjádagáj nammadusáj, duola degu váre, tjåhkå, vákke, jågå ja vuona.
Báikkit sáhttet leat lahka iežaset ássanguovllu dahje eará oahpes guovllus.
Bájke máhtti liehket ietjasij årrombájke jali ietjá bájke majt sij buoragit dåbddi.
Sáhttá leat váhnemiid dahje áhkuid ja ádjáid riegádanguovlu, dahje eará guovlu gosa oahppi dovdá gullevašvuođa.
Máhttá liehket æjgádij jali áhkoj ja ádjáj riegádimsadje jali ietjá bájkke gåsi oahppe dåbddå sån gullu.
Guovlluin gos lea váttis gávdnat sámegiel báikenamaid, berre oahpaheaddji ráhkkanan dasa ahte soaitá šaddat oahppái veahkkin ohcat báikenamaid maid galgá oahppat.
Bájkijn gånnå le gássjel gávnnat sáme bájkkenamájt, viertti åhpadiddje liehket gárves oahppijt viehkedit gávnnat bájkkenamájt majt galggi oahppat.
Lea maid vejolaš heivehit barggu dainnalágiin ahte váldá viidát sámeguovlluid dovddus báikenamaid dahje sámegiel gávpotnamaid, omd. Čáhcesuolu, Skánit, Bådåddjo, Divtasvuodna, Ájluokta, Aarborte, Snåase.
Máhttelis le aj hiebadit bargov gå válljiji bájkkenamájt jali stádanamájt stuoráp sáme bájkijs duola degu Vadsø, Skádne, Bodåddjo, Divtasvuodna, Ájluokta, Árbårdde jali Snåsa.
Oahppanlážut
Oahppamdåjma
Čađaheapmi - Oahpaheaddji čilge ohppiide mat barggu mihttomearit leat, ja muitala sidjiide mainna sii galget bargat.
Åhpadiddje tjielggi oahppijda ma li bargo ulme, ja subtsas sidjij majna sij galggi barggat.
- Ovttas namuhit oahppit nu galle sámi báikenama go fuobmájit, juogo iežaset lagasbirrasis, boazoorohagas dahje eará sámi guovlluin.
Aktan nammadi oahppe bájkkenamájt majt huomahi, juogu ietjasij lahkabirrasijn, tjærron jali ietjá sáme bájken.
- Oahpaheaddji ráddje ovttas ohppiiguin guđe guovllu / guđiiguin guovlluiguin galget bargat.
Åhpadiddje ráddji aktan oahppij makkir bájkijn / bájkij sij galggi barggat
- Juohke oahppi vállje ovttasráđiid oahpaheddjiin ovtta báikenama man birra ohcá eambbo dieđuid:
Juohkka oahppe vállji aktan åhpadiddjijn avtav bájkkenamáv man birra sij galggi ienebu gávnnat
Guđe nama vállje oahppi ?
Makkir namáv oahppe vállji ?
Movt daddjo ja čállojuvvo namma ?
Gåhtu javladuvvá ja tjáleduvvá dát namma ?
Maid namma mearkkaša ?
Majt namma merkaj ?
Makkár eanan / čázádat dát lea ?
Makkir duobddák jali tjátjádak le dát ?
Maid mearkkaša eanadat-/čázádat-namahus ?
Majt dá duobddák- ja tjátjádaknammadusá merkaji ?
Manne lea ožžon dakkár nama (jus dasa gullá muitalus dahje čilgehus) ?
Manen la sadje dáv namáv oadtjum ?
- Jus lea váttis čilget mas dihto báikenamma vuolgá, de sáhttá maid guorahallat leat go eará báikenamat main lea seamma álgu dahje loahppa.
Jus le gássjel tjielggit masta sierra bájkkenamma boahtá, máhtti oahppe aj guoradallat jus gávnnuji ietjá bájkkenamá gånnå le sæmmi álggo jali giehtje.
Dávjá leat jávrriin, jogain dahje váriin mat leat lahkalagaid seamma álgooassi namas ja nu diehtá ahte báikkit leat lahkalagaid.
Álu jávre, jågå jali váre ma li lahkabirrusijn li sæmmi vuostasjoasse. Dassta diehtep bájke li lahka.
- Oahppit ohcet dieđuid báikenama birra iešguđet gálduin:
Oahppe åhtsi diedojt bájkkenamáj birra duon dán gáldon.
Oahppit ohcet ja čohkkejit girjjiin dieđuid.
Oahppe åhtsi ja ja tjoahkkiji diedojt girjijs
Oahppit jearahit báikenama birra olbmuin geat dovdet báiki.
Oahppe ságájdahtti náginav gut la oahpes bájken bájkkenamá birra.
Jearahallama sáhttet juogo báddet dahje filbmet.
Sij máhtti juogu válldet jiednabáttev jali filmmit ságástallamav.
Sii čállet čilgehusa jearahallama vuođul.
Sij tjálli tjielggidusáv diedoj milta majt sij li oadtjum ságastallama baktu.
Oahppit gávdnet báikenama kárttas, juogo digitála dahje báberhámis.
Oahppe gávnni bájkkenamájt kártan, páhppárin jali digitálalattjat.
Čujuhusas www.statkart.no gávdno norggakártta, mas leat maid sámegillii namat.
Sajen www.statkart.no gávnnu vuonakártta gånnå aj sáme bájkkenamá li tjáledum.
Oahppit sáhttet maid ohcat eará interneahttasiidduid main lea kárta.
Oahppe máhtti aj åhtsåt ietjá bielijn internehtan gånnå li kárta.
Dáid kárttaid sáhttet oahppit čálihit báhpirii ja merket gokko báiki lea.
Digitála kárta máhtti prientiduvvat páhppárij ja sij mierkkiji dav sierra bájkkenamáv kártan.
Oahppit čállet fakta-čállosa báikenama birra.
Oahppe tjálli fáktátevstav bájkkenamá birra.
- Viidásit bargu
Oahppe gåvviji bájkev, gávnni gåvåv dassta jali tjuorggiji dav.
Oahppit govvejit báiki, dahje gávdnet dán báikki gova dahje sárgot báikki.
Oahppe tjálli oanes tevstav bájkkenamá birra.
Oahppi ráhkada báikenama birra oanehis čállosa masa bidjá kártta ja gova.
Kártta ja gåvvå máhtti biejaduvvat tæksaj.
Oahppit sáhttet ráhkadit oktasaš gihppaga mas leat buot čállosat báikenamaid birra.
Oahppe máhtti dahkat aktisasj girjátjav divna bájkenamáj tevstajs.
Báikenamaid teavsttaid sáhttá seaidnái heŋget vai buohkat besset daid lohkat.
Bájkkenammatevsta máhtti gatsoduvvat sæjnnáj vaj divna máhtti låhkåt dajt.
Oahppit ráhkadit oanehis jietnafiilla mas muitalit báikenama birra.
Oahppe dahki oanes jiednabáddimav dassta majt sij subtsasti bájkkenamá birra.
Dán bidjet ovdanbuktinprográmmii oktan govain ja kárttain.
Dáv biedji åvddånbuktemprográmmaj aktan gåvåjn ja kártajn.
Oahppit ja oahpaheaddji ságastallet ovttas dan birra maid leat gávnnahan.
Åhpadiddje ságas oahppij majt sij li gávnadam.
Guhtege oahppi muitala iežas báikenama birra.
Juohkka oahppe subtsas de binnáv ietjas bájkkenamá birra.
Maŋŋel jearrá oahppi earáin gažaldagaid dan birra maid leat muitalan.
Maŋŋela gatjádi oahppe nubbe nuppes dan birra majt sij li sutsastam.
Dasa lassin lea vejolaš viiddidit barggu ja váldit ovdan sámegiela eanadatnamahusaid.
Duodden le máhttelis lasedit bargov sáme duobddáknammadusáj.
Dalle galget oahppit maid čilget mii lea omd. jávri, johka, čázádat, vuopmi, duottar ja vuovdi.
De oahppa galggi aj tjielggit mij le duola degu jávrre, jåhkå, tjáhtjálak, vágge, várre ja miehtse.
Heivehuvvon oahpahus
Hiebadum-ahpadus
Oahppi ja oahpaheaddji válljeba bargomálle mii heive ovttaskas oahppái, geahča evttohusaid čađaheami-oasis.
Oahppe ja åhpadiddje válljiba barggamvuogijt ma hiehpi juohkkahattjaj, gehtja oajvvádusáv Tjadádime vuolen.
Soapmásat ollejit bargat máŋggain báikenamain, sihke lagas ja gáidan, ja iešguđet ládje.
Muhtema jåksi barggat moadda bájkkenamáj, sige lahkusin ja guhkebun, ja duon dán láhkáj.
Muhtin oahppit barget eanaš njálmmálaš bargobihtáiguin, ja earát ges čállet nugo báikenamaid, čilgehusaid ja fakta-čállosiid.
Muhtem oahppe barggi ienemusát njálmálasj bargoj, madin iehtjáda tjálli divnajt, bájkkenamájs gitta tjielggidusájda ja fáktátevstajda.
Dađistaga-árvvoštallan Oahpaheaddji addá ohppiide njálmmálaš ja/dahje čálalaš dađistaga-árvvoštallama.
Åhpadiddje árvustallá oahppijt bargadahttijn njálmálattjat jali tjálálattjat.
Vuođu sáhttá váldit oahppanulbmiliin.
Válldá vuodon åhpadusmihttomierijt.
Lea dehálaš addit dieđu oahppái maid vuođul son sáhttá bargat ovdánit fágalaččat.
Ájnas le diededit dan láhkáj vaj le ávkken oahppáj vuodon fágalasj åvddånime hárráj
Ovdamearkkat mihttomeriid joksama dovdomearkkaide:
Buojkulvisá vuosedi vuostasj gålmmå åhpadusmihttomiere.
Oahppan-ulbmilat
Åhpadus-mihttomiere
Oahppi galgá máhttit
O ahppe galggá máhttet
Álgodásis
Álgadusdásen
Ovdaneame
Åvddånime vuolen
Gelbbolaš
Máhtulasj
Erenoamaš buorre
Sierralágásj buorre
válljet báikenama
gávnnat sierra bájkkenamav
Oahpa-headdji evttoha oahppái báikenama.
Åhppadiddje oajvvát bájkkenamáv oahppáj.
vállje báikenama máŋgga molssaeavtti gaskas.
Oahppe vállji bájkkenamáv moattet ma li máhttelisa.
Oahppi
Oahppe vállji sierra bájkkenamáv
vállje ovttasráđiid oahpaheaddjin báikenama.
avtajrádij åhpadiddjijn.
Oahppi
Oahppe iesj aktu vállji bájkkenamáv.
vállje
tjielggit bájkkenamáv
Oahppi dovdá báikenama.
Oahppe dåbddå bájkkenamáv.
Oahppi čilge báikenama váldosisdoalu.
Oahppe bájkkenamá oajvvesisanov tjielggi
Oahppi gávdná eará báikenamaid main lea sullasaš namahus.
Oahppe gávnná ietjá bájkkenamájt gånnå sæmmi nammadus aneduvvá.
Oahppi máhttá čilget makkár lađđasat leat báikenamas.
Oahppe subtsas makkir oase bájkkenamán le.
Oahppi čilge mas báikenamma lea vuolgán.
Oahppe tjielggi massta bájkkenamma boahtá.
Oahppi gávdná eará báikenamaid mat gullet oktii dáinna báikenamain.
Oahppe gávnná ietjá bájkkenamájt ma luondulattjat dán bájkkenammaj gulluji.
Oahppi čilge manne báikkis lea dákkár namma.
Oahppe tjielggi manen sajen le dát namma.
Oahppi muitala maid báikenama álgolađas muitala báikki birra.
Oahppe tjielggi majt bájkkenamá vuostasj oasse bájke birra subtsas.
Oahppi máhttá čilget maid namahus muitala báikki birra ja oppalaččat dákkár eanadagaid birra
Oahppe tjielggi majt nammadus subtsas dán sierra bájke birra ja dábálattjat dákkir sajij birra.
čázádat-namahusa birra
ságastit duobddák- ja tjátjádak nammadusá birra
Oahppi muitala leago báikenama eanadat vai čázádat
Oahppe subtsas jus bájkenamma le duobddák jali tjátjádak.
Oahppi muitala eanadaga dahje čázádaga birra nu ahte čielgasit boahtá ovdan ahte sus lea govva das makkár eatnamis / čázádagas lea sáhka.
Oahppe subtsas bájkkenamá jali tjátjádagá birra nav vaj oahppe lunna le tjielgga gåvvå makkir tjærdda dat le.
Oahppi máhttá
Oahppe tjielggi nammadusáv bájkenamma viehkken.
čilget
Oahppe tjielggi gåktu dákkir tjærdda duobddák jali tjátjádak le ja tjielggi makkir dåbbdomerka li dakkir bájkijn.
muddui makkár
Oahppe adná bájkkenamáv buojkulvissan.
čázádat lea.
Oahppe tjielggi nammadusáv dábálasj vuodon, duola degu mij jávrre le.
Oahppi geavaha báikenamaid ovdamearkan.
Oahppe buohtastahttá ietjá sæmmilágásj nammadusáj, duola degu luoppal, sláddo.
Oahppi máhttá čilget namahusa oppalaš dásis, degomat makkár jávri lea.
Oahppe gåvvi gåktu muhtem sierralágásj bájkke le, dan nammadusá milta gåsi duobddak gullu.
Oahppi čilge makkár vissis báiki lea eanadat-namahusaid vuođul.
Oahppe árvustalli ietjasa ja guhtikguojmesa
Iežas árvvoštallat dahje guhtet guimmiideaset árvvoštallat Dá lea ovdamearka movt oahppi sáhttá iežas árvvoštallat dahje oahppit sáhttet guhtet guoimmiset bargguid árvvoštallat.
Dála li buojkulvisá gåktu oahppe máhttá ietjas árvustallat. Dát sæmmi sjiebmá máhttá aneduvvat gå oahppe galggi guhtik guojmesa árvustallat.
De lonuha dušše mun sáni duinna sániin.
De målssu bágov mån bágujn dån.
Dán in máhte doarvái bures
Dáv iv nåv buoragit máhte
Mun máhtán čilget báikenama maid lean válljen.
Mån máhtáv tjielggit bájkkenamáv majt lav válljim.
Mun máhtán muitalit makkár lađđasat / oasit báikenamas leat.
Mån máhtáv subtsastit makkir oase li bájkkenamán.
Mun máhtán čilget maid báikenama iešguđet lađđasat muitalit báikki birra.
Mån máhtáv tjielggit majt duot dát oasse bájkkenamán subtsas bájke birra.
Mun máhtán ovdamearkan muitalit eará báikenamaid mat lunddolaččat gullet oktii dáinna báikenamain.
Mån máhtáv buojkudit ietjá bájkkenamájt ma luondulattjat dán bájkkenamájn aktan gulluji.
Mun máhtán čilget lea go báikenamma eanadat vai čázádat.
Mån máhtáv tjielggit jus bájkkenamma le duobddák jali tjátjádak.
Mun máhtán govahallat makkár eanadat dahje čázádat lea oaidnit.
Mån máhtáv vuojnnet gåktu duobddák jali tjátjádak vuojnnu.
Mun máhtán čilget maid namahus muitala.
Mån máhtáv tjielggit majt duobddáknammadus subtsas.
Mun máhtán muitalit mii lea oktasaš báikkiin main lea seamma eanadatnamahus
Mån máhtáv subtsastit mij la aktisasj sajijn gånnå li sæmmi duobddáknammadusá.
Dáppe gávdná olles Norgga kárttaid, dain leat maid sámegillii čállojuvvon báikenamat: www.statkart.no
Dánna gávna kartajt åbbå Vuonas gånnå bájkkenamá aj li sámegiellaj tjáledum: www.statkart.no
Dáppe gávdnojit eanas dárogielnamat, muhtin sámi namat leat registrerejuvvon.
Dánna gávna ienemusát dárogiel bájkkenamájt, valla muhtem sámegielnamá le aj tjáledum.
Siidu lea ollásit dárogillii:: http://www.kartiskolen.no /
Bielle le jur dárogiellaj: http://www.kartiskolen.no /
Dáppe gávdná máŋgga guovllu báikenamaid miehtá Norgga.
Dánna gávnnu bájkkenamá moattet guovlojs åbbå Vuonas.
Sámegielnamat leat juhkkojuvvon fylkkaid ja suohkaniid mielde: http://no.wikipedia.org/wiki/Kategori:Lister_over_samiske_navn http://wapedia.mobi/no/Kategori:Lister_over_samiske_navn http://www.infonuorra.no/samiske-stedsnavn/179-samiske-stedsnavn.html http://www.infonuorra.no/samisk-sprak/6-samiske-stedsnavn.html
Bájkenamá sámegiellaj le juogedum fylkaj ja suohkanij milta:
Dáppe sáhttá čállit báikenamaid sisa ja oažžu daid vástideaddji nama eará gielaide: http://giellatekno.uit.no/cgi/geo.sme.html
Dánna dåhkki tjállet bájkkenamájt ja oadtjot muodulágásj namájt ietjá gielajda: http://giellatekno.uit.no/cgi/geo.sme.html
Eará namat: http://skuvla.info/ssh-baiki-n.htm.
Ietjá namá:
Báikenamat Gaivuonas: http://www.gaisi.no
Bájkkenamá Gájvuonan: http://www.gaisi.no
Sámi báikenamat Moskavuona guovllus, Romssa suohkanis: http://www.tromso.kommune.no/samiske-stedsnavn-i-ullsfjord.158570.no.html
Bájkkenamá sámegiellaj Ullsfjord: http://www.tromso.kommune.no/samiske-stedsnavn-i-ullsfjord.158570.no.html
Sámi báikenamat Svahken Sijte: http://primusweb.no/things/kart-som-viser-samiske-stedsna/NF/NF.13366-001/image/121253
Bájkkenamá sámegiellaj Røyrvik: http://wapedia.mobi/no/Samiske_geografiske_navn_i_R%C3%B8yrvik
BERGSLAND, KNUT 1995, 1996, 1998: Bidrag til sydsamenes historie.
THORBJØRN STORJORD: Tysfjord Divtasvuodna, sentraltrykkeriet 1998
Saamelais-suomalais-saamelainen sanakirja.
BÅRJÅS 2001, magasijnna Árranis, Divtasvuonan
Samisk-norsk ordbok. Kárášjohka: Davvi Girji o.s..
ANDERS URHEIM; Buojddedågge buojddedågge, Báhko
Udir.no - Bajásgeassinvuogit Sámis, Máidnasat
Udir.no - Bajedimvuoge Sámen, dålusj subttsasa
Bajásgeassinvuogit Sámis, Máidnasat
Bajedimvuoge Sámen, dålusj subttsasa
Bajásgeassinvuogit Sámis
Bajedimvuoge Sámen
Máidnasat
Dålusj subttsasa
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 7
Udir.no - Åhpadimgárvvidus: 7. dásse
Oahpahusláhču: Dássi 7
Åhpadimgárvvidus: 7. dásse
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 7. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Dánna åhpadiddje gávnná buojkulvisájt gåktu máhttá barggat máhtudakmihtoj 7. dásen.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearit aiddostahttojuvvojit oahppoulbmilis, sisdoalus ja bargovugiin, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahus sáhttá heivehuvvot juohke ovttaskas oahppái.
Dánna vuoseduvvá gåktu máhtudakmihto vuojnnuj båhti åhpadusmihttomierijn, sisanon ja barggamvuogijn, gåktu vuodotjehpudagá åvtåsduhteduvvi ja gåktu åhpadus máhttá hiebaduvvat juohkka åvta oahppáj.
Dađistagaárvvoštallan ja gielladomeanat leat oassin láhčimis.
Árvustallam bargadahttijn ja máhttelis gielladomena li gárvvidusá oase.
Njálmmálaš gulahallan
Tjálalasj guládallam
buvttadit iešguđetlágan áigumušaide teavsttaid ja geavahit iešguđetlágan váikkuhangaskaomiid teakstabarggus
buvtadit ietjas tevstajt duon dán ájggomusá diehti ja adnet moattelágásj vájkkudusájt tevstaj bargadijn
geavahit digitála reaidduid iežas teakstabarggus
adnet digitála ræjdojt ietjas tækstabargon
válddahallat movt giella rievddada dili, áiggi ja báikki mielde
gåvådit gåktu giella rievddá dilij, ájgij ja bájkij milta
Lea hástaleaddjin ráhkadit oahpahusdahkosa mii fátmmasta olles gelbbolašvuođamihttomeriid.
Hásstálus la dahkat åhpadusgárvvidusáv mij gåbttjå ålles máhtudakmihtov.
Danin leat gelbbolašvuođamihttomearit aiddostahttojuvvon oahppomihttomearis.
Danen båhti åhpadusmihttomiere vuojnnuj máhtudakmihtojn.
Oahppomihttomearit leat lávkin gelbbolašvuođamihttomeriid ollašuhttima guvlui.
Åhpadusmihttomiere le lávkke gåktu máhtudakmihtojt jåksåt.
Oahppomihttomearit
Åhpadusmihttomiere
Mihttomearrin lea ahte oahppi galgá máhttit:
Ulmme le oahppe galggá máhttet:
dovdát movt giellaválljen iešguđet dilálašvuođain sáhttá adnot gaskaoapmin.
dåbdåt gåktu gielav vállji adnet duon dán dilen máhttá vájkkudimnævvon liehket.
Dán ovdamearkkas galget oahppit ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
Dán buojkulvisán galggi oahppe reklábma- jali vuobddemplakáhtav dahkat.
Danin ferte giella leat positiiva ja láhččojuvvon oasti / vuostáiváldi guvlui.
Giella de vierddi liehket positijvalasj ja oasste / duossto vuosstáj.
plánet muitaleaddji teavstta jurddakártta ja sisdoalloráhkadusa vuođul
ásadit subtsastevstav ájáduskártta ja dåjmadibme viehkken
čállit teavstta gielalaš gaskaomiiguin
tjállet tevstav gielalasj vájkkudimnævoj milta
atnit govalaš gaskaomiid mat dagahit ahte mánus dahje plakáhta šaddá geasuheaddjin
adnet gåvålasj vájkkudimnævojt ma reklámav jali plakáhtav vuohkasin dahki
ovdanbidjat máidnosa njálmmálaččat eará ohppiide ja oahpaheaddjá Molssaevttolaš vuohki lea ahte oahppit sáhttet buktagii ráhkadit njálmmálaš máinnusteami ja dan geahččalit fáluhit eará ohppiide.
reklámav njálmálattjat dåjda ietjá oahppijda ja åhpadiddjáj åvddånbuktet Máhttelis la oahppe buktaga birra njálmálasj reklábmafilmatjav dahki ja oahppeguojmijda dav gæhttjali vuobddet.
Árvvoštallaneavttut govviduvvon skovis:
Árvustallamgájbbádusá gåvvidum sjiemán:
Oahppi galgá máhttit:
Oahppe galggá máhttet:
oaidnit movt giellaválljen iešguđet dilálašvuođain sáhttá adnot gaskaoapmin
vuojnnet gåktu giellaválljim duon dán dilen máhttá vájkkudimnævvon
Oahppi máhttá dovdát movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Oahppe dåbddå gåktu giellaválljim máhttá vájkkudimnævvon
Oahppi galgá máhttit buktit ovdamearkkaid dasa movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Oahppe máhttá buojkudit gåktu giellaválljim máhttá vájkkudimnævvon
Oahppi máhttá čilget movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Oahppe máhttá tjielggit gåktu giellaválljim máhttá vájkkudimnævvon
plánet muitaleaddji teavstta
ásadit subttsastevstav
Oahppi máhttá plánet álkes teavstta
Oahppe máhttá ásadit álkkes tevstav
Oahppi máhttá plánet muitaleaddji teavstta.
Oahppe máhttá ásadit subttsastevstav
Oahppi máhttá plánet ja buoridit muitaleaddji teavstta.
Oahppe máhttá ásadit ja buoredit subttsastevstav
čállit teavstta čálalaš gaskaomiiguin
tjállet tevstav gielalasj vájkkudimnævoj
Oahppi máhttá muhtin muddui molssodit sátneanu ja nu riggodahttit gielas.
Oahppen la muhtem mærráj valljes giella.
Oahppi máhttá adnit soames gielalaš gaskaomiid ja riggodahttit gielas veaháš.
Oahppen la muhtem mærráj valljes giella ja máhttá muhtem gielalasj vájkkudimnævojt adnet.
Oahppi máhttá adnit máŋga gielalaš gaskaomiid ja nu vuohkkasit rievdadallat gielas.
Oahppen la valljes ja ávkálasj giella ja máhttá moattelágásj gielalasj vájkkudimnævojt adnet.
atnit govalaš gaskaomiid mat dagahit máidnosa dahje plakáhta geasuheaddjin
adnet gåvålasj vájkkudimnævojt ma dahki reklámav jali plakáhtav vuohkasin
Oahppi máhttá gávdnat ja atnit soames govalaš gaskaomiid.
Oahppe máhttá gávnnat ja adnet muhtem gåvålasj vájkkudimnævojt
Oahppi máhttá gávdnat ja atnit soames buori, govalaš gaskaomiid.
Oahppe máhttá gávnnat ja adnet muhtem buorre gåvålasj vájkkudimnævojt
Oahppi sáhttá gávdnat ja atnit máŋga buori, govalaš gaskaomiid.
Oahppe máhttá gávnnat ja adnet moadda buorre gåvålasj vájkkudimnævojt
ovdanbidjat máidnosa njálmmálaččat eará ohppiide ja oahpaheaddjái
reklámav njálmálattjat ietjá oahppijda ja åhpadiddjáj åvddånbuktet
Oahppi ovdanbidjá máidnosa álkes gielain nu ahte máinnusteapmi ipmirduvvo.
Oahppe reklámav åvddånbuktá álkkes gielajn vaj sisadno tjielggá
Oahppi ovdanbidjá máidnosa buori ládje álkes ja bures ipmirdahtti gielain.
Oahppe reklámav buorre láhkáj åvddånbuktá, álkkes valla dádjadahttes gielajn
Oahppi bures ovdanbidjá máidnosa njuvžilis ja girjás gielain.
Oahppe reklámav åvddånbuktá buorre láhkáj, duolla ja valljes gielajn
Dákkár skovvi sáhttá leat buorre árvvoštallanságastallamiidda vuođđun gaskal oahppi ja oahpaheaddji.
Dákkir sjiebmá máhttá buorre vuodon árvustallamságastallamijda åhpadiddje ja oahppe gasken.
Skovvi sáhttá maiddái leat oassin juohke áidna oahppi gelbbolašvuođa čálalaš duođašteamis, ovdamearkan jahkebealárvvoštallama duođaštussan juovllaide dahje geassái.
Sjiebmá máhttá aj sjiehtadallat tjálálasj duodastahttemijt juohkka avta oahppe mahtudagáv, d.d. duodastahttem jahkebielleárvustallamin javllaj jali gæssáj.
Oahppodoaimmat
Åhpadusdåjma
Oahppit ráhkadit máinnustan- dahje vuovdalanplakáhta.
Oahppe reklábma- jali vuobddemplakáhtav dahki.
Sii mearridit makkár gálvvu máinnustan- dahje vuovdalanplakáhtta galgá fállat.
Sij mierredi makkir buktagav reklábma- jali vuobddemplakáhtta galggá fállat, ja gesi.
Oahpaheaddji sáhttá veahkehit buktimis árvalusaid ja jurdagiid.
Åhpadiddje máhttá viehkedit ájádallat.
Oahppit šaddet ieža ohcat duogášdieđuid vuovdingálvvu birra vai máinnus šaddá nu realisttalaš go vejolaš.
Oahppe vierddiji diedojt buvta birra gávnnat, vaj reklábma sjaddá nåv almma gåk máhttelis le.
Sii sáhttet omd. ávkkástallat interneahta.
Sij máhtti d.d. internehtav adnet.
Oahppit ráhkadit jurddakártta mas válddahallet buktaga iešguđet vearbbaid ja adjektiivvaid anu bakte.
Oahppe dahki ájáduskártav gånnå gåvvidi buvtav moattelágásj verbaj ja adjektijvaj.
Oahppit čohkkejit govaid ja sániid iešguđet áigečállagiin ja ráhkadit govvádusa.
Oahppe tjoahkkiji gåvåjt ja bágojt duot dát ájggetjállagis ja gåvåstagáv dahki.
Sii ovdanbidjet govvádusa olles jovkui.
Sij gåvåstagáv ålles juohkusij åvddånbukti.
Oahpaheaddji čállá omd. távvalii daid adjektiivvaid maid oahppit lea čállán, ja čájeha ahte adjektiivvat sáhttet leat sihke vuođđohámis ja attribuhttan.
Åhpadiddje tjállá duola degu táblluj dajt adjektijvajt majt oahppe adni, ja vuoset adjektijva máhtti sige vuodo- ja attributijvalasj hámen liehket.
Leatgo dat positiivan dahje negatiivan ?
Le gus dá positijvalasj jali negatijvalasj hámen ?
Gávdnojit go eará sánit mat buorebut heivejit ?
Gávnnuji gus bágo ma buorebut hiehpi ?
Leatgo erohusat adjektiivvain daid máidnosiin mat leat jurddašuvvon nieiddaide go dain mat leat bártniide ?
Le gus sieradus makkir adjektijva rekláman næjtsojda gå báhtjajda aneduvvi ?
Oahppit galget bargat gávdnat ja atnit ođđa sániid máinnus- dahje vuovdalanplakáhttii.
Oahppe galggi reklábma- jali vuobddemplakáhttaj gæhttjalit gávnnat ja adnet ådå bágojt.
Ulbmilin lea ahte ohppiid sátneriggodat galgá buorránit, omd. sátnegirjjis ohcamis sániid.
Ulmme le oahppe galggi buoredit ietjas gielav, d.d. báhkogirje baktu.
Sii berrejit aktiivvalaččat atnit sátnegirjji vai gávdnet sáni mearkkašumi.
Sij vierddiji báhkogirjev aktijvalattjat adnet, vaj bágo sisanov gávnni.
Oahpaheaddji veahkeha ohppiid válljemis sániid maid sii čállet skovvái.
Åhpadiddje viehket oahppijt bágojt gávnnat majt sij dievddi sjiebmáj.
Skovis oaidnit ahte ipmirdit go oahppit sániid vai dárbbašit go veahki vai ipmirdit daid mearkkašumi.
Sjiebmá vuoset jus oahppe dádjadi bágojt ja jus viehkev dárbahi dajt dádjadittjat.
Mun dárbbašan veahki ipmirdit dán sáni mearkkašumi:
Mån dárbahav viehkev dádjadit dáv bágov:
Mun doaivvun ahte dovdan dán sáni mearkkašumi:
Mån jáhkáv dádjadav dáv bágov:
Mun dieđán maid dát sátni mearkkaša:
Mån dádjadav dáv bágov:
Oahppit geahččaladdet ja čállet máinnus- dahje vuovdalanplakáhta dihtorii teakstameannudanprográmmain.
Oahppe gæhttjaladdi ja tjálli reklábma- jali vuobddemplakáhtav pc ’ aj tækstagiehtadallamprográmmajn.
Sii isket gaskavuođa gova ja teavstta gaskkas go gehččet gáibidit go soames govat earenoamáš giellaanu.
Sij gæhttjaladdi gåktu vidjura li tevsta ja gåvåj gaskan gå gæhttji jus muhtema gåvåjs rávkki sierra gielav.
Oahppit ovdanbidjet máidnosa ja deattuhit ovttastusa gaskal hámiid, ivnniid ja teavsttaid ja iešguđetlágan čáppačállima.
Oahppe reklámajt åvddånbukti ja dættodi háme, bájno ja tekstuvra aktijvuodav moattelágásj hærvvatjállagijn.
Sii sáhttet adnit photostory govva- ja jietnaprográmma, sisa lohkat teavstta ja tekstii heivehit govaid ja musihka.
Sij máhtti photostory ’ av adnet, gåsi sij låhki tevstav ja hiebalgis gåvåjt ja musihkav biedji.
Loahpas galget oahppit njálmmálaččat ovdanbidjat gárvves buktaga jovkui ja heaŋgut máinnus- dahje vuovdalanplakáhta seaidnái.
Oahppe galggi maŋutjissaj gárves buktagav juohkusij njálmálattjat åvddånbuktet, ja reklábma- jali vuobddemplakáhtav sæjnnáj gatsostit.
Go lea sáhka válljemis oahppodoaimmain, ferte oahpaheaddji váldit vuođu das mii skuvllas juo gávdno.
Gå galggi åhpadusdåjmajt válljit, de vierddi åhpadiddje vuodon válldet mij juo skåvlån gávnnu.
Dát doaimmat eai gáibit nu ollu rámmafáktoriin.
Dá dåjma e rávka nåv ålov rámmafaktåvrajs.
Danin lea ollásit vejolašvuohta válljet eanet doaimmaid.
Dajnas le máhttelis enep dåjmajt válljit.
Oahppit liikojit bargat rievddadeaddji doaimmaiguin mat eai leat nu áddjás bargun.
Oahppe lijkkuji álu barggat moattelágásj dåjmaj ma e nåv guhkev vibá.
Muhtun doaimmat sáhttet ovttaskas ohppiid movttiidahttit oahppat.
Muhtema dåjmajs måvtåstuhtti ájnegisoahppev ienebu.
Dávjá oahppit ieža dihtet mainna sii liikojit bargat, ja goas sii buoremusat ohppet.
Oahppe ietja diehti majna buoremusát lijkkuji barggat ja goassa buoremusát oahppi.
Oahpaheaddji sáhttá áicat makkár doaimmat doibmet buoremusat ohppiide, ja dan mielde heivehit oahpahusa juohkehažžii.
Åhpadiddje máhttá iesj gæhttjat makkir dåjma buoremusát hiehpi, ja de hiebadit åhpadusáv juohkkahattjaj.
Oahpahusa ulbmiliin lea ahte oahppit ohppet.
Ulmme åhpadusájn le oahppe oahppi.
Lea dehálaš ahte oahpahus ii leat beare ovttageardán, baicca rievdadallat bargama.
Ájnas la åhpadus ij sjatta avtat bieles, valla moatteláhkáj bargadum. Muhtem oahppe oahppi buoremusát gå sáhkadi.
Muhtun oahppit ohppet buoremusat humadettiin, earát ges rumašlihkademiin.
Iehtjáda buoremusát gå ietjasa labudi ja rubmahav adni.
Soapmásat ohppet go gieđaiguin barget, ja earát geahččamis dahje áicamis.
Ja muhtema gå giedaj barggi, madi muhtema vas buoremusát gå gæhttji jali váksjuji.
Dávjá buohtalastit máŋga dáin oahpahanvugiin.
Ienemusát aktiduvvi moattelágásj oahppamvuoge.
Válljemis doibmii oahppohámi sáhttá maiddái váldit mielde bargoplánii.
Makkir oahppamvuohke válljiduvvá doajmmaj máhttá tjuodtjot d.d. barggoplánan.
Dás sáhttet oahppit vástidit guđe oahpahanvuohki sin mielas lei buoremus.
Dánna oahppe máhtti diededit makkir oahppamdoajmmaj buoremusát lijkkujin.
Iešguđet oahppandoaimmat mat leat namuhuvvon skovis vuolábealde, gokčet iešguđet oahppohámiid.
Iesjguhtik oahppamdoajmma mij la nammadum sjiemán vuollelin, gåbttjå duojt dájt oahppamvuogijt.
Oahppi buoremusat oahppá go:
Oahppe buoremusát oahppá gå:
Visuala oahppit
Visuálalasj oahppe
ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta
dahkat reklábma- jali vuobddem plakáhtav
lohká, čállá, ráhkada listtuid, ráhkada čoahkkáigeasu, govvida jurdagiid, gávdná govaid / govastagaid, tevdne, kárte, geahččá lohkogovaid, iská, ráhkada visuála govadaga / jurddakártta ja tevdne
låhkå, tjállá, lisstajt dahká, tjoahkkájgessusijt dahká, gåvåt ájádusájt, gåvåjt / gåvåstagájt gæhttjá, tjuorggá, guoradallá, visuálalasj ájáduskártav dahká
Auditiiva oahppit
Auditijvalasj oahppe
logaldallat, ovdanbidjat, jitnosit lohkat ja ráhkadit govvamuitalusa
lågådallat, åvddånbuktet, tjavgga låhkåt ja photostory ’ av dahkat
muitalit, čilget, ráhkkanit logaldallamii, geardduhit, báddet, njálmmálaččat dulkot, jitnosit lohkat, guldalit, muitalit eará oahppái, válddahit, ovdanbuktit, digaštallat ja earáid hástalit
subtsas, tjielggi, ásat lågådallamijt, gærddot, báddi, njálmálattjat dålkku, tjavgga låhkå, gulldal, ietjá oahppaj subtsas, gåvvi, åvddånbuktá, dágás ja hásot iehtjádijt
Kinestetihka (motorihkalaš) oahppit / taktiila oahppit
Kinestetihkalasj oahppe / Taktihkalasj oahppe
plakáhta, muito-máhppa, logaldallan
plakáhtta, mujddo-mappa, lågådallam
tevdne, čállá, hábme, dramatisere, ráhkada, hukse, govvida, konstruere, oahpaha earáid, ruossu, ráhkada govvamuitalusa, čájeha, čállá notáhta, guoskkaha, hábme, ráhkada modealla, čuohppá ja liibme
tjuorggá, tjállá, hábmet, drámátiseri, dahká, tsieggi, gåvåt, åhpat iehtjádijt, sárgas, photostory ’ av dahká, vuosádallá, tjáles, duohttá, hábbmit, modellajt dahká, biessket ja lijmmi
Heivehuvvon oahpahus
Hiebadum åhpadibme
Muhtun ohppiide sáhttá leat hástaleaddjin go šaddet válljet galget go ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
Muhtem oahppijda máhttá liehket hásstálus mierredit jus galggi reklábma- jali vuobddemplakáhtav dahkat.
Oahpaheaddji šaddá veahkehit rávvet.
Åhpadiddje vierddi viehkedit.
Go oahppi galgá čállit jurddakártta, sáhttá oahpaheaddji veahkehit gávdnat sániid ja hábmemis cealkagiid.
Gå oahppe galggi ájáduskártav dievddet, de máhttá åhpadiddje viehkedit sijáv bágojt gávnnat, ja gárgadisájt dahkat.
Oahppit maiddái tevdnejit.
Oahppe máhtti aj tjuorggamij dievddet.
Sii válljejit ieža makkárin plakáhtta galgá leat.
Ietja sij galggi mierredit gåktu plakáhtta galggá.
Muhtun ohppiide sáhttá leat hástaleaddjin gávdnamis mii doaimma váldooassi lea.
Muhtem oahppijda máhttá liehket hásstálus gávnnat mij la dåjma oajvvemåhkke.
Jus oahppit besset bargat doaimmain mii rievddada ja lea miellagiddevaš, de doaibma movttiidahttá ohppiid oahppat.
Jus oahppe oadtju barggat moattelágásj ja miellagiddis dåjmajn de dahkamusá aj åvdedi oahppamav.
Bargu ferte danin heivehuvvot ohppiid dássái.
Barggo de vierddi oahppijda hiebaduvvat.
Dađistaga-árvvoštallama vuođđun berrejit leat eavttut mat gullet oahppoulbmilii.
Árvustallama bargadahttijn vuodo vierddi liehket gájbbádusá ma li tjanádum åhpadusmihttomierijda.
Oahpaheaddji ferte ohppiide vástidit ahte leago sin válljen realisttalaš ja čađahahtti ja singuin ságastallat dan birra maid sii galget ráhkadit ja gos gávdnat ávkkálaš dieđuid.
Åhpadiddje hæhttu diededit oahppijda jus buvtaválljim dåhkki tjadádit, ja dágástallat sijájn majt galggi dahkat ja gånnå gávnnat ávkálasj diedojt.
Oahpaheaddji berre maiddái dieđihit ohppiide makkár sániid ja doahpagiid sii bures hálddašit.
Åhpadiddje vierddi aj diededit makkir bágojt ja moallánagájt bukti adnet.
Leatgo omd. adjektiivat positiiva, ja sáhttet go dat adnot gaskaoapmin dán oktavuođas ?
Le gus d.d. adjektijva positijvalattja, ja máhtti da aneduvvat vájkkudimnævvon dán ássjen ?
Hálddašit go oahppit atnit jurddakártta veahkkegaskaoapmin čállimii ?
Máhtti gus oahppe adnet ájáduskártav viehkken tjáledahttijin.
Oahpaheaddji sáhttá maiddái addit dieđuid vássán ja boahtti dili birra ohppiidságastallama bakte.
Åhpadiddje máhttá aj diededit / åvddålijguovllujdiededit oahppijda oahppamságastallamijn.
Muital mii lea buorre, ja šiehtat ohppiiguin mainna šaddet eanet bargat.
Ságastallit mij la buorre, ja såbadit majna sij hæhttuji enebu barggat.
Buvtte mearkkašumiid das makkár govaid sii leat válljen.
Diededa gåktu li válljim gåvåjt.
Gos sii gávdne govaid ?
Gånnå oahppe li gåvåjt gávnnam ?
Manin válljejedje juste dan gova / daid govaid ?
Manen válljijin dav gåvåv / dajt gåvåjt ?
Heive go teaksta govvii ?
Hiehpá gus tæksta gåvvuj ?
Leago realisttalaš ja áigeguovdilis teaksta ?
Le tæksta almma ja dågålasj ?
Leatgo realisttalaš ja áigeguovdilis govat ?
Le gåvå almma ja dågålattja ?
Ráhkat bargoplánaid main máhcahatvástádusskovvi ruossunvejolašvuohta lea mielde.
Dagá barggoplánajt diededimsjiemáj gåsi dåhkki sárgastit.
Dás oahppit iežaset árvvoštallet.
Dánna oahppe ietjasa árvustalli.
Sii gávnnahit maid sii hálddašit ja mainna ain bargat ovddasguvlui.
Vuojnni majt bukti ja majna åvddålijguovlluj vierddiji barggat.
Oahpaheaddji buktá njálmmálaš máhcahatmearkkašumiid barggadettiin.
Åhpadidddje vaddá njálmálasj diedojt bargadahttijn.