pere/sami_parallel huggingface dataset:
Nannejit sámi giellabarggu / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Nanni sáme giellabargov / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
18. Guovvamánnu 2013
Nanni sáme giellabargov
Sámedikki doarjjaortnegat sámi giela várás nannejit sámi giellabarggu.
Sámedikke doarjjaårniga sámegiela vuoksjuj doarjju sáme giellabargov.
Dan čájeha evalueren maidNorut Alta – Áltá lea dahkan ovttasNordlandsforskning / Nordlánda dutkamiin Sámedikki ovddas.
Dav vuoset muhtem guoradallam mav Norut Alta – Áltá le dahkam Nordlandsforskning / Nordlánda dutkama siegen Sámedikke åvdås.
Raporta " Sámedikki ohcanvuđot doarjjaortnegat sámegiela várás - evalueren ” ovdan buktojuvvui Sámedikkis vuossárgga 18.02.13.
Rapportta " Evaluering av Sametingets søkerbaserte tilskuddsordninger for samisk språk ” åvddån biejaduváj Sámedikken mánnodagá 18.02.13.
Evaluerema ulbmilin lea oažžut gova sihke das movt doarjjaoažžut geavahit Sámedikkis ožžon doarjaga ja movt Sámediggi ieš hálddaša doarjjaortnegiid.
Guoradallama ulmme le gåvåv åttjudit sihke gåktu doarjjavuosstájvállde Sámedikke dårjav adni ja gåktu Sámedigge iesj doarjjaårnigijt háldat.
Okta váldokonklušuvnnain raporttas lea ahte gielladoarjagat doibmet vuođđun giellabarggu lassáneapmái.
Akta rapporta oajvvekonklusjåvnåjs le jut gielladoarjja doajmmá dagu “ dáden ” massta tjuovvu ålles suohkkis vuobme giellabargos.
Go geahččá servodatperspektiivvas, de doibmet dát lávga ovttasbargguin sihke eará gielladoaibmabijuiguin ja sámi giellapolitihkain maid Sámediggi fievrrida.
Sebrudagá åvdås doajmmá dát vuomásj lahka aktijvuodan ietjá gielladåjmaj ja sáme giellapolitihka siegen man åvdås Sámedigge vásstet.
Evalueren čájeha ahte doarjjaoažžuid mielas ortnet doaibmá bures.
Guoradallam vuoset doarjjavuosstájvállde li viehka dudálattja årnigijn.
Ollu giellaprošeavttaide lea Sámediggi deaŧaleamos ruhtadangáldu.
Moaddásijda dájs giellaprosjevtajs le Sámedigge ájnnasamos ruhtadiddje.
Danne lea ortnet deaŧalaš sámegiela ovddideapmái ja dihtomielalažžan dahkamii.
Danen le årnik ájnas sámegiela diedulasjvuohtaj ja åvddånahttemij.
Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma dadjá ahte Sámediggi áigu geahčadit raportta vuđolaččat, danne go dat šaddá leat deaŧalaš Sámedikki doarjjaortnegiid buoridanbarggus sámegiela várás.
Rádeájras Ellinor Marita Jåma javllá Sámedigge galggá rapportav snivva låhkåt, danen gå dat sjaddá ájnas gå galggá buoredit Sámedikke doarjjaårnigijt sámegiela vuoksjuj.
- Sámegiella lea áitojuvvon sakka, ja danne lea deaŧalaš ahte Sámedikki giellaruđat geavahuvvojit buoremus vuogi mielde.
- Sámegiella le alvos dætto vuolen, ja danen le ájnas jut Sámedikke giellarudá buoremus láhkáj aneduvvi.
Danne lea dárbu evalueret ortnega vai sáhttá oaidnit maid ortnegis sáhtášii buoridit, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Danen le ájnas årnigav guoradallat váj gávnná gåktu máhttá årnigav buoredit, javllá rádeájras Ellinor Marita Jåma.
Evalueren lea čađahuvvon ovttasbargguin Norut Alta - Áltá ja Nordlandsforskning / Nordlánda dutkam nammasaš ásahusaiguin.
Norut Alta - Áltá ja Nordlandsforskning / Nordlánda dutkam li aktan dáv guoradallam.
Seniordutki Eva Josefsen lea leamaš prošeaktajođiheaddji dán barggus mii lea čađahuvvo ovttas Norut Alta - Áltá dutkiin Áila Márge Varsi Baltoin ja Nordlandsforskning / Nordlánda dutkam dutkiin Marit Solstad:in.
Seniordutke Eva Josefsen le prosjevtav jådedam ja suv siegen libá barggam dutkeguovtes Áila Márge Varsi Balto Norut Alta - Áltás ja Marit Solstad Nordlandsforskning / Nordlánda dutkamis.
Eanet dieđuid fitnet:
Ienep diedo:
Buot Sámedikki áirasat leat miellahttun ovtta dain golmma fágalávdegottiin mat meannudit áššiid ja ovddidit mearrádusárvalusaid Sámedikki dievasčoahkkimii.
Divna Sámedikke ájrrasa li sebrulattja avtan gålmåt fáhkakomiteas ma giehtadalli ássjijt ja åvdedi árvvalusájt Sámedikke ållestjåhkanibmáj.
Sámedikki leat čuovvovaš lávdegottit:
Fáhkakomitea li dá:
Plána- ja finánsalávdegoddi
Pládna- ja biednigahttemkomitea:
Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi
Bajássjaddam-, hukso- ja åhpaduskomitea:
Beaska Niillas (Nubbinjođiheaddji)
Viktor Inge Paulsen (Lijggenjunnjusasj)
Lars Oddmund Sandvik
Lars Filip Paulsen
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi
Æládus- ja kultuvrrakomitea:
Lávdegottiid čoahkkimat leat jura ovdalaš dievasčoahkkimiid.
Komiteatjåhkanime tjadáduvvi ållestjåhkanimij åvddålattja.
Dábálaččat leat njeallje vahku várrejuvvon lávdegodde- ja dievasčoahkkimiidda.
Dábálattjat mierreduvvi niellja vahko komitea- ja ållestjåhkanimijda.
Lávdegottiid čoahkkin lágiduvvo dábálaččat mánnodagaid ja disdagaid, ja dievasčoahkkin gaskavahkus bearjadahkii.
Komiteatjåhkanime tjadáduvvi mánnodagá ja dijstagá, ållestjåhkanibme gasskavahkos bierjjedahkaj.
Lassin fágalávdegottiide de lea Sámedikkis maiddái bearráigeahččanlávdegoddi ja válgalávdegoddi.
Duodden fáhkakomiteajda gávnnuji aj Dárkastuskomitea ja Válggakomitea.
Bearráigeahččanlávdegoddi galgá doaimmahit parlamentáralaš bearráigeahču ja bearráigeahččat ásahusaid mat ruhtaduvvojit Sámedikki bušeahta bakte.
Dárkastuskomitea galggá parlamentalattjat dárkestit ja stivrrit dåjmajt ma biednigahteduvvi Sámedikke budsjehta baktu.
Dát mearkkaša maiddái bearráigeahččat Sámedikki jahkerehketdoalu ja riikkarevišuvnna vejolaš mearkkašumiid.
Oasse dássta le aj dárkestit Sámedikke jahkebiedniklågov ja soajtedahtte tsuojggidusajt biedniklåhkuj Rijkkadárkastusás.
Lávdegoddi sáhttá čađahit dan bearráigeahčču Sámedikki hálddahusas mii sin mielas lea dárbbašlaš.
Komitea máhttá aj tjadádit guoradallamijt Sámedikke háldadusan majs komitea adná dárbov.
Daid áššiin maid Bearráigeahččanlávdegoddi meannuda, sii ovddidit mearrádusárvalusaset njuolga Sámedikki Dievasčoahkkimii, juogo sierra áššin dahje lávdegotti jahkedieđáhusa bakte.
Dárkastuskomitea vaddá mærrádusárvvalusájt Sámedikke ållestjåhkanibmáj ássjijn majt dat giehtadallá, juogu sierra ássjen jali komitea jahkediedádusá baktu.
Válgalávdegoddi meannuda áššiid main Sámedikki dievasčoahkkin galgá válljet ovddasteddjiid ásahusaide sihke siskkobealde ja olggobealde Sámedikki vuogádaga.
Válggakomitea giehtadallá ássjijt gånnå Sámedikke ållestjåhkanibme galggá mierredit válgaj birra orgánajda Sámedikke sis- jali ålgusjbielen.
Lávdegotti bargun lea gárvásit meannudit áššiid maid dievasčoahkkin lea sádden lávdegoddái ja ovddidit mearrádusárvalusa dievasčoahkkimii.
Komitea dahkamus le gárvedit ássjev ja árvvalusáv vaddet ållestjåhkanibmáj dan ássjen majt komitea le ållestjåhkanimes oadtjum.
Válgalávdegoddi:
Lars Filip Paulsen
Mii leat ollen guhkás, muhto mátki lea guhki / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Guhkás lip ållim, valla ajtu le vil váttsos / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Mii leat ollen guhkás, muhto mátki lea guhki
Guhkás lip ållim, valla ajtu le vil váttsos
Dál njukčamánu 8. b. 2013 go mii ávvudat riikkaidgaskasaš nissonbeaivvi ja 100 nissoniid jagi jienastanvuoigatvuođa Norggas, de lea deaŧalaš muitit ahte vaikke vel mii leat ge ollen guhkás, de mii fertet ain rahčat, cealká Sámedikki presideanta Egil Olli.
Gå uddni sjnjuktjamáno 8. biejve ávvudallap rijkajgasskasasj nissunbiejvev ja 100 jage nissunij jienastimriektáj Vuonan, de le ájnas mujttet vájku lip guhkás ållim, de le ajtu vil váttsos, javllá sámedikkepresidænnta Egil Olli.
- Sámi servodagas lea árbevirolaččat leamaš dásseárvu, mas nissonat leat leamaš guovddážis.
- Ájgij tjadá le sáme sebrudahka læhkám dásseárvvusasj sebrudahka, gånnå nissunijn le guovdásj roalla læhkám.
Čuohte jagi dás ovdal dát bođii ovdan sámi ovddasmanni nissona Elsa Laula Renberg barggus.
Tjuohte jage dássta åvddåla vuojnijma dav duola dagu sáme åvddånissuna Elsa Laula Renberg bargo tjadá.
Dál sáhttá dásseárvvu čilget sohkabealejuogademiin Sámedikkis.
Uddni máhttep dásseárvov gåvvidit Sámedikke sjiervvejuogadime baktu.
Mis lea dakkár álbmotválljen orgána mas leat 49 % nissonat ja 51 % albmát, cealká presideanta Egil Olli.
Miján le álmmukválljidum tjoaggulvis gånnå 49 % li nissuna ja 51 % li ålmmå, javllá presidænnta Egil Olli.
Son čujuha viidáseappot dasa ahte vaikke vel sámi servodat lea ollen guhkás, de eat leat vel juksan mihttomeari, eat riikka dásis eat ge riikkaidgaskasaččat.
Sån vijddábut dættot vájku sáme sebrudahka le guhkás ållim de ep la ájn gåggu galggap, lehkus dal ietjama rijkan jali rijkajgasskasattjat.
- Dásseárvvu ovddas mii fertet čađat rahčat, sihke parlameantan, servodahkan ja lagamužžan.
- Dásseárvvo le juoga man åvdås ep goassak galga hiejttet barggat parlamænntan, sebrudahkan ja guojmmealmatjin.
Háliidan geavahit liibba sávvat buot nissoniidda lihku beaivái, loahpaha presideanta Egil Olli.
Sávav gájka nissunijda vuorbbe biejvijn, låhpat presidænnta Egil Olli.
Guhkes mátki
Guhka váttsos
Ráđđelahttu Vibeke Larsen lea ON nissonkommišuvnna (CSW) sáttagotti lahttu ja čalmmustahttá nissonbeaivvi New Yorkas.
Rádeájras Vibeke Larsen oassálasstá vuona delegasjåvnnåj AN:a nissunkommisjåvnån (CSW) ja nissunbiejvev New Yorkan ávvudallá.
Norgga sáttagottis lea son deattuhan álgoálbmotnissoniid hástalusaid dan oktavuođas ahte bissehit veahkaválddálašvuođa nissoniid vuostá.
Vuona delegasjåvnån le sån åvdedam álggoálmmuknissunij hásstalusá gå galggá dierredimev nissunij vuosstij hieredit.
Sámedikki ávžžuhusa vuođul evttohii Norga váldit mielde Álgoálbmotjulggaštusa nissonkommišuvnna loahppadokumentii.
Sámedikke ájalvisá milta oajvvadij Vuodna Álggoálmmuktjielggidusáv fáron válldet nissunkommisjåvnå loahppadokumenntaj.
- Veahkaválddálašvuohta lea beaktilis vuohki jienahuhttit ja fámohuhttit nissoniid.
- Dierredibme le vuogas vuohke gå galggá nissunijt sjávvunahttet ja hæssodit.
Das, ahte oažžut iežas oainnuid guldaluvvot, lea sáhka válddis.
Ietjasa jienav låpptit ja gullut mierkki fábmo.
Ain leat ollugat geat eai oainne nissoniid ollislaš, dievasahkásaš olmmožin, sihke báikkálaččat ja riikkaidgaskasaččat.
Ja galle le sijájs gudi e nissunijt ane ålles, iesjrádálasj ulmutjin, sihke bájkálattjat ja væráltvijddásattjat.
Nu ahte ieš nissonbeaivvi muitalan iluin ahte dál orru leamen govda ovttamielalašvuohta das ahte álgoálbmotnissoniid vuoigatvuohta suodjaluvvot, galgá deattuhuvvot erenoamážit, cealká Vibeke Larsen New Yorkas.
Danen le ávvosáhka gå sjielvvi nissunijbiejven besav subtsastit jut dálla vuojnnet vijddásit guorras dasi jut álggoálmmuknissunij riektá suodjalibmáj galggá sierraláhkáj dættoduvvat, javllá Vibeke Larsen New Yorkas.
Sámediggi oassálastá maid álgoálbmotnissoniid fierpmádahkii CSW:s.
Sámedigge oassálasstá aj álggoálmmuknissunij værmádagán CSW:an.
Doppe leat oččodeamen loahppadokumentii álgoálbmotnissoniid hástalusaid.
Dánna barggá dan vuoksjuj jut álggoálmmugij nissunij hásstalusájt galggá fáron oadtjot loahppadokumænntaj.
- Álgoálbmotnissoniidda lea deaŧalaš čalmmustahttit vealaheami vuođđun veahkaváldái, álgoálbmotnissoniid mat gillájit veahkaválddálašvuođa eiseválddiid ja militeara bealis ja nissoniid mat gillájit veahkaválddálašvuođa soađi ja miidnagilvima geažil.
- Álggoálmmuknissuna berusti rasismav åvdedit sivvan dierredibmáj, álggoálmmuknissuna gejt oajválattja ja militerra dierredi aktan nissuna gudi hæhttuji gierddat doaro ja mijnaj diehti.
Ollugat vásihit maiddái ahte álgoálbmotguovlluid nuoskkideapmi vahágahttá áhpehemiid ja mánáid.
Moaddásijn le aj dakkir dille jut álggoálmmukguovloj nuoskodime diehti vahágahteduvvi sij gudi li iesselissan ja sijá máná.
Ollu álgoálbmotservodagain eai leat doarvái buorit lágat ja riektevuogádat mat fuolahit nissoniid.
Moatten álggoálmmuksebrudagán ælla lága jalik riektásystema ma li dågålattja nissunijt várajda válldet.
Dat dagaha nissoniid hui váttis dillái.
Navti álggoálmmuknissuna viehka gássjelis dilláj båhti.
Ollugat dáin nissoniin vásihit heaggavára go galget čuoččuhit álgoálbmot- ja nissonvuoigatvuođaid.
Moaddása dájs nissunijs ietjasa ja fámilja hekkajn pánntan álggoálmmuk- ja nissunriektájt åvdedi.
Ráđđelahttu Vibeke Larsen cealká loahpas ahte álgoálbmotáirrasin okta máilmmi riggáseamos riikkain, mii leat geatnegasat bargat dan ala eará álgoálbmogat ge ožžot ovdánanvejolašvuođaid ja riekteovdáneami, maiddái dásseárvosuorggis.
Rádeájras Vibeke Larsen låhpat dajna jut mij gudi lip álggoálmmuk avta værálda boandámus rijkajn beras lulujma ietjá álggoálmmugij åvddånahttema ja riektáj åvdås barggat, dásseárvvosuorgen aj.
- Mii lea vuoigatvuohta ja vejolašvuohta oažžut dakkár čálgofálaldagaid, man birra eará álgoálbmogat sáhttet dušše niegadit.
- Miján li riektá ja bessap álkkádusfálaldagáv ávkkit ma ietjá álggoálmmugijda le dåssju niehkon.
Danne áigu Sámediggi bargat dainna ulbmiliin ahte álgoálbmotnissonat besset searvat riikkaidgaskasaš arenai ja ahte sis lea váikkuhanfápmu doppe.
Danen galggá Sámedigge barggat dan vuoksjuj jut nanni álggoálmmuknissunij sajev ja fámov rijkajgasskasattjat.
Presideanta Egil Olli, tlf. +47 900 26 880
Aktijvuohta:
Vuordámušát Burenschøn-lávdegotti Árvalusaide / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Stuorra vuorddemusá Butenschøna nammadussaj / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Vuordámušát Burenschøn-lávdegotti Árvalusaide
Stuorra vuorddemusá Butenschøna nammadussaj
Butenschøn-lávdegotti jođiheaddji Nils Butenschøn lea odne geigen raporttas stáhtaráđđái Kristin Halvorsenii.
Butenschønnammadus jådedum Nils Butenschøn baktu le uddni rapportastis vaddám stáhttarádáj Kristin Halvorsen.
Lávdegoddi lea čielggadan sámi dutkama ja alit oahpu dárbbuid, ulbmiliid ja ovdáneami mihtilmasvuođaid ja ovddidan máŋga konkrehta doaibmabiju.
Nammadus le sáme dutkama ja alep åhpadusá åvddånimev, dárbojt ja ulmijt tjielggam ja moadda konkrehta dåjma åvdedam.
- Dát lea mearkabeaivi sámi álbmogii ja munnje geas lea ovddasvástádus alit oahpus ja dutkamis Sámediggeráđis.
- Dát le mærkkabiejvven sáme álmmugij ja munji gut vásstedav alep åhpadusá ja dutkama åvdås Sámedikkeráden.
Munnje lei illun searvat geigendáhpáhussii, dadjá várrepresideanta Laila Susanne Vars
Hávsske lij oassálasstet gå rapportta gálggiduváj, javllá sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Lávdegoddi lea fágalaččat ákkastuvvon doaibmabidjoevttohusaiguin addán eiseválddiide áidnalunddot vejolašvuođa čađahit sámepolitihkalaš ulbmiliid mat sáhttet nannet servodatovdáneami davvin.
Nammadus le fágalasj duodastuvvam dåjmaj oajvvadusáj baktu oajválattjajda vaddám sierralágásj máhttelisvuodav sámepolitihkalasj ulmijt ållidit ma lulujin sebrudakåvddånahttemav nuorttan nannit.
- Lean hui duhtavaš go lávdegottis lea leama álbmotrievttálaš vuolggasadji ja bidjan vuođđun govda regionála, nationála ja riikkaidgaskasaš perspektiivva sámi dutkamii ja alit ohppui, cealká várrepresideanta Laila Susanne Vars.
- Viehka dudálasj lev gå nammadus le álmmukriektás álggám ja le vijdes guovlolasj, nasjonála ja rijkajgasskasasj perspektijvav vuodon adnám gå li sáme dutkamav ja alep åhpadusáv guoradallam, javllá sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Lávdegoddi evttoha earret eará sierra dohkkehanortnega Sámi allaskuvlla várás plánaid oktavuođas ohcat stáhtusa dieđalaš allaskuvlan, ja viidáseappot álgoálbmotuniversitehtan.
Nammadus oajvvat duola dagu sierra dåhkkidimårnigav Sáme allaskåvllåj tjanádum plánajda diedalasj allaskåvllån sjaddat ja vijddábut álggoálmmukuniversitehttan.
Viidáseappot evttohuvvo ahte ovddiduvvo prográmma sámi giellagáhttemii ja sámegiela ođđasis ealáskahttimii mii berre organiserejuvvot lassin Dutkanráđi prográmma sámi dutkamii.
Vijddábut oajvvaduvvá prográmmav dahkat sáme giellagáhttima åvddånahttema diehti ja sámegielaj ælládibmáj mij bierri sierra organiseriduvvat duodden Dutkamráde sáme dutkama prográmmaj.
Maiddái máŋga doaibmabiju rekrutterema várás sámi alit ohppui ja dutkamii leat konkretiserejuvvon.
Moadda dåjma maj ulmme le ulmutjijt åttjudit sáme alep åhpadussaj ja dutkamij li aj konkretiseriduvvam.
- Mun illudan vuđolaččat geahčadit daid doaibmabijuid maid raporta evttoha ja vuorddán konstruktiivva gulahallama ja ovttasbarggu ráđđehusain iešguđet doaibmabijuid čuovvoleami ja čađaheami oktavuođas.
- Buorijn mielajn vuordáv snivva tjadádit dåjmajt ja rapportan oajvvaduvvi ja sidáv ráddidusájn vuogas láhkáj guládallat ja aktan barggat váj iesjguhtik dåjma lulujin jåhtuj biejaduvvat. Dagu ráddidus le javllam le máhtto Nuorttaguovllopolitihka avve.
Dál leat eiseválddiin vejolašvuođat dán dahkat geavatlaš politihkkan, loahpaha várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Dálla le oajválattjajn vejulasjvuohta dáv praktihkalasj politihkkan dahkat, låhpat sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Lávdegoddi evttoha ásahit prosedyraid mat sáhttet nannet Sámedikki oassálastima Dutkanráđi ođđa prográmmaplánaid plánemii ja ovddideapmái.
Nammadus oajvvat barggovuoge ásaduvvi ma lulujin nannit Sámedikke oassálasstemav gå Dutkamráde galggá ådå prográmmaplánajt plánit ja åvddånahttet.
Lávdegoddi evttoha ahte Sámediggi ráhkadišgoahtá sámi dutkandieđáhusa lávkin dan guvlui ahte hábmet ollislaš sámi dutkanpolitihka.
Nammadus oajvvat Sámedigge sáme dutkamdiedádusájn barggagoahtá lávkken ålleslasj sáme dutkampolitihkav hábbmit.
Viidáseappot evttohuvvo ásahit fierpmádaga sámi dutkama várás ja oktiiordnenforuma alit oahppoásahusaid várás mat ožžot seamma rolla go Universitehta ja allaskuvlaráđđi nationála dásis.
Vijddábut oajvvadi ásadit sáme dutkama værmástagáv ja aktijdimforumav alep åhpadusásadusájda ma oadtju sæmmi rållav dagu Universitet og høgskolerådet (UHR) nasjonála aktijvuodan.
Várrepresideanta Laila Susanne Vars, tlf. 977 54 102
Aktijvuohta:
Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Diedo sámegielaj birra / Giella / Sámedigge - Sametinget
Faktadieđut sámi gielaid birra
Diedo sámegielaj birra
Árbevirolaččat sámegielat gullet suoma-ugralaš giellajovkui mii fas gullá urálalaš giellajovkui, muhto gielat leat leamašan sirrejuvvon lagamus giellajoavkkuin (Balto-suoma) badjel 3.000 jagi.
Ájgij tjadá li ájádallam sámegielav oassen suoma-ugralasj giellajuohkusis urála giellafámiljan, ja læhkám sirádum ietjasa lagámus fuolkijs (balto-suoma) badjel 3.000 jage.
Ođđa dutkamuš čájeha ahte sámegiela giellajoavku lea measta seamma boaris go germánalaš giellajoavku ja measta duppalit boarrásut go romána giellajoavku.
Ådå dutkam vuoset sáme giellajuogos le gåjt dal sæmmi boares dagu germána giellajuogos ja gåjt dal guovte gierde boarrásabbo gå romána giellajuogos.
aili.keskitalo@samediggi.no
julevsáme giellakonferánsan
Áigeguovdil
Lågå ienebuv
Duhtavaš giellalávdegottiin
Giellasuodjalibme, normerim ja moallánakbarggo
Sámediggeráđđi Ann-Mari Thomassen lea duhtavaš go giellalávdegoddi čuovvu Sá...
Sáme Giellagálldo tjoahkki sámegiela ássjediehttijt Anárij, gålgådismáno 6...
Sávvat buori ságastallama
Vuoseda divna ássjijt
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lea ilus go giellalávdegotti oasserapor...
Sáme giellaguovllo gåbttjå åsijt Vuonas, Svierigis, Suomas ja Gárjjelis.
Čájet buot áššiid
Gielaj rájá e rijkarájájt tjuovo.
Ođđaáiggi sámegielain lea mealgat moalkasut historjá go maid eanas olbmot doivot, ja eai gula dušše suoma-ugralaš giellajoavkkuide.
Julevsámegiella ja oarjjelsámegiella ságastuvvi Vuonan ja Svierigin.
Sámegielain gávdnojit maiddái oasit mat gullet Urala, paleo-skandinávialaš, boares indo-eurohpalaš, báltalaš, slávalaš ja germánalaš gielaide.
Bihtámsámegiella ja ubbmemsámegiella dåssju Svierigin, gáhtum Vuonan.
Sámi giellaguovlu leabbá árbevirolaččat Norgga, Ruoŧa, Suoma ja Ruošša rájáid rastá.
Nuorttasámegiella Vuonan, Svierigin ja Suoman ságastuvvá.
Giellarájit eai čuovo riikkarájiid.
Ánarsámegiella ságastuvvá dåssju Suoman.
Julevsámegiela ja lullisámegiela hubmet Norggas ja Ruoŧas, bihtánsámegiela ja upmisámegiela hupmet dušše Ruoŧas ja lea áibbas jávkan Norggas.
Áhkkilsámegiella, gielldasámegiella ja dárjjesámegiella ságastuvvá dåssju Gárjjelin, ja gålldåsámegiella sihke Suoman ja Gárjjelin (ja åvddåla Vuonan aj).
Davvisámegiela hupmet Norggas, Ruoŧas ja Suomas.
Áhkkilsámegielan, majt åvddålå jáhkkin lij gáhtum, gávnnu huoman uddni.
Anársámegiela hubmet dušše Suomas, gielddasámegiela ja darjjesámegiela hubmet dušše Ruoššas, ja nuortalašgiela ges hupmet sihke Suomas ja Ruoššas (ja ovdan nai Norggas).
Ájnegis vuoras ulmusj sáhkat vilá áhkkilsámegielav aktijvalattjat ságastallamijn gielldasámegielagij.
Gieskat gávdnui velá viđat nuortalašgiella Ruoššas namalassii áhkkilsámegiella.
Muhtem ájnegattja ságasti áhkkilsámegielav passijvva giellan, iesjgeŋga dásen.
Dát login gielat dagahit guokte váldo giellajoavkku: oarjesámegiella ja nuortasámegiella.
Dá lågev giela li juogedum guovte oajvvejuohkusijda: allesáme ja lullesáme.
Oarjesámegiella ja nuortasámegiela váldojoavku vel dagahit njeallje vuollásaš giellajoavkkuid: lulli, davvi, nannán ja Guoládaga.
Allesáme ja lullesáme oajvvejuohkusijn li tjoahkkáj niellja vuolep juohkusa: oarjep, nuortap, sisednam ja suoloj (guoládak).
Riikkaidgaskasaččat meroštit buot sámegielaid uhkiduvvon, duođaid uhkiduvvon dahje measta jávkan giellan.
Rijkajgasskasasj aktijvuodan li gájka sámegiela ájtedum, duodaj ájtedum jali vargga gáhtomin.
Uhkiduvvon giellan meroštit dan giella mas mánáidlohku geat giela hupmet njiedjá, duođaid uhkiduvvon giella go leat measta aivve rávisolbmot geat hupmet giela, ja measta jávkan giellan ges dat giella man dušše áibbas soames vuorasolbmot hupmet.
Ájtedum giella le giella man låhko mánájs gudi gielav bukti binnu, duodaj ájtedum giella le giella mav vargga dåssju ållessjattuga bukti, ja vargga gáhtum giella le giella mav dåssju muhtem gallegasj vuorrasappo hålli.
Norggas leat sámegielat suddjejuvvon earret eará ILO-konvenšuvnna 169, Norgga vuođđolága, Báikenammalága, Sámelága giellanjuolggadusaid ja oahpahuslága bakte.
Sámegiela li Vuonan suoddjidum duola dagu 169. ILO-konvensjåvnås, Vuonarijka Vuodolágas, Bájkkenammalágas, Sámelága giellanjuolgadusájs ja Åhpaduslága baktu.
Riikkaidgaskasaččat leat sámegielat suddjejuvvon earret eará davviriikkaid giellajulggaštusa ja European Charter for Regional and Minority Languages bakte.
Rijkajgasskasattjat li sámegiela suoddjidum duola dagu nuorttarijkaj gielladeklarasjåvnå ja European Charter for Regional and Minority Languages baktu.
Lullisámegiella, julevsámegiella ja davvisámegiellat leat dal gielat mat odne eanemusat geavahuvvojit Norggas.
Ienemus håladum sámegiela Vuonan uddni li oarjjelsámegiella, julevsámegiella og nuorttasámegiella.
Lullisámi ássanguovlu lea davvin Sáltoduoddara rájes luksa gitta Hedemárkku rádjai.
Oarjjelsáme årromguovllo Vuonan le Sáltoduoddaris nuorttan gitta Elgåaj Hedmárkon oarjján.
Sii ásset bieđgguid viiddis geográfalaš guovllus.
Ulmutja årru duoggu dággu miehtáj dan vijdes geográfalasj guovlo.
Jáhkkimis unnit go bealli lullisápmelaččain geat máhttet gielasteaset.
Jáhkedahtte e ienebu gå lahkke oarjjelsámijs gielav buvti.
Lullisámis leat guokte váldosuopmana.
Oarjjelsámegielan li guokta oajvvegiellasuorge:
Davit lullisámegiella, maiddái gohčoduvvon Sjeltie (Åsele) (Vápste, Gála, Árborde, Bindal, Namdal Norggas, Vápste Deartnas, Vualtjere, Frööstege Ruoŧas)
Nuorttap oarjjelsámegiella, aj gåhtjodum Åsele (Vapsten, Gaala, Aarborte, Bindal, Nååmesjevuemie Vuonan, Vapsten Tärnan, Vueltjere, Frostviken Svierigin)
Lulit lullisámegiella, maiddái gohčoduvvon Jämtland (guovlu gaskal Snoasa ja Verdal, Muorahkás Norggas, Jiingevaerie (Hotagen), Offerdal, Njaarke, Gálpe, Skalstugan, Såaka ja Härjedalenis Ruoŧas).
Oarjep oarjjelsámegiella, aj gåhtjodum Jämtland (guovllo Snåasa ja Verdala gaskan, Muoráhkka Vuonan, Jinjevaerie, Offerdal, Njaarke, Gálpe, Skalstugan, Såahka ja Härjedálen Svierigin).
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea lullisámegiella šláddjejuvvon duođaid uhkiduvvon giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le oarjjelsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan.
Unnán giellageavaheaddjit ja guhkes gaskkát dagaha gáibideaddjin doaimmahit lullisámi giellabarggu.
Binná addne ja stuorra vijddudagá dahká gássjelin oarjjelsámegielajn barggat.
Servodat dárbbaša ollu olbmuid geain lea lullisámegielat gelbbolašvuohta.
Sebrudahka dárbaj ållo ulmutjijt oarjjelsámegiela máhtudagájn.
Nu lea dilli earenoamážiid oahpaheaddjifidnus, oahpponeavvuid ovdánahttimis ja almmolaš hálddahusain ja bálvalusfáluin.
Ållagasj guosská dát åhpadiddjevirgijda, oahpponævoj åvddånibmáj ja almulasj háldadibmáj ja dievnastusfálaldagájda.
Upmisámegiela hupme árbevirolaččat Ruovat, Hemnes ja Korgen guovlluin Norgga bealde, ja Ubmieanu rájes Maskaure, Stohkke, Oarje Kikkejaure, Nuorta Kikkejaure rádjai Árjjátluovis ja Árvvesjávrris, Málák, Gran, ja Upmeje guovlluin Deartnás Ruoŧas.
Ubbmemsámegiella:
Ruoŧas leat dušše áibbas moattis geat ain hupmet upmisámegiela ja lea meastá oalát jávkan.
Ubbmemsámegiella håladuváj Ruovatvuonan, Hemnesan ja Korgenin vuona bielen.
Norgga bealde gal upmisámegiella lea oalát jávkan.
Svierigin li dåssju muhtem gallegasj hoalle vil, ja giella aneduvvá vargga gáhtum giellan.
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea upmisámegiella hui garrasit uhkiduvvon giellan dahje giella mii measta oalát lea jávkan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le ubbmemsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan jali vargga gáhtum giellan.
Norgga bealde lea bihtánsámi giellaguovlu lea davvin Sáltovuona rájes luksa gitta Ruovatvuona rádjai, ja fátmmasta Báidár, Sálat, Oarjelij-Bájdár, Meløy, Rávda, oasi Bådåddjo ja Fuosku suohkaniin.
Bihtámsáme giellaguovllo ráddjiduvvá vuona bielen Sáltovuonas nuorttan ja Ranvuonas oarjján, ja dasi gullu Bájddar, Sálát, Oarjjelij Bájddar, Meløy, Rødøy, oase Bådådjo ja Fuosko suohkanijs.
Ruoŧa bealde lea bihtánsámi guovlu davit Árvvesjávrri ja davit Árjjátluovi rájes gitta Biŧoneanu rádjai Norrbottens leanas.
Svieriga bielen manná rádjá nuorttalap Arviesjávres ja Árjapluoves gitta Bihtáma ædnuj Norrbottena länan Svierigin.
Davit bihtánsámegiella (Luokta-Mavas, Stohkke).
Bihtámsámegiella gålmå oajvvegiellasuorggáj juogeduvvá: Nuortap bihtámsámegiella (Luokta-Mavas, Ståkke).
Guovddáš bihtánsámegiella (Semisjaur-Njarg).
Guovdásj bihtámsámegiella (Semisjaur-Njarg).
Lulit bihtánsámegiella (Svaipa).
Oarjep bihtámsámegiella (Svaipa).
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea bihtánsámegiella šláddjejuvvon duođaid uhkiduvvon dahje measta oalát jávkan giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le bihtámsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan jali vargga gáhtum.
Ruoŧa bealde leat áibbas moadde giellaguoddit, ja sii leat ovttas dutkiiguin ja norggabeale giellaáŋggirdeddjiiguin, bargagoahtán giellaseailluhemiin.
Svieriga bielen li muhtem gallegasj giellaguodde aktan dutkij ja muhtem rahtjalis ulmutjij Vuona bieles aktan barggagoahtám gæhttjalit gielav gádjot.
Dán rádjai leat čohkken moadde duhát sáni mat áiggi mielde galget šaddat sátnegirjin.
Moadda tuvsán bágo li juo tjoahkkidum ja dássta galggá báhkogirjje sjaddat.
Julevsámi giellaguovlu lea davvin Bálága rájes luksa Sáltoduoddara rádjái, ja fátmmasta earret eará Divttasvuona, Hápmira, Stáiggu, Oarjelii-Foalda suohkaniid ja oasi Fuosku suohkanis i Nuorta-sáltus.
Julevsáme giellaguovllo Vuonan le Bálágis nuorttat gitta Sáltoduoddarij oarjján, ja dasi gullu duola dagu Divtasvuodna, Hábmer ja Fuolldá ja oase Fuosko suohkanis Sálton.
Ruoŧa bealde hubmet julevsámegiela lulde Bihtáneanu rájes davás Gáidumeanu rádjai Johkamohki ja Váhčir suohkaniin Norrbotten leanas. Julevsámegiella juhkkojuvvo njealji váldosuopmaniidda.
Svierigin håladuvvá julevsámegiella Bihtámænos oarjján gitta Gájddumædnuj nuorttan Jåhkåmåhke ja Váhtjera suohkanijn Norrbottena länan Svierigin.
Davit julevsámegiella (Unnačerožis).
Julevsámegiella nielje oajvvegiellasuorggáj juogeduvvá: Nuortap julevsámegiella (Unna tjerusj).
Guovddáš julevsámegiella (Sirkásis ja Jåkkågaskas Johkamohkis Ruoŧas, Bálágis, Divttasvuonas, Hápmiris, Stáiggus, Oarjelii-Foaldas ja soames guovlluin Fuoskkus Norgga bealde).
Guovdásj julevsámegiella (Sirges ja Jåhkågasska Jåhkåmåhken Svierigin, Bálák, Divtasvuodna, Hábmer ja Fuolldá ja oase Fuosko suohkanis Vuonan).
Vuovde- julevsámegiella (Váhčiris, Sieres ja Užžás Ruoŧa bealde).
Miehttse julevsámegiella (Gällivare, Serri ja Udtja Svierigin).
Lulit julevsámegiella (Duorbun guovllus Ruoŧas).
Oarjep julevsámegiella (Duorbun Svierigin).
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus julevsámegiella šláddjejuvvon duođaid uhkiduvvon giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le julevsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan.
Seamma ládje go lullisámis, de servodat sakka dárbbaša olbmuid geain lea julevsámegielat gelbbolašvuohta.
Sæmmi láhkáj dagu oarjjelsáme giela hárráj, de sebrudahka dárbaj ållo ulmutjijt julevsáme giellamáhtudagáj.
Davvisámegiella lea sámegielaid gaskkas stuorimus giellajoavku ja sullii 90 % sápmelaččain hupmet eanetlohkogiela.
Nuorttasámegiella le stuorámus giellajuogos sáme gielaj gaskan, birrusij 90 % sámegielagijs nuortagahtti.
Norgga bealde hubmet davvisámegiela vuosttažettiin Finnmárkku ja Romssa fylkkain, ja Dielddanuori ja Evenáši suohkaniin Nordlánddas. Davvisámegiella juhkkojuvvo njealji váldonsuopmanjoavkkuide.
Nuorttasámegiella ságastuvvá ienemusát Finnmárko ja Råmså fylkajn ja suohkanijn Dielldasuollu ja Evenássje Nordlándan vuona bielen.
Mearrasámegiella - Nuorta mearrasámegiella (Várjjatvuonas ja Lágesvuonas).
Nuorttasámegiella nielje oajvvegiellasuorggáj juogeduvvá: Merrasámegiella - Lulle merrasáme (Várjatvuodna ja Lágesvuodna).
- Guovddáš mearrasámegiella (Riehpovuonas ja Fálesnuoris).
- Guovdásj merrasáme (Riehppovuodna ja Sválesnuorre).
- Oarje mearrasámegiella (Álttávuonas ja Návuonas).
- Alle merrasáme (Áltávuodna ja Návuodna).
Finnmárkku sámegiella - Nuorta-Finnmárku: Ohcejogas, ja muhtun guovlluin Anáris Suomas, Kárášjogas, Porsáŋggus ja Deanus Norggas - Oarje-Finnmárku: Eanodagas, Soađegilis, ja muhtun guovlluin Anáris Suomas, Guovdageainnus, Álttás Norggas)
Finnmárkkosámegiella - Lullefinnmárkko: Uhtsajåhkå, oase Ánaris Suoman, Kárásjåhkå, Porsáŋŋgo, Dætno Vuonan.
Durdnossámegiella - Girjásis: Nuorta-davábeale Váhčira, Girjásis Ruoŧas - Oarjjimus oasis Eanodagas Suomas, Ofuohtas Ivgu rádjai, gaskal Ivgubađa ja Ráissa Norggas.
- Allefinnmárkko: Ænodahka, Soahtegiellda, oase Ánaris Suoman, Guovddagæjnno, Áltá Vuonan) Duornossámegiella - Girjjis: Gällivares nuortta-luksa, Nuorttagájddom Svierigin - Allelij oasse Ænodagás Suoman, Ufuohtás gittu Ivgguj, Ivggovuodnabadá ja Rájsá gaskan Vuonan.
- Gárasavvonis: Geaggánvuomis ja Lávnjitvuomis, Ivgus ja Báhccavuonas Norggas.
- Gárasávvun: Könkämävuoma ja Lainiovuoma, Ivggo ja Báhccavuodna Vuonan.
- Čohkkirasas: Sárevuomis, Dálmmas, Gabnás, Leavážis, Gáinnas ja Háhpáránddis Ruoŧas.
- Jukkasjávrre: Saarivuoma, Dálmma, GabnáLeavnas-Kaalasvuoma, Kalix ja Haparanda Svierigin.
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea davvisámegiella šláddjejuvvon uhkiduvvon giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le nuorttasámegiella tjáledum ájtedum giellan.
Máŋgga guovlluin olggobealde sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguovllu lea davvisámegiella ain vártnuhis dilis.
Moatten sajen sáme giellaháldadimguovlo ålggolin le nuorttasámgiella ájn gássjelis dilen.
Nu lea earenoamážit máŋgga mearrasámi guovlluin Romssas ja Finnmárkkus ja márkosámi guovlluin Lulli-Romssas ja Davvi Nordlánddas.
Dát ållagasj guosská moatte merrasáme dáfojda Råmsån ja Finnmárkon ja markasáme guovlojda Oarjjelij-Råmsån ja Nuorttalij-Nordlándan.
Anárašgiella
Ánarsámegiella
Anárašgiela hubmet Anár gielddas suomas (Anárjávrri čázádatguovlluin).
Ánarsámegiella håladuvvá Ánara suohkanin Suoman (Ánarjávre birra).
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea anárašgiella šláddjejuvvon duođai uhkiduvvon giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le ánarsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan.
Nuortalašgiella
Gålldåsámegiella (” lullesáme ”)
Nuortalašgiella juhkkojuvvo guovtti váldosuopmaniidda.
Gålldåsámegiella guovte oajvvegiellasuorggáj juogeduvvá:
Davit nuortalašgiella (Muotkis, Báhčaveajis, Beahcámis) Lulit nuortalašgiella (Suonnjelis, Njuohttejávrri-Sarvvesjávrris) Norggas ásset skoaltasámit Mátta-Várjjat gielddas, vuosttažettiin Njávdámis, muhto maiddái Girkonjárggas ja Báhčaveaileagis.
Vuonan gålldåsáme Oarjje-Várjjak suohkanin årru, åvdemusát Njájddamin, valla aj Girkkonjárgan ja Báhtsakvákken.
Sii eai leat nu beare gallis ja leat áidna nuortasámi kultuvrra guoddit Norggas.
Juogos le viehka unne ja sij li ájnna gudi lullesáme kultuvrav guoddi Vuona bielen.
Nuortasámi ássan Suomas lea Čeavetjávrris ja Njellimis Anárjávrri lahka.
Suomabielen årru gålldåsáme Tjievetjávren ja Njiellimin Ánarjávrgátten.
Nuortalašgiella adnojuvvo jávkan giellan Ruoššas ja leat dušše áibbas moattis geat Norggas hupmet nuortalašgiela.
Gárjjelin le gålldåsámegiella gáhtum ja Vuonan dåssju muhtem gallegattja gielav bukti uddni.
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea nuortalašgiella šláddjejuvvon duođaid uhkiduvvon giellan.
UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le gålldåsámegiella tjáledum duodaj ájtedum giellan.
Áhkilsámegiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella
Áhkkilsámegiella, gielldasámegiella ja dárjjesámegiella
Dáid gielaid hupmet Guoládatnjárggas Ruoššas.
Dá giela Guoládagán Ruossjan håladuvvi.
Soames dutkit čuoččuhit ahte maŋimus olmmoš guhte humai áhkkilsámegiela jámii 2003:s, ja eará dutkit ges oaivvildit ahte ain gávdnojit soames olbmot geat hupmet giela ja nu lea áhkkilsámegiela eanemus uhkiduvvon giellan Ruoššas.
Muhtem dutke tjuottjodi maŋemus áhkkilsámegiella hoalle jámij jagen 2003, madi ådå giellaguoradallam javllá gávnnuji vil hoalle ja navti le giella ienemus ájtedum sámegiella Ruossjan. UNESCO listan mij guosská ájtedum gielajda le guoládaksámegiela juogos tjáledum duodaj ájtedum jali vargga gáhtum giela.
UNESCO uhkiduvvon gielaid listtus lea Guoládat sápmelaččaid giellajoavku šláddjejuvvon hirpmat uhkiduvvon giellan dahje giella mii measta oalát lea jávkan.
Girjjegiella:
Sámi giellajoavkkus lea guhkes dahje oanehis čálahistorjá mii vuolgá das guđe gielas lea sáhka.
Sáme giellajuohkusin le guhka jali oanes tjállemgielahiståvrrå gielas giellaj.
Vuosttaš girjjit mat ilbme sámegillii lei 1600-logus. 1600-1700- logus sámegielat girjjit čállojedje seamma bustávaiguin go dárogiella ja ruoŧagiella.
Vuostasj girje sámegiellaj båhtin 1600-lågon. 1600-1700-lågon tjállin sæmmi bokstávaj sámegiellaj dagu dárogiellaj.
1800-logus bohte soames ođđa bustávat mat leat sámegielain geavahuvvon muhto mat eai leat adnon eará gielain daid seamma guovlluin (omd. dárogielas, ruoŧagielas, suomagielas ja ruoššagielas).
1800-lågon båhtin muhtem ådå bokstáva sámegielajda ma ælla anon ietjá gielajn daj sæmmi guovlojn (duola dagu dáro-, suoma- ja gárjjelgielan).
Guđa sámegielain lea standárdiserejuvvon čállingiella: lullisámegielas, julevsámegielas, davvisámegielas, anárašgielas ja skoaltasámegielas geavahit viiddiduvvon latiinnalaš alfabehta.
Gudán sámegielan le standardiseridum tjállemgiella: oarjjel-, julev-, nuortta-, ánar- ja gålldåsámegiella adni vijdedum versjåvnåjt latijna alfabehtas.
Gielddasámegiella ja darjjesámegiella čállojuvvo váidudeaddji kyrillalaš alfabehta mielde.
Giellda- ja dárjjesámegiellaj tjálli hiebadum kyrillalasj alfabehtajn.
Liige bustávat mat leat anus daid gielain mat atnet latiinnalaš alfabehta leat:
Duodde bokstáva ma vijdedum latijna alfabehtajn tjáleduvvi li dá: Gålldåsámegiella: Áá Ââ Čč Ʒʒ Ǯǯ Đđ Ǧǧ Ǥǥ Ǩǩ Ŋŋ ’ õ Šš Žž Åå Ää
Davvisámegielas: Áá Čč Đđ Ŋŋ Šš Ŧŧ Žž
Nuorttasámegiella: Áá Čč Đđ Ŋŋ Šš Ŧŧ Žž
Gáldu:
Oarjjelsámegiella: Ïï
Pekka Sammallahti
Gálldo: - Pekka Sammallahti - Bruce Morén-Duolljá - Elisbath Scheller
Ain goikeguoli buvttadeapmi rošerejuvvon guolis / Mearraealáhusat / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Vilá gåjkkeguollebuvtadibme sláhkkidum guoles / Marijna æládusá / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Ain goikeguoli buvttadeapmi rošerejuvvon guolis
Vilá gåjkkeguollebuvtadibme sláhkkidum guoles
Sámediggi háliida nannet vuotnaguolásteddjiid vejolašvuođa čollet guliid ja ieža buvttadit goikeguoli.
Sámediggeráde sihtá nannit vuodnaguollárij máhttelisvuodajt ietja gahtsot jårbbåguolijt gåjkåtjit.
– Mii bargat dál ovttas Biebmobearráigeahčuin nu ahte sáhttá buoridit dienasvejolašvuođaid friija guolásteamis, dadjá ráđđelahttuSilje Karine Muotka.
– Mij barggap aktisattjat Biebbmogehtjujn vaj vuodnaguollárij sisboahtomáhttelisvuoda friddja guollimis máhtti laseduvvat, javllá Sámedikke rádeájras Silje Karine Muotka.
Biebmobearráigeahču čavgejuvvon buhtisvuođagáibádusat 2013 rájes lea dagahan váddáseabbon ollu guolásteddjiide ieža buvttadit goikeguoli čollejuvvon guolis.
Biebbmogæhtjo tjavggidum rájnasvuohtagájbbádusá jages 2013 li buktám gássjelisvuodajt moatte guollárijda ietja gahtsot jårbbåguolijt gåjkåtjit.
Vuohki lea erenoamážit deaŧalaš heaŋgunáigodaga loahpas ja bivvalet dálkkiin.
Gåjkkådimvuohke le sierra ájnas gahtsomájge maŋŋegietjen ja gå le lievnno.
Buoret vejolašvuohta seailluhit (goikadit) guoli addá vejolašvuođa buoridit dietnasa go leat vuovdinváttisvuođat varasguollemárkanis.
Lasedum máhttelisvuoda guolev gåjkkådit vaddá máhttelisvuodajt duodde sisbåhtuj gå le gássjel varásguolev jådedit.
– Dál lea ollu guolli márkanis.
– Dálla le stuorra luohkko guolijs.
Guolásteapmi lea buorre ja friija, ja dat lea mielddisbuktá váddáset vuostáiváldima.
Buorre ja friddja guollim la, ja dat la dahkam gássjelis duosstomvidjurijt.
Dál dilis mii lea mielas geahčadit buot vuovdinvejolašvuođaid guolásteddjiide ja sállašiidda.
Dán dilen lip mij miellusa gehtjatjit gájkka jådedimmáhttelisvuodajda guollárijda ja guollimijda.
Buoret vejolašvuođa ieža buvttadit goikeguoli, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Lasedum máhttelisvuohta iesj gahtsot gåjkkeguollen, javllá Sámedikke rádeájras Silje Karine Muotka.
Sámediggi ja Biebmobearráigeahčču galget boahtte vahkus deaivvadit ja ságastallat daid vejolašvuođaid birra mat ođđa njuolggadusain buhtisvuođa birra leat 2013 rájes.
Sámedigge ja Biebbmogæhttjo galggi boahtte vahko tjåhkanit ságastittjat máhttelisvuodajt ådå rájnasvuoda njuolgadusáj sissŋelin jages 2013.
Okta fáttáin lea buoridit vejolašvuođa ieža buvttadit goikeguoli nu gohčoduvvon rošerejuvvon guolis.
Akta ássje le lasedum máhttelisvuoda iesj gahtsot nåv gåhtjos jårbbåguolijt gåjkåtjit.
Dát lea árbevirolaš seailluhanvuohki mii guhká lea geavahuvvon ráhkadit guoli ovdalgo dat heŋgejuvvo.
Dát la árbbedábálasj bisodimvuohke mij la guhkes ájgijt anedum gárvedittjat guolijt gatsostibmáj.
Rošeren buorida goikeguoli goikadeami ja kvalitehta.
Guolijt sláhkkit viehket buorep gåjkkådibmáj ja buorep buktagin.
– Sihke ealáhussii ja Biebmobearráigehččui lea deaŧalaš ahte buktagis lea buoremus lági mielde buhtisvuohta ja kvalitehta.
– Goappátjaga æládus ja Biebbmogæhttjo måråsti buoremus rájnasvuodas ja kvalitehtas gå máhttelis.
Muhto lea dattetge ieš vuosttaldeaddjin ahte dakkár vuogi mii čielgasit addá buoret goikeguollekvalitehta ja buoret dienasvuođu guolásteaddjái, ii leat vejolaš geavahit ođđa buhtisvuođanjuolggadusaid geažil, deattuha Muotka.
Valla huoman la iesjvuosteldiddje gå vuohke mij bihko vadda buorep kvalitehtav gåjkkeguolláj ja buorep vuodov guollára sisbåhtuj ij la máhttelis ådå njuolgadusáj rájnasvuohtaj, dættot Muotka.
Háliida digaštallama ja rávvagiid Sámedikki giellapolitihka birra / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sávat dagástallamav ja vuojnojt Sámedikke giellapolitihka gáktuj / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Háliida digaštallama ja rávvagiid Sámedikki giellapolitihka birra
Sávat dagástallamav ja vuojnojt Sámedikke giellapolitihka gáktuj
Sámediggeráđđi ovddida čilgehusa sámegiela birra dievasčoahkkimis cuoŋománus, ja ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma háliida dan oktavuođas oažžut buriid digaštallamiid ja oažžut árvalusaid sámi giellapolitihka birra bargui viidáseappot sámediggedieđáhusain sámegiela birra.
Sámediggeráde åvddån biedjá tjielggidusáv sámegiela gáktuj vuoratjismáno ållestjåhkanimen, ja dan aktijvuodan sávat rádeájras Ellinor Marita Jåma buorre dagástallamav ja vuojnojt sámediggediedádusá bargguj sámegiela gáktuj åvddålijguovlluj.
Čilgehus sámegiela birra lea vuođđun digaštallamii Sámedikki boahtteáiggi giellapolitihka birra.
Sámegiela tjielggidus dilev láhtjá dagástallamij Sámedikke giellapolitihka gáktuj åvddålijguovlluj.
Áigodagas čilgehusa ovddideami ja dieđáhusa gaskka lea politihkkáriin, ásahusain ja earáin geat barget sámegielain vejolašvuohta searvat boahtteáiggi giellapolitihka hábmemii.
Ájggudagán mij le tjielggidusá ja diedádusá åvddånbuktema gaskan le vejulasj politihkkárijda, ásadusájda ja iehtjádijda gudi sámegielajn barggi, oassálasstet boahtteájge giellapolitihkav hábbmit.
- Sámediggeráđi mielas lea hui deaŧalaš ahte sámi servodat searvvahuvvo bargui boahtteáiggi giellapolitihka ektui ja doaivu ahte dát vejolašvuohta geavahuvvošii.
- Sámediggeráde mielas le viehka ájnas jut sáme sebrudahka oassálasstá åvddålijguovlo giellapolitihka bargguj ja sávvá ulmutja dáv vejulasjvuodav ávkkiji.
Mii háliidit diehtit du jurdagiid ja árvalusaid giela ja giellaovddideami birra.
Hálijdip duv ájádusájt ja vuojnojt giela ja giellaåvddånahttema gáktuj.
Sámegielas leat ovddabealde ollu hástalusat, ja lea deaŧalaš ahte ráhkaduvvojit buorit strategiijat daid sierra dárbbuid mat leat servodagas dustemii, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Sámegielan li moadda hásstalusá, ja ájnas le jut buorre strategiajt dahká daj dárbojda ma gávnnuji sebrudagán, javllá rádeájras Ellinor Marita Jåma.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra lea Sámedikki gaskaoapmi barggus viidáseappot sámegiela nannemis ja ovddideamis, ja danne lea deaŧalaš ahte boađášedje buorit rávvagat bargui dieđáhusain.
Sámediggediedádus sámegiela gáktuj sjaddá Sámedikke nævvon åvddålijguovlo bargguj sámegiela nannima ja åvddånahttema gáktuj, ja danen le ájnas jut båhti moadda buorre ájádusá diedádusá bargguj.
Čilgehus mii dál ovddiduvvo válddaha daid váldohástalusaid mat leat giela ektui ja maid birra lea deaŧalaš digaštallat.
Tjielggidus mij dálla åvddån biejaduvvá tjielggi moadda oajvvahásstalusá giela gáktuj maj birra le ájnas dagástallat.
Váldoáŋgiruššansuorggit dieđáhusas leat;
Tjielggidusá oajvvevuorodime li;
sámegiela geavaheaddjit
sámegielaj addne
sámegiela geavaheapmi
sámegielaj adno,
giellafágalaš ovdánahttin
giellafágalasj åvddånahttem
Sámedikki rolla ja váldi giellapolitihkas
Sámedikke roalla ja mierredimfábmo giellapolitihkan
- Sámegiela boahtteáigi lea dan duohken ahte gávdnojit giela geavaheaddjit ja ahte giela lea vejolaš geavahit máŋggalágan oktavuođain.
- Sámegiela boahtteájgge le dan duogen jut gávnnuji giela addne sæmmi båttå dagu addne bessi gielasa adnet iesjguhtik aktijvuodajn.
Gielalaš ovddideapmi lea dárbbašlaš giela nannen- ja suodjalanbarggus, ja lea vealtameahttun deaŧalaš ahte Sámedikki ja eará aktevrraid rolla ja váldi giellapolitihkas čilgejuvvo, oaivvilda sámediggeráđi lahttu Ellinor Marita Jåma.
Gielalasj åvddånahttem le dárbulasj gå galggá gielav nannit ja bisodit, ja viehka ájnas le jut Sámedikke ja ietjá oassálasstij roalla já mierredimfábmo giellapolitihkan tjielgaduvvá, tjielggi sámediggeráde Ellinpor Marita Jåma.
Jåma dadjá viidáseappot ahte hástalusat leat ollu vaikko maŋimuš logijagis lea ovdáneapmi leamaš positiivvalaš, ja lea hui deaŧalaš ahte Sámediggi ráhkada mihttomeriid ja strategiijaid viidáseappo bargui sámegiela ovddidemiin.
Jåma dættot vájku maŋemus lågijjagijt le læhkám viehka buorre åvddånahttem de le ajtu galle hásstalusájs, ja ájnas le Sámedigge dahká ulmijt ja strategiajt sámegiela vijddásap åvddånime gáktuj.
Sámediggeráđi áigumuššan lea doallat seminára sámegiela birra miessemánus gos maiddái lea vejolašvuohta buktit rávvagiid ja jurdagiid boahtteáiggi giellapolitihka hábmemii.
Sámediggeráde ájggu seminárav ásadit sámegiela gáktuj moarmesmánon gånnå aj bæssá ájádusájt ja vuojnojt buktet boahtteájgij giellapolitihka gáktuj.
Dieđut dan birra bohtet maŋŋá.
Diehto dán birra boahtá maŋŋela.
Sáhttá maiddái addit árvalusaid ja rávvagiid čálalaččat e-poasta čujuhusaide giele@samediggi.no ja giella@samediggi.no.
Bæssá aj tjálalasj vuojnojt åvddånbuktet. E-poasstaadressa li giele@samediggi.no ja giella@samediggi.no.
Áigeamearri daid buktit lea geassemánu 1. b..
Ájggemierre vuojnojt buktet le biehtsemáno 1. biejve.
- Mun sávan buori ja ávkkálaš digaštallama dievasčoahkkimis, ja sávan buohkaide bures boahtima guldalit ságastallama, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma loahpas.
- Sávav miján sjaddá vuogas ja ávkálasj dagástallam ållestjåhkanimen, ja sávav gájkajt buorisboahtem dav gulldalit, låhpat rádeájras Ellinor Marita Jåma.
Sámediggeráđđi ovddida čilgehusa sámegiela birra dievasčoahkkimis gaskavahkku cuoŋománu 18. b. ja dán čilgehusa birra ságastuvvo maŋŋá borrama duorastaga cuoŋománu 19. b..
Sámediggeráde åvddån biedjá sámegiela tjielggidusáv ållestjåhkanimen gasskavahko vuoratjismáno 18. biejve ja tjielggidus dagástaláduvvá maŋŋel lunsja duorastagá vuoratjismáno 19. biejve.
Dát čilgehus ovddiduvvo dan oktavuođas go leat ráhkadeamen Sámediggedieđáhusas sámegiela birra mii ovddiduvvo dievasčoahkkimii čakčamánus.
Sámegiela tjielggidus boahtá danen gå Sámediggediedádusáv li gárvedime sámegiela gáktuj mij ållestjåhkanibmáj biejaduvvá ragátmanon.
Gulahallanolmmoš:
Aktijvuohta:
Presideanta sávvá lihku ođđa bismii / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Presidænnta sávvá vuorbev ådå biskoahppaj / Håla ja tjállaga / Sámedikkeráde / Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Presideanta sávvá lihku ođđa bismii
Presidænnta sávvá vuorbev ådå biskoahppaj
Sámedikki presideanta dovddaha, ođđa bismma nammadeami oktavuođas Davvi-Hålogalándda bismagottis, ahte lea ilus go ođđa bisma dovdá bures sámi diliid.
Ådå biskåhpa nammadusá gáktuj Nuortta-Hålogalánda bisspaguovlon sárnnu Sámedikke presidænnta ávov gå ådå biskåhpan li buorre diedo sáme vidjurijs.
- Mun háliidan sávvat lihku proavásii Olav Øygard:ii go lea nammaduvvon ođđa bismanDavvi-Hålogalándda bismagottis, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
- Sidáv vuorbev sávvat pråvsståj Olav Øygard nammadusájn ådå biskoahppan Nuortta-Hålogalánda bisspaguovlon, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
Presidentii lea deaŧalaš go Davvi-Hålogalándda bisma dovdá bures sámi servodaga ja girkoeallima.
Presidænntaj la ájnas gå Nuortta-Hålogalánda biskåhpan li buorre diedo sáme sebrudagás ja girkkoiellemis.
- Girkus lea guovddáš sadji sámi servodagas, ja lea deaŧalaš ahte bisma dovdá bures sámi diliid, árgabeaivvi ja vuoiŋŋalaš eallima.
- Girkkon le guovdásj sadje sáme sebrudagán, ja ájnas la gå biskåhpan li buorre diedo sáme vidjurijda, árggabiejve iellemij ja vuojŋalasj iellemij.
Olav Øygard nammadeapmi čuovvu dan buori árbevieru bismagottis, ja mun lean sihkar ahte son máhtuinis sámi servodaga ja sámegiela birra deavdá bures Per Oskar Kjølåsa saji, dadjá Keskitalo.
Olav Øygardav nammadit tjuovvu dan hárráj buorre dábijt bisspaguovlon, ja gå sujna li dárkkelis diedo goappátjagá sáme sebrudahkaj ja sámegiellaj, de lav mån sihkar sån sjaddá Per Oskar Kjølåsa árvvogis tjuovvoliddjen, javllá Keskitalo.
Deaŧalaš kulturhistorjá / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Ájnas kulturhiståvrrå / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
02. Skábmamánnu 2012
Ájnas kulturhiståvrrå
Sámediggi lea geassit 2012 fitnan geahččamin 330 vistti “ sámi visttiid identifiseren ja registreren ” prošeavtta oktavuođas.
Samedigge le giesen 2012 gehtjadam 330 tsiekkadusájt prosjevtan ” gehtjadibme ja registrerim sáme tsiekkadusájs ”.
Sámediggi álggahii 2011:s, ovttasráđiid Riikaantikvárain, sámi visttiid registrerenprošeavtta.
Jagen 2011 Sámedigge álgadij, aktan Rijkaantikvárajn, registrerimprosjevtav sáme tsiekkadusájs.
Bargu lea álggahuvvon oktanaga davvisámi guovllus, márkasámi guovllus ja máttasámi guovllus.
Barggo álgaduváj sæmmi båttå nuorttasáme-, márkkosáme- ja oarjjesáme guovlon.
Prošeavtta oktavuođas galget automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon ja veaháš ođđaset sámi visttit identifiserejuvvot, registrerejuvvot ja daid dilli galgá árvvoštallojuvvot.
Prosjækta galggá gehtjadit, tjáledit ja dilev árvustallat automáhtalasj suodjalum ja ådåp sáme tsiekkadusájn.
Geahčadeamit leat čađahuvvot Gaala, Árborde, Skániid, Deanu ja Mátta-Várjjaga gielddain.
Tjuovvovasj suohkanijn gehtjadime tjadáduvvin: Grane, Hattfjelldal, Skádne, Dædno ja Oarjje-Varanger.
Sámediggi háliida golmmajagáš prošeavtta bokte registrerehit sámi visttiid mat leat boarráset go 100 jagi go dat leat automáhtalaččat ráfáidahttojuvvon olles Norggas.
Dájn 3-jahkásasj prosjevta baktu ájggu sámedigge registrerit sáme tsiekkadusájt ma li vuorrasabbo gå 100 jage ja dan diehti automáhtalattjat suodjalum ålles Vuonan.
S ámi kultur- ja máhttoguoddit
Sáme kultuvrra ja diehtoguodde
- Boares sámi viesuin leat ollu kvalitehtat main lea deaŧalaš atnit ávviris.
- Dålusj sáme gådijn li moadda kvalitehta ma li ájnnasa várajválldet.
Dat muitalit sámi kultuvrra ja identitehta birra, ja danne lea ge deaŧalaš registreret ja suodjalit sámi visttiid, dadjá prošeaktajođiheaddji Mia De Coninck.
Da subtsasti histåvråv sáme kultuvra ja identitehta birra, ja dan diehti le ájnas registrerit ja bisodit sáme tsiekkadusájt, javllá prosjæktajådediddje Mia De Coninck.