pere/sami_parallel huggingface dataset:
Earut válljemis rollaspellui heivvolaš viidodaga, omd. manlágán olbmot ja galle hupmanstašuvnna galget, ohppiidlogu, ohppiid ovdamáhtolašvuođa ja sin agi ektui.
Hiebada oavdástallama stuorrudagáv oahppij milta, galles li, sijáj åvddådiedoj ja áldarij milta, duola degu makkir ulmutja, ja galla ságastallamstasjåvnå galggi.
Go oahppit ieža leat mielde čállimis rollaid, de sii atnet dan máhtolašvuođa maid sii leat háhkan.
Gå oahppe ietja oassálassti rållajt tjálátjit de sij adni ietjas åmastam máhtojt.
Dalle lea oahpaheaddji bargun addit ohppiide heivehuvvon hástalusaid.
De la åhpadiddje barggo oahppijda hásstalusájt hiebadit.
Hupmanstašuvnnaid lohku sáhttá viiddiduvvot.
Galla dåhkki moadda ságastallamstasjåvnå.
Ovdamearkka dihte sáhttá ráhkaduvvot hupmanstašuvdna gosa mátkkošteaddjit (turisttat) bohtet.
Máhttá ságastallamstasjåvnnå gåsi turista jali iehtjáda guossáj båhti.
Das sáhttá čohkket dieđuid báikki historjjá ja árbevieruid birra.
Danna vattaduvvi diedo bájke histåvrå ja árbbedábij birra.
Dát hupmanstašuvdna heive ohppiide geain lea nannoset sámegielat máhtolašvuohta, ja boarráset ohppiide geat čuvvot sámegiella 3 oahppoplána.
Dát ságastallamstasjåvnnå hiehpá oahppijda gænna l buorre sámegiella, ja vuorasap oahppijda gudi tjuovvu oahppamplánav sáme 3.
Rollaspealu čađaheames gáiddusoahpahussan sáhttá leat hástaleaddjin, muhto ráhkkanemiin dat lea vejolaš.
Roallaoavdástallam máhttá liehket gássjelabbo tjadádit guhkásåhpadimá baktu, valla jus gárvveda de la máhttelis.
Oasseváldiid lohkku sorjasa dasa movt oahpahus organiserejuvvo ja leago vejolašvuohta máŋgasiidda searvat jietna- ja govvakonferánsii, mii mearkkaša máŋga oahppi oahpahit oktanaga.
Galla oassálasste galggi, le gatjálvis gåktu åhpadus le gárvvidum ja jus le máhttelis åhpadit moaddásav åvtå bále buohtalakkoj.
Seamma olbmos sáhttet leat máŋga rolla.
Sæmmi ulmutjin máhtti ienep rålla liehket.
Dat mii gáržuda lea ahte ovddabealde govvenrusttega gáržu lihkadanvejolašvuohta.
Váttesvuohta boahtá dassta gå ij le máhttelis vuojka labudit kamera åvdån.
Maiddái gáiddusrusttega teknihkkalaš čoavddus váikkuha ja dat man jođánit rusttet sáhttá sáddet gova ja jiena.
Ja máhttelisvuoda li aj tjanádum dasi gåktu teknihkalasj rustiga li.
Maiddái gáibida buoret searvedovddu go rollaspealus galggaše seamma báikkis / lávddis, muhto leat iešguđet báikkiin.
Gå galggá tjåhkkåhit moatten sajen ja roallaoavdástallamin huoman sæbrrat sæmmi bájkálasjvuodan, de dat rávkká ienep dádjadimev rållajda.
Ráhkkaneapmi rollaspellui lea seammago mii dábálaš klássalanjas dáhpáhuvvá.
Gárvvidusá roallaoavdástallamij li da sæmmi gå klássalanján.
Movt rollaspeallu čađaha, vuolgá das movt lea organiserejuvvon ja manlágánat rusttegat leat.
Roallaoavdástallama tjadádallamij le tjanádum gåktu organiseridum la ja gåktu rustika li.
Jus rollaspealus lea dušše okta oahppi ja oahpaheaddji mielde, de šaddá rollaspeallu dása heivehuvvot, omd. nu ahte oahppi ja oahpaheaddji goabbánai neaktiba eanet rollaid.
Jus la jur åhpadiddje ja akta oahppe de vierddi hiebadallat dasi, de máhtti sunnun goappánik moadda rålla.
Doppe gos lea vejolašvuohta atnit jietna- ja govvakonferánssa, lea vejolaš eambbosiidda searvat.
Jus le máhttelis ienebujda siegen årrot, de le ham ienebu gejda rållajt máhttá juohket.
Nubbi eará molssaeaktun sáhttá leat ahte gáiddusoahpahusoahppi sáhttá leat tv-fitnodaga bargi guhte galgá muitalit dihto dáhpáhusa sámi árbevirolaš ealáhusas.
Ietjá máhttelisvuohta le guhkásåhpadimoahppe máhttá tv barggen ja diededit sierra dáhpádusás sáme árbbedábálasj æládusás.
Jus leat guokte oahppi, de sáhttá nubbi jearahallat nuppi oahppi fáttá birra.
Jus libá guovtes, de máhttá nubbe ságájdahttet nuppev temá birra.
Das sáhttá gáiddusoahpahusa govvenrusttet máhkaš leat tv-govvenrusttet, ja oahpaheaddji lea prográmma geahčči.
De máhttá guhkásåhpadimkamera liehket tv kameran, ja åhpadiddje prográmma vuosstájvállde.
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Njálmmálaš doaibma lea guovddáš doaibma dán ovdamearkkas, earenoamážiid gulahallamis earáiguin.
Máhttet njálmálattjat åvddånbuktet: Njálmálasj tjehpudáhka le oajvvedoajmma dán buojkulvisán, sierraláhkáj ságastallat iehtjádij.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: oahppit čállet vuorrosániid rollaspellui.
Máhttet tjálálattjat åvddånbuktet: Oahppe moalgedimijt roallaoavdástallimij tjálli.
Máhttit lohkat: Fáddái go ráhkkana, sáhttá leat áigeguovdilin gávdnat ja lohkat teavstta mii lea heivehuvvon sámegiela 2 ja 3 ohppiidjovkui.
Máhttet låhkåt: Álggon tebmáj le buorre gávnnat ja låhkåt tevtstajt ma li hiebadum oahppejuohkusij Sáme 2 ja 3aj.
Máhttit rehkenastit: Oahpahusdagus deattuha rehkenastinmáhtolašvuođaid, sihke oppalaš ja ealáhuslaš rehkenastima.
Máhttet riekknit: Åhpadimgárvvidusán li riekknimtjehpudagá, sihke ámmulasj ja da ma juohkka æládussaj gulluji.
Omd. bohccuid lohkamis sáhttá bohccuid lohkanvuogi oahppat ja oahppat eallosturrodaga doahpagiid.
Duola degu boahttsujt låhkåt vaddá máhttelisvuodav riekknimvuogijt ja muhtem moallánagájt ællostuorrudagáj birra oahppat.
Eará sámi árbevirolaš ealáhusain lea maiddái sin ealáhusalaš lohkanvuohki man sáhttá ávkkástallat dán ovdamearkkas.
Iesjguhtik sáme árbbedábálasj æládusájn li sierra låhkåma majt dåhkki buojkulvisán adnet.
Máhttit atnit digitála reaidduid: Lea heivvolaš ráhkadit rollagoarttaid ja lohkanstašuvnnaid dihtoriin.
Máhttet digitála ræjdojt adnet: Dáhtá baktu hiehpá roallakårtåjt ja ságastallamstasjåvnåjt dáhkat.
Oahppamis vuorrodajaldagaid sáhttá ávkkástallat dihtora, mp3-čuojanasa, giehtatelefovnna jna..
Moalgedimijt dåhkki dáhtámásjijna, mp3-spællára, mobiltelefåvnå jnv. tjadá hárjjidallat.
Ohppiide šaddá álkibun buoridit dajahusaid dadjama ja árvvoštallat iežaset árjja go sáhttet gullat iežaset vuorrodajaldagaid.
Giehpep sjaddá oahppijda åvddånbuktemav gárvedit, ja árvustallat ietjas bargov gå bessi gulldalit ietjas moalgedimijt.
Árvvoštallan mii lea ovdamearkkain galgá leat oahppanovddideaddjin go ožžot dieđuid vássán ja boahtti doaimmaid birra ja mat movttiidahttet ja dahket ohppiid diđolažžan.
Árvustallama buojkulvisájn galggi åvdedit oahppamav diededimij / åvddåndiededimij tjadá ma måvtåstuvvi ja diedulattjan dahki.
Oahppanulbmilit eaktun galgá leat oahpis ja olámuttos ohppiide dalle go álggahit barggu.
Åhpadusmihttomiere gájbbádusá galggi oahpes ja sadjihin oahppijda bargo álgon.
Okta vuohki movt čađahit gaskaárvvoštallama ja maid / movt bargat ovddasguvlui čájehit das vuolábealde.
Muhtem láhkáj árvustallamav bargadahttijn jali åvddåndiededimev vaddet vuoseduvvá vuollelin.
Don galggat:
Dån galga:
atnit sániid mat govvidit beaivválaš dilálašvuođaid
adnet bágojt ma gåbttji bæjválasj vidjurijt
Don máhtát: Don ipmirdat maid mii dadjat ja máhtát eaŋkilsániiguin vástidit.
Dån máhtá: Dån dádjada man birra mij ságastip ja vássteda åvtåjn bágojn
Berret hárjehallat: Hárjehala hupmat almmá ovdalgihtii ráhkkanemiin.
Hárjjidalá: Harjjidalá válldet bágov juska ij la divna gárvvidum.
Dađistaga oahpat atnit iežat oahppan sániid ja doahpagiid jurddaškeahttá.
Maŋenagi ájádalák giella buorrán.
Geahččal atnit ođđa sániid olles cealkagiin iige dušše eaŋkilsániiguin vástidit.
Gæhttjala ådå bágojt ålles gárgadisájn adnet, ij jur åvtåjn bágojn vásstedit.
čađaheames rollaspealu njálmmálaš vuorrodajaldagaiguin
tjadádit roallaoavdástallamav njálmálasj ságastallamij
Don máhtát: Don čájehat ahte máhtát eanas vuorrodajaldagaid.
Dån máhtá Dån vuoseda dån máhtá ienemus moalgedimijt.
Berret hárjehallat: Hárjehala nu ahte oahpat rolla bures, ja neavtte dego livččii duođas dáhpáhuvvamin.
Hárjjidalá: Åhpa rållav buoragit vaj sjattá roalla.
Logga árvvoštallanvuohkin
Loagga árvustallen
Dás čájehuvvo logga árvvoštallanvuohkin.
Dánna vuoseduvvá loagga árvustallen.
Logga dahje oassi das berre čállojuvvot sámegillii.
Loagga jali oase låkkas vierddiji sámegiellaj tjáleduvvat.
Earut ohppiid sámegielmáhtu ektui.
Hiebada oahppij sámegielmáhtudagáj milta.
Joavkologga 1, álginlogga Dát joavkologga adno ovdalgo bargagoahtá rollaspealu ráhkadeames ja čađaheames.
Juogosloagga 1, álggoloagga Dát juogosloagga aneduvvá åvddål gå dáhká ja tjadát roallaoavdástallamav.
Logga sáhttá maiddái adnot oktagaslaš loggan.
Loagga aj dåhkki aktugasj loaggan.
Das čilgejuvvo geat lea mielde, ja mii fáddán lea.
Dánna tjielggiduvvá gut oassálasstá, mij tebmá le, vidjurijt ja mihtojt.
Das govvidit dálá dilli ja mii mihttomearrin lea.
Barggamvuoge vatteduvvi.
Bargovuogit čállojuvvojit maiddái.
Árvustallam ja moalgedime åhpadiddjes li aj.
Dán ovdamearkkas sáhttá atnit joavkologga 1 dáppe http://www.lex.no/vurdering.
Dán buojkulvisán máhttá tjuovvot juohkuslåkkav 1 dánna liŋŋka.
Joavkologga 2, bargo- / dađistagalogga Bargo- / dađistagalogga govvida dili, bargovugiid ja árvvoštallama lassin oahpaheaddji mearkkašumiide.
Juogosloagga 2, maŋenagiloagga Dát loagga le bargadahttijnloagga mij gåvvit vidjurijt, barggamvuogijt ja árvustallamav, duodden vuojnojt åhpadiddjes.
Dát logga sáhttá maiddái leat oktagaslaš loggan.
Dát loagga máhttá aj aktusasj loaggan.
Geahča www.lex.no/vurdering.
Gehtja www.lex.no/vurdering.
Jus joavkobargu bistá guhkit áiggi, de sáhttá heivvolažžan čállit máŋga dađistagalogga dađistaga go bargu ovdána.
Jus juogosbarggo vihpá, de la ávkálasj tjállet moadda maŋenagilåkka bargadahttijn.
Joavkologga 3, loahppalogga Maŋŋil go rollaspeallu lea čađahuvvon, sáhttá proseassa ja bohtosa čoahkkáigeasu čállit loggii, ovttaskas oahppái dahje olles jovkui.
Juogosloagga 3, loahppaloagga Maŋŋel gå roallaoavdástallam la tjadádum, máhttá prosessav ja båhtusijt tjoahkkájgiesset låkkan, aktusattjat jali juohkusin.
Dás sáhttá čoahkkáigeassit nugomat bargojuogu ja ovttasbarggu, muhto deattuhit galgá giellamáhtu ja oahppoulbmilat.
Dánna dåhkki barggojuogo, aktisasjbargo jnv. tjoahkkájgieseduvvat, valla tjalmmusin galggá giellamáhtudak ja åhpadusmihttomiere.
Oahpaheaddji čállá loahpas loahppamearkkašumi.
Åhpadiddje maŋutjissaj buktá vuojnojt.
Molssaevttolaččat sáhttet oahppit iežaset barggu árvvoštallat daid árvvoštallaneavttuid mielde mat ovdanbohtet tabeallas vuolábealde, ja atnit seamma graderema go mii atno Eurohpálaš giellapássas (ESP).
Máhttelis le oahppe ietjasa árvustalli árvustallamgájbbádusáj milta ma li tábellan vuollelin nammadum, ja adni sæmmi mierijt degu Europalasj giellapássan (ESP).
veaháš
vehi
oalle bures
ållu buoragit
hui bures
huj buoragit
Čilgehus
Tjielggidusá
Dán máhtán veaháš: Dáhton
Dáv máhtáv vehi Biejvve:
Dán máhtán oalle bures: Dáhton
Dáv máhtáv ållu buoragit Biejvve:
Dán máhtán hui bures:
Dáv máhtáv huj buoragit
Dáhton
Biejvve
Mun máhtán hupmat beaivválaš dilálašvuođaid birra.
Mån máhtáv bæjválasj vidjurij birra ságastit
Mun máhtán hupmat árbevirolaš ealáhusa birra mainna leat bargan.
Mån máhtáv árbbedábálasj æládusájs majna mij lip barggam ságastit
Mun máhtán sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastinvuohkái.
Mån máhtáv bágojt ma gulluji sáme låhkåm- ja riekknimvuohkáj
Mun máhtán čállit vuorrodajaldagaid rollaspellui.
Mån máhtáv moalgedimijt roallaoavdástallamij tjállet
Mun máhtán vuorrodajaldagaid ja čađahan rollaspealu njálmmálaš vuorroságastallamin.
Mån máhtáv moalgedimijt ja roallaoavdástallamav njálmálasj ságastallamij tjadádit
Árvvoštaladettiin iežaset, de sáhttet oahppit árvvoštallat makkár ođđa doahpagiid sii leat oahppan.
Oasse iesjárvustallamin máhtti oahppe árvustallat makkir ådå moallánagájt sij li oahppam.
Geahča čihččet dásis dán skovi viiddiduvvon anu birra.
Gehtja aj 7. dásev gåktu lasedit dáv sjiemáv.
Mun dárbbašan veahki dán sáni mearkkašumi ipmirdit.
Mån dárbahav viehkev dáv bágov dádjadit
Mun doaivvun ahte dieđan sáni mearkkašumi.
Mån jáhkáv dáv bágov dádjadav
Mun dieđán sáni mearkkašumi.
Mån dádjadav dáv bágov
Oahpaheaddji geahččá oahppi iešárvvoštallama ovttas ohppiiguin ja buktá su árvvoštallamiid njálmmálaččat ja/dahje čálalaččat.
Åhpadiddje máhttá oahppij iesjárvustallamav tjadádit ja ietjas árvustallamijt njálmálattjat ja / jali tjálálattjat buktet.
Go dađistagaárvvoštallan lea čađahuvvon, berrejit ohppiide láhččojuvvot áigi buorideames barggusteaset vai buorida oahppanvejolašvuođaid.
Gå aktelasjárvustallam le ållim, de vierddiji oahppe ástov oadtjot buorridit bargov vaj ávkke åhpadusás nanniduvvá.
Udir.no - Davvisámegiella Dássi 1-4
Udir.no - Dásse 1-4
Oahpahuslážuide ovdamearkkat
Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá
Oahpahusláhču: Dássi 1
Åhpadimgárvvidus: 1. dásse
Oahpahusláhču: Dássi 2
Åhpadimgárvvidus: 2. dásse
Oahpahusláhču: Dássi 3
Åhpadimgárvvidus: 3. dásse
Udir.no - Hearvasáhka
Udir.no - Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá: Kåserija
Hearvasáhka
Åhpadimgárvvidusbuojkulvisá: Kåserija
Ceahkki: Jo1 - studerenráhkkanahtti oahppoprográmma ja Jo2 - fidnofágalaš oahppoprográmma Fáddá: šáŋrat Áigi: njealji ja guđa diimmu gaskka
Dásse: Jo1– oahppogárvedime åhpadusprográmma ja Jo2 – viddnofágalasj åhpadusprográmma
Oahpaheaddji gávdná ovdamearkkaid dasa movt son sáhttá láhčit oahpahusa vai oahppit jokset Jo1 studerenráhkkanahtti oahppoprográmma ja Jo2 fidnofágalaš oahppoprográmmaid gelbbolašvuođamihttomeriid.
Åhpadiddje åhtså muhtem buojkulvisájt gåktu sån máhttá hiebadit åhpadusáv nav vaj oahppe jåksi Jo1 – oahppogárvedime åhpadusprográmma ja Jo2 – viddnofágalasj åhpadusprográmma máhtudakmihtojt.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearit sáhttet konkretiserejuvvot oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus olahit gelbbolašvuođamihttomeriid.
Dánna vuoseduvvá gåktu máhtudakmihto vuojnnuj båhti åhpadusmihttomierijn, ma li lávke máhtudakmihtojt jåvsåtjit.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt vuođđogálggaid ovttastahttá bargui ja movt oahpaheaddji heiveha oahpahusa ohppiide ja árvvoštallá sin dađistaga.
Åhpadimgárvvidus vuoset muhtem barggamvuogijt, gåktu vuodotjehpudagá åvtåstuhteduvvi ja gåktu åhpadiddje hiebat åhpadusáv oahppijda ja sijáv bargadahttijn árvustallá.
Oahppit galget maid árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset bargguid.
Oahppe galggi aj ietjasa ja guhtik guojmesa bargov árvustallat.
Fuomáš ahte dát oahpahusláhču ii govčča olles vuosttaš gelbbolašvuođamihttomeari.
Mujte dát åhpadimgárvvidus ij ållåsit gåbtjå vuostasj máhtudakmihtov.
Šáŋŋer mii dás deattuhuvvo, lea hearvasáhka.
Sjáŋŋar mij dánna le dættodum le kåserija.
Máhttoloktema ML06 gelbbolašvuođamihttomearit
Máhtudakmihto ML06-S an
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 1 studerenráhkkanahtti - ja Jo 2-fidnofágalaš oahppoprográmma maŋŋel Čálalaš gulahallan Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Máhtudakmihto Jo1 – oahppogárvedime åhpadusprográmma ja Jo2 – viddnofágalasj åhpadusprográmma maŋŋela.
lohkat teavsttaid ja ságastallat earáiguin dan birra maid lea lohkan
Åhpadusá mihttomierre le oahppe galggá máhttet
čállit hutkkálaš teavsttaid iešguđetlágan šáŋrain
låhkåt tevstajt ja ságastallat iehtjádij dan birra majt le låhkåm
geavahit girjás máŋggabealat gielalaš váikkuhangaskaomiid iežas čállimis, sihke čáppagirjjálašvuođas ja áššeprosas*
adnet målsudahkes gielalasj vájkkudimnævojt ietjas tjállemin, sige tjáppagirjálasjvuodan ja ássjeprosan*
* gelbbolašvuođamihttomearri ii guoskka ohppiide geat čuvvot fidnofágalaš oahppoprográmmaid
* Dát máhtudakmihtto ij guoska oahppijt viddnofágalasj åhpadusprográmman.
Oahppanulbmilat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Åhpadusmihttomiere le lávkke máhtudakmihtojt jåvsåtjit.
Oahppi galgá máhttit - ságastallat earáiguin mii hearvasáhka lea ja mii hearvasága sisdoallu lea - válddahallat hearvasáhka-šáŋŋera dovdomearkkaid - čállit hearvasága - árvvoštallat iežas teavstta ja buoridit dan
ságastit iehtjádij mij kåserija le ja mij kåserija sisadno le
Máhttit lohkat: máhttá geavahit ávkkálaš lohkanstrategiijaid Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Oahppit servet digaštallamiidda, guldalit earáid oaiviliid ja ovdanbuktet iežaset oaiviliid.
Máhttet låhkåt: Oahppe adni ávkálasj låhkåmstrátegijajt.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit ovdanbuktet iežaset fuomášumiid, jurdagiid ja oaiviliid čállima bokte.
Máhttet njálmálattjat åvddånbuktet: Oahppe oassálassti dágástallamijn, gulldali iehtjádij vuojnojt ja bukti åvddån iehtjasij vuojnojt.
Máhttit geavahit digitála reaidduid: Oahppit geavahit kritihkalaččat iešguđetlágan elektrovnnalaš gálduid.
Máhttet tjálálattjat åvddånbuktet: Oahppe bukti åvddån ájádusájt ja vuojnojt majt tjállema tjadá li gávnnam
Máhttit rehkenastit: Ii leat dán barggus guovddážis.
Máhttet digitála ræjdojt adnet: Oahppe lájttalisát adni duov dáv elektronalasj gáldov.
Oahpaheaddji lea ovdalgihtii válljen hearvasága mii heive luohká oktasaš bargui.
Åhpadiddje le åvdåtjis válljim kåserijav mij hiehpá aktisasj barggon klássan.
Oahppit ožžot dán hearvasága juogo elektrovnnalaččat dahje báberhámis.
Oahppe oadtju dáv kåserijav juogedum elektronalattjat jali páhppára nanna.
Oahppit lohket dán jávohaga dahje jitnosit ovttas luohkás.
Oahppe låhki dav sjávot aktu allasisá jali tjavgga aktan klássan.
Oahpaheaddji sáhttá lohkat hearvasága jitnosit, dahje oahppit guldalit jietnabáddemiid.
Åhpadiddje máhttá låhkåt kåserijav tjavgga, jali oahppe máhtti jiednabáddimav gulldalit.
Oahpaheaddji čilge, ja oahppit ságastallet mii dat lea mii lea hearvasága dovdomearka.
Åhpadiddje tjielggi, ja oahppe ságasti mij dåbddomerkaj kåserijav.
Deattut erenoamážit ironiija.
Dættoda sierraláhkáj delbastimev.
Čále áinnas dovdomearkkaid listun távvalii.
Dåhkki tjállet dåbddomerkajt lisstaj táblon.
Oahppit sáhttet maid ieža čálistit dovdomearkkaid.
Oahppe máhtti aj ietja dåbddomerkajt tjállet.
Oahpaheaddji dahje oahppit válljejit fátta hearvasáhkii man oahppit galget čállit.
Åhpadiddje jali oahppe válljiji tiemáv kåserijaj majt oahppe galggi tjállet.
Oahppit lohket jávohaga, ovdamearkka dihte Koseriija- ja dan fuolkehámit: Sátneduddjon ja sátnestoahkan, (I boka Sátneduojit s. 9-13).
Oahppe sjávot låhki, duola degu Koseriija- ja dan fuolkehámit: Sátneduddjon ja sátnestoahkan, (I boka Sátneduojit s. 9-13)
Ovdal go oahppit čálligohtet, de čállá oahpaheaddji távvalii muhtin sániid / doahpagiid teavsttas man oahppit galget lohkat.
Åvddål gå oahppe låhkkåji, tjállá åhpadiddje táblluj muhtem bágojt / moallánagájt, tevstas majt oahppe galggi låhkåt.
Go oahppit leat lohkan hearvasága ja jurddašallan dan birra maid leat lohkan, de vástidit dáidda gažaldagaide:
Gå oahppe li kåserijav låhkåm ja ájádallam majt li låhkåm, de dájt gatjálvisájt vásstedi:
Gii čállá/hupmá ?
Gut tjállá/ságas ?
Man birra čállá / hupmá sáddejeaddji ?
Man birra ráddje tjállá/ságas ?
sisdoallu
sisadno
Geasa čállá/hupmá ?
Gesi tjáleduvvá/ságastuvvá ?
vuostáiváldi
vuosstájvállde
Gos dahje mas čállá / hupmá ?
Gånnå ráddje tjállá/ságas ?
Goas sáddejeaddji čállá / hupmá ?
Goassa ráddje tjállá/ságas ?
áigi
ájgge
Movt sáddejeaddji čállá / hupmá ?
Gåktu ráddje tjállá/ságas ?
váikkuhangaskaoamit
vájkkudimnævo
Manne sáddejeaddji čállá / hupmá ?
Manen ráddje tjállá/ságas ?
ulbmil
ulmme
Ohppiin lea oktasaš ságastallan hearvasága birra man álggahit vástádusaid vuođul.
Oahppe ságasti aktan kåserija birra, vásstádusájt vuodon adni.
Ságastallet ironiija birra.
Ságasti delbastime birra.
Oahppit čállet oanehis čoahkkáigeasu hearvaságas ja hupmet ovttas maid sii leat válljen.
Oahppe ånigis tjoahkkájgessusav kåserijas tjálli, ja ságasti aktan majt li tjuolldám.
Oahppit čállet ieža hearvasága.
Oahppe ietja kåserijav tjálli.
Muhtin oahppit sáhttet válljet oktasaš fáttá ja čállit searválaga hearvasága.
Muhtem oahppe máhtti aktisasj tiemáv válljit ja aktisasj kåserijav juohkusbarggon tjállet.
Buohkat bidjet hearvaságaid oktasaš elektrovnnalaš vuorkái go gerget.
Divna vuorkkiji kåserijajt aktisasj elektråvnålasj vuorkkáj gå li gærggam.
Oahppit sáhttet lohkat guhtet guoimmiset hearvaságaid, dahje sáhttet lohkat jitnosit guhtet guimmiidasaset.
Oahppe máhtti guhtik guojmesa kåserijajt låhkåt, jali máhtti tjavgga låhkåt guhtik guojmmásij.
Oahpaheaddji lohká hearvaságaid ja addá ohppiide dieđuid mat ovddidit oahppi oahppama.
Åhpadiddje låhkå kåserijajt ja oahppijda oahppamåvdedim diedádusájt vaddá.
Heivehuvvon oahpahus
Gut tjállá/ságas ? ráddje
Oahppit geat eai nákce ieža lohkat hearvasága, sáhttet baicca guldalit lohkkojuvvon hearvasága.
Oahppe gudi e ietja buvte kåserijav låhkåt, máhtti farra låhkåmav gulldalit.
Lea maid vejolaš čállit čoavddasániid dan sadjái go čoahkkáigeasu.
Tjoahkkájgessusa sadjáj le máhttelis tjállet tjåvdabágojt.
Hearvaságat maid oahppit čállet, sáhttet leat iešguđetláganat sihke guhkkodaga ja váddodaga dáfus.
Kåserija majt oahppe tjálli, máhtti liehket iesjgudiláhkáj sige guhkudáhka ja masjvalisvuohta.
Muhtin sáhttá lohkat hearvaságaid jitnosit earáide geat dušše guldalit.
Muhtema máhtti ietjasa kåserijajt tjavgga låhkåt iehtjádijda gudi jur gulldali.
Muhtimat sáhttet lohkat máŋgga eará mieldeoahppi hearvaságaid ja atnit daid veahkkin iežaset čállimis.
Muhtema máhtti låhkåt måtij oahppeguojmij kåserijajs ja dajt arvusmahttemin ietjasa tjállemin adnet.
Go oahppit barget joavkkus, de sáhttet addit nuppiide jurdagiid ja veahkehit guhtet guoimmiset.
Gå oahppe juohkusijn barggi, máhtti sij huomáhahttet ja arvusmahttet nubbe nuppev.
Muhtimiidda lea geahppaseabbu álgit go leat ovttas earáiguin, ja teavstta hábmet searválaga sáhttá addit čállinmovtta.
Muhtemijda le álkkebu álgget gå li iehtjádij aktan, ja tækstadahkam aktan máhttá viehkedit sijáv ávvuadallat tjállet.
Evttohusat mat bohtet, sáhttet leat sihke miellagiddevaččat ja suohttasat.
Oajvvádusá ma badjáni, máhtti liehket sige miellagiddis ja suohttasa.
Go máŋggas geain leat iešguđet dáiddut ja attáladagat barget veahkkálaga, de sáhttá šaddat buorre boađus ovttasbarggus.
Gå moattes moaddalágásj fámoj ja vaddásij oassálassti, máhttá dat aktisasj barggo buorre sjaddat.
Oahppit sáhttet ollu oahppat nubbi nuppis.
Oahppe máhtti ålov nubbe nuppes oahppat.
Dát oahpahusláhču heive bures gáiddusoahpahussii go sáhttá čađahit doaimmaid sullii seammaládje go dábálaš oahpahusas.
Dát åhpadimgárvvidus hiehpá buoragit guhkásåhpadibmen, dan diehti gå le máhttelis tjadádit dåjmajt vargga sæmmi láhkáj gå dábálasj åhpadimen.
Dađistaga-árvvoštallan Dán oahpahuslážus sáhttá oahpaheaddji oahppanulbmiliid árvvoštallama vuolggasadjin, ja čujuhit dasa go addá ohppiide ruovttoluotta dieđu.
Dán åhpadimgárvvidusán máhttá åhpadiddje adnet sjáŋŋarlistav vuodon árvustallamin, ja dasi vuosedit gå oahppijt diededit.
Oahppoulbmilit oahppit galget dovdat.
Sæmmi le åhpadusmihttimierijn majt oahppe galggi dåbddåt.
Lassin oahpaheaddji dađistaga-árvvoštallamii, sáhttet oahppit árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset Oahppit sáhttet oažžut njálmmálaš árvvoštallama čállinproseassa áiggi, ja čálalaš árvvoštallama gárvves hearvaságas.
Oahppe máhtti tjállemprosessan bargadahttijn njálmálattjat árvustalladuvvat ja gå gærggi kåserijajn tjálálasj diededimev.
Lea dehálaš addit responssa mii veahkeha ohppiid fágalaččat ovdánit.
Le ájnas diededit dan láhkáj mij viehket oahppijt fágalattjat åvddånit.
Sii galget oažžut positiivvalaš dieđu dan birra maid hálddašit.
Sij vierttiji positijvalattjat diededuvvat majt sij bukti.
Deattut erenoamážit šáŋŋerspesifihkka dovdomearkkaid.
Dættoda sierraláhkáj sjáŋŋarspesifihkka dåbddåmerkajt.
Oahppit fertejit oažžut dieđu dan birra mainna galget bargat, ja movt galget bargat
Oahppe hæhttuji diededuvvat majna galggi barggat, ja gåktu dav galggi barggat.
Dá leat ovdamearkkat maid sáhttá guorahallat: Nákce go oahppi geasuhit lohkki ?
Nagát gus oahppe låhkkev giddit ?
Lea go giella njálmmálaš ?
Le giella njálmálasj ?
Lea go guoimmuheaddji hearvasáhka ?
Hávskkudahttá gus kåserija ?
Geavaha go oahppi ironiija ?
Adná gus oahppe dielbev ?
Fille go son lohkki jorggu čuoččuhusaiguin ?
Loaggá gus sån låhkkev jali gulldalidjev tjuolo tjuottjodusáj ?
Mii lea ágga dasa go vástádus ovtta dahje eanet gažaldahkii šaddá juo ?
Mij la sivva dasi jus vásstádus avtan jali ienebun dájda gatjálvisájda sjaddá le ?
Mii teavsttas váikkuha dasa ?
Majt dát tækstaj vájkkot ?
Mii lea ágga dasa go vástádus ovtta dahje eanet gažaldagaid šaddá ii ?
Mij la sivva dasi jus vásstádus avtan jali ienebun dájda gatjálvisájda sjaddá ij la ?
Maid sáhttet oahppit bargat buoridan dihte hearvasága ?
Majt oahppe máhtti divvot vaj kåserija bárrán ?
Dás vuollelis lea skovvi man oahpaheaddji sáhttá geavahit.
Vuollelin tjuovvu sjiebmá majt åhpadiddje máhhtá adnet.
Dat heive maid dalle go oahppit galget iežaset ja guhtet guoimmiset árvvoštallat.
Hiehpá aj gå oahppe galggi ietjasa ja guhtik guojmesa árvustallat.
Oalle bures
Dáv iv máhte nuoges buoragit
veahaš
Dáv máhtáv
Čilget makkár dovdomearkkat njálmmálaš šáŋras leat
Dáv máhtáv huj buoragit
Čilget mii ákkastallan lea
ságastit mij kåserija le ja kåserija sisanov
Ságastallat earáiguin dán fáttá birra
tjielggit dåbddåmerkajt kåseri sjáŋŋarin
Čállit hearvasága mas lea girjás ja njálmmálaš giella, ja lea soma guldaleaddji / lohkki mielas
tjállet kåserijav
Geavahit ironiija, ja váikkuhangaskaomiid mat galget geasuhit lohkki / guldaleaddji duohkot deike.
ietjas tevstav árvustallat ja buoredit dav
Oahpaheaddji árvvoštallá ohppiid vástádusaid.
Ietjá sjiemá ma hiehpi:
Eará skovit mat heivejit: Árvvoštallanskovvi: Prošeaktabargu- čálalaš bargu
š Árvustallmsjiebmá 1 Prosjæktabarggo – tjálálasj barggo
Girjjit
Girje
Kárášjohka: NRK Sámi Radio / ČálliidLágádus
KURT TORE ANDERSEN: Sjá ŋŋ ar låhkåmgirjje,
GASKI, HARALD 2006: Iešguđet ge čálushámit - esseija, koseriija, petit paper ja artihkal.
HARALD GASKI; Sáme tjálle, Tjálliij Lágádus 2007
Udir.no - Čilgehus oaivadussii
Udir.no - Tjielggidus bagádallamij
Čilgehus oaivadussii
Tjielggidus bagádallamij
Neavvagat ja ovdamearkkat bargamis sámegiela nubbingiela oahppoplánain
Bagádallama ja buojkulvisá gå barggat Oahppoplánajn- sámegiella nubbengiellan.
Oahppoplána gelbbolašvuođamihttomearit lea juhkkojuvvon logi dássái.
Oahppoplána máhtudakmihto le lågev dássáj juogeduvvam.
Oaivádus oainnusmahttá soames gelbbolašvuođamihttomeriid ja buktá ovdamearkkaid dasa movt sáhttá bargat oahppodoaimmaiguin, heivehuvvon oahpahusain, vuođđudeaddji gálggaiguin, gielladomeanaiguin ja buot logi dásiin árvvoštallan.
Bagádallam vuojnnusij buktá muhtem máhtudakmihtojt ja vaddá buojkulvisájt gåktu oahppamdåjmaj, hiebadum åhpadusáj, vuodotjehpudagáj, gielladomenaj ja árvustallamij divna lågev dásij barggat.
Oahpaheaddjit ja skuvllat sáhttet atnit oaivádusa báikkálaš oahppoplánabargui ja konkrehta oahpahusdahkosiin.
Åhpadiddje ja skåvlå máhtti bagádallamav adnet bájkálasj oahppoplánabargon ja konkrehtalasj åhpadimgárvvidussan.
Ovdamearkka dihte leat 1-4 dásis Heivehuvvon oahpahusas ovdamearkkat movt oahpahusdagus sáhttá heivehuvvot iešguđet ahkásaččaide danin go ohppiin dávjá lea iešguđetge vuolggadássi fágas beroškeahttá guđe ahkeluohkkái gullet.
Duola degu 1.-4. dásijn Hiebadum åhpadus vatteduvvi buojkulvisá gåktu åhpadimgárvvidusá máhtti hiebaduvvat iesjgeŋga áldarjuohkusij danen gå oahppijn máhtti álggovuodo sierra liehket álgos vájku man dásen li.
Oahppoplána váldomihttomearrin lea ahte fága sámegiella nubbingiellan okta dárogiela fágain, láhčá ohppiide vuođu šaddat doaibmi guovttegielagiin.
Oajvveoulmme oahppoplánan le fáhka sámegiella nubbengiellan aktan fágajn dárogiella, biedjá vuodov nåv vaj oahppe galggi dåjmalasj guovtegielaga sjaddat.
Dat mearkkaša ahte oahppit galget movttiidahttojuvvot ja šaddat gielalaš oadjebasat ahte árgabeaivvis válljejit sámegiela gulahallangiellan.
Oahppe galggi måvtåsduhteduvvat ja jállot sámegielav válljit guládallamgiellan bæjválattjat.
Oaivádus čájeha ovdamearkkaid main Njálmmálaš gulahallan ja Dihtomielalašvuohta giela ja kultuvrra birra váldooasit leat vuođđun.
Bagádallam vuoset buojkulvisájt oajvvesuoasijs Njálmálasj guládallam ja Giella- ja kultuvrradiedulasjvuohta..
Oaivádus ii fátmmas buot oahppoplána gelbbolašvuođamihttomeriid.
Bagádallam ij gåbtjå divna máhtudakmihtojt oahppoplánan.
Vuođđudeaddji gálggat
Vuodotjehpudagá
Vuođđudeaddji gálgan nugomat máhttit njálmmálaččat báhkkodit sámegillii, ii leat diehttelassan ohppiide sámegiella nubbingiela fágas.
Vuodotjehpudagá duola degu sábmáj máhttet njálmálattjat åvddånbuktet ij la diehttelisvuohta oahppijda fágan sámegiella nubbengiellan.
Oaivadusas leat oahpaheaddjái neavvagat, vuogádatcavgileamit ja ovdamearkkat mat sáhttet leat veahkkin láhčamis dili vai oahppit ohppet sámegiela hupmat.
Bagádallam vaddá åhpadiddjáj bagádallamijt, vuohketjielggidusájt ja buojkulvisájt ma máhtti viehkken liehket bargon oahppijt oadtjot luondulattjat sámástittjat.
Dihtomielalašvuohta giela ja kultuvrra birra
Giella- ja kultuvrradiedulasjvuohta
Lea dehálaš kártet giela dili ja árvvu skuvllas, oppalaččat suohkanis ja fylkkas.
Ájnas la guoradallat gåktu gielladille ja giellaárvvo le skåvlån, suohkanin dábálattjat ja fylkan.
Giellaoahpahusdárbu rievddada iešguđetge guovlluid mielde.
Giellaåhpadusá dárbo várieriji duojn dájn guovlojn.
Ovdamearkka dihte lea vejolaš ahte máŋga oahpaheaddji ovttas čađahit iskkadeami, dahje oahppit dan dahket doppe gos lea vejolaš.
Buojkulvissan máhtti ienep åhpadiddje aktan guoradallat jali oahppe mátti tjadádit dav jus máhttelis le.
Kártemis sáhttá fuomášit domeanaid (giellaarenaid) gos sámegiella lea nanus ja mii sáhttá leat ávkkálaš reaidun giellaoahpahusas.
Guoradallam máhttá vuosedit gielladomenajt gånnå sámegiella le nanos ja máhtti ávkálasj vædtsaga giellaåhpadimen liehket.
Lea maiddái vejolaš ásahit iežas sámegielat arenaid, nugomat guovlluid, lanjaid, olbmuid, doaimmaid dahje áigodaga.
Máhttelis le ásadit sierra sámegieldomenajt, duola degu bájkijt, lanjájt, ulmutjijt, dåjmajt jali ájggegávdajt.
Geahča muđui sierra artihkkala gielladomeanaid birra.
Gehtja sierra artihkkal gielladomenaj birra.
Sáhttá maiddái atnit Eurohpalaš Giellapearpma (ESP) kártenbarggus.
Dåhkki aj adnet Europeisk Språkperm (ESP) guoradallama bargon.
Kártema bakte sáhttet oahppit válddahit guđe sámegielat dásis sii leat, ja movt sii sáhttet gielalaččat ovdánit.
Guoradallama tjadá máhtti oahppe tjielggit makkir sámegieldásen sij li, ja gåktu sij ietjasa gielav máhtti åvdedit.
Skuvllain main leat unnán oahppit juohke klássadásis, sáhttet ráhkadit ođasmahtti plána smávvaskuvladássái, gaskadássái ja nuoraiddássái main fáttát sámegiella 2 ja 3 leat oassin.
Skåvlå gånnå li gallegasj oahppe juohkka klássan, máhtti dahkat plánajt ma aktelasj mátsi álggo, gasska ja nuorajdássáj gånnå temá Samen2 ja 3 li.
Ođasmahttima bakte sáhttet buot oahppit joavkkus bargat seamma fáttáin.
Nåv de máhtti divna oahppe juohkusin barggat sæmmi temájn.
Dán oahpaheaddji earuha ja heiveha ohppiid agi ja ovdalgihtii máhtu ektui.
Åhpadiddje hiebat oahppe áldara ja åvddåmáhtoj milta.
Nu sáhttet oahppit ovttasbargat ja čađahit oahppandoaimmaid ovttas.
Náv oahppe máhtti aktan barggat oahppamdåjmaj.
Mii diehtit ahte ollu oahppit oahpahuvvojit gáiddusoahpahusa bakte, ja dat sáhttá leat hástaleaddjin.
Åtsådallamij milta oadtju moadda oahppe åhpadusáv guhkásåhpadime tjadá, ja dát máhttá hásstádussan liehket.
Soames dásiin lea gáiddusoahpahus lagabui čilgejuvvon.
Muhtem dásijn le guhkásåhpadibme lagábu tjielggiduvvam.
Oaivadusas lea sierra oassi ovdáneami birra.
Bagádallamin le sierra oasse progresjåvnå birra.
Dat govvida movt giellaovdáneapmi leat jurddašuvvon čadnot gelbbolašvuođamihttomeriide mat leat oaivádusas.
Dát gåvvi gåktu giellaåvddånibme le tjanádum máhtudakmihtojda ma bagádallamin gávnnuji.
Oaivádus lea ráhkaduvvon dainna ulbmiliin ahte galgá sáhttit adnot buot sámi guovlluin.
Bagádallam le dagáduvvam vaj galggá máhttet aneduvvat divnajn sámeguovlojn.
Soames oktavuođain šaddá oahpaheaddji heivehit ávdnasiid ja oahpponeavvuid báikkálaš dilálašvuođaide.
Muhtem sajijn vierddi åhpadiddje hiebadahttet oahppamnævojt ja vædtsagijt bájkálasj dilij milta.
Sámi oahpponeavvodilli ii ollenge leat dohkálaš, muhto oaivádussii leat čohkkejuvvon dieđut gávdni oahpponeavvuid birra.
Oahppamnævovidjura sámegielan ælla gåktuk duhtam lágátja, valla bagádallamin le lissta gånnå li muhtem oahppamusá ma gávnnuji.
Oaivádus sisttisdoallá obanassiige ollu konkrehta oahppodoaimma ovdamearkkaid.
Bagádallamin le moadda konkrehtalasj buojkulvisá oahppamdåjmajda.
Ollu dain doaimmain sáhttet čađahuvvot buot dásiin.
Moadda dájs dåjmajs máhtti divnajn dásijn dagáduvvat.
Nu oaivadusas leat gávdnamis konkrehta oahppodoaimma rávvagat.
Nåv de bagádallam máhttá aj årrot degu konkrehtalasj bagádibme oahppamdåjmaj hárráj
Udir.no - Gielladomeanat
Udir.no - Gielladomena
Sámis lea máŋgga dáfus eahpevárddus gielladilálašvuohta.
Gielladille Sámen moatten láhkáj ij la tjielgga.
Oallugat máhttet hupmat giela muhto eai čállit.
Moattes máhtti gielav njálmálattjat valla e máhte tjállet.
Oallugat ipmirdit giela muhto eai máhte hupmat.
Moattes dádjadi gielav valla e sáhkada.
Oallugat háliidit oahppat giela.
Moattes sihti gielav oahppat.
Seammás leat geográfalaš erohusat.
Sæmmi bále le geográfalasj sieradusá.
Guovddáš, sámi guovlluin gulat sámegiela juohke sajis, ja eará guovlluin ges leat soames bearrašat geat hupmet sámegiela.
Guovdásj sáme guovlojn gullu sámegiella juohkka sajen, valla ietjá sajijn sámásti jur muhtem fámilja.
Oahpahusa oktavuođas lea hástalus oažžut mánáid ja nuoraid njálmmálaččat gulahallat ja doaibmi guovttegielagin.
Mij åhpadussaj guosská, li hásstálusá åvdemusát mánájt ja nuorajt oadtjot njálmálattjat guládallen ja dåjmalattjat guovtegielagin.
Dalle sii dárbbašit buori sajádagaid, olbmuid ja dilálašvuođaid go gullet ja atnet giela.
Sij de dárbahi buorre sáhkadambájkijt, ulmutjijt ja dilijt gånnå gulli gielav ja máhtti sámástit.
Oaivádusas dát gohčoduvvo gielladomeanan.
Dá dán bagádallamin gielladomednan gåhtjoduvvi.
Lea duođaštuvvon máilmmi máŋggagielat servodagain ahte ohppiide geain eanetlohkogiella lea vuosttašgiellan, eai oahpa hupmat unnitlohkogiela go dušše ožžot soames diimmu vahkkui unnitlohkogiela oahpahusa.
Åvvå væráldin li moattegielak sebrudagá gånnå ieneplågo giella le vuostasjgiellan. Duohta le, ij nágin tijmma vahkkuj le nuoges oahppat unneplågo gielav vaj dat oahppijda sjaddá viesso giellan.
Dát modealla lea juo adnojuvvon sámegiela nubbingiellaoahpahusas, ja adno vel odnege.
Gå sámegiella åhpaduvvá nubbengiellan, le dákkir åhpadusvuohke årrum dábálasj ja le vil uddnik.
Dát gohčoduvvo rašes oahpahusmodeallan, ja modealla meroštallojuvvo eastadit skuvlla šaddamis giellamolsunreaidun. (Todal, 2002).
Máhttá javllat, dát le gienes åhpadusvuohke. Dákkir vuohke de årru hárinissan gå skåvllå galggá årrot ræjddo jårggålit giellamålssomav.
Earenoamáš mearkkašahtti lea dát lullisámi guovllus gos leat mealgat eanet nubbingielat go vuosttašgielat oahppit.
Sierraláhkáj dát boahtá vuojnnusij oarjjelsáme dáfojn gånnå li ienep nubbegielak oahppe ienni gå vuostasj gielaga.
Jus galgá seailluhit ja nannet sámegiela nubbingiellaoahpahusa bakte, berre ohppiide fállat nannoset guovttegielat modeallaid nu movt eará riikkat Eurohpás lágidit nubbingiela oahpahusa báikilaš unnitlohkogielagiidda.
Jus mij galggap sámegielav bisodit ja nannit nubbegiel åhpadusá baktu, de vierddiji oahppe oadtjot nannusap guovtegielak modellajt sæmmi vuoge milta gåktu ietjá rijka Europan ásadi nubbegiel åhpadusáv iemeårroj unneplågo gielajt.
Buot buoremus lea buot fágain oahpahus čađahuvvo sámegillii.
Buoremusát lij jus åhpadus divna fágajn luluj årrot sámegiellaj.
Olggobeale sámegiela hálddašanguovlluid leat unnán skuvllat mat dán leat čađahan e.e. sámegieloahpahusa árbevirolaš lágideami dihte, ja go váilot sámegielat oahpaheaddjit, leat unnán sámegielat fágaoahpponeavvut ja unnán oahppit juohke skuvllas.
Giellaháldadusguovloj ålggolin ælla nav moadda skåvlå ma li dáv tjadádam. Sivva dási le árbbedábálasj organiseridum sámegielåhpadus, sámegielak åhpadiddje vánesvuohta, binná oahppamnævo sámegiellaj fágajn ja binná oahppe juohkka skåvlån.
Dattetge lea vejolaš lágidit oahpahusa nannoset giellalávgunmodealla mielde go mii odne dahkko, mii mearkkaša ahte viiddida sámegielat domeanaid báikkálaš eavttuid vuođul.
Huoman le máhttelis ásadit åhpadusáv nannusap giellalávgoj hámijn ienni gå uddni, ietjá bágoj javladum, vijdedit sámegielak domenajt bájkálasj gájbbádusáj milta.
Gielladomeanaid ovdamearkkat
Gielladomenabuojkulvisá
Sáhtášii skuvllas bierggastit sámi lanja gos leat sámi stohkosat, girjjit, musihkka, biktasat, duodji ja eará dávvirat, nugomat lávvu latnjačiegas ja lávvu olgun.
Sámeladnja máhttá ásaduvvat skåvlån sáme ståhkusij, girjij, musihkaj, biktasij, duojij ja ietjá rustigij, duola degu låvdagoahte tjiegan ja låvdagoahte ålggon.
Latnja ja lávvu adno jeavddalaččat.
Ladnja ja låvdagoahte aneduvvi aktelasj.
Go oahppit leat dán lanjas, de hupmet duššefal sámegiela ja dárbbu mielde jávohisgiela vehkiin.
Gå oahppe li danna de ságasti sij jur sámegiellaj, rumájgielajn jali ij.
Sii galget mannat olggos lanjas jus galget dárogillii maidege jearrat.
Sij vierddiji ålgusjbælláj mannat gatjádittjat dárruj.
Ohppiide sáhttá maiddái lágiduvvot bistevaš sámegielat muitalanboddu ja oahpaheaddji dušše hupmá sámegiela ja sáhttá muitalettiin ohppiide vuosehit sániid mearkkašumi govaiguin.
Oahppijn máhttá aj sierra subtsastambåddå gånnå åhpadiddje jur sámás ja aj vuoset bágoj sisanov gåvåj subtsasdahttijn.
Jus dárogiela šaddet hupmat de ferte “ doaimma gaskkalduhttit ”.
De sjaddá " time out " jus dárogiella galggá aneduvvat.
Jus latnja ii leat skuvllas, de sáhttá ráhkadit plakáhta, dahje sáhttet atnit eará govastagaid go dábálaš latnja adno gielladomeanan dahje sámegielat latnjan.
Gesi ij le máhttelis sierra ladnja, máhttá dagáduvvat plakáhtta jali ietjá dåbddomerka ma vuojnnuji gå ladnja galggá årrot gielladomedna jali sámegielak ladnja.
Eará ovdamearkan movt sáhttá hábmet sámegielat sajádaga dahje gielladomeana lea ávkkástallat vuorasolbmuid dahje eará resursaolbmuid gos oahppit dávjá sáhtaše finadit.
Ietjá buojkulvis le dahkat sáme giellabájkev jali gielladomenav le oadtjot vuorasulmutjijt jali ietjá resurssaulmutjijt gejt oahppe máhtti duolloj dálloj guossidit.
Resursaolbmot sáhtaše maiddái finadit ohppiid guossis skuvllas.
Sij aj, dá ulmutja, guossidit oahppijt skåvlån.
Dákkár deaivvadeamis sáhttá praktihkkalaš doaimmaid ávkkástallat, nugomat sámi biepmuid, duoji dahje luođi, lávlagiid / sálbmajoavkkuid jna..
Dánna dåhkkiji praktihkalasj dahkamusá aneduvvat vuodon guládallamin, duola degu sáme biebbmo, duodje jali juojgos, lávlla / lávllajuohkusa jali muoduklágátja.
Vuolábealde leat gielladomeana ovdamearkkat mat nannejit sámi ohppiid giellaoahpahusa.
Vuollelin tjuovvu gielladomednabuojkulvisá ma máhtti nannit giellaåhpadusáv sámegieloahppijda.
Beaktilastit giellaoahpahusa sámi ohppiide, de berre oahpaheaddji oahpahusa lágidit nu ahte oahppit sáhttet ávkkástallat eanemus dain domeanain mat vuolábealde namuhuvvojit.
Vaj buoremus vájkkudusáv giellaåhpadusás oadtjot vierddi åhpadiddje organiserit dav nav vaj oahppe fáladuvvi ienemus domenajs nammadum vuollelin.
Olbmuide gullevaš gielladomeanat:
Gielladomena tjanádum ulmutjijda:
oahpaheaddjit
åhpadiddje
Sámegielat oahpaheaddjit leat juohke áidna skuvlla deháleamos gielladomeanat.
Sámegielak åhpadiddje le ájnnasamos gielladomena juohkka skåvlån.
Sii berrejit čađat hupmat sámegiela.
Sij vierddiji gæhttjalit álu sámástit.
Jus lea vejolaš ávkkástallat guokteoahpaheaddjivuogádaga, de sáhttá nubbi hupmat sámegiela skuvladiimmuin ja nubbi ges molssodit goappaš gielaid gaskkas.
Jus máhttelis gå li guokta åhpadiddje, de máhttá akta åhpadiddje dåssju sámástit tijmajn ja nubbe guoppátjijt gielajt hållat..
eará báikkálaš sámegielat resursaolbmot, vuorrásat ja earát geat sáhttet bagadallat dahje vuosihit
ietjá bájkálasj sámegielak resurssaulmutja, vuorasulmutja ja iehtjáda gudi máhtti vuosádallat jali vuosedit
Dávjá leat báikkálaš birrasis sámegielat resursaolbmot.
Álu gávnnuji moadda sámegielak resurssaulmutja láhkabirrusin.
Ávkkástala sin čehppodaga nu jođánit ja dávjá go vejolaš, omd. čeahpes duojáriid, muitaleddjiid, duottarolbmuid, artisttaid ja 1.-gielat ohppiid.
Gåhttjut sijájt nåv ruvva ja álu gåk máhttelis le, duola degu smidás duoddjárijt, subtsastiddjijt, várreulmutjijt, artistajt ja vuostasjgielakoahppijt.
Lea dehálaš ahte resursaolbmuiguin šiehttá ahte sii dušše hupmet sámegiela.
Ájnas le sjiehtadusájt resurssaulmutjij tjielgga dahkat vaj sij galggi jur sámásti.
Muital ja čilge manin.
Tjielggi manen nav galggi barggat.
Muđui sáhttá dáhpáhuvvat ahte sii válljejit dárogiela go fuomášit ahte oahppit eai ipmir.
Ietján máhtti dárustahttját jus vásedi oahppe e dádjada.
Oahpaheaddji ja resursaolbmot sáhttet ovdalgihtii šiehtadit movt diekkár diliid galget hálddašit.
Åhpadiddje ja resurssaulmutja máhtti såbadit åvtutjis gåktu rijbadit dakkir dilij.
boarráset oahppit skuvllas
vuorasap oahppe skåvlån
Boarráset ohppiid berre movttiidahttit gaskaneaset sámástit ja ovttas nuorabut ohppiiguin skuvllas.
Vuorasap oahppe vierddiji aloduvvat sámástittjat gasskanisá ja nuorap oahppij skåvlån.
Boarráset oahppit sáhttet maiddái leat veahkkin oahpaheames nuorat ohppiid jus oahpahus lágiduvvo nu ahte dat lea ávkin goappaš ahkásaš ohppiide.
Vuorasap oahppe máhtti oassálasstet åhpadussaj nuorap oahppijda jus gárveduvvá nåv vaj ávkken le guoppátjijda.
Nu dat lea oassin boarráset ohppiid oahpahusas.
Dát le de oasse vuorasap oahppij åhpadussaj.
sámi figuvrrat ja biktasat
sáme figuvra ja biktasa
Rollastoagus adnojit sámi figuvrrat ja/dahje biktasat.
Roallaoavdástallmin aneduvvi sáme figuvra ja / jali biktasa.
Oahppit nektet sámegielaga rolla dakkaviđe go dát adno.
Oahppe tjágñi sámegielak roallaj dalága gå dá aneduvvi.
Dát sáhttet lea sámi figuvrrat mat govvidit spábbačiekči, giehtaspáppastalli, biilavuoddji, doaktára, guolásteddjiid, boazosápmelačča jna..
Da máhtti liehket sámefiguvra ma gåvviji bállotjiektjijt, giehtabállospællárijt, vuoddjijt, dálkudiddjijt, guollárijt, ællobarggijt jnv..
Oahppit galget sámástit dan rolla ektui maid nektet.
Oahppe galggi sámástit dan rålla milta mij sijájn le.
oahppit eará skuvllain ja ustitklássain
oahppe ietjá skåvlåjs ja ráddnaklássajs
Ávkkástala sosiála mediaid.
Ane sosiála mediajt.
Oahppit čálašit jeavddalaččat sámegillii.
Oahppe tjáhttiji duolloj dálloj sábmáj.
Sii sáhttet fágalaččat ovttasbargat, ovdamearkka dihte sii sáhttet čállit digitála wiki soames fáttá birra sámegillii.
Sij máhtti fágalattjat aktan barggat, duola degu temá birra sábmáj digitála wiki ’ av tjállet.
eará olbmot
ietjá ulmutja
Bibliotekára, oahppobagadalli ja eará sámegielat olbmot skuvllas sáhttet leat veahkkin.
Girjjevuorkkár, oahppobagádiddje, ja ietjá sámegielak ulmutja skåvlån gudi máhtti viehkken.
Báikkiide gullevaš gielladomeanat:
Gielladomena tjanádum sajijda:
Lea dehálaš ahte lea sierra latnja mii olles skuvlajagis adno sámegiela oahpahussii.
Ájnas la adnet sierra klássalanjáv gånnå sámegielåhpadus galggá jage tjadá.
Lanjas sáhttet buot sámi reaiddut vurkkoduvvot.
Dánna máhtti divna sáme rustika vuorkkiduvvat.
Giellaoahpahusa ohppiidbargguid ja plakáhtaid sáhttá heaŋgut seaidnái iige dárbbaš gilvalit earáiguin seaidnesaji oažžumis.
Oahppij bargo ja plakáhta giellaåhpadimen máhtti gatsoduvvat sæjnnáj ja ij le de dárbbo rijddalit saje nanna.
Omd. sáhttá mearridit ahte klássalanjas dihto čiehka lea čielga sámegielat domeana.
Tjiehka klássalanján máhttá ållåsit nammaduvvat sámegieldomednan.
Oahpaheaddji ja oahppit šiehtadit movt ja man ládje gulahallan klássalanjas galgá leat.
Åhpadiddje ja oahppe dahki sjiehtadusáv gånnå ja gåktu guládallam galggá klássalanján.
sierra čiehka ja seaidnesadji oahppi dábálaš klássalanjas
sierra tjiehka ja sadje siejnen oahppe dábálasj klássalanján
Lea dehálaš oainnusindahkat sámegiela (ja kultuvrra) dan klássalanjas gos oahppi eanas áiggi lea.
Ájnas le sámegiella (ja kultuvrra) le vuojnnusin klássalanján gånnå oahppe li ienemus ájgev.
Sámegielat oahppibarggut jna. heŋgejuvvojit seaidnái klássalanjas.
Sámegielak oahppij bargo jnv. galggi gahtsusin
oktasaš borranáiggit skuvllas
aktisasj bårråma skåvlån
Jus vejolaš, de livččii vuogas ahte buot sámegielat ohppiin lea boradanboddu oktanaga, ovdamearkka dihte oktii vahkus ja ahte sámegielat oahpaheaddji maiddái searvá.
Jus le máhttelis de la buorre jus divna sámegielak oahppe skåvlån máhtti aktan bårråt gå le biebbmobåddå, duola degu akti vahkkuj gåsi aj sámegiel åhpadiddje oassálasstá.
Dát lea vuogas ja heivvolaš vejolašvuohta hárjehallat beaivválaš sámegiela.
Dát le buorre sjiehtes ájgge bæjválasjsámegielav sáhkadit.
definerejuvvon olgoguovlu
ráddjim bájkke ålggon
Jus oassi olgoguovllus sáhttá definerejuvvot sámegielat guovlun, de dat lea ávkkálaš.
Jus muhtem ålggobájkke máhttá ráddjiduvvat sámegielbájkken de la dat ávkálasj.
Skuvlla lahka sáhttá cegget lávu.
Låvdagoahte máhttá tsakkaduvvat skåvlå láhkusin.
Das sáhttá sámegiela oahpahus jeavddalaččat čađahuvvot.
Dánna máhttá sámegiel åhpadus årrot dábálattjat.
Eará oahppit sáhttet maiddái ávkkástallat goađi sámi fáttáid oktavuođas.
Ietjá oahppe máhtti aj gámáv adnet gå sijájn li sáme temá.
Nu sii positiivvalaččat vásihit sámivuođa, nugomat sámi biepmuid, muitalusaid ja luđiid.
Sij máhtti dán láhkáj oadtjot positijvalattjat åtsådallat sámev, duola degu sáme biebmojt, subttsasijt ja juojggusijt.
olgoskuvla
ålggoskåvllå
Lágit olgoskuvlla sámi lagasbirrasis, ovdamearkka dihte lahka sámi árbevirolaš ealáhusaid ja/dahje doaimmaid.
Ássat ålggoskåvlåv sáme láhkábirrusin, tjanádum duola degu sáme árbbedábálasj æládusájda ja / jali dåjmajda.
Gávpotskuvllat main leat sámi oahppit sáhttet gávdnat ja atnit oktasaš meahcce- dahje luonddubáikki gávpoga lagasbirrasis.
Stádaskåvlå sámegiel oahppe máhtti gávnnat ja adnet aktisasj miehttse- jali luonndosajev stáda láhkabirrusin.
Dat sáhttá leat ohppiid oktasaš giellašilljun gos sii soames háve skuvlajagis barget áigeguovdilis fáttáin.
Dánna oahppe máhtti adnet aktisasj giellabájkev ájggeguovddelis temáj soames bále jage nalluj.
oahpahusboddu
friddjabåttå
Moddii váhkkui lágit oahpahusbottu sámegielat doaimmaiguin ja stohkosiiguin.
Organiseri muhtem friddjabåttåjt vahkkuj sámegieldåjmaj ja ståhkusij.
digitála oahppama vuođđu
vuodo digitála oahppamij
Skuvllat sáhttet viiddidit sámegielat digitála oahppanvuođu man sáhttá interaktiivalaččat atnit.
Skåvlå máhtti ásadit sámegiel digitála oahppamvuodojt ma máhtti aneduvvat interaktijvalattjat oahppij.
gáiddusoahpahus
guhkásåhpadibme
Jus báikkálaš skuvllas eai leat sámegielat oahpaheaddjit, sáhttá ohppiide jeavddalaččat fállat gáiddusoahpahusa videokonferánssa bakte.
Oahppijn gænna ælla sámegielak åhpadiddje tjanádum bájkálasj skåvllåj, máhtti oadtjot guhkásåhpadimev duolloj dálloj videorustigij tjadá.
báikkit gos barget árbevirolaš ealáhusaiguin
bájke gånnå li árbbedábálasj æládusá
Dán oktavuođas sáhttá leat áigeguovdilin lágidit gallestallamiid, skuvlamátkkiid ja leairaskuvlla.
Guossidibme, skåvllåmanno ja sajijskåvlå máhtti guossiduvvat.
Nu besset oahppit deaivvadit eará sámegielagiiguin, ja oahppat veaháš árbevirolaš sámi ealáhusaid birra.
Dán láhkáj máhtti oahppe iejvvit iehtjádijt gudi sámásti, ja oahppat binnáv árbbedábálasj sáme æládusáj birra.
Lea dehálaš šiehtadit resursaolbmuiguin ahte sii galget dušše fal sámegiela hupmat.
Ájnas le dahkat sjiehtadusájt tjielgga resurssaulmutjij vaj sij jur sámásti.
Čilge sidjiide manin.
Tjielggi manen nav galggi barggat.
Muđui dávjá dáhpáhuvvá ahte dárogillii čilgestit jus oahppit eai ipmir.
Ietján máhtti dárustahttját jus vásedi oahppe e dádjada.
Oahpaheaddji ja resursaolbmot sáhttet ovdalgihtii šiehtadit movt bargat jus diekkár dilli čuožžila.
Åhpadiddje ja resurssaulmutja máhtti såbadit åvtutjis gåktu rijbadit dakkir dilij.
Fágii gullevaš gielladomeanat:
Gielladomena tjanádum fágajda:
Mađi eanet oahpaheaddji hupmá, dađi buoret dat lea.
Madi åhpadiddje ienebut sámás, dadi buorep le.
Dattetge ferte oahpaheaddji dárkkistit ahte oahppit ipmirdit maid son sidjiide gaskkusta.
Huoman vierddi åhpadiddje vissásit diehtet jus oahppe dádjadi mij javladuvvá.
Oahpaheaddji ii berre jorgalit eanet go dušše dan mii lea dárbbašlaš, vai oahppit ipmirdit ahte lea ávkkálaš sámegiela oahppat.
Åhpadiddje ij bierri jårggålit ienebuv gå dárbulasj le, nåv vaj oahppe dádjadi ávkálasj la oahppat sámegielav.
Atnimis sámegiela seammás go barget praktihkkalaš fágain lea hui ávkkálaš giellaoahpahusa oktavuođas.
Sámegiella ja praktihkalasj fága aktan le sierraláhkáj ávkken giellaoahppamin.
Vai buorebut ipmirdit, lea giellaatnu praktihkalaš doaimmas dehálaš, ovdamearkka dihte biepmostallama, duddjoma ja lášmmohallama oktavuođas.
Ållo dádjadusás máhttá tjanáduvvat praktihkalasj dåjmajda degu, biebbmodahkamij, duodjáj ja lásjmudallamij.
Musihkas lea juoiganbádji okta ovdamearka.
Musihkan le juojggamladnja buojkulvissan.
Mađi eanet praktihkalaš fágaid oahpahus čađahuvvo sámegillii, dađi buoret lea.
Madi ienebut åhpadus le sámegiellaj praktihkalasj fágajn, dadi buorep le.
Doaibma ja giella dárbbašeaba goabbat guoimmiska.
Dåjma ja giella vuodusti nubbe nuppev.
duedtie / duodji
duodje
biebmu ja dearvvašvuohta
biebmo ja varresvuohta
lášmmohallan
lásjmudallam
servodatfága
sebrudakfáhka
Ollu servodatfágaoahpahusas sáhttá čađahit sámegillii.
Ållo sebrudakåhpadusás máhttá sámegiellaj årrot.
Dat duođai buorida ohppiid sátneriggodaga.
Viehka dat viehket nannit ja báredit oahppij báhkoboanndudagáv.
Dat maiddái veahkeha ohppiid sámegiela atnit máŋgga dilálašvuođain sihke árgabeaivvis ja vássán áiggis.
Dát le aj viehkken oahppijda sámástit duon dán dilen mij guosská bæjválasj iellemij ja aj dålutjij.