pere/sami_parallel huggingface dataset:
Iešsoardimiid eastadeapmi guorahallojuvvo ON álgoálbmogiid bissovaš forumis / Riikkaidgaskasaš álgoálbmotovttasbargu / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Iesjgåddemijt hieredit árvvalattaduvvá AN:a iemeálmmugij ássjij stuoves forumin / Rijkajgasskasasj álggoálmmukaktisasjbarggo / Rijkajgasskasasj barggo / Sámedigge - Sametinget
Iešsoardimiid eastadeapmi guorahallojuvvo ON álgoálbmogiid bissovaš forumis
Iesjgåddemijt hieredit árvvalattaduvvá AN:a iemeálmmugij ássjij stuoves forumin
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo searvá álgoálbmogiid bissovaš forumii New York:s cuoŋománu loahpas.
Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo oassálasstá iemeálmmugij ássjij stuoves forumin New Yorkan vuoratjismáno gietjen.
Nuorat, iežas hávváduhttin ja iežas sorbmen lea okta fáttáin mainna Sámediggi erenoamážit áigu áŋgiruššat dán jagi.
Nuora, iesjvahágahttem ja iesjgåddem li akta dajs tiemájs ma hásstali Sámedikkev ållagasj dán jage.
ON álgoálbmogiid bissovaš forum lágiduvvo juohke jagi New York:s.
Juohkka jage ásaduvvá AN:a iemeálmmugij ássjij stuoves forum New Yorkan.
Dán jági sešuvdna lea áigodagas 20.04. - 01.05. 2015.
Dán jage sesjåvnnå le ájggegávdan vuoratjismáno 20. biejves moarmesmáno 1. bæjvváj 2015.
Sámediggeráđi beales servet Sámedikki presideanta Aili Keskitalo, politihkalaš ráđđeaddi Runar Myrnes Balto ja Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John Bernhard Henriksen.
Sámediggeráde bieles oassálassti Sámerdi9kke presidænnta Aili Keskitalo, politihkalasj rádediddje Runar Myrnes Balto ja Sámedikke rijkkagasskasasj ájras John Bernhard Henriksen.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegotti ovddasta dán jagi Ida Ristiinna Hætta Ophaug.
Sámedikke nuorajpolitihkalasj juogos (SUPU) ájrastahteduvvá Ida Ristiinna Hætta Ophaugas dán jage.
Sámedikkis leat ollu fáttát mat beroštahttet.
Hiebalgis sámijda Moadda tiemá li ma hásstali Sámedikkev.
Álgoálbmogiid máilmmikonferánssa čuovvoleapmi ja dan 2014 loahppadokumeanta.
Iemeálmmugij væráltkonferánsa ja dan loahppadokumænnta jages 2014.
Fáddá meannuduvvon foruma vuosttaš beaivvi.
Ássje giehtadaláduvvá foruma vuostasj biejve.
Seamma áiggi dollojuvvo seminára Columbia Univerisitehtas áigodagas 24. – 26.04. máilmmikonferánssa loahppadokumeantta birra masa Sámediggi áigu searvat.
Dan båttå ásaduvvá seminárra Columbia Universityn ájggegávdan vuoratjismáno 24. ja 25. biejvijt væráltkonferánsa loahppadokumenta sisano birra gånnå Sámedigge aj oassálasstá.
http://www.columbia.edu/cu/cser/downloads/UiTColumbiaSeminar.pdf Nuppi vahkus meannuduvvo ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa čađaheapmi masa Sámediggi álo láve searvat.
http://www.columbia.edu/cu/cser/downloads/UiTColumbiaSeminar.pdf Maŋep vahko giehtadaláduvvá AN:a tjielgadus iemeálmmugij rievtesvuodajs ma agev li hiebalgisá Sámediggáj.
- Sámediggi háliida áinnas diehtit mii jurddašuvvo foruma boahtteáiggi barggu birra, go diibmá almmuhuvvui ahte áigo geahčadit vugiid ja vejolašvuođaid movt ođasmahttit foruma, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
- Sámedigge aj vuorddá oattjotjit diehtet ma li ájádussan foruma boahtte ájge bargguj, danen gå dijmmá diededuváj gæhttjat makkir vuoge ja máhttelisvuoda gávnnuji forumav ådåstittjat, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
Bissovaš foruma sešuvnnas lea fáddán nuorat, iežas hávváduhttin ja iežas sorbmen.
Iesjgåddem ja iesjvahágahttem Stuoves forumin li nuora, iesjvahágahttem ja iesjgåddem tiebmán sesjåvnnåbåttå.
- Dát lea stuorra váttisvuohta mii erenoamážit čuohcá ollu álgoálbmotservodagaide, ja mii gáibida johtilis doaimmaid maiguin eastadit dán negatiivvalaš ovdáneami.
- Dát la stuorra gássjelisvuohta mij ållagattjat dæjvvá moadda iemeálmmuksebrudagájt, ja mij gájbbet dalá dåjmajt hieredittjat dakkir nievres åvddånahttemav.
Nuoraid massin lea maiddái servodatváttisvuohta ja buktá stuorra morraša lagamuččaide, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
Ulmutja gudi soaggu li aj sebrudagá gassjelisvuohta ja ållo báktjasin sidjij gudi báhtsi sámij guovlojn, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
- Fáddá guoská midjiide ja mii áigut muitalit min vásihusaid iežas hávváduhttima ja iežas sorbmema eastadeami birra, dadjá Keskitalo.
- Tiebmá guosská mijáv ja mij sihtap giehttot mijá åtsådallamijs iesjvahágahttemijt ja iesjgåddemijt hieredit, javlla Keskitalo.
Gulahallanolmmoš: Sámedikki presideanta Aili Keskitalo, 971 29 305
Gejna guládallat: Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo, 971 29 305 Ienebuv låhkåt: http://undesadspd.org/IndigenousPeoples.aspx
Stáhtabušeahtta beahttašuhttá sakka / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Stáhttabudsjæhtta hådjodahttá sieldesláhkáj / Håla ja tjállaga / Sámedikkeráde / Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Stáhtabušeahtta beahttašuhttá sakka
Stáhttabudsjæhtta hådjodahttá sieldesláhkáj
Gaskavahku golggotmánu 8. b. bijai ráđđehus ovdan stáhtabušeahttaevttohusa jagi 2015 várás.
Gålgådismáno, gasskavahko 8. b. buvtij ráddidus oajvvadusáv 2015 budsjæhttaj.
Oktiibuot juolluduvvui 426,5 miljon ruvnnu Sámediggái ja 890 miljovnna sámi áigumušaide.
Tjoahkkáj juolloduváj 426,5 millijåvnå Sámediggáj ja 890 millijåvnå sáme dåjmajda.
Presideanta Aili Keskitalo gávnnaha ahte dáinna lágiin leat juolludeamit sámi servodahkii duohtavuođas njiedjan.
Presidænnta Aili Keskitalo javllá ij la dát ietján gå almma juollodim vuollánibme sáme sebrudahkaj.
Presideanta Aili Keskitalo lea sakka beahtahallan ráđđehusa stáhtabušeahttaevttohussii.
Presidænnta Aili Keskitalo l sieldes håjen ráddidusá stáhttabudsjehta oajvvadussaj.
- Dát lea sámi servodaga gáržžideapmi.
- Dát la sáme sebrudagá gártjedibme.
Kulturdepartemeanta lea geahpedan 4 miljovnna árktalaš eanadollui eanadoallošiehtadusa bokte ja 2 miljovnna boazodoallošiehtadussii.
Ja Ednambarggodepartemænnta l binnedam arktalasj ednambargguj ednambarggosjiehtadusá baktu ja 2 millijåvnå ællosujttosjiehtadussaj.
Dán jagi stáhtabušeahtain čájeha ráđđehus iežas duohta sámepolitihkalaš ámadeaju ii ge illudahte man ge láhkai, cealká presideanta Aili Keskitalo.
Dán jagásj stáhttabudsjehta tjadá vuoset ráddidus ietjas sámepolitihka duohtavuoda muodov ja ij ga makkirik láhkáj mijáv ávvudahte, javllá Aili Keskitalo.
- Min bušeahttadárbbus jagi 2015 várás čujuheimmet earret eará vihtta suorggi mat dárbbašit eanet áŋgiruššama.
- Mijá 2015 budsjæhttadárboj tjadá lip vuosedam vihtta suorgijda masi l dárbbo sierralágásj vuorodibmáj.
Dat leat Sámi Giellagáldu, sámi oahpponeavvut, Bååstede prošeakta ja ođđa visttit Saemien Sijtei ja Beivváš Sámi Našunálateáhterii, cealká presideanta Aili Keskitalo.
Dá li Sáme Giellagálldo, sáme oahppamnævo, Bååstede prosjækta ja ådå tsiekkadusájt Saemien Sijtej ja Bæjvásj Sáme Nasjonála teáhterij, javllá presidænnta Aili Keskitalo.
Saemien Sijte lea vuordán 9 jagi dainna ahte ráđđehus juolluda ruđaid ođđa vistái Snåasei, ii ge dán jagi dat lean mielde ráđđehusa stáhtabušeahttaevttohusas.
Saemien Sijte l juo vuorddám 9 jage jut ráddidus juollot biednigijt ådå tsiekkadussaj Snåasaj, ja ettjin ga dán jage nammaduvá ráddidusá stáhttabudsjehta oajvvadusán.
- Ráđđehus rábmo ahte sii áŋgiruššet museavisttiiguin, ja nu dat lea sakka beahttašuhtti vásihit ahte ii vel vuoruhuvvo Saemien Sijte.
- Ráddidus goarssástallá gå vuorodi museaj tsiekkadusájt, ja danen la sieldes hådjodahtte vuojnnet Saemien Sijte ij vuoroduvá.
Eai ge leat juolluduvvon ruđat dan oahpponeavvoloktemii mii nu sakka dárbbašuvvo.
Ællim ga juollodum biednigijt oahppamnævvolåpptimij masi l ihkeva stuorra dárbbo.
Vaikke vel lea ge ná, de oaidná presideanta Keskitalo dattetge ahte Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta lea lokten sámi giellaáŋgiruššama.
Vájku návti sjattaj, de presidænnta Aili Keskitalo vuojnná Suohkan- ja ådåstuhttemdepartemænnta l huoman vuorodam sámegiela nannimav.
Ráđđehus stáhtabušeahttaevttohusas leat várrejuvvon 2 miljon ruvnnu Sámi Giellagáldui, ja ruđat ođđaásahuvvon sámi giellalávdegotti doibmii.
Ráddidusá stáhttabudsjehta oajvvadusán la biejaduvvam 2 millijåvnå Sáme Giellagállduj, ja duodden biednigijt ådå giellanammadusá doajmmajådedibmáj.
14. Njukčamánnu 2013
Oassálaste hábbmit aktan ietjá mánáj ja nuoraj ålles væráldis / Áltá 2013 / Rijkajgasskasasj barggo / Sámedigge - Sametinget
Mánát ja nuorat dain čieža álgoálbmotguovlluin bovdejuvvojit sáddet gova iežaset niehkobarttas.
Máná ja nuora dajs gietjav álggoálmmukguovlojs hasoduvvi sáddit gåvåv ietjas niehkohyhtos.
Oktasaš buvtta čájehuvvo álgoálbmotkonferánssa áiggi: ÁLTÁ 2013. 800 guossi miehtá máilmmi bohtet davás oassálastit konferánssas mas álgoálbmogat ráhkkanit ON máilmmi álgoálbmotkonferánsii.
Aktisasjbarggo vuoseduvvá biehtsemánon álggoálmmukkonferánsan Arktisin: ÁLTÁ 2013. 800 guossididdje ålles væráldis båhti nuortas oassálastátjit “ rijkajgasskasasj gárvediddje álggoálmmukkonferánssa álggoálmmugij væráltkonferánssaj ”.
Duogáš
Duogásj
800 máná Finnmárkkus ja Frankriikkas leat juo searvan dáiddaprošektii mii lea čájehuvvon Frankriikkas.
800 máná ja nuora ålles Finnmárkos ja Frankrijkas li juo sáddim gåvåjt dájddaprosjæktaj mij åvddåla le Frankrijkan læhkám dájddárguoktá Josée Coquelin ja Laila Kolostyák baktu.
Dáiddárat Josée Coquelin ja Laila Kolostyák leaba jođihan dan.
Prosjekta dálla joarkká váj máná ja nuora ålles væráldis gåhtjoduvvi.
Govat biddjojit de oktasaš čájáhussan álgoálbmot konferánssas ja dainna sávvat buohkaide bures boahtima.
Sáddidum gåvå aktij biejaduvvi aktisasj installasjåvnnåj mij galggá álggoálmmukkonferánsa delegáhtajt sávvat buoris boahtem.
Fáddá
Tiemá
Mii dárbbašit buohkat suoji, oadjebasvuođa, dohkkejumi ja gullevašvuođa.
Juohkkahasj dárbaj suodjalimev, jasskavuodav, dåhkkidimev ja aktijvuodav.
Suodji gokčá min vuođđodárbbuid.
Suodje mijáj dárbojda
Gaskaboddosaš suodji heajos dálkkis.
Desik dálkke buorrán.
Mánnávuođas orrunbáiki.
Dagádum dassta majt gávnni.
Ráhkaduvvon vaikko makkár ávdnasis.
Juohkka lágásj dálkkádagán.
Buot dálkkádagain.
Juohkka birrasin.
Min vuosttaš jurdda ruovttus.
Mijá vuostasj ájalvis sijdas.
Barta bidjá min niegadit.
Hyhtto oadtju mijáv niegadittjat.
Mánát ja nuorat bovdejuvvojit hutkat govaid dain fáttain.
Máná ja nuora juohkka álldarin gåhtjoduvvi gåvåjt dahkat ietjasa tiemá milta.
Oaččut ráhkadit gova mas áiggut.
Besa materiálajt ja teknihkav friddja válljit.
Govva galgá leat 15 cm x 15 cm
Juohkka gåvån galggá stuorrudahka 15 cm x 15 cm..
Áigemearri sáddet lea 26.4. 2013
Ájggemierre gåvåjt sáddit le vuoratjismáno 26. biejve 2013.
Sádde govaid deike: ÁLTÁ 2013 ved Mari Bottolfsen, Alta videregående skole, Skoleveien 15, 9510 Alta, Norge.
Gåvå diehki sáddiduvvi: ÁLTÁ 2013 Mari Bottolfsen baktu, Alta videregående skole, Skoleveien 15, 9510 Alta, Norge
Illudit oaidnit du gova ja giitit ovddalgihtii
Ávvudallap dijá gåvåjt oadtjot, åvddålgiehtaj edna gijtto
Vuođđoskuvla ja JS / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Vuodoskåvlå ja joarkkaskåvlå / Åhpadus / Sámedigge - Sametinget
Skuvla lea okta dain deháleamos servodatásahusain.
Skåvllå le mijá sebrudagá ájnnasamos ásadus.
Das lea vássánáigi doaimma vuođđun ja galgá min ráhkkanahttit dustet boahtteáiggi.
Dat le åvddålij ájgijda tjanádum ja galggá mijáv boahtte ájgijda gárvedit.
Skuvla ja oahpaheaddji daguhit máhto, kultuvrra ja árvvuid nuppi sohkabuolvvas nubbái.
Skåvllå ja åhpadiddje diedojt, kultuvrav ja árvojt doalvvu buolvas buolvvaj åvddålij guovlluj.
Gelbbolašvuohta - máhttu - lea servodaga vuođđoveahkkevárri.
Máhtudahka le sebrudagá vuodoresurssa.
Vuoruheames ja doarjumis skuvlla ja oahpahusa lea danin mearrideaddjin vai sámi servodat galgá ovdánahttojuvvot sápmelaččaid iežaset višuvnnaid, vuoruhemiid ja eavttuid mielde.
Skåvlåv ja åhpadusáv åvdedimsuorggen dahkat le danen mierredimen vaj sáme sebrudahka åvddånahttá sáme álmmuga visjåvnåj, ietjama vuorodimij ja ævtoj gáktuj.
Dál sáhtat ohcat stipeandda elektruvnnalaččat
Stipendaj lasedum máksomiere ja vijdedum ulmmejuogos oahppijda sámegielajn fáhkasuorgen
Sámediggi joatká 2016:s juolludit giellamovttidahttinstipeandda ohppiide gea...
Sámedigge joarkka aj jagen 2015 juollodit stipendajt oahppijda gejn la sámeg...
Sámediggi bargá dan badjelii:
Sámediggeráde ájggu barggat nav vaj:
ahte galgá ráhkaduvvot ollislaš oahpahuspolitihkka vuođđooahpahussii ja joatkkaoahpahussii
dahkat ålles sáme åhpaduspolitihkav vuodo- ja joarkkaåhpadussaj
ahte ruovttoluotta máksinmearri sámegielat oahpahussii muddejuvvo nu ahte duohta golut máksojuvvojit
máksemårnik sáme giellaåhpadussaj hiebaduvvá nav vaj almma ruhtagålo gåbtjåduvvi.
ahte Sámi Allaskuvla ovdánahttojuvvo álgoálbmot universiteahttan
sáme Allaskåvllå åvddånahttá álggoálmmukuniversitehttan
ahte giliskuvllat sámi guovlluin galget bisuhuvvot
smávbájkij skåvlå sáme guovlojn bisoduvvi
ahte ohppiidlohku geat čađahit joatkkaskuvlla lassána
lasedit oahppijlågov gudi joarkkaskåvlåv ålliji.
Dát lea mainna dál bargat:
Dálla dáj ássjij barggap:
Sámediggedieđáhusain oahpu ja oahpahusa birra.
Sámedikke diedádusájn åhpadusá ja åhpadime birra.
Sámediggi Norggas ii leat dássážii hábmen bajitdási mihttomeriid ollislaš oahpahuspolitihkkii.
Vuona Sámedigge ij la dálátjij badjásasj ulmijt åbbålasj åhpaduspolitihkkaj åvddånahttám.
Muhto Sámediggedieđáhus oahpu ja oahpahusa birra dán dili rievdada.
Sámedikke diedádusájn åhpadusá ja åhpadime birra ájggu Sámedigge juojddá dájna dahkat.
Vuosttažettiin danin go oahpahuspolitihkas lea stuorra mearkkašupmi sámi servodahkii ja servodat- ja gealbohuksemis dál ja ovddasguvlui.
Vuostatjin dajnas gå åhpaduspolitihkka le ájnas sáme sebrudahkaj ja sebrudak- ja máhtudakháhkuhibmáj dálla ja boahtte ájggáj.
Váikkuhit dasa ahte oahpahusláhka rávisolbmuidoahpahusláhka, priváhtaskuvllaidláhka ja láhkaásahusat mat gusket sámegiela oahpahussii ođasmahttojuvvojit
Vájkkudit åhpaduslága, ållessjattukåhpaduslága, priváhtaskåvllålága rievddadusán aktan láhkatjallusij ma guosski sáme åhpadussaj.
Ođasmahttit oahppoplána man Sámediggi lea mearridan
Ådåstuhttet oahppoplánajt ma li Sámedikkes mierredum.
Sámediggi juohká dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra vuođđoskuvllas.
Sámedigge juohká diedojt ja bagát sáme åhpadusá hárráj vuodoåhpadusán.
Sámegielat oahpahus – vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat
Sáme åhpadus – rievtesvuoda ja vælggogisvuoda
Gáiddusoahpahus:
Guhkásåhpadibme:
Gáiddusoahpahus ja guosseoahppa lea molssaevttolaš oahpahusvuohki man galgá atnit dušše dalle go dábálaš oahpahus ii sáhtte adnot.
Guhkásåhpadibme ja hospiterim le alternátijva åhpadimvuoge ma dåssju galggi aneduvvat dalloj gå dábálasj åhpadibme ij la máhttelis.
Jus skuvlaeaiggádis ii leat oahpaheaddji guhte sáhttá oahpahit sámegillii, de son ferte fállat ohppiide oahpahusa sámegielas dákkár molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
Skåvllåæjgádij gej ij la åhpadiddje mij máhttá sámev åhpadit, hæhttu de ietjas oahppijda sáme åhpadimev fállat dákkár åhpadimvuogij baktu.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllain ja joatkkaskuvllain.
Uddni fáladuvvá guhkásåhpadibme sámegielan vuodo- ja joarkkaskåvlåjn.
Skuvlaeaiggádis geas ii leat oahpaheaddji sámegieloahpahussii, galgá fállat ohppiide sámegielat oahpahusa molssaevttolaš oahpahusvugiid bakte.
Skåvllåæjgádin gænna ij la åhpadiddje mij máhttá sámev åhpadit, hæhttu de ietjas oahppijda sáme åhpadimev vaddet alternátijva åhpadimvuogij baktu vaddet.
Oahpahuslága láhkaásahus § 7-1 molssaevttolaš oahpahusvugiid birra, daddjo ahte gáiddusoahpahus lea okta máŋga molssaeavttuin.
Åhpaduslága láhkatjállusa § 7-1 alternátijva åhpadimvuogij birra, le guhkásåhpadibme akta dájs alternátijva åhpadimvuogijs.
Odne fállojuvvo sámegielat gáiddusoahpahus sihke vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas.
Dálla fáladuvvá guhkásåhpadibme sáme gielaj vuodo- ja joarkkaskåvlåjn.
Nordlándda Fylkkamannis lea lulli- ja julevsámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Nordlánda Fylkamánnen le koordinerimvásstádus oarjjel- ja julevsámegielaj guhkásåhpadimes.
Finnmárkku Fylkkamánnis lea davvisámegiela gáiddusoahpahusa koordinerenovddasvástádus.
Finnmárko Fylkamánnen le koordinerimvásstádus nuorttasámegiela guhkásåhpadimes
Nana áŋgiruššamat kultuvrras, gielas ja riikkaidgaskasaš barggus / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Nanos vuorodibme kultuvrajn, gielajn ja rijkagasskasasj bargujn / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Nana áŋgiruššamat kultuvrras, gielas ja riikkaidgaskasaš barggus
Nanos vuorodibme kultuvrajn, gielajn ja rijkagasskasasj bargujn
Kultuvra, giella ja riikkaidgaskasaš bargu leat deaŧalaš áŋgiruššansuorggit Sámedikkirđi 2013 bušeahta árvalusas. – Sámi ásahusat ja festiválat leat bálggesčuovgit ja kultur-, giella- ja identitehtaovddideami deaŧalaš arenat, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen
Kultuvrra, giella ja rijkagasskasasj barggo li ájnas vuorodimguovlo Sámedikke budsjehtan jahkáj 2013. – Sáme institusjåvnå ja festivála li ájnas ásadime ja ájnas arena kultuvrra-, giella- ja identitehtaåvddånahttemij, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Sámi kulturásahusat leat deaŧalaččat sámi almmolašvuođa huksemii, sámi kulturáddejupmi buorideapmái ja huksejit šalddiid kultuvrraid gaskka.
Sáme kulturinstitusjåvnå li ájnnasa ásadittjat sáme almulasjvuodav, åvdedit dádjadimev sáme kultuvras ja råvijt biggit kultuvraj gaskan.
Dát ásahusat leat maiddái deaŧalaš sámi kulturbargosajit gos sámegiella lea fokusis.
Dá institusjåvnå åvdåsti aj ájnas sáme kulturbarggosajijt gånnå sámegiella le guovdátjin.
Sámediggeráđđi áigu joatkit sámi kulturásahusaid nannemiin ja mu illudahttá go mis lea leamaš munni evttohit golbma festivála Sámedikki bušeahtas, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
- Sámedikkeráde joarkká nannimijn sáme kulturinstitusjåvnåjs ja lip ávon gå lip oajvvadam gålmmå festiválajt oassen Sámedikke budsjehtas, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Dát addá einnostan- ja ovddidanvejolašvuođaid, dadjá Larsen.
Dát galggá oassálasstet vaddet oakkev ja åvddånahttemav, javllá Larsen.
Julevsámi vahkku lágiduvvo juohke jagi Divttasvuonas ja dalle leat fokusis julevsámegiella ja nuorat.
Julevsáme vahkko ásaduvvá juohkka jage Divtasvuonan julevsáme gielajn ja nuorajn guovdátjin.
Raasten Rastah – máttasámi kulturfestivála lágiduvvo juohke nuppi jagi Rørosas ja lea rájárasttideaddji festivála mas guovddážis leat mánát ja giella.
Raasten Rastah – oarjjelsáme kulturfestiválla ásaduvvá juohkka nuppát jage Rørosan ja le rádjágasskasasj festiválla oajvvedættojn mánájn ja gielan.
Evttohit ahte maiddái Romssa sámi vahkku biddjojuvvo Sámedikki bušehttii.
Sáme vahkko Råmsån oajvvaduvvá aj Sámedikke budsjæhttaj.
Sámediggi ja Norgga álbmotmusea leat dahkat šiehtadusa kulturárbbi ruovttoluotta buktimis sámi museaide.
Sámedigge ja Vuona álmmukmusea li sjiehtadam máhtsadimev kulturárbijs sáme museajda.
Sámediggeráđđi čuovvola šiehtadusa ja várre 1 miljon ru prosessii ráhkkaneapmái Bååstede máhcahanprošeavtta oktavuođas.
Sámedikkeráde gåtset sjiehtadusáv ja juollot 1 millijåvnå kråvnå prosæssaj gárvedittjat máhtsadimprosjevtav Bååstede.
S ámi giellakampánja
Sáme giellaratjástibme
- Jahki 2013 lea nationála giellajahki, ja dan dihte leage hui somá almmuhit ahte sámediggeráđđi bušeahtastis evttoha doarjaga guovtti ođđa sámi giellaguovddážii.
- Jahke 2013 le nasjonála giellajahke, ja de le navti stuorra ávvo almodit sámedikkeráde budsjehta baktu oajvvat ruhtadårjav guokta ådå sáme giellaguovdátjijda.
Dat leat Omasvuona giellaguovddáš Omasvuonas ja Gïelearnie Raavrhvijhkes, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Dá li Storfjord giellaguovdásj Storfjordan ja Gïelearnie Røyrvikan, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Sámediggeráđđi lea maiddái váldán signálaid mat leat boahtán giellaguovddážiin ahte dat dárbbašit eanet einnostanvejolaš rámmaid, ja evttoha ahte ásahuvvo ovddidandoarjja daid sámi giellaguovddážiidda mat ožžot doarjaga Sámedikkis.
Sámedikkeráde aj duosstu signálajt giellaguovdátjijs dárbos ienep oakkev rudáj hárráj, ja oajvvat ásaduvvá åvddånahttemdoarjja sáme giellaguovdátjijda gudi juo ruhtadårjav Sámedikkes oadtju.
Mii maiddái illudahttá vel eanet, lea dat go Raavrhvijhke suohkan viimmat lea mielde sámegiela hálddašanguovllus, ja oažžu danne guovttegielatvuođa doarjaga Sámedikkis.
- Le aj ávvosáhka gå Røyrvik suohkan oassen sjaddá sámegiela háldadimguovlos, ja oadtju dan diehti guovtegielakvuodarudájt Sámedikkes.
Dát lea mielde nannemin giela dakkár guovllus gos sámegiella lea áitojuvvon, dadjá Larsen.
Dát sjaddá oassálasstet nannimij gielas guovlon gånnå sámegiella le oajtedum, javllá Larsen.
Sámedikki váldomihttomearrin barggus sámegielain lea ahte šaddet eanet giellageavaheaddjit ja sámegiela geavaheapmi lassána.
Sámedikke oajvveulmme bargujn sámegielajn le oadtjot ienep giellaaddnijt ja lasedit anov sámegielas.
Danne evttoha sámediggeráđđi giellakampánja 2013 giellajagi oktavuođas man ulbmilin lea movttiidahttit eanet geavahit sámegiela ja rekrutteret eambbogiid oahppat giela.
Aktijvuodan giellajagijn 2013 oajvvat sámedikkeráde dan diehti giellaratjástimev måvtåstuhtátjit lasse adnuj sámegielajs ja oadtjot ienep ulmutjijt sámegielav åhpatjit.
Álgoálbmogat čoagganit Áltái
Tjoahkkiji álggoálmmugijt Altaj
Sámediggi lea vuolggahan jurdaga ahte doallat ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa 2013:s, ja dieinna lágiin láhčit diliid álgoálbmogiid ráhkkanemiide jagi 2014 máilmmikonferánsii.
Sámedikke le dåjmav válldám ásadimes gárvediddje álggoálmmukkonferánsas jagen 2013, vaj álggoálmmuga galggi máhttet gárvedit væráltkonferánssaj jagen 2014.
Ráhkkaneaddji konferánsa dollojuvvo Álttás geassemánus 2013.
Gárvediddje konferánssa tjadáduvvá Altan biehtsemánon 2013.
ON bissovaš forum ja ON álgoálbmotáššedovdimekanisma leat guktot sávvan buresboahtima dán álgagii.
ANa stuoves ságastallamsadje ja ANa tjiehppejuogos álggoálmmugij hárráj li goappátja sávvam dáv dåjmav buorisboahtem.
Máilmmi álgoálbmogat leat guorrasan konferánsii.
Værálda álggoálmmuga li aj sæbrram konferánssaj.
Sámediggi jáhkká ahte birrasii 800 álgoálbmotovddasteaddji ja áici servet konferánsii Álttás 2013:s.
Sámedigge jáhkká birrusin 800 álggoálmmukájrrasa ja váksjára sjaddi konferánsan oassálasstet Altan jagen 2013.
Sámediggi bargá dan ala ahte álgoálbmogat galget beassat mearridit iežaset ovdáneami ja oažžut vejolašvuođa gozihit iežaset beroštumiid riikkaidgaskasaččat.
- Sámedigge barggá álggoálmmugij riektáj mierredit ietjas åvddånahttema badjel ja riektáj várajváldátjit ietjas ássjijt rijkajgasskasattjat.
Danne lea maiddái deaŧalaš bidjat fokusa riikkaidgaskasaš bargui, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Dan diehti le aj ájnas tjalmostit rijkajgasskasasj bargov, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Sámi veahkkeorganisašuvdna Mama Sara Education Foundation lea veahážiid mielde veahkehan Masai álbmoga oažžut skuvlla ja oahpu, ja čájeha ahte álgoálbmotveahkis álgoálbmogiidda lea ávki.
Sáme viehkkeorganisasjåvnnå Mama Sara Education Foundation le rudáj viehkedam Masaiajt dárbujn skåvlås ja åhpadimes, ja vuoset viehkke álggoálmmugij gaskan máhttá sieradusáv dahkat.
Evttohuvvo ahte Mama Sara Education Foundation oččošii bissovaš doarjaga Sámedikkis.
Oajvvaduvvá Sámedigge stuoves ruhtadårjav vaddá Mama Sara Education Foundationij.
Eanet sámi sisdoallu mediain
Ienep sáme sisadno median
Sámedikki mielas lea dárbu nannet sámi sisdoalu oppalašsáddehagas, ja háliidivččii ge vuolggahit doaibmabijuid ovttasráđiid birrasiiguin mat barget ja sáhttet veahkehit ovddidit ođđa sámi oahpahusfálaldagaid.
Sámedigge vuojnná dárbov nannit sáme sisanov aktisasjsáddimin, ja ájggu álgadit ådå dåjmajt aktan birrusijn ma barggi ja máhtti åvddånahttet ådå vuogijt sáme åhpadusfálaldagájda.
Sámediggeráđđi evttoha ahte várrejuvvo 1,5 miljon ru prošektii man ulbmilin lea oččodit eanet sámi sisdoalu mediain.
Sámedikkeráde oajvvat juollodit 1,5 millijåvnå kråvnå prosjæktaj gånnå ulmme le oadtjot sámegielav ienep vuojnnusij median.
Sámegielat máhttoprográmmaid TV:s sáhtášedje geavahit oahpahusa oktavuođas sámi skuvllas, skuvladoaimmahagas muđui ja rávesolbmuidoahpahusas.
- Sámegielak diehtoprográmma tvan máhtti åhpadusaktijvuodan aneduvvat sáme skåvlåjn, skåvlåjn ietján ja ållessjattukåhpadusán.
Sámediggi čujuha NRK áŋgiruššamiidda NRK Skuvla ja NRK Máhttokanála ektui mat sáhttet leat mállen ja ovttasbargooasálaččat ođđa sámi fálaldagaid ovddideamis, dadjá Larsen.
Sámedigge vuoset NRKa vuorodimijda NRK Skole ja NRK Kunnskapskanalen ma máhtti liehket máhttelis vuoge ja aktisasjbarggoguojme åvddånahtátjit ådå sáme fálaldagájt, javllá Larsen.
Rávisolbmuid oahpahus / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Ållessjattukåhpadus / Åhpadus / Sámedigge - Sametinget
Sámegiella lea vuođđudeaddji árvun.
Sáme giella le vuodoárvvo.
Sámi iešguđege guovlluin lea ollu rávisolbmot geat ovddeš dáruiduhttima dihte leat massán eatnigielaset.
Duon dán guovlojn Sámen li moattes ållessjattugijs ma åvdeå dárojduhttempolitihkas li ietjasa iednegielav massám.
Dán dili dihte dárbbašuvvo rávisolbmuidoahpahus sámegielas, sihke vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla dásis.
Dan diehti le stuorra dárbbo ållessjattukåhpadimes sámegielan vuodo- ja joarkkaskåvlå dásen.
Sámediggi atná dehálažžan láhččet gurssaid otná váhnemiidda mii lea áibbas mearrideaddjin jus giella galgá ovdánahttojuvvot ovddasguvlui.
Sámedigge vuojnná dárbov láhtjet kursajt udnásj æjgádijda le mierredime giela åvddånahttemav boahtte ájgijda.
Rávis sápmelaččaide geat eai hálddaš sámegiela galgá láhččojuvvot vejolašvuohta háhkat dárbbašlaš vuođđomáhtu heivvolaš oahpahusa bakte.
Dile galggi látjeduvvat nav vaj ållessjattuk sáme gudi e sámegielav máhte, galggi máhttet oadtjot dárbulasj vuodomáhtudagájt hiebalgis åhpadime baktu.
Sámediggi áigu ásahit oahpahusvuogádaga mii addá buot sámi mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide oahpposajádagaid go sii sáhttet ovdánahttit iežaset máhtolašvuođa, giela ja kultuvrra.
Sámedikke ájggomussan le dahkat åhpadimvuogádusáv mij vaddá gájkka sáme mánájda, nuorajda ja ållesjattugijda åhpadimsajijt giella ja kultuvra máhtudakåvddånibmáj ja åvddålijguovlluj åvddånibmáj.
Sámediggi lea addán bargun Sámi Allaskuvlii ovdánahttit ja čađahit 5-jagi rávisolbmooahpahusprográmma sámegielas mii galgá leat oassin giellaprográmmas ii-sámegiela hubmi olbmuid várás davvi-, julev- ja lullisámi guovlluin.
Sámedigge le Sáme Allaskåvllåj vaddám bargov åvddånahttet ja tjadádit 5-jahkásasj giellaprográmmav sámegielan oassen giellaprográmmas sidjij gudi e máhte sámegielav nuortta-, julev- ja oarjjelsáme guovlojn.
Rávisolbmooahpahusprográmma galgá heivehuvvot báikkálaš dárbbuide.
Ållessjattukåhpadimprográmma galggá hiebaduvvat bájkálasj dárbojda.
Giellaoahpahus galgá vuođđuduvvot báikkálaš diliide ja deattuhit báikkálaš variánttaid ja nu seailluhit ja nannet báikkálaš sámi gullevašvuođa.
Giellaåhpadibme galggá liehket vuodum bájkálattjat ja vuolgasadjen bájkálasj sierravuodaj bisodittajt ja nannitjit bájkálasj sáme iesjdåbdov.
Rávisolbmooahpahusprográmma galget leat čuovvovaš bealit:
Ållessjattukprográmman li dá dáse:
a) Álgogursa 1 sámegielas
a.) Álggokurssa 1 sámegielan
b.)
b.)
Álgogursa 2 sámegielas
Álggokurssa 2 sámegielan
Ulbmil lea ahte 5-jagi giellaprográmma olis álggahuvvojit doaibmabijut man boađusin lea eanet sámegiela geavaheaddjit.
Ulmmen le jut 5-jahkásasj giellaprográmma baktu álgeduvvi dåjma ma máhtti buktet ienep sámegiela addnijt.
Ulbmiljoavkun leat ii-sámegielat hubmi olbmot viiddis geográfalaš guovllus ja earenoamážiid dain guovlluin gos dáruiduhttin eanemusat lea čuohcan.
Ulmmejuohkusin li gájkka gudi e sámásta vijddát geográfalasj guovlojn ja sierraláhkáj guovlojn gånnå dárojduhttem le ienemusát vahágahttám.
Prošeakta sáhttá duođaštit hui positiiva bohtosiid das man galle rávisolbmo leat čađahan sámi giellaoahpahusa ja galle giellaguovddáža leat leamašan mielde prošeavttas.
Prosjækta máhttá vuosedit buorre båhtusijt mij gullu galles ållessjattuga gudi li sáme åhpadimev tjadádam ja galla giellaguovdátja ja ietjá institusjåvnå li prosjevtajn barggam.
Maŋŋil go rávisolbmuid oahpahusprográmma álggahuvvui de leat leamašan stuorit rekruteren sámegielat oahpuide.
Maŋŋela gå ållessjattukåhpadimprográmma álgij, le registreridum stuoráp rekrutterim vijddábut låhkåmijda sámegielan.
Áigumuš lea beassat álggahit gurssaid lulli- ja julevsámi guovlluin, ja Norgga stuorimus gávpogiin.
Vijddábujda le ulmmen álgget kursajt oarjjel- ja julevsáme guovlojn, ja stuorámus stádajn Vuonan.
Gursat galget váikkuhit dasa ahte ii sámegiela hubmi olbmot galget beassat fas hupmagoahtit sámegiela, ja ahte sámegielagat galget oahppat lohkat ja čállit sámegiela.
Kursa galggi buktet máhttelisvuodajt sidjij gudi e sámásta oadtjot gielasa ruopptot, ja vaj sámegielaga galggi sábmáj låhkåt ja tjállet oahppat.
Maiddái galgá leat vejolašvuohta háhkat lohkangelbbolašvuođa vai galget sáhttit joatkit dábálaš oahpahusaide.
Kursa aj galggi vaddet máhttelisvuodav studiemáhtudagáv oadtjot dábálasj studijijt joarkátjit.
Dát lea mainna dál bargat:
Dáj ássjij dálla barggap:
Sámediggedieđáhus oahpaheami ja oahpahusa birra
Sámedikke diedádusájn åhpadime ja åhpadusá birra Sámeoahppev guovdátjij biedjá
Rávisolbmuid oahppoprográmma “ Giellaprográmma ” čuovvoleapmi
Ållessjattukåhpadimprográmmav “ Giellaprográmmav ” tjuovvolit Sámegiela ållessjattukåhpadimprográmma ålles rijkkaj
Oahpahuslága § 4A-1 daddjo ahte rávisolbmuin lea riekti oažžut heivehuvvon vuođđoskuvlaoahpahusa.
Åhpaduslága § 4A-1 milta le ållessjattugijn rievtesvuohta hiebaduvvam vuodoskåvlå åhpadussaj.
Rávisolbmuin geain lea riekti oažžut vuođđoskuvlaoahpahusa lea maiddái riekti oažžut neavvagiid ja rávvagiid kártemis iežaset oahppodárbbuid, ja riekti oažžut oahpahusa mii lea heivehuvvon sin gelbbolašvuhtii ja maiddái ovdáneami.
Ållessjattugijn gejn li rievtesvuoda vuodoskåvlå åhpadussaj li aj rievtesvuoda bagádallamijda guoradalátjit ietjas åhpadusdárbojt, ja rievtesvuoda åhpadibmáj mij le hiebaduvvam ietjas máhtudahkaj ja åvddånime dárbojda.
Dás ii gáibiduvvo ahte rávisolbmot galget čađahit oahpahusa olles fágas.
Ållessjattugijs ij gájbbeduvá avtak fágaj ålles åhpadusáv tjadádit.
Viidáset lea rávisolbmuin oahpahuslága § 4A-3 mielde vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpu dan jagi rájes go devdet 25 jagi.
Vijddábut de li ållessjattugijn Åhpaduslága § 4A-3 milta rievtesvuoda joarkkaåhpadussaj dat jages gå li 25 jage dievdde.
Joatkkaoahpahusa vuoigatvuohta gullá sidjiide geat leat čađahan vuođđoskuvlla dahje sullásačča, ja geat ovdal eai leat čađahan ja joatkkaskuvlaoahpu.
Rievtesvuohta joarkkaåhpadussaj le sidjij gudi li ållim vuodoskåvlåv jali muodugattjav, valla ælla åvdebut joarkka åhpadusáv ållim.
Rávisolbmot geat čađahit joatkkaskuvlla oahpahusa galget čuovvut dábálaš oahppoplánaid.
Ållessjattuga gudi válldi joarkkaåhpadusáv galggi álggovuodon tjuovvot dábálasj oahppoplánajt.
Oahpahuslága § 4A-4 mielde geatnegahttojuvvo suohkan ja fylkkasuohkan láhččet vuođđoskuvlaoahpahusa ja joatkkaoahpahusa rávisolbmuide, ja sii sáhttet ávkkástallat oahppolihtuid, dohkkehuvvon neahttaskuvllaid ja earáid geat fállet vuođđoskuvlaoahpu ja joatkkaoahpu vai ollašuhttet geatnegasvuođaideaset fállamis rávisolbmuide oahpahusa.
Åhpaduslága § 4A-4 milta le suohkanin ja fylkasuohkanin vælggogisvuohta láhtjet dilev vuodoskåvlå åhpadussaj ja joarkka åhpadussaj ållessjattugijda, ja sij máhtti adnet oahppolihtojt, dåhkkiduvvam næhttaskåvlåjt ja iehtjádijt gudi fálli vuodoåhpadusáv ja joarkkaåhpadusáv ietjas vælggogisvuodav åhpadusás ållessjattugijda dævdátjit.
Rávisolbmuin geain lea vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpahusa, lea maiddái riekti oažžut iežaset reálagelbbolašvuođa árvvoštallojuvvot.
Ållessjattugijn gejn li rievtesvuoda joarkkaåhpadussaj, li rievtesvuoda oadtjot ietjasa almmamáhtudagájt árvustaláduvvat ja máhtudakduodastussaj.
Gealboduođaštusa oažžu fylkkasuohkanis.
Máhtudakduodastus galggá fylkasuohkanis vatteduvvat.
Máhttodepartemeanta
Máhttodepartemænnta
Oahpahusdirektoráhtta
Åhpadusdirektoráhtta
Stuoradiggi lea dohkkehan Sámi Oahppolávdegotti (SOL) stáhtadoarjaga vuoigaduvvon oahppolihttun 1976 rávisolbmuidoahpahuslága vuođul.
Sáme oahppolihtto (SOL) le Stuorradikkes dåhkkiduvvam oahppolihtto stáhtadoarjjagij rievtesvuodaj Ållessjattukåhpaduslága milta jages 1976.
SOL váldoulbmilin lea doaimmahit čuvgehus- ja oahppodoaimmaid sápmelaččaid gaskkas.
SOL:a oajvveulmmen le doajmmat åhpadus- ja studerimdåjmajt sámij gaskan.
Sámedikki minerálaveahkki
Sámedikke minerállabagádus
Politihkalaš ášši: 2010 geassemánu mearridii Sámedikki minerálaveahki mii galgá sihkkarastit ahte sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima beroštumit vuhtiiváldojit iskkademiid, Iskkadanroggamiid ja mineráladoaimmaid oktavuođas árbevirolaš sámi guovlluin.
Politihkalasj ássje: Biehtsemánon jage 2010 mierredij Sámedigge minerállabagádusáv bærrájgehtjatjit sáme kultuvra, æládusáj ja sebrudakiellema vieledusájt plánimij hárráj almma guoradallamijda, gæhttjalimválldemijda ja minerállaresursaj ávkástallamijda árbbedábálasj sáme guovlojn.
Minerálaveahkki geavahuvvo ovttasdoaimmaide minerálafitnodagaiguin geain lea áigumuš čađahit minerála iskkademiid ja doaimmaid sámi guovlluin.
Minerállabagádus praktiseriduvvá avtastaládijn minerállavidnudagáj ma ájggu minerálajt guoradallat ja ávkástallat sáme guovlojn.
Stuorradiggi mearridii 2009:s ođđa minerálalága Sámedikki mieđiheami haga, iige mieđiheami daid doaimmaide maid láhkaárvalus galgá muddet.
Stuorradigge mierredij ådå minerállágav jagen 2009 Sámedikke guorrasime dagá, ja aj mij guosská dájda dåjmajda majt láhkaoajvvádus galggá regulerit.
Duogáš dása lei go Sámedikki mielas láhkaárvalus ii ollašuhte stáhta álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid sámiid ektui.
Sivvan dási lij Sámedikke vuojnno jut láhka ij dievde stáhta álmmukrievtesvuoda vælggogisvuodajt sámij gáktuj.
Dat gullá sihke luondduvalljodagaid sihkkarastimii, searvan mearridanproseassaide ja oasi doaimma ávkeárvvus.
Dáv gå ij luonndoresursajt oaggi, ja oassálasstemav mierredimprosessaj ja dåjma ávkástagáj oassáj miededa.
Sámediggi lea seammás dovddahan ahte sii: ” … háliidit láhkamearrádusaid mat addet vejolašvuođa ávkkástallat minerálavalljodagaid árbevirolaš sámi guovlluin.
Sámedigge le sæmmi båttå moalgedam jut: “.. sihti láhkaásadimev mij vaddá máhttelisvuodav minerállaresurssaj ávkástallamav árbbedábálasj sámij guovlojn.
Sámediggi sávvá láhkamearrádusaid mat dagahit einnostahtti dili buot bealálaččaide ja vejolašvuođa árbevirolaš ja ođđa ealáhusaide bálddalaga doaibmat ”.
Sámedigge sihtá láhkaásadimev mij vaddá guhkesájggásasj gåvåv gájkka bielijda ja árbbedábálasj ja ådå æládusájt máhtukvuodav aktisattjat doajmmat. ”
Sámediggi lea badjel 10 jagi bargan ođđa minerálalágain.
Sámedikke barggo minerállágajn le bissum badjel 10 jage.
Minerálalágaárvalus lea meannuduvvon Sámedikki dievasčoahkkimin 1997:s, 1999:s, 2003:s, 2008:s ja 2009:s.
Oajvvadus minerálláhkaj le giehtadaládum Sámedikke ållestjåhkanimes jagijn 1997, 1999, 2003, 2008 ja 2009.
Sámediggi lea guktii ovddidan oainnustis almmolaš čielggademiide, oktii Ráđđehusa gulaskuddanárvalussii ja golbmii Ráđđehusa láhkaárvalussii.
Sámedigge le oajvvadussaj javllamusájt buktám almmulasj guoradallamij baku guokti, Ráddidusá guládallamoajvvadussaj akti, ja Ráddidusá láhkaoajvvadussaj gålmmi.
2007 ođđajagimánu rájes gitta 2008 geassemánu rádjai ledje ráđđádallamat ođđa minerálalága birra gaskal Sámedikki ja Ealáhus-ja gávpedepartemeanta.
Ådåjakmános jagen 2007 ja biehtsemánnuj jagen 2008 lidjin konsultásjåvnå Æládus- ja oasestimdepartementa ja Sámedikke gasskala ådå minerállalága birra.
Ráđđádallamiin vuhttui váilevaš dáhttu čađahit duohta ráđđádallamiid ja gávdnat čovdosiid mat livčče sáhttán adnot vuođđun ovttamielalašvuođa olaheames.
Konsultásjåvnåjn vádnunij sidot almma konsulterima tjoavddusijt gávnnat masi máhttin guorrasit.
Sámediggi sáddii 2009 giđa raportta ráđđehusa minerálalága árvalusa birra ILO:ii, ON álgoálbmogiid erenoamášdieđiheaddjá ja ON álgoálbmotvuoigatvuođaid áššedovdimekanismmai.
Sámedigge sáddij rapportav gidán 2009 Ráddidusá minerállalágaoajvvadusá birra ILO., AN álggoálmmugij Sierrarapportørraj ja ANa álggoálmmugij rievtesvuodaj Sierratjiehpijmekanissmaj.
Sihke ILO ja ON erenoamášdieđiheaddji lea bivdán ráđđehusa farggamusat čađahit ráđđádallamiid Sámedikkiin ja soahpat ođđa lága mii vuhtiiváldá sámiid vuoigatvuođaid buot sámi guovlluin.
ILO ja AN Sierrarapportørra guoppátjagá li Ráddidusáv gåhttjum ruvvaláhkáj Sámedikkijn vas konsulterigoahtet oattjotjit lágav mij bærrájgæhttjá sámij rievtesvuodajt åbbå sáme guovlon.
Lassin minerálalága álgomearrádusaide de láhka lea hábmejuvvon mineráladoaimma njealji váldodásiid ektui.
Duodden álgadim mærrádusájda minerállalágan, de le dát tjanádum nielje oajvvedásijda minerálladåjmajn.
Dát dási leat 1) ohcan, 2) ohcanriekti ja vuoruheapmi, 3) rogganriekti ja 4) doaibmalohpi.
Dá li tjanádum 1) åhtsåmij, 2) åhtsåmrievtesvuohtaj ja vuorrodibmáj, 3) ávkástallamrievtesvuohtaj ja 4) doajmmakonsensjåvnnåj.
Minerálalága ulbmilin lea ovddidit ja sihkkarastit minerálaresurssaid hálddašeami ja anu mii čuovvu ceavzilis ovdáneami prinsihpaid (§1).
Minerállalága ulmmen le åvdedit ja nannit sebrudahkaj vásstediddje háldadimev ja minerállláresursaj adnemav guoddelis åvddånahttema prinsihpaj gáktuj.
Lágas lea maiddái mearrádus mii namuha makkár beroštumiid galget vuhtiiváldojuvvot minerálavalljodagaid hálddašeami oktavuođas (§ 2).
(§1). Lágan le aj sierra mærrádus jut viledime galggi vuoseduvvat minerállaresursaj háldadimen (§ 2).
Láhkamearrádus čielggasmahttá maid lágain áigu olahit, ja makkár dehálaš servodatdoaimmaid láhka galgá čoavdit.
Mærradus tjieggdahttá masi láhka galggá liehket vájkkudimnævvon jåvsåtjit, ja ma li ájnnasamos sebrudakdahkamusá majt láhka galggá tjoavddet.
§ 2 bustávva b mearrida ahte láhka galgá vuhtiiváldit sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu.
§ 2 bokstávan b vuoseduvvá jut lága milta le dahkamussan bærrájgæhttjat sáme kultuvra luonndovuodov, æládusájt ja sebrudakiellemav.
Lágas lea maiddái sierra mearrádus mas daddjo ahte láhka galgá adnot nu ahte ollašuhttá álbmotrievtti njuolggadusaid álgoálbmogiid ja minoritehtaid birra (§ 6).
Lágan le aj sierra mærrádus mij mierret jut láhka galggá aneduvvat álmmukrievtesvuodaj njuolgadusáj gáktuj mij guosská álggoálmmugijda ja unneplågojda (§ 6).
Dás čujuhuvvo earenoamážiid ON 1966 siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvdnii (SP) ja ILO-konvenšuvdnii nr. 169 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain (ILO.
Dánna vuoseduvvá sierraláhkáj AN konvensjåvnnåj sivijla ja politihkalasj rievtesvuodajda jages 1966 (SP) ja ILO-Konvensjåvnnåj nr. 169 álggoálmmugij ja tjedalasjálmmugij iesjrádálasj stáhtajn (ILO.
169), muhto maiddái eará álbmotrievttálaš njuolggadusaide.
169), valla aj ietjá álmmukrievtesvuodaj njuolgadusájda.
Dán oktavuođas leai áigeguovdil nai namuhit álgoálbmotjulggaštussii man ON váldočoahkkin 2007 čakčamánu 13. Beaivvi mearridii.
Dán aktijvuodan de nammaduvvát viertti ANa-tjielggidus álggoálmmugij rievtesvuodaj hárráj mierreduvvam generaltjåhkanimes ragátmáno 13. b. 2007.
Oanehis čoahkkáigeassu minerálalága guovddáš mearrádusain go galgá hálddašit ja ávkkástallat daid minerálaid maidda stáhta čuoččuha oamastanrievtti lea:
Oanegattjat åvddånbuktem minerállalága guovdásj mærrádusájt minerálaj háldadime ja ávkástallama birra, masi stáhtta æjggurievtesvuodajt tjuottjot, åvddånbuktá:
Minerálalága ohcanriekti lea kvalitatiivalaččat gáržžiduvvon ovddeš njuolggadusčállosiid ektui go daddjo ahte ohcan ii galgga dagahit vahágiid.
Åhtsåmrievtesvuohta le minerállalágan kvalitatijvalattjat gartjeduvvam åvdep njuolgadustjoahkke gáktuj, dajnas gå åhtsåma e galga buktet vahágijt.
Seammás lea ohcanriekti kvantitatiivalaččat viiddiduvvon danin go dat dál maiddái guoská eananeaiggádan minerálaide.
Sæmmi båttå de le åhtsåmrievtesvuoda kvantitatijvalattjat vijddádum gå dálla aj guosská ednamæjgádij minerálaj gáktuj.
Ohcan almmá meassamiid ja vahágiid sáhttá čađahuvvot eananeaiggáda ja geavahanvuoigatvuođalačča mieđiheami haga (§§ 8 ja 9).
Åhtsåma ma e buvte vájkkudusájt ja vahágijt máhtti dagáduvvat ednamæjgáda ja ávkástallerievtesvuodaj æjgáda guorrasime dagá (§§ 8 ja 9).
Ohccis lea dattetge dieđihangeatnegasvuohta (§10).
Åhttsen le huoman diededimvælggogisvuohta (§10).
Iskkadanvuoigatvuohta minerálaide maidda stáhta čuoččuha oamastanvuoigatvuođa gáibida dohkkeheami stáhtas (§13).
Guoradallamrievtesvuohta minerálajda masi stáhtta æjggurievtesvuodajt tjuottjot gájbbet stáhtas loabev (§13).
Iskkadanvuoigatvuohta buoremus vuoruhemiin lea maiddái eaktun oažžumis rogganvuoigatvuođa.
Guoradallamrievtesvuohta buoremus vuorrodimijn le aj ækton ávkástallamrievtesvuodav oattjotjit.
Diđošteaddji leat geatnegahtton dieđihit Minerálahálddašandirektoráhttii, eananeaiggádii ja eatnama geavaheaddjái golbma vahku ovdal go bargu álggahuvvo (§18).
Guoradallen le vælggogisvuohta Minerálajháldadime direktoráhtav, ednamæjgádav ja ednamaddnev diededit gålmmå vahko åvddåla barggo álgeduvvá (§18).
Iskkadanvuoigatvuođa sisdoallu čatnasa dasa mii lea dárbbašlažžan go galgá iskat leatgo rogganveara minerálat (§19).
Guoradallamrievtesvuodaj sisadno le tjanádum dasi ma li dárbulattjan árvustallat jus gávnnuji ávkástallamárvvo minerála(§19).
Ohcci sáhttá dušše čađahit ráddjejuvvon barggu eanangierragis, muhto iskkadanvuoigatvuođa eaiggát sáhttá bovret váimmusčájánasaid ja roggat eatnamii.
Madin åhttse dåssju máhttá dahkat ráddjidum bargov bajeldisás, máhttá guoradallamrievtesvuodaj æjgát boarrit gæhttjalimijt ja rájgijt ednamin råggåt.
Viidáset mearkkaša iskkadanvuoigatvuohta dárbbašlaš eatnamiid gos sáhttá čađahit iskkadeami ja iskkadandávviriidda dárbbašlaš vuorkunsaji.
Vijddábut de le guoradallamrievtesvuodaj sisadno aj oadtjot dárbulasj ednamav bargojda, dán siegen aj ibbnomsajijt dárbulasj vædtsagijda.
Meassamat galget dattetge leat ráddjejuvvon ja gaskaboddosaččat eai sáhte čađahuvvot nu ahte iskkadeami mielddisbuktá bistevaš vahágiid.
Vájkkudusá ednamin galggi huoman liehket ráddjidum ja båddåsattja, ja e máhte dagáduvvat nav vaj bukti ilá vahágijt.
Rievtti roggat minerálaid doppe gos stáhta čuoččuha oamastanvuoigatvuođa sáhttá mieđihuvvot ohcamuša vuođul dasa geas lea iskkadanriekti buoremus vuoruhusain ja guhte sáhttá veadjehahttit ahte iskkadanguovllus leat gávdnon rogganveara minerálat (§ 29).
Ávkástallamrievtevuohta minerálajda masi stáhtta æjggurievtesvuodajt tjuottjot vatteduvvá åhtsåma baktu dasi gænna le Guoradallamrievtesvuohta buoremus vuorrodimijn ja guhti máhtti jáhkedahttet ávkástallamárvulasj minerála guoradallambájken gávnnuji (§ 29).
Rogganrievtti eaiggádis lea riekti roggat ja ávkkástallat minerálaid maidda stáhta čuoččuha oamastanvuoigatvuođa (§32).
Ávkástallamrievtesvuodaj æjgádin li rievtesvuoda válldet ja ávkástallat minerálajt masi stáhtta æjggurievtesvuodajt tjuottjot (§32).
Go roggá badjel 10.000 m3 minerálaresurssaid gáibiduvvo doaibmalohpi Minerálahálddašandirektoráhtas.
Doajmmakonsesjåvnnå Minerálajháldadime direktoráhtas gájbbeduvvá ávkástallat minerálajt ienebut gå 10.000 m3 suohkadis.
Doaibmalohpi sáhttá mieđihuvvot dušše dasa geas juo lea rogganriekti.
Doajmmakonsesjåvnnå máhttá dåssju vatteduvvat dasi gænna le ávkástallamrievtesvuohta.
Konsešuvdnii sáhttet mearriduvvot eavttut (§43).
Ævto máhtti tjanáduvvat konsesjåvnnåj (§43).
Lága álgomearrádusain leat njuolggadusat sámi kultuvrra vuhtiiváldima birra (§2) ja ahte láhka galgá geavahuvvot álbmotrievtti álgoálbmogiid ja minoritehtaid njuolggadusaid mielde (§6).
Lága álggomærrádusájn li njuolgadusá sáme kultuvrav bærrájgehtjatjit (§2) ja jut láhka galggá aneduvvat álmmukrievtesvuodaj gáktuj ma guosski álggoálmmugijda ja unneplågojda (§6).
Dát oppalaš mearrádusat eai leat čuovvoluvvon konkrehta njuolggadusain mat dáhkidivčče dákkár čuovvoleami.
Dá åbbålasj mærrádusá ælla tjuovodum konkrehta njuolgadusáj ma nanniji dákkár tjuovvolimev.
Dát guoská vuosttažettiin árbevirolaš sámi guovlluide olggobealde Finnmárkku.
Dát gullu vuostatjin árbbedábálasj sáme guovloj gáktuj Finnmárko ålggolin.
Minerálalága § 17 leat earenoamáš njuolggadusat áššemeannudeami birra ja vuhtiiváldimis guoskevaš sámi beroštumiid Finnmárkkus iskkadanrievtti ohcamuša (§17), rogganrievtti (§30), doaibmalobi (§43) ja bággolotnuma (§40) oktavuođas daid minerálaide maidda stáhta čuoččuha oamastanrievtti.
Minerállalága § 17an li sierra njuolgadusá ássjegiehtadallama ja vieledusáj hárráj guoskadallam sáme berustimij gáktuj Finnmárkon gå åhtsi guoradallamrievtesvuodajt (§17), ávkástallamrievtesvuodajt (§30), doajmmakonsesjåvnåv (§43) ja eksproprijerimav (§40) minerálajda masi stáhtta æjggurievtesvuodajt tjuottjot.
Njuolggadus man mielde árvvoštallat ja deattuhit Finnmárkku sámi kultuvrra beroštumiid lea gustovaš maiddái eananeaiggáda minerálaid bággolonisteami oktavuođas.
Árvustallam- ja dættodahttemnjuolgadus sáme kultuvra vieledusá hárráj Finnmárkon doajmmá aj ednamæjgádij minerálaj eksproprierimij.
§ 17 mearkkaša ahte Finnmárkkus galgá:
§ 17 merkaj jut Finnmárkon:
son guhte ohca iskkadanrievtti, rogganrievtti ja doaibmalobi ohcat dieđuid njuolgut guoskevaš sámi beroštumiid birra.
hæhttu guoradallamrievtesvuodaj-, ávkástallamrievtesvuodaj- ja doajmmakonsesjåvnåj åhttse åvddånbuktet diedojt njuolgga guoskadallam sáme berustimijt.
Minerálahálddašandirektoráhtta ohcamušaid gieđahallama oktavuođas sihke árvvoštallat ja mearkkašahtti ládje deattuhit sámi kultuvrra, boazodoalu, ealáhusdoaimma ja servodateallima beroštumiid.
hæhttu Minerálajháldadime direktoráhtta åhståmij giehtadallamij sihke árvustallat ja biedjat nanos dættov sáme kultuvra vieledusájda, boatsojæládussaj, æládusájda ja sebrudakiellemij.
Ohcamuš sáhttá hilgojuvvot jus sámi beroštumiid árvvoštallan čájeha ahte ohcamuša berre hilgut.
Åhtsåma máhtti hilgoduvvat jus sáme berustime vuosteldahtti.
Jus ohcamuš dohkkehuvvo de sáhttet biddjo eavttut ahte dákkár beroštumit galget vuhtiiváldot.
Jus åhtsåm miededuvvá máhtti ævto biejaduvvat dájt vieledusájt bærrájgæhttjat.
Minerálahálddašandirektoráhtta ohcamuša gieđahallama oktavuođas láhčit eananeaiggádii, Sámediggái, suohkaniidda ja dan guovllu orohatstivrii ja guovllustivrii vejolašvuođa oainnuset ovddidit ohcamuššii.
galggá Minerálajháldadime direktoráhtta åhtsåmusá giehtadallamin vaddet ednamæjgádij, Sámediggáj, suohkanijda ja ájggeguovddelis boatsojæládusá guovllo- ja tjielldestivrraj máhttelisvuodav javllamusáv buktet.
Ohcamuš loahpalaččat mearriduvvot departemeanttas jus Sámediggi dahje eananeaiggát vuosttaldit ohcamuša mieđiheami.
galggá åhtsåmus mierreduvvat debártementas jus Sámedigge jali ednamæjgát åhtsåmusáv vuosteldi.
Sámediggái ja eananeaiggádii mieđihuvvot váiddavejolašvuohta jus departemeanta mieđiha ohcamuša.
vatteduvvá Sámediggáj ja ednamæjgádij gujddimmáhttelisvuohta jus departemænnta åhtsåmusáv miedet.
Váidda mearkkaša maŋideaddji váikkuhusa mearrádusa fápmuiboahtima ektui.
Gujddimusán li maŋedimvájkkudusájt.
Lága § 17 guoská dušše Finnmárkui.
Lága § 17 le ráddjidum dåssju Finnmárkon doajmmat.
Mearrádus ii leat čielggas sámiid ráđđádallanrievtti ektui ja dieđuid vuođul friddja mieđihit iskkadanrievtti, rogganrievtti ja doaibmalobi ohcamušaid vuođul.
Mærrádus ij la tjielgas mij guosska sámij rievtesvuodajda konsulteritjit ájggomusájn oattjotjit diedim guorrasibmáj loabev oadtjot guoradallam-, ávkástallamrievtesvuohta ja doajmmakonsesjåvnå åhtsåma baktu.
Minerálalága § 58:s lea sierra njuolggadus mas daddjo ahte departemeanta láhkaásahusa vuođul sáhttá mearridit lasihuvvon eananeaiggátdivada dasa gii áigu roggat minerálaid Finnmárkkuopmodaga eatnamiin maidda stáhta čuoččuha oamastanrievtti.
Minerállalága § 58n le sierra njuolgadus jut departemænnta njuolgadusjállaga milta máhttá mierredit alep ednamæjgátdivudav minerálaj åvdås masi stáhtta æjggoreivtesvuodajt tjuottjot Finnmárkoåbmudagá ednamijn.
Ráđđehus jurddaša mearrádusain miehtat ILO 169 artihkal 15 nr. 2 gáibádusaid mas daddjo ahte álgoálbmogiin lea riekti oažžut ávkeárvvu go rogget minerálaid maidda stáhta čuoččuha oamastanrievtti.
Mærrádus le Ráddidusá bieles gæhttjalibme miededittjat ILO 169 artihkal 15. Nr. 2 gájbbádusájt álggoálmmugij rievtesvuodav oassáj ávkástallamárvos minerálajs masi stáhtta æjggoreivtesvuodajt tjuottjot.
Ráđđehus lea láhkaásahusas mearridan ahte lasihuvvon eananeaiggátdivat man galgá máksit Finnmárkkuopmodahkii lea 0,25% gálvojođu árvvus.
Ráddidus le lága njuolgadustjállagin mierredam dát aledum Finnmárkoåbmudagá ednamæjgátdivudav 0,25% vuobddemárvos.
Sámedikki musihkkajuolludeamit / Dáidda – ja kulturbargu / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Musihkkajuollodime Sámedikkes / Dájdda- ja kulturdåjmadibme / Kultuvrraiellem / Sámedigge - Sametinget
Sámedikki musihkkajuolludeamit
Musihkkajuollodime Sámedikkes
Sámediggeráđđi lea juolludan oktiibuot 2,3 miljon ruvnno musihkkaalmmuhemiide 2014:s.
Sámediggeráde le juollodam 2,3 mill kråvnå musihkkaalmodimijda jagen 2014.
Dán jagi leat juolludan doarjaga sihke ođđaáigásaš ja árbevirolaš sámi musihkkii.
Dán jage juollodime musihkkaj le doarjja vattedum goappátjagá ådåájggásasj ja árbbedábálasj sáme musihkkaj.
Ulbmil musihkkaalmmuhemiiguin lea ovddidit kvalitehtalaččat buori sámi musihka mii lea olahanmuttus buohkaide.
Musihkkaalmodimij ulmme le åvdedit buorre sáme musihkav majt gájka máhtti ávkkit.