pere/sami_parallel huggingface dataset:
- Dán jagá ohcamat ja juolludeamit čájehit ahte dáhpáhuvvá ollu gelddolaččaid sámi musihkkasuorggis, ja das leat máŋga šáŋgara, ja máŋga nuorra artistta mat dollet alla dási.
- Dan jage åtsålvisá ja juollodime vuosedi ållo miellagiddis dáhpaduvvá sáme musihkkaiellemin, segadahttijn moadda sjáŋŋara, ja moadda nuorra artista gejn la alla dásse.
Mii leat maid ilus dan buori ovdáneamis mii luođis lea, lohká Olsen.
Mij lip aj ávon juojggusa buorre åvddånimes, javlla Olsen
Oktiibuot leat 18 almmuheami ožžon doarjaga dán jagi.
Tjoahkkáj li 18 almodime oadtjum dårjav dan jage.
Daid searvvis leat máŋga nuorra artistta.
Dajs li moadda nuorra artista.
Dat guoská earret eará Biru Baby Álttás eret, Katarina Barrrukii ja Marja Helene Fjellheim Mortensenii.
Dasi gulluji nåv gå Biru Baby Áltás, Katarina Barruk ja Marja Helene Fjellheim Mortensen.
Čieža luohtealmmuheami leat maid ožžon doarjaga, ja guokte main leat oskkolaš dovnnat ja guokte almmuheami main lea mánáide musihkka.
Doarjja le aj vattedum gietja almodibmáj juojggusij, guokta almodime åsskotåvnåj ja guokta almodime musihkajn mánájda.
- Lea leamaš buorre dássi dán jagá ohcamiin, ja mii leat maid ilus go leat nu máŋggas geat seaguhit luođi árbevirolaš dahje ođđaáigásaš hápmái iežaset musihkas, lohká Sámediggeráđđi Henrik Olsen.
- Dan jage åtsålvisájn la læhkám alla dásse, ja mij lip aj ávon gå li nåv moattes gudi sebrudahtti juojggusav árbbedábálasj jali ådåájggásasj hamen musihkan, javllá Sámediggeráde ájras Henrik Olsen.
Oktiibuot ledje ohcamat badjelaš 5 miljon ruvnno ovddas.
Dan jage åhttsij mierre lij badjelasj vihtta millijåvnå kråvnå.
Suohkankonferánsa ii lágiduvvo
Suohkankonferánssa guovvamáno 10. ja 11. biejve
09. Guovvamánnu 2015
Sámedigge le dahkam miellagiddis konferánssaprográmmav, ja sávvá dijáv buorisboahtem miellagiddis konferánssabiejvijda Kárásjjågån guovvamáno 10. ja 11. biejve 2015.
Konferánsa lea auditorias.
Konferánssa le gulldalimlanján
Disdaga 10. beaivi
Dijstagá 10. biejve
1. oassi.
1. oasse.
Guovttegielatvuohta suohkansuorggis
Guovtegielakvuohta suohkansuorgen
Bures boahtin, Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Buorisboahtem, Sámediggepresidenta Aili Keskitalo baktu
Dieđut Sámi giellalávdegotti birra, jođiheaddji Bård Magne Pedersen bokte
Diedo Sáme giellajuohkusa birra, jådediddje Bård Magne Pedersena baktu
Guovttegielatvuohta - otná dilli, hástalusat ja vuordámušat, Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Guovtegielakvuohta – udnásj vidjura, hásstalusá ja vuorddámusá, Sámediggepresidenta Aili Keskitalo baktu
Sámedikki nuoraidlávdegotti ja vuorrasiidráđi vuordámušat suohkaniidda, SUPU ja vuorrasiidráđi bokte
Sámedikke nuorajnammadusá ja vuorrasijráde vuorddámusá suohkanijda, SUPU ja vuorrasijráde baktu
Gáfeboddu ja gáhkožat, šattut
Káffabåddå ja gáhkutja, sjatto
Suohkaniid / fylkasuohkaniid vuordámušat ja jurdagat Sámedikki ja giellalávdegotti bargui, Porsáŋggu gieldda ja Snoasa suohkana vuordámušat
Suohkanij / fylkkasuohkanij vuorddámusá ja ájálvisá Sámedikke ja giellanammadusá bargguj, javllamusá Porsáŋgo suohkana ja Snåase suohkana baktu
Digaštallan.
Dagástallam
Beaiveborran (Sámedikkis)
Lunssja (Sámedikken)
2. oassi.
2. oasse.
Suohkanođastus
Suohkanådåstibme
Suohkanođastus, áššedovdi bargojoavkku Lars Erik Borge bokte
Sáhkavuorro ássjedåbdde barggonammadusá Lars Erik Borge baktu
Ráđđehusa sámi oaidnisadji suohkanođastusas, stádačálli Anne Karin Olli bokte
Ráddidusá sáme perspektijvva suohkanådåstimen, stáhttatjálle Anne Karin Olli baktu
Áigi gažaldagaide
Ájgge gatjálvisájda
Suohkanođastus - Sámi oaidninsajis, ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen bokte
Suohkanådåstibme - sáme perspektijvva, rádeájras Ann-Mari Thomassena baktu
Sáhkavuorru suohkanođasteami birra, Fylkkamánni Finnmárkkus ja Gáivuona suohkana bokte
Javllamusá suohkanådåstibmáj, Finnmárko fylkkamánne ja Gáivuona suohkana baktu
Mot váikkuha suohkanođastus sámi guovlluid giela, kultuvrra ja servodateallima ovdáneapmái.
Gåktu vájkkut suohkanådåstibme sámeguovloj gielav, kultuvrav ja sebrudakiellema åvddånimev.
Deanu gieldda ja Kárášjoga gieldda jurdagat.
Javllamusá Deanu suohkana ja Kárásjjågå suohkana baktu
Digaštallan.
Dagástallam.
Digaštallanjođiheaddji: Loabága suohkana sátnejođiheaddji Erling Bratsberg
Vuorodiddje: Loabaga suohkana suohkanoajvve Erling Bratsberg
Vuosttáš beaivvi loahpaheapmi.
Vuostasj biejve låhpadibme.
Gaskavahkku guovvamánu 11. beaivi
Gasskavahko guovvamáno 11. biejve
3. oassi.
3. oasse.
Ealáhus- ja servodatovdáneapmi
Æládus- ja sebrudakåvddånime
Jurdagat ivttábeaivvis, Aili Keskitalo bokte
Ájádusá ievtásj biejves, Aili Keskitalo baktu
Dieđut Dáhttu prošeavtta birra, Ragnhild Dalheim Eriksen, Sámedikki bokte
Diedo Dáhttu prosjevtas, Ragnhild Dalheim Eriksen, Sámedikke baktu
Ovdáneami sárgosat sámi servodagas.
Sáme sebrudagá åvddånime merka.
Mot barget suohkanat mat lihkostuvvet ?
Majt dahki suohkana ma vuorbástuvvi ?
Knut Vareide, Telemarksforskning bokte
Knut Vareide, Telemarksforskning, baktu
Makkár váikkuhus lea otná ovdáneami sárgosiin ja suohkanođasteapmi sámi guovlluid ealáhus- ja servvodatovdáneapmái boahtte áiggis.
Makkár vájkkudusá li udnásj åvddånime merkajn ja suohkanådåstimen sáme guovloj æládus- ja sebrudakåvddånibmáj boahtte ájge.
Čoahkkáigeassu (konferánssas ollisladjat), Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Tjoahkkájgæsos (ålles konferánsas), Sámediggepresidenta Aili Keskitalo baktu
Loahpaheapmi ja ruoktot vuolgin
Låhpadibme ja vuolggem sijddaj
Areála / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Areála / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Sámedikkis lea bajitdási ovddasvástádus oppalaččat čuovvolit ja bagadallat vai buot plánat, čuozahusčielggadeamit ja mearrádusat mat čuvvot plána- ja huksenlága plánaoasi sihkkarastet sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu.
Sámedikken le badjásasj åvdåsvásstádus åbbålasj tjuovvolimes ja bagádallamis gájkka plánajs, vájkkudimguoradallamijs ja mærrádusájs ma tjuovvu pládna- ja tsiekkaduslága pládnaoasev mij guosská luonndovuodov nannitjit sáme kultuvrraj, æládusájda ja sebrudakiellemij.
Nu dat boahtá ovdan plána- ja huksenlágas.
Dát le pládna- ja tsiekkaduslága milta.
Loga eambbo
Jur dálla
Álggahansáhkavuorru Sámedikki areala ja biraskonferanssas
Sámediggediedádus areálla- ja biráspolitihkas – Bivddim árvvalusájda
Sámediggeráđđelahtu Thomas Åhren rabai Sámedikki Sámedikki areala ja birasko...
Sámediggeráde sihtá árvvalusájt sámediggediedádussaj areálajs ja birrasijs...
Sámediggi áigu:
Sámedikke ájggomussan le:
Dárkilit čuovvut areálahálddašeami ja ávkkástallat vuosttaldanválddi sihkkarastimis sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima.
Tjuovvot areállaháldadimev lájttálisát ja vuosteldimfábmudagáv adnet sáme kultuvrav, æládusájt ja sebrudakiellemav nannitjit
Buori ládje gulahallat suohkaniiguin geat leat pláneneiseváldin ja nu sihkkarastit ahte sámi beroštumit geavatlaččat vuhtiiváldojuvvojit.
Buorre ságastallamijt suohkanij dagu pládnafábmudahkan jådedit nav vaj sáme berustime praktihkalattjat tjuovvoluvvi.
Sámediggi dál bargá:
Sámedigge barggá dálla dáj ássjij:
Suohkanlaš areálaplánaiguin
Suohkanij areállaplánaj
Kulturmuittuid ja bieggafámu fylkaoasseplánaiguin
Fylkaj oasseplánaj kulturmujtoj ja bieggamilloelfámo hárráj
Biebmanrusttegiid sajáiduhttin
Biebmadimásadusáj ásadimsajij
Sámedikki ovddasvástádus Sámedikkis lea bajitdási ovddasvástádus čađaheames oppalaš čuovvoleami ja bagadallama iežas plánaveahki ektui.
Sámedikke åvdåsvásstádus Sámedikken le badjásasj åvdåsvásstádus åbbålasj tjuovvolimes ja bagádallamis ietjas plánimbagádusá gáktuj.
Sámedikki plánaveahki vuođul sii ovddidit dieđuid mat leat dehálačča ja ávkkálačča plánaeiseválddi plánenbargui.
Sámedikke plánimbagádusá milta oassálasstá Sámedigge ájnas diedoj plánima gáktuj pládnafábmudagáj gáktuj.
Sámediggi buktá cealkámušaid dahje sáhttá ovddit váidalusa suohkanplána areálaoassái ja regulerenplánii.
Sámedigge vaddá javllamusájt ja buktá aj vuosteldimijt suohkanplánaj areállaåsijda ja regulerimplánajda.
Sámediggi sáhttá maiddái ovddidit váidalusaid konsešuvdnaáššit meannudeapmái mat leat ovddiduvvon čázádatmuddenlága, energiijalága ja čáhceresursalága vuođul, ja Sámediggi sáhttá gáibidit ahte guovlulaš plánat sáddejuvvojit Birasgáhttendepartementii mearrideapmái jus plánat olgguštit dahje eai váldde vuhtii beroštumiid mat leat dehálačča sámi kultuvrii ja ealáhusdoibmii.
Sámedigge máhttá aj åvdedit vuosteldimijt konsesjåvnåj ássjegiehtadallamijn tjátjádakregulerimlága, energijalága ja tjáhtjeresurssalága milta, ja Sámedigge máhttá gájbbedit guovlloplánajt Birássuodjalimdepartementa giehtadallamij jus plána ålgusti jali e bærrájgåtse berustimijt ma li ájnnasa sáme kultuvrraj ja æládusájda.
Du váikkuheapmi Fysalaš plánemis lea báikkálaš máhttu ja ipmárdus dehálaš go Sámedikki galgá ášši árvvoštallat ja buktit cealkámušaid.
Duv vájkkudime Sámedikke bargon fysihkalasj plánimijn li bájkálasj diedo ja dádjadusá ájnnasa Sámedikke árvustallamijn ja javllamusájn.
Plána- ja huksenlága mielde leat suohkanat geatnegahttojuvvon álggahit aktiivvalaš doaibmabijuid mat sihkkarastet duohta oassálastima mas ulbmilin lea olahit dieđihuvvon mieđiheami guoskevaš sámi beroštumiin ja báikegottiin.
Pládna- ja tsiekkaduslága milta li aj suohkana vælggogisá sihkarasstet dåjmajt nannitjit almma oassálasstemav gånnå ulmmen la oadtjot diedulasj guorrasimev njuolgga vájkkuduvvam sáme berustimij ja bájkálasj sebrudagáj.
Dat ahte árrat juo buktit čielga oainnuid ovddiduvvon árvalusaide ja doaibmabijuide lea hui dehálaš vai oainnut gálget gullot ja vuhtiiváldot ja vai Sámediggi sáhttá čuovvolit oaiviliid.
Árrat åvddånbuktet tjielgga vuojnojt oajvvadusájda ja dåjmajda le ájnas guládibmáj ja vaj Sámedigge máhttá vuojnojt tjuovvolit.
Plánaveahkki galgá láhčit dili nu ahte buot plánat, čuozahusčielggadeamit ja mearrádusat plána- ja huksenlága plánaoasi mielde galget sihkkarastit sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu.
Plánimbagádus láhtjá dilev nav vaj gájkka plána, vájkkudimguoradallama ja mærrádusá ma tjuovvu pládna- ja tsiekkaduslága pládnaoasev nanniji sáme kultuvra luonndovuodov, æládusájt ja sebrudakiellemav.
Háliida čielggadit mánáidgárdepolitihka / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sihtá mánájgárddepolitihkav tjielgadit / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Háliida čielggadit mánáidgárdepolitihka
Sihtá mánájgárddepolitihkav tjielgadit
Sámediggi lea čállimin dieđáhusa mánáidgárddiid birra main leat sámi mánát.
Sámedigge le dal sáme mánáj mánájgárdij diedádusáv tjállemin.
Sivvan dasa lea go Sámediggi háliida hábmet bajimus politihka mánáidgárdesuorgái mii galgá leat láidesteaddjin ja čielggadit prinsihpalaš gažaldagaid sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga ektui.
Diedádusá duogásj le Sámedigge sihtá badjásasj politihkav hábbmit mánájgárdij gáktuj mij galggá prinsihpalasj gatjálvisájt tjielgadit ja láttov dahkat sáme mánáj mánájgárddefálaldagá gáktuj.
- Dieđáhus galgá vástidit mánáidgárddi, mánáid, váhnemiid ja sámi servodaga dárbbuide.
- Diedádus galggá vuosedit mánájgárde, mánáj, æjgádij ja sáme sebrudagá dárbojt.
Sámediggi háliida ahte mánáidgárdi sámi mánáid várás galgá leat ovttaiduvvan, geasuheaddji ja hutkkálaš ásahus alla kvalitehtain buot mánáide buoremussan, cealká várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Sámedigge sihtá sáme mánáj mánájgárdde galggá liehket integreridum, bivnos ja innovatijvva ásadus alla kvalitehtajn gájka mánájda buorren, javllá sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Várrepresideanta čilge viidáseappot ahte Sámediggi áigu earret eará bearráigeahččat ahte rekrutterejuvvojit eanet pedagogalaš bargit geain lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Vijddábut dættot sadjásasj presidænnta Sámedigge sihtá duola dagu bærrájgæhttjat jut pedagogalasj barggij åttjudibme buoreduvvá váj siján le sámegiela ja kultuvra máhtudahka.
Gieđahallá ollu gažaldagaid
Guoskat moadda gatjálvisájt
Mánáidgárdedieđáhusa mihttomearri lea váikkuhit árvvoštallamii ja digaštallamii das mo galgá juksat politihkalaš ulbmiliid buoridan dihtii bajásšaddaneavttuid mánáidgárdefálaldaga bokte.
Mánájgárddediedádusá ulmme le dilev láhtjet ájádusájda ja ságastallamij gåktu galggá politihkalasj ulmijt jåksåt mij guosská buorep bajássjaddamdilláj mánájgárddefálaldagá báktu.
- Min áigumuš lea ahte dieđáhus ii galgga dušše válddahit ja ságaškuššat makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis galgá leat mánáidgárdeáššiin.
- Mijá ulmme le diedádus ij dåssju galga gåvvidit ja árvvaladdat makkir roalla ja politihkalasj mierredimfábmo Sámedikken galggá mánájgárddeássjijn.
Dieđáhus galgá maiddái čalmmustahttit áŋgiruššansurggiid ja daid hástalusaid mat mis leat go galgat buoridit mánáidgárddiid.
Diedádus galggá aj vuorodimijt tjalmostit ja vuojnnusij buktet makkir hásstalusá miján li gå galggap mánájgárdijt dahkat nav buoragin gå vejulasj.
Dát guoská buot mánáidgárddiide main lea fálaldat sámi mánáide Norggas, čilge várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Dát sisadná gájka mánájgárdijt Vuonan majn le sáme mánájda fálaldahka, tjielggi sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Háliida evttohusaid ja cealkámušaid
Sihti ájádusájt
Bargu mánáidgárdedieđáhusain galgá leat rabas ja searvvaheaddji proseassa vai sihkkarastojuvvo ahte dieđáhusa mihttomearit ollašuhttojuvvojit.
Mánájgárdediedádusá barggo galggá liehket rabás ja sebradahtte prosessa váj jåkså dajda ulmijda ma li diedádusán.
Sámediggi bovde fylkkamánniid, gielddaid, mánáidgárdebirrasiid, váhnemiid, váhnenfierpmádagaid ja lávdegottiid ja eará ásahusaid geaidda dat guoská, searvat árjjalaččat.
Sámedigge sihtá gåhttjot fylkkamánnijt, suohkanijt, mánájgárddebirrasijt, æjgádijt, æjgátværmástagájt ja nammadusájt ja ietjá guoskavasj ásadusájt dåjmalattjat oassálasstet.
Evttohusat ja cealkámušat dieđáhussii sáhttet boahtit digaštallančoahkkimiin, fágaseminárain, jearahallamiin ja jearahallaniskkademiin.
Ájádusá diedádusá gáktuj låggŋiduvvi dagástallamforumij, fáhkasemináraj, ságástallamij ja gatjádallamåtsådimij baktu.
- Mii sámediggeráđis háliidit hástalit sámi servodaga jurddašit minguin ovttas.
- Mij sámediggeráden hásstep sáme sebrudagáv mijá siegen ájádallat.
Makkár višuvnnat leat sámi servodagas mánáidgárddi rolla birra mánáid bajásgeassimis, sin giellaovddideamis ja sámi árvvuid gaskkusteamis ođđa buolvvaide ?
Makkir visjåvnå li miján sáme sebrudagán mij guosská mánájgárdij sajev mánáj bajásgiessemin, giellaåvddånahttemin ja sáme árvoj joarkkemin boahtte buolvajda ?
Dát leat muhtun gažaldagat maidda mii háliidit vástádusa, dadjá várrepresideanta Vars.
Dájda gatjálvisájda sihtap vásstádusájt, javllá sadjásasj presidænnta Vars.
Dieđáhus lea 2005 dieđáhusa “ Sámediggeráđi dieđáhus sámi mánáidgárddiid birra ” ođasmahttin ja čuovvola “ Sámi mánáidgárddiid strategalaš plána 2008-2011 ”.
Diedádus le rievddam åvdep diedádusás 2005 rájes ” Sámedikkeráde diedádus sáme mánájgárdij vuoksjuj ” ja ” Sáme mánájgárdij strategalasj pládna 2008-2011 ” joarkka.
Lávdegoddi galgá nannet sámegiela / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Nammadus galggá nannit sámegielav / Diedo sámegielaj birra / Giella / Sámedigge - Sametinget
Lávdegoddi galgá nannet sámegiela
Nammadus galggá nannit sámegielav
– Mii fertet nannet sámegielaid ja sihkkarastit buriid bálvalusaid sámi álbmoga várás, dadjá Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner.
– Hæhttup nannit sámegielajt ja nanostuhttet buorre dievnastusájt sáme álmmugij, javllá Suohkan- ja ådåstuhttem minisstar Jan Tore Sanner.
Son lea odne nammadan almmolaš lávdegotti mii galgá geahčadit gustovaš ortnegiid, doaibmabijuid ja njuolggadusaid mat leat sámegielaid várás Norggas.
Uddni sån vuodot almulasj nammadusáv mij galggá tjadádit ja gæhttjat udnásj årnigijt, dåjma ja njuolgadusá ma gulluji sáme gielajda Vuonan.
– Sámegielat leat rašis dilis.
– Sámegiela li rasjes dilen.
Mii oaidnit ahte njuolggadusat leat unnán heivehuvvon otnáš servodahkii, ja dasto váilu gelbbolašvuohta, dadjá Sanner.
Vuojnnep dálásj njuolgadusá e hieba udnásj sebrudahkaj ja máhtudahka vádnu, javllá Sanner.
Sámelága giellanjuolggadusat mearriduvvojedje 1990:s, ja dat muddejit sámegielaid geavaheddjiid vuoigatvuođaid geavahit sámegiela, dalle go sis lea oktavuohta almmolaš eiseválddiide.
Sámelága giellanjuolgadusá, ma mierreduvvin jagen 1990, merustalli sáme giellaaddnij rievtesvuodav adnet sámegielav almulasj oajválattjaj aktijvuodan.
Almmolaš suorggi organiseren lea sakka rievdaduvvon dan rájes go giellanjuolggadusat mearriduvvojedje 1990:s.
Dat rájes gå giellanjuolgadusá mierreduvvin jagen 1990, le årrum stuorra rievddama almulasj suorgen organiserima hárráj.
Dasa lassin leat ollu sámit fárredan stuorát čoahkkebáikkiide ja gávpogiidda, ja eret dálá sámegiela hálddašanguovllus.
Duodden li sáme jåhtåm tjoahkkebájkijda ja stuoráp stádajda, udnásj háldadusguovloj ålggolij.
Danne lea dárbu ollislaččat árvvoštallat njuolggadusaid sámegielaid birra, ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja iešguđege almmolaš hálddašeami gaskka.
Danen la dárbbo åbbålasj árvustallamij sámegielaj njuolgadusá hárráj. Dárbbo l aj juogadit åvdåsvásstádusáv Sámediggáj ja iesjgeŋgalágásj almulasj háldadusájda
– Mii fertet ođasmahttit njuolggadusaid ja doaibmabijuid vai dat heivešedje min servodahkii, vai daid livččii álkit geavahit ja rabašedje vejolašvuođa dávgaseappot čovdosiidda, dadjá Sanner.
– Hæhttup ådåstuhttet njuolgadusájt ja dåjmajt váj hiehpi ietjama sebrudahkaj, ja sjaddi anedahtte ja hiebadahtes tjoavddusa, javllá Sanner.
Son oaivvilda ahte dárbbašuvvojit njuolggadusat, ortnegat ja doaibmabijut doarjut gielaid geavaheami ja ovddideami.
Sån vuoset dárbov njuolgadusájda, årnigijda ja dåjmajda ma doarjju giellaanov ja åvddånimev.
– Mis lea leamaš buorre ovttasbargu Sámedikkiin lávdegotti ásaheami ektui.
– Mij lip aktan Sámedikkijn dahkam buorre bargov nammadusá ásadimijn.
Mun lean ilus go mii oažžut searvat olbmuid geain lea buorre gelbbolašvuohta ja sierralágan vásihusat dán barggus, dadjá Sanner.
Ávon lav gå dán bargon bessap oasev válldet ulmutjij buorre máhtudagáj ja moattelágásj åtsådallamij, javllá Sanner.
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lea movtta go dál nammaduvvo almmolaš lávdegoddi čielggadit láhkačohkiid, doaibmabijuid ja ortnegiid sámegielaid várás.
Sámedikkepresidænnta, Aili Keskitalo la ávon gå dal vuododuvvá almulasj nammadus gut galggá guoradallat láhkatjuohkkev dåjmajt ja årnigijt sámegielaj hárráj.
– Sámediggi vuolggahii dán barggu danin go mii leat oaidnán ahte lea dárbu sihkkarastit ovttaskas olbmuid vuoigatvuođa geavahit sámegiela árgabeaivvis, ovdamearkka dihte mánáidgárddiin, skuvllain, dearvvašvuođa bálvalusaid oktavuođas ja go leat oktavuođas almmolaš hálddahussuorgái oppalaččat.
– Sámedigge álgadij dájna bargujn dan diehti gå mij lip vuojnnám dárbov nanostuhttet ájnegis ulmutjij rievtesvuodav adnet sámegielav bæjválasj giellan, degu mánnágárden, skåvlån, gå la dárbbo varresvuodadievnastusájda ja dábálasj almulasj etáhtaj aktijvuodan.
Dárbu lea geahčadit maid fertešii dahkat sámegielaid sihkkarastima várás boahtteáiggis, dadjá Keskitalo.
Dárbbo l guoradallat barggovuogijt gå galggá nanostuhttet sámegielaj boahtteájgev, javllá Keskitalo.
Sámegiela geavaheamis ja máhtus leat erohusat sierra sámi giellaguovlluid gaskka, ja dasto gielddas gildii.
Sámegiela addnem ja máhtudahka målssu iesjgeŋgalágásj giellaguovloj ja suohkanij gaskan.
Lávdegoddi galgá árvvoštallat dávgasis čovdosiid maid bokte álkiduhttit dili, ja gielddaid sierra hástalusaid ja dárbbu vuođul.
Nammadus galggá árvustallat hiebalasj tjoavddusijt ma giehpedi ja vieledi suohkanij sierralágásj hásstalusájt ja dárbojt
Lávdegoddi galgá árvalit ortnegiid ja doaibmabijuid mat sáhttet dagahit dan ahte eambbogat oahpašedje ja geavahivčče sámegielaid, ja dieinna lágiin sihkkarastojuvvošedje gielddaide ja eará bálvalusaddiide dakkár bargit geain lea gelbbolašvuohta sámegielain.
Nammadus biedjá dættov årnigijda ja dåjmajda ma bádtjiji suohkanijt bisodittjat barggijt sámegielmáhtudagájn, ja dan láhkáj måvtåstuhttet ulmutjijt oahppat sámegielajt ja adnuj válldet. Ja dan láhkáj bisodit suohkanijt ja ietjá dievnastusájt giellamáhtudagájn.
Mandáhta maid Sámediggi ja Ráđđehus leat ráhkadan čájeha, ahte dat bargu maid lávdegoddi galgá čađahit lea deaŧalaš ja dárbbašlaš.
Gåhtjodusáv majt Sámedigge ja Ráddidus li dahkam, vuoset dát la ájnas ja dárbulasj barggo majt nammadus galggá ållidahttet.
Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner ja Sámedikki presideanta Aili Keskitalo sávvaba lávdegoddái lihku bargui.
Suohkan- ja ådåstuhttem minisstar, Jan Tore Sanner ja Sámedikke presidænnta, Aili Keskitalo sávvaba vuorbev bargujn.
Lávdegottis leat čuovvovaš lahtut:
Nammadusá ájrrasa li:
Sis-Finnmárkku diggegotti fáldi Finn Arne Selfors (lávdegotti nubbijođiheaddji), Deatnu
Vuododum fylkkamánne Råmsån, Bård Magne Pedersen (njunnjusj), Tråmsså Sunnde Sis-Finnmárko Diggeriektán, Finn Arne Selfors (nammadusá sadjásasj), Deatnu
Lávdegoddi galgá buktit raporttas maŋimuštá guovvamánu 15. b. 2016.
Nammadus galggá åvddånbuktet diedádusáv åvddål guovvamáno 15. b. 2016.
Dehaláš dokumeanttat / Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvdna / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Ájnas dokumenta / Svieriga ja Vuona boatsojguohtomsåbadibme / Boatsojæládus / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Politihkalaš ášši: Norgga ja Ruoŧa gaskasaš konvenšuvnnas rádjerasttideaddji boazodoalu birra leat mearrádusat das mot boazoguohtun badjel riikkaráji galgá dáhpáhuvvat.
Politihkalasj ássje: Såbadibme Vuona ja Svieriga gaskan mij gullu rádjárasstidim ællosujttuj, vuoset mierredimev gåktu ælloguohtom rájá badjel galggá doajmmat.
Bargu ođđa konvenšuvnnain lea ožžon ovtta jagi áigemeari čakčamánu 2012 rájes.
27. rahk 2012
Skábmamánu 16. b. 2012 dii 10-15 doallá Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvnna bargojoavku čoahkkima.
27. rahk 2012
12. golggotm 2012
27. rahk 2012
Háliidit gulahallat boazodoaluin
Ájnas dokumenta
Dehaláš dokumeanttat
27. rahk 2012
Ovddasvástideaddji politihkkár
27. rahk 2012
Silje Karine Muotka
Ájnas dokumenta
silje.karine.muotka@samediggi.no
Politihkalasj åvdåsvásstediddje
Politihkalaš ášši:
Finnmárkokommisjåvnån
09. ođđajagim 2012
Politihkalasj ássje:
Kártemis ja dohkkeheames gávdni vuoigatvuođaid Finnmárkkus.
Kárttim ja dåhkkidibme gávnne riektájs Finnmárkon.
Finnmárkolága mielde lea ásahuvvon kommišuvdna, gohčoduvvon Finnmárkokommišuvdna, mii galgá čielggadit oamastan- ja geavahanvuoigatvuođaid daid eatnamiidda maid Finnmárkkuopmodat hálddaša.
Finnmárkolága milta le kommisjåvnnå ásaduvvam, nav gåhtjodum Finnmárkokommisjåvnnå, mij galggá åmastim- ja adnemriektájt dajda ednamijda majt Finnmárkoåbmudahka háldat.
Finnmárkokommišuvnna doaibma muddejuvvo sierra láhkaásahusa bakte.
Finnmárkokommisjåvnå doajmma li sierra njuolgadustjállaga milta.
Finnmárkokommišuvnna ráđđehus nammadii maŋŋil go 2008 njukčamánus ráđđádalai Sámedikkiin, ja mas lea jođiheaddji ja njeallje eará miellahtu.
Ráddidus Finnmárkokommisjåvnåv nammadij maŋŋel gå lij Sámedikkijn rádádallam 2008 snjuktjamáno, ja danna le jådediddje ja niellja ietjá ájrrasa.
Sii leat:
Sij li:
Jon Gauslaa (jođiheaddji)
Jon Gauslaa (jådediddje)
Finnmárkokommišuvdna galgá čielggadit geavahan- ja oamastanvuoigatvuođaid dain eatnamiin maid sirdojedje Statskog SF hálddus Finnmárkkuopmodaga háldui geassemánu 1. beaivvi 2006.
Finnmárkokommisjåvnnå galggá tjielgadit addno- ja åmastimriektájt dajn ednamijn ma Statskog SF háldos Finnmárkoåbmudagá hállduj biehtsemáno 1. biejve 2006.
Ulbmilin lea čielggadit viidodaga ja sisdoalu daid vuoigatvuođain maid Finnmárkku álbmot lea háhkan dáin eatnamiin oamastusa, vieruiduvvan anu, dahje eará riektevuođu, nugomat vieruiduvvan vuoigatvuođaid vuođul.
Ulmme le tjielgadit daj riektáj vijddudagáv ja sisanov majt Finnmárko álmmuk le ásadam dáj ednamij åmastime, vierojduvvam ano jali ietjá riektávuodo, duola dagu bájkálasj dábe baktu.
Kommišuvdna konklušuvdna šaddá mearriduvvot maŋŋil go leat árvvoštallan dan geavaheami mii guovllus lea leamašan.
Kommisjåvnå konklusjåvnnå mierreduvvá maŋŋel gå le árvustallam anov mij le læhám guovlon.
Dán árvvoštallamis kommišuvdna árvvoštallá geavaheami guhkkodaga ja sisdoalu, das maiddái ahte leago leamašan sierra vai intensiiva adnu, ja ahte leago geavaheddjiin leamašan doarvái govttolaš doaivva ahte sin adnu lea leamašan lágalaš.
Dán árvustallamin kommisjåvnnå árvustallá ano guhkkudagáv ja sisanov, dan aktijvuodan aj makta le læhkám sierra váj intensijvva adno, ja makta addnijn le læhkám dádjadahtte jáhkko ahte sijáj adno le læhkám riekta.
Finnmárkokommišuvnnas lea váldoovddasvástádus ášši dieđuid hárrái.
Finnmárkokommisjåvnån le oajvveåvdåsvásstadus ássje diedoj gáktuj.
Kommišuvdna ferte ieš fuolahit ahte duohta ja historjjálaš dilálašvuođat mat dárbbašuvvojit vuoigatvuođadili čielggadeames, doarvái bures čielggaduvvojit.
Kommisjåvnnå iesj hæhttu bærrájgæhttjat jut duohta ja histåvrålasj dile ma dárbahuvvi riektádile tjielggamij, nuoges buoragit tjielgaduvvi.
Oassin áššedieđuin sáhttá kommišuvdna ohcat njálmmálaš dieđuid ja čálalaš dieđuid nugomat dokumeanttaid jna maid sii dárbbašit.
Kommisjåvnnå máhttá åhtsåt njálmálasj diedojt ja tjálalasj diedojt dagu dokumenta jna majt dárbahi oassen ássjediedojda.
Kommišuvdna sáhttá maiddái čađahit guorahallamiid ja čielggademiid mat leat dárbbašlačča iežaset loahpamearrideapmái.
Kommisjåvnnå máhttá aj guoradallamijt ja tjielgadimijt tjadádit ma li dárbulattja ietjasa loahpamærrádussaj.
Áššedovdi čielggademiid maid kommišuvdna lea bivdán earáid ráhkadit juohke ovttaskas čielggadeaddji / dutkanásahus ieš ovddasvástidit sisdoalu ektui.
Ássjedåbdde tjielgadime majt kommisjåvnnå le iehtjádijt gåhttjum dahkat juohkka akta tjielggijiddje / dutkamásadus iesj sisano åvdås vásstet.
Čielggadeamit galget leat vuođđun kommišuvnna konklušuvnnain.
Tjielgadime galggi kommisjåvnå konklusjåvnåj vuodon.
Maŋŋil go Finnmárkokommišuvdna lea gárvvisin čielggadan guovllu de dat ovddida raportta mas galget leat dieđut:
Gå Finnmárkokommisjåvnnå la gárvvásit guovlov tjielgadam de bukti rapportav gånnå galggi diedo:
Gii eatnama oamasta
Guhti ednamav åmas
Makkár geavahanvuoigatvuođat guovllus leat
Makkár addnoriektá guovlon li
Makkár áššedieđuid kommišuvdna lea atnán vuođđun go lea mearridan nu movt lea
Makkár ássjediedojt kommisjåvnnå le vuodon adnám gå le mierredam navti gåktu le.
Finnmárkokommišuvnna raporta galgá almmuhuvvot, ja Finnmárkkuopmodat galgá juogo dohkkehit dahje hilgut kommišuvnna konklušuvnnaid.
Finnmárkokommisjåvnå raportta galggá álmoduvvat, ja Finnmárkoåbmudahka galggá juogu de dåhkkidit jali hilggot kommisjåvnå konklusjåvnåjt.
Finnmárkokommišuvdna soabahit jus bealit eai leat ovttamielalačča kommišuvnna konklušuvnnain.
Finnmárkokommisjåvnnå galggá såbadit jus biele e kommisjåvnå konklusjåvnåjda guorrasa.
Finnmárkokommišuvnna ja Finnmárkku Meahcceduopmostuolu láhkaásahus.
Finnmárkokommisjåvnå ja Finnmárko miehttseduobmoståvllå njuolgadustjála
Ovddasvástideaddji politihkkár
Finnmárkokommisjåvnnå
Sámi guovlluin lea ain fuones ahtanuššan / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sáme guovlo ájn báhtsi / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Sámi guovlluin lea ain fuones ahtanuššan
Sáme guovlo ájn báhtsi
S ámi guovlluin leat ain stuorra hástalusat eretfárremiid ja ođđaásahemiid ektui.
Sáme guovlojn li ájn stuorra hásstalusá ieritjåhtema ja ásadimij vuoksjuj.
Dan čájeha raporta maid Telemarksforskning lea dahkan Sámedikki ovddas.
Dav vuoset muhtem rapportta mav Telemarksforskning le S ámedikke åvdås dahkam.
Raporta ” Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Rapportta ” Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Samisk område ” lea dan ealáhusanalysa joatkka maid Telemarkforskning lea ovdal dahkan Sámedikki ovddas.
Samisk område ” le joarkka åvdep æládujsårnigijs majt Telemarkforskning le Sámedikke åvdås dahkam.
Dán raporttas válddahuvvo ahtanuššan sámi guovlluin ássama, bargosajiid, oahppodási, ealáhusovddideami, innovašuvnna ja geasuheami ektui.
Dát rapportta gåvvit sáme guovlo åvddånimev viesádij, åhpadusdáse, æládusåvddånime, innovasjåvnå ja bivno gáktuj.
Sámi guvlui gullet 24 gieldda Davvi-Trøndelágas, Norlánddas, Romssas ja Finnmárkkus.
Sáme guovllo le 24 suohkana Nuortta-Trøndelága, Nordlánda, Råmså ja Finnmárko fylkajn.
Analysa čájeha ahte sámi guovlluid gielddain leat geahppánan olbmot, maiddái 2010:s, dan jagi goas eanaš gielddain Norggas lassánedje olbmot.
Analyjssa vuoset ulmusjlåhko sáme guovlo suohkanijn le binnum, aj jagen 2010, mij lij jahke goassa ienemus suohkana Vuonan sjaddin.
Stuorábuš sisafárren lea váidudan olmmošlogu njiedjama sámi guovlluin maŋimuš jagiin, muhto dat ii leat doarvái olmmošlogu ja eretfárrema dássidahttimii.
Ienep sirdulattja li binnedam sáme guovlo ulmusjlågo binnedimev maŋemus jagijt, valla ij nuoges váj riegádimlåhko ja ålgusjåhtem e álmmuklågov binneda.
Dan oasis Davvi-Norggas mii ii lohkkojuvvo sámi guovlun lea olmmošlohku lassánan.
Dat oasse Nuortta-Vuonas mij le sáme guovloj ålggolin laset álmmuklågov.
Bargosajit geahppánit
Binnep barggosaje
Das go olmmošlohku njiedjá lea oktavuohta bargosajiid geahppáneapmái.
Álmmuklågo binnedibme gullu aktan barggosajij binnedimij.
Sámi guovllus eai lean nu ollu bargosajit 2010:s go ledje 2000:s, man áigodagas bargosajit riikadásis lassánedje eanet go 11 proseanttain.
Sáme guovlon li binnep barggosaje jagen 2010 gå 2000, madi barggosaje lándan li lassánam 11 prosentaj.
Davvi-Norgga fylkkkain, earret sámi guovlluin, lea olmmošlohku lassánan gaskal guhtta ja 14 proseantta seamma áigodagas.
Nuortta-Vuona fylkajn, sáme guovloj ålggolin, li barggosaje lassánam gaskal guhtta ja lågenanniellja prosenta sæmmi ájggudagán.
Sámi guovlluid ealáhusstruktuvran leat ollu vuođđoealáhusat ja industriija.
Sáme guovlon li moadda vuodoæládus- ja industriabarggosaje.
Maŋimuš guovtti jagis lea bargosajiid lohku dáin ealáhusain njiedjan eanet go 400:in.
Maŋemus guokta jage li dáj æládusáj barggosaje binnum ienep gå nieljijn tjuodijn.
- Sámediggi lea mearridan ođđa ealáhusdieđáhusa 2011:s.
- Sámedigge le mierredam ådå æládusdiedádusáv jagen 2011.
Váldoulbmilin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima báikegottiin mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui, ja birrasii ja mii váldá daid vuhtii, ja dieinna lágiin lea vuođđun ealli báikegottiide gos olbmot háliidit ássat, dadjá Sámediggeráđi lahttu Marianne Balto.
Oajvveulmme le ásadit nanos ja valjes æládusiellemav man vuodo le ja mij vielet sáme kultuvrav, luondov ja birrasav, ja dilev láhtjá rávas bájkálasj sebrudagájda gånnå ulmutja sihti årrot, javllá sámediggeráde Marianne Balto.
Mii fertet jorgalahttit dan negatiivvalaš ovdáneami sámi guovlluin, dadjá Balto.
Hæhttup nievres åvddånimev sáme guovlojn rievddat, javllá Balto.
Unnán ođđaásaheamit ja innovašuvdna
Ælla heva ásadime ja innovasjåvnå
Fitnodagaid ovdáneapmi analyserejuvvo NæringsNM: s, mii mihtida fitnodagaid gánnáhahttivuođa, ahtanuššama ja ođđaásahemiid ja dasto ealáhuseallima sturrodaga.
Viddnudagáj åvddånattem analyseriduvvá NæringsNM:an, mij viddnudagáj mávsánisvuodav, sjattov ja ådåásadimijt mihtti aktan æládusiellema stuorrudagáv.
Máŋgga sámi gielddas lea unnán ealáhuseallin olmmošlogu ektui, ja leat unnán ođđaásaheamit ja gánnáhahttivuohta lea heittot.
Moaddasij sáme suohkanijs le viehka unna æládusiellem álmmuklågo gáktuj, ja ælla vuojga ådåásadime ja mávsánisvuohta.
Ollu gielddain leat dattetge fitnodagat mat leat ahtanuššan 2010:s.
Moadda suohkanijn li galla stuorra oasse viddnudagájs maj sisboados sjaddá jagen 2010.
NæringsNM:s oidno ahte eanaš sámi gielddain ollislaččat ii leat nu buorre ovdáneapmi.
Ienemus oasse sáme suohkanijs gal nievret bierggiji NæringsNM:an.
Analysa čájeha ahte muhtun gielddain lea dattetge buoret dilli, nugo Deanus ja Evenáššis.
Analyjssa vuoset muhtem suohkana buoragit rijbbi, dagu Dætno ja Evenássje.
Iskkadeapmi čájeha maiddái ahte sámi guovlluid dovdomearkan lea heajos innovašuvdna.
Guoradallam vuoset aj sáme guovlojn ij le vuojga innovasjåvnnå.
Ovdáneapmi
Åvddånahttem
Telemarksforskning geavaha geasuhanpyramiida ovdáneami válddahallamis.
Telemarksforskning adná bivnospyramidav åvddånahttemav gåvvidittjat.
Geasuhanpyramiidas čilgejuvvo ovdáneapmi movt dat geasuha golmma dimenšuvnna bokte:
Bivnospyramijdda tjielggi bájkij åvddånahttemav daj bivnosvuoda gáktuj gålmå dimensjåvnåj milta:
1) Geasuheapmi vuođđoealáhusaid fitnodagain
1) Bivnos viddnudagájda vuodoæládusájn.
2) Movt geasuhit gussiid
2) Bivnos guossijda.
Sámi guovllus lea sakka vátnon vuođđoealáhusat.
Sáme guovlon li vuodoæládusá binnum.
Vuođusealáhussan leat vuođđoealáhusat, industriija ja teknologalaš bálvalusat.
Vuodoæládusá li primæræládusá, industria ja teknologalasj dievnastusá.
Dáid ealáhusaid dovdomearkan lea dat ahte buktagat vuvdojuvvojit nationála dahje riikkaidgaskasaš márkanis.
Dáj æládusáj dåbddomærkka le buvta nasjonála jali rijkajgasskasasj márnánin vuobdeduvvi.
Sámi guovllus leat hui unnán bargosajit teknologalaš bálvalusain, mii lea ahtanuššama vuođusealáhus.
Sáme guovlon li viehka binná barggosaje teknologalasj dievnastusáj, mij li vuodoæládus mij sjaddá.
Muhtun gielddain leat dattetge vuođusealáhusat laskan, nugo Divttasvuonas, Fálesnuoris, Ivggus ja Unjárggas.
Muhtem sáme guovlo suohkanijn ajtu vuodoæládusá sjaddi, dagu Divtasvuonan, Fálesnuoren, Ivgon ja Unjárgan.
Sámi guovllus árbevirolaččat leat leamaš unnán galledanealáhusat.
Sáme guovlon ælla ájgij tjadá læhkám heva guosseæládusájs.
Ja sámi guovlluin lea oppalaččat stuorra gávpesuođđan.
Sáme guovlojs tjoahkkáj le stuorra oaseslissa.
Dát lea dattetge unnon, ja ollu sámi gielddain leat galledanealáhusat lassánan, nugo Raavrhvijkes, Láhpis, Unjárggas, Hápmiris, Snoasas jna..
Dát oaseslissam le galla binnum, ja moadda sáme suohkanijn guosseæládusá sjaddi, dagu Røyrvik, Loppa, Unjárgga, Hábmer, Snåasa aktan ietjá.
Stuorra váttisvuohta ahtanuššamis sámi gielddain lea geasuheapmi ássama dáfus.
Stuorra gássjelisvuohta sáme suohkanij sjatto gáktuj le årrombivnos.
Ollu sámi gielddain fárrejit ollu olbmot eret, ja lea stuorát eretfárren go mii bargosajiid ahtanuššama dáfus lea.
Dat mierkki unna årromsadjebivnos. Dánna li vas muhtem sáme suohkana ma ælla dagu iehtjáda ja majna le alla årromsadjebivnos, dagu Letto milta.
Dát mearkkaša fuonit geasuheami ássama dáfus.
Dat mierkki unna årromsadjebivnos.
Dattetge mannet muhtun sámi gielddat vuosterávdnjái ja geasuhit sakka, nugo Davvisiida, Ráisavuotna ja Unjárga.
Dánna li vas muhtem sáme suohkana ma ælla dagu iehtjáda ja majna le alla årromsadjebivnos, dagu Lebesby, Sørreisa ja Unjárgga.
- Sámi guovlluin leat árvoháhkanvejolašvuođat sámi kultuvrra ja árbevieruid vuođul, muhto dárbu lea stuoris oažžut buriid rámmaeavttuid, dutkama, ođđaásahemiid ja ođđa háhkamiid, dadjá Sámediggeráđi lahttu Marianne Balto.
- Sáme guovlojn li moadda máhttelisvuoda árvvodahkama gáktuj sáme kultuvra ja dábij vuodon, valla de dárbaj buorre birástagá, dutkam, ådåásadime ja ådåhábbmim, javllá sámediggeráde Marianne Balto.
Eanet dieđuid oaččut: go válddát oktavuođa Telemarkforskning prošeaktajođiheddjiin Knut Vareide + 47 98 22 00 04 dahje Sámediggeráđi lahtuin Marianne Balto + 47 480 63 358
Jus sidá ienep diehtet: Válde aktijvuodav Telemarkforskning prosjektajådediddjijn Knut Vareide + 47 98 22 00 04 jali Sámediggerádijn Marianne Balto + 47 480 63 358
Finnmárkku Meahcceduopmostuollu
Finnmárko miehttseduobmoståvllå
Vuoigatvuođanákkut mat čuožžilit maŋŋil go Finnmárkokommišuvdna lea čielggadan guovllu galget ovddiduvvot sierra duopmostuolu ovdii, gohčoduvvon meahcceduopmostuollun.
Riektárijdo ma badjáni maŋŋel gå Finnmárkokommisjåvnnå le tjielgadam guovlov galggi sierra duobmoståvlå åvddåj låggŋiduvvat, gåhtjodum miehttseduobmoståvllån.
Meahcceduopmostuolu nammada ráđđehus maŋŋil go lea ráđđádallan Sámedikkiin, ja das lea jođiheaddji ja njeallje bistevaš lahttu ja guokte várrelahttu.
Ráddidus miehttseduobmoståvlåv nammat maŋŋel gå le Sámedikkijn rádádallam, ja danna le jådediddje ja duodden niellja stuoves ájrrasa ja guokta sadjásattja.
Áigemearri doalvvuheames ášši meahcceduopmostuolu ovdii lea 18 mánu maŋŋil go Finnmárkokommišuvdna lea ovddidan raporttastis ja dat lea almmuhuvvon.
Ájggemierre ássjev miehttseduobmoståvlå åvddåj låggŋit le 18 máno maŋŋel gå Finnmárkokommisjåvnnå le rapportastis almodam.
Meahcceduopmostuollu váldá vuođu Finnmárkokommišuvnna raporttas go ášši meannuda.
Miehttseduobmoståvllå vuohtuj válldá Finnmárkokommisjåvnå rapportav gå ássjev giehtadallá.
Meahcceduopmostuolu mearrádus sáhttá guoddaluvvon Alimusriektái.
Miehttseduobmoståvlå mærrádusáv máhttá Alemusriektáj guoddalit.
Finnmárkokommišuvnna vuosttaš raporta vurdojuvvo gárvvistuvvot sullii 2011-2012 jahkemolsunáigge.
2011 basádismáno rádjáj ij lim Miehttseduobmoståvllå ájn nammadum.
Justiisadepartemeanta ja Sámediggi leat álgán ráđđádallat meahcceduopmostuolu nammadeami birra.
Finnmárkokommisjåvnnå vuostasj rapporta vuordedahtte gárvestuvvá sulle 2011-2012 jahkemålssomájgge.
Finnmárkokommišuvnna ja Finnmárkku Meahcceduopmostuolu láhkaásahus.
Justijsadepartemennta ja Sámedigge li rádádallagoahtám miehttseduobmoståvlå nammadime vuoksjuj.
Ovddasvástideaddji politihkkár
Finnmárkokommisjåvnå ja Finnmárko miehttseduobmoståvllå láhkaásadus
Háliidit buoridit máhtu veahkaválddi birra lagaš oktavuođain / Sosiála / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Sihtá lasedit diedojt vahágahttemijs lahka gasskavuodajn / Sosiálla / Varresvuohta ja sosiálla / Sámedigge - Sametinget
Háliidit buoridit máhtu veahkaválddi birra lagaš oktavuođain
Sihtá lasedit diedojt vahágahttemijs lahka gasskavuodajn
Sámedikki 2015 bušeahtas lea juolluduvvon 450 000 ru prošektii veahkaválddi birra lagaš oktavuođain sámi servodagas.
Sámedikke budsjehtan 2015 jahkáj le juolloduvvam 450 000,- prosjæktaj vahágahttemijs lahka gasskavuodajn sáme sebrudagán.
Prošeakta lea ovttasbargu Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain.
Prosjækta le aktisasjbarggo Justijssa- ja gárvedimdepartementajn.
Iskkadeami ulbmilin lea kártet manne sámi servodagas lea veahkaválddálašvuohta lagaš oktavuođain, ja dasto mo ilbmama, eastadeaddji doaibmabijuid ja veahkkedoaibmabijuid sáhtášii buoremusat láhčit sámi álbmoga várás.
Ájggomus prosjevtajn la guoradallat makkár faktåvrå sáme sebrudagán vájkkudi vahágahttemijt lahka gasskavuodajn ja man galli, ja duodden gåktu ilmodibme, duostudibme ja viehkkedåjma máhtti hiebadahteduvvat buoremus láhkaj sáme álmmugij.
- Sámediggeráđđi háliida leat servodataktevra mii vuostálastá veahkaválddi nissonolbmuid vuostá.
- Sámediggeráde sihtá liehket oassálasste sebrudagán duostudittjat vahágahttemijt nissunij vuossti.
Mii doaivut dainna oažžut ođđa máhtu das movt veahkkeapparáhta sáhtášii buoremus vejolaš vuogi mielde veahkehit veahkaválddi gillájeddjiid, cealká ráđđelahttu Henrik Olsen.
Doajvvop mij oadtjop ådå diedojt gåktu viehkkeásadus máhttá vahágahtedum ulmutjijt duosstot ja vaddet buoremus viehkev gå máhttelis, javllá rádeájras Henrik Olsen.
Veahkaváldi lagaš oktavuođain lea duohta servodatváttisvuohta ja dat lea rihkus.
Vahágahttema lahka gasskavuodajn li duodalasj gássjelisvuoda sebrudagán ja bahádahko.
Meroštallojuvvon lea ahte Norggas gillájit veahkaválddi lagaš oktavuođain gaskal 75 000-150 000 olbmo jahkásaččat.
Merustaládum la gassko 75 000 ja 150 000 ulmutja Vuonan jahkásattjat boadádalli vahágahttemijda lahka gasskavuodan.
Norggas leat measta 10 % nissonolbmuid gaskkas gillán veagalváldima, bealli sis lei vuollel 18 jagi.
Vargga 10 % nissunijs Vuonan li nákkujn váldáduvvam, lahkke sijás lidjin nuorabu 18 jages.
Dušše 11% veagalváldimiin váidojuvvojit.
Dåssju 11% váldáduvvamijs diededuvvi politijaj.
- Mis ii leat makkárge sivva jáhkkit ahte dilli livččii earálágan sámi servodagas.
- Miján ij la oarre jáhkket vidjura li ietjálágátja sáme sebrudagán.
Sámediggi bargá dan ala ahte veahkke- ja doarjjaapparáhtas lea dat giella- ja kulturgelbbolašvuohta mii veahkaválddi gillájeaddjis lea.
Sámedigge barggá vaj viehkke- ja doarjjaásadusá hæhttuji adnet máhttudagájt vahágahtedum ulmutja gielan ja kultuvran.
Dát lea erenoamáš deaŧalaš dalle go olmmoš lea rašimus dilis, cealká ráđđelahttu Olsen.
Dát la ållagattjat ájnas gå ulmusj la várnajhamos dilen, javllá rádeájras Olsen.
Ráđđelahttu Henrik Olsen deattuha dasto ahte juohkelágan seksuála ja veahkaválddálaš rihkkun sámi nissonolbmuid ja nieiddaid ektui lea dohkketmeahttun.
Rádeájras Henrik Olsen dættot vijdábut gájkka illastibme sáme nissunijs ja næjtsojs seksuálalattjat ja vahágahttemláhkáj ij la dåhkkidahtte.
- Mii dárbbašit čielga sámi sáhkaguddiid geat ovdanbuktet dán sáddaga sihke skuvllain, nuoraid birrasiin ja servodatorganisašuvnnain.
- Miján la dárbbo tsuojgos sáme hållaulmutjijt gudi åvdedi dáv javllamusáv goappátjagá skåvlån, nuoraj birrasin ja sebrudakorganisasjåvnåjn.
Veahkkeapparáhta ferte čeahpibut jearrat gillájit go nissonolbmot veahkaválddálaš vearradaguid ja duostat gieđahallat dán rašis fáttá.
Viehkkeásadus viertti sjaddat smidáp gatjádittjat nissunijs jus vahágahttemijt vásedi, ja duosstat dákkir hielles ássjes sáhkadit.
Lea leamaš ja ain lea tabuášši dovddastit ahte veahkaváldi dáhpáhuvvá iežas eallimis ja olbmuid gaskkas geaidda mis lea lagaš oktavuohta.
Dåbdåstit vahágisdago dáhpáduvvi ietjas ja lahka ulmutjij iellemin la læhkám ja vilá le dakkára massta ij ságasta.
Goassige ii galgga eahpidit gean sivva lea, ja vearredagus ferte veahkaválddi dahkki guoddit ovddasvástádusa, iige oaffar ieš goassige.
Dan diehti ij goassak galga liehket juorrulibme vahágisdahkken la vásstádus vierredagos, ij goassak sujna gut vaháguvvá.
Veahkaváldi nissonolbmuid vuostá ii leat priváhtaášši.
Vahágahttem nissunij vuossti ij la priváhta ássje.
Dat lea rihkus maid ferte gieđahallat dađi mielde.
Dat la bahádahko mij viertti giehtadaláduvvat dan milta.
Veahkaváldi lagaš oktavuođain lea maiddái duohta váttisvuohta dásseárvvu ektui.
Vahágahttema lahka gasskavuodajn le aj duodas buohtaárvvogássjelisvuohta.
Vaikko leat ge seamma ollu nissonolbmot go almmáiolbmot geat vásihit veahkaválddi beallalačča beales, de leat eanaš nissonolbmot geat veagalváldojuvvojit ja nissonolbmot gillájit fasttimus veahkaválddi.
Juska sæmmi ållo nissuna gå ålmmå vásedi vahágahttemijt iellemguojmestisá, de li ienemusát nissuna gudi nákkujn váldádalli ja nissuna gudi vásedi bahámus vahágahttemijt.
Lasáhus sámi dásseárvoorganisašuvnnaide
Lasedime sáme buohtaárvvoorganisasjåvnåjda
Doarjja sámi dásseárvoorganisašuvnnaide lea leamaš ohcanvuđot ja seamma dásis ollu jagiid.
Doarjja sáme buohtaárvvoorganisasjåvnåjda le læhkám majt åhtså, ja avta biednikmieren moadda jage.
Danne lea Sámediggeráđđi ilus go lea sáhttán lasihit doarjaga dáid organisašuvnnaide maiddái boahtte jagi bušeahtas.
Sámediggeráde le dan diehti ávon gå máhttá dårjav dájda organisasjåvnåjda lasedit aj boahtte jage budsjehtan.
Dat go doarjja dál lea njuolgadoarjja addá organisašuvnnaide buoret einnostan vejolašvuođa.
Gå sjaddá njuolgga doarjjan de dahká dat álkkebun dårjav månnat åvddålij guovlluj.
- Mii oččodit dakkár dásseárvosaš sámi servodaga gos goappašiin sohkabeliin leat seammalágan vuoigatvuođat, geatnegasvuođat ja vejolašvuođat.
- Mij barggap buohtaárvulasj sáme sebrudagá diehti avta rievtesvuodaj, vælggogisvuodaj ja máhttelisvuodaj goappásj sjiervijda.
Sámi dásseárvoorganisašuvnnat leat deaŧalaš aktevrrat dán barggus.
Same buohtaárvvoorganisasjåvnå li ájnas dåmadiddje dan bargon.
Dat ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas ja dat hástalit Sámedikki dásseárvoáššiin, dadjá ráđđelahttu Henrik Olsen loahpas.
Da åvdedi buohtaárvvo politihkalasj ássjijt sáme sebrudagán ja da hásstali Sámedikkev buohtaárvvoássjijn, javllá rádeájras Henrik Olsen maŋemusát.
Lágat / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Lága ja njuolgadustjállaga / Giella / Sámedigge - Sametinget
Čujuhusat lágaide mat guoskkahit sámi pasieanttaid rivttiid
Sválldasa lágajda ja njuolgadustjállaga ma gulluji sámegiellaj
Gáisi
(Dåssju dárruj)
henrik.olsen@samediggi.no
Njuolgadustjállaga ma guosski Sámeláhkaj:
Láhka Sámedikki Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra (sámeláhka) § 3-5.
Njuolgadustjála sámeláhkaj (láhka biehtsemánno 12.
Viiddiduvvon vuoigatvuohta atnit sámegiela dearvvasvuođa- ja sosiálasuorggis
B 1987 nr 56) sámegielaj háldadusguovllo lága birra
Láhka suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid birra.
Njuolgadustjála sámelága giellarievtesvuoda birra
(dearvvašvuođa ja fuolahusláhka) (dušše dárogillii) § 3-10.
Njuolgadustjála sámegiela åhpadime rievtesvuoda birra
Pasieanttaid ja geavaheddjiid váikkuhanvejolašvuohta ja ovttasbargu eaktodáhtolaš organisašuvnnaiguin
Bájkkenammaláhka:
Láhka pasieanttaid ja geavaheddjiid rivttiid birra (pasieanttaid- ja geavaheaddjivuoigatvuođaláhka) (dušše dárogillii) § 3-5.
Láhka bájkkenamáj birra
Dieđuid hápmi
Njuolgadustjála bájkkenamáj birra
Luonddušláddjivuohta / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Luondo moattebelakvuohta / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Luonddušláddjivuohta
Luondo moattebelakvuohta
Sámediggi ii leat hálddašaneiseváldi luonddušláddjivuođa seailluheames ja geavaheames.
Sámedikken ij la mákkárik háldadimfábmudahka luondo moattebelakvuodav bisodittjat ja ávkástallamijda.
Luonddušláddjivuođalága mearrádusat galget árvvoštallojuvvot buot mearrádusaid oktavuođas mat sáhttet váikkuhit luonddu šláddjivuođa.
Luonndomoattebelakvuohtalága mærrádusá galggi árvustaláduvvat gáljkka mierredimijn ma máhtti luondon moattebelakvuodav vájkkudit.
Lága ulbmil lea earret eará sihkkarastimis sámi kultuvrra vuođu, adnit sámi árbevirolaš máhtu hálddašeamis ja deattuhit sámi kultuvrra luondduvuođu buot doaimmaid mat lága vuođul čađahuvvojit.
Lágan le ulmmen ierit ietján sáme kultuvra vuodov nannit, sáme árbbedábálasj diedojt biedjat vuodon háldadimen ja dættodit sáme kultuvra luondovuodov vieledit gájkka dåjmajn lága milta.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan ja máŋgga áššis ráđđádallanbeallin go ráđđádallá Fylkkamánniin, Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendepartemeanttaid lága mielde doaimmaid ja mearrádusaid oktavuođas.
Sámedigge le guládallamorgádna ja moatten ássjijn konsultasjåvnnåbielle Fylkamánnáj, Luonndoháldadus direktoráhttaj ja Birássuodjalusdepartemænntaj dåjmajda ja mærrádusájda lága milta.
thomas.ahren@samediggi.no
Sámedikke ájggomussan le:
Árbevirolaš sámi geavaheapmi seailluhuvvo ja ovdánahttojuvvo nu ahte luonddušláddjivuohta seailluhuvvo.
Arbbedábálasj sáme luondo adnem bisoduvvá ja åvddånahteduvvá dan láhkáj vaj luondo moattebelakvuohta bisoduvvá.
Dat dahkko gulahallamis ja ráđđádallamis stáhtalaš birasgáhtteneiseválddiiguin.
Dát dáhpáduvvá áktijvuodajn ja konsulterimij baktu stáhta birássuodjalime fábmudagáj.
Dál Sámediggi bargá
Dálla barggá Sámedigge dáj ássjij:
Guovllusuodjaleami láhkaásahusain (álbmotmeahcci, suodjemeahcci, luonddumeahcci)
Njuolgadustjála guovllosuodjalime birra (nasjonálpárka, suodjalimduobddága, luonndoreserváhta)
Guovdageainnu giđđaloddema láhkaásahusain
Njuolgadustjála gidálåddima birra Guovdagæjnon
Dihto luonddušlájaid láhkaásahusain (omd. gieddi, jeaggi, vuovdi)
Njuolgadustjála sierra luonndtjerdaj birra (buojk. giettij, jiekkij, miehtsij birra)
Vuoruhuvvon šlájaid láhkaásahusain (suodjalit hearkkes šlájaid omd. giljobačča, njála)
Njuolgadustjála vuoroduvvam iellemslájaj birra (bisodit ájtedum slájajt buojk. várregásajt, sválajt)
Luossabivddu regulereme láhkaásahusain (mearas ja eanuin)
Njuolgadustjála luossaguoládusáv regulerima birra (meran ja jågåjn)
Suodjaluvvon guovlluid stivrraid ásahemiin
Suodjalimguovloj stivrajt ásadit.
Mearrideames hálddašanplánaid álbmotmehciide
Nasjonálpárkaj háldadimplánajt mierredit
Sámedikki ovddasvástádus Sámediggi ii leat hálddašaneiseváldi luonddušláddjivuođalága mielde, muhto lea gulaskuddanásahus ja ráđđádallanbealli stáhta birasgáhtteneiseválddiide mearrádusaid ja doaibmabijuid ektui mat sáhttet váikkuhit sámi beroštumiid.
Sámedikke vásstádus Sámedigge ij la háldadusfábmudahkan luonndomoattebelakvuohtalága milta, valla guládallamorgádna ja konsulterimbielle stáhta birássuodjalimfábmudagáj mærrádusájn ja dåjmajn ma máhtti sáme berustimijt vájkkudit.
Du váikkuhanvejolašvuohta Sámediggi deattuha báikkálaš máhtu ja ipmárdusa go galget mearridit luonddušláddjivuođa geavaheami ja suodjaleami.
Duv vájkkudahttem Sámedigge dættot bájkálasj diedojt ja dájadusájt mærrádusájn mij guosská luondo moattebelakvuoda adnemav ja suodjalimev.
Čovdosat mat aktiivvalaččat láhččojit vejolašvuođa báikkálaččat searvat mearridanmannolagaide lea dađistaga šaddan dábálaš.
Tjoavddusa vájmmelis bájkálasj vájkkudahttemij mærrádusprosessajn li danen sjaddam ienep dábálattjan.
Dat dáhpáhuvvá earenoamážiid go galget mearridit luosaid suodjalit ja hálddašit.
Dát dáhpáduvvá sierra láhkáj mærrádusájn ma guosski mærrádusájda luosa suodjalimen ja háldadimev.
Sámediggi ja Birasgáhttendepartemeanta lea soahpan ásahit...
Jagen 2010 de Sámedigge ja Birássuodjalimdepartemænnta gu...
Duodji / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Duodje / Æládus / Sámedigge - Sametinget