pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dat siskkilda guokte sierra hormona, østrogena ja fiskesgoruthormona, mat earet eará dagahit ahte ii oaččo monne luovvaneami ja danin ii sáhte šaddat áhpeheapminge.
Sisanedi guokta umasslágásj hormåvnå, östrogena ja gestagena (gulkroppshormon), ma iehtjadij siegen dahki vaj ij oattjo avtak månneluovvanimev ja dajna ij iesselissan sjaddat.
Joskos go lea 10 ja 13 jagi gaskkan lávejit eatnasat ollet rávásmanahkái.
Muhtem ájgen 10 ja 13 jage gaskan ienemusá pubertähttaj ålliji.
Rávásmanagi áigge gorut ovdána mánás rávesolmmožin.
Pubertehtan rumáj åvdeduvvá mánás ållessjattugij.
Ovdamearkka dihte jietna ja sohkabealli rievdá, sáhttá oažžut nákkiid ja álgá beroštit seksas.
Buojkulvissan giella ja sjiervve rievddá, oadtju tjásmagisájt ja seksas miellogis sjaddagoahtá.
Seksa vuosttaš geardde
Seksa vuostasj bále
Eatnasat lávejit lean onaneren ovdalgo leat anašan soapmásiin.
Ienemusá li álu onanerim åvddål gå iehtjádijn seksav adni.
Vuosttaš seksuálalaš vásáhus lea oainnát iežainis.
Ienemusájn li vuostasj seksuálalasj vásádus ietjajnis.
Lea dábálaš ahte olbmos leat olu jurdagat ja vuordámušat got boahtá leahkit go vuosttaš geardde anaša soapmásiin.
Le dábálasj li edna ájádusá ja vuorddemusá gåktu dåbddu gå vuostasj bále seksav adnet ietjá ulmutjijn.
š Seksa vuosttaš geardde
š Seksa vuostasj bále
Seksuálalaš mieđisvuohta guoskkaha mii sohkabealit lea olbmuin geaidda ráhkástuvvá dehe hipmosa.
Seksuálak tjerda birra makkir sjiervve ulmutjijn gejda gierru jali seksuálalattjat lijkku.
Olmmoš sáhttá leahkit biseksuálalaš, heteroseksuálalaš dehe homoseksuálalaš.
Máhttá biseksuálak, heteroseksuálak jali homoseksuálak årrot.
Testet iežas
Suovastibme
Jus lea leamaš suddjekeahtes seksa lea álo buorre testet iežas sohkabealedávddaid dihte.
Gå dubágajt suovas de njammá moadda tuvsán sälggás ábnnasa.
Got teasta dáhpáhuvvá vuolgá das man sohkabealedávdda dihte teste iežas.
Suovastibme máhttá båhtusav vaddet umasslágásj vahágijda ja dávdajda, ja bájken fert nubbe ulmusj gut suovas jábmá árabut gå majt sån lij dahkam váni suovastime dagi.
Dávjá oažžu guođđit cissa-dehe varraiskosa.
Huoman la dábálasj suovastahtjá danen gå sihtá årrot buossjen jali fávrron årrot.
Maid mearkkaša bi, hetero dehe homo ?
Mij la bi, hetero ja homo ?
Leat leahkime golbma seksuálalaš mieđisvuođa: leahkit biseksuálalaš, heteroseksuálalaš dehe homoseksuálalaš.
Gávnnuji gålmmå seksuálak tjerda: biseksuálakvuoda, heteroseksuálakvuoda ja homoseksuálakvuoda.
Dávjá lávejuvvo dadjat ahte lea homo, hetero dehe bi.
Álu ber javllá ulmusj la homo, hetero jali bi.
Biseksuálalaš lea go ráhkistuvvá dehe anistuvvá sihke nieiddaide ja bártniide.
Biseksuálakvuohta l gå gierru ja seksuálalattjat lijkku niejdajda ja bárnijda.
Heteroseksuálalaš lea go ráhkistuvvá dehe anistuvvá soapmásii nuppi sohkabealis.
Heteroseksuálakvuohta l gå gierru jali seksuálalattjat lijkku ulmutjij ietjá sjiervijn.
Eará sátni dasa lea “ straight. ”
Ietjá báhko dasi l straight.
Homoseksuálalaš lea go ráhkistuvvá dehe anistuvvá soapmásii seamma sohkabealis.
Homoseksuálakvuohta l gå gierru jali seksuálattjat lijkku ulmutjij sämmi sjiervijn.
Eará sátni dasa lea “ gay ”.
Ietjá báhko dasi l gay.
Nieiddat geat liikojit nieiddaide sáhttet gohčodit iežaset lesban dehe “ flata ”.
Niejda gudi lijkkuji niejdajda máhtti ietjasa gåhtjudallat lesbagin jali flator.
Bártnit geat liikojit eará bártniide sáhttet gohčodit iežaset “ bögen ”.
Bárne gudi lijkkuji ietjá bárnijda máhtti ietjasa gåhtjudallat bögar.
Dábálaš ahte jurddaša iežas seksuálalaš mieđisvuođa
Le dábálasj ulmusj ájádallá ietjas seksuálak tjerda birra
Lea dábálaš ahte jurddaša iežas seksuálalaš mieđisvuođa.
Le dábálasj ájádallá ietjas seksuálak tjerda birra.
Makkár seksuálalaš mieđisvuođa atná iežasis leahkit sáhttá rievdat eallima áigge.
Ulmutja seksuálak tjerda máhttá ájge milta rievddat.
Olmmoš mearrida ieš háliidago gohčodit iežas bi, hetero dehe homo.
Iesj mierret jus sihtá ietjas gåhtjudallat bi, hetero jali homo.
Sáhttá maid válljet ahte ii leat mangelágán sierra seksualalaš mieđisvuohta.
Máhttá aj válljit javllat sujna ij la sierra seksuálak tjärdda.
Biras anilda dávjá ahte olmmos lea heteroseksualálaš.
Birás álu vuorddá ulmusj la heteroseksuálak.
Jus ii dovdda iežas seksualálažzan sáhttá dagahit ahte dovdá iežas earálágánin, oaidnemeahttumin dehe olggobealde.
Jus ij la de máhttá ulmusj ietjas dåbddåt ietjálágátjin, vuojnodibme jali ålggolin.
Muitalit iežas seksuálalaš mieđisvuođas
Giehttot ietjas seksuálak tjerda birra
Beroškeahttá makkár seksualálaš sodju iežasis lea mearrida álo ieš jus ja goas háliida muitalit das earáide.
Juska vil makkir seksuálak tjärdda l ulmutjin de iesj agev mierret jus ja goassa sihtá dav iehtjádijda giehttot.
Jus lea heteroseksualálaš ii dábálaččat dárbbat muitalit dan daningo dat máŋgga geardde váldo diehttelassan.
Jus la heteroseksuálak de álu ij dárbaha giehttot dav danen gå moaddi l vuordedahtte.
Jus lea homoseksuálalaš dehe biseksuálalaš, sáhttá joskos dovdat ahte háliida dehe dárbbaha muitalit dan.
Jus la homoseksuálak jali biseksuálak, de máhttá muhttijn dåbddåt vaj sihtá jali dárbaj dav giehttot.
Seksuálalaš mieđisvuođas ii leat miige vuogis dehe hámis dahkamuš
Seksuálak tjerdan ij gullu ulmutja vuohkáj jali nähkuj
Muhtumin soitet muhtimat jáhkkit ahte olmmoš lea muhtin ládje sorjavaš makkár seksuálalaš mieđisvuohta olbmoš lea.
Muhttijn márjju muhtema jáhkki ulmusj la sierralágásj seksuálak tjerda diehtiv.
Ahte galgá liikot muhtin áššiin, oidnot bajil muhtin ládje dehe olbmos galget leahkit dihto beroštumit.
Ulmusj galggá lijkkut sierra vidjurijda, vuojnnut sierraláhkáj jali sujna li sierra miellogisvuoda.
Muhto iešvuođat, hápmi, beroštumit, dehe mot vállje eallit eallimis, ii leat dahkamuš dainna makkár seksuálalaš mieđisvuohta olbmos lea.
Valla vuoge, gåktu ulmusj vuojnnu, miellogisvuoda, jali gåktu vállji ietjas viessoma viessot, ij gullu ulmutja seksuálak tjärddaj.
Lágaheapme vealahit seksuálalaš mieđisvuođa dihte
Lágadis la nuppástit seksuálak tjerda diehti.
Beroškeahttá makkár seksuálalaš mieđisvuohta ovttaskasas lea, lea olbmos riekti eallit nugo háliida.
Juska vil makkir seksuálak tjärdda ulmutjin de l sujna riektá viessot ietjas viessomav gåktu sihtá.
Vealahit soapmása seksuálalaš mieđisvuođa dihte lea lágaheapme
Nuppástit soabmásav seksuálak tjerda diehti l lágadis.
Jus šaddá veahkaváldima vuolážin iežas seksuálalaš mieđisvuođa dihte lea dat erenomáš duođalaš rihkus mii gohčoduvvo vašširihkušin.
Jus ulmusj boadadallá vierredahkuj ietjas seksuálak tjerda diehti de l sierralágásj alvos vierredahko jali vassjevierredahko.
Jurdagat vuosttaš geardde
Ájádusá vuostasj bále birra
Jus ii leat leamaš seksa soapmásiin ovttaskasas sáhttet leahkit olu jurdagat mot boahtá dovdot, got háliida ahte galgá šaddat ja goas dat galgá dáhpáhuvvat.
Gå ij la seksav adnám ietjá ulmutjijn de máhtti edna ájádusá gåktu dåbddu, gåktu sihtá galggá sjaddat ja goassa sjaddá.
Ovttaskas lea soaitán gullan olbmáid sárdnume das, oaidnán filmmaid, lohkan áviissaid dehe gullan eará mii dagaha ahte leat oaivilat mot galgá leahkit.
Márjju l gullam rádnajt dan birra ságastime, filmajt gähttjam, tidnigijt låhkåm jali gullam iehtjádav massta ájádusájt oadtju gåktu ájtu galggá dåbddut.
Dávjá gusket jurdagat cinneanašeami.
Álu da ájádusá li guoddnánarggema birra.
Dutkamat mat leat dahkkon čájehit ahte leat máŋgasat geat eai leat cinneanašan go gerget gymnásas.
Guoradallama vuosedi ålos älla guoddnánarggemav adnám gå gymnásas hiejtti.
Dat sáhttá vuolgit das máŋgga sierra áššis, ovdamearkka dihte ahte ii hálit, ahte ii leat leamaš máhtolašvuohta, ahte liiko anašit seamma sohkabeliin dehe lea beroštupmi eará seksii go juste cinneanašeapmái.
Ållo oare dasi máhtti, buojkulvissan ij sidá, ij la máhttám, gávnnum, lijkku seksav adnet ulmutjij sämmi sjierves jali ij sihtá ietjá seksav adnet gå jur guoddnánárggemav.
Ovttaskas mearrida ieš
Iesj mierret
Muhtumin soaitá dovdat iežas duđalažžan dehe bággejuvvon anašit vaikko ii soaitte riekta ieš háliidit dehe ii dovdda iežas válmmasin.
Muhttijn máhttá diertjestimev dåbddåt jali nággidum seksav adnet vájku iesj ij sidá jali ij la gärggok.
Ovttaskas soaitá dovdat iežas bággejuvvon vuordit seksain vaikko livččii háliidan dan.
Máhttá aj dåbddåt nággidum vuorddet seksajn vájku iesj luluj sihtat dav adnet.
Dovdat iežas bággejuvvon anašit dehe vuordit anašemiin sáhttá vuolgit joavkodeattus daid gaskkas geaiguin lea ovttas dehe ovdamearkka dihte veaga vuordámušain.
Dåbddåt nággidum adnet jali vuorddet seksajn máhttá mierreduvvat juogosdättos sijájs gej rádnastallá jali vuorddemusájs buojkulvissan fuolkes.
Muhto lea dehálaš muitit ahte galgá dahkan dan mii dovdo vuogas alccesis.
Ájnas la mujttet galggá dahkat majt allasis buoragit dåbddu.
Olmmoš mearrida ieš
Iesj mierret:
iežas goruda badjel
ietjas rubmaha badjel
jus ja goas háliida anašit
jus ja goassa sihtá seksav adnet
mainna vugiin háliida seksa
gåktu sihtá seksav adnet
geainna háliida seksa.
gejna sihtá seksav adnet.
Ii sáhte mearridit erenomaš agi goas lea gearggus anašit soapmásiin, dan ferte ieš dovdat.
Ij la máhttelis mierredit sierra álldarav goassa l gärggok seksav anátjit ietjá ulmutjijn, dav hähttu iesj dåbddåt.
Lea leahkime dan sadjái láhka mii dadjá ahte olmmoš gii lea badjel 15 jagi ii oaččo anašit dehe eará ládje soapmásiin gii lea vuollái 15 jagi.
Gávnnu gis láhka mij javllá ulmutjin vuorrrasap 15 jages ij la loahpe seksav adnet jali nargget soabmásijn gut ij la 15 jage ållim.
Muhto lágas dadjo maid ahte ovttaskas ii galgga dubmejuvvot jus lea čielgga ahte ii leat leamaš miige veagalváldin.
Valla lágan la aj tjáledum ij galga duobbmiduvvat jus la tjielgas ij la illastime birra.
Mearrideaddji lea erenomážit buot dakkár man stuorat lea ahkeearru, jus earru ovdáneamis persovnnaid gaskkan geat leaba anašan lea unni ja jus dat lea leamaš eaktodáhtus.
Mierret man stuorra ärádus ulmutjij gaskan gudi li seksav adnám degu dal áldarärádus, ärádus ulmutjij åvdedime gaskan ja jus ietjáli sihtam seksav adnet.
Láhka guoská seamma ládje buohkaid beroškeahttá sohkabealis.
Láhka l fámon sämmiláhkáj gájkajda juska vil sjiervve.
Láhka lea máná suddjema dihte vai boarrásit olmmoš ii bija juoga čuozáhahkan man sii eai hálit.
Dát láhka l dagádum suoddjitjit mánájt vuoras ulmutja dagojs vastes dagojs majt e sidá vuorrasap ulmutjis.
Lága jelgii ii geasge leat riekti dahkat juoidá seksuálalaččat jus ovttaskas ii hálit.
Lága milta avtanik ij la riektá seksuálalattjat dåmadit ulmutjij gut ij sidá.
Evttohusat ovdal anašeami soapmásiin earáin
Gätjástusá åvddål gå seksav adná ietjá ulmutjijn
Lea dábálaš ahte vuosttas geardde go lea seksa šaddá earálágan dan guovdu mot lea jurddašan.
Dábálasj la vuostasj bále gå seksav adná sjaddá ietjáláhkáj majt la ájádallam.
Muhtumiin sáhttá dovdot ahte eahpelihkostuvai daningo ii lean dakkár go lei vuordán.
Muhttijn máhttá aj dåbddut dáhppudallamin danen gå ij lim gåktu vuordij.
Seksa lea juoga man dárbbaha hárjehallat vai šaddá rivttes buorre, seamma go máŋga eará eallimis.
Seksa l juoga majt dárbaj hárjjidallat sjattatjit riekta buorre, jur degu gájkka viessomin.
Eai leat máŋggas geat sáhttet speallat sin favorihttalávllu gitárain dieđitkeahttá got váldá akkortta, dehe oppanassiige doallan instrumeantta !
Älla dal nåv ålos gudi máhtti ietjas buoremuslávllagav gitárrajn spieledit váni diedek gåktu akkordav válldá, jali ij la åbbå instrumentav adnalam.
Vuosttas geardde leat muhtin áššit mat galget leat jurdagis ja muhtin áššiid sáhttá maid hárjehallat.
Vuostasj bále åvddåla gávnnuji muhtem ássje majt galggá ájádallat ja muhtem ássjijt máhttá aj hárjjidallat.
Geahččal vehá sierra ládje onaneret ovdal, dalle lea álkit diehtit masa liiko.
Gähttjala umassláhkáj onanerit åvddåla, de l álkkep diehtet masi lijkku.
Gávdnan dihte vuogas báikkiid goabbat guoimmi gorudis: sárdnut gaskaneaskka, iskkadit ja dadjat oainnus.
Gávnatjit lijkkogis sajijt nubbe nuppe rubmahijn: ságastihtte nubbe nuppijn, åhttse, gulldalihtte ja giehtto.
Sáhttá njávkat, cummástallat ja dahkat olu eará somá giktalan dihte goabbat guoimmi.
Máhttá njávkadallat, tjulástallat ja iehtjádav dahkat masi lijkku nubbe nuppev seksuálalattjat buollidit.
Geavtte suoji, ovdamearkka dihte kondoma dehe njoallunláhpu ja hárjehala ovdal got geavttát dan.
Ane suojev, buojkulvissan kondomav jali njoallomgåbttjåsav, ja hárjjidalá åvddåla gåktu dav adná.
Anašit sihkkaris báikkis sáhttá dahkat álkibun muossánit.
Seksav adnet suoddjidum sajen márjju dahká da álkkebun luossjvedit.
Muhtumin sáhttá gullat sáni duohtatmeahttun das gii leat anašan.
Muhttijn gullá bágov oskuld gen birra gut ij la seksav adnám.
Dat sáhttá mearkkašit ahte ii leat anašan náhpol cinnis, muhto dat sáhttá mearkkašit ahte ii leat anašan oppanassiige.
Máhttá årrot gå ij la seksav adnám buotjajn guodnán, valla máhttá aj årrot gå ij la åbbå seksav adnám.
Muhtimat eai liiko geavtit sáni duohtatmeahttun. Soaitá dovdot ahte dego livččii vealgi, go ii leat duohtatmeahttun.
Muhtema e lijkku báhkuj oskuld Márjju gå gullu degu soabmásin la vihke, gå ij la oskuld.
Dego galggalii heahpanit go lea anašan.
Degu galggá skábmádit gå l seksav adnám.
Eatnasat geat gevtet sáni duohtatmeahttun eai jurddat nu.
Ienemusá gudi bágov oskuld adni e nåvti ájádalá.
Dadjo eaŋkilit duohtatmeahttun sátnin daningo ii leat leamaš seksa.
Javllá val oskuld báhkon danen gå ij la seksav adnám.
Go lea leamaš seksa vuosttaš geardde lávejit dan gohčodit ahte lea láhppán duohtatmeahttuma.
Gå l seksav vuostasj bále adnám de álu gåhtjudallá l oskuld massám, jali l oskuld láhppám.
Soaitá dovdat iežas čeavlán dehe ilolažžan ahte ii leat šat duohtatmeahttun.
Márjju dåbddå mihástallamav jali ávov gå ij la des oskuld.
Juohkehaččas lea ieš riekti mearridit goas galgá anašit vuosttas geardde.
Juohkkahattjan la riektá iesj mierredit goassa galggá seksav adnet vuostasj bále.
Dasa ii leat geasge earán dahkamuš.
Ietjá ulmusj ij galga dav berustit.
Iige sáhte oaidnit olbmos leago anašan dehe ii.
Ij máhte ulmutjis vuojnnet jus la seksav adnám jali ij.
Ii doavttirge dehe jurtamovra sáhte oaidnit dan.
Ij åbbå dåktår jali gáhppeliddje máhttá dav vuojnnet.
Dat maid dárkkuhuvvo go dadjá luondducuozza lea duođain ráigi gos goaŧu bajit oassi manná badjel goaŧu siskkit oasi.
Gå javllá guoddnátsuodtsa de vuojn dat njálmme gånnå guodná ålgop målssos guodná sisŋep oassáj.
Ráiggis sáhttá leahkit eahpedássedis foarbma ja ráiggi ravda sáhttá leahkit vehá nárvvas.
Njálmen máhttá målsudahkes hábme ja njálme rabdda máhttá årrot vehik máhttsot jali gihttjot.
Ráigi stuorru ja fatná rávásmanagis, muhto ii láhppo goassege.
Njálmme vijdeduvvá ja sjaddá ienep vanádahtte pubertehtan, valla dat ij goassak gádo.
Muhto ii leat mangelágán cuozza mii gokčá goaŧu.
Ij de gávnnu aktak tsuodtsa mij måskos guodnáv.
Daningo ii leat mangelágán cuozza ii leatge miige mii sáhttá cuovkanit go anaša.
Danen gå ij gávnnu avtak tsuodtsa de ij ga gávnnu mige mij máhttá gajkkut gå l narggemin.
Dan sajis muhtin nieiddat sáhttet vardit go sis lea cinneanašeapmi vuosttas geardde, muhto dábáleamos lea ahte ii vardde.
Muhtem niejda gis varddi gå adni guoddnánarggemav vuostasj bále, valla dábálamos la ij varddet.
Dain geat vardet sáhttá sivvan leat ahte cinneráiggi ravda lea baski.
Jus de varddá márjju rabdda guoddnánjálmen la basske.
Muhto lea dábáleabbo ahte vardá soames eará siva dihte, dego ahte lea gealdagis dehe giktalan.
Valla álu varddá ietjá oares, gå l balon jali ij la nuohkásit seksuálalattjat buollidum.
Ii sáhte oaidnit olbmos leago duohtatmeahttun dehe ii.
Ij ulmutjis vuojne jus la oskuld jali ij.
Ii doavttirge dehe jortamovra sáhte oaidnit jus lea anašan.
Ij åbbå dåktår jali gáhppeliddje máhttá vuojnnet jus soames la seksav adnám.
Testet iežas
Ietjas åtsådit
Jus lea leamaš suddjekeahtes seksa lea álo buorre testet iežas sohkabealedávddaid dihte.
Jus la seksav adnám váni preventijvvanävoj dagi de l agev buorre ietjas åtsådit sjiervvedávdajda.
Got teasta dáhpáhuvvá vuolgá das man sohkabealedávdda dihte teste iežas.
Gåktu gähttjalibme dagáduvvá mierreduvvá makkir sjiervvedávdaj ietjas åtsåt.
Dávjá oažžu guođđit cissa-dehe varraiskosa.
Álu vaddá gådtjå- jali varraåtsådimev.
Jus teste iežas sohkabealdávdda dihte mii gullo njoammunsuodjelága vuollái ii dárbbat máksit maidege.
Jus åtsåt sjiervvedávddaj mij gávnnu soahpomsuodjelágan de ij dárbaha mavga mákset.
Anašeapmi sáhttá leahkit somá, suohtas ja gelddolaš.
Seksav adnet máhttá årrot vuogas, suohtas ja geldulasj.
Soaitá muhtumin nu ahte juste dalle ii beroš dakkáris man rievtti mielde diehtá dehálažžan.
Sjaddá muhttijn nåvti vaj dan båttån ij lágeda dakkirijt majt ajtu diehtá li ájnnasa.
Ovdamearkka dihte ahte galgá suddjet iežas unnidan dihte riskka oažžut soames sohkabealedávdda.
Buojkulvissan galggá preventijvvanävojt adnet binnedittjat vádáv muhtem sjiervvedávdav oadtjot.
Jus dovddaha iežas das sáhttá leahkit áigi testet iežas.
Jus dáv dåbddå de márjju l muddo ietjas åtsådit.
Manin galgá testet iežas sohkabealedávddaid dihte ?
Manen galggá ietjas sjiervvedávdajda åtsådit ?
Lea álo buorre testet iežas sohkabealedávddaid dihte jus lea leamaš suddjekeahtes anašeapmi.
Agev la buorre ietjas åtsådit sjiervvedávdajda jus la seksav adnám váni preventijvvanävoj dagi.
Dat guoská vaikko dovdá iežas dearvvasin daningo muhtin sohkabealedávddat eai atte mangelágán symptoma.
Ájnas la aj jus ietjas dåbddu varrásin danen gå muhtem sjiervvedávda e dåbddomerkajt vatte.
Jus lea gávdnan soapmása geainna háliida nanu oktavuođa ja pláne heaitit suddjemis iežas, lea maid buorre ahte goappešagat mannaba testeme iežaska álggos.
Jus la gávnnam soabmásav gejna sihtá stuoves gasskavuodav ja ájggu hiejttet preventijvvanävojt adnemis, de l aj buorre goappátja mannaba ja ietjaska åtsådibá.
Sáhttá leahkit nu ahte soamis geainna lea anašan lea testen iežas ja teasta lea vuosehan sus sohkabealedávdda.
Máhttá aj gejna la seksuálalattjat rádnastallam la ietjas åtsådam ja sjiervvedávdav gávnnam.
Jus skibasvuohta gullo suodjelága vuollái, sáhttá oažžut reivve dehe telefovnna soapmásis vuostáváldimis gos gohččojuvvo testet iežas.
Jus dávdda gávnnu soahpomsuodjelágan, de máhttá brevav jali telefåvnnåságastimev oadtjot muhtem duostudagás gånnå gåhtjoduvvá ietjas åtsådit.
Ii leat sihkkar ahte alccenasas lea sohkabealedávdda, muhto olmmoš lea lága jelgii geatnegas testet iežas unnidan dihte riskka skibasvuođa viidumii.
Ij diehttu iesj la sjiervvedávdav oadtjum, valla välggogis la lága milta ietjas åtsådit unnedittjat vádav dávdda vijddábut oabllu.
Goas galgá testet iežas sohkabealedávddaid dihte ?
Goassa galggá ietjas åtsådit sjiervvedávdajda ?
Ii leat goassege ilá maŋŋit testet iežas sohkabealedávddaid dihte jus lea leamas suddjekeahtes anašeapmi.
Ij la goassak ilá maŋŋet ietjas åtsådit sjiervvedávdajda jus la seksav adnám váni preventijvvanävoj dagi.
Muhtin skibasvuođain sáhttá váldit máŋga mánu ja muhtumin juobe jagi dasgo oaččui dan dassážiigo fuomáša juoidá.
Muhtem dávdaj máhtti gihtjat moadda máno ja muhttijn vájku jagijt, dat rájes gå dajt oattjoj desik juojddá älvvá.
Dan sadjái sáhttá muhtumin leahkit ilá árrat mannat testeme.
Muhttijn gis la ilá árrat ietjas åtsådit.
Ii sáhte testet iežas beaivvi maŋŋel go lea leamaš suddjekeahtes seksa, daningo virus dehe bakteriija mii dagaha infekšuvnna ii leat geargan lassánit nuogis vai dat oidnolii iskosis.
Ij la máhttelis ietjas åtsådit biejve maŋŋela gå l seksav adnám, danen gå virus jali bakteria mij la oarren infeksjåvnnåj ij la háhppidam ienedit åtsådimen vuojnnutjit.
Ovdamearkka dihte klamydia ja gonorrea dihte láve sáhttit testet iežas áramustá vahku maŋŋel go lea leamaš suddjekeahtes seksa.
Klamidiaj ja gonorréaj buojkulvissan máhttá ietjas åtsådit áramusát vahkov maŋŋela gå l seksav adnám váni preventijvvanävoj dagi.
Muhto dihto skibasvuođat, dego ovdamearkka dihte hiiva, sáhttá bistit áin golmma mánnui go oaččui dan dassážiigo teasta sihkkarit sáhttá čájehit jus lea skibasvuohta.
Valla muhtem dávdajda, nåv gåk buojkulvissan hiv, máhttá sjaddat vuorddet gålmmå máno soahpomis åvddål åtsådibme vissásit vuoset jus adná dav dávdav.
Beroškeahttá skibasvuođas galgá mannat vuostáváldimii jus lea mášoheapme dehe leat váivvit Jus diehtá ahte lea stuora riska ahte lea ožžon sohkabealedávdda, ovdamearkka dihte ahte das geainna lea leamaš seksa lea dat, sáhttá muhtumin oažžut dikšuma ovdalgo iskkusvástádusat leat válbmasat.
Vájku makkir dávdda de galggá duostudahkaj mannat jus ballá jali li vájve. Jus diehtá vádá l stuorre sjiervvedávdav la oadtjum, buojkulvissan jus diehtá gejna la seksav adnám la sjiervvedávdda, de muhttijn oadtju dálkudimev åvddål gå åtsådimvásstádusá li gárvvása.
Jus ii leat leamaš seksa geainnage ii sáhte oažžut sohkabealedávdda.
Jus ij la avtajnik seksav adnám de ij máhte sjiervvedávdav oadtjot.
Dalle ii dárbbat mannat testeme iežas.
De ij ga dárbaha ietjas åtsådit.
Gos sáhttá testet iežas sohkabealedávddaid dihte ?
Gånnå máhttá ietjas åtsådit sjiervvedávdajda ?
Jus háliida testet iežas sohkabealedávddaid dihte sáhttá mannat nuoraidvuostáváldimii, liike- ja sohkabealevuostáváldimii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Jus sihtá ietjas åtsådit sjiervvedávddaj de máhttá mannat nuorajduostudahkaj, lijkke- ja sjiervveduostudahkaj jali varresvuohtaguovdátjij.
RFSU:s maid leat vuostáváldimat gos sáhttá testet iežas sohkabealedávddaid dihte.
RFSU:an li aj duostudagá gånnå máhttá ietjas åtsådit sjiervvedávdajda.
Nieiddat sáhttet maid mannat nissonklinihkkii dehe gynekologii.
Niejda máhtti aj mannat nissunklinihkkaj jali gynekologaj.
Klamydiateastta sáhttá maid diŋgot neahtas dehe oastit apotehkas.
Klamidiaåtsådimev máhttá aj rávvit värmmádagán jali oasstet dálkasboargálin.
Oažžun dihte čielgasa gosa galgá mannat testet iežas doppe gos orru sáhttá riŋget buohccidikšunrávvahahkii 1177.
Aktavuodav válldá skihpasujttorádevaddemijn 1177 diedojt oattjotjit gåsi galggá mannat ja ietjas åtsådit.
Got teasta dáhpáhuvvá ?
Gåktu åtsådibme dagáduvvá ?
Testen iežas sohkabealedávddaid dihte manna jođánit ja eaŋkilit.
Ietjas åtsådit sjiervvedávdajda ruvva manná ja l álkke.
Got ieš teasta manná vuolgá das man skibasvuođa dihte teste iežas ja man láhkái lea leamaš seksa ja got sáhttá leat njoammon.
Gåktu gähttjalibme dagáduvvá mierreduvvá makkir dávddaj ietjas åtsåt ja gåktu la seksav adnám ja gåktu l soaboduvvam.
Jus lea leamaš cinneanašeapmi oažžu guođđit cissaiskosa.
Jus la guoddnánarggemav adnám de álu oadtju gådtjååtsådimev vaddet.
Bártniide geat galget testet iežaset láve cissaiskkus leahkit nuogis.
Bárnijda gudi li ietjasa klamidiaj åtsådittjat, la álu gådtjååtsådibme nuoges.
Nieiddat ožžot guođđit iskosa cinnis maid.
Niejda hähttuji aj åtsådimev guodnás vaddet.
Dan sáhttá dahkat ieš bumbolsákkiin man oažžu go manná testeme iežas dehe diŋgo teastta ruoktot.
Iesj dav dahká bomullosákkijn majt oadtju gå manná ietjas åtsådittjat jali rávvi åtsådimev häjmmaj.
Jus diehtá ahte galgá guođđit cissaiskosa galgá cissat okta – guokte diimmu ovdal go testehahttá.
Jus diehtá galggá åtsådimev vaddet de ij galga tjissadit avta jali guovte tijma åvddål gå ietjas åtsåt.
Dihto dávddaid dihte earet eará gonorrea, váldo teasta seakkes iskkusváldinsákkiin mii lea dego seakkes buiku.
Muhtem dávdajda, åvdemusát gonorréan, åtsådimev vatteduvvá sekka åtsådimsákkijn mij vuojnnu degu sekka topsa.
Iskkusváldinsákki jorggohallo várrogasat šliiveasi vuostá cinnis, cissaoaris, čeabehis dehe guhkkin bahtaráiggis.
Åtsådimságge duohtaduvvá várrogit skoadáj guodnán, gådtjåbåttsåj, tjåddågij jali vuolemusán bahtatjoalen.
Gos iskkus váldojuvvo vuolgá das got lea anašan.
Gåsstå åtsådibmev mierreduvvá gåktu l seksav adnám.
Dat soaitá orrut unohas, muhto láve jođánit dahkkon iige dovdo nu olu.
Le márjju vájválasj, valla álu ruvva dagáduvvá ja ij nåv ednagit dåbddu.
Eará skibasvuođain sáhttá šaddat guođđit varraiskosa.
Ietjá dávdajda máhttá vaddet varraåtsådimev.
Dat váldojuvvo čuggemiin seakkes náluin giehtamáhci varrasutnii.
Dagáduvvá gå tjuoggi sekka nálujn avtan giehtagáva varraváren.
Jus dat gii dutká eahpida ahte olbmos lea herpes, váldojuvvo muhtumiin iskkus herpesráhkus bumbolsákkiin.
Jus åtsådalle gáddá ulmutjin la herpes, de muhttijn åtsådibme vatteduvvá herpestjirmagis bomullosákkijn.
Jus leat oinnolaš kondylomat ii mangelágán iskkusváldin dárbbahuvvo, daningo dat gii dutká dávjjimustá sáhttá dakkaviđe oaidnit mii dat lea.
Jus li vuojnos kondiloma de ij la åtsådibme dárbulasj, danen gå åtsådiddje ienemusát dalága vuojnná mij la.
Eanaš iskosiidda oažžu vástádusa vahku siste.
Ienemus åtsådimijda oadtju vásstádusáv avtan vahkon.
Go guođđá iskosa de láve soabadit vuostáváldimiin got oažžu vástádusa.
Gå åtsådimev vaddá de álu ájgás boahtá duostudagájn gåktu diededimev oadtju.
Ovdamearkka dihte galgetgo sii riŋget, sáddet reivve dehe galgágo mannat dohko.
Buojkulvissan jus galggi riŋŋgit, brevav tjállet jali jus galggá dåhku boahtet.
Iskkusvástádusa vuordin sáhttá leahkit váivi.
Vásstádusáv vuorddet máhttá vájvven.
Lea lunddolaš ahte olmmoš lea leabehin ja vuordináigi orru guhkki.
Le luondulasj balon årrot ja ájgge desik vásstádus boahtá dåbddusj guhkken.
Jus veadjá heajuid sáhttá leahkit buorre ságastit soapmásiin iežas jurdagiin ja dovdduin.
Jus nievret viessu de l buorre ságastit soabmásijn ietjas ájádusáj ja dåbdoj birra.
Dat sáhttá leahkit olmmái, soamis veagas dehe soamis lagas.
Máhttá årrot ráddna, soames fuolken jali ietjá lahka ulmusj.
Sáhttá maid váldit oktavuođa nuoraidvuostáváldimiin.
Máhttá aj aktavuodav válldet nuorajduostudagájn.
Bargoveahka doppe sáhttá veahkehit go dovdo váivi ja leat hárjánan jearaldagaide ja jurdagiidda mat gusket sohkabealedávddaide.
Bargge danna viehkedi gå dåbddu vájvven ja li hárjjánam gatjálvisájda ja ájádusájda sjiervvedávdaj birra.
Maid testehahttin máksá ?
Majt máksá ietjas åtsådit ?
Sohkabealedávddat mat gullojit njoammunsuodjelága vuollái dego ovdamearkka dihte klamydia, gonorrea ja hiv ii goassege mávsse maidege testehahttit beroškeahttá agis ja gos dan dahká.
Sjiervvedávdajda ma gávnnuji soahpomsuodjelágan, buojkulvissan klamidia, gonorré ja hiv la mávsodak ietjas åtsådit juska man vuoras la jali gånnå dav dahká.
Testehahttit eará sohkabealedávddaid dihte sáhttá máksu leahkit sierralágán ja vuolgá das gos orru ja man vuostáváldimii manná.
Årrombájkke ja duostudahka stivrri mávsov ga la ietjas åtsådittjat sjiervvedávdajda.
Dávjá láve olmmoš testet iežas máŋgga skibasvuođa dihte seamma áiggi.
Álu ietjas åtsåt moatte dávddaj sämmibále.
Dalle rehkke ahte okta dain gullo njoammunsuodjelága vuollái vai ii dárbbat máksit.
Nuoges la jus dajs akta soahpomsuodjelágas gåbtjåduvvá.
Áŧestus leat garra fuolla ja ballu mii sáhttá dovdot olles gorudis, ja man eatnasat ožžot muhtumin.
Goavgge l garra dåbddo hujás ja balos mav ålles rumáj dåbddå, ja majt ienemusá muhtem bále dåbddi.
Áŧestus sáhttá leahkit unohas, muhto olmmoš galgá goit dahkat dan man háliida iige vealtit dilálašvuođaid main jáhkká oažžut áŧestusa.
Goavgge máhttá vájvedit, valla galggá huoman gähttjalit dahkat majt sihtá ja ij garvvet vidjurijs massta jáhkká goavget.
Áŧestus leat reakšuvnnat nearvasystemas maid ii sahte stivret ieš.
Goavgge l signála närvvavuogádagán majt iesj ij máhte stivrrit.
Lea buorre dovdat ahte áŧestus ii leat váralaš ja ahte dat manná meaddel veháš áigge geažis.
Buorre l diehtet goavgge ij la vádálasj ja agev vássá muhtem ájge duogen.
Sáhttá dovdot oppa gorudis
Máhttá dåbddut ålles rubmahin
Go lea áŧestus dovdá iežas balus ja leaboheapmin.
Goavgen årrot la sieldes balov ja ráfedimev dåbddåt.
Dat lea garra dovdu mii sáhttá dovdot oppa gorudis.
Le garra dåbddo mav ålles rumáj dåbddå.
Seamma áigge go olmmoš šaddá leaboheapmin sáhttá váibmu časkit jođáneappot ja garraseappot, vuoigŋan šaddá jođáneabbon ja deahkit geassásit čoahkkái.
Máhttá tsåhke ruvábut ja tjavgabut svargadit avtabále gå ráfeduvvá, vuojŋadahka sjaddá ruváp ja oattje aktij gieseduvvi.
Olmmoš sáhttá álgit bivastuvvat, oaivi jorggistit, doarggistit dehe veadjit heajuid, dehe dovdat deattu rattis, nu ahte lea lossat vuoigŋat.
Bivástuvvagoahtá, åjvijs sjaddá, skielbestahtjá jali nievret viedjegoahtá jali dättov ratte badjel dåbddåt, degu gássjel vuojŋŋat.
Álggos dovdu šaddá garrasit ja garrasit, muhto veháš áigge geažis doarggástus ii laso.
Vuostak dåbddo tjavggá ja tjavggá, valla oanegattjan ij desti tjavga.
Dalle olmmoš láve álgit lotkkoduvvat ja áŧestus unnu.
De álu luossjvedahtjá ja goavgge unnu.
Áŧestus sáhttá dovdot balddihahttin.
Goavgge máhttá baludissan dåbddut.
Muhto dat orru álo lojit veháš áigge geažis, iige leat váralaš.
Valla oanegattjan agev suodnu, ja ij la vádálasj.
Áŧestus sáhttá dovdot iežálágánin sierra gerddiid.
Goavgge máhttá umassláhkáj dåbddut umasslágásj bále.
Iige álo dieđe ahte dat man dovdá gorudis lea áŧestus.
Ja ij agev dádjada goavgen la.
Muhtumin gevto sátni áŧestus go olmmoš dovdá juoga lea váivi.
Muhttijn adná bágov goavgev gå adná juoga l vájvve.
Dadjo ahte olbmos lea áŧestus ovdamearkka dihte go lea geahččaleapmi skuvllas dehe go lea olu bargu.
Javllá goavgen la buojkulvissan skåvlå gähttjalibmáj jali gå l enas barggon.
Muhto áŧestus lea juoga eanet go dát juohke beaivásaš leabohisvuohta. Mii soaitá dárkkuhit hoahpu.
Valla goavgge l ienep gå sahtebiejve ráfedibme, mij márjju l diertjestime birra.
Olmmoš ii álo dieđe manin oažžu áŧestusa
Ij agev diede manen goavget
Eatnasat ožžot áŧestusa muhtimin, muhto dat lea earálágan man olu ja man dávjá.
Ienemusá goavgedi muhtem bále, valla l umassláhkáj man garrasit ja man dájvvalakkoj.
Muhtimat ožžot áŧestusa moadde háve.
Muhtema goavgedi val ájnegis bále.
Earáin sáhttá leat garra áŧestus mii dávjá geardu, dehe áŧestus mii bistá guhká.
Muhtemijn la garra goavgge mij álu ruopptot boahtá, jali goavgge mij bissu guhka ájgev.
Olmmoš sáhttá maid oažžut oanehis áŧestusdohppehallama mii manná badjel jođánit.
Máhttá aj oadtjot oanegis ångestattacker ma ruvvá vássi.
Muhtumin olmmoš diehtá manin oažžu áŧestusa.
Muhttijn diehtá manen goavget.
Dat sáhttá šaddat go olmmoš vásiha soames váttis ášši, dego ahte soamis gean buot dovdet jápmá.
Máhttá goavgedit gå vijor la vájvve, degu gev dåbddå jábmá.
Olmmoš sáhttá oažžut áŧestusa jus lea šaddan veahkaváldot.
Máhttá goavgedit jus la illastuvvam.
Dehe jus soamis lea leamaš baháguren neahtas, dehe geahččalan beahttit dehe ávkkástallat suinna.
Jali jus soames la årrum bahá värmmádagán, jali gähttjalam biehttet jali suv ávkástallam.
Muhtimat ožžot áŧestusa iskosa dehe barguiváldinjearahallama ovdal.
Muhtema goavgedi gähttjalime jali barggoságajdahttema åvddåla.
Dehe go galgá dahkat juoidá masa ii liiko.
Jali gå galggá juoga sierralágátjav dahkat majt adná baludissan.
Dat sáhttá leat váttis, muhto olmmoš diehtá goittotge manin lea áŧestus.
Máhttá årrot sieldes vájvve, valla diehtá gåjt manen goavgen la.
Dat soaitá dahkat álkibun gierdat dan.
Giehpedis gillat.
Áŧestusa sáhttá oažžut maid jus juhká viinni dehe geavtá gárrenmirkkuid.
Goavget aj gå alkoholav juhká jali drogajt adná.
Áŧestus sáhttá šaddat maid olbmo dieđikeahttá manin, dehe áššiin main jurddaša eai galggale addit áŧestusa.
Máhttá aj goavgedit váni diedek manen, jali majs ij jahke galggá goavgedit.
Dat sáhttet muhtumin dagahit áŧestusa váivvibun ja dahkat olbmo eanet balolažžan.
Muhttijn goavgev vájvebun dahká ja ienebut balldá.
Ii leat mangelágán čielga rádji dán soarttat áŧestusaid gaskkan.
Ij gávnnu tjielggá mierre dáj goavggehámij gaskan.
Soaitá maid leahkit nu ahte olmmoš diehtá mas áŧestus vuolgá, muhto goittotge atná ahte dat lea ila garas, ovdamearkka dihte jus oažžu váibmodearpama, illáveaju ja bivastuvvama ovdal geahččaleami dehe tenttaid.
Vájku diehtá manen goavget máhttá goavgev ilá garrasin adnet, buojkulvissan jus oadtju tsåhkenjuolav, åjvijs sjatta ja bivvasijt gähttjalimij jali tentámaj åvddåla.
Váikkuha nahkáriidda ja dovdduide
Bájnasj oademav ja dåbdojt
Áŧestus sáhttá dagahit ahte olbmoš lea váttis muossánit ja oađđit bures.
Goavgge máhttá dahkat dav vájvven luossjvedit ja buoragit oadet.
Olmmoš sáhttá badjánit ihkku ja dainnalágiin oažžut nahkáriid gaskaduvvát, dehe oažžut ila unnán nahkáriid.
Máhttá smaredit ijájn ja nåvti oadem hiemssiduvvá jali ilá binná oademav oadtjot.
Áŧestus sáhttá maid dahkat ahte olmmoš šaddá leaboheapmin, gierdameahttumin ja erdui dehe nu ahte álkibut šaddá surolažžan ja álgá čierrut.
Goavgge máhttá aj dahkat vaj sjaddá juolodibme, gierddamahtes ja suhtisj, jali giehpebut håjeduvvá ja tjierrogoahtá.
Áŧestus áŧestusa dihte
Goavgge goavgedibmáj
Áŧestus sáhttá addit garra dovdduid ja reakšuvnnaid gorudis ahte olmmoš sáhttá jáhkkit ahte jápmá dehe šaddá jallan.
Goavgge máhttá nåv garra dåbdojt ja tjuovvusijt rubmahin vaddet vaj jáhkká l jábmemin jali vuodalime.
Dat sáhttá leahkit nu váivi ahte ovttaskas geahččala dahkat buot vealtin dihte ahte dat ii gearddo.
Máhttá nåv vájvve vajku majt dahká vaj ij vat goavgeda. De máhttá goavgedit balos goavgedittjat.
Dalle sáhttá oažžut áŧestusa daningo ballá ahte oažžu áŧestusa.
Gåhtjudallá vuorddemgoavggen.
Dat gohčoduvvo vuordináŧestussan.
Máhttá aj ballat goavgedimes iehtjádij siegen, ja adnet dav vájvven giehttot.
Maid ieš sáhttá dahkat ?
Majt máhttá iesj dahkat ?
Áŧestusas sáhttá beassat luovos.
Máhttá goavgev gádodit.
Dávjá olmmoš sáhttá gávdnat iežas vugiid gieđahallat iežas áŧestusa.
Álu máhttá ietjas vuogijt gávnnat suv goavgev dåjmadit.
Dá leat moadde guigosa:
Dála li muhtem gätjástusá.
Láve veahkehit muitalit áŧestusas soapmásii gean olis dovdá iežas oadjebassan.
Máhttá viehkedit giehttot ietjas goavge birra ulmutjij gejna dåbddå jasskavuodav.
Bidjamiin sániid iežas váttis dovdduide sáhttá dahkat álkibun jurddašit ja ipmirdit daid.
Bágojt hábmedit ietjas vájves dåbdojda máhttá giehpedit ájádallat ja dajt dádjadit.
Máŋgasa veahkeha dat maid ahte čállá váttis dovdduin, dehe mále dehe luovvat eará ládje.
Moaddásijda viehkev vaddá aj tjállet vájves dåbdoj birra, jali bájnnet jali dahkat ietjáláhkáj.
Hoahppu sáhttá maid dagahit áŧestusa.
Diertjestibme máhttá goavgev lasedit.
Jus lea huššái olmmoš sáhttá jurddašit got sáhttá unnidit huša, ja dainna lágiin maid unnidit áŧestusa.
Jus la diertjestum de máhttá ájádallat gåktu diertjestibme unnedit, dan láhkáj aj goavgev unnedit.
Olmmoš sáhttá dahkat muossánan hárjehusaid.
Máhttá dahkat luossjvedimhárjjidusájt.
Dat gávdnojit láddet interneahtas dehe oastit cd:s apotehkas.
Gávnnuji viedtjat värmmádagán jali oasstet cd:skierron dálkasboargálin.
Áŧestus dagaha ahte olmmoš nohkká heajubut.
Goavgge álu dahká vaj oaddá nievrebut.
Muhto jus lihkostuvvá nohkkat bures sáhttá dat unnut.
Valla jus vuorbástuvvá buoragit oadet de máhttá unnot.
Danin lea dehálaš geahččalit oađđit ortnegiid.
Danen la ájnas gähttjalit váttugit oadet.
Áŧestus sáhttá unnut jus lihkada, hárjehallamiin ja vázzimiin.
Jus labut, mássjki jali váttse de goavgge máhttá unnot.
Jus borgguha, nuvske, juhká viinni dehe juhká olu gáfe olmmoš sáhttá geahččalit unnidit dan ja oaidnit jus dat veahkeha.
Jus suovas, snukti, alkoholav juhká jali juhká edna káfav de máhttá gähttjalit unnedit dajt ja gähttjat jus viehket.
Olu nikotiidna ja koffeiidna sáhttá lasidit áŧestusa ja dahkat ahte olmmoš nohkká heajubut.
Edna nikotijnna ja koffeijnna máhttá goavgev lasedit ja dahkat vaj nievrebut oadá.
Olmmoš sáhttá lohkat áŧestusas dehe oažžut guigosiid earáin, ovdamearkka dihte interneahtas.
Máhttá goavge birra låhkåt jali iehtjádijs gätjástusájt oadtjot, buojkulvissan internehtan.
Gávdnojit searvvit maidda sáhttá searvat mat sáhttet doarjut guigosiiguin ja neavvagiiguin.
Gávnnuji siebre majda máhttá säbrrat ma máhtti doarjjot gätjástusáj ja rádij.
Jus háliida hupmat soapmásiin, sáhttá riŋget soamis telefonfáktii mat gávdnojit.
Jus sihtá ulmutjijn ságastit, de máhttá skuolkkat telefåvnnåjourajs muhtemij.
Olmmoš ii galgga juhkat viinni dehe váldit gárrenmirkkuid áŧestusa unnideapmái.
Ij galga alkoholav juhkat jali ietjá drogajt válldet unnedittjat ietjas goavgev.
Dat soaitá orrut veahkeheame bottažii, muhto áŧestus boahtá ruovttoluotta ja dalle soaitá šaddat vearrábun.
Máhttá dåbddut vaj viehket jur dalloj, valla goavgge boahtá ruoptus ja de máhttá väráp sjaddat.
Makkár veahki olmmoš sáhttá oažžut ?
Makkir viehkev máhttá oadtjot ?
Olmmoš sáhttá maid oažžut veahki gávdnat vuogi beassat áŧestusas.
Máhttá aj viehkev oadtjot vuogijt gánnat goavges bessat.
Dábáleamos dikšun lea soames lágan ságastanterapiija, dálkasat dehe muosáheapmi.
Dábálamos dåmajdibme l ságastimterapiddja muhtem hábme, dálkas jali luossjvedibme.
Dat mii doaibmá ovtta persovdnii ii soaitte doaibmat nubbái.
Mij doajmma avta ulmutjij márjju ij dåjma iehtjádij.
Danin lea dehálaš ahte oažžu veahki mii lea heivehuvvon dasa maid ieš dárbbaha.
Ájnas la viehkev oadtjot mij la hiebadum milta majt iesj dárbaj.
Ovttaskas sáhttá álgit váldimiin oktavuođa nuoraidvuostáváldimiin, ohppiiddearvvašvuhtii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Máhttá álgget gå aktavuodav válldá nuorajduostudagájn. Oahppevarresvuodajn jali varresvuohtaguovdátjijn.
Jus dárbbahuvvo sáhttá dat gean deaivá veahkehit ovttaskasa oažžut oktavuođa ovdamearkka dihte psykologain dehe doaktáriin.
Jus la dárbulasj de máhttá gejna gávnat viehket aktavuodav válldet buojkulvissan psykologajn jali dåktårijn.
Go givssiduvvo lea álki ahte dovdagoahtá iežas leaboheapmin ja álgá veadjit heajuid.
Gå nuppástuvvá de l gähppat ráfedisvuodav dåbddågoahtet ja nievret viessot.
Muhtumin dat váikkuha eallimii nu olu ahte oažžu heajut iešdovddu ja geahččala garvit dilálašvuođaid gos deaivá daid geat givssidit.
Muhttijn bájnasj viessomav nåv ednagit vaj oadtju nievrep iesjdåbdov ja gähttjal gárvvet vidjurijt gånnå máhttá iejvvit gejt nuppásti.
Muhto ii giige dárbbat čiehkadit dan dihte ahte earát givssidit.
Ij aktak galga dárbahit tjiehkádit danen gå iehtjada nuppásti.
Muhtimat geat givssiduvvojit dovdagohtet ahte sis iežanasas lea feaila.
Muhtema gudi nuppásti jáhkkegåhti ietjanisá li vihke.
Sii soitet jurddahallat rievdadit iežaset vai eai givssiduvvoše.
Márjju ájádalli ietjasa rievddadit besatjit nuppástimes.
Muhto ii dárbbat rievdadit áššiid dego beroštumiid dehe mii sus lea nalde beare dan dihte ahte earát leat bahágurenat.
Ij galga dárbahit rievddadit degu miellogisájt jali gåktu l gárvvunam, danen gå iehtjáda li bahá.
Olbmos lea álot riekti vealtat givssideames.
Agev la riektá bessat nuppástimes.
Goas lea givssideapmi ?
Goassa l nuppástibme ?
Lohkko givssideapmin jus máŋgii hárdojuvvo, uhkiduvvo, šaddá bogostahkan, časkojuvvo dehe loavkiduvvo.
Nuppástibme l jus moaddi hárdeduvvá, nihteduvvá, álbeduvvá, tsabmeduvvá jali vuoleduvvá.
Givssideapmi sáhttet leahkit savkkuheamit, geahčastagat, boagusteapmi, nordamat, časkimat ja ilgadis sánit.
Illastibme máhttá årrot tsamádime, gehtjastime, tjajmos, nårddådime, rejvadusá ja bahás bágo.
Lohkko givssideapmin jus ii goassege oaččo leahkit mielde dehe soamis viiduda vearru beakkohusaid ovttaskasas.
Le nuppástibme jus ij goassak oattjo oassáklasstet jali jus ulmusj vierre ságajt nuppij birra ságas.
Soaitá maid ahte soamis sádde ilgadis sms:aid dehe meilaid, čállá bahágurenis namuhemiid facebookas, bloggas dehe eará sajis neahtas.
Máhttá aj årrot gå ulmusj rádjá bahás ‘ sms:ajt ’ jali e-påvståjt, tjállá bahás javllamusájt ‘ facebook:an ’, blokkan jali ietjá sajen värmmádagán.
Dehe ahte soamis bidjá heajudeaddji govaid nehttii.
Jali jus ulmusj almot vuolediddje gåvåjt värmmádahkaj.
Jus soamis dadjá ilgadis áššiid dan dihte go gárvoda dehe lea dihto hámat dehe olbmos lea doaibmahehttehupmi, lea dat givssideapmi.
Jus ulmusj javllá bahás bágojt, danen gå gárvvun jali vuojnnu sierraláhkáj jali danen gå ulmutjin la sahtusvuohta, de l nuppástibme.
Jus lea šaddan daid vuolážin, ja veadjigoahtá heajuid dan dihte, soaitá dárbbahit veahki vai dat nohká.
Jus muhtemis dajs báktjot, ja nievret viessogoahtá, de soajttá dárbaj viehkev hiejtedittjat dav.
Muitalit givssideamis
Giehttot nuppástime birra
Soaitá dovdot balesin muitalit soapmásii ahte lea givssiduvvon.
Máhttá ballat giehttomis gå nuppástuvvá.
Soaitá ballat ahte šaddá bahábun go muitala.
Márjju jáhkká vájvep sjaddá jus giehttu.
Ovttaskas soaitá heahpanit go lea šaddan olggobeallái.
Márjju hehpan gå ij oattjo oassálasstet.
Muhto ii leat dat gii givssiduvvo gii lea dahkan vearrut !
Ij la gut nuppástuvvá gut la mäddám.
Jus givssiduvvo lea buoremus muitalit dan ja oažžut veahki bissehit givssideami.
Jus nuppástuvvá de l buoremus dav giehttot ja viehkev oadtjot nuppástimev hieredit.
Sáhttá ovdamearkka dihte muitalit dan oahpaheaddjái, skuvlakuratorii dehe skuvladivššárii.
Máhttá buojkulvissan dav giehttot åhpadiddjáj, skåvllåkuratåvrråj jali skåvllåskihpasujtárij.
Soaitá leahkit buorre muitališgoahtit givssideamis soames ráves olbmui geasa luohtiha, ovdamearkka dihte soapmásii veagas, ja dasto váldit veahki dain muitalit dan soapmásii skuvllas.
Buorre lisj má álgget nuppástime birra giehttot ållessjattugij gesi dårvustalá, buojkulvissan muhtem fuolken, ja de viehkev sijás válldet giehtotjit ietjá ulmutjij skåvlån.
Jus skuvla oažžu diehtit ahte oahppi dovdá iežas givssiduvvon, fertejit sii dakkaviđe váldit čielgasa mii lea dáhpáhuvvan.
Jus skåvllå diedojt oadtju oahppe ietjas dåbddå nuppástuvvam, de hähttuji dalága åtsådit mij la dáhpáduvvam.
Sii fertejit maid dahkat buot ahte dat ii geardduhuvvo.
Hähttuji aj gájkka dahkat vaj ij galga vat dáhpáduvvat.
Ráves olbmuin skuvllas lea geatnegasvuohta geahččat bearrái ahte ii oktat oahppi givssiduvvo dehe uhkiduvvo.
Ållessjattugijn skåvlån li välggogisvuohta åvdåsvásstádusáv válldet vaj ij aktak oahppe nuppástuvá jali nihteduvvá.
Lágas lohká ahte skuvlla vástu lea geahččat bearrái ahte ii giige givssiduvvo.
Lágan la tjáledum, skåvlån la välggogisvuohta åvdåsvásstádusáv válldet vaj ij aktak nuppástuvá.
Buorre jurddahallat jus givssiduvvo:
Jus nuppástuvá, de buorre ájádallat:
Ii leat goassege nu ahte ferte sivahit iežas, jus givssiduvvo.
Ij la goassak nåvti vaj ietjas vihke, jus nuppástuvá.
Leat leahkime lágat mat dadjet ahte ii oaččo givssiduvvot ovdamearkka dihte skuvllas dehe bargobáikkis.
Gávnnuji lága majn li tjáledum, ij oattjo nuppástuvvat buojkulvissan skåvlån jali barggosajen.
Lea maid rihkus jus soamis uhkida soapmása, ovdamearkka dihte uhkida veagal dehe juohká govaid neahtas.
Vierredahko l aj jus nuppev ulmutjav nihttá, buojkulvissan nihttá vahágahttemijn jali nihttá gåvåjt värmmádagán hádjet.
Skuvllat ja bargoaddit leat geatnegaccat geahččalit dahkat nu ahte buohkat dovdet iežaset dorvvolažžan.
Skåvlå ja barggovadde li välggogisá gähttjalit dahkat vaj gájka jasskavuoda dåbddi.
Galgá váldit oktavuođa soames ráves olbmuin geasa luohtiha, ovdamearkka dihte váhnemii dehe soames earái gean dovdá.
Beras aktavuodav válldet ållessjattugijn gesi dårvustallá, buojkulvissan äjgát jali ietjá ulmusj gev dåbddå.
Sáhttá maid váldit oktavuođa skuvlakuratoriin dehe nuoraidvuostáváldimiin vai beassá sárdnut dehe oažžut ráđiid ja doarjaga.
Máhttá aj aktavuodav válldet skåvllåkuratåvråjn jali nuorraduostudagájn ságastittjat ja rádev ja dårjav oadtjot.
Jus skuvla oažžu diehtit ahte oahppi dovdá iežas givssiduvvon leat sii geatnegaccat bearrái geahččat ahte dat ii joatkašuva.
Jus skåvllå diedojt oadtju oahppe l nuppástuvvam, de li välggogisá åvdåsvásstádusáv válldet vaj ij joarke.
Jus ovttaskas givssiduvvo skuvllas iige oaččo veahki iežas skuvllas dalle sáhttá ilmmuhit dan Mánná- ja oahppiovddasteaddjái.
Jus skåvlån nuppástuvvá ja ij viehkev oattjo, de máhttá dav bajedit Mánná – ja oahppeoahttsáj.
Váldde oktavuođa poliissain jus soamis viiduda govaid dus lobehaga.
Aktavuodav válde polijsajn jus soames loabedagi hádjá gåvåjt dujsta.
Dat lea rihkus persovdnadiehtolága vuostá.
Vierredahko l almasjdiehtoláhkaj.
Heajudit dehe givssidit soapmása neahtas lea seamma lágahin go skuvlašiljus, gáhta nalde dehe friddjaáiggedálus.
Duolmmot jali nuppástit soabmásav värmmádagán la sämmi lágadis gå skåvllåsjaljon, gahttunin jali asstoájggedåben.
Áigin Lávra - Bassegohpi geassi
Áigin Lávrra - Bassegåbe giesse
Davvisámegillii
Julevsámegillii
Noaidi Áthoš-Ánde girdá gáranasa hámis ja hástá Áigin Lávrra fárrui.
Áhtosj-Ánndi girddá gárránisá hámen ja hásstá Áigin Lávrav maŋen.
Olles leavttuin girdiba Muohtagáissáid badjel ja čuovvuba Ceakkoleagi merragáddái.
Såj háledibá goasstejiegŋa tjáhkáj badjel, ja vákkev tjuovvoba mearragáddáj dálusj sáme beassesadjáj.
Bassegohpi geassi lea mánáid- ja nuoraid- romána mas beasat čuovvut Áigin Lávrra neahkameahttun mátkki gelddolaš ja erenoamaš dáhpáhusaide dološ bassi báikkis.
Bassegåbe giesse le romádna mánájda ja nuorajda, Áigin Lávrav oattjo tjuovvot åvdulasj mannuj dålusj sáme bassebájkkáj ja geldulasj ja sierra dáhpádusáj.
Girji lea Torkel Rasmussen vuosttas mánáid- ja nuoraidromána.
Girje tjálle le Torkel Rasmussena vuostasj romádna mánájda ja nuorajda.
Ovdalis lea son álmmuhan guokte mánáid girjji.
Åvdebut le sån guokta mánájgirje tjállám.
Romána maiddai sáhtát guldalit jietnagirjjis.
Románav aj máhtá jiednagirjes gulldalit.