pere/sami_parallel huggingface dataset:
2) SEARVEGODDEOVTTASTUS Dávjá barget máŋga searvegotti ovttas ruhta- ja hálddašanáššiin.
Moadda tjoaggulvisá álu aktijbarggi ekonomalattjat ja tjuottjodime hárráj girkkoaktisasjvuodan.
Ruoŧa girku lea juhkojuvvon golbmanuppilohkái bismágoddái.
3) STIFTAFÁBMODUVVAMA Svieriga girkko le juogedum lågenangålmmå stifftaj.
4) GIRKOČOAHKKIN Girkočoahkkin lea Ruoŧa girku alimis mearrideaddji orgána 251 áirasiin.
4) GIRKKOTJÅHKANIBME Girkkotjåhkanibme le Svieriga girkko alemus mierredimorgána gånnå li 251 sebrulattja.
SEARVEGODDI II LEAT MIELDE
BÁJKÁLASJ MIERRE GÅ
BÁIKKÁLAŠ DÁSSI GO SEARVEGODDI LEA MIELDE
TJOAGGULVIS IJ SEBRA
Ránes ruođut = orgánat maid mii válljet girkoválggain.
BÁJKÁLASJ MIERRE GÅ TJOAGGULVIS SÄBRRÁ
Njuolggoválggain válljejuvvon girkoráđđi lea sihke mearrideaddji ja doaibmaheaddji orgána.
Njuolggaválljidum girkkoráde le mierredim- ja dåjmadimorgána.
VÁLGABEAIVVIS ČAKČAMÁNU 18. BEAIVVI
Jienastimkårtån vuojná makkir válljimlanján máhtá jienastit ja makkir rabásájge li.
Jienastangoarttas čuožžu man válgalanjas don sáhtát jienastit ja rahpanáiggit.
SIERRALÁGÁSJ JIENASTIMSAJIJN
OVDAL VÁLGABEAIVVI
DÅJMADAGÁ ÅLLES RIJKAN
Sáhttet maiddái gávdnot sierra jietnavuostáiváldinbáikkit mat leat rahpasat ovddalgihtiijienasteami várás.
Máhtti aj gávnnut sierralágásj jienastimsaje ma li rahppot válljimbiejve åvddål.
muhto lea vuosttažettiin oaivvilduvvon daidda geat leat áigun jienastit válgalanjas muhto leat eastašuvvan válgabeaivvis. ”
Sáttakjienastibme le brevvajienastime sjimuk, valla le åvdemusát alternatijvvan sunji gut le ájggum válljimlanján jienastit valla válljimbiejven ij buvte. ”
Dat mearkkaša ahte don bijat ruossa dan evttohasa ovdii nominerenjoavkku listtus maid eanemusat háliidat galgá beassat sisa.
Gávna aj listajt bielen www.svenskakyrkan.se.
Jus leat láhppan jienastangoartta dehe jus das leat boasttu dieđut, váldde aktavuođa Girkostivrrain, Svenska Kyrkan, 751 70 Uppsala, 018-16 96 00 (Diehtojuohkinbálvalus) dehe diŋgo ođđa goartta ruovttusiiddu bakte; www.svenskakyrkan.se son gii ii leat ožžon jienastangoartta muhto oaivvilda ahte sus lea njuolggus jienastit galgá maiddái váldit aktavuođa Girkostivrrain.
Jus dån le jienastimkårtåv láhppám, jali jus danna le juoga boasstot, de dån máhtá sáhkadit girkkostivrajn, Kyrkostyrelsen, Svenska kyrkan, 751 70 Uppsala, 018-16 96 00 (Informationsservice), jali ådåsav rávvit bielen www.svenskakyrkan.se. Gut ij le jienastimkårtåv oadtjum, ja adná sujna le jienastimriektá galggá aj girkkostivrajn sáhkadit dan birra.
Ii leat hoahppu.
Ij la råhtto.
Go soamis jápmá de leat oameolbmot dávjá suorganan.
Lagámussan álu l suorgganam gå jábmem la dáhpádum.
Olmmoš háliida dahkat juoidá ovttatmanu.
Sihtá dalága juojddá dahkat.
Dehe ii sáhte dahkat maidege.
Jali fámoduvvá.
Vuođđoráđđi lea vuordde plánemiin.
Aktisasj bagádus la vuorddet plánimijn.
Čielgamii lea áigi.
Gávnnu ájgge dádjadittjat.
Rupmaša bearráigehččet eanas dáhpáhusain buohcceviessu, dikšunviessu dehe, lihkohisvuohta oktavuođas, poliisa.
Rubmahav ienemusát skihpadåhpe, dievnastusdåhpe jali, fällamin, polijssa hállduj válldá.
Sii fuolahit das ahte rumaš dolvojuvvo rumašvissui seammás go ii leat dárbu vuos mearridit gisttu oastima birra.
Dåjmadi vaj rumáj la doalvodum jábbmegijhuodnahij vani dárbaha dán mutto mierredit gisto oasstema birra.
Oameolbmot sáhttet baicca ráfis válbmet hávdádusa.
Máhttá ráfen plánit hávddádusáv.
Lea dehálaš beassat dahkat dearvvuođaid, earenomážit eallima loahpas - jápmimis.
Ájnas la hivástahttet, sierraláhkáj viessoma maŋemus hivástahttemin – jábmemin.
Dalle sáhttet dábit ja symbolat hávdádusa oktavuođas leat jeđđehussan ja dorvun váttis ja hearkkes earráneamis.
Dalloj máhtti dábe ja symbola hávddádusá måhken jaskadussan ja doarjjan årrot låsså ja surgulasj hivástahttemin.
Vuosttaš lávki Ovdalaš áiggis olbmot vulge njuolga báhpa lusa go soamis jámii.
Vuostasj dahko Åvdebut agev mannin njuolgga härrá lusi gå soames jámij.
Dán áiggi galgá almmuhit jápmima báikkálaš vearroeiseváldái.
Dálla diedet jábmemav bájkálasj värrofábmudahkaj.
Dat sáhttá leat buorre vuosttaš lávki jos háliida álggahit proseassa.
Jus sihtá prosessav álgadit de l buorre vuostasj dahko.
Dat čállet hávdádan- ja kremerenduođaštusa mii gáibiduvvo hávdádusa várás.
Tjáledi hávddádim- ja kremerimaduodastusáv mij la rávkadum hávddádussaj.
Vearroeiseváldis oažžu maid eará dokumeanttaid dego registeroasi (mii dárbbahuvvo báŋkooktavuođain), jápminduođaštusa ja sohkaiskkadeami (dárbbahuvvo maŋŋelis beassečilgehusas).
Värrofábmudagás oadtju aj ietjá ássjetjállagijt nåv gåk registaroasev (dárbulasj báŋŋkaaktavuodaj), jábmemduodastusáv ja berajguoradallamav (dárbulasj maŋebut jábbmegaoabmetjállagij).
Váldde oktavuođa searvegottiin Buoremus lea jos oameolbmot ieža váldet oktavuođa searvegottiin ja dainna báhpain gean háliidit čađahit hávdádusa.
Aktavuodav válldet tjoaggulvisájn Buoremus la jus lagámusá ietja aktavuodav válldi tjoaggulvisájn ja dajna härrájn majt sihti galggá hávddádit.
Dalle sáhttet várret beaivemeari hávdádusipmilbálválussii ovttas ja sogat dihtet álggu rájis ahte ožžot dan báhpa gean háliidit.
Máhttá de aktan diŋŋgot biejvev hávddádusjubmeldievnnuj ja lagámusá álgos diehti sij oadtju dav härráv majt sihti.
Báhpa ja áiggi hávdádusipmilbálvalussii ii dárbbaš várret hávdádusdoaimmahaga bakte.
Ij la dárbbo diŋŋgot härráv ja ájgev hávddádus- jubmeldievnnuj hávddádusdåjmadagá baktu.
Ságastallan báhpain dehe diakonain Jápmima ektui mii leat lunddolaččat eahpesihkkarat ja balus.
Ságastibme härrájn jali diakonajn Jábmema åvdån la luondulasj mij guoktáladdap ja ballap.
Go moraš ja jápmin duostu min de dat dovdu sihke gorudii ja sillui.
Gå suorgos ja jábmemis dejvadallap de ietjájduvvap goappátjagá rubmahij ja sielluj.
Muhtimin moraš sáhttá dovdut ila lossadin guoddit akto.
Muhttijn suorggo dåbddu ilá låssåt aktu guoddet.
Báhpat ja diakonat leat hárjánan gávnnadit olbmuiguin mat leat váttis diliin ja sis lea jávohisvuođabággu.
Härrá ja diakona li hárjjánam ulmutjit duosstot vájves vidjurijn ja siján la sjávovälggogisvuohta.
Váldde oktavuođa iežat báikkálaš searvegottiin.
Aktavuodav vállde ietjat bájkálasj tjoaggulvisájn.
Ii leat daddjon movt galgá moraštit – buohkat dahket nu movt sidjiide heive ii ge oktage vuohki leat buorit dehe heajut go muhtin eará vuohki.
Ij gávnnu duolla vuohke surggahit – gájka surggahip iehtjama milta ja nubbe ij la buorep jali nievrep nuppet vuoges.
Mii fertet ipmirdit ja dohkkehit ahte mii hálddašit morraša iešguhtemet ládje.
Dárbahip dádjadit ja guorrasit mijá suorgov dåmadip umassláhkáj.
Dat sáhttá leat vuollánemiin ja suruin dan badjel mii ii goasge daddjon dehe dahkkon, juobe suhtuin go leat guđđojuvvon.
Máhttá almmusit gávkasvuoda hámen ja dármedisvuohta dan birra mij ij lim goassak javladum jali dagádum, márjju moarre gå l guodedum.
Sáhttit maid dovdat geahppáneami jos dat gii lea jápmán lei guhka skibas ja jápmin šattai dego bestojupmin sutnje.
Máhttep aj dåbddåt gähppánimev, jus jábbmek lij mälggadav skihpam ja jábmem boahtá tjoavddalibmen.
Riikkaidgaskasaš bargu - Svenska kyrkan - Om oss
Rijkajgasskasasj barggo - Svenska kyrkan - Om oss
Riikkaidgaskasaš bargu
Rijkajgasskasasj barggo
Jođánis roassoveahkki, guhkálaš ovdáneapmi, rahčamuš vuoiggalašvuođa ovdii ja eanet go čuohtejahkásaš ovttasbargu girkuiguin Afrihkás ja Asias.
Råhtos håhkkånimviehkke, guhkaájggásasj åvddånibme, oajbbom rievtesvuohtaj ja ienep gå tjuohtejahkasasj aktijbarggo girkkoj Afrikin ja Asian.
Ná sáhttá čilget Ruoŧa girku riikkaidgaskasaš barggu Olles máilbmi.
Vuohke l buojkodit Jårbbå väráldav, Svieriga girkko rijkajgasskasasj barggo.
Lea oassi riikkaidgaskasaš barggus go geafes nissonolmmoš oažžu ovttasvástádusa luoikat ruđa ja buoridit veagas eallima.
Gå häjos nissunij vatteduvvá åskeldimev loaddnut ja buoredit viessomav suv fuolkkáj de l rijkajgasskasasj bargos oasse.
Seammá lea go hiv ’ ain njommon olbmo dehe aids-skihpasa fuolain váldet vuostá eai ge hilggo su.
Sämmi l gå hiv-dähppom jali aidsskihppe duostodovvá huvsos sadjá gå rájadallat.
Dehe go olbmot ságastallet soabadeami birra dan sadjái go guoddit vaši, ja riiddut molsašuvvet verddevuohtan.
Jali gå ulmutja ságasti såbadusá birra sadjáj gå nubbe nuppep vasjijn duosstot, ja rijddo ráddnasemasvuodas målsuduvvá.
Olles máilbmi, Ruoŧa girku riikkaidgaskasaš bargu, lea badjel čuođi jagi ovttasbargu girkuiguin Afrihkás ja Asias.
Jårbbå värált, Svieriga girkko rijkajgasskasasj barggo l aktijbarggam girkkoj Afrikin ja Asian badjel tjuohte jage.
Odne bargá ollesmáilmmi viidosaš risttalaš aktavuohta oaččuhit vuoiggalaš máilmmi mas ii leat nealgi, geafivuohta ii ge vealaheapmi.
Uddni bargaduvvá väráldij rievtesvuodajn váni nielge, häjosvuoda ja duolmmoma dagi väráltvijdes ristagis aktisasjvuodan.
ACT-aktavuohta gávdno olles máilmmis.
ATC-allianssa gávnnu birra värálda.
Juohke sajis barget olbmot eallimeaset váikkuhemiin ja rievdademiin.
Juohkka sajen ulmutja barggi vájkudittjat ja buoredittjat sijá viessomav.
Skeaŋkkat ovttaskas olbmuin leat dehálaččat Dán bargui gullo oaččuhit biepmu ja čázi juohkehažžii, báikegoddeovdáneami, teologalaš oahpu, mikroloanaid ja seastima ja maid soabadeami ja aktavuođa oskkuid gaskkas.
Vatta aktugattjasj li ájnnasa Dán bargon la barggo biebbmuj ja tjáhtjáj gájkajda, lánndadáfoåvddånibme, teologalasj åhpadus, mikrolåna ja spárram ja såbadus ja jáhkkudakságastallam.
Dasa gullo maid rahčat vuoiggalašvuođa ovdii, omd vuoiggalaš gávppašeami, roassodoaimmaid, olmmošlaš vuoigatvuođaid ja nissonjođiheami.
Valla aj oajbbom rievtesvuohtaj, buojkulvissan rievtes oasestibme, håhkkånimdago, ulmutjij riektá ja nissunlasj lájddijibme.
Stuorit oassi barggus ruhtaduvvo ruđaiguin mat čoggojuvvojit Ruoŧas.
Barggo biednigahteduvvá ienemusát biednigijs ma tjoahkkeduvvi Svierigin.
Skeaŋkkat searvegottiin, ovttaskas addiin ja servviin bisuhit buori muddui barggu vuoiggaleappot máilmmi ovdii.
Vatta tjoaggulvisájs, aktugasj vaddijs ja siebrijs doarjju bargos ednagav väráldij ienep rievtesvuohtajn.
Sida ja EO juolludeamit leat iežá dehálaš sisaboađut.
Biednikdoarjja Sidas ja EUas la ietjá ájnas sisboahto.
Ruoŧa girku searvegottit leat vuođđun riikkaidgaskasaš bargui.
Svieriga girkko tjoaggulvisá li vuodo rijkajgasskasasj bargon.
Dat juhket dieđuid, oahpahit ja čogget ruđaid, omd kolleavttaiguin, báikkálaš márkaniiguin ja doaluiguin gávpogiin.
Diededi, åhpadi ja tjoaggi biednignijt, buojkulvissan kollektaj, basaraj ja dåjmaj baktu stádan.
Vearrivuođat fertejit jávkat Doarjja lea dehálaš, muhto dat ii čoavdde visot váttisvuođaid.
Vierrevuoda hähttuji gádoduvvat Viehkke l ájnas, valla ij tjoavde gájkka gassjelisvuodajt.
Vearrivuođat mat bissehit olbmuid eallit árvvolaččat fertejit jávkat.
Vierrevuoda ma ulmutjijt duosstu viessot árvvogisláhkáj hähttuji gádoduvvat.
Seammás go visot olbmot gálget sáhttit birget dál, de fertejit máilmmi luonddoriggodagat bistit boahtte buolvvaide.
Avtabále gå gájka galggi máhttet ietjasa biebbmat dálla, de hähttuji ednama luohko bissot boahtte buolvajda.
Olles máilbmi, Ruoŧa girku doarju báikkálaš girkuid ja organisašuvnnaid Europas, Afrihkás, Asias, Latin-Amerihkás ja Gaskanuorttas ovttasbargguin riikkaidgaskasaš girkolaš fierpmádagain.
Jårbbå värált, Svieriga girkko dårjav vaddá bájkálasj girkkojda ja organisasjåvnåjda Europan, Afrikin, Asian, Latijnnaamerikin, ja Mellan Östernin aktijbargo baktu rijkajgasskasasj girkkolasj värmmádagájn.
Dat lea beaktilis bargovuohki oažžut bistevaš rievdadusa.
Anedahkes vuohke l barggat bissolis buoredibmáj.
Girkočállingottis Uppsalas planejit ruhtačoaggimiid, álbmotskuvlejumiid ja váikkuhanbargguid.
Girkkokansliddjan Uppsálan plániduvá tjoaggem, álmmukåhpadus ja vájkudimbarggo.
Doppe mearridit makkár prošeavttaid máilmmis Ruoŧa girku riikkaidgaskasaš bargu Olles máilbmi galgá doarjut ruđalaččat dehe barggu bakte.
Danna mierreduvvá makkir prosjevta umasslágásj sajijn väráldin ma galggi doarjjoduvvat ekonomalattjat jali persåvnålattjat Jårbbå väráldis, Svieriga girkko rijkajgasskasasj barggo.
Vihaheapmi
Fiesstim
Heajat leat feasta.
Jugálvis la vuollo.
Muitun olles eallimii.
Mujtto viessomij.
Ii fal beare sudnuide geat náitaleaba muhto maid sogaide ja olbmáide.
Ij ber gejda vállduji valla aj berrahijda ja venagijda.
Girkolaš vihaheapmi lea symbolalaš ipmilbálvalus.
Girkkolasj fiesstim la jubmeldievnno manna li symbolajs vallje.
Ipmila ja visot vihtaniid ovddas moai lohpidetne goabbat guoibmáseame dikšut ráhkisvuođa ja doarjut goabbat guoibmáseame olles eallima.
Jubmela ja gájkka vihtanij åvdån loabedip nubbe nuppev gieresvuodav huksat ja nubbe nuppe bielen tjuodtjot viessomav tjadá.
Moai rohkadalle Ipmila buressivdnádit munno náittoslihtu ja veahkehit daiguin váttisvuođaiguin maid bohtet munno eallimis.
Råhkålip Jubmelav buorissjivnnjedit mijá gállasjvuodav ja viehkedit mijáv vájvij tjadá majt duosstop viessomin.
Gávdnojit buorit vejolašvuođat hábmet persovnnalaš ipmilbálvalusa vihaheapmái.
Máhttelis la persåvnålattjat hábbmit fiesstimjubeldievnov.
Muhtin headjabárat háliidit čállit iežaset lohpádusaid, lávlut lávlaga nubbi nubbái dehe dahkat juoidá maid nu persovnnalažžan.
Muhtem gállasjguojmmepára sihti tjállet ietjasa jáhtojt, lavllot lávllagav nubbe nubbáj jali dahkat ietjádav persåvnålattjat.
Vuođđun lea ahte ipmilbálvalus galgá čađahuvvot iluin ja giitevašvuođain eallima ja ráhkisvuođa skeaŋkka ovddas headjabárrii ja gussiide.
Vuodo l vaj galggá årrot jubmeldievnno ávon ja gijttogisvuodan viessoma ja gieresvuoda vaddagis goappátjagá gállasjguojmmepárraj ja guossijda.
Vihahanságastallan Ovdal girkolaš vihaheami lea álut vihahanságastallan gos báhppa ja headjabárra plánejit vihaheami.
Fiesstimságastallam Girkkolasj fiesstima åvddål la agev fiesstimságastallam manna härrá ja gállasjguojmmepárra hábbmiji fiesstimav.
Makkár teavsttaid galgá válljet, makkárat galget lohpádusat leat, gii dahká maid ja goas ?
Makkir tevstajt galggá válljit, makkir jáhto galggi årrot, gut dahka majt ja goassa ?
Dábálaččat báhppa láve maid jearrat headjabáras movt ja goas soai oahpásnuvaiga, masa soai earenomážit liikuiga goabbat guoimmisteaskka, maid soai láveba dahkat ovttas.
Ienemusát härrá gatjádallá gállasjguojmmepáras gåktu ja goassa gávnadijga, masi ienemusát lijkkuba nubbe nuppen, majt ienemusát aktan dahkaba.
Hoahpuid siste dát sáhttá šaddat vuogas boddu headjabárrii go beassába guođđit plánema oanehažžii ja jurddašit eanet juste dan birra manin náitaleaba jur gaskaneaskka.
Tjuottjes gállasjguojmmepárraj dávk lisj vuojŋadahka gå bessaba hábbmimis oanegav ja tjalmostahtteba manen ajtu vállduba jur nubbe nuppijn.
Báhppii dát lea buorre vuohki oahpásnuvvat buorebut olbmuiguin ja nu oažžu buori vuođu vihahansárdnái.
Härráj la vuohke sunnujn buorebut dåbdijdit ja l buorre vuodo fiesstimhållaj.
Ságastallan sáhttá leat girkus dehe ruovttus headjabára luhtte.
Ságastallam máhttá årrot juogo de girkkon jali hejman gállasjguojmmepára lunna.
Jos lea headjabára luhtte, de láve dábálaččat dollot liige čoahkkin girkus vai besset ságastallat seremoniija birra báikki nalde.
Jus ságastallam la hejman de álu ásaduvvá duodde gávnadibme girkkon hárjjidalátjit seremoniddjav sajen.
Ruoŧas mii báinnáhallat earenomážit amerihkálaš kultuvrrain.
Umasslágásj árbbedábe Svierigin vájkuduvvap iehtjádij siegen amerijkalasj kultuvras.
Dát vuhtto maid máŋggaid headjabáraid gáibádusain heajaid birra.
Dat vuojnnu aj moatten gállasjguojmmepáraj sávadusán ietjasa jugálvisá birra.
Dábálaš jearaldat lea sáhttá go moarsi diktit áhčis láidet su áltárii.
Dábálasj gatjálvis la jus bruvrrá galggá lájddiduvvat áhtjes álltárij.
Ii mihkkege Ruoŧa girkus gieldde dán vieru, muhto ábuha jurddahit makkár mearkkašupmi dán dagus lea.
Ij gávnnu mige Svieriga girkkon mij dav dábev buorggu, valla árvulasj la ájádallat symbolijka birra dagon.
Álggu rájis dát vierru boahtá dan áiggis go nissonolbmuin ii lean mearridanváldi ja ovddasvástádus nissonolbmos ná guđđojuvvui áhčis boadnjái.
Álgon la gå åvdåsvásstadus nissunis vatteduvvá áhtjes ålmmåj ja l dat ájges gå nissuna ällim mindiga.
Muhtin báhpat sáhttet dan dihte gieldit ahte moarsi láidejuvvo áhčistis áltárii.
Muhtem härrá máhtti dat oares vuornnot bruvrrá áhtjes álltárij lájddiduvvá.
Ruoŧas lea árbevierrun ahte náittosbárra vázzá áltárii ovttas, dego mearkan das ahte nissonolmmoš ieš vállje dievdoolbmo ja dievdoolmmoš ieš vállje nissonolbmo ja ahte soai eaktodáhtolaččat ja dásseárvvolaččat vázziba vihaheapmái.
Svierigin la árbbedáhpe gállasjguojmmepárra vádtseba aktan álltárij, symbollan gå nissun iesj vállji ietjas ålmmåv ja ålmmå iesj vállji ietjas nissunav ja såj iesmujtolis ja buohtaárvulattjat vádtseba fiesstimij.
Ipmilbálvalus lea rabas buohkaide - Svenska kyrkan - Om oss
Jubmeldievnno rabás gájkajda - Svenska kyrkan - Om oss
Ipmilbálvalus lea rabas buohkaide
Jubmeldievnno rabás gájkajda
Ipmilbálvalusat dollojuvvojit juohke sotnabeaivvi Ruoŧa girku searvegottiin, ja dávjá iežá beivviid maid.
Jubmeldievno basoduvvi juohkka ájllega Svieriga girkko tjoaggulvisájn, ja álu ietjá biejvijt aj.
Ipmilbálvalus lea álo rabas buohkaide.
Jubmeldievnno l agev rabás gájkajda.
Álggu rájis risttalaččat leat čoahkkanan ipmilbálvalusaide.
Álgo rájes ristagisá tjåhkanin jubmeldievnnuj.
Álggus han eai lean nu olus.
Álgos ällim nåv moaddása.
Muhtin báikkiin oaguhuvvoje iežaset oskku dihte.
Muhtem sajijn lidjin doalvodum sijá jáhko diehti.
Lei dárbu oaidnalit ja guldalit muitalusaid Jesusa birra, gullat maid Jesusa eallin ja jápmin ja bajásčuožžileapmi mearkkašii.
Dárbbo lij gávnadit ja gulldalit giehtojt Jesusa birra, gullat tjielggimijt Jesusa viessoma ja jábmema ja bajástjuodtjelime birra.
Ipmilbálvalusa hámi árbejedje muhtin muddui iežaset ovdalaš judalaš oskkus.
Jubmeldievno hámev árbbijin muhtem mudduj sijá oabme juvdálasj jáhkos.
Teakstalohkan lei oahpis dáhpi synagogas.
Täkstalåhkåma oasev dåbbdin synagogas.
Mállásat leat dehálaččat Juo árrat risttalaš historjjás šadde mállásat dehálaš oassin aktavuođas.
Máles la ájnas Juo álgon ristagis histåvrån máles sjattaj ájnas oasse aktisasjvuodan.
Dat ledje ráhkisvuođamállásat go juhke biepmu nuppiiguin.
Gieresvuohtamáles lij gå biebmov juogadin.
Mállásat ovdánedje fargga dáhpin mas muittašedje máhttájeddjiid maŋimus mállásiid Jesusiin.
Máles åvdeduváj ruvva dahkuj gå mujttin åhpadisålmmåj maŋemus bårrusav aktan Jesusijn.
Geahččaledje dulkot maid Jesusa jápmin ja bajásčuožžileapmi mearkkašii.
Gähttjalin sisanádusáv tjielggit gå Jesus lij jábmám ja bajástjuodtjelam.
Dát mállásat, Hearrá eahkedismállásat, en ávvuduvvojit juohke risttalaš girkus oalle dávjá.
Dat máles, skallo, basoduvvá vilá gájkka ristagis girkkojn dájvvalakkoj..
Risttalaš ipmilbálvalus Risttalaš ipmilbálvalus sáhttá dahkot máŋgga ládje muhto meastta álo leat ávvudanlávllut Ipmilii, teakstalohkan biibbalis ja rohkadallan mielde.
Ristagis jubmeldievnno Ristalasj jubeldievnno máhttá dágáduvvat moatteláhkáj valla vargga agev la hieveduslávllom Jubmelij, täkstalåhkåm rámádis ja råhkålvis.
Ipmilbálvalus juohke searvegottis Ruoŧa girku searvegottiin dollet ipmilbálvalusaid unnimusat juohke sotnabeaivvi.
Jubmeldievnno gájkka tjoaggulvisájn Svieriga girkko tjoaggulvisájn basoduvvi jubmeldievnno edasik juohkka ájllega.
Muhto dávjá leat maid ipmilbálvalusat iežá vahkkobeivviid.
Valla álu li jubmeldievno aj ietjá biejvijn vahkon.
Girku vahkkosaš ipmilbálvaluslogahallamiin gávnnat dieđuid makkár ipmilbálvalusat dollojuvvojit girkus du orronsaji lahka.
Vahko sárnneskåvvåsin gávna makkir jubmeldievno basoduvvi girkkon årromsaje lahkusin.
Dávjá dat álmmuhuvvojit báikkálaš aviissain muhto olu searvegottiid gávnnat maid interneahtas.
Álmmoduvvi álu muhtem bájkálasjtidnigin valla moadda tjoaggulvisájt gávna aj webban.
Rabas buohkaide Buohkat leat bures boahtin searvat: nuorat ja boarrásat, oskkolaččat ja dat geat eai oskku.
Rabás gájkajda Gájka duostoduvvi säbrrat: nuora ja vuorrasa, jáhkkogisá ja gudi e jáhke.
Ipmilbálvalusas oaččut veahki ipmirdit eallimat ja gávnnadit Ipmiliin.
Jubmeldievnon vatteduvvá viehkke tjielggit mijá viessomijt ja Jubmelijn gávnadit.
Muhto ipmilbálvalus lea maid mearka ja duođaštus girku oskkus ja lagasvuođas servvodahkii.
Valla jubmeldievnno l aj märkka ja duodastus girkko jáhko ja säbrrama birra sebrudagán.
Sáhttá leat amas jos ii leat oahpásnuvvan dasa.
Gesi l ådås dávk dåbddusj vehik amás.
Giella sáhttá leat allaáigásaš ja soitet dadjat ja dahkat dakkáriid maid mearkkašupmi lea váttis ipmirdit.
Giella márjju l duodalasj ja javladuvvi ja dagáduvvi márjju dago majs la vájvve dádjadit sisanádusáv.
Sotnabeaivvi váldoipmilbálvalusa vuogi gávnnat Sálbmagirjji loahpas.
Ájllega oajvvejubmeldievno årnigav gávna Sálmmagirje maŋŋegietjen.
Sáhtát álo maid jearrat.
Máhtá aj agev gatjádit.
Bures boahtin !
Buorisboahtem !
Sámit Ruoŧa girkus - Svenska kyrkan - Om oss
Sámevuohta Svieriga girkkon - Svenska kyrkan - Om oss
Sámit Ruoŧa girkus
Sámevuohta Svieriga girkkon
Juohke searvegoddi Ruoŧa girkus almmuha iežas searvegoddebagadusas got sii barget omd. sámegillii.
Juohkka tjoaggulvis Svieriga girkkon vaddá tjoaggulvisbagádusánis ietjá ássjij lassen diedov sámegiela bargos birra.
Máŋga jagi lea juo leamaš jođus dehálaš bargu ovddidit girku barggu sámegielaid ektui ja sámiid fátmmastit girku oskkus ja eallimis.
Le juo moadda jage årrum ájnas åvddånimdoajmma girkko sámegiela bargo hárráj, mij sámevuodav laset girkko jáhkkuj ja iellemij.
Sámiin leat earenoamáš ja mávssolaš vásáhusat mat leat dehálaččat juogadit girku barggus ja teologiijas, maiddái servodagas muđui.
Sámijn li sierralágásj, árvulasj dåbdijdusá, majt girkkodåjman ja teologidjan, ja vil sebrudagán ietján aj, fálli.
Sámegielat gullet girku gielaide, muhto geavaheapmi girkomeanuin ja eará doaimmain ferte ovddiduvvot.
Sáme giela gulluji girkko ietjá gielajda, valla dajt ávkkim jubmeldievnon ja ietjá dåjmajn viertti åvdeduvvat.
Sámiid ja Ruoŧa girku gaskavuođas lea guhkes historjá – geaidnu risttalaš jáhkkui servodatlaš ja girkolaš duolbmama bakte otná girkui mii háliida bargguidis bakte oassálastit vai sámit ožžot saji ja sámekultuvra ja sámegielat oidnojit ja geavahuvvojit.
Sámij ja Svieriga girkko gasskavuodan le guhka histåvrrå – dålutjij ietjájduvvama rájes ristalasj jáhko rádjáj ja sebrudaga ja girkko duolmmoma baktu udnásj girkko rádjáj, man sidot dálla le sámijt tjuodtjeldahttet vaj sáme kultuvrra ja sámij giela vuojnnusij båhti ja adnuj båhti.
Doallat sámegielat girkomeanuid Ruoŧa girkus sámit dollet girkomeanuid iežaset sámegillii ja čalmmustahttet vásáhusaid unnitloguálbmotjoavkun ja álgoálbmogin.
Svieriga girkkon li sámijn jubmeldievno sámegiellaj majn dåbdijdusájdisá vuosedi gåktus le unneplåhkon ja álggoálmmugin årrot.
Ovdamearkka dihte girkomeanuin, doaibmaplánemiin ja mearrádusain buktet sámit ovdan dan mii lea dehálaš sámi kultuvrras ja eallinipmárdusas, ja nu oassálastet cegget girku mii duvdá vuoigatvuohta ja lea vuoiggalaš.
Åvddåmerka diehti jubmeldievnojn, doajmmaplánimijn ja mierredimijn sáme vaddi ájnas diedov sámekultuvra ja iellemdádjadusá birra ja duvddi dajna dan girkko tsieggimav mij le riektá ja rievtesferdukvuoda åvdåstiddjen.
Girku bargu sámiid gaskkas ja sámegillii fuolahuvvo sierra organisašuvnnas.
Girkko bargguj sámij ja sámegielaj buorren gávnnu sierra organisasjåvnnå.
Ruoŧa girku Sámi ráđđi vuođđuduvvui 1996 ja lea njuolga Girkostivrra vuollásaš.
Sáme Ráde Svieriga girkkon vuododuváj 1996 ja le njuolgga Girkkostivra vuollásattjan.
Ráđi oaiveulbmil lea doarjut sámi identitehta, kultuvrra ja oassálastima girkus ja servodagas.
Ráde oajvveulmme le sáme identitehtav, kultuvrav ja oassálasstemav doarjodit girkkon ja sebrudagán.
Ráđđi doaibmá nášuvnnalaš dásis.
Ráde doajmmá rijkalattjat.
Jorgaleamit dehálaš oassi barggus Sámegiella, visot suopmanat, lea identitehta ja kultuvrra guoddi.
Sáme giella, umass varietehtajis, le identitehta ja kultuvra guodden.
Danin lea biibaljorgaleapmi sámegielaide dehálaš oassi Sámi ráđi doaimmas, maiddái sálmmaid ja girkolaš girjjiid jorgaleapmi jnv..
Danen li rámáttevstaj jårggålibme sámegiellaj sáme ráde dahkamusá ájnas oasse, sálmaj ja girkkolasj girjij jårggålimij lassen.
Dál lea Ruoŧa-Norgga ovttasbargu jođus jorgalit biibalteavsttaid oarjánsámegillii, teavsttat mat dávjá geavahuvvojit iešguđet girkomeanuin.
Dálla jårggåluvvi, Vuona-svierik aktisasjbargon, rámáttevsta oarjjelsámegiellaj, ma sierralágásj jubmeldievnojn aneduvvi.
Davvisámegielsálbmagirjji jorgaleapmi ja sálmmaid čohkken lea maid jođus.
Sálmaj jårggålim- ja tjoahkkimbarggo nuorttasámegiela sálmmagirjjáj le aj ájggeguovddelis doajmma.
Sámi ráđis lea maid iežá dehálaš doaimmat nugo fuolahit ahte eanet diehtu sámiid ja Sámi birra almmuhuvvo ja bargat vai sámiin leat ovddasteaddjit girku mearridanorgánain riikka dásis, bismá- ja searvegottiin.
Ietjá ájnas dåjma sámerádáj le åvdedit lasedum diedojt sámij ja Sáme, sámeednama, birra ja barggat sáme åvdåstibmáj girkko mierredimorgánajn rijkan, stiftajn ja tjoaggulvisájn.
Bargojoavkkut bismágottiin Julevu, Härnösanda ja Stockholma bismágottiin leat bargojoavkkut girku sámi doaimmaide.
Julevu, Härnösanda ja Stockholma stiftajn barggojuohkusa gávnnuji girkko sámebargguj.
Maiddái Västeråsa ja Göteborga bismágottiin lea sámi girkoeallin áigeguovdil.
Västeråsa ja Göteborga stiftaj ássjelistajn le aj sáme girkkoiellem maŋen.
Bismá- ja searvegottit sáhttet addit eanet dieđuid sámi bargguid birra.
Stifta ja tjoaggulvisá máhtti diedov vaddet sáme bargo birra.
Našovnnalaš oskkuoahpahusplána, Ipmil addá – Mii juogadit, guoská buot gásttašuvvon mánáide ja nuoraide Norgga girkus, maiddái sámi.
Nasjonálalasj jáhkkoåhpaduspládna, Jubmel vaddá – Mij juogadip, guosská gájka gástaduvvam mánájda ja nuorajda Vuona girkkon, aj sáme mánájda ja nuorajda.
Ipmil addá – mii juogadit plánas leat olu sajiin čujuhan ovddasvástádussii áimmahuššat sámi oaidninbeliid oskkuoahpahusas.
Jubmel vaddá – Mij juogadip vuoset moatten sajen åvdåsvásstádussaj bærrájgåhtset sáme vuojnojt jáhkkoåhpadusán.
Sámi oskkuoahpahusplána addá veahki mearridit dasa sisdoalu, dat lea sihke reaidu ja lassi ulbmildokumenta.
Sáme jáhkkoåhpaduspládna dán åvdåsvásstádusá sisanov snivábut tjielggi, dat le sihke vædtsak ja lasse ulmmedokumænnta.
SÁMI OSKKUOAHPAHUSPLÁNA
SÁME JÁHKKOÅHPADUSPLÁDNA
NORGGA GIRKU
Sáme girkkoráde
Lassiplána Ipmil addá- Mii juogadit plánii, Norgga girku oskkuoahpahusplána
Lasse pládnaj Jubmel vaddá – Mij juogadip, jáhkkoåhpaduspládna Vuona girkkon
Sámi oskkuoahpahusa ulbmil lea ráhkadit systemáhtalaš ja oktilaš oskkuoahpahusa mii boktá ja nanne kristtalaš oskku, oahpaha sámi mánáid ja nuoraid dovdat golmmaoktalaš Ipmila, addá veahki dulkot eallima ja eallimis birget ja doalahit iežaset sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja hástala sin beroštit ja oasálastit girkus ja servodateallimis.
Sáme jáhkkoåhpadusá ulmme le viehkev vaddet systemáhtalasj ja avtatraják jáhkkoåhpadussaj mij båktå ja nanni risstalasj jáhkov, åhpat gålmaktes Jubmelav dåbdåt, viehket sáme mánájt ja nuorajt iellemav dålkkut ja iellemin rijbbat nav vaj sijá sáme gulluvasjvuohta ja identitehta bisoduvvá, ja mij hasot sijáv berustit ja oassálasstet girkko- ja sebrudakiellemin.
Dat lea buohkaide geat leat gásttašuvvon ja leat gaskal 0 – 18 jagi, beroškeahttá doaibmannávccain.
Dát guosská gájkajda gudi li gástaduvvam ja li 0-18 jagága, berustahtek doajmmammáhtukvuodas
Sisdoallo
Sisadno
Ovdasátni
Åvddåtjála
Oppalaš oassi
Dábálasj oasse
1.1 Girjás Sápmi 1.2 Makkár kristtalašvuođa dovdomearkkat leat sámi konteavsttas
1.2 Risstalasjvuoda dåbddomerka sáme kontevstan
Sisdoallooassi
Sisadno
2.1 Ollisvuohta ja bajitdási mihtuid dulkon 2.2 Oahppama čalmmustuhttin ja sierra oahppomihtut
2.2 Oahppamtjalmostahttem ja sierra oahppamulme
Prinsihpalaš oassi
Prinsihpalasj oasse
3.1 Norgga láhkii ja girkolaš plánaide vuođđudeapmi 3.2 Doahpagat ja sániid geavaheapmi – fátmmasteaddji oskkuoahpahus 3.3 Oahppan – dáhpáhuvvá mánás, ja sosiála searvevuođa rámmas
3.2 Buojkuldagá ja báhkoano – sebrudahtte jáhkkoåhpadus 3.3 Oahppam - dahpaduvvá mánás, sosiálalasj aktisasjvuodan
Plána geavadis
4.1 Máhttolåpptim
4.1 Gelbbolašvuođalokten 4.2 Vásihusaid juogadeapmi ja gelbbolašvuođa juohkin 4.3 Ovttasbargu ruovttuiguin 4.4 Eaktodáhtolaš mieldebargit girkus
4.2 Åtsådallamjuogadibme ja máhtudakjuohkem 4.3 Aktisasjbarggo sijdaj 4.4 Luojvoj guojmmebargge girkkon
Báikkálaš plánabargu
Bájkálasj pládnabarggo
5.1 Kontekstuella jurddašeapmi 5.2 Báikkálaš oskkuoahpahusplána ovdanáhttin 5.3 Báikkálaš máhtuid ja gelbbolašvuođa geavaheapmi 5.4 Kárten
5.2 Åvddånahttem bájkálasj jáhkkoåhpadusplánas 5.3 Adno bájkálasj máhtos ja máhtudagás 5.4 Guoradallam
Norgga girku oskkuoahpahusođastusa bokte lea sámi oskkuoahpahus ožžon govddit saji ja ovdanáhttinvejolašvuođaid. Ođastus lea addán
Jáhkkoåhpadusådåstusán le sáme jáhkkoåhpadus oadtjum stuoráp sajev ja åvddånahttemmáhttelisvuodav Vuona girkkon.
erenoamáš vejolašvuođa ovddidit oskkuoahpahusa mii sisttisdoallá ja áimmahuššá sámi kristtalaš árvvuid.
Ådåstus vaddá máhttelisvuodav åvdedit jáhkkoåhpadusáv mij vuoset ja bærrájgåhtså sáme risstalasj árbev.
Oskkuoahpahusa geahččalanáiggis (2004-2008) ožžo máŋga searvegotti sámi guovlluin doarjaga
Jáhkkoåhpadusådåstusá gæhttjalimbargon (2004-2008), oadtjun moadda tjoaggulvisá sáme
oskkuoahpahusbargguide mas ledje deattuhan sámivuođa.
bájkijn dårjav jáhkkoåhpadusprosjevtajda ma dættov sámevuohtaj biedjin.
Dat lea addán vejolašvuođa kristtalaš oskku gaskkusteami ovdanáhttit viidáseappot sámi konteavsttas.
Dát la máhttelisvuodav vaddám åvddånahtátjit risstalasj jáhkkogaskostimev sáme kontevstan Sáme
mielde dan barggus.
girkkoráde le aj oassálasstám dán bargon.
Sámi oskkuoahpahusbargguid eválueren deattuha ahte giella, identitehta ja kultuvra leat guovddáš bealit sámi oskkuoahpahusas ollislaččat, ja dat barggut leat
Sáme jáhkkoåhpadusprosjevtaj árvustallam vuoset giella, identitehtta ja kultuvrra le guovdásj biele ålles jáhkkoåhpadusás, ja prosjevta li vaddám ådå
addán ođđa jurddašeami sámi oskkuoahpahusa bargovugiid ja sisdoalu hárrái.
ájádusájt barggovuogij ja sisano hárráj sáme jáhkkoåhpadusán.
Dat lea boahtán buorrin Sámi oskkuoahpahusplánii.
Dássta le Sáme jáhkkoåhpaduspládna ávkástallam.
Našovnnalaš oskkuoahpahusplána, Ipmil addá
Nasjonálalasj jáhkkoåhpaduspládna, Jubmel
ja nuoraide Norgga girkus, maiddái sámi.
vaddá – Mij juogadip, guosská gájka gástaduvvam mánájda ja nuorajda Vuona girkkon, aj sáme mánájda ja nuorajda.
Ipmil addá – mii juogadit plánas leat olu sajiin čujuhan
Jubmel vaddá – Mij juogadip vuoset moatten sajen åvdåsvásstádussaj
ovddasvástádussii áimmahuššat sámi oaidninbeliid oskkuoahpahusas.
bærrájgåhtset sáme vuojnojt jáhkkoåhpadusán.
Sámi oskkuoahpahusplána addá veahki mearridit dasa sisdoalu. Oskkuoahpahusođastus addá dainna mávssolaš
Sáme jáhkkoåhpaduspládna dán åvdåsvásstádusá sisanov snivábut tjielggi..
dieđuid riikka álgoálbmoga birra buot Norgga girku gásttašuvvon mánáide ja nuoraide.
Návti le jáhkkoåhpadusådåstusán máhttelisvuohta ienep diedoj vaddet rijka álggoálmmuga birra gájka gástaduvvam mánájda ja nuorajda Vuona girkkon.
Sámi oskkuoahpahusplána lea nappo lassi plána
Sámejáhkkoåhpaduspládna le nappu lasse pládna
Ipmil addá – Mii juogadit plánii, ja daid plánaid galgá oktilasat geahččat.
Jubmel vaddá – Mij juogadip pládnaj, ja dá plána galggi aktisattjat gehtjaduvvat.
Lassiplána galgá atnit searvegottiin gos leat mánát ja nuorat vai sihkkarastá ahte sámi geahččanbealli vuhtiiváldojuvvo daid rámmaeavttuid ja sisdoalu
Lasse pládna galggá aneduvvat tjoaggulvisájn gånnå li sáme máná ja nuora, váj sámevuohta bærrájgåtseduvvá dán
mielde mii dán plánas ovdanboahtá. Sámi girkoeallin ja girkohistorjá lea sierralágan riikka iešguđet guovlluin.
plánan rámmagájbbádusáj ja sisano milta Sáme girkkoiellemin ja girkkohiståvrån le sieradusá guovloj gaskan rijkav miehtáj.
Báikkálaš oskkuoahpahusplánain galgá searvegoddi
Bájkálasj jáhkkoåhpadusplánan galggá tjoaggulvis guovlo
vuhtiiváldit guovllu sámiid dili, ja čahkket saji báikkálaš árbevieruide ja variašuvnnaide.
sáme dilijt vieledit, ja láhtjet sajev bájkálasj árbbedábijda ja variasjåvnåjda.
Mihttu lea oskkuoahpahus mas sámi jietna gullo, ja ahte dat šaddá lunddolaš oassin Norgga girkus.
Ulmme le jáhkkoåhpadus gånnå sáme jiedna gullu, ja sjaddá luondulasj oasse Vuona girkkos.
Sámi oskkuoahpahus galgá doaibmat
Sáme jáhkkoåhpadus galggá identitehtav nannit,
identitehtanannejeaddjin, mánát ja nuorat galget vásihit ahte sin sámi duogážis lea árvu.
máná ja nuora galggi ietjasa sáme duogátjav árvulattjan vásedit.
Go olmmoš diehtá ja lea oadjebas das gii son lea, sáhttá dat oskkueallimii leat mávssolaš, ja dávjá geahpidit
Jáhkkoiellemin la ájnas ulmusj diehtá gut sån le ja dåbddå jasskavuodav ietjas identitehta hárráj, de dát máhttá giehpedit iellemav
eallit kristtalažžan stuorát searvevuođain iežas erenoamáš duogážiin.
ristagissan aktijvuodan gånnå iesj guhtik duogásj le sierralágásj.
Mii guorrasit Bávlosa neavvagii ahte oskkus Kristusii leat mii buohkat dássásaččat, beroškeahttá čearddalašvuođas,
Guorrasip Paulusa bagádussaj ahte jáhkon Kristusij lip mij gájka avtadásálattja, berustahtek tjerdalasjvuodas, sjierves jali
sohkabealis dahje našunalitehtas.
nasjonalitehtas.
Dás ii leat juvddálaš dahje greikalaš, šlávva dahje isit, olmmái ii ge nisu, dasgo dii lehpet buohkat okta Kristus Jesusis (Gal 2,28) eai dattege álo almmut čearddalašvuođa, danne go buohkat eai ane daid beaivválaččat iešguđetge
Aktak ij le dasti juvdá jalik grehka, oarje jalik friddja, ålmåj jalik nissun. Gájka lihpit Kristus Jesusin akta (Gal 2,28)
sivaid geažil.
1.0 Dábálasj oasse
Sápmelaččaid
1.1 Moattebelak Sábme
lohku Sámis ja dan olggobealde rievddada, ovdamearkkadihte fárredallet oallugat muhtin áigái gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide oahppováldima dahje barggu dihte.
Sábme le nammadus sámij årrumguovlluj, ja boahtá bágos sábme, mij la sámij ietjas nammadus allasisá.
Sápmelaččain lea guhká leamaš oktavuohta
Sámijn le stáhtus iemeálmmugin ja sijá árbbedábálasj årromguovllo gåbtjå nuortalasj
kristtalašvuođain.
guovlojt Vuonan, Svierigin, Suoman ja Guoládagán Ruossjan.
Sihke katolalaš girku ovdal reformašuvnna, ja ortodoksa girku Ruoššas leat váikkuhan sámi oskui.
Sámegiella gullu suoma - ugralasj giellasuorggáj, ja giellarájá manni doarrás nammadum rijkaj rijkarájájs.
Easka stáhtapietisma áiggis 1700-logus biddjui árja ovddidit miššovnna
Nuorttasámegiella, julevsámegiella ja oarjjelsámegiella li oajvvegiellasuorge Vuonan. (gehtja kártav)
sápmelaččaid gaskkas, ja deaddu heaitit geavaheamis ovddeš sámi oskku.
1. Oarjjelsámegiella 2. Ubbmemsámegiella 3.
Osiid sámi oskkus ja kultuvrras leat atnán suddun ja eahpeipmilbálvalussan.
Bihtámsámegiella 4. Julevsámegiella 5.
’ Sámiid dološ osku ’ lea
Nuorttasámegiella
doaba mii dábálaččat čilge dan árbevieru mii lei oskku geavadis ovdal go kristtalašvuohta šattai ráđđejeaddji oskkoldahkan Sámis.
6. Anársámegiella 7. Gålldåsámegiella 8.
Kristtalašvuohta lea oassi sámi oskkuhistorjjás, ja danne lea dábálaš
Ahkelsámegiella 9. Gielldasámegiella
Sámiid dološ osku lei luondduosku, ja dan vuođđu lei dat
10. Darjjisámegiella
animisttalaš eallindulkon ahte buot heakkalaččain lea siellu, ja ahte sihke dat mii lea olmmošlaš ja dan mii ii leat olmmolaš leat dan bokte lahka oktiičadnojuvvon.
Sáme ietjasa avtan álmmugin adni gielaj- ja rijkarájáj rastá.
Dakkár osku lea muđuid ge
Sáme årru ja viessu rijkav miehtáj, ja le oassen moattebelak sáme kultuvras ja
gávdnamis olu eará álgoálbmogiid gaskkas.
árbbedábes.
Sámi dološ oskkus lei šamanisttalaš bálvvosvuohki, mas noaidi (šamána) doaimmai oskkoldat jođiheaddjiin.
Sámij sámegiellatjehpudahka le målsudahkes. Vájku le sieradus giellamáhtudagán de le sábme ænndu sábme.
Noaiddi doibmii gulai buorádallan, ja sus lei
Aktisasj sáme identitehtta le tjanádum aktisasj histåvrråj, kultuvrraj, giellaj ja árbbedábálasj viessomvuohkáj.
Noaiddi atne maid gaskaoapmin ipmilfámuid ja olbmo gaskkas.
Le aj kultuvralasj variasjåvnån sierra sáme guovloj gaskan.
Sápmelaččat ledje ieža njunnošis kristtalašvuođa eallimis læstadianisma ovdáneamis gaskkamuttos 1800-logu.
Etnisitehtta vuojnnusij boahtá mihtáj baktu, sáme biktasij, dájdaj, slávggá, namáj, árbbedábálasj musihkaj ja gielaj baktu.
Olu davvi- ja julevsápmelaččaide ledje læstadiánalaš čoakkalmasat vuoiŋŋalaš čoahkkanansajit, ja doppe lei maid sámegiella ja
E dal mihtá agev etnisitehtav vuoseda, dajna gå moattes, duon
sálbmaárbevierru anus.
dan sivá diehti, e bæjválattjat dajt anon ane.
Dál leat máŋga læstadiánalaš suorggi Norggas, ja dat ovddastit ain mávssolaš vuoimmi ja identitehtabeali olu davvi- ja julevsámi guovlluin.
Uddni li ållo sáme årrum stádajda ja tjoahkkebájkijda árbbedábálasj sáme årromguovlo ålggolin, sierraláhkáj Osloj.
Læstadiánalaš moriidus ii
Sámij låhko Sámen ja
olahan lullisámi guovllu seammaládje go davvi- ja julevsámi guovlluid.
Sáme ålggolin rievddá dajna gå moattes åhpadusá ja bargo diehti gaskajt jåhtåli.
Lullisámi guovllus ožžo baicce bapttistat, hellodatustibat ja adventisttat eanet saji.
Sámijn le læhkám guhka aktijvuohta risstalasjvuodajn.
Eanas lullisámit leat gullan Norgga girkui.
Sihke katolihkalasj girkko åvddål
čoakkalmasaid, guossástalai olbmuid ja jođihii skuvlla ovdalgo stáhta válddii dan badjelasas jođihit.
reformasjåvnå ja ortodoksalasj girkko Ruossjan le vájkkudam sáme åsskuj.
Norgga girku ii leat čalmmustuhttán lullisámi álbmoga erenoamážit ovdal 1990-logu
Misjåvnnå sámij gaskan esski tjavggiduváj stáhtapietisma ájgen 1700-lågon, ja misjåvnnå nággi sámij hiejttet åvdep sáme
rájes, ja dalle ásahedje lullisámi báhppavirggi.
åsskodábij.
Nidarosa bismagodderáđđi nammadii maid lullisámi girkoeallin lávdegotti.
Oase sáme åskos ja kultuvras suddon ja boajtojubmeldievnastussan aneduváj.
Dan maŋŋil lea maid diakoniijavirgi ásahuvvon. Maŋemus logijagi
’ Sámij dålusj åssko ’ le nammadus mij dábálattjat tjielggi dav jáhkko árbbedábev mij aneduvá åvddål gå
lea lullisámi girkoeallin ja identitehta huksen ovdánan bures.
risstalasjvuohta sjattaj ráddididdje jáhkkon Sámen.
Sámi álbmot ii leat eallán sierra kultuvrralaččat, das lea áiggiid čađa leamaš oktavuohta olbmuiguin
Risstalasjvuohta le oasse sáme jáhkkohiståvrås, danen le dábálasj adnet nammadusáv «åvddål risstalasjvuoda sámeåsskoš gå galggá giehtot sámij
geain lea iešguđetlágan kulturduogáš.
åsko birra åvddål gå dat allasis risstalasj ájádusájt åmastij.
Kultuvrraid deaivvademiid gaskkas dáhpáhuvvet maid rievdadeamit. Sámi mánát ja nuorat ellet dál mánáid- ja nuoraidkultuvrras mii dađistaga eanet
Sámij dålusj åssko lej luonndoåssko vuododum animismalasj iellemdålkkumij, gájkka viessogijn lej siello, dán láhkáj de lidjin ulmutja ja da viessoga
globáliserejuvvo.
ma ælla ulmutja aktijtjanádum.
Sis lea okta juolgi árbevirolaš kultuvrras, nubbi fas ođđaáigásaš máilmmis.
Dakkir åssko gávnnu ájn ietjá iemeálmmugij gaskan.
Sámi servodagas lea dasalassin viiddis oktavuohta eará álgoálbmot servodagaiguin eará riikkain ja
Sámij dålusj åskon lej sjamánalasj dievnastum vuohke, gånnå noajdde (sjamádna) åsko jådediddjen
máilmmiosiin.
dåjmaj.
Oskkuoahpahus galggašii daiguin deaivvadettiin addit sámi mánáide ja nuoraide veahki dulkot iežaset eallima ja eallimis birget.
Noajde doajmmaj gulluj buorádallam, ja sujna lidjin máhtudagá massta ávkástaláj gå viehkedij ulmutjijt bæjválasj rahtjamusáj.
Das lea sáhka oskkus mii váldá duohtan dán áiggi
Noajdde lej aj gasskaladás jubmelij ja ulmutjij gaskan.
hástalusaid, ja mii atná iežas kultuvrii ja árbevirrui čatnašumi resursan.
Læstadiánálasj tjoaggulvisá lidjin vuoŋalasj tjåhkanamsaje moatte nuortta- ja julevsábmáj, ja
1.2 Kristtalašvuođa dovdomearkkat sámi konteavsttas
danna bærrájgåtseduváj ierit ietján sámegiella ja sálmmaárbbedáhpe.
Sámi oskkoldathistorjjá, girkohistorjjá ja girkoeallima birra lea olu diehtu, muhto olu dan dieđus ii leat čohkkejuvvon iige čállojuvvon.
guovlojn. Læstadiánálasj gåhttsåm ittjij oarjjelsáme guovlluj åleda sæmmiláhkáj gå nuortta- ja julevsámeguovlon.
Sámi vuoiŋŋalašvuohta ja jurddašanvuohki lea dávjá
Oarjjelsámeguovlon farra baptista, ájlistakrádna ja adventista stuoráp sajev
jávohis kulturgelbbolašvuohta mii ii leat čállojuvvon.
oadtjun.
Lundui čadnon vuoiŋŋalašvuohta muitala olbmuid lagasvuođa birra lundui.
Ienemus oasse oarjjelsámijs li Vuona girkkuj gullum.
Dat lea kultuvrralaš árbi mii historjjá čađa lea maŋos mannan, muhto ii dattege
Finnemisjåvnnå, mij maŋŋela namáv váldij Sámemisjåvnnå, ásadij tjåhkanimijt, guossidij
vajáldahttojuvvon.
ulmutjijt ja dåjmadij skåvlåv åvddål gå stáhtta dajna álgij.
Álgoálbmogiid vuoiŋŋalašvuohta lea deattuhan eatnama bassivuođa, ja olbmuid gullevašvuođa dasa.
Vuona girkko ij le oarjjelsáme álmmuga dárbojt sierraláhkáj bærrájgåhtsåm åvddål 1990- lågon.
1.0 Oppalaš oassi
Dalloj oarjjelsáme báhppavirgge ásaduváj.
1.1 Girjás Sápmi
girkkoiellemnammadusáv.
Sápmi lea daid guovlluid namma gos sápmelaččat orrot, ja dat boahtá sánis sámit, nugo sápmelaččat ieža gohčodit iežaset.
Maŋŋela le aj diakonvirgge ásaduvvam. Maŋemus lågev jage le oarjjelsáme girkkoiellem ja identitehta hukso buoragit åvddånam.
Sápmelaččat leat álgoálbmot, ja árbevirolaš ássanguovlluid viidodat leat
Sáme álmmuk ij le kultuvralasj måsskusin
davviguovllut Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Guoládagas, Ruoššas.
Gå kultuvra æjvvali, dáhpáduvvi aj rievddama..
Sámegiella gullá suoma
Sáme máná ja nuora válldi oasev globaliseridum mánáj-
ugralaš giellajovkui, ja sámi giellarájit mannet badjel namuhuvvon riikkaid.
ja nuorajkultuvras.
Davvisámegiella, julevsámegiella ja lullisámegiella leat váldosámegielat Norggas.
Siján le akta juolgge árbbedábálasj kultuvran ja nubbe vas ådåájggásasj væráldin.
(geahča kártta vuolábealde)
Vijddábut le sáme sebrudagán viehka aktijvuohta ietjá iemeálmmuk sebrudagáj ietjá
4. Julevsámegiella 5.
rijkajn ja væráltåsijn.
Davvisámegiella 6. Anárašsámegiella 7.
Jáhkkoåhpadus luluj viehkedit sáme nuorajt ja mánájt dålkkutjit iellemisá ja rijbatjit iellemisá.
Nuortalaš sámegiella
Viertti liehket sáhka jáhkos mij duosstu dán ájge hásstalusájt, ja mij adná iesjgeŋga
Don galggat gudnejahttit áhčát ja eatnát, vai oaččut eallit guhká dan eatnamis maid Hearrá, du Ipmil, addá dutnje.
ulmutja tjadnasav kultuvranis ja árbbedábenis ressurssan.
Finnemiššovdna, maŋŋil Sámemiššovdna, lágidii
1.2 Risstalasjvuoda dåbddomerka sáme kontevstan
Dan áiggis go girku lea leamaš Sámis, de leat ovdánan ollu iešguđetlágan vierut ja ipmárdusat ja hábmen sámi kristtalašvuođaipmárdusa dakkárin
Gávnnuji ållo diedo åsskohiståvrå, girkkohiståvrå ja girkkoiellema birra Sámen, valla ållo dajs diedojs
go mii dan dovdat dál.
ælla tjoahkkiduvvam ælla ga tjáleduvvam.
Sámi kristtalašvuođa oaidnit earret eará oskkuovdanbuktimiin mat leat
Sáme vuoŋalasjvuohta ja ájádallamvuohke gullu álu sjávodis kultuvrramáhtudahkaj majt ij gávna tjálalasj gáldojn. Vuoŋalasjvuohta mij le luonnduj
Sápmelaččat atnet iežaset oktan álbmogin giellarájiid ja riikkarájiid rastá.
tjanádum subtsas ulmutjij lahkavuoda birra luonnduj.
Sápmelaččat orrot ja ellet miehtá riikka, ja leat oassi girjás sámi kultuvrras ja árbevierus.
Dat le kultuvralasj árbbe mij histåvrå tjadá le rassjom, valla huoman ij le vájalduvvam.
Sápmelaččaid sámegielmáhttu rievddada.
Iemeálmmugij vuoŋalasjvuohta le ednama ájlisvuodav dættodam, ja ulmutjij gullevasjvuodav
Vaikko lea
dasi.
iešguđetlágan giellagelbbolašvuohta, de lea sápmelaš dattege sápmelaš.
Guddneda áhtját ja ædnát, vaj guhkev besa dan ednamin viessot mav Hærrá Jubmelat dunji vaddá (2. Mos 20,12)
Oktasaš sámi identitehta lea čadnojuvvon oktasaš historjái, kultuvrii, gillii ja árbevirolaš eallinvuohkái.
Dan ájge gå risstalasjvuohta le læhkám Sámen de le moadda sierralágásj dábe ja gåvvidime
Dat mearkkaša maid kultuvrralaš erohusaid iešguđet sámi guovlluid gaskkas.
åvddånam ja dán láhkáj aj hábbmim risstalasjvuoda dádjadusáv váj la sjaddam nav gåk dav uddni dåbddåp.
Čearddalašvuođa sáhttá ovdanbuktit «oinnolašš mearkkaiguin,
Sámij dádjadus risstalasjvuodas vuojnnusin boahtá tjoaggulvisájn ja
Mearkkat čoakkalmasain ja ipmilbálvalusain gos sápmelaččat leat čoagganan.
jubmeldievnastusájn gånnå sáme le tjåhkanam.
Oskkueallima ovdanbuktinvugiid sáhttá dahkat liturgiija, musihka ja sálmmaid
Jáhkkoiellem åvddånbuvteduvvá liturgija, musihkka ja sálmmaválljima baktu, iesjgeŋgalágásj kultuvralasj ja dájdalasj gåvåj, sámegiela, tiebmá
válljema bokte, ja iešguđetlágan kultuvrralaš- ja dáiddalaš ovdanbuktimiiguin, sámegielain, fáttá válljemis, čoahkkananbáikki ja searvevuođa bokte.
válljimij, tjåhkanambájkij ja aktisasjvuodaj baktu.
Girkolaš basit lea mávssolaččat sápmelaččaide.
Girkkolasj base le ájnnasa sámijda.
Allabasiidáigge leat iešguđetlágan vierut iešguđet guovlluin girkus, ruovttuin ja læstadiánalaš čoakkalmasain.
Mij gullu allabasijda de le iesjgeŋga dábe iesjgeŋga guovlojn, girkkojn, sijdajn ja læstadiánálasj tjoaggulvisájn.
Gásta, konfirmašuvdna, vihaheapmi ja hávdádeapmi leat maid mávssolaš dáhpáhusat, juoga mii searvvaha stuorabearraša ja fulkkiid.
Gássta, konfirmasjåvnnå, fiesstim ja hávddádibme le aj dahpadusá ma le ájnnasa, ja ma stuorfámiljav ja fuolkijt aktidi.
Sámi kristtalašvuođaipmárdus ovdanboahtá ja gaskkustuvvo oahpaheami bokte
Sáme risstalasjvuoda dádjadus vuojnnusij boahtá ja gaskustuvvá aj åhpadime baktu sijdajn, ságastallamijn, ja buolvaj gasska
ruovttuin, ságastallamiin ja buolvvaid gaskka deaivvadettiin.
æjvvalimen.
nammii, doppe mun lean sin gasku (Matt 18,20).
Danen gåsi guovtes jali gålmås li muv namán tjåhkanam, danna lev sijá siegen (matt 18,20)
2.1 Ollisvuohta ja bajitdási mihtuid dulkon
2.1 Ållesvuohta ja bajemus ulmij dålkkum
Sámi oskkuoahpahusa ulbmil lea addit systemáhtalaš ja oktilaš oskkuoahpahusa mii boktá ja nanne kristtalaš oskku sámi mánáin ja nuorain, oahpaha golmmaoktalaš Ipmila dovdat, addá
Sáme jáhkkoåhpadusá ulmme le viehkev vaddet systemáhtalasj ja avtatraják jáhkkoåhpadussaj mij båktå ja nanni risstalasj jáhkov, åhpat gålmaktes
veahki kristtalaš geahččanbealis dulkot eallima ja eallimis birget dakkár vugiin mii áimmahuššá sin gullevašvuođa ja identitehta, ja hástala sin beroštit ja oasálastit girko- ja servodateallimis.
Jubmelav dåbdåt, viehket sáme mánájt ja nuorajt iellemav dålkkut ja iellemin rijbbat nav vaj sijá sáme gulluvasjvuohta ja identitehta bisoduvvá, ja mij hasot sijáv berustit ja oassálasstet girkko- ja sebrudakiellemin.
Dat guoská buohkaide geat leat gásttašuvvon ja leat gaskal 0 –
Dát guosská gájkajda gudi li
18 jagi, beroškeahttá doaibmannávccain.
gástaduvvam ja li 0-18 jagága, berustahtek doajmmammáhtukvuodas.
Plána eaktuda atnit Norgga girku evangelialaš lutherlaš oahpa vuođđun.
Pládna gájbet Vuona girkkon le evangelak luhterlasj oahppa vuodon.
Ulbmil lea ahte plána sisdoallu galgá veahkehit áimmahuššat, nannet ja ovddidit
Plána sisadno galggá viehkedit ájmon adnet, nannit
kristtalašvuođa vuođđun sápmelaččaid oskui.
ja åvdedit risstalasjvuodav vuodon sáme jáhkkuj.
Sámi oskkuoahpahusplána vuođđu lea Norgga girku bajitdási oskkuoahpahusplána Ipmil addá – Mii juogadit.
Vuodon Sáme jáhkkoåhpaduspládnaj le Jubmel vaddá – Mij juogadip, mij la Vuona girkko bajemus
báikkálaš plánaid báikkálaš eavttuid mielde ja addit saji ráhkadit mihtuid Ipmil addá – Mii juogadit plána láidestemiid mielde.
jáhkkoåhpaduspládna. Sáme jáhkkoåhpaduspládna máhttá viehkedit hiebadit bájkálasj plánajt nav vaj hiehpi bájkálasj gájbbádusájda ja rahpá nav váj máhttá ulmijt hábbmit Jubmel vaddá – Mij juogadip plána lájddistime milta.
Heiveheami
Pládna galggá
galgá dahkat iešguđege mánná- ja nuoraidjoavkku ektui, ja láhčima daid eavttuid mielde mat iešguđege mánás dahje nuoras leat.
hiebaduvvat nav váj hiehpá iesjgeŋga mánná- ja nuorajjuohkusa vuoksjuj, ja aj váj duosstu máhtukvuodajda ma iesjgeŋga mánán ja nuoran le
2.2 Oahppočalmmustahttin ja sierra oahppomihtut Našovnnalaš plánas Ipmil addá – Mii juogadit leat
2.2 Oahppamtjalmostahttem ja sierra oahppamulme
golbma beali ja oskkuoahpahusa sisdoallu lea daid beliid ollisvuohta.
Nasjonálalasj plánan Jubmel vaddá – Mij juogadip le gålmmå oase, dá gålmmå oase aktan hábbmiji ålleslasj sisanov jáhkkoåhpadusás.
Dat bealit leat: 1.
Da biele le: 1.
birgen eallimis, 2.
Iellemdålkkum ja rijbadibme iellemin, 2.
Girku osku ja árbevierru ja 3.
Girkko jáhkko ja árbbedábe ja 3.
Kristtalaš osku geavadis (Gč. Ipmil addá – Mii juogadit, 3. kapihttal).
Rissálasj jáhkko anon (bs. Jubmel vaddá – Mij juogadip, 3. kapihtal).
Oskkuoahpahusas leat sámi geahččanvuogi sihkkarastán dan bokte ahte Sámi oskkuoahpahusplána ovdanbuktá sierra
Sáme jáhkkoåhpaduspládna åvddånbuktá sierra
oahppočalmmustahttima juohke golmma váldofáddái.
oahppamtjalmostahttemijt dájda gålmå oajvvetiemájda, nav váj sáme perspektijvva bærrájgehtjaduvvá.
Searvegottit gos leat sámi mánát ja nuorat ožžot dáinna veahki oaidnit mat sáhttet leat guovddáš fáttát báikkálaš oskkuoahpahusas.
Tjoaggulvisá gånnå le sáme máná ja nuora oadtju dajna viehkev vuojnnet ma máhtti liehket guovdásj tiemá bájkálasj
Sámi oskkuoahpahusplána lea sihke reaidu ja lassi ulbmildokumenta.
Sáme jáhkkoåhpaduspládna le sihke vædtsak ja lasse ulmmedokumænnta.
Bajilgovas vuolábealde leat čatnan sámiide guoskivaš oahppočalmmustahttima buot geatnegahtton váldofáttáide mat leat Ipmil
Gåvån vuollelin le tjáledum sámijguoskavasj oahppamtjalmostahttema
addá – Mii juogadit plána golmma bealis.
ma le tjanádum juohkka bákkulasj oajvvetiebmáj ma le Jubmel vaddá – Mij juogadip plána gålmå åsijn.