pere/sami_parallel huggingface dataset:
Oarjelsámegiella giehtabáddi sturrodat unni
Julevsámegiella giehtabádde stuorrudahka unne
Oarjelsámegiella giehtabáddi sturrodat stuoris
Julevsámegiella giehtabádde stuorrudahka stuorra
Jus háliidat oažžut eanet go ovtta gáhppálaga válljejuvvon buktagis / buktagiin, de almmut dása galle háliidat juohke buktaga nammii.
Jus sidá ienep gå avtav válljidum buktagis / buktagijs, de dánna dievde galla sidá juohkka diŋgas.
Kulturealáhusat lassánit eanemusat sámi guovlluin / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Kulturæládusá lassáni sáme guovlojn / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Kulturealáhusat lassánit eanemusat sámi guovlluin
Kulturæládusá lassáni sáme guovlojn
Barggolašvuohta lassána kulturealáhusain sámi guovlluin.
Barggobiejadibme lassán kulturæládusájn sáme guovlojn.
Dan čájeha raporta maid Telemarkforsking lea čállán Sámedikki ovddas.
Dav vuoset diedádus Sámediggáj dagádum Telemarkforskningis.
Raporta čájeha ahte lassáneapmi lea leamaš stuorámus vásáhus- ja doaibmafitnodagain ja beroštusorganisašuvnnain.
Diedádus vuoset lassánibme le læhkám stuorámus dáhpádus- ja doajmmavidnudagájn ja berustimorganisasjåvnåjn.
Barggolašvuohta lea lagabui duppalastojuvvon ja lea stuorát lassáneapmi go riikkaoasis ja Norggas muđui, čájeha Telemarksforsking raporta.
Barggobiejadibme le vargga gærdoduvvam ja le stuoráp lassánibme gå rijkaguovlon ja vuonarijkan ietján, vuoset diedádus Telemarkforskningis.
Sámi guovlluin barget 594 olbmo iešguđet kulturvirggiin.
Sáme guovlojn 594 ulmutja barggi duon dán kulturvirgijn.
Dain barget 204 medias, 110 barget iešguđetlágan dáiddalaš bargguiguin, 228 olbmo barget kulturgaskkustemiin, omd. musea- ja girjerádjobargin, ja 52 olbmo barget dáiddaoahpahemiin kulturskuvllas dahje sullasaš sajiin.
204 dájs barggi mediajn, 110 barggi muhtem dájdalasj bargujn, 228 ulmutja barggi kultuvrraåvddånbuktemijn, d.d. dávvervuorkán ja girjjevuorkán barggi, ja 52 ulmutja barggi dájddaåhpadimijn kulturskåvlån jali muodugasj bargujn.
Norgga kulturindeaksa
Vuona kulturlåhko
Norgga kulturindeaksa addá jahkásaš visogova kulturfálaldagain ja kulturdoaimmain Norgga gielddain, regiovnnain ja fylkkain.
Vuona kulturlåhko le jahkásasj gåvvå kulturfálaldagáj ja kulturdåjmaj birra vuona suohkanijn, guovlujn ja fylkajn.
Indeaksa vuođđuduvvo dieđuide máŋgga almmolaš etáhtas, beroštusorganisašuvnnas ja searvvis.
Låhko le vuododam diedoj moadda almulasj etáhtajs, berustimorganisasjåvnåjs ja siebrijs.
Dán raporttas bidjá Telemarksforsking ovdan bohtosiid ja dárkilis dieđuid sámi gielddain.
Dán diedádusán åvddånbuktá Telemarkforskning båhtusijt ja dárkkelis gåvåv sáme suohkanijs.
Dáiddárgielda
Dájddasuohkan
Oktiibuot 96 dáiddára orrot sámi guovlluin, čájeha Telemarksforsking raporta.
Tjoahkken li 96 dájddára gudi sáme guovlojn årru, vuoset diedádus Telemarkforskningis.
Dat vástida guovtti dáidárii juohke duhát ássis, dávjodat mii lea sullii bealli riikkagaskamearis.
Dát vaddá guokta dájddára juohkka tuvsán viesádij, dájddársuohkadis mij le birrusin lahkke rijka gasskamieres.
Dáiddáriid lohku sámi guovlluin lea lassánan 6 proseanttain maŋimus jagi.
Låhko dájddárijs sáme guovlon le lassánam 6 % maŋŋemus jage.
Riikkadásis ii leat dáiddárdávjodat lassánan.
Rijkan ietján ij le læhkám lassánibme dájddársuohkadisán.
Sámi guovlluid gielddain lea Guovdageaidnu dat stuorra dáiddárgielda.
Suohkanijs sáme guovlojn, le Guovddagæjnno stuorra dájddársuohkan.
Doppe leat 30 dáiddára mii mearkkaša 10,2 juohke duhát ássis, nappo okta proseanta ássiin, ja sii leat lahttun ovtta dahje máŋgga dáiddárorganisašuvnnas.
Dánna gávna tjoahkkáj 30 dájddára mij sjaddá 10,2 juohkka tuvsán viesádij, dát vuoset akta prosænnta álmmugis le sebrulasj avta jali moadda dájddaorganisasjåvnåjn.
Dušše Guovdageainnus leat 17 musihkkára ja komponistta, čieža neavttára ja guhtta visuála dáiddára.
Guovddagæjnon aktu li 17 tjuojadiddje ja komponista, gietjav oavdástalle ja guhtta visualalasj dájddára.
Guovdageaidnu lea goalmmát stuorámus dáiddárgielda Norggas.
Guovddagæjnno gárggaluvvá goalmát sadjáj dájddasuohkanijs Vuonan.
- Raporta lea deaŧalaš máhttovuođđu Sámedikki bargui kulturdieđáhusain, dadjá ráđđelahttu Marianne Balto.
- Diedádus sjaddá ájnas diehtovuodo bargujn Sámedikke kulturdiedádusájn, javllá rádeájras Marianne Balto.
Son dadjá ahte okta sivain lassáneapmái kulturealáhusain, lea Sámedikki doarjjaortnegat.
Akta sivájs lassenibmáj kulturæládusán le Sámedikke ruhtadoarjjaårnik, javllá Balto.
Eanet dieđuid addá:
Jus sidá ienep diedov:
Norgga kulturindeavssa prošeaktajođiheaddji lea Bård Kleppe.
Vuona kulturlågo prosjæktajådediddje le dutke Bård Kleppe.
Suinna sáhttá váldit oktavuođa telefovnnas 911 97 543 dahje e-poasttas kleppe@tmforsk.no.
Sujna máhtá telefåvnå baktu guládallat 911 97 543 jali e-påsta baktu kleppe@tmforsk.no.
Oktavuohta Áltá 2013 / Áltá 2013 / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Áltá 2013 aktijvuohta / Áltá 2013 / Rijkajgasskasasj barggo / Sámedigge - Sametinget
Oktavuohta Áltá 2013
Áltá 2013 aktijvuohta
08. Njukčamánnu 2013
Sámedigge Áltá 2013 konferánsav guossot ja le teknihkalasj ásadiddje.
Dasa lassin lea Sámedikkis ovddasvástádus kulturprográmmas ja side-events-dáhpáhusain konferánssa áiggi.
Duodden vásstet Sámedigge kulturprográmmas ja side-eventajs konferánsan.
Sámediggi fállá oppalaš dieđuid konferánssa birra ja addá konkrehtat dieđuid konferánssa geavatlaš čađaheami birra.
Sámedigge fállá åbbålasj diedojt konferánsa birra, ja konkrehta diedojt dan praktihkalasj tjadádime birra.
Jus háliidat dieđuid sisdoalu ja proseassa birra ovdal konferánssa ja konferánssa áiggi, de váldde oktavuođa riikkaidgaskasaš koordinerenjoavkkuin (Indigenous Global Coordinating Group).
Jus sidá ienebut diehtet sisano ja prosessa birra konferánsa åvddåla jali madi le jådon, de máhtá válldet aktijvuodav rijkajgasskasasj koordinerimjuohkusijn (Indigenous Global Coordinating Group).
John B. Henriksen Riikkaidgaskasaš ovddasteaddji john.henriksen@samediggi.no
John B. Henriksen Rijkajgasskasasj åvdåstiddje john.henriksen@samediggi.no
Hege Fjellheim Vuoigatvuođaid ja riikkaidgaskasaš áššiid ossodatdirektevra +47 78 47 40 47 hege.fjellheim@samediggi.no
Hege Fjellheim Riektáj ja rijkajgasskasasj ássjij åssudakdirektørra +47 78 47 40 47 hege.fjellheim@samediggi.no
Pål Hivand, gulahallanráđđeaddi +47 932 46 605 pal.hivand@samediggi.no
Præssaaktijvuoda
Oktavuohta GCG
Válde aktijvuodav GCG:ajn
Álgoálbmogiid riikkaidgaskasaš koordinerenjoavkkus (GCG) leat máilmmi iešguđet álgoálbmotregiovnnaid ovddasteaddjit.
Álggoálmmugij rijkajgasskasasj koordinerimjuohkusin (GCG) li åvdåstiddje iesj guhtik álggoálmmukguovlojs væráldav miehtáj.
GCG neahttasiidu
Ž GCG:a næhttabielle
GCG Facebook-siidu
Ž GCG:a Facebook-bielle
GCGs preassagulahallit
GCG:a præssaulmutja
Giellagáhtten, normeren ja tearbmabargu sámigielain / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Giellasuodjalibme, normerim ja moallánakbarggo / Diedo sámegielaj birra / Giella / Sámedigge - Sametinget
Giellagáhtten, normeren ja tearbmabargu sámigielain
Giellasuodjalibme, normerim ja moallánakbarggo
Sámi Giellagáldu čohkke sámegiela áššedovdiid ja bovde giellageavaheddjiid seminárii Sajosii, Anárii golggotmánu 6. beaivve ságastallat, makkár hástalusat leat njealji sámegiela giellagáhttemis, normeremis ja tearbmabarggus.
Sáme Giellagálldo tjoahkki sámegiela ássjediehttijt Anárij, gålgådismáno 6. biejve ja gåhttju giellaaddnijt seminárraj Sajosij ságastalátjit makkár rahtjamusá li nielje sámegielajn mij gullu giellasuodjalibmáj, normerimij ja moallánakbargguj.
Seammás lea erenoamáš vejolašvuohta beassat gullat njealji sierra sámegiela.
Sæmmi båttå besa gullat niellja sierra sámegiela.
Giellaseminára oktavuođas čalmmustahtto sámedikkiid golmma jahkásaš rájáid rasttildeaddji giellaovttasbargoprošeavtta álggaheapmi.
Giellasemináran tjalmostahteduvvá Sámedikke gålmåjahkásasj rádjárasstididdje giellaaktisasjbarggoprosjevta álgadibme.
Seminára rahpá Suoma Sámedikki ságadoalli Tiina Sanila-Aikio.
Suoma Sámedikke sáhkajådediddje, Tiina Sanila-Aikio, rahpá seminárav.
Giellagáldu – joatkkaprošeavtta álggahanseminára lea rabas buohkaide.
Giellagáldo joarkkemprosjevta álgadimseminárra l rabás juohkkahattjaj.
Oassálastit mákset ieža mátke-, orrun- ja boradangoluid.
Oassálasste máksi ietja manno-, biebbmo- ja idjadimgålåjt.
Seminára dulkojuvvo sámegielain suoma- ja ruoŧagillii.
Seminárra dålkkuduvvá sámegielajs suomagiellaj ja svierigadárogiellaj.
Bures boahtin !
Buoris boahtem !
Prográmma:
Prográmma
10.15 Norgga Sámedikki presideantta Aili Keskitalo
10.15 Vuona Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo
10.30 Eino Koponen: Giellagáhttema prinsihpaid heivehallan nuortalašgillii
10.30 Eino Koponen: Prinsihpa giellasuodjalimbargon ja hiebadibme gålldåsámegiellaj
11.10 Johanna Ijäs: Davvisámegiela goallossánit ja daid čállin
11.10 Johanna Ijäs: Tjoahkkájbiejadum bágo nuorttasámegielan ja daj tjállemvuohke
11.50 Sámi Oahpahusguovddáža sámemusihkaohppiid musihkkačájáhusat auditorias
11.50 Sáme Åhpadusguovdátja sámemusihka oahppij vuosádus auditåvrån
12.30 Boradeapmi
12.30 Biebbmo
13.30 Petter Morottaja: Mot anárašgiela galgá gáhttet ?
13.30 Petter Morottaja: Gåktu bisodit Anára sámegielav ?
14.10 Svenn-Egil K. Duolljá: Giellaoahpalaš njuolggadusat julevsámegiela giellanormerema vuođđun
14.10 Svenn-Egil K. Duolljá: Muhtem giellaåhpalasj njuolgadusá julevsámegielan giellamierredime hárráj
14.50 Marko Marjomaa: Giellagáldu - prošeakta
14.50 Marko Marjomaa: Giellagáldo – prosjækta
15.00 Loahpahus
15.00 Låhpadibme
Sámi Giellagáldu lea sámi álbmoga oktasaš ja seammás bajimuš fágalaš áššedovdi ja mearridanorgána sámegielaide guoski gažaldagain.
Sáme Giellagálldo l sáme álmmuga aktisasj ja bajemus ássjedåbdde ja mierredimorgádna mij guosská sámegielaj gatjálvisájda.
Sámi Giellagáldu fállá giellaveahki ja rávve giellageavaheddjiid sámegielaid geavaheapmái guoski áššiin.
Sáme Giellagálldo fállá giellaviehkev njuolgga giellaaddnijda.
Sámi Giellagáldu bargguide gullá terminologiijabargguid ja normerema lassin maiddái giellagáhtten.
Sáme Giellagáldo bargguj gullu aj moallánakbarggo, giellamierredibme ja giellasuodjalimbarggo.
Dasa lassin Giellagáldu juohká dieđuid sámegielaid birra ja sámegiela fágalaš áššiin.
Duodden dási galggá Giellagálldo juohket diedojt sámegielaj birra ja giellafágalasj ássjij birra.
Giellagáldu - joatkkaprošeavtta ruhtadit Interreg V Davvi Sápmi – oasseguovlu, Lapin liitto, Romssa fylkkasuohkan sihke Norgga, Ruoŧa ja Suoma Sámedikkit.
Giellagáldo joarkkemprosjækta ruhtaduvvá Interreg V Nord - oasseguovllo Nuortta Sábme, Lapin Liitto, Råmså fylkkasuohkan ja Suoma - Svieriga - ja Vuona Sámedikkijs.
Prošeavtta jođiha Suoma Sámediggi.
Prosjækta jådeduvvá Suoma Sámedikkes.
Sámegiel báikenamat / Giella / Sámediggi - Sametinget
Sáme bájkkenamá / Giella / Sámedigge - Sametinget
Aili Keskitalo
Sáme bájkkenamá
Báikenammaláhka lea gustovaš olles sámi giellaguovllus.
Bájkkenammaláhka guosská ålles sáme giellaguovlluj.
Báikenammaláhka galgá sihkkarastit sámegielat báikenamaid nationála lágaid, riikkaidgaskasaš soahpamušaid ja konvenšuvnnaid mielde.
Bájkkenammaláhka galggá sihkarasstet sáme bájkkenamá li nasjonála lágaj ja rijkajgasskasasj sjiehtadusáj ja konvensjåvnåj milta.
Láhka gáibida ahte báikenamat čállojit riekta ja ahte čállojit sámegielat čálamearkkaiguin.
Gájbbádusá li namma galggá riekta tjáledum ja riekta sáme merkaj.
Láhkamearrádusa mielde galget sámegielat báikenamat álot čállojuvvot ovddemussii galbbain sámegiela hálddašanguovllus.
Mærrádusáj milta galggá sáme namma agev vuostatjin tjuodtjot sáme giellaháldadimguovlon.
Láhkaásahusas maiddái árvaluvvo ahte suohkanat sáhttet válljet čállit sámegielat báikenamma ovddemussii galbbain dain guovlluin mat eai gula sámegiela hálddašanguvlui.
Njuolgadustjállaginn oajvvaduvvá aj dibddet suohkanav válljit jus sáme namma galggá vuostatjin tjuodtjot aj dakkir sajijn ma ælla sáme giellaháldadimguovlos oassen.
Sámegielat báikenamat maid gili bistevaš orru olbmot dahje gillái gullevaš ealáhusat beaivválaččat geavahit, galget geavahuvvot almmolaš galbbain, kárttain jnv. (§9).
Sáme bájkkenamá ma aneduvvi ulmutjijs gudi stuovvásit bajken årru jali li æladusá baktu bájkkaj dábálattjat tjanáduvvam, galggi almulasj oajválattjajs aneduvvat galbajn, kártajn jnv (§9).
Nammakonsuleantabálvalus
Nammakonsulænntadievnastus:
Báikenammalága § 11 addá Sámediggái válddi nammadit sámi báikenamma oaivadeddjiid.
Bájkkenammalága § 11 vaddá Sámediggáj fámov sáme bájkkenamma konsulentajt nammadit.
Báikenammanevvohat ásahuvvui 1991:s seammás go báikenammaláhka fápmuibiddjui.
Nammakonsulænntadievnastus ásaduváj jagen 1991 gå bájkkenammaláhka doajmmaj bådij Vuonan.
Dalle nammadedje máŋga báikenammaoaivadeddjiid, earret eará sámegielat ja suomagielat báikenamaide.
Moadda bájkkenammakonsulænntadievnastusá ásaduvvin, duola dagu sáme ja suomagiela namáj gáktuj.
Báikenammaoaivadeddjiin lea fágalaš ovddasvástádus buktit neavvagiid dasa movt báikenamat almmolašvuođas galget čállojuvvot.
Nammakonsulenta li fágalasj vásstediddje árvvalusájda makkir tjállemvuogijt oajvvadi almulasj aktijvuodajn adnet.
Sámi guovlu Norggas lea gielalaččat juhkkojuvvon golmma oassái, nu ahte lullisámi guovllus báikenamaid čállinnorbma čuovvu lullisámi riektačállima, julevsámi guovllus julevsámi riektačállima ja davvisámi riektačállima ges davvisámi guovllus.
Sáme guovllo Vuonan le bájkkenammalága baktu gielalattjat gålmå oassáj juogeduvvam, váj oarjjelsáme guovlon bájkkenamájt oarjjelsáme tjállemvuoge milta normeri, julevsámegiela guovlon julevsáme tjállemvuogev adni ja nuorttasámegiela guovlon vas nuorttasáme tjállemvuogev.
Davvisámegiella: Jonny Inge Nutti
Nuorttasámegiella:Jonny Inge Nutti
Lullisámegiella: Ole Henrik Magga
Julevsámegiella: Kåre Tjihkkom
Báikenammaláhka
Bájkkenammaláhka.
Áššemeannudanvuohki sámegielat báikenammaáššiid gieđahallamis:
Ássjegiehtadallam mij sáme namájda gullu:
Soames ovddida nammaášši báikenammalága vuođul.
Muhtem nammaássjev bajet bájkkenammalága milta.
§ 5 vuosttaš lađđasis mearriduvvo gii sáhttá ovddidit nammaášši.
§ 5 vuostasj ladás subtsas guhtimusj bæssá nammaássjev bajedit.
Mearridanásahussii (lága § 5 nuppi ja goalmmát lađđasis mearriduvvo gii guđege báikenama ektui lea mearridanásahus).
Ássje mierrediddje ásadussaj sáddiduvvá (§ 5 nuppet ja goalmát ladás subtsas mij mierrediddje ásadus le makkár namáj gáktuj).
Mearridanásahus gárvvista ášši ja čohkke buot gávdni dieđuid. Ášši sáddejuvvo
Mierrediddje ásadus ássjev gárvet gájkka diedoj milta ma gávnnuji.
Gulaskuddamii guovtti mánu gulaskuddanáigemeriin.
Ássje guláskuddamij sáddiduvvá guovtijn mánujn gulákuddamájggemierijn.
Sámi báikenammanevvohahkii gii neavvu movt báikenamma galgá čállojuvvot. Nammakonsuleantabálvalusas lea guokte mánu áigemearri máhcahit ášši
Suohkan bærrájgæhttjá jut gájka gejn le guláskuddamriektá bessi javllamusáv buktet ja sáddi ássjev sáme nammakonsulænntadievnastussaj tjállemvuoge oajvvadusá diehti.
Mearridanásahussii mii ášši mearrida.
Nammakonsulænnta viertti guovte máno duogen ássjev mierrediddje ásadussaj sáddit mij de mærrádusáv dahká.
Mearrádus sáddejuvvo suohkanii, mii almmuha mearrádusa báikenammalága § 6 njuolggadusaid mielde (oktan váidinvejolašvuođa dieđuin mii lea § 10 mielde).
Mærrádus suohkanij sáddiduvvá, mij mærrádusáv almot lága § 6 milta (diedoj gujttimvejulasjvuoda birra § 10 milta).
Mearrádus sáddejuvvon maiddái Sámi nammakonsuleantabálvalussii, eará almmolaš ásahusaide mat geavahit nama iežaset bálvalusain, ja maiddái
Mærrádus sáddiduvvá aj sáme nammakonsulænntadievnastussaj, ietjá ásadusájda ma galggi namáv adnet ja guovdásj bájkkenammaregisstarij Stáhta kárttadåjmadagá guovllokontåvrån.
Sámegielat báikenamat neahtas
Sáme bájkkenamá nehtan
Statens Kartverk bargá ovdánahttimis ođđa bálvalusaid neahtas, ja dál lea rahppon vejolašvuohta ohcat sámegielat báikenamaid.
Stáhta Kárttadåjmadahka le ådå dievnastusájt åvddånahttemin nehtan, ja dálla bæssá sáme bájkkenamájt åhtsåt nehta baktu.
Norgesglasset lea ohcanvuđot Norggakárta.
Norgesglasset le kártta gånnå bæssá åhtsåt.
Das lea vejolašvuohta sirddašit kárttain, ohcat adreassaid, earáhuhttit koordináhtaid ja unnidit ja stuoridit válljejuvvon guovllu.
Besa navigerit kártajn, adressajt åhtsåt, koordináhtatjoahkkájt transformerit ja zoomit sisi ja ålgus gåsi de sidá.
Don sáhtát ohcat badjel 450 000 báikenamaid ja sullii 23 000 sámegielat báikenamaid Norggas ja kártavuogádat čájeha ohccojuvvon báikenama kárttas.
Máhtá åhtsåt ienep gå 450 000 bájkkenamá ja 23 000 sáme bájkkenamá Vuonan ja sæmmi båttå namáv kárttaj oadtjot.
Viidáset sáhtát ohcat luoddanamaid Norggas nu ahte luoddanamma sajádat čájehuvvo kárttas.
Vijdábut máhtá gahttunadressajt Vuonan åhtsåt ja dajt unnep kártatjin vuojnnet.
Norgesglasset ođđa gáhppálagas ja kárta skuvllain leat betaveršuvnnat, mii mearkkaša ahte dat eai leat loahpalaččat gárvvistuvvon, ja ahte hápmi ja doaibma sáhttá dieđekeahttá rievdaduvvot.
Norgesglasset ådå versjåvnån ja kártta skåvlån li betaversjåvnå, dat merkaj dájt li ájn åvddånahttemin, ja hábbmim ja funksjonálitehtta soajttá hæhkkat rievddat.
Norgesglasset ođđa gáhppálat
Norgesglasset ådå versjåvnnå
Kárta skuvllas betaveršuvdna
Kártta skåvlån betaversjåvnnå
Doarju sámi mátkeealáhusaid julevsámi guovllus / Kulturealáhus / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Doarjju sáme mannoiellemav julevsáme guovlon / Kulturæládus / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Doarju sámi mátkeealáhusaid julevsámi guovllus
Doarjju sáme mannoiellemav julevsáme guovlon
Sámediggeráđđi juolluda 228 duhát ruvnno doarjjan prošektii sámi mátkeealáhusat julevsámi guovllus.
Sámediggeráde juollot 228 tuvsán kråvnå doarjjan prosjæktaj mannoiellemav julevsáme guovlon.
Julevsámi guovllus leat uhccán sámi mátkeealáhusat.
Árran julevsáme guovdásj galggá tjadádit guovte ja lahkke jage mannoiellemprosjevtav julevsáme guovlon 2014 – 2016 jagij gávdan.
Prošeavtta ulbmil lea ásahit uhcimusat golbma fitnodaga ovdal 2016.
Sáme mannoiellem la binnáv loavddam julevsáme guovlon ja prosjevta ulmme le ásadit edisik gålmmå viddnudagá åvddål 2016.
Árran áigu rekrutteret sámi ealáhusálggaheddjiid áŋgiruššat sámi mátkeealáhusaiguin, ásahit deaivvadansajiid ja vuolggahit ovdáneami julevsámi guovllus.
Árran sihtá rekrutterit sáme ásadiddjijt gudi hálijdi åvdedit sáme mannoiellemav, ásadit æjvvalimsajijt ja dahkat åvddånahttemav julevsáme guovlon.
Sámediggeráđi guovttos Silje Karine Muotka ja Ann-Mari Thomassen dadjaba ahte prošeakta lea gelddolaš ja danne juolluda ráđđi 228 duhát ruvnno dán prošektii.
Sámediggeráde ájrrasa Silje Karine Muotka ja Ann-Mari Thomassen javllaba prosjækta le miellagiddis ja dan diehti juollot Sámediggeráde 228 tuvsán kråvnå prosjæktaj.
- Kulturealhusat leat riikka gelddoleamos ealáhusat ja dat ealáhusat mat sturrot johtilepmosit, ja mii vuordit ollu ođđa álggahemiid, dadjá sámediggeráđđiSilje Karine Muotka.
- Kultuvrraæládusá li muhtema rijka miellagiddisamos ja sjaddelamos æládusájs, ja mij doajvvop moadda ådå ásadusa sjaddi, javllá rádeájras Silje Karine Muotka.
- Sámediggi bargá dan badjelii ahte mis galgá leat nana ja buotbeallásaš ealáhuseallin.
- Sámediggeráde barggá nanos ja moattebelak æládusiellemav ásadittjat.
Dakkár kulturealáhusat mat leat vuođđuduvvon sámi kultuvrii, lundui ja birrasii, sáhttet šaddat deaŧalaš ealáhussan oluu sámi báikegottiide, dadjá sámediggeráđđi Ann-Mari Thomassen.
Kultuvrraæládusá maj vuodo le sámekultuvrra, luonndo ja birás máhtti sjaddat ájnas æládussan moatte sáme sebrudahkaj, javllá rádeájrasAnn-Mari Thomassen.
Sámediggi lea dál bargamin strategiijain mo eanedit barggolašvuođa sámi kulturealáhusain ja lea earret eará ásahan guokte fitnodatovddidanprográmma Finnmárkui ja Romsii.
Sámedigge le dálla barggamin strategijajn lasedittjat vidnojt sáme kultuvrraæládusájn ja le ásadam nåv gå guokta viddnudakåvddånahttemprográmma Finnmárkon ja Tråmsån.
Loga eanet dás:
Lågå ienebuv:
Eanet dieđuid addiba:
Ienep diedo:
Historjá / Duogáš / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Histåvrrå / Duogásj / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Davvikalohtas leat sámit ássan ja leamaš sierra álbmogin iežaset gielain, árbevieruiguin ja ealáhusheivehemiiguin ollu ovdalgo nationála stáhtat ásahuvvojedje.
Sáme li Nuorttakalåhtan viessum sierra álmmugin ietjas gielajn, ietjas árbbedábij ja æládushiebadimij guhkev åvddål gå nasjonálstáhta vuododuvvin.
Maŋŋá go ráját gessojuvvojedje, de šadde sámit sierra álbmogin njealji sierra stáhtas: Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas.
Gå rájá sátsaduvvin 1751, de sáme sjaddin álmmugin årromguovloj nieljen rijkan: Vuonan, Svierigin, Suoman ja Ruossjan.
Sámiid árbevirolaš guovllut lea Guoládatnjárgga rájes davvenuortan gitta Engerdala rádjai Mátta-Norggas ja Idre rádjai Mátta-Ruoŧas.
Sáme árbbedábálasj duobddága li Guoládagás lullenuorttan Engerdalláj Oarjje-Vuonan ja Idrej Oarjje-Svierigin.
Dát guovlu gohčoduvvo Sápmin.
Dát guovllo gåhtjoduvvá sámegiellaj Sámeednamin.
Dáruiduhttin
Dárojduhttem
1800-logus šaddá dađistaga eanet lassáneaddji dihtomielalašvuohta norgga našuvnna hárrái.
1800-jagijn lassán diedulasjvuohta Vuona nasjåvnå birra.
Norga oaččui vuođđolágas 1814:s ja oalle ollu iehčanasvuođa ja dalle álggahuvvui norgga našuvnna huksen.
Vuodna oattjoj vuodolágav jagen 1814 viehka stuorra iesjrádálasjvuodajn ja dajna tjuovoj vuona nasjåvnnåtsieggim.
1848:s čuoččuha ráđđehus ja stuorradiggi ahte stáhta lea eaiggáduššan Finnmárkku eatnamiid don doloža rájes.
Jagen 1848 tjuottjodij ráddidus ja stuorradigge Finnmárko ednama lidjin stáhta ednama juo dålutjis.
Vuođustussan dasa lea leamaš ahte guovllus leat ássan “ johtti sápmelaččat ”, ja johtaleddjiin ii lean makkárge oamastanriekti.
Sivvan lij guovllo lij “ gålgge sámij ” årromguovllo, mij galgaj sievvet jåhtålibme ittjij miededa æjggumriekáv åmastit.
Norgga eiseválddit regulerejedje maiddái čavga vejolašvuođa bargat eanadoaluin.
Máhttelisvuohta ednamijt æjggut reguleriduváj tjavgga Vuona oajválattjajs.
Maŋŋá 1888 besse dušše norgalaččat ja ruoŧŧilaččat oastit eatnama Norggas ja norgga stáhtalahttun sáhtte beassat dušše dat olbmot geat máhtte dárogiela.
Jage 1888 maŋŋela oadtjun dåssju ulmutja Vuonas ja Svierigis ednamav åmastit Vuonan, ja vuona viesádimvuodav oadtjun dåssju sij gudi dárogielav buktin.
1902:s mearridii Stuorradiggi ođđa eanavuovdinlága.
Jagen 1902 mierredij Stuorradigge ådå ednamvuobddemlágav.
Dan lágas čuožžu ahte dušše norgga stáhtalahtut sáhtte oastit eatnama, ja deaŧalaš lei vuovdit eatnama sidjiide geat ávkkástalle dainna eanadoallin ja olmmožin ” … som kunne tale, lese og skrive det Norske Sprog og benytte det til daglig Brug ” (geat máhtte hállat, lohkat ja čállit dárogiela ja geavahit dan beaivválaččat).
Dán lágan le tjáledum dåssju vuona stáhtaviesáda máhttin ednamav oasstet, ja galgaj dættoduvvat sån guhti ednamav oattjoj oasstet lij ávkken ednambarggen ja sån ” … som kunne tale, lese og skrive det Norske Sprog og benytte det til daglig Brug. (... guhti buvtij hållat, låhkåt ja tjállet dárogielav ja adnet dav bæjválattjat.) ”.
Láhka gustui jahkái 1965.
Láhka lij fámon gitta jahkáj 1965.
Dáruiduhttinpolitihkka nanosmuvvá nuppi máilmmisoađi rádjai.
Dárojduhttempolitihkka tjavggiduváj nuppát væráltdoaro vuosstij.
1924:s dadjá earret eará parlamentáralaš skuvlakommišuvdna ahte ” Samisk åndsliv og kultur er noe som ikke finnes.
Jagen 1924 javllá buojkulvissan parlamentáralasj skåvllåkommisjåvnnå náv: ” Samisk åndsliv og kultur er noe som ikke finnes.
Hele folkets egenart og begavelse peker ikke i den retning ” (Sámi vuoigŋaduodji ja kultuvra ii gávdno.
Hele folkets egenart og begavelse peker ikke i den retning. (Sáme vuojŋŋalasj iellem ja kultuvrra ij gávnnu.
Olles álbmoga mihtilmasvuohta ja attáldat čujuhit dan guvlui).
Ålles álmmuga sierralágásjvuohta ja vaddása e dan guovlluj vuoseda). ”
Maŋŋá nuppi máilmmisoađi nohkagoahtá dáruiduhttinpolitihkka.
Maŋep væráltdoaro maŋŋela dárojduhttempolitihkka nåhkågoahtá.
Dát bissu goittotge imašlaš guhká.
Valla vihpá huoman ájn alvadahtte guhkev.
Maŋŋá nuppi máilmmisoađi rievddai oaidnu čearddalaš minoritehtaide.
Gielalasj ja tjerdalasj vuojnno unneplågojda rievdaduváj maŋep væráltdoaro maŋŋela.
Riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođabargu dagahii ahte álbmotrievttálaš šiehtadusat dohkkehuvvojedje sihke Eurohpás ja ON:s.
Rijkkagasskasasj ulmusjrievtesvuohtabarggo vájkkudij vaj såbadusá ulmusjrievtesvuodaj hárráj dagáduvvin goappátjagá Eurohpán ja AN:an.
Dát váikkuhii maiddái norgga eiseválddiid guottuide minoritehtaid ektui, ja erenoamážit sápmelaččaide.
Dát vájkkudij aj vuona oajválattjaj guottojt unneplågojda, ållagasj sámijda.
Dát bođii almmolaččat ovdan Norgga bealis 1948:s go Samordningsnemnda for skoleverket (skuvladoaimmahaga heivehanlávdegoddi) ovddidii máŋga evttohusa dainna áigumušain ahte heivehit skuvlafálaldaga sámemánáide.
Almulattjat bådij dát vuojnnusij jagen 1948, gå skåvllådåjmadagá Aktidimnammadus buvtij moadda oajvvadusá ulmijn hiebadittjat skåvllåfálaldagájt sáme mánájda.
Dát lávdegoddi evttohii ahte sámegiella galggai oažžut eanet saji oahpahussii, ovttas sámi kulturhistorjjáin ja sámi ruovttufidnuin.
Dat juogos oajvvadij sámegiella luluj oadtjot stuoráp sajev åhpadimen, aktan sáme kultuvrrahiståvråjn ja sáme sijddabargujn.
Daid doaibmabijuid gaskkas, mat čađahuvvojedje dahje álggahuvvojedje heivehanlávdegotti rávvaga vuođul, lei risttalašvuođagirjjit guovtti gillii ja sámegieloahpahus Romssa oahpaheaddjiskuvllas 1953 rájes.
Daj dåjman siegen ma álgeduvvin Aktidimnammadusá oajvvadusáj milta lij risstalasjvuohtagirje guovtegielaktevstaj Tråmså åhpadiddjeskåvlån jage 1953 rájes.
1956:s nammaduvvui Sámekomitea (lávdegoddi čielggadit sámeáššiid).
Jagen 1956 nammaduváj Sámekomitea (komitea tjielggitjit sámeássjijt).
Lávdegotti evttohus geigejuvvui 1959:s, ja adnojuvvo minoritehtapolitihkalaš jorggiheapmin.
Komitea árvvalus mij åvdeduváj jagen 1959, aneduvvá unneplåhkopolitihka jårgestibmen.
Álggahusas čujuhuvvo dasa ahte minoritehtaáššit lea šaddan eanet áigeguovdilat:
Dat guosská dan diehti skåvllåpolitihkav mijá jahketjuoden gitta maŋep væráltdårruj. ”
Nu dát guoská ge dan skuvlapolitihkkii mii lei čađahuvvon gitta nuppi máilmmisoađi rádjai (Sámekomitea evttohusa 6. s).
(Sámekomitea árvvalus, 6. bielen).
Lávdegoddi oinnii iežas bargun ahte gávdnat njuolggadusaid ja ulbmila eiseválddiid politihkkii sápmelaččaid ektui mat sáhtte nannet sámi minoritehta ekonomalaččat, sosiálalaččat ja kultuvrralaččat (19. s).
Komitea anij ietjas dahkamussan “ gæhttjalit gávnnat njuolgadusájt ja ulmev oajválattjaj politihkkaj sámij hárráj mij máhttá nannit sáme unneplågov ekonomalattjat, sosiálalattjat ja kultuvralattjat ” (19. bielen).
Evttohusas ovddiduvvo dakkár vuođđooaidnu mii dojii dáruiduhttinpolitihka.
Árvvalusán tjuorgaduváj vuodovuojnno mij rievdaj dárojduhttempolitihkas.
Lávdegoddi oaivvildii ahte Norgga sámepolitihkka berrešii nannet sápmelaččaid joavkun, ovddidit árvvusatnima olmmošjoavkkuid gaskkas ja čađahit ekonomalaš ja sosiála doaibmabijuid dainna áigumušain ahte heivehit sámi eallinvuogi ođđaáigái ja eanet ovttaiduhttima Norgga servodahkii.
Komitea miejnnij vuona sámepolitihkka galgaj farra rahtjat nannitjit sámijt álmmugin, åvddånahttet vieledusáv álmmugij gaskan ja álgadit ekonomalasj ja sosiálalasj dåjmajt ådåstuhtátjit sáme iellemvuogev ja duodde integrerimav vuona sebrudahkaj.
Positiiva ovddut adnojuvvojedje dárbbašlažžan dasa ahte juksat ovttalágan vuoigatvuođaid sápmelaččaid ja dážaid gaskkas.
Positijvva sierra ávkke aneduváj dárbulattjan vaj avtaárvvusasj riektá sjaddin sámij ja láttij gaskan.
Evttohusa deaŧalaš árvalus lei sierra sámi guovllu nannema, gos earret eará galge gustot sierra njuolggadusat sámegiela stáhtusa dáfus, sihke skuvllas ja almmolaš hálddahusas.
Árvvalusá guovdásj oajvvadus lij sierra sáme guovlov nannit, gånnå degu sierra njuolgadusá galggin liehket fámon sámegiela stáhtusa gáktuj, goappátjagá skåvlån ja almulasj háldadusán.
Lávdegotti ággan lei ahte dakkár guovddášguovlu gávdnui juo.
Komitea tjuottjodij dakkir guovllo juo gávnnuj.
Eiseválddiid sámepolitihka ulbmilin fertii leat sámiid nannen joavkun.
Ulmme oajválattjaj sámepolitihkkaj vierttij liehket nannit sámijt álmmugin.
Komitea oaivvildii ahte positiivvalaš sierra ovddut leat dárbbašlaččat go galgá juksat seamma vuoigatvuođaid sámiid ja dážaid gaskka.
Komitea miejnnij positijvva sierra ávkke lidjin dárbulattja vaj avtaárvvusasj riektá sjaddin sámij ja láttij gaskan.
Ráđđehus ii čuovvolan Sámekomitea evttohusaid dieđáhusastis Stuorradiggái 1963:s.
Ráddidus ittjij tjuovvola Sámekomitea oajvvadusájt diedádusán Stuordiggáj jagen 1963.
Ráđđehus ii dahkan oainnu sámiid ektui čearddalaš minoritehtan, muhto baicce gohčodii sápmelaččat “ sámegielat dážan ”.
Ráddidus gålågattaj miejnnimis majdik sámijs tjerdalasj unneplåhkon, sáme farra nammaduvvin “ samisktalende nordmenn ” (sámegielak vuonaga).
Ráđđehus aiddostahtii dasto ahte sámi kultuvrra suodjaleami ulbmil Norggas lea individuála válljen.
Ráddidus dárkkelappot tjielggij ulmme sámekultuvrav bisodit galgaj liehket geŋga ulmutja duogen.
Maŋŋil 1970-logu dohkkehuvvojit sápmelaččat Norggas minoritehtan veahážiid mielde.
1970-jagij lågon dåhkkiduvvagåhtin sáme unneplåhkon Vuonan.
Oahpahus sámegielas nannejuvvui riektin 1967:s ja sámi gymnasa bođii seamma jagi Kárášjohkii.
Åhpadibme sámegiellaj mierreduváj riektán jagen 1967 ja sáme joarkkaskåvllå ásaduváj Kárásjåhkåj sæmmi jage.
1973:s ásahuvvui kulturguovddáš Sámi Instituhtta Guovdageidnui.
Jagen 1973 ásaduváj kultuvrraguovdásj Sáme instituhtta / Nordisk samisk institutt Guovddagæjnon.
Dat lea maŋŋá ovddiduvvon čielggadan- ja dutkaninstituhttan.
Dát sjattaj maŋenagi tjielggidus- ja guoradallaminstituhttan.
Ođđa sámepolitihkka
Ådå sámepolitihkka
1960 ja 1970 logus lassána dađistaga ođđa sámi sohkabuolvva gaskkas dihtomielalašvuohta ja radikaliseren.
1960 ja 70 jagijn sjattaj nuorap buolvva sámijs ienep diedulattjan ja rievdadiddjen.
Sámeášši šaddá maiddái eanet álgoálbmotáššin.
Sámeássje sjaddin aj ienebut álggoálmmukássjen.
Sámi organisašuvnnat bargagohtet árjjalaččat ja searvagohtet riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargui earret eará Álgoálbmogiid máilmmiráđi (WCIP) bokte.
Sáme organisasjåvnå barggin dåjmalattjat oassálastátjit rijkkagasskasasj álggoálmmukbargon nåv gå Álggoálmmugij væráltráde (WCIP) vuododusá baktu jagen 1975.
Dáruiduhttinpolitihkka mii lei bistán 1800 logu beallemutto rájes lei alimusas Álttá stuimmiid áigge.
Dárojduhttempolitihkka mij lij vihpam 1800-jagij maŋep oases lij tjavgámus Áltástuojme birra.
Dát stuibmi álggii dalle go Stuorradiggi 1978:s mearridii dulvadit Álttá-Guovdageainnu eanu ja hukset elfápmostašuvnna.
Rijddo álgij gå Stuorradigge jagen 1978 mierredij dulvvadit Alta-Guovddagæjno tjátjádagáv ja fábmobuvtadagáv ásadit.
Dát buvttihii ollu vuostálastima, akšuvnnaid ja miellačájáhusaid sihke sámiid ja biraspolitihkalaš lihkadusaid beales.
Dát doalvoj garra vuosstálasstemijda, aksjåvnåjda ja demonstrasjåvnåjda sámijs ja biráspolitihkalasj guovlos.
Olles Áltá-ášši manai ollu roasuid čađa, earret eará lei nealgudeapmi Stuorradikki olggobealde 1979:s ja 1981:s ja stáhtaministara kantuvra váldojuvvui háldui 1981:s.
Ålles Áltá-ássje vásedij moadda vuorrádisá, nåv gå nælggodime Stuordikke ålgusjbielen jagijt 1979 ja 1981 ja stáhttaministara kontåvrå åmastibme jagen 1981.
Gižžu lei alimusas dalle go 600 politiija bohte čorget sámeleairra ja váldit eret olbmuid geat ledje čanadan iežaset gittalagaid Savvonis Álttás ođđajagimánu 15. b. 1981.
Rijddo gerralij gå 600 politiulmutja sámeårruhav sjuovvijin ja sváldasvegav Savvunis (Stilla) gádodin ådåjakmáno 15. biejve jagen 1981.
Dát Áltá-ášši vásihus attii Norgga eiseválddiide dárbbu sierra gulahallat sámi organisašuvnnaiguin ja váldit daiguin oktavuođa.
Vuona oajválattjaj vásádusá Áltá-ássjen vuosedij dárbov sáme organisasjåvnåj guládallat.
Eiseválddit vásihedje ahte vejolašvuohta ja dáidu stivret sámiid lei garrasit hedjonan, seammás go dat movt Norga meannudii iežas álgoálbmogin bovttii beroštumi riikkaidgaskasaččat.
Oajválattja vásedin máhttelisvuoda ja máhtukvuoda sámijt stivrrit lidjin viehka unnum, sæmmi båttå gå Vuona vuohke gåktu ietjas álggoálmmugav dåmadij alvaduhtij rijkkagasskasattjat.
Áltá-ášši bijai áigeráji Norgga sámepolitihkkii.
Áltá-ássje merkaj ájggemålssomav Vuona sámepolitihkan.
Sápmelaččat eai dohkkehuvvon dušše minoritehtan, muhto maiddái álgoálbmogin.
Sáme dåhkkiduvvin ij dåssju unneplåhkon, valla aj álggoálmmugin.
Dalle go stuibmi stáhtaeiseválddiid ja sámiid gaskka lei vearrámus 1980-81:s, de lei dárbu politihkalaččat miehtat sámi vuoigatvuođaid ektui.
Gå rijddo stáhta oajválattjaj ja sámij gaskan lij garrasabmusin jagijt 1980-81, de lij dárbbo politihkalasj miededimijs sáme riektáj birra.
Dát dagahii dan ahte ráđđehus ja sámi organisašuvnnat sohpe ahte dát galget čielggaduvvot lagabuidda.
Båhtusin lij semalasjvuohta ráddidusá ja sámeorganisasjåvnåj gaskan jut ássje galgaj lagábut guoradaláduvvat.
Golggotmánu 10. b. 1980 nammadii Ráđđehus Sámi vuoigatvuođalávdegotti ja Sámi kulturlávdegotti dustet sámiid gáibádusaid.
Ráddidus nammadij Sámeriektájuohkusav ja Sámekultuvrrajuohkusav duostudahkan sámij rávkalvisájda.
1984:s geigii Sámi vuoigatvuođalávdegotti vuosttaš oassečielggadusa, “ Sámiid riektedili birra ”, ja dat bijai vuođu Stuorradikki mearrádussii 1987:s Sámelága hárrái (Láhka Sámedikki ja eará sámi riektidiliid hárrái).
Sámeriektájuogos buvtij jagen 1984 vuostasj árvvalusáv, ” Om samenes rettsstilling (Sámij riektávidjurij birra) ”. Dat dagáj vuodov Stuorradikke mærrádussaj jagen 1987 Sámelága birra (Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold (Láhka Sámedikke ja ietjá sáme riektávidjurij birra)).
Sámeláhka bijai rievttálaš vuođu Sámedikki ásaheapmái.
Sámeláhka hábbmij riektálasj vuodov Sámedikke ásadibmáj.
Válga vuosttaš Sámediggái čađahuvvui čakčamánus 1989, ja Gonagaslaš majestehta Gonagas Olav V rabai vuosttáš Sámedikki golggotmánu 9. b. 1989 Kárášjogas.
Vuostasj Sámediggeválgga tjadáduváj ragátmánon jagen 1989, ja vuostasj Sámedigge rabáduváj gålgådismáno 9. biejve 1989 Kárásjågån S. M. Gånågis Olav V.
1989 – 1997 Ole Henrik Magga (Norgga Sámiid Riikasearvi)
1989 – 1997 Ole Henrik Magga (Vuona Sámij Rijkasiebrre) 1997 – 2005 Sven-Roald Nystø (Vuona Sámij Rijkasiebrre) 2005 – 2007 Aili Keskitalo (Vuona Sámij Rijkasiebrre) 2007 – 2013 Egil Olli (Barggijbelludahka) 2013 - dd Aili Keskitalo (Vuona Sámij Rijkasiebrre)
14. Njukčamánnu 2013
WCIP2014: álggoálmmugij konferánssa / Áltá 2013 / Rijkajgasskasasj barggo / Sámedigge - Sametinget
2010:s mearridii ON váldočoahkkin čađahit máilmmikonferánssa álgoálbmogiid birra New Yorkas 2013:s.
Jagen 2010 mierredij AN:a ållestjåhkanibme tjadádit álggoálmmugij væráltkonferánsav New Yorkan jagen 2014.
Konferánsa Alta 2013 lea riikkaidgaskasaš álgoálbmotservodaga ráhkkaneapmi máilmmikonferánsii.
Konferánssa Áltá 2013 le rijkajgasskasasj álggoálmmuksebrudagá gárvedibme væráltkonferánssaj.
Máilmmikonferánsa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra lágiduvvo čakčamánu 22. ja 23. b. 2014 New Yorkas, jo doppe leat guokte dievasčoahkkinsešuvnna, birrabeavddekonferánssat ja lávdedigaštallan.
Álggoálmmugij riektáj væráltkonferánssa tjadáduvvá ragátmáno 22. ja 23. biejve 2014 New Yorkan, ja dåppe li guokta ållestjåhkanime, jårbbåbievddesesjåvnå ja paneldagástallam.
Ulbmil Ulbmilin máilmmikonferánssain 2014 álgoálbmogiid birra lea juogadit perspektiivvaid ja buoremus geavada stáhtaid ja regiovnnaid gaskkas go guoská álgoálbmotvuoigatvuođaid čađaheapmái ON julggaštusa vuođul álgoálbmotvuoigatvuođaid birra.
2014 Álggoálmmugij væráltkonferánsa ulmme le perspektijvajt juogadit ja buorre vuogijt stáhtaj ja guovloj gaskan mij guosská álggoálmmugij riektáj ållidit AN:a álggoálmmugij riektáj tjielggidusá milta.
Interaktiiva gulaskuddanproseassa Ovdal geassemánu 2014 galgá čađahuvvot interaktiiva gulaskuddanproseassa mas álgoálbmogat, ON orgánat, duktan- ja oahppoásahusat, olmmošvuoigatvuođaorganisašuvnnat, álbmotválljen áirasat, siviila servodat ja nationálastáhtat ávžžuhuvvojit ovddidit árvalusaid ja mearkkašumiid máilmmikonferánssa ráhkkaneapmái.
Åvddål 2014 biehtsemáno galggá interaktijva guládallam tjadáduvvat gånnå álggoálmmuga, AN:a orgána, dutkam- ja åhpadimásadusá, almasjrievtesvuodaorganisasjåvnå, álmmukválljidum åvdåstiddje, sivijla sebrudahka ja nasjonálstáhta hasoduvvi oajvvadusájt buktet væráltkonferánsa gárvedibmen.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid doaibmaplána ON váldočoahkkima juovlamánu 21. b. 2010 mannosaš mearrádusa vuođul (A / RES/65/198), galgá máilmmikonferánssa boađusin leat doaibmavuđot plána nannen dihtii máilmmi álgoálbmogiid vuoigatvuođaid.
AN:a ållestjåhkanime javllamáno 21. biejve 2010 mærrádusá milta (A / RES/65/198), galggá væráltkonferánsa boados sjaddat muhtem doajmmapládnaj mij galggá álggoálmmugij riektájt nannit.
Válde oktavuođa
Aktijvuohta
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás sohppojuvvon / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Avtamielakvuohta ådå æládussåbadusás duojen jahkáj 2014 / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás sohppojuvvon
Avtamielakvuohta ådå æládussåbadusás duojen jahkáj 2014
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás lea sohppojuvvon.
Duojen la avtamielakvuohta ådå æládussåbadusas jahkáj 2014.
2014 šiehtadus lea 9,4 miljon ruvnno stuoris.
Såbadus jahkaj 2014 la 9,4 miljåvnå kråvnå.
Profiila lea rievdaduvvon das ahte doaibmat passiiva doaibmadoarjjaortnegiid vuođul dasa ahte doaibmat eanet ovdánanvuđot duodjin – lean ilus go dáinna lágiin rievdá, dadjá sámediggeráđđi Marianne Balto.
Hábme le ietjájduhtedum passijvva doajmmadoarjjaårnigis ienebut åvddånahttema guovlluj – dakkir jårgijdimes lav mån viehka ávon, javllá sámediggeráde Marianne Balto.
- Lean duhtavaš go duodjeorganisašuvdna lea mielas vuoruhit vuovdin- ja vuovdalandoaibmabijuid, dadjá sámediggeráđđi Marianne Balto.
- Mån lav dudálasj gå duodjeorganisasjåvnå li miellusa vuorodittjat vuobddem- ja fállodåjmajt, javllá sámediggeráde Marianne Balto.
Dát sáhttá rahpat ođđa márkaniid ja addit vejolašvuođa ođđa buktagiidda, dadjá Balto.
Dát máhttá rahpat ådå oasástallamijda ja ådå buktagijda, javllá Balto.
2014:s lea duojáriin vejolaš hospiteret dakkár eará duojáriid luhtte, geain lea erenoamáš gelbbolašvuohta duddjomis.
Jagen 2014 le duodjarijn máhttelisvuoda guossidit nuppijt duodjárijt gejn li sierra máhttudagá duodjebuktagin.
Šiehtadanbealit leat Sámediggi, Sámiid duodji ja Duojáriid ealáhussearvi.
Sámediggerade le moadda jage vuorodam máhtudaklåpptimav duodjesuorgen.
Sámi mánáid ja nuoraid dárbbut eai fuolahuvvo / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sáme mánáj ja nuoraj dárbo e oatsoduvá / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Sámi mánáid ja nuoraid dárbbut eai fuolahuvvo
Sáme mánáj ja nuoraj dárbo e oatsoduvá
Sámediggeráđđi Vibeke Larsenmoaitá dan go ráđđehus ii háliit digaštallat doaibmabijuid mat eastadivčče veahkaválddi ja seksuálalaš rihkkumiid sámi mánáid ja nuoraid vuostá.
Sámediggeráde ájras Vibeke Larsen lájttá Ráddidusáv gå ij hálijda ságastit dåjmajs ma galggi duostudit vaháguhttemijt ja seksuálalasj illastimijt sáme mánáj ja nuoraj gáktuj.
– Lea deaŧalaš fuolahit sámi mánáid vuoigatvuođaid giela ja kultuvrra ektui dakkár strategiijain, dadjá sámediggeráđđi Vibeke Larsen.
– Ájnas la oatsodit sáme mánáj ja nuoraj rievtesvuodajt ma gulluji giellaj ja kultuvrraj dakkir strategijaj hárráj, javlla sámediggeráde ájras Vibeke Larsen.
Almmá dán fuolaheami haga vahágahttojuvvojit sámi mánát ja nuorat.
Dakkir oatsodime dagá soajtti sáme máná ja nuora vahágahteduvvat.
Sámediggeráđi mielas lea deaŧalaš ahte dat sámi mánát ja nuorat, geat vásihit seksuálalaš rihkkumiid ja veahkaválddi, ožžot buoremus vejolaš veahki.
Sámediggeráde mårås vaj sáme máná ja nuora gudi vásedi vaháguhttemijt ja seksuálalasj illastimijt galggi oadtjot buoremus viehkev gå máhttelis.
Danne lea Sámediggi guhkit áiggi bargan nannet sámegiela ja sámi kulturgelbbolašvuođa Mánáidviesus, mas lea ovddasvástádus jearahallat daid mánáid ja nuoraid, geat leat vásihan seksuálalaš rihkkumiid ja veahkaválddi.
Sámedigge le dan diehti guhkes ájgev barggam nannidahttet sámegielav ja kultuvrramáhttudagájt Mánnáviesojn (Barnehus), maj vásstádus le åtsådit mánájt ja nuorajt gudi li vásedam seksuálalasj illastimijt ja vaháguhttemijt.
Mii leat maid ovttasbargagoahtán Justiisadepartemeanttain lokten dihtii máhtu veahkaválddi birra sámi servodaga lagaš gaskavuođain.
Mij lip aj álgadam aktisasjbargov Justisdepartementajn lasedittjat máhttudagájt vaháguhttemijs lahka gasskavuodajn sáme sebrudagán.
- Danne lea sakka šállošahtti go Sámedikki dáhttu konsulteret Ráđđehusain dan birra ahte ráhkadit strategiija seksuálalaš rihkkumiid ja veahkaválddi birra mánáid vuostá, hilgojuvvui.
- Dan diehti le oalle lájtedahtte gå Sámedikke sávadus Ráddidusajn konsulterit dagátjit strategijav seksuálalasj illastimij ja vaháguhttemij birra sáme mánáj ja nuoraj vuossti hilgoduváj.
Ággan hilgumii geavahuvvo ahte dás ii leat sámi servodagas olus beroštupmi, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Sivvan hilgodibmáj lij dát ássjes ij lim vuojga berustibme sámeálmmugin, javllá Sámediggeráde ájras Vibeke Larsen.
- Sámedikki bargui sámi mánáid vuoigatvuođaiguin, dát lea lávki maŋos guvlui.
- Sámedikke bargguj sámemánáj rievtesvuodaj le dat máhttselávkke.
Midjiide lea deaŧalaš ahte veahkaváldi ja seksuálalaš rihkkumat sámi mánáid vuostá ii galgga dohkkehuvvot ii álggage, ja galgá leat mielde go deaŧalaš strategiijat ráhkaduvvojit áššái, dadjá Larsen.
Mij måråstip galggá liehket ij-gierddisvuohta vaháguhttemijda ja seksuálalasj illastimijda sámemánáj vuossti, ja mij sihtap liehket siegen dahkamin guovdásj strategijajt dán ássjen javllá Larsen.
Strategiija lea Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta, Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta, Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanta ja Máhttodepartemeanta ráhkadan.
Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet, Helse- og omsorgsdepartementet, Justis- og beredskapsdepartementet ja Kunnskapsdepartementet ma li strategijav dahkam.
Sámediggeráđđi Vibeke Larsen lea sádden reivve stáhtaráđđái Inga Marthe Thorkildsen čalmmustahttin dihtii sámi mánáid ja nuoraid dárbbuid strategiijas.
Sámediggeráde ájras Vibeke Larsen la tjállám girjev minisstarij Inga Marthe Thorkildsenij tjalmostahtátjit sámemánáj ja nuoraj dárbojt strategijan.
Gulahalli: Sámediggeráđđi Vibeke Larsen, 941 30 116
Ienep diedo: Sámediggeráde ájras Vibeke Larsen, 941 30 116
Sámi álbmotbeaivi ja našuvnnalaš dovdomearkkat / Duogáš / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Álmmukbiejvve ja nasjåvnålasj gåvåstagá / Duogásj / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Guovvamánu 6. b. b. virggálaš leavgabeaivi Norggas ja čalmmustahttojuvvo miehtá riikka sámi álbmotbeaivin.
Guovvamáno 6. biejvve le almulasj slávggimbiejvve Vuonan ja tjalmostahteduvvá ålles rijkan sámij álmmukbiejvven.
Ollu dáhpáhusat ja govastagat čatnasit dán beaivái. Sámediggeráđđi čalmmustahttá beaivvi go lea mielde doaluin miehtá riikka.
Moadda dáhpádusá ja gåvåstagá li tjanádum bæjvváj Sámediggeráde tjalmostahttá biejvev oassálastedijn ålles rijkan.
Beaivi čalmmustahttojuvvo vuosttaš sámi riikkačoahkkima muitun mii dollojuvvui Metodistagirkus Troanddimis 1917:s.
Biejvve tjalmostahttá vuostasj sáme rijkkatjåhkanimev mij aneduváj Metodistaj girkkon Roandemin jagen 1917.
Lei vuosttaš gearddi go sápmelaččat ledje čoahkkanan bargat oktasaš sámi áššiiguin rastá nationálastáhta riikkarájiid.
Dat lij vuostasj bálle gå sáme lidjin tjoahken bargatjit aktisasj sámeássjij rijkaj rájaj rastá.
Beaivi ávvuduvvui vuosttašgeardde 1993:s.
Biejvve ávvudaláduváj vuostasj bále jagen 1993.
Deaŧalaš govastat guovvamánu 6. b. ávvudeamis lea leavga.
Sáme slávggá Ájnas gåvåstahka ávvudaládijn guovvamáno 6. biejvev le slávggá.
Sámi leavga lea buot sápmelaččaid oktasaš leavga, beroškeahttá das guđe riikkas sii orošit.
Same slávggá le aktisasj divna sámijda, berustahtek gudi rijkan sij årru.
Leavgga dohkkehii 13. Davviriikkalaš sámekonferánsa Åres, Ruoŧas, borgemánu 15. b. 1986:s, ja dan lea hábmen sámi dáiddár Astrid Båhl Ivgubađas Romssas.
Slávggá dåhkkiduváj bårggemáno 15. biejve 1986 13. nuorttarijkaj sámekonferánsas Åren, Svierigin, ja dat la hábbmidum sáme dájddáris Astrid Båhl Ivggobadás Tråmsån.
Váldofáddá lea vižžojuvvon meavrresgáris ja lullisámi Anders Fjellner divttas «Beaivvi bártnitš.
Oajvvegåvvå le váldedum goabddás ja divtas «Biejve bárneš oarjjelsámes Anders Fjellneris.
Dán divttas govvida Fjellner sápmelaččaid beaivvi bárdnin ja mánu nieidan.
Dan divtan gåvvi Fjellner sámijt biejve bárnnen ja máno niejddan.
Rukses beallegierdu govasta beaivváža ja alit beallegierdu govasta mánu.
Gievlle le biejve (ruoppsis gievllebielle) ja máno (alek gievllebielle) gåvåstahka.
Virggálaččat dohkkehuvvon govastat Sámi leavga dohkkehuvvui 2003:s Norggas virggálaččat daid rievdadusaid bokte mat dahkkojuvvojedje Sámelágas ja Lágas levgema birra gieldda almmolaš visttiin.
Almulasj dåhkkidum gåvåstahka Same slávggá dåhkkiduváj almulattjat jagen 2003 Vuonan rievddadusáj baktu Sámelágan ja lágan “ Lov om flagging på kommunenes offentlige bygninger ”.
Stuorradiggi fápmudii seammás Sámedikki mearridit láhkaásahusaid leavgga geavaheami birra.
Stuorradigge fábmodij dan ga båttå Sámedikkev mierredittjat njuolgadusájt gåktu slávgáv adnet.
Sámediggi dohkkehii dan miessemánu 27. b. 2004:s.
Sámedigge mierredij dáv moarmesmano 27. biejve jagen 2004.
Leavggas lea virggálaš stáhtus, muhto dat ii leat dakkár nationálaleavga mii álbmotrievttálaččat ja stáhtarievttálaččat ovddasta gonagasriikka Norgga.
Slávgán la virgálasj stáhtus, valla dat ij la álmmukslávggá mij åvdåstahttá gånågisrijkav Vuonav álmmukriektálattjat ja stáhttariektálattjat.
Sámi álbmotlávlla Sámi álbmotlávlla, Sámi soga lávlla, lea dikta maid Isak Saba čálii, čállojuvvon ja almmuhuvvon aviisii Sagai Muittalægje jagis 1906.
Sáme álmmuklávla Same álmmuklávla, Sámevierrega lávla, la dikta Isak Sabas, tjáledum ja almoduvvam avijsan Sagaid Muittalægje jagen 1906.
Sámekonferánssas Åres 1986:s dohkkehuvvui sámi álbmotlávlla.
Sámekonferánsan Åren jagen 1986 mierreduváj dat sáme álmmuklávllagin.
Arne Sørli bija nuohta diktii, ja šuokŋa dohkkehuvvui 15.
Diktaj dagáduváj tjuojalvis Arne Sørlias, ja tjuojalvis dåhkkiduváj 15. sámekonferánsas Helsinkin.
Sámekonferánssas Helssegis 1992:s. Teaksta lea jorgaluvvon davvisámegielas daid eará sámegielaide.
Tæksta le jårggåluvvam nuorttasámegielas duojda ietjá sámegielajda.
Doahpaga “ nasjonaldag ” geavaheapmi Go guovvamánu 6. b. mearriduvvui sámi álbmotbeaivin sámekonferánssas 1992:s, de lei mearrádus sámegillii ja doaba «sámi álbmotbeaiviš geavahuvvui.
Moallánagáv “ álmmukbiejvve ” adnet Gå guovvamáno 6. biejvve mierreduváj sáme álmmukbiejvven 1992 jage sámekonferánsas, de lij mærrádus sámegiellaj ja danna lij moallánahka «sámi álbmotbeaiviš.
Rievttes jorgaleapmi dárogillii lea “ samisk / samenes nasjonaldag ”.
Riekta jårggåluvvam dárogiellaj sjaddá dat “ samisk / samenes nasjonaldag ”, sáme / sámij álmmukbiejvve.
Muhtun dárogieljorgalusain lea «samefolkets dagš geavahuvvon, dannego sámi mearkkaša samisk, álbmot mearkkaša folk ja beaivi mearkkaša dag.
Muhtem dárogielak jårggålusájn la “ samefolkets dag ” vuojnnum, dajna gå sáme la “ same ”, álmmuk la “ folk ” ja biejvve le “ dag ”.
Sámekonferánssa ruoŧagieljorgalusas geavahuvvui doaba «samernas nationaldagš.
Svieriga dárogielak jårggålusán sámekonferánsas aneduváj moallánahka «samernas nationaldagš.
Doahpagat «samefolkets dagš ja «samisk folkedagš leat cieggan eahpeaiddolaš jorgalemiid geažil ja muhtumassii dannego muhtumat leat atnán doahpaga «nasjonaldagš nággovuložin.
Moallánagá «samefolkets dagš ja «samisk folkedagš li sjaddam båhtusin iehpetjielgas jårggålusájs ja muhtem mærráj gå moallánahka «nasjonaldagš muhtemijs la aneduvvam rijddooarren.
Sámekonferánsa bijai dattetge vuođđun ahte sámit lea okta álbmot (našuvdna) ja ahte našuvdnadoahpaga geavaheapmi danne ii eaktut sierra stáhta.
Sámekonferánssa biejaj farra oarren sáme li akta álmmuk (nasjåvnnå) ja moallánagá adno dan diehti ij gájbbeda sierra stáhtav.
Sihke sámekonferánsa (maŋŋá Samiráđđi) ja davviriikkaid sámedikkit geavahit virggálaččat doahpaga «nasjonaldagš.
Goappátjagá sámekonferánssa (maŋŋela Sámeráde) ja nuorttarijkaj sámedikke adni moallánagáv «nasjonaldagš, álmmukbiejvve, virgálattjat.
Loga eanet dan birra dáppe:
Lågå ienebuv dassta dájn sválldasijn:
Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Sámedikkeráde / Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget