pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dáin dearvvašvuođadutkamiin sáhttá raddeborašdávdašattalmas fuomášuvvot ovdalgo dat lea geargan dagahit mangelágán dávdamearkka, dehe ovdalgo dan dovdáge rattis.
Dájn varresvuohtakontrållåjn máhttá njidtjebårresjattalvis ielveduvvat åvddål gå ij la háhppidam muhtem dåbddomerkajt dahkat, jali åvddål gå ij åbbå gullu njittjen.
Dieđalaš dutkamat leat čájehan nissoniin geat oassálastet mammongráfa dearvvašvuođadutkamiidda unnu jápmin raddeborašdávdii 40 proseanttain.
Diedalasj åtsådime li vuosedam nissunijda gudi oassálassti mammografidjajn varresvuohtaåtsådibmáj de jábbmem njidtjebårredávdan binneduvvá 40 prosentajn.
Riska maŋŋit áicamiin lea ahte borašdávda lea geargan viidut, ja dalle dárbbahuvvo stuorit ja váddásit dikšun go dalle go šattalmas áicojuvvo árrat.
Gå maŋŋet bårredávdav älvvá de l vádá oabllot háhppidam, ja de ienep ja vájvep dálkudime l dárbulattja gå jus sjattalvis älvádallá árrat.
Guldal jeavddalaččat rattiid
Gulldala njittjijt dájvvalakkoj
Nissona rattiin ii leat dássedis čoakkádus.
Nissuna njittjen la tjavŋak konsistänssa.
Dat vuolgá das ahte rattis leat sihke mielkeravssat ja buoidegođđosat, ja danin dat dovdojit dásseheapmin.
Le danen gå gávnnuji goappátjagá mielkkerávsá ja buojddetsuottsa njittjijn, ja dahká vaj dåbdduji tjavŋaga.
50 jagis rattit šaddet dipmáseabbon dalle mielkeravssat ástet ja buoidegođđosat šaddet sádjái.
50-jage álldarin njittje dibmi gå mielkkerávsá unneduvvi ja buojddetsuottsas målsuduvvi.
Hormonarievdamat váikkuhit rattiide mii dáhpáhuvvá nissona mánodávda-sihkkela áigge ja sáhttet danin dovdot sierralágánat vuolgá das goas dutká daid.
Njittje bájneduvvi hormåvnnårievddadusájs ma sjaddi nissuna liejbbegaskan ja máhtti danen dåbddut ållu umasslágátja goassa dajt åtsåda.
Beaivvi maŋŋel mánodávddaid maŋemus beaivvi lea buorre beaivi iešdutkamii, daningo rattit lávejit leahkit dipmásat ja geahppasat dalle dutkat.
Liejbe maŋemus biejve maŋŋela l buorre biejvve iesjåtsådibmáj, danen gå njittje álu li dibmasa ja giehpe åtsådit.
Buot nissonat galggale ieža jeavddalaččat dutkat rattiideaset.
Gájkka nissuna beras ietja åtsådit ietjasa njittjijt.
Lea vuogas válljet mearriduvvon beaivvi mánus vai álkibut sáhttá veardidit maid dovdá.
Hiebalasj la válljit vissa biejvev mánon giehpebut máhttet buohtastahttet majt gullá.
Buorre dilálašvuohta sáhttá leahkit riššus daningo lea álkit guldalit go ráttit lea sáibbohuvvon.
Buorre bálle lisj má navoldahttijn danen gå l álggep njittjijt gulldalit gå li sájbbodum.
Millosepmosit galggalii guldalit sihke go čuožžu ja go velleha.
Galggá gulldalit gå tjuodtju ja gå vellaj.
Buorresorttat buhkkot dábálaččat
Buorre sjattalvisá li dábálattja
Jus fuomášivččii buogu dehe dokŋama gođđosis sáhttá šaddat leaboheapmin, muhto dávjjimusat dat lea buorresorttat rievdan, erenomážit nuorat nissoniin.
Jus luluj sjattalvisáv ielvvet de márjju ballá, valla dájvvámusát l buorre rievddadus, sierraláhkáj nuorap nissunijn.
Dat sáhttá leahkit cysta, dat mearkkaša čáhceskoavhli, dehe buorresorttat čanasgođđosa assun.
Máhttá årrot cysta, dat javllá tjásmagis, jali tsuottsa buorre sjattalvis.
Doavttir galgá dutkat buot rievdamiid
Gájkka rievddadusá galggi dåktåris åtsåduvvat
Radderavssa rievdama sáhttá maid raddeborašdávda dagahan.
Rievddadus njidtjerávsán máhttá aj njidtjebårredávdas dagádum.
Raddeborašdávda lea okta dábáleamos nissoniid borašdávdafoarbma.
Njidtjebårredávdda l akta dábálamos bårredávddatjerdajs nissunijn.
Juohke jagi ožžot Ruoŧas sullii 7000 nissona ja 40 dievddu raddeborašdávdda.
Fert jage oadtju bájken 7 000 nissuna ja 40 ålmmå njidtjebårredávdav.
Riska oažžut raddeborašdávdda lassána agi mielde.
Máhttelisvuohta njidtjedávdav oadtjot lassán álldarijn.
Dábáleamos symptoma raddeborašdávddas lea boahku rattis dehe gieđavuolis.
Dábálasj dåbddomärkka njidtjebårredávdan la jarre njittjen jali giehtagávan.
Nubbi lea ahte čižžeruobbi dehe raddeliiki geassása sisa guvlui.
Ietjá l gå njidtjevártto jali lijkke njittjen gässu sisi.
Unnit dábálaččat symptomat leat čilgetmeahttun ruvssodeapmi dehe raddebohtaneapmi, hávvi mii ii savo, dehe varaseagat čáhci čižžeruoppis.
Dåbddomerka ma älla nåv dábálattja li njittje tjielggimahtes ruopsudibme jali båhte, hávve mij ij save, jali varrasegadum låsjkos njidtjevártos.
Buot rievdamiid rattis galgá váldit duođas ja doavttir galgá dutkat daid.
Gájkka rievddadusá njittjijn galggi duodaj váldeduvvat ja dåktåris åtsåduvvat.
Sáhttá jorgasit iežas dearvvašvuođa guovddáža, nissondearvvašvuođadivššu dehe sierra raddevuostáváldima beallái mat leat muhtin stuorit buohcciviesuin.
Máhttá aktavuodav válldet varresvuohtaguovdátjijn, nissunijvarresvuodajn jali sierra njidtjeduostudagájn mij gávnnu muhtem stuoráp skihpadåbijn.
Doavttir guldala dárkilit ratti ja mearrida galgágo dahkkot mammongráfadutkan.
Dåktår dárkkelit gulldal njittjijt ja mierret jus mammografiddja galggá dagáduvvat.
Ná dat dáhpáhuvvá
Nåvti dagáduvvá
Ovttaskas oažžu bidjat ratti gearddiinis pláhta vuostá mii siskkilda kaseahta mas lea röntgenfilbma.
Njittjev biedjá akta ájgen duolbbadisá vuosstij mij sisanet kasehtav röntgenfilmajn.
Dasto raddi deddojuvvo čoahkkái ja guokte golbma gova váldojuvvot.
De njidtje diebttjiduvvá aktij ja guokta jali gålmmå gåvå váldeduvvá.
Erenomáš röntgenapparáhtta dárbbahuvvo
Sierra röntgenapparáhtta l dárbulasj
Mammongráfa dahkko dávjá mammongráfaovttadagas, mii sáhttá leahkit sierra dehe buohccevies u röntgenossodaga oktavuođas.
Mammografiddja álu dagáduvvá mammografiddjaåssudagán, mij máhttá sierra jali röntgenåssudagás oasse skihpadåben.
Dutkamuš dahkko maid sierra raddevuostáváldimiin ja dihto dearvvašvuođaguovddážiin.
Åtsådibme dagáduvvá aj sierralágásj njidtjeduostudagájn ja muhtem varresvuohtaguovdátjin.
Dat röntgenapparáhtta mii gevtojuvvo lea erenomážit hábmejuvvon vai sáhttá addit buriid govaid raddegođđosis gehpes röntgensuonjardeami vehkiin. Dihto dáhpáhusain sáhttet boraššattalmasat mat leat beare moadde millimettara stuoru áicojuvvot.
Röntgenapparáhtta mij aneduvvá l sierraláhkáj hábbmidum váttátjit njidtjetsuottsas buorre gåvåjt vuollegasj röntgensuonjardimijn viehkken Muhtem bále máhtti bårredávddásjattalvisá ma li val muhtem millimehtera stuore älvádallat.
Ii dárbbat ráhkkanit mange sierra ládje.
Ij dárbaha gárvedit sierraláhkáj.
Álggos oažžu vástidit moatti jearaldahkii ja muitalit jus leat leamaš váivvit rattiin, dehe jus borrá dálkasiid mat siskkildit hormonaid.
Vuostak vásstet muhtem gatjálvisájt ja giehttot jus la vájvástuvvam njittjij, jali jus bårrå dálkkasijt ma sisanedit hormåvnåjt.
Oažžu nuollat bajit oasi gorudis ja buohccidivššár geahččá rattiid ja merke jus leat oinnolaš rievdamat, ovdamearkka dihte riegádanmearkkat dehe árbbit ovddit čuohpademiin.
Hähttu aj nuoladit bålåv ja skihpasujtár gehtjat njittjijt ja tjáles jus li vuojnos rievddadusá, buojkulvissan lijkketsåbe jali utto åvdep tjuollamijs.
Dat soitet oidnot röntgengovain ja dulkojuvvot boastut borašdávdašattalmassan.
Máhtti vuojnnut röntgengåvåjn ja gåvå boasstot dádjaduvvi bårredávddasjattalvissan.
Dasto oažžu mannat röntgenapparáhta lusa ja čuožžut dan ovddas.
Dan maŋŋela vádtsá röntgenappáráhttaj ja dan åvdån de tjuodtjot.
Raddi gearddiinis bidjo pláhta nala mii siskkilda govvadetektora.
Njidtje biejaduvvá akta ájgen duolbbadisá nali mij sisanet gåvvådetektåvråv.
Raddi njuvdojuvvo dasto čoahkkái čađačuovgi pláhtain mii deddojuvvo ratti vuostá.
Njidtje diebttjiduvvá sjánjas duolbbadisájn viehkken mij dietteduvvá njittje vuosstij.
Gieđa ferte doallat badjin ja vuoiŋŋastahttit apparáhta vuostá dan bottago guokte golbma gova váldojuvvot.
Giedav hähttu badjen anedit ja dav vuojŋadit appáráhta vuosstij gå guokta jali gålmmå gåvå váldeduvvi.
Lea dehálaš čuožžut siivvuid.
Ájnas la ij åbbå labudit.
Dasto dahkko seamma ládje nuppiin rattiin.
Sämmilágásj de nuppijn njittjijn.
Olles dutkamii gollá 15-30 minuhta, ieš govaváldimii 5- 10 minuhta.
Ålles åtsådibme válldá 15-30 minuvta, ja gåvvidibme vihtta jali låge minuvttaj.
Mot mammongráfa dovdo ?
Gåktu mammografiddja dåbddu ?
Sáhttá dovdot unohas dehe bávččagahttit oanehis botta go raddi deddojuvvo čoahkkái.
Máhttá dåbddut vájvven jali báktjit oanegav gå njidtje diebttjiduvvá.
Muhto dat ferte dahkkot, daningo govva oažžu buoret kvalitehta ja dutkan šaddá sihkkareabbon.
Valla hähttu dagáduvvat, danen gå gåvvå buorep kvalitehtav oadtju ja åtsådibme tjårggu.
Dan lassin sáhttá gevtot vuollegit suonjardosa go jus raddi ii livččii deddojuvvon čoahkkái.
Duodden máhttá binnep suonjarmierre aneduvvat gå njidtje diebttjiduvvá.
Muhtumin oažžu boahtit ruovttoluotta
Muhttijn hähttu ruoptus boahtet
Dávjjimustá leat guokte doaktára geat beroškeahttá nuppiideaskka árvvoštallaba mammongráfagovaid.
Dájvvámusát li guokta röntgendåktåra gudi sierralakkoj árvustallaba mammografiddjagåvåjt.
Dat lasida árvvoštallama sihkkarvuođa.
Tjårggåtvuohta lassán árvustallamin.
Jus soai áicaba juoidá mii ii oro leahkime nu go galgá, bovdejuvvo ruovttoluotta ođđa dutkamii.
Jus gávnnaba juojddá mij vuojnnet ij la iemelágásj, de gåhtjoduvvá ruoptus boahtet ådå åtsådibmáj.
Dalle váldojuvvo lasse mammongráfagovat ja dalle dutkojuvvo dávjá maid Ultra-jienain.
Lijgge mammografiddjagåvå de váldeduvvi ja åtsåduvvá aj ultrajienajn.
Doavttir sáhttá maid váldit iskosa rievdamis.
Dåktår máhttá aj åtsådimev rievddádusás válldet.
Jus lea beare una rievdan mii lea váttis dovdat iskkus sáhttá váldot ođđa mámmongráfain dehe Ultra-jiena vehkiin.
Jus la unna rievddadussa mij la vájvve gulldalit de máhttá válldet åtsådibmev ådå mammografiddja bále váldeduvvá jali ultrajienajn viehkken.
Fiinna nállu čuggejuvvo rievdamii ja seallaiskkus njammojuvvo olggos.
Sekka nálusj tjuoggiduvvá rievddadussaj ja sellaåtsådibme njamáduvvá.
Iskkus sáddejuvvo mikroskohpalaš dutkamii.
Åtsådibme rájaduvvá guoradallamijj mikroskåhpajn.
Buot dát dahkko sihkkarastin dihte ahte ii leat borašdávda.
Gájkka dagáduvvá duodastuvátjit jus la bårredávdda jali ij.
Vástádus mámmongráfadutkamis sáddejuvvo njuolga ruoktot guovtti vahku siste dasgo lea bovdejuvvon dearvvašvuođa dárkkisteapmái.
Vásstádus mammografiddjaguoradallamis rájaduvvá njuolgga duv årudahkaj guovten vahkon jus la gåhtjoduvvam varresvuohtakontrållåj.
Jus lea vuolggahuvvon mammongráfii oažžu dieđu dutkanbohtosis iežas doaktáris.
Jus la siejveduvvam mammografiddjaj de diedojt oadtju åtsådimbåhtusa birra ietjas dåktåris.
Hormonadikšun sáhttá dahkat árvvoštallama váddáseabbon
Hormåvnnådálkudibme máhttá árvustallamav låsedit
Muhtin nissonat ožžot hormonadikšuma jorggáldatjagiid áigge dehe maŋŋel dehe go borret p-billara.
Muhtem nissuna dálkuduvvi hormåvnåj klimakterian ja klimakteria maŋŋela jali p-tablehtajt bårri.
Dakkár dikšun váikkuha raddegođđosii nu ahte dat šaddá diktábun mii dagaha mammongráfagovaid váddáseabbon árvvoštallat.
Dakkir dálkudibme bájnasj njidtjetsuottsav vaj sjaddá assáp ja dahká mammografiddjagåvåv låsebut árvustallat.
Danin lea dehálaš muitalit jus borrá dálkasiid mat siskkildit hormonaid.
Danen la ájnas giehttot jus bårrå dálkkasijt ma hormåvnåjt sisanedi.
Dutkan ii leat váralaš
Åtsådibme ij la vádálasj
Dat suonjarmearri masa šaddá mammongráfadutkamis lea nu unni ahte dat ii buvtte mangelágán riskkaid.
Suonjarnárre majt hähttu gillat mammografiddjaåtsådimen la nåv unne vaj dav e ane vádálattjan.
Ja dáhpáhuvvá jámma teknihkalaš ovdáneapmi dárkkuhussan unnidit suonjardosaid vel eanet.
Duodden teknijkalasj åvdedibme dagáduvvá ulmijn ájn suonjarmierijt unnedit.
Ii galgga biehttalit mannamis mammongráfadutkamii go bovdejuvvo, dehe jus lea áican rievdama iežas rattis.
Ij galga guoktáladdat mammografiddjaåtsådimen mannat gå gåhtjoduvvá, jali jus älvvá rievddadusáv ietjas njittjijn.
Mammongráfain sáhttá dutkat vaikko olbmos lea raddeimplantahtta.
Buoragit manná åtsåduvvat mammografidjajn vájku li implantáhta.
Ii leat mangelágán riska ahte implantáhtta cuovkana, muhto go dalle ii sáhte deaddit rattiid čoahkkái dego nissoniin implantáhtahaga sáhttá dárbbahuvvot individuálalažžat heivehuvvon dutkan.
Ij la máhttelisvuohta vaj implantáhta tsuovkkani, valla gå ij maná njittjijt diebttjit degu nissunijn váni implantáhtaj dagi de l dárbulasj aktugasj hiebadum åtsådimijn.
Dávjjimusat kompletterejuvvo maid mammongráfa ahte rattit guldaluvvo čađa ja dutkojuvvo Ultra- jienain.
Dájvvámusát duoddiduvvá aj mammografiddja gå njittje åtsåduvvi ja åtsådibme ultrajienajn.
Gean ii galgga dutkojuvvot mammongráfain ?
Gut ij lulu åtsåduvvat mammografidjajn ?
Go lea hui nuorra lávejuvvo dutkat Ultra-jienain mammongráfa sajis.
Gå l ållu nuorra de álu åtsåduvvat ultrajienajn ienni gå mammografiddjajn.
Dat vuolgá das go raksagoađus lea nu divttis ahte mammongráfagovaid lea váttis dulkot.
Le danen gå njittjij ráksátsuodtsa la nåv assá vaj mammografiddjagåvå sjaddi vájve dádjadit.
Ultra-jietna addá dalle sihkkarit vástádusa.
Ultrajiedna vaddá jáhkedahtes vásstádusáv
Jus doavttir vihku ahte rattis lea bohtaneapmi dalle lávejuvvo mammongráfa garvit daningo lea biidnu deaddit ratti čoahkkái.
Jus dåktår gáddá jiesska l njittjen de álu mammografiddja ij dagáduvá danen gå báktji njittjev aktij diebttjit.
Dan sajis sáhttá leahkit buorre čađahit Ultra-jietnadutkama, oaidnin dihte leago siedja man dárbbaha bohčit olggos.
Dan sadjáj l buorre ultrajiednaåtsådimev tjadádit, vuojnátjit jus siedja gávnnu majt hähttuji duobbmit.
Go infekšuvdna lea dikšojuvvon galgá goittotge čađahit mammongráfa.
Gå infeksjåvnnå l dálkudum de beras mammografiddjaåtsådimev tjadádit.
Dat lea erenomáš dehálaš jus lea boarrásit.
Sierraláhkáj ájnas la jus la vuorrasabbo.
Jus lea áhpeheapme ii gálgga čađahit dearvvašvuođadutkama, ng. screnen, mammongráfain.
Jus la iesselissan de ij galga varresvuohtaåtsådimev tjadádit, nåv gåhtjodum screening, mammografidjajn.
Muhto jus áicá rievdama rattis galgá álo váldit oktavuođa divššuin vai jođánit beassá dutkamii, vaikko lea áhpeheapme.
Valla jus älvvá rievddadusáv njittjen de agev galggá sujtujn aktavuodav válldet ruvvaláhkáj åtsåduvátjit, ihka vil la iesselissan.
Dalle dutkan álggahuvvo Ultra-jienain ja dievasmahtto mammongráfain jus dárbbašĺas.
Åtsådibme de álggá ultrajienajn ja duoddiduvvá mammografidjajn jus la dárbulasj.
Čálli: Heitti Teder, kirurga, Centralsjukhuset Kristianstad
Tjálle: Heitti Teder, kirurga, Centralsjukhuset Kristianstad
Dárkkisteaddji: Laszlo Tabar, doavttir, professor, spesialista i radiologi Falu buohccevies us
Dåjmadiddje:
Čalbmevuolššit mánáin - maid sáhttá ieš dahkat ?
Tjalmmeinflammasjåvnå mánájn - majt máhttá iesj dahkat ?
Ögoninflammation hos barn - vad kan man göra själv ?
Ögoninflammation hos barn - vad kan man göra själv ?
Basa čalmmi kompressoriin dehe bumbolduhkuin olggut čalbmegeažis siskkibu guvlui.
Basá tjalmev kompressajn jali bomulloduokkijn ålgop tjalmmetjiegas sisŋebuj.
Manná dávjá badjel vahkus
Álu vahkon vássá
Čalbmevuolššit mánáin leat dábálaččat, dávjá virusinfekšuvnna oktavuođas dego nuorvu.
Tjalmmeinflammasjåvnnå l dábálasj mánájn, álu virusinfeksjåvnås snuohpav la oadtjum.
Čalbmevielgadas ruvssoda ja erdo ja čalmmis golgá ruddi, mii dávjá lea fiskat.
Tjalmmevielggat ruopsut ja vájveduvvá ja låsjkos gålggå tjalmes, mij álu l visskásiehke.
Dábálaččat čalbmi orru bohtas.
Álu tjalmme vuojnnu båden.
Eanas buorrána vahkus divššukeahttá.
Ienemusát buorrán váhkon váni dálkudime dagi.
Čalbmevuolši njoammu álkit.
Tjalmmeinflammasjåvnnå álkket såhpu.
Mánát sáhttet oažžut vuolšši čalmmiide eará sivaid dihte nai.
Máná máhtti aj ietjá årijs inflammasjåvnåjt tjalmijda oadtjot.
Sivvan dasa sáhttá leahkit allergiijareakšuvdna dehe ahte mánná lea vahágahttán čalmmi dehe ožžon riba čalbmái.
Dan duogen máhttá allergiddja jali mánná l vahágahttám jali oadtjum rugijt tjalmmáj.
Vuolši lea goruda vuohki bealuštit iežas.
Inflammasjåvnnå la rubmaha vuohke ietjas suoddjit.
Sáhttágo mánná mannat ovdaskuvlii ?
Máhttá gus mánná åvddåskåvllåj mannat ?
Mánná geas lea čalbmevuolši ja leat rukses čalmmit ja veháš durddas vuožus unnánaš nuorvvu oktavuođas ii dárbbat leahkit eret ovdaskuvllas jus muđui veadjá bures.
Máná gudi li snupohpasa ja gejn la tjalmmeinflammasjåvnnå ruoppsij tjalmij vehik siedjan e dárbaha hejman årrot åvddåskåvlås jus ietján buoragit viedji.
Mánát geat vázzet ovdaskuvlla galget leahkit nu virkot ahte sii nagodit oassálastit buot doaimmaide.
Máná gudi li åvddåskåvlån galggi nåv vieddje årrot vaj viedji oassálasstet gájkka dåjmajda.
Mánát geain lea allergiijaváttut čalmmiin eaige dárbbat leahkit ruovttus.
Máná allergiddjavájvij tjalmijn e ga dárbaha hejman årrot.
Mánná ferte bissut ruovttus jus čalbmi lea sidjon
Mánná luluj hejman årrot jus tjalmme l siedjan
Jus máná čalbmi ruddo gitta ja ferte sihkut sieja čalmmis máŋgii beaivvis lea mánás garra infekšuvdna.
Jus máná tjalme dednju ja hähttu siejav tjalmijs moaddi bäjvváj sihkkot de l mánán tjavgga infeksjåvnnå.
Eanas goappeš čalmmit leat erdon ja siedja sáhttá golgat.
Ienemusát li goappásj tjalme vájvedum ja máhtti siedjut.
Mánná ferte dalle leahkit eret ovdaskuvllas oassái daningo dat njoammu, oassái daningo máná čalmmi ferte bassat máŋgii beaivvis.
Mánná de luluj hejman årrot åvddåskåvlås danen gå l såhpulis, ja máná tjalmme hähttu moaddi bäjvváj basáduvvat.
Mánná sáhttá fas mannat mánnájovkui go garra vuolši lea buorránan iige čalmmis leat šat siedja.
Mánná máhttá mánnájuohkusij ruoptus mannat gå tjavgga inflammasjåvnnå l buorránam ja tjalmme ij la des siedjan.
Čalbmevuolši njoammu álkit una mánážiid olis daningo sii stohket nu lahka nuppiideaset.
Tjalmmeinfeksjåvnnå såhpu giehpemusát smávva mánáj gaskan danen gå nåv lahkalakkoj ståhki.
Njoammun viidu earet eará go mánná ruvve čalmmiidis ja dasto váldá ájanasaid dehe gitta eará mánáide.
Soahpom oabllu iehtjádij siegen gå mánná tjalmijt ruvvi ja maŋŋela duohttá ståhkamgávnijt jali ietjá mánájt.
Skuvlamánáin ii leat seamma lahka oktavuohta muhto garra čalbmeinfekšuvnnas sáhttet sii goit dárbbahit leahkit ruovttus jus čalmmit leat erdon.
Skåvllåmánájn älla sämmi lahkaaktavuohta valla jus la tjavgga tjalmmeinfeksjåvnån ja tjalme li vájvedum de soajttá dárbahi hejman årrot.
Basa čalmmi čáziin
Bassat tjalmev tjátjijn
Jus mánás lea siedja čalmmiin lea buorre bassat čalmmi ráinnasin nu dávjá go dárbbahuvvo dábálaš čáziin.
Jus mánán la siedja tjalmijn de l buorre tjalmev rájnnasit bassat nåv dájvvalakkoj gå l dárbulasj tjátjijn.
Geavtte kompressora dehe bumbola ja basa olggul olggut čalbmegeažis siskkibu guvlui.
Ane kompressav jali bomullov ja basá ålgop tjalmmetjiegas sisŋebuj.
Leage fuolalaš giehtabuhtisvuođain
Åro váttuk giehtarájnasvuodajn
Eastin dihte čalbmeinfekšuvnnaid lea buorre leahkit fuolalaš giehtabassamiin jus máŋgasiin birrasis lea nuorvu.
Hieredittjat tjalmmeinfeksjåvnåjt buorre váttugit giedajt bassat jus ålos birrusin li snuohpasa.
Lea maid buorre jus sihke ruovttus ja ovdaskuvllas molsojuvvo sihkaldagat dávjá.
Buorre l aj jus goappátjagá hejman ja åvddåskåvlån sigárdagájt álu målssu.
Njuorat mánát
Njuorakmáná
Lea dábálaš ahte njuorat mánáin lea fiskeslágan vuožus čalmmiin, man sivvan lea ahte sis leat baskkit ganjalkanálat go boarrásit mánáin ja ráves olbmuin.
Dábálasj la njuorakmánájn li visskásiek låsjkos tjalmijn, danen gå siján li baskep ganjálkanála gå vuorrasap máná ja ållessjattuga.
Basa čalmmi ráinnasin olggut čalbmegeažis siskkibu guvlui kompressoriin dehe bumbolduhkuin mii lea láktaduvvon loika hátnáčáziin dehe sálteluvvosiin.
Basá tjalmev rájnnasit ålgop tjalmmetjiegas sisŋebuj kompressajn jali bomulloduohpujn mij la suollnodum vuorgas kránatjátjijn jali sálltelåssjkusijn.
Soaitá dárbbahit váldit oktavuođa divššuin
Márjju dárbaj sujtujn aktavuodav válldet
Čalbmevuolššit mat eai leat buorránan vahkus sáhttet dárbbahit dikšuma antibiotihkain.
Tjalmmeinflammasjåvnå ma älla buorránam vahkon márjju dárbahi antibiotihkajn dálkuduvvat.
Sáhttá váldit oktavuođa dearvvašvuođaguovddážiin.
Máhttá varresvuohtaguovdátjijn aktavuodav válldet.
Guovtti beaivvi antibiotihka dikšuma maŋŋel infekšuvdna ii darvan šat ja mánná sáhttá mannat fas ovdaskuvlii.
Guovte biejve dálkudime maŋŋela antibiotihkajn de infeksjåvnnå ij des soahpo ja mánná máhttá åvddåskåvllåj ruoptus mannat.
Ii galgga vuordit oktavuođa váldimiin dearvvašvuođaguovddážiin jus mánás lea garra vuolši ja boahtá olu siedja.
Ij lulu vuorddet varresvuohtaguovdátjn aktavuodav válldet jus mánán la sieldes tjavgga inflammasjåvnnå ja edna siedja sjaddá.
Seamma guoská jus mánná lea hearki čuvgii dehe sus leat váddásit nuorvováivvit.
Sämmi l aj jus mánná ij rat tjuovgav gierda jali sujna l tjavgap snuohpavájve.
Jus mánás leat váttis váivvit beare nuppi čalmmis ja eahpida ahte mánná lea loavkidan čalmmi ii galgga maid vuordit oktavuođa váldimiin.
Jus mánán li tjavgga vájve val avtan tjalmen ja gáddá mánná l tjalmev vahágahttám de ij lulu ga vuorddet aktavuodav válldet.
Jus njuorat mánás lea čalbmevuolši galgá váldit oktavuođa divššuin dakkaviđe.
Jus njuorak manán la tjalmmeinfeksjåvnnå de luluj sujtujn dalága aktavuodav válldet.
Sáhttá álot riŋget buohccedikšorávahahkii oažžun dihte ráđiid.
Máhttá agev skuolkkat skihpasujttorádevaddemij oattjotjit rádev.
Čálli: Elin Åkerblom, buohccidivššár, Stockholm
Tjálle: Elin Åkerblom, skihpasujtár, Stockholm
Mii lea gynekologalaš seallaiskkus ?
Mij la gynekologalasj sellaåtsådibme ?
Nissonat bovdejuvvojit jeavddalaččat (ca 2 sidor)
Nissuna gåhtjoduvvi dájvvalakkoj (ca. 2 sidor)
Muhtimat eai dárbbat guođđit iskosa (ca 2 sidor)
Muhtema e dárbaha åtsådimev vaddet (ca. 2 sidor)
Nu dutkan dáhpáhuvvá (ca 2 sidor)
Nåvti åtsådibme dagáduvvá (ca. 2 sidor)
Goas oažžu vástádusa ?
Goassa vásstádusáv oadtju ?
Guođđimiin jeavddalaččat gynekologalaš seallaiskosa sáhttá suddjet iežas viigáčeabetboraš-dávddas.
Gå dájvvalakkoj vaddá gynekologalasj sellaåtsådimev de máhttá ietjas suoddjit skoahtotjåttåbårredávddaj.
Seallaiskosat váldo goaŧŧonjálmmis čoavjevuođus ja sáhttá árrat čájehit jus leat seallarievdamat mat sáhtáše dagahit goaŧŧočeabetborašdávdda.
Sellaåtsådibme skoahtotjåttån vuollevájmon váldeduvvá ja árrat máhttá vuosedit jus li sellarievddadusá ma lulun båhtusav vaddet skoahtotjåttåbårredávddaj.
Eanaš seallarievdamat mat fuomášuvvojit leat álkit rievdamat mat buorránit ieža, muhto muhtimiid ferte váldit eret.
Ienemus sellarievddadusá ma ájtsaduvvi li giehpep rievddadusá ma ietjastis buorráni, valla muhtemijt la dárbbo ierit válldet.
Hui hárve dáhpáhusas sáhttá seallaiskkus čájehit borašdávdda.
Sieldes vuorjját sellaåtsådibme vuoset bårråmdávdav.
Dálle borašdávda láve leahkit árra dásis ja dikšun sáhttá šaddat álkibun ja unnit liigeváikkuhusaiguin.
Bårredávdda dalloj la árra mieren ja dåmajdibme álkkep sjaddá ja binnep tjuovvobájnatjimij.
Ruoŧa nissonat bovdejuvvojit dássedit gynekologalaš seallaiskkusváldimii, ng. screening.
Nissuna Svierigin dájvvalakkoj gåhtjoduvvi gynekologalasj sellagähttjalibmáj, nåv gåhtjoduvvam screening.
Jus lea 23 ja 50 gaskkan boahtá bovdehus juohke goalmmát jagi.
Jus la 23 ja 50 jage gaskan de gåhttjom boahtá juohkka goalmát jage.
Dan maŋŋel juohke viđat jagi dassážiigo lea 60 jagi boaris.
Dan maŋŋela dábálattjat fert vidát jage 60 jahkáj.
Jus lea badjel 50 jagi sáhttet rutiinnat leat sierralágánat ja vuolgit das man guovllus riikkas orru.
Jus la vuorrasabbo gå 50 jage de barggovuoge máhtti sieradit ja gånnå rijkan årru.
Seallaiskosa sáhttá guođđit maid jurttamovrra dehe gynekologa luhtte čađahahttin dihte gynekologalaš dutkama eará siva dihte.
Máhttá aj sellagähttjalimev vaddet jus la gáhppeliddjen jali gynekologa lunna tjadádittjat gynekologalasj åtsådimev ietjá årijs.
Ráhkkáneapmi
Gárvedime
Ii dárbbat ráhkkanit mange ládje, muhto lea buorre ahte ii leat anašan dehe geavtán mangelágán sálvva čoavjevuođus jándora ovdal dutkama.
Ij dárbaha gárvedit sierraláhkáj, valla buorre l jus ij la narggem årrum jali muhtem vuojddasav vuollevájmon adnám jánndurav åvddål åtsådime.
Muđui iskosa lea váttis dulkot.
Ietján de gähttjalibme sjaddá vájvve dádjadit.
Iige galgga guođđit iskosa go leat mánodávddat.
Ij ga galga åtsådimev vaddet gå l liejbbe.
Mot dutkan dáhpáhuvvá ?
Gåktu åtsådibme dagáduvvá ?
Go iskkus váldo ferte nuoladit goruda vuolit oasi ja velledit gynekologalaš dutkanstullui.
Gå gähttjalibme vattá de hähttu vuollerubmahav nuoladit ja viellidit gynekologalasj åtsådimståvllåj.
Doavttir dehe jurttamovra sáhttá váldit iskosa máŋgga ládje.
Dåktår jali gáhppeliddje máhttá gähttjalimev válldet umassláhkáj.
Dávjjimusat gevtojuvvo una lasta mii sihkkojuvvo goaŧŧonjálmmi vuostá ja dasto una dipma borstta goaŧŧočeabetkanála vuolit oasi vuostá.
Ienemusát aneduvvá unna spahtel mij duohtaduvvá skoahtodáhpá vuostij ja dan maŋŋela dibma bårstasj skoahtotjåddåga vuolemus oase vuosstij.
Dávjá oažžu maid vástidit muhtin jearaldagaide iskkusváldima oktavuođas.
Álu oadtju aj vásstedit muhtem gatjálvisájt gähttjalime bále.
Vástádusat leat dehálaččat vai iskosa sáhttá analyseret riekta.
Vásstádusá li ájnnasa guoradalátjit gähttjalimev riektaláhkáj.
Dutkamuš ii bávččagahtte ja čađaheapmi váldá dušše moadde minuhta.
Åtsådibme ij bávtjesta ja dagáduvvá val moatten minuvtan.
Vástádusa seallaiskosii oažžu guđa vahku siste.
Vásstadusáv sellagähtjalibmáj álu oadtju gudán vahkon.
Iskkusváldin lea riskkaheapme.
Åtsådibme ij la várálasj.
Muhtumin soaitá vehá vardit maŋŋel muhto dat ii leat váralaš.
Muhttijn varddá vehik maŋŋela valla ij la várálasj.
Seallaiskosa guođđin
Vaddet sellaåtsådimev
Gynekologalaš seallaiskkus lea iskkus mii váldojuvvo goaŧŧočeabeha vuolit oasis mii gohčoduvvo goaŧŧonjálbmin ja mii luoitá viigái.
Gynekologalasj sellaåtsådibme l åtsådibme mij váldeduvvá skoahtotjåddåga vuolemus oases mij gåhtjudallá skoahtodáhppán mij nåhkå guoddnáj.
Iskkus sáhttá árrat čájehit jus olbmos leat seallarievdamat main sáhttá vuolgit goaŧŧočeabetborašdávda.
Åtsådibme máhttá árrat vuosedit jus li sellarievddadusá ma máhtti båhtusav vaddet skoahtotjåttåbårredávddaj.
Eanas seallarievdamat mat fuomášuvvojit leat geahppasit rievdamat mat buorránit ieža, muhto oassi dárbbaha váldot eret.
Ienemus sellarievddadusá ma ielveduvvi li giehpep rievddadusá ma ietjastis buorráni, valla muhtemijt hähttu ierit válldet.
Iskkus sáhttá maid čájehit borašdávdda, vaikko dat lea hui eahpedábálaš.
Åtsådibme máhttá aj vuosedit bårråmdávdav, ihka vil la vuorjját.
Jus jeavddalaččat guođđá seallaiskosa oažžu nanu suoji goaŧŧočeabetborašdávdda vuostá daningo seallarievdamat sáhttet gávdnojuvvot ovdalgo dat leat ovdánan borašdávdan.
Jus dájvvalakkoj vaddá sellaåtsådimev de oadtju nanos suojev skoahtotjåttåbårredávddaj gå sellarievddadusájt máhtti gávnnat åvddål gå li bårredávddaj åvdeduvvam.
Seallaiskkus váldojuvvo goaŧŧočeabeha vuolit oasis, goaŧŧonjálmmis mii luoitá viigái.
Sellaåtsådibme váldeduvvá skoahtotjåddåga vuolemus oases, skoahtodáhpás mij nåhkå guoddnáj.
Livmoder = goaŧŧu Äggstock = monneráksá Livmoderhals = goaŧŧočeabet Livmodertapp = goaŧŧonjálbmi Slida = viigá, cinni
Skoahto = Livmoder Månem = Äggstock Skoahtotjåttå = Livmoderhals Skoahtodáhppá = Livmodertapp Guoddná = Slida
Jeavddalaš dárkkástusat
Kontrållå dájvvalakkoj
Gynekologalaš seallaiskkus gullo dearvvašvuođadárkkástusaide, ng. screening masa Ruoŧa nissonat bovdejuvvojit jeavddalaččat.
Gynekologalasj sellaåtsådibme gullu varresvuohtakonrållåjda, nåv gåhtjåduvvam screening, masi nissuna Svierigin gåhtjoduvvi dájvvalakkoj.
Daningo seallarievdamat dalle sáhttet áicojuvvot ja dikšojuvvot árrat, lea dagahan ahte goaŧŧočeabetborašdávda lea šaddan fuomášahtti eahpedábáleabbon maŋemus 40 jagis.
Gå sellarievddadusá árrat ielveduvvi ja dálkuduvvi, le dat dahkam vaj skoahtotjåttåbårredávdda dajt maŋemus 40 jagijt la oalle binnum.
Seallaiskosat eará dilálašvuođain
Sellaåtsådibme ietjá bálijn
Gynekologalaš seallaiskosa sáhttá guođđit maid jus lea jurttamora dehe gynekologa luhtte ja čađaha gynekologalaš dutkama eará siva dihte.
Gynekologalasj sellaåtsådimev vatteduvvá aj jus la gáhppeliddje jali gynekologa lunna gynekologalasj åtsådimev ietjá årijs tjadádime.
Muhtumin sáhttá seallaiskkus leahkit oassi gynekologalaš dutkamis jus leat ovdamearkka dihte vardinheađuštus, muhto dalle soaitá maid leahkit buorre dilálašvuohta guođđit screeneniskosa.
Muhttijn sellaåtsådibme l gynekologa guoradallamis oasse jus buojkulvissan li varddemsjáhtasime, valla máhttá aj buorre dille screeningåtsådimev vaddet.
Dat soaitá leahkit vuogas jus goittotge fargga galgá guođđit iskosa, dehe jus lea missen ovddit seallaiskkusdárkkástusa.
Hiebalasj la jus lijká l muddo åtsådimev vaddet, jali jus la vajálduhttám åvdep sellaåtsådimkontrållåv.
Seallarievdamat ja borašdávda
Sellarievddadime ja bårredávdda
Seallarievdamiid sivvan sáhttá leahkit vuohččecuocca hearddohuvvan mat bakteriijat leat dagahan dehe gaskaboddosaš virusinfekšuvdna.
Sellarievddadimij oarre máhttá årrot vájvve skoaden bakteriajs jali gasskabåddåsasj virusinfeksjåvnås dagádum.
Dat lea dábáleamos sealla rievdantiipa mii sáhttá buorránit ieš.
Le sellarievssadusáj dábálamos tjärdda ma máhtti buorránit ietjastis.
Eará seallarievdamat mat sáhtále šaddat goaŧŧočeabetborašdávdan, sáhttet váldojuvvot eret unnit doaibmabijuin.
Ietjá sellarievddadusá ma lulun båhtusav vaddet skohtotjåttåbårredávddaj, máhtti ierit váldeduvvat unnep tjuollamijn.
Jus lea seallaiskkus mii ii leat normála dahkkojuvvo dárkkástus ja dalle dávjá gohččojuvvo doaktárii.
Jus la sellaåtsådibme mij ij la iemelágásj de guoradallam dagáduvvá ja álu gåhtjoduvvá dåktåråtsådibmáj.
Dalle olmmoš sáhttá oažžut evttohusa ahte seallarievdamat váldojuvvojit eret dehe sáhttá vuordit ja geahččat jus rievdamat buorránit ieža.
Máhttá de oajvvadusáv oadtjot sellarievddadusá galggi tjuoladuvvat jali galggá vuorddet rievddadusájt ietjastis buorránit.
Láve váldit guhkes áiggi ovdalgo seallarievdamat ovdánit goaŧŧočeabetborašdávdan, dábálaččat logis vihttanuppelot jahkái.
Guhka ájgge gihtjá åvddål gå sellarievddadusá åvdeduvvi skoahtotjåttåbårredávddaj, dábálattjat lågev gitta lågenanvihtta jage.
Lea hui eahpedábálaš ahte juo ovdánan borašdávda fuomášuvvo seallaiskkusváldimis, muhto dat dáhpáhuvvá hui hárvvui.
Le vuorjját gå juo åvdedum bårredávdda ielveduvvá sellaåtsådimen, valla dáhpáduvvá ájnegasj bále.
Dalle láve borašdávda leahkit árramuttus ja dikšun sáhttá šaddat álkibun unnit siidováikkuhusaiguin.
Bårredávdda dalloj la árra mieren ja dálkudibme máhttá álkkebut sjaddat binnep tjuovvobájnatjimij.
Juohke jagi ožžot illá 450 ruoŧŧelaš nissona goaŧŧočeabetborašdávdda dan sadjáigo, sullii 30 000 nissona, ožžot dieđu ahte sis leat seallarievdamat.
Juohkka jage vargga 450 svieriga nissuna åttjudi skohtotjåttåbårredávdav gå ålobu, bájkoj 30 000 nissuna, diededuvvi siján li sellarievddadusá.
Nissonat bovdejuvvojit jeavddalaččat
Nissuna gåhtjoduvvi dájvvalakkoj
Nissonat bovdejuvvojit juohke goalmmát jagi
Nissuna gåhtjoduvvi juohkka goalmát jage
Buot nissonat 23 ja 50 gaskkan ožžot bovdehusa seallaiskkusváldimii juohke goalmmát jagi.
Gájkka nissuna 23 ja 50 jage gaskan gåhtjoduvvi sellaåtsådibmáj juohkka goalmát jage.
Dasto oažžu bovdehusa juohke viđat jagi 50 ja 60 jagi gaskkan.
Dan maŋŋela gåhtjoduvvá juohkka vidát jage gå la 50 ja 60 jage gaskan.
Jus lea badjel 50 jagi sáhttá áigi bovdehusaid gaskkan molsasaddat vuolgá das gos orru riikkas.
Jus la vuorrasap gå 50 jage de ájgge gåhttjoma gaskan målsudi vehik gånnå rijkan årru.
Nissonat geat ovdal leat dikšojuvvon seallarievdamiid dihte sáhttet dárbbahit seallaiskkusdárkkástusaid maid maŋŋel 60 jagi.
Nissuna gudi åvdebut li dåmajduvvam sellarievddadusájda máhtti aj dárbahit sellaåtsådimkontrållåjt 60 jage maŋŋela.
Bovdehus sáddejuvvo dan čujuhussii gosa lea sisačálihuvvon ja lea álo eaktodáhtolaš oassálastit.
Gåhttjom rájaduvvá årudahkaj gånna l álmmuktjáledum ja agev la iesjmiedogis oassálasstet.
Man vuostáváldimii iskkus guđđojuvvo ?
Makkir duostudahkaj åtsådimev vaddá ?
Go lea ožžon bovdehusa seallaiskosa váldá jortamovra lagamus jortamovravuostáváldimis, mii maid gohčoduvvo etniidrávvenguovddážin.
Gå la gåhttjomav oadtjum de gáhppeliddje sellaåtsådimev válldá lagámus gáhppeliddjeduostudagán, mij aj gåhtjudallá iednijsujttoguovdátjin.
Dábálaččat oažžu bovdehusa mearriduvvon áigái man sáhttá molsut.
Ienemusát oadtju mierredum ájgev ja máhttá dav ådåsis diŋŋgot.
Dihto báikkiin sáhttá maid molsut áiggi eará vuostáváldimii.
Muhtem bájkijn máhttá aj ådåsis diŋŋgot ietjá duostudahkaj.
Jus guođđá seallaiskosa gynekologalaš dutkama oktavuođas, ovdamearkka dihte gynekologa luhtte dehe prevenšuvnnašávnnasrávvemiin, lávejit iskosat maid registrerejuvvot nu ahte oažžu boahttevaš fálaldaga seallaiskkusdárkkástussii go lea gollan golbma dehe vihtta jagi.
Jus vaddá sellaåtsådimev gynekologalasj åtsådime bále, buojkulvissan gynekologa lunna jali preventijvvanävorádevaddema lunna, de åtsådime álu aj registarduvvi vaj oadtju boahtte fáladusáv sellaåtsådimkontrållåj maŋŋel gå li gålmmå jali vihtta gållåm.
Muhtimat eai dárbbat guođđit iskosa
Muhtema e dárbaha åtsådimev vaddet
Dat geat leat vuollái 23 ja badjel 60 eai bovdejuvvo
Gudi li nuorabu gå 23 jage ja vuorrasappo gå 60 jage e gåhtjoduvá
Jus lea vuollái 23 jagi ii bovdejuvvo seallaiskkusdárkkisteapmái.
Jus la nuorap gå 23 jage ij gåhtjoduvá sellaåtsådimkontrållåjda.
Seallarievdamat leat iešalddes oalle dábálaččat ovdal 23 jagi, muhto eatnasat jávket ieža nu nuorra nissoniin.
Sellarievddadusá li ietjastis åbbå dábálattja åvddål 23 jage, valla ienemusá gáhtu ietjastis nåv nuorra nissunijn.
Lea hui eahpedábálaš ahte goaŧŧočeabetborašdávda ovdána nu árrat.
Le sierralágásj vuorjját gå skoahtotjåttåbårredávdda åvdån gå l nåv nuorra.
Jus lea oassálastán gynekologalaš seallaiskkusdárkkisteapmái ja leat leamaš máŋga normála seallaiskosa go lea deavdán 60 jagi lea riska hui unni ahte maŋibus eallimis ovddida goaŧŧočeabetborašdávdda.
Jus la oassálasstám gynekologalasj sellaåtsådimkontrållåj ja li moadda iemelágásj sellaåtsådime årrum gå l dävddám 60 jage l máhttelisvuohta maŋebut viessomin åvdet skoahtotjåttåbårråmdávdav sieldes unne.
Dat geain ii leat leamaš seksa eai dárbbat guođđit iskosa
Gudi älla seksav adnám e dárbaha åtsådimev vaddet
Jus ii goassege leat leamaš seksa ii dárbbat guođđit seallaiskosa.
Jus ij la goassak seksav adnám de ij dárbaha sellaåtsådimev vaddet.
Goaŧŧočeabetborašdávda albmana beare nissoniin geain leamaš seksa ja geat dalle leat bostohallan dihto tiippat HPV:ai, humant papillomvirusii.
Skoahtotjåttåbårredávdda badján nissunijn gudi li seksav adnám ja li HPV vissa tjerdas, humana papillomavirus soaboduvvam.
Jus lea homoseksuálalaš
Jus la homoseksuella
Jus lea homoseksuála de lea buorre mannat jeavddalaččat seallaiskkusdárkkisteamis daningo virus mii sáhttá dagahit seallarievdamiid jáhku mielde sáhttá bostit maid nissonis nissonii.
Jus la homoseksuella de l buorre sellaåtsådimkontållåjn mannat dájvvalakkoj danen gå virus mij máhttá dahkat sellarievddadusájt dávk soabosj nissunis nissunij.
Jus lea čuohpahan eret goaŧu
Jus la skoadov ierit tjuollam
Jus lea čuohpahan olles goaŧu, mii gohčoduvvo hysterektomiija, it dárbbat mannat seallaiskkusdárkkisteamis, daningo dalle goaŧŧonjálbmi lea maid dalle váldon ollásit eret čuohpadeamis.
Jus la ålles skoadov ierit tjuollam, mij gåhtjudallá ålles hysterektomiddjan, de ij dárbaha mannat sellaåtsådimkontrållåjn, danen gå skoahtodáhppá de l aj ierittjuoladum.
Muhto jus čuohpadeapmi dahkkui goaŧŧočeabetborašdávdda dehe seallarievdamiid dihte goaŧŧočeabehis ferte joatkit mannama dárkkisteamis.
Valla jus tjuollam dagáduváj skoahtotjåttåbårråmdávda jali sellarievddadusáj diehti beras boahtteájgemannat kontrållåjn.
Dalle váldo iskkus cinni bajimus oasis.
Váldeduvvá de åtsådibme guodná bajemus oases.
Jus lea eahpesihkkar man soarttat čuohpadeami lea čađahan dehe mii lea váldon eret sáhttá jearrat dan klinihkas gos čuohpadeapmi dahkkui.
Jus juorrul makkir tjuollamtjerdav la tjadádam jali ma li ierit tjuoladum de máhttá gatjádit klinijkan gånnå tjuoladuvvi.
Jortamovra jortamovravuostáváldimis dehe etniidrávaguovddážis sáhttet dávjá maid veahkehit oažžut dan dieđu.
Gáhppeliddje gáhppeliddjeduostudagán jali iednesuojttoguovdátjin álu máhtti viehkedit dáv diededimev åttjudit.
Jus lea eahpesihkkar lea buoret váldit iskosa sihkkarvuođa dihte.
Jus juorrula de l buorep åtsådimev vaddet sihkarvuoda diehti.
Nu dutkan dáhpáhuvvá
Nåvti åtsådibme dagáduvvá
Ráhkkaneamit
Gárvedime
It dárbbat ráhkkanit ovdal seallaiskosa mange sierra ládje, muhto ferte garvit anašeami dehe geavtit soames vuoidasa dehe sálvva jándora cinnis ovdal dutkama.
Ij dárbaha gárvedit sellaåtsådime åvddåla sierraláhkáj, valla ij galga seksav adnet jali adnet avtak vuojddasav guodnán jánndurav åtsådime åvddåla.
Seallaiskosa sáhttá muđui leahkit váttis dulkot.
Sellaåtsådibme ietján sjaddá vájvve dádjadit.
It ge galgga maid guođđit iskosa jus leat mánodávddat.
Ij ga galgga åtsådimev vaddet gå l liejbbe.
Iskkus goaŧŧonjálmmis
Åtsådibme skoahtodáhpás
Dutkama ovdal dárbbaha nuoladit vuolit oasi gorudis ja velledit gynekologalaš dutkanstullui.
Åtsådime åvddåla hähttu nuoladit vuollerubmahav ja viellidit gynekologalasj åtsådimståvllåj.
Iskkusváldi, gii lea jortamovra dehe doavttir, lebbe várrogasat cinneseinniid dábálaš gynekologalaš instrumeanttaiguin mat galget leahkit gorutlieggasat.
Åtsådiddje, gut la gáhppeliddje jali dåktår, várrogit sierri guodná sijddovijddudagáv dábálasj gynekologalasj instrumentaj ma galggi rumajlieggasa årrot.
Mot iskkus váldo rievdá veháš vuostáváldimis vuostáváldimii.
Gåktu åtsådibme váldeduvvá målsut duostudagás duostudahkaj.
Dábáleamos lea ahte muorra dehe plástelasta sihkkojuvvo goaŧŧonjálmmi vuostá ja dasto gevtojuvvo una dipma borsta goaŧŧočeabetkanála vuolit oasis.
Dábálattjat spahtel muoras jali plástas gähppadit duohtaduvvá skoahtodáhppá vuosstij ja de dibma bårstasj aneduvvá skoahtotjåddåga vuolemus oasen.
Iskkusváldin dáhpáhuvvá jođánit ja váldá beare moadde minuhta.
Åtsådibme ruvva manná ja dábálattjat la val moatten minuvtan.
Dat ii láve bávččagit.
Ij baktji.
Muhtimat sáhttet dovdat dan unohassan muhto dat manna jođánit badjel.
Muhtema dåbddi vájvev valla ruvva vássá.
Jearaldagat maidda galgá vástidit
Gatjálvisá vásstedit
Dábálaččat oažžu maid vástidit muhtin jearaldagaide iskkusváldima oktavuođas, ovdamearkka dihte
Álu hähttu vásstedit muhtem gatjálvisájt åtsådime bále, buojkulvissan
goas maŋemus mánodávdda vuosttaš beaivi lei, dehe leatgo mánodávddat nohkan
goassa lij liejbe vuostasj biejvve, jali jus läjbboma li gáhtum
geavtágo eastadanávdnasa ja man dan dáhpáhusas
jus preventijvvanävojt adná ja makkirijt
dikšojuvvogo hormonaiguin jorggáldatjahkeváivviid vuostá
jus dálkuduvvá hormåvnaj klimakteriavájvijda
leatgo áhpeheapme dehe ožžon máná maŋemus jagi.
jus la iesselissan jali l mánáv riegádahttám maŋemus jage.
Dieđut sáddejuvvojit iskosa mielde ja geahpidit laboratoria dahkat árvvoštallama.
Diedo rájaduvvi aktan åtsådimijn ja giehpet laboratåvrråj ietjas árvvalimev dahkat.
Maŋŋel sáhttá oažžut unnánaš riskkahis vardima
Maŋŋela máhttá varddemav mij ij la várálasj oadtjot
Goaŧŧočeabeha šliiveassi vardá álkit ja lea dábálaš ahte oažžu una ja riskkahis vardima dutkama maŋŋel.
Skoahtotjåddåga skoade gähppadit varddá ja l dábálattjat binná varddemav åtsådime maŋŋela oadtju.
Vardin jávká moatti beaivvi geažis.
Varddem gáhtu muhtem biejve duogen.
Áhpeheamit sáhttet guođđit iskosa
Gudi li iesselissan máhtti åtsådimev vaddet
Iskkusváldin lea riskkaheapme ja iskosa sáhttá dahkat vaikko lea áhpeheapme.
Åtsådibme l ållu vádádagi ja máhttá åtsådimev dahkat aj gå l iesselissan.
Lávejuvvo rávvet guođđit iskosa maŋemustá 15. áhpehisváhku daningo spiehkkaseaddji iskosa dutkan sáhttá leahkit váddásit jus áhpehisvuohta lea ovdánan guhkás.
Májnoduvvá åtsådimev vaddá maŋemusát 15 iesselisváhkon danen gå guoradallam rievddadiddje åtsådimes máhttá vájvep jus iesselisvuohta l guhkev åvddånam.
Eanaš vástádusat eai čájet mangelágán rievdamiid
Ienemus vásstádusá e rievddadusájt vuoseda
Guđa vahku siste galgá oažžut reivve iskkusvástádusaiguin, muhto muhtumin dat sáhttá váldit guhkit áiggi.
Gudán vahkon beras brevav åtsådimvásstádusájn oadtjot, valla muhttijn máhttá guhkep ájgev gihtjat.
Sullii 95 čuođi iskosis leat seallarievdamiid haga ja árvvoštallo normálan.
Bájkoj 95 åtsådimijs 100 li sellarievddadusáj dagi ja árvvaluvvi iemelágátjin.
Vástádusa oažžu dalle sáddejuvvot njuolga ruoktot laboratorias.
Vásstádusáv rádji njuolgga årudahkaj laboratåvrås.
Jus iskkus lea guđđojuvvon gynekologavuostáváldimii dehe eastadanávnnasvuostáváldimii lea dávjjimusat dat gii lea dahkan iskkusváldima geas lea vástu fuolahit vástádusas.
Jus åtsådibme vatteduváj gynekologaduostudagán jali preventijvvanävoduostudagán de ienemusát gut åtsådimev válldij gänna åvdåsvásstádusáv rádjat vásstádusás.
Eahpedábálaš dáhpáhusas iskosa eai leat sáhttán analyseret, ovdamearkka dihte jus lea leamaš olu mánodávdavarra das.
Vuorjjás bálijn älla åtsådimev máhttám guoradallat, buojkulvissan jus gávnnuj edna liejbbevarra danna.
Dalle bovdejuvvo ođđa seallaiskkusváldimii.
Gåhtjoduvvá de ådå sellaåtsådibmáj.
Jus iskkus siskkilda seallarievdamiid
Jus åtsådimen li sellarievddadusá
Jus iskkus čájeha soameslágan seallarievdamiid dat dutkojuvvo viidáseappot.
Jus sellaåtsådibme vuoset muhtemlágásj sellarievddadusájt de guoradaláduvvá vijddábut.
Jus leat gehpes seallarievdamat ja lea deavdán 30 dehe 35 jagi, ahkerádji vuolgá das gos riikkas orru, nu dutkojuvvo dábálaččat iskkus hede virusteasttain.
Jus li unna sellarievddadusá ja l ållim 30 jali 35 jage, áldarmierre mierreduvvá gånnå rijkan årru, de dábálattjat åtsådibme dalága åtsåduvvá virusgähttjalimijn.
Teasta dárkkista leago HPV tiipa, humant papillonvirus, mii addá riskka goaŧŧočeabetborašdávdii.
Gähttjalibme gehtjat jus la HPV tjärdda, humana papillomavirus, mij máhttelisvuodav vaddá skoahtotjåttåbårredávddaj.
Beare dat geain lea seamma áigge dán sullásaš HPV dárbbahit dalle boahtit dutkamii.
Gejn val li sämmibále dát HPV-tjärdda dárbahi boahtet åtsådibmáj.
Jus leat gehpes seallarievdamat mat eai siskkil dakkár virusa dárbbahuvvo beare váldit ođđa seallaiskkus jagi maŋŋel.
Jus li giehppis sellarievddadusá majn älla dakkir virus de val dárbaj ådå sellaåtsådimev válldet jage maŋŋela.
Go lea jearaldat buot seallarievdamiin nissoniin geat leat vuollái 30 ja 35 jagi rávvejuvvo dál ahte gynekologa dutká, muhto albmana maid ahte muhtin báikkiin bovdejuvvo dan sadjái ođđa seallaiskkusváldimii jortamovrra lusa.
Gájkka sellarievddadusáj gáktuj nissunijn gudi li nuorabu gå 30 jali 35 jage dálásj ájge májnoduvvá åtsåduvvat gynekologas, valla muhtem bájkijn rijkan dan sadjáj gåhtjoduvvá ådå sellaåtsådibmáj gáhppeliddje lunna.
Nissonat geat leat badjel 30 ja 35 jagi ja geain leat eará seallarievdamat go geahppasepmosat, rávvejuvvo maid gynekologa dutkamii.
Nissuna gudi li vuorrasappo gå 30 jali 35 jage ja gejn li ietjá sellarievddadusá gå da unna, májnoduvvi aj gynekologas åtsåduvvat.
Seallaiskkusváldimat eai atte ollislaš suoji borašdávdda vuostá
Sellåtsådime e vatte ålles suojev bårredávddaj
Dássedis seallaiskkusdárkkisteamit addet nanu suoji goaŧŧočeabetborašdávdda vuostá, muhto dat ii leat ollislaš.
Sellaåtsådime dájvvalakkoj vaddi nanos suojev skoahtotjåttåbårredávddaj, valla ij la ålles.
Sáhttá oažžut goaŧŧočeabetborašdávdda vaikko seallaiskosat leat leamaš normálat, muhto dat lea hui eahpedábálaš.
Máhttá skoahtotjåttåbårråmdávdav oadtjot vájku sellaåtsådime li iemelágátja årrum, valla l sieldes vuorjját.
Dan lassin ahte manná jeavddalaččat dássedit seallaiskkus- dárkkisteamis galgá danin álo ohcat dikšuma jus oažžu vardimiid go anaša, jus dávjá oažžu vardimiid mánodávddaid gaskkan dehe jus oažžu vardimiid maŋŋel go mánodávddat leat nohkan.
Ietján gå mannat sellaåtsådimkontrållåjn dájvvalakkoj de beras agev sujtov åhtsåt jus oadtju varddemijt narggema maŋŋela, jus moaddi oadtju varddemijt liejbij gaskan, jali jus varddemijt oadtju maŋŋel gå l häjttám läjbbot.
Sáhttá álo riŋget buohccedikšunrávvemii oažžun dihte ráđi gosa galgá jorgasit.
Máhttá agev aktavuodav válldet skihpasujttorádevaddemijn jus rádev sihtá gejna galggá aktavuodav válldet.
Sáhttá dovdat leabohisvuođa iskkusváldima ja iskkusvástádusaid dihte
Máhttá balov dåbddåt åtsådibmáj ja åtsådimvásstádussaj
Seallaiskosiid guođđin sáhttá dovdot lossadin.
Sellaåtsådimev vaddet máhttá gähttjalibmen dåbddut.
Sáhttá dovdat iežas ovdamearkka dihte leaboheapmin dan áigge go vuordá iskkusvástádusaid.
Máhttá buojkulvissan balov dåbddåt dan ájgen gå åtsådimvásstádusáv vuorddá.
Dalle lea buorre jurddašit ahte seallaiskkusváldimat lea okta vuohki suddjet iežas borašdávdda vuostá.
Buorre l ájádallat sellaåtsådime l vuohke ietjas suoddjit bårredávddaj.
Dat rievdamat mat fuomášuvvo sáhttot stuorimus oassái váldot eret eaŋkilis vugiin nu ahte vealtá borašdávdda ovdáneami boahtte áiggis.
Rievddadusá ma ielveduvvi máhtti gájkkásattjat ierit váldeduvvat álkkep tjuollamijn vaj bässá bårråmdávda åvdedimes boahtteájgen.
Lea hui eahpedábálaš ahte iskkus čájeha ahte lea ovddidan borašdávdda.
Le vuorjját gå åtsådibme vuoset la åvdedum bårredávdda.
Daid hárve gerddiid go borašdávda fuomášuvvo seallaiskkusdárkkisteami bokte láve dat leahkit árra muttus ahte dikšun šaddá eaŋkileabbon ja unnit siidováikkuhusaiguin.
Galli bårredávdda ielveduvvá sellaåtsådimkontrållå baktu de l álu nåv árra mieren vaj dåmajdibme giehpep sjaddá ja binnep tjuovvobájnatjimij.
Seallaiskosa bokte skibasvuohta lea sáhtton áicojuvvot ja riska šaddat duođas skibasin unno.
Sellaåtsådime baktu li dávdav máhttám ielvvet ja máhttelisvuohta garrasit skihppát unnu.
Olmmoš mearrida ieš galgetgo iskosat vurkejuvvot
Iesj mierret jus åtsådime galggi vuorkkiduvvat
Iskkus man olmmoš guođđá seallaiskkusváldimis lávejuvvo vurket.
Åtsådimev majt vaddá sellaåtsådimen álu vuorkkiduvvá.
Ovdamearkka dihte ođđa iskosat veardiduvvo boares iskosiiguin ja sierra čuovvumat dahkko.
Ådå åtsådime máhtti buojkulvissan buohtastahteduvvat oabmásij ja umasslágásj dåbelijtjuovvoma dagáduvvat.
Iskosat sáhttet dan lassin gevtojuvvot dutkamii ja eará dárkkuhussii maid dutkanetihkalaš komitéa dohkkeha.
Åtsådime máhtti vil aneduvvat åtsådibmáj jali ietjá måhkkåj mij la dåhkkidum åtsådimetijkalasj juohkusis.
Jus ii hálit ahte iskkus galgá vurkejuvvot boahttevaš áigái dan sáhttá dadjat dasa gii váldá iskosa, ja dat duššaduvvo dasto.
Jus ij sidá åtsådime galggá vuorkkiduvvat boahtteájggáj de máhttá dav javllat gesi åtsådimev dahká, ja de biejsteduvvá dan maŋŋela.
Dieđut iskkusváldimis vurkejuvvo maid kvalitehtaregisterii mii gevtojuvvo divššu buorideapmái.
Diedo åtsådime birra vuorkkiduvvi aj kvalitähttaregistarin mij aneduvvá buoredittjat sujtov.
Jus ii hálit ahte su iežas dieđut galget gevtojuvvot dása sáhttá gáibidit ahte dat váldo eret.
Jus ij sidá suv diedo galggi aneduvvat dán måhkkåj de máhttá rávkkat vaj ierit váldeduvvi.
Dárkkisteaddji: Inga Sjöberg, gynekologa ja riegádahttindoavttir, Ersboda dearvvašvuođa guovddáš, Upmi
Tjálle: Björn Strander, gynekologa, Gynekologalasj duostudahka Kungshöjd ja Dajvak Bårredávddaguovdásj Allen / Regionalt Cancercentrum Väst, Göteborg
Devdnejeaddji: Kari C Toverud, certifierejuvvon medisiinnalaš devdnejeaddji, Oslo, Norge
Dåjmadiddje:
Redakšuvdna ja redakšuvdnaráđđi 1177 Vårdguiden leat maid heivehan, dárkkistan ja dohkkehan buot sisdoalu.
Gájkka sisadno l aj giehtadaládum, gehtjadum ja dåhkkidum redaksjåvnnårádes 1177 Vårdguiden.
Čoavjebávččas una mánážiin - maid ieš sáhttá dahkat ?
Gå smávmáná li tjåjvijs – majt iesj máhttá dahkat ?
Magsjuka hos barn - vad kan man göra själv ?
Magsjuka hos små barn - vad kan man göra själv ?
Mánná dárbbaha golgosa.
Mánná dárbaj låssjkusav.
Muhtumin lea álkimus addit juhkosa deadjabasttiin ja addit una meriid dávjá.
Muhttijn la álkkemus juhkusav teabasstijn vaddet ja álu vaddet smávva mierijt.
Váivvit bohtet jođánit
Vájve båhti hähkkat
Go mánáin lea čoavjebávččas lea dábálaš ahte sii vuovssadit ja sis lea lužohat.
Gå máná li tjåjvijs de dábálattjat vuoksi ja sjlåhtju.
Sis sáhttá maid leahkit čoavjebávččas ja feber.
Siján máhttá aj tjoajvvebávtjas feber.
Čoavjebávččas vuolgá dábálepmosit infekšuvnnas man virus lea dagahan.
Álu infeksjåvnnå virusis dahká vaj tjåjvijs sjaddá.
Una mánážiin dárkkuhuvvo dan deavsttas mánáid viđa - guđa jagi rádjái.
Smávva mánájn miejnniduvvá dan tevstan máná vidá-gudá jahkáj.
Váivvit lávejit álgit moadde beaivvi maŋŋel go lea njommon mánnái ja bohtet jođánit.
Vájve álu álggi muhtem biejvij maŋŋel gå mánná l såhpum ja hähkkat båhti.
Dávjá máŋgasat veagas dehe ovdaskuvllas skihppájit.
Álu moattes fuolken jali åvddåskåvlån skihppáji.
Dábálaččat infekšuvdna manná badjel moatti beaivvis.
Álu infeksjåvnnå vássá muhtem biejvijs.
Vuovssadeamit lávejit heaitit jándora siste, muhto luhčadávddat sáhttet bistit vahku.
Álu häjttá vuoksemis jánndura sinna, valla slåhtjot gis máhttá vahkov.
Mánát leat hearkkibut golggosmassimiidda
Máná e gierda låsjkosvánesvuodav
Olmmoš massá golgosa ja sálttiid vuovssademiid ja luhčadávdda bokte. Una mánážat leat olu hearkkibut golggosmassimiidda go ráves olbmot.
Låssjkusav ja sáltijt massá gå vuoksá ja sjlåhtju Smávva máná li sieldes rasje låsjkosvánesvuohtaj gå ållessjattuga.
Jus una mánás massá eanet golgosa go dat oažžu sisa sáhttá dat jođánit hedjonit.
Jus unna mánásj massá ienep låssjkusav gå majt juhká de hähkkat máhttá nävrrot.
Alla feber dagaha ahte mánná massá vel eanet golgosa.
Alla feber dahká vaj mánná massá vil ienep låssjkusav.