pere/sami_parallel huggingface dataset:
Duodji lea dehálaš identitehtavuođđudeaddji doaibma mas lea stuorra mearkkašupmi sámi kultuvrii ja gillii.
Duodje la ájnas identitehta dahkkedoajmma manna le stuor merkadus sáme kultuvrraj ja giellaj.
Ollu nissonolbmuin lea duodji váldoealáhussan ja oalgeealáhussan eará doaimmaide.
Ållo nissun adni duojev oajvveæládussan jali duodden ietjá dåjmajda.
Sámedikki bajitdási ulbmil lea ovdánahttit duoji ealáhussan buoridit gánnihahttivuođa ja iežas buvttaduvvon gálvvuid vuovdima.
Sámedigge ulmme la badjeloajve le åvddånahttet duodje æládusáv alep vuojtojn ja lasijn jådojn iesjdagádum gálvojs.
ann-mari.thomassen@samediggi.no
Politihkalasj åvdåsvásstediddje
2015 duodješiehtadallamiin gaskal Sámedikki, Duojáriid Ealáhussearvvi ja Sám....
Sámediggerade le juollodam dårjav duodjeoassásijda Inka AS i Kárásjjågån ja...
Sámediggi bovde duodjekonferánsii ođđajagimánu 27. - 28. b. 2016
Duodjesåbadus gergas
Sámedikki boahttevaš duodjedieđáhusa oktavuođas bovdet ealáhusdoaimmaheddjii...
Duodjesjiehtadallamij oassálasste li boahtám ájgás, ja 2015-jage såbadusán l....
Sámediggi bargá dan badjelii ahte:
Sámedigge barggá dán åvdås:
Lasihit iežas buvttaduvvon gálvvuid vuovdima
Lasedit jådov iesjdagádum gálvojs
Rekruteret nuoraid duodjeealáhussii
Åttjudit nuorajt ådåálggen duodjeæládussaj
Joksamis min mihttomeriid Sámediggi doaimmaha fágalaš bagadallama duojáriidda, duohtandahká duoji ealáhusšiehtadusa ja ruhtada doaibmabijuid mat dagahit ahte duodji ovdánahttojuvvo ealáhussan.
Nav vaj mij galggap åledit mijá ulmmelijt la Sámedigge viehkken fágalasj bagádusáj duodjárijda, tjadádit æládussjiehtadusájt duodjáj ja ruhtadårjav dåjmajda ma li viehkken åvddånahttet njuolgga duodje æládussaj.
Sámediggi šiehtada jahkásaččat ealáhusšiehtadusa duodjeealáhussii.
Sámedigge jahkásattjat sjiehtadallá æládussjiehtadusáv duodjeæládussaj.
Sámediggi hálddaša maiddái ruđaid doaibmabijuide duodjeealáhusas
Sámedigge aj háldat rudájt dåjmajda duodjeæládusán.
Innovašuvdna Norgga hálddaša ruđaid fitnodat doaibmabijuide duodjeealáhusas
Innovasjon Norge háldat viddnudakájgodum rudájt duodjeæládussaj.
Suohkanlaš ealáhusfoanddat sáhttet ruhtadit smávit doaibmabijuid ja prošeavttaid.
Suohkana æládusfoannda máhttá ruhtadit unnep dåjmajt ja prosjevtajt.
Duodjeealáhusa ealáhusšiehtadusa vuođul juohká Sámediggi čuovvovaš doarjagiid:
Æládussjiehtadusá milta duojen juohká Sámedigge dájt ruhtadoarjjagijt:
Doaibmadoarjaga
Doajmmaruhtadårja
Háhkan- ja ovdánahttindoarjaga
Investerim- ja åvddånahttem ruhtadårja
Čálgoortnega
Álkkádusårniga
Fága – ja ekonomalaš lávdegotti
Fága – ja økonomalasj juogos
Vuovdinovddideaddji doaibmabijut (ohcanvuđot)
Vuobddemálkkudak dåjma (åhttse baseridum)
Bistevaš ruhtajuolludeamit
Fássta Juollodime
Duodjeinstituhtta oažžu jahkásaččat badjel golbma miljovnna iežas doibmii.
Duodjeinstituhtta oadtju juohkka jage gålmmå milijåvnå suv dåjmajda.
Sin ulbmil lea ovdánahttit duodjeealáhusa
Siján la ulmme jådedit åvddånahttemav duodjeæládusán
Boazodoalu ja duoji oahpahuskantuvra oažžu 1,5 miljovnna ruvnno jahkásaš doarjjan duoji fidnooahppiortnegii.
Åhpaduskåntåvrrå boatsojæládussaj ja duodjáj oadtju 1,5 milijåvnå kråvnå doarjjan jahkásattjat viddnooahppeårnigij duojen.
Oahpahuskantuvra galgá láhččet logi fidnooahppái vai sii sáhttet váldit fágareivve duojis
Da galggi bajás 10 viddnooahppe nav vaj da máhtti válldet fáhkagirjev duojen
Duodjeorganisašuvnnat Sámiid duodji ja Duojáriid ealáhussearvi ožžot jahkásaččat doaibmadoarjaga vai sáhttet bargat duojáriid beroštumiiguin
Duodje sebrudagá Sámij Duodje ja Duodjárij æládussiebrre oadtju jahkásattjat doarjjagav gåtsedit duodjárij berustimev
Duodjegávppit sáhttet ohcat prošeaktadoarjaga vai sáhttet nannet duodjegálvvuid vuovdima eará duojáriid ovddas
Duodjevuobdde máhtti åhtsåt prosjæktadoarjjagav ja dan láhkáj nannit manov duojes dagádum ietjá duodjárijs
Sámedikki kultur-ja valáštallanstipeanddat / Falástallan / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Sámedikke kultuvrra- ja valástallamstipænnda / Valástallam / Kultuvrraiellem / Sámedigge - Sametinget
Sámedikki kultur-ja valáštallanstipeanddat
Sámedikke kultuvrra- ja valástallamstipænnda
Sámedikki kultur- ja valáštallanstipeanda galgá movttiidahttit sámi nuoraid bargat musihkain, dáidagiin, kultuvrrain ja valáštallamiin.
Sámedikke kultuvrra- ja valástallamstipænnda galggá arvusmahttet sáme nuorajt oassálastátjit musihkkaj, dájddaj, kultuvrraj ja valástallamijda.
Sámediggi juohká vihtta 25 000 ruvdnosaš stipeandda, ja dat juhkkojuvvojit ohcamiid vuođul.
Vihtta stipenda vatteduvvi guhtik 25 000 kråvnnåj, ja stipenda li vattedum åtsålvisáj milta.
Sámediggeráđđi Henrik Olsen dadjá ahte son lea hui sakka jierásmuvvan go ohcciid doaimmat fátmmastit nu viidát.
Rádeájras Henrik Olsen sån la alvaduvvam åhttsij moattebelakvuodas.
- Mun háliidan dadjat ahte sámi kultur- ja valáštallaneallimis lea buorre boahtteáigi go ledje nu ollu ohccit ja buorre kvalitehta.
- Sidáv javllat goappátjagá åhtsåmusáj vallje ja åhttsij máhtukvuoda bukti buorre vuorddámusájt sáme kultuvrra- ja valástallamiellemij.
Mis lei hui váttis válljet vihttasa sin gaskkas, dadjá sámediggeráđđi Henrik Olsen.
Oalle gássjel li válljit vihttasav gudi vuojttin, javllá rádeájras Henrik Olsen.
Ole Mathis Sara Nedrejord lea njuikejeaddji ja lea olahan buriid bohtosiid sihke nationála ja riikkaidgaskasaš dásis.
Ole Mathis Sara Nedrejord la sabeksasske ja jåvsådam la buorre sajijda goappátjagá ietjama rijkan ja ålggorijkajn.
Diimmá njuikenáigodagas lei son riikka nubbin buoremus juniornjuikejeaddji.
Dijmásj gávdan lij sån rijka nubbe buoremus nuorra sabeksasske.
Aslak Ole Eira lea guhkesmátki čuoigi, ja vázzá dál Ráissa čuoiganjoatkkaskuvllas.
Aslak Ole Eira tjuojgge guhti vuorot tjuojggamav ållåsit, ja dálla le sån Ráissa joarkkaskåvlå tjuojggamsuorgen.
Sus ledje buorit bohtosat Artic Winter Games gilvvuin ja máŋgga eará meašttirčuoigamiin.
Sujna li buorre båhtusa Artic Winter Gamesijs ja moattet ietjá gilppusijs.
Ina-Theres Andrea Sparrok lea govvideaddji.
Ina-Theres Andrea Sparrok la gåvvijiddje.
Son lea duođaštan máttasámi boazodoalu buori ja ealli vuogi mielde.
Sån la dokumenterim oarjjelsáme ællobargov buorre ja viesso láhkáj.
Govaid ja teavsttaid bokte juohká son máhtu maiddái sámi giela ja kultuvrra birra, ja movttiidahttá sámi nuoraid ge beroštit govvendáidagis.
Gåvåj ja tevstaj oablodahttá sån aj diedojt sámegielas ja kultuvras, ja sån la arvusmahtte sáme nuorajda gejn la miella gåvvådájddaj.
Sarakka Gaup lea neavttár.
Sarakka Gaup la oavdástalle.
Teáhterdáidaga bokte lea son juo gártadan alccesis guhkes ja juohkelágan vásihusaid.
Teáhterdájda baktu le sån juo oadtjum guhkes ájge ja moattebelak åtsådallamijt.
Gaup čájeha lávdedáidagis bokte ahte sámi kulturgaskkusteapmi guoskkaha.
Gaup vuoset siednadájdas baktu sáme kultuvrragaskostibme guosská.
Ferte leat duostil ja geavahit buot searaid dáidagii go galgá lihkostuvvat, ja son doaibmá nuorra sámiid jietnan geat leat ohcamin gullevašvuođa ja ruohttasiiddiset.
Dájddasuorgen vuorbástuvvat rávkká jálosvuodav ja hiebalgisvuodav, ja sån le degu jiedna nuorrasámijda gudi åhtsi gåsi sij gulluji ja ietjasa ruohtsajt.
Anne Maia Raanes Sørensen lea baleahttadánsu.
Anne Maia Raanes Sørensen la balæhttadánsse.
Son álggahii juo gávcci jahkásažžan karrieara baleahttadánsumis.
Gávtse jagágin álgij sån karriærav balæhttadánssen.
Sámi kultuvrra sáhttá maiddái dánssa bokte čuvget ja buktit oidnosii.
Dánsa baktu máhttá aj sáme kultuvrra tjuovggiduvvat ja åvddån buvteduvvat.
Sus lea nana háliidus dánsut, ja háliida leat mielde čájeheamen eará sámi nuoraide ahte dánsumii sáhttá maiddái leat sadji sámi kulturgaskkusteamis.
Sujna le stuorra hárdesvuohta dánssaj, ja sihtá liehket siegen vuosedittjat ietjá sámenuorajda dánsan aj máhtta liehket sadje sáme kultuvrragaskostimen.
Son lea oahppamin baleahta Kanadas.
Sån la oahppamin balehtav Kanadan.
Raanes Sørensen álgá fidnooahppin ámmátlaš baleahtta kompaniijas, Coastal City Ballet.
Ådåjakmánon galggá Raanes Sørensen álgget viddnooahppen virggebalæhttaásadusán, Coastal City Ballet.
Sámediggeráđđi Henrik Olsen dadjá ahte stipeandaoažžut leat buohkat buorrin ovdagovvan sámi nuoraide ja leat sin ambassadevrrat go háliidit áŋgiruššat valáštallamiin ja kultuvrrain.
Sámedikke rádeájras Henrik Olsen javllá stipænndavuojtte gájka li tjiehpes åvddågåve ja ambassadøra sámenuorajda gudi sihti vuorodit valástallamijt ja kultuvrav.
Eanet dieđut: Sámediggeráđđi Henrik Olsen, 907 75 219
Ienep diedo: Sámedikke rádeájras Henrik Olsen, 907 75 219
Sámedikki dieđáhus areála- ja biraspolitihka birra – Bovdehus sáddet árvalusaid / Areála / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Sámediggediedádus areálla- ja biráspolitihkas – Bivddim árvvalusájda / Areála / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Sámedikki dieđáhus areála- ja biraspolitihka birra – Bovdehus sáddet árvalusaid
Sámediggediedádus areálla- ja biráspolitihkas – Bivddim árvvalusájda
Sámediggeráđđi háliida oažžut árvalusaid sámediggedieđáhussii areála ja birrasa birra.
Sámediggeráde sihtá árvvalusájt sámediggediedádussaj areálajs ja birrasijs.
Áigumuš dieđáhusain lea nannet Sámedikki politihka gažaldagain areála- ja biraslaš hástalusaid oktavuođas maid sámi servodat ferte dustet boahtteáiggis.
Ulmme diedádusájn la nannit Sámedikke politihkav ássjijn ma guosskij areálaj ja birrasij hásstalusájt ma li sáme sebrudagá åvdån boahtteájge.
Sámediggeráđđi láhčá govda mielváikkuheapmái ja dieđuid viežžamii dieđáhusbarggus.
Sámediggeráde gárvet vijdes oassálasstemij ja diehtoviedtjamij diedádusbargon.
Vuos galgá čállojuvvot artihkalčoakkáldat guovdilis fáttáid birra areála- ja biraspolitihkas.
Bargo vuostasj oassen galggá dagáduvvat artihkaltjoahkke ájggeguovddelis tiemájs areálla- ja biráspolitihkan.
Máŋga dutki leat bovdejuvvon čállit artihkkaliid mat biddjojuvvojit ovdan fágasemináras skábmamánus 2015:
Moadda guoradalle li bivddidum viehkedittjat artihkkalijn mij biejaduvvá åvddån fáhkasemináran basádismanon 2015:
Areálahálddašeapmi ja areálageavaheapmi - Else Grete Broderstad ja Eva Josefsen
Areálaháldadibme ja areálaj ávkkim - Else Grete Broderstad ja Eva Josefsen
Mearraareálaid geavaheapmi ja hálddašeapmi - Einar Eythurson ja Camilla Brattland
Merraareálaj ávkkim ja háldadibme - Einar Eythurson ja Camilla Brattland
Suodjalanguovlohálddašeapmi ja luonddušláddjivuohta - Jan Åge Riseth
Suoddjimguovllohaldadibme ja luondo moattevuohta - Jan Åge Riseth
Árbediehtu hálddašeamis – Sámi allaskuvlla Árbediehtoprošeakta
Árbbedábálasj máhttudagá háldadimen – Sáme allaskuvla Árbediehtu-prosjevta baktu
Artihkalčoakkáldat galgá doaibmat máhttovuođđun ja vuolggahit govda digaštallama sihke guovddáš ja regionála eiseválddiiguin ja sámi báikegottiiguin.
Artihkaltjoahkke galggá doajmmat máhttudakvuodon ja viehkedit vijdes ságastallamijda goappátjaga guovdásj ja bájkálasj oajválattjaj ja sáme bájkálasj sebrudagáj.
Sámediggeráđđi áigu maid nammadit resursajoavkku ii galgá geahčadit lea go dálá hálddašeapmi heivehuvvon meahcásteddjiid dárbbuide.
Sámediggeráde galggá aj nammadit luohkkojuohkusav mij galggá gehtjadit jus udnásj háldadibme le hiebadum miehttsebarggij dárbojda.
Áigumuš lea ahte joavku galgá geiget sierra evttohusaid politihkkaovddideapmái sámi meahccegeavaheamis.
Ulmme le juogos galggá buktet ietjas oajvvadusájt politihkkaåvddånibmáj sáme miehttsebargon.
Sámediggeráđđi pláne maiddái máŋga gulahallančoahkkima sámi báikegottiiguin ja organisašuvnnaiguin 2016 álggus.
Sámedigge aj planeri moadda ságastallamtjåhkanimijt sáme bájkálasj sebrudagáj ja organisasjåvnåj jage 2016 álgon.
Sámediggeráđđi háliida oažžut árvalusaid deaŧalaš fáddán maid Sámediggedieđáhus berre gieđahallat areála ja birrasa oktavuođas.
Sámediggeráde sihtá árvvalusájt ájnas tiemájda ma bierriji ságastaláduvvat Sámediggediedádusán areálajs ja birrasijs.
Buohkat ožžot buktit árvalusaid.
Gájka máhtti buktet árvvalusájt.
Árvalusaid sáhttá sáddet deike: biras@samediggi.no
Árvvalusá máhtti rájaduvvat diehki: biras@samediggi.no
Áigumuš lea ovddidit dieđáhusa Sámedikki meannudeapmái jagis 2016.
Plánaj milta galga diedádus biejaduvvat åvddån Sámedikke giehtadallamij jagen 2016.
Eanet dieđuid addá: Sámediggeráđđi Thomas Åhren, 908 39 663
Ienep diedo: Sámediggeráde ájras Thomas Åhren, 908 39 663
Kárten / Eatnan ja resursavuoigatvuođat / Sámediggi - Sametinget
Kárttim / Ednam- ja resurssarievtesvuodaj / Sámedigge - Sametinget
Álgoálbmotriekti geatnegahttá stáhtaid kártet ja identifiseret álgoálbmogiid oktagaslaš ja oktasaš oamastan- hálddašan- ja geavahanvuoigatvuođaid.
Álggálmmukriektá milta galggi stáhta kárttit ja identifiserit álggoálmmugij ájnegasj ja aktisasj åmastim- háldadim- ja addnoriektájt.
Finnmárkolága mearrideami bakte sajáiduvai ortnet man mielde dákkár vuoigatvuođaid identifiseret ja dohkkehit Finnmárkkus.
Finnmárkolága mierredime baktu sajájduváj årnik man milta dákkár riektájt identifiseri ja dåhkkit Finnmárkon.
Dát bargu lea rievdan riekteproseassan mas lea iežas kártenkommišuvdna mii ovddida raporttaid, soabahit go lea soabatmeahttunvuohta kommišuvnna raportta ektui, nákkuid meannudeapmi sierraduopmostuolus man lea vejolaš guoddalit Alimusriektái.
Dát barggo le rievddam riektáprosessan manna le ietjas kárttimkommisjåvnnå mij rapportajt dahká, såbadi gå li såbamahtesvuoda kommisjåvnå rapporta gáktuj, rijdojt sierraduobmoståvlån tjoavddi majt le vejulasj Alemusriektáj guoddalit.
Dákkár ortnegat eai leat ásahuvvon árbevirolaš sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku.
Dákkár årniga ællá ásaduvvam árbbedábálasj sáme guovlojn Finnmárko ålggolin.
Vástideaddji ortnegiid go dat mat lea ásahuvvon Finnmárkkus lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi árvalan maiddái daid guovlluide mat leat olggobealde Finnmárkku.
Sáme riektájuogos le oajvvadam vásstediddje årnigijt ásadit aj dajda guovlojda ma li Finnmárko ålggolin.
Sámediggi bargá dan badjelii ahte:
Sámedigge sihtá:
Ásahuvvo láhka man mielde kártet ja identifiseret sámiid oktasaš ja oktagaslaš vuoigatvuođaid árbevirolaš sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku.
Ásadit lágajt sámij ájnegis ja aktisasj riektáj kárttima ja identifiserima gáktuj árbbedábálasj sáme guovlojn Finnmárko ålggolin.
Sihkkarastit ahte eatnamat mat dál leat Statskog SF hálddus eai vuvdojuvvo ovdalgo guovllut leat kártejuvvon, ja áimmahuššat sámi kultuvrra vuođu rievdaduvvon areálaanu oktavuođas.
Sihkarasstet jut Statskog SF ednama e vuobdeduvá åvddål guovlo li kárttidum, ja sáme kultuvra vuodov bærrájgæhttjat gå areállaadno rievddá.
Váikkuhit dasa ahte riekteproseassat mas kártenbargu lea oassin doahttaluvvojit
Vájkkudit dasi ahte riektáprosessa massta kárttimbarggo le oassen vieleduvvá
Sámediggi fuolaha ahte bargu kártenlágain joatkašuvvá ja ovdána árbevirolaš sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku.
Sámedikke åvdåsvásstádus: Sámediggi vájkkut váj kárttimlága barggo joarkká ja åvddån árbbedábálasj sáme guovlojn Finnmárko ålggolin.
Ráđđádallamiin dákkár lágaid oktavuođas Sámedikkis lea ovddasvástádus fuolahit ahte lágat leat álbmotrievtti rámmaid siskkobealde.
Gå dákkár lágáj birra rádádallá de le Sámedikken åvdåsvásstádus bærrájgæhttjat jut lága li álmmukriektá birástagáj sisbielen.
Áimmahuššamis iežat vuoigatvuođaid Finnmárkokommišuvnna barggus de lea dehálaš ovddidit duođaštusaid ja dieđuid guovllu anu birra kommišuvdnii.
Letjat riektáj gáhttima diehti Finnmárkokommisjåvnå bargon de le ájnas duodastusájt ja diedojt guovlo ano birra kommisjåvnnåj åvdedit.
Movt don álggát #sámásmuinna / Artikler / Sámás muinna / Giella / Sámediggi - Sametinget
Gåktu álgget #sámástamunja / Artikler / Sámásta mujna / Giella / Sámedigge - Sametinget
Movt don álggát #sámásmuinna
Gåktu álgget #sámástamunja
Vuos fertet viežžat Instagrámma prográmma.
Instagrámma
Dat lea govvajuogadanprográmma mainna sáhtát juogadit govaid.
Dat la gåvvåjuogatjimáppa mij miedet duv gåvåjt juogatjit.
Eaktun dasa ahte aiddo fal du govat bohtet mielde kampánnjii, lea ahte dus lea rabas profiila.
Gájbbádus jus jur duv gåvå båhti fáron kámpánnjaj la dujna le rabás profijlla.
Dan iskkat iežat heivehemiid vuolde.
Dav gehtja dån ietjat biejadusájn.
Jus it háliit rahpat iežat priváhta profiilla, de sáhtát rahpat lassekonto.
Jus i sidá ietjat profijlav rahpat, de le nubbe vuohke duodde kontov ásadit.
Instagrámma prográmma lea nuvttá, nu ahte dat ii mávsse dutnje maidege.
Instagram la nåvkå, de dat ij dunji majdik mávse.
Mo bidjat teavstta govaide ?
Gåktu tevstav biedjat gåvvåj ?
Doppe leat máŋga prográmma maid sáhttá viežžat nuvttá sihke Google Play:s ja iTune:s.
Gávnnuji moadda applikasjåvnå majt máhtta viedtjat mávso dagi goappátjagá Google Playan ja iTunesin.
PicLab ja LineCamera sáhttá maid geavahit.
PicLab ja LineCamera li muhtem ietjá máhttelisvuoda.
Sámi boallobeavdi mobiltelefovnnas
Same tjåvdabievdde giehtaskuolkanin
Dađibahábut ii leat sámi boallobeavdi buot telefovnnain vel.
Mavas galga e ájn gávnnu sáme tjåvdabievde divna skuolkanijda.
Muhto dattetge leat máŋga vuogi mo sáhttá oažžut sámegielbustávaid mobiillas.
Valla huoman gavnnuji moadda vuoge gåktu sámegielak bokstávaj tjállá giehtaskuolkanin.
Android-telefovnnaide gávdno davvisámegiela boallobeavdi.
Android-skuolkanijda gávnnu nuorttasáme tjåvdabievdde.
Scandinavian keybordsáhttá viežžat Google Play:s.
Scandinavian keybordmahtta viettjaduvvat Google Playas.
Jus it háliit geavahit Scandinavian keyboard, de lea maid vejolaš geavahitHrvatski, kroáhtalaš boallobeavddi, mii lea juo du telefovnnas.
Jus i sidáScandinavian keyboard:avadnet, de le aj máhttelisHrvatski:avadnet, kroahta tjåvdabievdev, mij la juo biejadum skuolkanij.
Doppe leat bustávat áčđšž (go guhká deattát bustávaid acdsz), áidna bustávat mat eai leat doppe, leat ŋŧ.
Danna oadtju bokstávajtáčđšž (gå guhkev dæbtjoacdsz), ájnna bokstávaj ma gáhtu li deŋŧ.
iPhone dahje Nokia telefovnnain ii lea davvisámegiela boallobeavdi.
iPhonej jali Nokiaj ij gávnnu nuorttasáme tjåvdabievdde.
Nu go Android-telefovnnain, de sáhtát geavahit Hrvatski, kroáhtalaš boallobeavddi, mii lea juo du telefovnnas.
Nåv gå Android-skuolkanijn, de máhtá adnetHrvatski, kroahta tjåvdabievdev, mij la juo biejadum skuolkanij.
Sátnegirjjit telefovnnas
Julevsamegiellaj: http://ntec.no/samisk /
Eará cavgileamit ja juonat
Ietjá vuoge ja oajvvadusá
Mo oažžut sámi boallobeavddi dihtorii:
Gåktu oadtju sámegielak tjåvdabievdev dáhtámasjijnnaj:
Giellatekno ruovttusiiddus: http://giellatekno.uit.no/doc/infra/docu-keyboard.nno.html lea dárkilit čilgejuvvon mo oažžut sámegiela boallobeavddi dihtorii
Snivva tjielggidus gåktu sámegielak tjåvdabievdev dáhtámasjijnnaj oadtju gávnnu Giellatekno sijddabielen: http://giellatekno.uit.no/doc/infra/docu-keyboard.nno.html
Sámi divvunprográmma:
Sámegielak divvomprográmma:
Giellatekno ruovttusiiddus, http://divvun.no/no/index.htm, sáhtát maid viežžat Divvuma, riektečállinreaidu sihke Windows, MacOS, OpenOffice & LibraOffice ja InDesign várás.
Giellatekno sijddabielen máhtá viedtjat Divvomav, duollatjállemræjddo Windowsij, MacOS:aj, OpenOffice & LibraOfficej, aktan InDesignaj. http://divvun.no/no/index.htm
Dasa lassin leat sihke digitála sátnegirjjit, interaktiiva sámegielkurssat ja mášinvuđot jorgalanbálvalus davvisámegielas dárogillii.
Duodden gávnnuji digitála báhkogirje, interaktijva sáme giellakursa jårggålimdievnastus nuorttasámegielas dárogiellaj masjijna baktu.
Studeanttat ožžot eanet sámi kulturmáhtu / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Oahppe oadtju ienep sáme kulturmáhtudagáv / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Studeanttat ožžot eanet sámi kulturmáhtu
Oahppe oadtju ienep sáme kulturmáhtudagáv
Várrepresideanta Laila Susanne Vars lea duhtavaš go Máhttodepartemeanta lea mearridan ođđa láhkaásahusa mánáidgárdeoahpaheddjiidoahpu rámmaplánaid birra.
Sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars la dudálasj gå Máhtudakdepartemænnta l mierredum ådå njuolgadusáv mánájgárddeåhpadiddjeåhpadusá rámmaplánaj birra.
Konsultašuvnnaid bokte leat ráđđehus ja Sámediggi soahpan ahte ođđa mánáidgárdeoahpaheddjiidoahpus galgá biddjojuvvot eanet deaddu dan áddejupmái ahte sámi kultuvra lea deaŧalaš oassin nationála kultuvrii Norggas.
Sámedigge ja ráddidus libá konsultasjåvnåj tjadá avtamielalattja gå ådå mánájgárddeåhpadiddje åhpadussaj biejaduvvá ienep dættov åvdedit dádjadusáv sáme kultuvra birra. Dat la ájnas oasse ja gullu Vuona nasjåvnålasj kultuvrraj.
Viidáseappot galget mánáidgárdeoahpaheaddjit dovdat álgoálbmogiid stáhtusa ja sin vuoigatvuođaid riikkalaččat ja riikkaidgaskasaččat.
Vijddásappot galggá mánájgárddeåhpadiddje dåbddåt iemeálmmugij árvov ja sijá nasjåvnålasj ja rijkagasskasasj rievtesvuodajt.
- Lea buorre go boahttevaš mánáidgárdeoahpaheaddjit ožžot eanet máhtu dan guovtti stáhtakonstitueren álbmotčeardda birra Norggas, dadjá Sámedikki várrepresideanta Laila Susanne Vars.
- Le buorre gå boahtteájge mánájgárddeåhpadiddje oadtju ienep máhtudagáv da guovte stáhtavuododuvvam álmmuktjerda birra Vuonan, javllá Sámedikke sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Máhttolokten mánáidgárdeoahpaheddjiidstudeanttaid várás lea čuovvoluvvon mánáidgárdeoahpaheddjiidoahpu nationála láhkaásahusa mearkkašumiin, ja viidáseappot dain nationála njuolggadusain mat leat láidesteaddjin dasa mo juohke ásahus dan galgá váldit mielde fágaplánaidasas.
Máhttolåpptim mánájgárddeåhpadiddjeoahppijda le tjuovodum tsuojggidusán nasjåvnålasj njuolgadusán mánájgárddeåhpadiddjeåhpadusán. Duodden nasjåvnålasj njuolgadusá ma li lájddistiddjen juohkka ásadusájda ja dá galggi biejaduvvat doajmmaj sijá fáhkaplánajda.
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go mii konsultašuvnnaid bokte sáhttit váikkuhit dasa ahte eanet ja eanet oahput ožžot láhkaásahusa mii fuolaha sámi oainnu oahpuin ja ahte dat boahtá ovdan juohke oahppoásahusa fágain ja prográmmaplánain.
Sámediggeráde l dudálasj gå konsultasjåvnåj tjadá máhttá viehkedit váj ienemus åhpadimijs oadtju njuolgadusájt mij bærrájgæhttjá sáme perspektijvav dasi mij gullu åhpadimijda gånnå láhkanjuolgadusá li vuododum fáhkan åhpadusinstitusjåvnåjn ja sijá prográmmaplánajn.
Lea hui deaŧalaš dan mihttomeari ektui ahte buot studeanttat Norggas galget oažžut dárbbašlaš máhtu sápmelaččaid birra álgoálbmogin, ahte mánáidgárdeoahpaheddjiidstudeanttat ožžot sihke eanet máhtu sámi kultuvrra, historjjá ja servodateallima birra ja besset dainna oahpásmuvvat.
Le ájnas dan diehti váj gájkka studenta Vuonan oadtju dárbulasj máhtudagáv sámij birra iemeálmmugin. Mánájgárddeåhpadiddje oahppe oadtju aj máhtudagáv ja bessi oahpásmuvvat sáme kultuvrajn, histåvråjn ja sebrudakiellemijn.
- Buot mánáin lea vuoigatvuohta dásseárvosat ohppui.
- Gájkka mánájn li rievtesvuohta avtaárvvusasj åhpadussaj.
Sámi mánáide mearkkaša ollu ahte sii besset oahpásmuvvat iežaset kultuvrii mánáidgárddis juo, ja eará mánáide lea deaŧalaš oažžut máhtu sámi diliid birra nu árrat go vejolaš.
Sámemánájda l ájnas oadtjot oahppat iehtjas kultuvra birra juo mánájgárden. Ja ietjá mánájda le aj ájnas oahppat sáme dilij birra nav árrat gå máhttelis.
Máhttu lea čoavdda lotnolas árvvusatnimii ja gierdevašvuhtii, ja máhtu bokte mii hukset šalddiid kultuvrraid gaskii Norggas, dadjá Sámedikki várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Máhtto l tjåvda gasskasasj vieledussaj ja gierddisvuohtaj. Máhto tjadá dahkap råvijt kultuvraj gaskan Vuonan, javllá Sámedikke sadjásasj presidænnta Laila Susanne Vars.
Várrepresideanta Laila Susanne Vars, tlf. 977 54 102
Guládallamulmusj:
Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Sámedikki dievasčoahkkin lea bajimus orgána ja eiseváldi.
Sámedigge ållestjåhkanimen le Sámedikke alemus orgádna ja oajválasj.
Sámediggeráđi miellahtuid nammada presideanta, guhte lea ráđi jođiheaddji.
Sámedikkeráde ájrrasa nammaduvvi presidentas, guhti jådet rádev.
Sámediggepresideanta lea válljejuvvon Sámedikki dievasčoahkkima eanetlogus eanetlogu jienaiguin.
Sámedikkepresidænnta válljiduvvá ieneplågos Sámedikke dievastjåhkanimes.
Ráđđi doaibmá Sámedikki ráđđehussan, ja ovddasvástida beaivválaš politihkalaš doaimma.
Ráde doajmmá dagu Sámedikke ráddidus, ja tjadát bæjválasj dåjmadimev.
Sámediggeráđđi lea nammadan ođđa vuorrasiidráđi.
Sámedigge nammat ådå vuorrasijrádev.
Ráđđeláhttu Henrik Olsen lohka ahte vuorrasiidráđđi galgá leat mielde hábmeme sámedikki vuorrasiidpolitihka.
Sámediggeráde ájras Henrik Olsen javllá vuorrasijráde galggá liehket fáron Sámedikke vuorrasij politihkav hábbmimin.
Kulturealáhus / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Kulturæládus / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Kulturealáhusat leat riikka gelddoleamos ealáhusat ja dat ealáhusat mat sturrot johtilepmosit.
Kulturæládusá li akta lánda geldulamos ja jåhtelamos sjadde æládusájs.
Sámi servodagas dain leat guhkes árbevierut, ja stuorra vejolašvuođat.
Sáme sebrudagán le dát vuoras æládus juo, ja danna le buorre potensiálla.
Dál das barget dakkár olbmot miehtá riikka, geat háliidit oažžut áigáiboađu iežaset dáidda- ja kulturovdanbuktimis.
Uddni duodjára ja dájddára lándav miehtáj gæhttjali allasisá bargov dahkat ietjasa dájdda- ja kulturjavllamusás.
Bovde fitnodatovddideapmái lullisámi guovllus
Doarjju sáme mannoiellemav julevsáme guovlon
Sámediggi álggaha fitnodatovddideami kulturealáhusa várás lullisámi guovllus...
Sámediggeráde juollot 228 tuvsán kråvnå doarjjan prosjæktaj mannoiellemav ju...
Kulturealáhusaid birra
Kulturæládusáj birra:
Sámediggi definere ealáhusa dán láhkai: Priváhta fitnodagat mat buvttadit ja vuvdet kulturbuktagiid gálvo- dahje bálvalushámis.
Sámedigge æládusáv návti defineri: Priváhta viddnudagá ma kultuvralasj buvdajt hábbmiji ja vuobddi gálvoj jali dievnastusáj hámen.
Dát definišuvdna fátmmasta buot smávva ovttaolbmofitnodagaid rájes gitta stuorát fitnodagaid rádjai.
Dán buojkuldahkaj tjárggi smáv ájnegis ulmutja viddnudagájs gitta stuorra viddnudagájda.
Kulturealáhusoassálastiid eallingeaidnun lea vuovdit iežaset buktagiid márkaniidda ja sii háliidit doaimmahit – dahje doaimmahit dál gánnáhahtti ealáhusa.
Kulturæládusbargge viessu buvdajs vuobddemis muhtem márnánij ja sihti dåjmadit- jali juo dåjmadi mávsánis æládussan.
Oassin dietnasis sáhttet maid leat almmolaš doarjagat dahje eará veahkki.
Oasse sisbåhtusis soajttá aj almulasj doarjjagis jali ietjá dårjas boahtet.
Mátkeealáhus adnojuvvo leat sierra ealáhussan, mas sámi kulturelemeanta lea deaŧalaš oassi fitnodaga doaimmas.
Mannoæládus aneduvvá sierra æládussan, gånnå sáme kulturoase li guovdásj oasse viddnudagáj dåjmas.
Sámedikki kulturdieđáhusas leat čuovvovaš ulbmilat ja strategiijat biddjojuvvon sámi kulturealáhusaid várás:
Sámedikke kulturæládusán li tjuovvovasj ulme ja strategija mierredum sáme kulturæládusá vuoksjuj:
Váldomihttomearri:
Oajvveulmme:
Ceavzilis bargosajit sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusas
Guoddelis barggosaje sáme dájdda- ja kulturvuododum æládusájn
Oassemihttomearit:
Oasseulme:
Eambbo ruhtajorru ja gánnáheapmi kulturealáhusa doaimmaheddjide
Lasedum vuobddem ja mávsán kulturæládusdåmadiddjijn
Eambbo bargosajit sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusa olis
Ienep barggosaje sáme dájdda- ja kulturvuododum æládusán
Kulturealáhus mas jáhkehahttivuohta ja duohta kultuvra lea guovddážis
Kulturæládus gånnå almmavuohta ja åskåldisvuohta le sajenis
Kulturealáhus huksejuvvon gelbbolašvuođa ala
Kulturæládus mij le máhtudagá nali tsieggidum
Strategiijat:
Strategija:
Ovddidit gánnáheami kulturealáhussuorggis
Kulturæládusáj mávsánisáv åvdedit
Lasihit profešunaliserema sámi kulturealáhusas
Sáme kulturæládusáj tjehpudagáv buoredit
Lágidit gávnnadansajiid ja fierpmádagaid kulturealáhusdoaimmaheddjiide
Dilev láhtjet kulturæládusdåmadiddjij æjvvalimsajijda ja værmástagájda
Vuolggahit eambbo dutkama sámi kulturealáhusa hárrái
Ienep dutkamav álgadit sáme kulturæládusáj birra
Ovttasbarggus ráđđehusain ja guovlulaš bealálaččaiguin bargat hukset kulturealáhusa oktan ođđa ealáhusgeaidnun sámiide
Aktan ráddidusájn ja guovlulasj ásadusáj tsieggit kulturæládusájt akta dajs ådå æládussuorgijs sámijda
Sámediggi lea 2013:s ráhkadeamen doaibmaplána sámi kulturealáhusaid várás.
Dán jage barggá Sámedigge sáme kulturæládusáj doajmmaplánajn.
Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Boatsojæládus / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Boazodoallu lea hui mávssolaš sámi kultuvrii ja servodateallimii, ja das lea hui stuorra árvu giella-, kultur-, identitehta- ja ealáhusaktevran sámi guovlluin.
Ællosujton la stuorra árvvo sáme kultuvrraj ja sebrudakiellemij, ja danna le merustahtek árvvo mij gullu giellaj, kultuvrraj, ja æládussaj sámij guovlojn.
Ealáhus lea Hedmárkku rájes Finnmárkui, rastá gielda-, fylka- ja riikarájáid Ruoŧas ja Norggas.
Ællosujtto gávnnu Hedmarkas Finnmárkkuj, suohkan-, fylkka- ja Vuona ja Svieriga rijkkarája rastá.
Bovdehus buktit árvalusaid boazodoallopolitihka ektui
Aktisasjbarggo ja riektátjielgadibme
Sámediggeráđđi lea hábmemin ođđa sámediggedieđáhusa boazodoalu birra. Dieđá...
Vuona ja Svieriga ælloguohtomkonvensjåvnå barggojuogos buktá bierjjedagá snj...
Boazodoalu boahtteáigi – Sámi čalmmiiguin
Buorre vædtsak ællosujttuj rájáj rastá
Sámediggeráđđi bovde álggahankonferánsii ođđa sámediggedieđáhusa oktavuođas...
Sámedikke ållestjåhkanibme galggá giehtadallat oajvvadusájt rievddadimijda V...
Boazodoallu lea guovddáš sajis sámi kultuvrras, ja dat lea okta erenoamáš ealáhus kultuvrra ektui sámi ealáhusaid gaskkas.
Ællosujton la guovdásj sadje sámekultuvran, nåv gå akta gallegis æládusájs tjanádum kultuvrraj.
Sámedikki boazodoallopolitihka vuođđun lea boazodoalu vuoigatvuođaid suodjaleapmi.
Ællosujto rievtesvuodajt oatsodit le iesj vuodo Sámedikke ællosujttopolitihkan.
Mii deattuhit maiddái ahte boazodoallu lea deaŧalaš árbevirolaš bearašvuđot ealáhus.
Mij dættodip aj ællosujto árbbedábálasj sierravuodav fámilljaæládussan.
Oktavuođa geažil sámi kultuvrii leage boazodoallu áidnalunddot ealáhus.
Ællosujto tjadnusa sámekultuvrraj le dat mij dahká æládusáv nåv sierralágátjin.
Okta deaŧaleamos mihttomearri Sámedikki boazodoallopolitihkas lea lávga bátti bisuheapmi ealáhusdoaimma ja kulturdoaimma gaskka.
Akta ájnnasamos ulmijs Sámedikke ællosujttopolitihkan la bisodit dajt lahka tjanástagájt æládusá ja kultuvrradåjmaj gaskan.
Boazodoalu stuorámus hástalus lea areálaid vátnivuohta ja dat go servodaga beales ohpihii bahkkejit geavahit boazodoalu eatnamiid.
Ællosujto stuorámus hásstalus li gártjes duobddága ja aktelasj nággidibme stuorsebrudagás ællosujttoduobddágij birra.
Boazodoalus ferte leat areálavuođđu ceavzilvuođa ja ahtanuššama sihkkarastimii.
Ællosujtto dárbaj vuododuobddágijt ma sihkarassti guoddelisvuodav ja åvddånahttemav.
Ráfáidahttojuvvon boraspiriid geažil gillá boazodoallu jahkásaččat ollu vahágiid.
Ráfájdahtedum urudisá dahki jahkásattjat bæjskojt ma stuorra vahágijt dahki.
Muhtun guovlluin spedjet nu ollu ahte dat áitá boazodoalu ceavzima.
Muhtem bájkijn li vahága nåv stuore vaj ájtti ællosujtov ållåsit.
Deaŧalaš lea ahte boraspirenállemihttu lea dássedeattus guovlluin gos leat bohccot, ja ahte boazodoallu oažžu buhtadusaid duohta vahágiid ovddas.
Ájnas la adnet hiebalgis lågov urudisájda ællosujttoguovlojn, ja vahága vierttiji buohttiduvvat.
Sámediggi bargá sámi boazodoalu ceavzilvuođa nannemiin.
Sámedigge barggá guoddelis sáme ællosujto åvdås.
Ceavzilis ealáhusa oažžut go:
Guoddelis ællosujtto sjaddá gå:
Nannet boazodoalu ealáhussan ja buoridit árvoháhkama ealáhusas
Ællosujtto nanniduvvá æládussan ja æládusá árvvoboados laseduvvá
Sihkkarastit boazodoalu riektevuođu
Ællosujto riektávuodo sihkarasteduvvá
Sihkkarastit boazodollui buriid ja einnostahtti rámmaeavttuid
Ællosujto buorre ja jasskis vuodogájbbádusá sihkarasteduvvi
Sihkkarastit boazodoalu giella- ja kulturguoddin
Ællosujtto giella- ja kultuvrraguodden sihkarasteduvvá
Boazodoalloguovllut gos lea sámi boazodoallu, geavahit sullii 40 % Norgga eanaareálain, ja dat leat Finnmárkku rájes davvin Engerdal rádjai Hedmárkkus máddin.
Tjielde gånnå sáme ællosujtto dåjmaduvvá loavddá 40% Vuona duobddágijs, ja jåkså Finnmárkos nuorttan gitta Engerdalaj Hedmarkan oarjján.
Sámi boazodoallu lea maiddái Trollheimenis mii vuođđuduvvá erenoamáš riektevuđđui.
Sáme ællosujtto dåjmaduvvá aj Trollheimenin sierra riektámærrádusájn vuodon.
Duottarguovlluin Mátta-Norggas lea boazoservviin boazodoallu, láigošiehtadusaid vuođul.
Oarjjelij Vuona várreduobddágijn dåjmaduvvá ællosujtto boatsojsiebrren, ednamlájggosjiehtadusáj vuodon.
Norggas leat guhtta boazodoalloguovllu:
Vuodna le juogedum 6 ællosujttoguovllon:
Finnmárku
Finnmárkko
Davvi-Trøndeláhka
Nordlánnda
Mátta-Trøndeláhka ja Hedmárku
Nuortta-Trøndeláhka
Boazosearvvit
Oarjje-Trøndeláhka ja Hedmarkka
Sámedikkis ii leat formála ovddasvástádus boazodoalus Norggas.
Sámedikken ij la formálalasj vásstádus ællosujtos Vuonan.
Boazodoalu nationála dásis hálddaša Eanadoallodirektoráhta, mii njuolga lea eanadoallo- ja biebmodepartemeantta vuollásaš.
Ællosujtto háldaduvvá nasjåvnålattjat Ednambarggodirektoráhtas, mij la njuolgga Ednambarggo- ja biebbmodepartementa vuolen.
Eanadoallodirektoráhta doaibmá boazodoallostivrra čállingoddin.
Ednambarggodirektoráhtta le ællosujtto stivra dåjmadahka.
Boazodoalu hálddašeami regionála dásis doaimmahit vihtta davimus fylkkamanni.
Ællosujttoháldadus guovlojn le biejadum vidá nuorttalamos fylkkamánnij vuolláj.
Sámediggi nammada golbmasa čieža lahtus boazodoallostivrii.
Sámedigge nammat gålmmåsav gietjat sebrulattjajs ællosujttostivrraj.
Sámediggi nammada guoktása guđa lahtus golmma davimus regionála boraspirelávdegoddái Finnmárku / Romsa, Norlánda ja Trøndeláhka.
Sámedigge nammat guoktásav gudát sebrulattjajs gålmå nuorttalamos guovllourudisnammadusájda Finnmárkon / Tråmsån, Nordlándan ja Trøndelágan.
Sámediggi nammada ovtta viđa lahtus Hedmárkku boraspirelávdegoddái.
Sámedigge nammat avtav vidát sebrulattjajs Hedmarka urudisnammadussaj.
Vuoigatvuođat:
Rievtesvuoda:
Boazodoalloláhka
Ællosujttoláhka
Dán lága bokte suodjaluvvojit boazodoalu areálat sámi boazoguohtonguovllus, mat leat boazodoalu deaŧaleamos resursavuođđun.
Lága ájggomus la sihkarasstet ællosujttodajvajt sáme ælloguododimguovlojn ájnnasamos luohkkovuodon ællosujttuj.
Sihke boazodoallorievtti oamasteddjiin, eará vuoigatvuođaoamasteddjiin ja eiseválddiin lea ovddasvástádus areálaid suodjaleamis.
Dat stuoremus hásstalus boatsojæládussaj la binná vijddudagájs ja aktelasj dæddo sebrudagá anos boatsojæládusvijddudagájs
Konsultašuvdnašiehtadus / Duogáš / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Rádádallamsjiehtadus / Duogásj / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Miessemánu 11. b. 2005 vuolláičáliiga sámi áššiid dalá stáhtaráđđi Erna Solberg ja sámedikki dalá presideanta Sven-Roald Nystø šiehtadusa movt konsultašuvnnat galget doaimmahuvvot stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka.
Moarmesmáno 11. biejve 2005 vuollájtjálijga dallusj sáme ássjij vásstediddje stáhttaráde Erna Solberg ja dallusj sámedikkepresidænnta Sven-Roald Nystø sjiehtadusáv barggovuogij birra rádádallamijn stáhta oajválattjaj ja Sámedikke gaskan.
Sámediggi dohkkehii šiehtadusa geassemánu 1. b. 2005 mii nannejuvvui gonagaslaš resolušuvnna bokte suoidnemánu 1. b. 2006.
Sjiehtadibme dåhkkiduváj Sámedikkes biehtsemáno 1. biejve 2005 ja mierreduváj gånågisá resolusjåvnån snjilltjamáno 1. biejve 2006.
Konsultašuvdnašiehtadus ii atte Sámediggái biehttalanvuoigatvuođa áššiin mat váikkuhit sámi beroštumiid.
Rádádallamsjiehtadus ij vatte Sámediggáj vetoriektáv ássjijn ma sáme berustallamijda guosski.
Formálalaš mearrádusaid dahket ain stáhta eiseválddit ja Stuorradiggi.
Formálalasj mærrádusá vilá stáhtalasj oajválattjajs ja Stuorradikkes dagáduvvi.
Ortnet addá baicce Sámediggái váikkuhanfámu ja vejolašvuođa guldaluvvot, mii lea ge maiddái šiehtadusa ulbmilin.
Årnik galla Sámediggáj vájkkudimfámov vaddet ja máhttelisvuodav gullut, mij le sjiehtadusá ulmme.
Dalle go lea soahpameahttunvuohta Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka, de boahtá dat oidnosii dalle go áššit meannuduvvojit ráđđehusas dahje stuorradikkis.
Jus Sámedigge ja stáhtalasj oajválattja e guorrasa dát åvddånboahtá gå ássje ráddidusán ja stuorradikken giehtadaláduvvá.
veahkehit stáhta geavadis ollášuhttit geatnegasvuođa, mii das álbmotrievtti vuođul lea konsulteret álgoálbmogiin.
Ulmme Barggovuogij ulmme le: ● oassálasstet praktihkalasj tjadádibmáj stáhta álmmukriektálasj vælggogisvuodas álggoálmmugij rádádallat.
láhčit dilálašvuođaid dasa, ahte stáhta eiseválddit ja Sámediggi bohtet ovtta oaivilii, go lea áigomuš ásahit lágaid dahje doaimmaid, mat soitet njuolga váikkuhit sápmelaččaid beroštumiide.
● gæhttjalit ásadit semalasjvuodav stáhtalasj oajválattjaj ja Sámedikke gaskan gå árvvaladdi ådå lágajt jali dåjmajt dahkat ma máhtti sáme berustallamijt njuolgga vájkkudit.
láhčit dilálašvuođaid dasa, ahte stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskii ovdána oasálašvuođaperspektiiva, mii nanne sámi kultuvrra ja servodaga.
● dilev láhtjet guojmmevuohtaj stáhtalasj oajválattjaj ja Sámedikke gaskan mij doajmmá sáme kultuvra ja sebrudagá nannimij.
ovddidit oktasaš áddejumi sámi servodaga dili ja ovdánahttindárbbu hárrái.
● åvddånahttet aktisasj dádjadusáv sáme sebrudagáj diles ja åvddånahttemdárbos.
Konsultašuvdnaprosedyrat gusket ráđđehussii, departemeanttaide, direktoráhtaide ja daid vuollásaš eará doaimmaide.
Doajmmaguovllo Rádádallamvuoge gulluji ráddidussaj, departementajda, direktoráhtajda ja ietjá vuollásasj dåjmajda.
Konsultašuvdnaprosedyrat gustojit áššiin, mat sáhttet váikkuhit sápmelaččaid beroštumiide njuolga.
● Rádádallamvuoge gulluji ássjijda ma máhtti sáme berustimijda njuolgga vájkkudit.
Konsultašuvnnaid áššedoaibmaviidodahkii sáhttet gullat iešguđet áššešlájat nu movt lágat, láhkaásahusat, ovttaskas mearrádusat, njuolggadusat, doaimmat ja mearrádusat (omd. stuorradiggedieđáhusain).
Rádádallama ássjeguovllo máhttá liehket moattelágásj ássje, duola dagu lága, njuolgadustjála, ájnegis mærrádusá, njuolgadusá, dåjma ja mærrádusá (duola dagu stuorradikke diedádusá).
Konsultašuvdnageatnegasvuohta sáhttá fátmmastit sámikultuvrra buot ideála ja ávnnašlaš hámiid.
● Rádádallamvælggogisvuohta máhttá gåbttjåt divna oalle ja materiálalasj vuogijt sáme kultuvran.
Áššefáttát soitet leat omd. musihkka, teáhter, girjjálašvuohta, dáidda, media, giella, osku, kulturárbi, ii-materiála vuoigatvuođat ja árbevirolaš máhttu, báikenamat, dearvvašvuođa- ja sosiálasuorgi, mánáidgárddit, oahppu, dutkan, opmodat- ja geavahanvuoigatvuođat, areálaid eará atnui váldin ja areálageavahanáššit, ealáhusovddideapmi, boazodoallu, guolástus, eanadoallu, mineráladoaimmat, bieggafápmu, čáhcefápmu, nana ovdáneapmi, kulturmuitosuodjaleapmi, biogirjásvuohta ja luonddusuodjaleapmi.
Almma ássjetiemá máhtti liehket duola dagu musihkka, teáhter, girjálasjvuohta, dájdda, media, giella, åssko, kulturárbbe, iehpemateriálalasj riektá ja árbbedábálasj diehto, bájkkenamá, hukso- ja varresvuohta, mánájgárde, åhpadibme, dutkam, åmastim- ja adnemriektá, areállarievddam- ja adnemássje, æládusåvddånahttem, ællosujtto, guollim, ednambarggo, minerálladoajmma, bieggafábmo, tjáhtjefábmo, guoddelis åvddånahttem, kulturmujttosujtto, biovaljesvuohta ja luondosuodjalibme.
Áššiin, mat laktásit ávnnaslaš kulturvuđđui, nu mo areálageavaheamis, areálaid eará atnui váldimis ja eanavuoigatvuođain, konsultašuvnnaid geográfalaš doaibmaviidodahkii gullet (árbevirolaš sámi guovllut) Finnmárku, Romsa, Nordlánda ja Davvi-Trøndelága fylka, ja Mátta-Trøndelága gielddat Osen, Roan, Åfjord, Bjugn, Rissa, Selbu, Meldal, Rennebu, Oppdal, Midtre Gauldal, Tydal, Holtålen ja Plassje (Røros), ja Hedmárkku fylkka gielddat Engerdal ja Rendalen, Os, Tolga, Tynset ja Folldal, ja Møre ja Romsdal gielddat Surnadal ja Rindal.
● Ássjijda ma li tjanádum materiálalasj kulturvuoduj, duola dagu areállaadno, areállarievddam ja ednamriektá li ásadum geográfalasj doajmmaguovllo rádádallamijda (árbbedábálasj sáme guovlojn) Finnmárkko, Råmsså, Nordlánnda ja Nuortta-Trønderlaga fylka, aktan suohkanij Osen, Roan, Åfjord, Bjugn, Rissa, Selbu, Meldal, Rennebu, Oppdal, Midtre Gauldal, Tydal, Holtålen ja Plassje (Røros) Oarjje-Trøndelaga fylkan, Engerdal ja Rendalen, Os, Tolga, Tynset ja Folldal suohkana Hedmark fylkan, ja Surndal ja Rindal suohkana Møre ja Romsdalan.
Áššiide, mat leat nu oppalaččat, ahte daid navdet váikkuhit olles servodahkii, ii dábálaččat gusto konsultašuvdnageatnegasvuohta.
● Ássje dábálasj vuogijn ma jáhkedahtte sjaddi vájkkudit ålles sebrudagáv e álgos rádádallamvælggogisvuohtaj gullu.
Stáhta eiseválddit galget addit ollislaš dieđuid áigeguovdilis áššiin, mat soitet váikkuhit sápmelaččaide njuolga, ja maiddái relevánta áššiid birra áššemeannudeami buot dásiin.
Diehto ● Stáhtalasj oajválattja galggi vaddet diedalasj diedov ássjijn ma vuordedahtte máhtti sámijt njuolgga vájkkudit, ja guoskavasj dilij birra divna dásijn ássjegiehtadallamin.
Dieđuid, maid stáhta eiseválddit ja Sámediggi addet nubbi nubbái konsultašuvnnaid oktavuođas, sáhttá mearridit ii-almmolažžan, jus dasa lea láhkavuođđu.
Almulasjvuohta ● Diehto mij juogeduvvá stáhta oajválattjaj ja Sámedikke gaskan rádádallamin ij agev dárbaha liehket almulasj, valla dåssju jus gávnnu loahpádus dási.
Viiddiduvvon almmolašvuohta galgá praktiserejuvvot.
Ássje galggi rahpasabbon giehtadaláduvvat.
Oasálaččaid loahpalaš oaivilat iešguđet áššiid hárrái galget leat almmolaččat.
Guojmij låhpalasj vuojnno juohkka ássjen li almulattja.
Sámi áššiid stáhtačálli ja Sámediggepresideanta galgaba doallat fásta čoahkkima juohke jahkebeali.
Stuoves tjåhkanime ● Stuoves biellejahkásasj politihkalasj tjåhkanime galggi ásaduvvat sáme ássjij vásstediddje stáhttaráde ja Sámedikkepresidenta gaskan.
Fágastáhtaráđid oassálastet čoahkkimiidda dárbbu mielde.
Fáhkastáhtaráde oassálassti dájda tjåhkanimijda jus le dárbbo.
Fásta politihkalaš jahkebeallečoahkkimiin váldet ovdan sámi servodagaid dili ja ovddidandárbbuid, áššiid, mat gusket vuođđoprinsihpaide ja proseassaid, mat leat jođus.
Dáj stuoves biellejahkásasj politihkalasj tjåhkanimijn galggi sámij sebrudagáj dilev ja åvddånahttemdárbov giehtadallat, ássje vuodulasj prinsihpalasj vuodujn ja dåjmajt ma li jådon.
Sámediggi ja departemeanttaid gaskasaš sámi áššiid ovttastahttinlávdegoddi galget doallat fásta čoahkkima juohke jahkebeali.
● Stuoves biellejahkásasj tjåhkanime galggi ásaduvvat Sámedikke ja departementajgasskasasj sáme ássjij aktidumnammadusá gaskan.
Čoahkkimiin galgá earret eará čilget čuovvovaš mánuid áigeguovdilis sámepolitihkalaš áššiid.
Tjåhkanimijn galggi duola dagu boahtte mánoj ájggeguovddelis sámepolitihkalasj ássje tjielggiduvvat.
Sámedikkiin galgá konsulteret luohttámušain ja dainna ulbmiliin, ahte evttohuvvon doaimma hárrái bohtet ovtta oaivilii.
Gájkkásasj mærrádusá rádádallamvuogij birra ● Rádádallama Sámedikkijn galggi tjadáduvvat jáhkkogisát ja ulmijn oajvvadum dåjmajt semadit.
Stáhta eiseválddit galget nu árrat go vejolaš dieđihit Sámediggái, go bohciidit áigeguovdilis áššit, mat soitet váikkuhit sápmelaččaide njuolga, ja guđe sámi beroštumiide ja dilálašvuođaide dat soitet guoskat.
● Stáhtalasj oajválattja galggi nav árrat gå máhttelis diededit Sámedikkev álgadimijn ássjijs ma máhtti sámijt njuolgga vájkkudit, ja makkir sáme berustime ja dile soajtti vájkkuduvvat.
Go Sámediggi lea ožžon dieđu áigeguovdilis áššiin, Sámediggi galgá nu fargga go vejolaš vástidit, háliditgo sii čađahit eambo konsultašuvnnaid.
● Gå Sámedigge diededuvvá ássjij birra, galggá Sámedigge nav ruvva gå máhttelis tsuojggit jus ájggu ássjev vijddábut rádádallat.
Sámediggi galgá maid sáhttit váldit ovdan áššiid, main Sámediggi hálida dahkat konsultašuvnnaid.
● Sámedigge máhttá aj ássjijt giehtadallat gånnå Sámedigge iesj ájggu rádádallat.
Jus stáhta eiseválddit ja Sámediggi leat ovtta oaivilis das, ahte čađahit lasi konsultašuvnnaid dihto ášši hárrái, de galget sii ovttasráđiid soahpat konsultašuvnnaid ollašuhttimis, earret eará boahtte gulahallama áiggi ja báikki (omd. čoahkkima, videokonferánssa, telefonoktavuođa, čálalaš materiála lonuhaddama), vástidanáigemeriid, vej.
● Jus stáhtalasj oajválattja ja Sámedigge guorrasi tjadádit vijddáp rádádallamijt sierra ássjen, galggi gæhttjalit aktan guorrasit gåktu tjadádit dájt rádádallamijt, ájgev ja sajev joarkke guládallamij (duola dagu tjåhkanime, videokonferánsa, telefåvnnåguládallam, tjálalasj diedoj juohkem), ájggemierijt tsuojggimijda, jus le dárbbo politihkalasj dásen rádádallat, ja politihkalasj giehtadallamvuohke.
politihkalaš dási konsulterendárbbu ja politihkalaš meannudanvuogi. Duođalaš konsultašuvnnaid čađaheapmái ja evttohusaid politihkalaš meannudeapmái galgá várret doarvái áiggi.
Galggá vatteduvvat nuoges ájgge tjadádit almma rádádallamijt ja politihkalasj giehtadallamav oajvvadusás.
Jus áigeguovdilis ášši galgá gieđahallot Sámedikki dievasčoahkkimis, dan galgá dahkat nu árrat go vejolaš.
Jus ássje galggá Sámedikke dievastjåhkanimen giehtadaláduvvat de dát viertti tjadáduvvat nav árrat gå máhttelis.
Go áššiid dáfus lea vealtameahttun, de galgá sáhttit lágidit eanet konsultašuvdnačoahkkimiid, eaige áššiid galgga loahpahit nu guhká go Sámediggi ja stáhta navdet vejolažžan boahtit ovtta oaivilii.
● Gånnå ássje rávkká galggá hiebaduvvat vaj le máhttelis tjadádit ienep rádádallamtjåhkanime ja vaj ássje e hiejteduvá nav guhkev gå Sámedigge ja stáhtta jáhkki le vejulasj semadit.
Go áššiid, maid ráđđehus meannuda, ovdanbuktet eará departemeanttaide, maidda ášši guoská, de galgá čielgasit boahtit ovdan man hárrái leat boahtán ovtta oaivilii Sámedikkiin, ja vejolaččat man hárrái eai leat boahtán ovtta oaivilii.
● Ássjijn ma giehtadaláduvvi ráddidusán galggá jus soajttá tjielggidusán ietjá guoskadam departementajda tjielggasit åvddånboahtet makkir dilijn li semadam Sámedikkijn, ja jus soajttet man birra ælla guorrasam.
Proposišuvnnain ja dieđáhusain, maid ovddidit Stuorradiggái, ja main Ráđđehusas lea eará oaivil go Sámedikkis, galget Sámedikki árvvoštallamat ja oaivilat boahtit ovdan.
Proposisjåvnåjn ja diedádusájn ma Stuorradiggáj åvdeduvvi, ja gånnå ráddidusán le ietjá vuojnno gå Sámedikken, de galggi Sámedikke árvustallama ja vuojno åvddånboahtet.
Buot stáhta eiseválddiid ja Sámedikki konsultašuvdnačoahkkimiin galgá čállit beavdegirjji.
Bievddegirjje ● Bievddegirjje galggá tjáleduvvat divna rádádallamtjåhkanimijs stáhtalasj oajválattjaj ja Sámedikke gaskan.
Beavdegirjjis galgá oanehaččat čilget makkár áššis lea sáhka, oasálaččaid árvvoštallamiid ja oaiviliid, ja loahppajurdaga ášši hárrái.
Bievddegirjen galggá ássje oanegattjat tjielggiduvvat, guojmij árvustallama ja vuojno, ja ássje konklusjåvnå.
Gielda- ja guovlodepartemeanta ja Sámediggi ásahit ovttas fágalaš analysajoavkku, mii earret eará sámi statistihka vuođul juohke jagi čállá raportta sámi servodagaid dili ja ovdánansárgosiid birra.
Tjielggidusáj / diehtovuodo dárbbo Suohkana- ja guovllodepartemænnta ja Sámedigge nammat aktisattjat fágalasj analysajuohkusav mij duola dagu sáme statistihka vuodon juohkka jage diedádusáv dahká sáme sebrudagáj dile ja åvddånahttema birra.
Raporta biddjo konsulterema vuođđun konkrehta áššiid oktavuođas, ja go konsulterejit sámi servodagaid ovdánahttindárbbuid hárrái sámi áššiid stáhtaráđi ja Sámediggepresideantta nuppi jahkebeallečoahkkimis.
Diedádus vuodon aneduvvá konkrehta ássjij rádádallamijn ja rádádallamijn sáme sebrudagá åvddånahttemdárbo birra daj biellejahkásasj tjåhkanimijn sáme ássjij vásstediddje stáhttaráde ja Sámedikkepresidenta gaskan.
Go stáhta eiseválddit dahje Sámediggi oaivvilda, ahte dárbbašit guorahallamiiguin čohkket fákta- dahje formáladieđuid ja dan láhkai nannet ášši árvvoštallan- dahje mearridanvuođu, de galgá dan ovdanbuktit nu árrat go vejolaš, ja oasálaččat galget konsultašuvdnaproseassas váldit ovdan jearaldagaid guorahallamiid mandáhta birra.
● Gå stáhtalasj oajválattjaj jali Sámedikke mielas le dárbbo tjielggidusájn nannit duohtadiedov jali formálalasj vuodov árvustallamij ja mærrádusájda de galggá dát diededuvvat nav árrat gå máhttelis ja guojme galggi gatjálvisájt åvdedit rádádallamprosessan mij guosská mandáhtav dajda tjielggimijda.
Stáhta ja Sámediggi galget geahččalit boahtit ovtta oaivilii sihke mandáhta hárrái, ja dan hárrái gii vejolaš guorahallanbarggu galgá čađahit.
Stáhtta ja Sámedigge galggi gæhttjalit semadit mandáhta birra, ja gut galggi tjielggidusáv tjadádit.
Stáhtas ja Sámedikkis lea geatnegasvuohta ovddidit ášši dárbbašlaš dieđuiguin ja ávdnasiiguin, mat guorahallanbarggus dárbbašuvvojit.
Stáhtan ja Sámedikken le vælggogisvuohta buktet dárbulasj diedojt tjielggidusbargo tjadádibmáj.
Áššiin, main stáhta áigu konsulteret sámi báikkálaš servodagaiguin ja/dahje dihto sámi beroštumiiguin, maidda láhka dahje doaibma veadjá guoskat njuolga, stáhta galgá nu árrat go vejolaš almmuhit guđe beroštumiide / organisašuvnnaide stáhta oaivvilda ášši guoskat, ja ságastallat Sámedikkiin konsultašuvdnaproseassaid ovttastahttima hárrái.
Rádádallama ietjá guoskavasj sáme berustiddjij ● Ássjijn gånnå stáhtta ájggu rádádallat sáme bájkálasj sebrudagáj ja / jali sierra sáme berustiddjij gudi máhtti njuolgga vájkkuduvvat láhkaásadimes jali dåjmajs, galggá stáhtta nav árrat gå máhttelis diededit makkir berustiddje / organisasjåvnå stáhtta miejnni ássje vájkkut, ja rádádallat jus galggá sijáv aktan tjadnat Sámedikke rádádallamprosessaj.