pere/sami_parallel huggingface dataset:
Agibeaigeavahus lea vuođđun boazodoalloriektái iige leat mihkkege maid sámiid leat ” ožžon ” stáhtas.
Ällosujttoriektá vuododuvvá máttarájggásasj dáhpáj ja ij le juoga majt sáme li stáhtas ” oadtjum ”.
Friddja guohtun luonddus lea vuođđun olles boazoealáhussii.
Boatsojäládus vuododuvvá friddja luonndoguohtomij.
Boazodoalloriekti lea dušše sámis gii lea miellahttu ovtta čearus.
Ällosujttoriektá val dåjmaduvvá sámes gut le tjielden sebrulasj.
Čearru lea ekonomalaš ja hálddahuslaš searvi mii lága mielde galgá miellahtuid oktasaš buoremusa ovddas jođihit boazodoalu vissis eatnandieđalaš guovllus.
Tjiellde le ekonomalasj ja tjuottjodus siebrre mij lága milta sebrulattjaj aktisasj buoremussaj galggá ällosujtov sierra geográfalasj bájkken jådedit.
Ruoŧas gávdnojit 51 čearu mat ovttas gokčet lagabut 40 proseantta Ruoŧa viidodagas.
Svierigin gávnnuji 51 tjielde ma aktan Svieriga vijddudagás bájken 40 prosännta gåbttji.
Dáin leat 33 duottarčearu, 10 vuovdečearu ja 8 konsešuvdnačearu gos boazodoallu jođihuvvo sierra lobiin.
Dájs li 33 várretjielde, 10 vuovddetjielde ja 8 konsesjåvnnåtjielde ällosujtujn sierralágásj loabe milta.
Boazolohku dálveealus variere áigodagaid mielde gaskal 225 000 ja 280 000.
Boahttsuj låhko målssos ájge milta 225 000 ja 280 000 gaskan dálvveälon.
Boazodoallit ja boazooamasteaddjit Boazodoallu barggaha sullii 2 500 olbmo.
Ällosujttára ja älloniehke Ällosujton barggi bájken 2 500 ulmutja.
Boazodoalloámmat lea šaddan ámmat mas leat eanas dievdoolbmot.
Ällosujttárvirgge le virgge ienemusát ålmmåj sjaddam.
Dávvjimusat lea dievdu mii bargá ollesáiggi fitnodagas.
Ålmåj dájvvamusát ållesájgev vidnudagán barggá.
Bearaš veahkeha go lea dárbu, ovdamearkka dihte rátkkašeamis ja miessemearkumis.
Fuolkke viehket dárbon, bv. lárkkamin ja miessemärkkomin. Ällosujttárin ja älloniehkken le sieradus.
Lea erohus leahkit boazodoalli ja boazooamasteaddji Gávdnojit sullii 4 600 boazooamasteaddji, ja dain orrot sullii 85 proseantta Norrbottena leanas.
Gávnnuji bájken 4 600 älloniehke, massta 85 prosännta årru Norrbottena lenan.
Ovtta čearus gávdnojit máŋga boazodoallofitnodaga.
Tjielden gávnnuji moadda ällosujttovidnudagá.
Stuora guohtonviidodagat Boazoealáhus dárbbaša stuorra guohtunviidodagaid dainna go bohccot vájaldit jagi áigodagaid mielde.
Stuorra guohtomednama Stuorra guohtomednama mierredit boatsojäládusáv danen gå boahttsu labudi jahkeájggemålssomij milta.
Boazu vájalda vissis jođahagaid mielde guohtuneatnamiid gaskkas.
Boatsoj ávkki vissa jådådagájt umasslágásj guohtomednamij gaskan.
Muhtin áiggiid jagis, ovddemusat miessemearkuma, sarvvesgárddiid ja dálvejohtima oktavuođas, čohkkejit boazoeaiggádat bohccuid stuorit ealuide mat vuojehuvvojit dološ johtingeainnuid mielde.
Vissa ájgijn jagen, åvdemusát miessemärkkkoma, tjaktjanjuovvama ja dálvveguohtomednamijda jådedimij diehti, ällosujttára tjoahkkiji boahttsujt stuoráp älojda ma vuojeduvvi dålusj jåhtulagáj milta.
Ii leat ollenge álki rievdadit ovtta johtingeainnu dainna go bohccot leat árgges ealibat sierra dábiiguin.
Gå boahttsu ruvva gabnnjasi ja boahttsun li ihkeven nanos dábe de ij le ållu álkke jådådagáv målssot.
Ráfehuttimat Bohccot leat hearkkit ráfehuhttimiin iežá eanangeavaheaddjiin ja meahciealliin.
Hiemssima Boahttsu dåbddi hiemssimijt ietjá ednamávkkijs ja urudisájs. Sierraláhkáj le gidán gå miesijt njållu.
Erenoamážit giđđat go álddut njollot misiid ja go eallu čoahkkána miessemearkuma dahje rátkkašeami dihte.
Ietjá bále li gå boahttsu tjoahkkiduvvi ja vuojeduvvi ällon gärddájda miessemärkkomij jali lárkkamij.
Jođidettiin dálveeatnamiidda dahje dálveeatnamiin sáhttet johtingeainnut siskkildit váttes rastenbáikkiid dego ovda mearkka dihte eanuid, raŧiid dahje ruovderaŧiid.
Jådedijn dálvveguohtomednamijda ja dálvveguohtomednamijs jådådagájn li muhttijn gássjelis tjadádagá bv. äno, rahte, jali ruovdderahte.
Bohccot fertejit oažžut vuoiŋŋastan- ja guohtunráfi jođidettiin.
Boahttsu hähttuji ráfen bessat livvomin ja guohtomin jådedimijn.
Jus bohccot báldojuvvojit meahciealliin, beatnagiin dahje olbmuin, de sáhttá eallu hádjosit ja boazodoalliid máŋgga beaivásaš bargu duššái mannat.
Jus boahttsu urudisájs, bednagijs jali ulmutjijs baldeduvvi de ällo dávk hájeduvásj ja moadda biejve barggo ällosujttárijda dåssjåni.
Muhtin guovlluin leat guohtuneatnamat guhkálagaid ja johtingeainnut leat botkejuvvon ovdamearkka dihte raŧiin ja ruovderaŧiin.
Muhtem guovlojn le mälggat guohtomednamj gaskan ja jådådagá li bv. bijllarahtijs ja ruovdderahtijs dahpadum.
Dalle fertejit bohccot fievrriduvvot guorbmebiillain.
Boahttsu vierttiji de bijlaj fievrriduvvat.
Árbevieruguoddit Otná boazodoalu ulbmil lea ovddemusat bierggu buvttadit.
Árbbedáhpeguodde Dálásj ällosujto ulmme le åvdemusát bierggobuvtadibmáj.
Dámahuvvon bohccot geavahuvvojit dávjá turismmas dahje ” heargegilvvuin ” (" renrace ").
Dámuk boahttsu álu anoduvvi turisman jali ” hierggevuodjusij ”.
Boazodoalus lea ain stuora rolla sámi kultuvrras.
Ällosujtto le vilá ájnas sáme kultuvran.
Dat lea kulturguoddi stuorra symbolaárvvuin.
Árbbedáhpeguodde le stuorra symbolaárvujn.
Boazodoallobargu lea garra bargu, muhto lea maid eallinvuohki.
Ällosujttárin le garra barggo, valla le aj viessomvuohke.
Boazodoallin lea sámi boazodoallokultuvrra guoddi ja gaskkusteaddji.
Ällosujttárin le sáme ällosujttokultuvra guodde ja gaskostiddje.
Manin galgá jienastit ?
Manen galggá jienastit ?
Sámediggi Ruoŧas lea ráđđeaddi doaibma Ruoŧa politihkalaš doaimmas.
Sámedikken Svierigin la rádevaddem funksjåvnnå Svieriga politijkalasj vuogádagán.
Demokratiijas mearrida eanetlohku.
Demokratiddjan ieneplåhko mierret.
Veahádagas hárve lea vejolašvuohta beassat demokráhtalaš searvegottiide.
Unneplågojn la vuorjját máhttelisvuohta mierredit demokráhtalasj tjoaggulvisájn.
Sámediggi gávdno addin dihte jiena sámiide.
Sámedigge gávnnu vattátjit sámijda jienav.
Sámediggi lea sámiid jietna Ruoŧas.
Sámedigge l sámij jiedna Svierigin.
Go ii jienas de diktá iežáid válljet politihkalaš ovddasteddjiid.
Gå ij jienasta de iehtjádijda vaddá máhttelisvuodav politijkalasj åvdåstiddjijt válljit.
Jus jienastat de du jietna gullo ja de válljet Sámedikki politihkalaš geainnu.
Jus dån jienasta de oattjo bájnatjimfámov ja dajna vállji Sámedikke politijkalasj gäjnov.
Sámedikki válgalávdegoddi ávžžuha du váikkuhit ovdáneami – du jietna dahká earu !
Sámedikke válljimsiebrreráde duv bádtji åvdedimev bájnatjit - duv jiedna sieradusáv dahká !
Forum oaiviliidda Lahtut Sámedikkis govveda sámi servodaga.
Sadje vuojnojda Ájrrasa Sámedikken spiedjildi sáme sebrudagáv.
Mis leat sierra duogáš ja vásáhusat.
Miján la umasslágásj duogásj ja máhttudagá.
Nanu Sámedikkiin lea buoret vejolašvuohta oaččuhit rievdadusaid.
Nanos Sámedikke baktu l máhttelisvuohta rievddadisájt dahkat.
Seammás Sámediggi lea sadji sierra oaiviliidda, demokráhtalaš orgána.
Sámedigge l daŋga bále sadje umasslágásj vuojnojda, demokráhtalasj orgána.
Ságastallan ferte joatkkit visot sámiid buori dihte.
Ságastallama hähttuji joarkket gájkka sámij åvdedibmáj.
Jienastit Válgabeaivi lea sotnabeaivvi miessemánu 19 beaivvi 2013.
Jienastit Válljimbiejvve l ájllega moarmesmáno 19. b. 2013.
Du válgaáššebáhpirat sáddejuvvot du boastačujuhussii njuolga válgaeiseválddis.
Válljimpáhppára rájaduvvi ietjat årudahkaj njuolgga válljimfábmudagás.
Ruovttosiidu sámegilli - Sametinget
Webbabielle sámegiellaj - Sametinget
Ruovttusiidu sámegillii
Webbabielle sámegiellaj
Ruovttusiidu dal sámegillii
Webbabielle dál sámegiellaj
Dal šaddá Sámedikki ruovttusiidu máŋggagielalaš.
Sámedikke webbabielle dál sjaddá moattegielak.
Ruoŧa Sámis gávdnojit máŋga sámegiela ja mii háledit čalmmostahttit juohke ovtta.
Svieriga Sámeednamin gávnnuji moadda sámegiela ja sihtap vuosedit gájkka.
Danin mii boahtit bistevaččat viiddidit ruovttusiiddumet sámegiel teavsttaiguin.
Máhtá mannat giellabieles giellabälláj ja adnet Sámedikke webbav oahppamnävvon.
Ovttas mii nannet giela !
Aktan gielav nannip !
Jus lihkastahttat njuola badjel bajilčállagiid álgosiiddus de badjána tooltips-láse jorgalusaiguin sámegielas.
Jus bieja njuolav badjetjállagij badjel álggobielen de tooltipsa ihti sámegiellaj.
Badjebeali artihkkalteavsttaid gávnnat unna leavggažiid mat vuosehit ruoŧagiela, davvisámegiela (D), julevsámegiela (J) ja orjješsámegiela (Å).
Artihkaltevstaj badjelin slávgátja vuosedi jus tevsta li dárogiellaj, nuorttasámegiellaj (D), julevsámegiellaj (J) jali oarjjelsámegiellaj (Å).
Go deaddilat leavggaide sáhtát gahppat jorgalusaid gaskkas.
Gå diebttji slávgátjijt de máhtá jårggålimes jårggålibmáj gahppadit.
Boazodoalu historjá - Sametinget
Ällosujto histåvrrå - Sametinget
Detállja skulptuvrras mas leat illustrašvunnat sámi eallimis, duojár lea Lars Levi Sunna.
Detalj från skulptur med illustrationer av sameliv, slöjdad av Lars Levi Sunna.
Govva: Sámediggi
Foto: Sametinget.
Boazodoalu historjá
Ällosujto histåvrrå
Boazu lea stuorra oassái vuođđun sámi kulturtárbái.
Sámekultuvrraárbbe vuododuvvá stuorrát boahttsuj.
Bivdoservodagas bivde gottiid ovttas iežá vilda ealliiguin.
Väjddo- ja bivddosebrudagán viejddin gåttijt aktan ietjá miehtsejuhtusij.
Boazodoallu viiddit hámis lea gávdnon 1600-logu rájis.
Ällosujtto stuoráp doajmman le 1600-lågo rájes gávnnum.
Goddebivdu
Gåddebivddo
Báktegovaid ja seailluhuvvon bivdoroggevuogađagaid bokte luonddus diehtit ahte bivdu gottis, sarvvas ja biertnas gávdno máŋga duhát jagi ovdal min áiggi.
Lassestjuorggusij ja bisodum väjddoråggevuogádagáj baktu luondon diehtep gådde-, ällja- ja biernnaviejddem le moadda tuvsán jage åvddål mijá ájge gávnnum.
Jagi 98 m. Kr. čállet romálaš ja greikalaš historjáčállit ártegis olbmuid birra Thules mat leat náhkiiguin bivttastuvvon ja mat bivdet bohccuid ja vájaldit sabehiiguin.
98 jagen Kr. m. tjálli roma ja grehka histåvrråtjálle gábmelis muoddániehkkeulmutjij birra Thulen gudi viejddi boahttsujt ja tjuojggi.
Boazodoallu
Ällosujtto
Norgga stuorraboanda Ottar guossástallá eaŋgelaš gonagasa 800-logus.
800-lågon Ottar vuona stuorrabåndor guossit ieŋŋgis gånågisáv.
Son muitala sámiid birra gonagassii ja maid ahte bohccot dápmojuvvo ja hoitojuvvo ealuin.
Gånågissaj giehttu sámij birra ja boahttsu dábmaduvvin ja sujttiduvvin älojn.
Su muitalus čállojuvvo ja danin diehtit ahte boazodoallu gávdno.
Suv giehtto tjáleduvvá ja danen diehtep ällosujtto gávnnu.
Boazodoallu rievdá
Ällosujtto ietjájduvvá
Boazodoallu ovdánahttojuvvo 1500- 1600- ja 1700-loguin šaddat stuorit ja dehálaš vuođđun sámiid birgejupmái.
1500- 1600- ja 1700-lågojn ällosujtto åvdeduvvá stuoráp doajmman ja vuodo sámij bajásanedussaj.
Sivvan dasa lea muhtin muddui lassánan vearrogáibádusat ruvnnas Ruoŧa stuorraváldegudneáŋgirvuođa dihte.
Svieriga stuorraviellderahtjamusáj diehti lasedum värrodäddo kråvnås le oarren.
Sámit leat nomádat ja johtet ovttas bohccuiguin vácci dahje sabehiid nalde.
Sáme li jåhtåliddje ja jåhti aktan boahttsuj váttse jali tjuojga.
Intensiiva boazodoallu jođihuvvo.
Intensijvalasj ällosujtto dåjmaduvvá.
Bohccot geavahuvvojit fievrridemiide, mielke- ja biergobuvttadeapmái.
Boahttsu anoduvvi fievrrimijda, mielkke- ja bierggobuvtadibmáj.
Vuovdeguovllus ovdánahttojuvvo eanet fásta boazodoallu, vuovdeboazodoallu.
Vuovden åvddån ienep årro ällosujtto, vuovddeällosujtto.
Ođđaáigásaš veahkkeneavvut
Ådåájggásasj viehkkenävo
1900-logus álgá biergobuvttadeapmi šaddat dábáleabbut boazodoalus ja ekstensiiva boazodoallu váldá badjel.
1900-lågon ällosujto ulmme le ienebut bierggobuvtadibmáj ja ekstensijvalasj ällosujtto álggá.
1960-rájis lea boazodoallu eanet álgán teknihkalaš veahkkeneavvuid dárbbašit, justte dego iežá oasit servodagas.
1960-lågo rájes ällosujtto ienebut teknijkalasj viehkkenävojs mierreduvvá, jur degu ietján sebrudagán.
Otne leat muohtaskohter ja njealljejuvllat vealtameahttun veahkkeneavvut.
Uddni le muohtavuoján ja nieljevierak ållu dárbulasj viehkkenävo.
Helikopter geavahuvvo fievrridemiide ja bohccuid vuojehit muhtin dilálašvuođain.
Vuojedittjat boahttsujt muhtem vidjurijn ja fievrrimijda helikopter anoduvvá.
Duottarmáilmmis lea satelihttatelefovdna dárbbašlaš oktavuođaide olgomáilmmiin.
Váren le satelijttatelefåvnnå dárbulasj aktavuodajda väráldijn.
Biergobuvttadeapmi
Bierggobuvtadibme
Biergobuvttadeapmi lea vuođđun otná ođđaáigásaš boazodollui mii lea areálagáibideaddji.
Dálásj ådåájggasasj ällosujtto vuododuvvá bierggobuvtadibmáj ja le ednamrávkke.
Bohccot eai dárbbaš beaivválaš reainnu birra jagi, dat vájaldit veaiddális muhtin áigodagaid.
Boahttsu e bäjvválasj gähtjov jagev birra dárbaha ájnnat li viejton muhtem ájgij.
Ruoŧas jođihuvvo boazodoallu Norrbottena, Västerbottena ja Jämtlándda leanain ja maid oasiin Dalarna, Västernorrlándda ja Gävleborga leanain.
Svierigin ällosujtto dåjmaduvvá Norrbottena, Västerbottena ja Jämtlánda lenan, ja Dalarna, Västernorrlánda ja Gävleborga lena muhtem bájkijn.
(Gävleborggas gávdnojit dálveguohtuneatnamat maid eananeaiggádat eai dohkkehivčče dakkárin muhto main sámit meidnejit lea guohtunriekti.)
(Gävleborgan gávnnuji dálvveguohtomednama maj birra ednamäjgáda rijddali valla sáme adni guohtomriektá gávnnu.)
Fitnodatstruktuvra - Sametinget
Vidnudakstruktuvrra - Sametinget
Fitnodatstruktuvra
Vidnudakstruktuvrra
Ruoŧas jođihuvvo boazodoallu sullii 900 boazodoallofitnodagain.
Svierigin ällosujtto dåjmaduvvá ienep gå 900 ällosujttovidnudagájn.
Boazodollui gullet sarvvabivdu ja guolásteapmi.
Ällosujton le aj älljabivddo ja guollebivddo.
Kombinašuvdnaealáhus
Aktidimäládus
Boazodoallu jođihuvvo dávjá kombinšuvnnas iežá ealáhusaiguin dego dujiin ja turismmain.
Ällosujtto álu dåjmaduvvá aktidimen ietjá äládusáj degu duodje ja turissma.
Jus birgejumi ollát galgá oažžut boazodoalus, de berre fitnodagas leahkit 500-600 bohcco.
Bajásanedittjat ietjas ållåsit ällosujtos vidnudagán bierriji 500-600 boahttsu.
Gávdnojit sullii 900 boazodoallofitnodaga.
Gávnnuji bájken 900 ällosujttovidnudagá.
Dábálaš árvvoštallan lea ahte 2 500 olbmo ollát dahje muhtin muddui ellet boazodoalus.
Iemelágásj märostime milta 2500 ulmutja ållåsit jali muhtem mudduj ällosujtos viessu.
Gávdnojit sullii 4 600 boazoeaiggáda, 85 proseantta dáin gávdnojit Norrbottena leanas.
Gávnnuji bájken 4 600 älloniehke, dájs 85 prosännta gávnnuji Norrbottena lenan.
Boazodoallofitnodat hoaitá dábálaččat bohccuid máŋggaide boazoeaiggádiidda.
Ällosujttovidnudahka álu sujtti boahttsujt moatte älloniehkijda.
Ealáhus mas leat eanas dievddut
Äládus ienemusát ålmmåj
2005 loguid mielde eaiggáduvvojit 77 proseantta riikka bohccuin dievdduin.
2005 lågoj milta rijka boahttsu 77 prosännta ålmmåjs äjgoduvvi.
Fitnodagain main leat eanet go 400 bohcco eaiggádit dievddut 93 proseantta ealus.
Vidnudagájn ienep gå 400 boahttsu älo 93 prosännta ålmmå äjgguji.
Stuorimus sisaboahtu boahtá bohccobierggu vuovdimis.
Stuorámus sisboahto boatsojbiergo vuobddemis boahtá.
Stuorimus golut leat mášiinnat ja mohtorboaldámuš.
Stuorámus gålo li vuojána ja bensijnna.
Geavaheapmi
Konsumsjåvnnå
Ruoŧŧelaččat meroštallojuvvojit gaskamearalaččat borrat 0,2 gilo bohccobierggu jagis veardidállojuvvon 15 gilo gusabiergguin.
Látte merustaláduvvi gasskamieren 0,2 kg boatsojbiergov bårråt buohta 15 kg slidorbiergujn.
Gávppiin vuvdojuvvo 250 tonna bohccobiergu mas 200 tonna vuvdo cáhppon biergun.
250 tånnå boatsojbierggo vuobdeduvvá boargálin massta 200 tånnå tsáhpusin.
Servodatplánen - Sametinget
Sebrudakplánim - Sametinget
Servodatplánen
Sebrudakplánim
Sámedikkis lea ovddasvástádus gozihit sámi beroštumiid servodatplánemis.
Sámedikken le åvdåsvásstádus sáme ássjijs sebrudakplánimin gáhttit.
Dat mearkkaša ahte iežát eai sáhte ” vajálduhttit ” sámi perspektiivva.
Mierkki ietjá dåjmadiddje e dávk sáme vuojnov ” vajálduhtitja ”.
Riekti ráđđádallamii
Riektá rádedibmáj
Sámedikkis lea sámediggelága mielde ovddasvástádus gozihit sámi beroštumiid servodatplánema hárrái.
Sámediggelága milta sámedikken le välggogisvuohta gáhttit sáme ássjijt ma sebrudakplánimij guosski.
Ealáhusossodat vástida juohke jagi ollu gulaskuddamiid ealáhusa, birrasa ja servodaga birra.
Äládusåssudahka juohkka jage vásstet ållo remissajt ma äládussáj, birrásij ja sebrudahkaj guosski.
Dainna go ealáhusossodat stuorru, boahtá Sámediggi boahtteáiggis sáhttit váldit vel stuorit ovddasvástádusa servodatplánenáššiid ovddas.
Gå äládusåssudahka åvdeduvvá de Sámedigge boahtteájgen máhttá ájn vil ienep åvdåsvásstádusáv sebrudakplánimássjijs válldet.
Boazoealáhus - Sametinget
Boatsojäládustjuottjudus - Sametinget
Boazodoallohálddahus
Boatsojäládus
Sámediggi lea guovddáš hálddahuseiseváldi ja ráđđehusa áššedovdieiseváldi ja das lea ovddasvástádus áššiin mat gusket boazoealáhussii.
Sámedigge le guovddelis tjuottjudusfábmudahka ja ráddidusá ássjedåbddefábmudahka åvdåsvásstádusájn ássjijs ma guosski boatsojäládussaj.
Juolludeapmi mii lea njuolga oaivvilduvvon boazoealáhussii ja maid Sámediggi hálddaša lea 45:1, ” främjande av rennäringen ” (Boazoealáhusa ovdánahttin).
Biednikluohkko mij Sámedikkes ávkkiduvvá ja njuolgga boatsojäládussaj guosská le biednikluohkko 45:1, Boatsojäládusa åvdedibme.
Juolludeapmi lea 46 milj. ruvnnu (2007).
Biednikluohkko le 46 miljåvnå (2007).
Politihkalaš linnjá lea vuosttažettiin ahte boazoealáhus lea dehálaš oassi sámi kulturárbbis ja stáhtas lea oppalaš ovddasvástádus ahte boazoealáhus galgá seailluhuvvot oassin dien árbbis.
Politijkalasj ulmme mierreduvvá åvdemusát gå boatsjojäládus le sáme kultuvrraárbes ájnas oasse.
Bajemus ovddasvástadus
Gájkbadjásasj åvdåsvásstádus
Stáhtas lea bajemus ovddasvástádus boazoealáhusa seailluheamis.
Stáhtan le gájkbadjásasj åvdåsvásstádus boatsojäládusás vaj sáme kultuvrraárbe oassen bisosj.
Boazoealáhus galgá jođihuvvot nu ahte govttolaš mearri boazoealáhusfitnodagain sáhttá oažžut oadjebas birgejumi.
Boatsojäládus galggá dåjmaduvvat vaj mutták lågov boatsojäládusvidnudallijda nanos bajásanedusáv vaddá.
Boazoealáhus galgá jođihuvvot ekologalaš, ekonomalaš ja dásseárvosaš vuogi mielde vai dat lea kultuvrralaččat guoddevaš maiddái guhkit áiggi vuollái.
Ällosujtto galggá ekologalasj, ekonomalasj ja kultuvralattjat guhkaájggásattjat ja nannusit dåjmaduvvat.
Iežá stáhtadoarjagat mat sáhttet guoskat boazoealáhussii ja mat eai gula dán juolludussii lea ee báikegodderuđat, vejolašvuohta ohcat prošeaktadoarjaga mat ruhtaduvvojit ovttas EU struktuvrafoanddaiguin, našuvnnalaš ruhtaduvvon prošeavttat ja iežá ovddidansuorggit dego dásseárvodoarjja.
Ietjá dårja ma dávk littji boatsojäládussaj ájggeguovddela ja dán biednikluohko ålggolin li i.s. dáfobiednikluohko, dårja EUa ednamdáfo- ja ednambarggopolitijkan ja birásdårja.
Maid sisttisdoallá ovdánahttinjuolludus ?
Boatsojäládusa åvdedibme
Divvagat maid ovdánahttinjuolludeapmi máksá leat earret eará:
Gålo ma debiteriji åvdedimbiednikluokojt li bv:
Bearráigeahčču ja divvun riikkarádjeáiddiin ja rusttegiin
• Rijkkarádjágárde ja tjuottjodimásadusáj divudibme
Riikkaberoštupmi guoskevaččat eatnamiidda mat leat mávssolaččat boazodollui
• Rijkkadåjma ma guosski ednamijda ma li árvulattja jali rasje ållosujttuj
Haddedoarjja boazoealáhussii njuolggadusa mielde haddelasáhusa birra (1986:255)
• Haddedoarjja boatsojäládussaj biejadusá (1986:255) milta haddelasedime birra boatsojbiergguj
Buhtadusat Tjernobyllihkohisvuođa geažil eanadoallofitnodagaide, boazodoallofitnodagaide ja sutnje gii ollasit dehe oasálaččat oažžu birgejumi guolásteamis njuolggadusa mielde buhtadusa birra muhtin lassigoluide Tjernobyllihkohisvuođa geažil (1994:246)
• Mávsálvis Tjernobylhåhkkånime tjuovvusin mij máhttá mierreduvvat ednambarggovidnudahkaj, ällosujttovidnudahkaj ja gesi ållåsit jali muhtem mudduj ietjas bajásanet guollimijn ietjas dárbbuj jali vuobddemij biejadusá (1994:426) milta mávsálvisá birra muhtem lassegålojda ja dáhppudallamijda Tjernobylhåhkkånime diehti.
Roassovahátsuodjalus sáhttá gokčat muhtin oasi fuođđargoluin 35 a § boazoealáhusnjuolggadusa mielde (1993:384)Sámediggi ráhkada njuolggadusaid Sámediggi galgá ráhkadit njuolggadusaid ja láhkaásahusaid čuovvovaččaide
• Håhkkånimvaháksuodje máhttá biebbmamgåloj muhtem oassáj 35 a § boatsojäládusbiejadusá (1993:384) milta mávseduvvat.
boazolohkan
• boatsojriekknimij
boazologahallan (boazoleaŋga)
• boatsojlåhkuj
boazoealáhusa doahttalus luonddosuodjaleami ja kulturbirassuodjaleami beroštumiide
• boatsojäládusá árvvulasstem luonndosujto ja kultuvrrabirássujto dåjmajda
fitnodatregisttar boazoealáhusa várás
• vidnudakregistar boatsojäládussaj
haddedoarjja boazoealáhussii
• haddedoarjja boatsojäládussaj urudismávsálvisá
meahcceeallibuhtadusat
• boahttsu mierkkimij
bohccuid mearkun
• boatsojmerkaj hábbmidibmáj
boazomearkkaid hápmi
• såbadibmáj
soabahallan Sámediggi galgá hoaidit boazomearkagieđahallama, e.e. registreren ja heaittiheapmi boazomearkkain.
Sámedigge galggá tjuottjodit boatsojmärkkagiehtadallamav, i.s. boatsojmerkaj registardimev ja ieritregistardimev.
Sámediggi galgá hoaidit hálddašeami mat gusket čearuide, e.e.
Sámedigge galggá tjuottjodit administrasjåvnåv mij guosská tjieldijda, i.s.
rádjegeassin čearuid gaskkas
• juogadibme tjieldeguovlojda
miellahttovuohta čearus
• sebrulasjvuohta tjielden
registreret čearu ja njuolggadusaid
• registardit tjieldev ja biejadusájt
nammadit bearráigeahčči jus stivra váilo
• nammadit tjuottjodiddjev jus stivrra ij gávnnu
registreret čearu stivrra
• registardit tjielde stivrav
fápmudit čearu ovddasteaddji Sámedikkis lea ovddasvástádus bearráigeahččat riikkarádjeáiddiid ja muhtin boazodoallorusttegiid.
Sámedikken le divodimåvdåsvásstádus rijkkarádjágárdes ja muhtem ällosujttoásádusajs.
Sámediggi ovddasvástida guorahallamiid meahcis guohtunváttisvuođaid geažil.
Sámedigge åvdåsvásstet guohtomgähttjamijs guohtomgássjelisvuodajn.
Sámediggi galgá geahččalit ohcamušaid roassovahátsuodjalusa birra.
Sámedigge galggá åtsålvisájt håhkkånimvaháksuoje birra åtsådit.
Sámediggi gieđahallá Tjernobylbuhtadusaid.
Sámedigge giehtadallá Tjernobylmávsálvisájt.
Sámediggi galgá geahččat bearrái ahte máhttu boazoealáhusa birra gávdno servodatplánemis.
Sámedigge galggá boatsojäládusa birra sebrudakplánimin diedojt vaddet.
Sámediggi ovddasvástida diehtovuođu Ren2000 muhto jagis 2007 lea leanastivra Norrbottenis gii hálddaša diehtovuođu.
Sámedikken le åvdåsvásstádus dáhtábásas Ren2000.
Seammás álggahit Sámediggi ja leanastivrrat ovdánahttinbarggu go guoská diehtovuođu teknihka ja hálddašeami.
Sámedigge ja lenastivra avtabále álgadibá åvddånimbargov dáhtábása teknijka ja administrasjåvnå gávttuj.
Sámediggi geahččala ohcamušaid haddedoarjaga birra muhto jagis 2007 oastá Sámediggi bálválusaid Eanadoallodoaimmahagas.
Sámedigge galggá åtsålvisájt haddedårja birra åtsådit,
Sámediggi mearrida báikegodderuđaid (bygdemedel) birra mat leat várrejuvvon boazoealáhussii.
Sámedigge mierret dáfobiednikluohkoj gávttuj boatsojäládussaj várraj biejadum.
Sámediggi hálddaša juo meahcieallibuhtadusaid ovdalačča rájis fuođđovahátnjuolggadusa mielde ja muhtin osiid Sámefoandda ruđain boazoealáhusnjuolggadusa mielde.
Sámedigge åvdutjis urudismávsálvisájt tjuottjot urudisvahákbiejadusá milta ja biednikluohkoj åsijt Sámefåndas njuolgadusáj milta boatsojäládusbiejadusán.
Dat lea stivrenreaidun maiddái iežá Sámedikki doaimmain.
Lenastivraj åvdåsvásstádus
Leanastivrraid ovddasvástádus Leanastivrraid ovddasvástádus davimus leanain leat čuovvovaččat:
Lenastivrajn nuorttalamos lenajn le vilá åvdåsvásstádus ássjijs vuollelin:
Geahččat bearrái ahte mearriduvvon njuolggadusat čuovvojuvvojit
• Gähttjo mierredum biejadusá tjuovoduvvi
Geahččat bearrái ahte bohccot lohkojuvvojit ja ahte boazologahallan dahkkojuvvo
• Gähttjo boatsojriekknimin ja boatsojlåhko vuododuvvá
Mearridit bajimus boazologu
• Alemus boatsojlågo mierredibme
Geahččat bearrái ahte čearut vuhtiiváldet luonddosuodjalusa ja kulturbirassuodjalusa beroštumiid
• Gähttjo tjielde árvvulassti luonndosujto ja kultuvrrabirássujto dåjmajt
Mearridit geavahanrievtti láiguma birra eatnamiin badjebeali gilvvoráji ja boazoguohtuneatnamiin
• Märrádusá ávkkimriektáj sierra låbij gávttuj ednamin sádjimrájá badjelin ja guohtomednamvárijn
Soabahallanovddasvástádus go bohccot guhtot bealdoeatnamiin
• Åvdåsvásstádus såbadimes guohtomin bäldon
Mearridit áššiin mat gusket konsešuvdnačearuide
• Märrádusá konsesjåvnnåtjieldij gávttuj
Gieđahallat ohcamušaid báikegodderuđaid (bygdemedel) birra – ohcamušat galget sáddejuvvot iešguđege leanastivrii geat buktet cealkámuša ja sáddejit ášši Sámediggái mearrádusa dihte
• Åtsålvisáj giehtadallam dáfobiednikluohkoj gávttuj – åtsålvisá galggi rájaduvvat färttáhasj lenastivrraj ma moalggi ja ássjev vaddi Sámediggáj mierredibmáj.
Mii lea dáhpáhuvvan dan rájis go Eallinbiras dohkkehuvvui borgemánus 2009 ?
Mij la dáhpádum dat rájes gå Iellembirás dåhkkiduváj bårggemánon 2009 ?
Mii lea dáhpáhuvvan dan rájis go Eallinbiras dohkkehuvvui ?
Mij la dáhpádum dat rájes gå Iellembirás dåhkkiduváj ?
Lea vássán eanet go guokte jagi dan rájis go Sámediggi dohkkehii Eallinbirasprográmma.
Vássám li juo ienep gå guokta jage dat rájes gå Sámedigge dåhkkidij Iellembirásprográmmav.
Dás lea čoahkkáigeassu mii lea dáhpáhuvvan Eallinbirasbarggus dan rájis go dohkkehuvvui 2009.
Tjoahkkájgäsos vuoset mij ja dáhpáduvvam Iellembirásbargon maŋel gå dåhkkiduváj 2009.
Eallinbirrasis lea stivrenjoavku mii lea vuoruhan eallinbirasprográmmas áigodahkii 2009-2011.
Iellembirrasin la stivrrajuogos mij la dahkam vuorodimijt iellembirásprográmman 2009-2011 ájggáj.
Golbma oasseulbmila mearriduvvojedje vai galgá duohtandahkat dan oppalaš ulbmila:
Gålmmå oasseulme dåhkkiduvvin ållidittjat gájkbadjásasj ulmev:
Nanu eallinbiras
Nanos iellembirás
Árbevirolaš diehtu ja
Árbbedábálasj máhttudahka ja
Dássadas ovdáneapmi (gos ođđaáigasaš ja árbevirolaš diehtu ovttastahtto).
Åvddånibme balánsan (manna dálásjájggásasj ja árbbedábálasj máhttudahka aktiduvvá).
Mii leat bargan daiguin golbma oasseulbmiliiguin máŋgga ládje ja máŋga ulbmiljoavkkuiguin, sihke iežamet vuolggahemiid bokte ja maid geahččalanprošeavtta ruhtadeami bokte j. n. a. Dás vuolil vuosehit dan rukses láiggi mii lea láidestan barggu dássážii.
Barggam lip dáj gålmmå oasseulmij moatteláhkáj ja umasslágasj ulmmejuohkusij, goappátjagá sisŋásj álggagij baktu ja gárvedimprosjevta biednigahttema baktu ja vil enap. Vuollelin vuosedip vuodoájádisáv mij la bargov jådedam dán rádjáj.
Árbediehtu
Árbbediehto
Čuovvovaš doaimmat leat čadnon Eallinbirrasii ja árbedihtui:
Tjuovvo dåjma li dagádum ma li aktidum Iellembirrasij ja árbbediehtuj:
Geahččalanprošeakta boazodoalus Loga eanet
Gárvedimprosjevta boatsojäládusán
Boahtteáigekonferánsa Liksjoes
Boahtteájggekonferänssa Liksjuon
Plána Sámedikki boahttevaš strategalaš bargguin árbedieđuin lea dahkkon
Plána Sámedikke strahtegalasj bargguj åvddålijguovlluj árbbediedujn la dagádum
Ovttasbargoprošeakta Sámedikki ja CBM ” Boazu indikáhtorin ” gaskkas lea bidjon johtui.
Aktisasjprosjäkta Sámedikke ja CBM ” Renen som indikator ” gaskan la jåhtuj boahtám.
Prošeavttas guokte diehtooktiibidjama galget buktot ovdan, okta akademalaš dutkama birra ja okta árbevirolaš dieđu birra.
Prosjevtan galggi guokta máhttudaktjoahkkájgessusa dagáduvvat, akta akademak åtsådime birra ja akta árbbedábálasj máhttudagá birra.
Dain galgá dahkkot analysa vai oažžu ovtta syntesa mii sáhttá addit viidábut ja čielgaseappot gova bohcco váikkuhusas eatnamiidda.
Dajs galggá de guoradallam dagáduvvat, dagátjit tjoahkkájgessusav mij vaddá tjiegŋalap dádjadimev gåktu boahttsu bájnasj májav ja suv árvvo mádjaj (ednamijda).
Traineeprográmma Buolvas buolvvaj gullo dán prošektii.
Traineeprográmma Buolvas buolvvaj la oasse dán prosjevtan.
Bargu nuoraiguin
Barggo nuoraj
Eallinbirrasis Sámediggi bargá nuoraiguin sierra ládje, eanemus ná láhkái:
Iellembirrasin Sámedigge barggá nuoraj moatteláhkáj, åvdemusát
Ovttasbargguin Sáminuorain.
Aktisasjbarggo Sámenuorajn
Lahka ovttasbargu Jåhkåmåhke gielddain Jokkmokk Winter Conference bargguin
Lahka aktisasjbarggo Jåhkåmåhke kommuvnajn Jokkmokk Winter Conference birra
Váldit mielde nuoraidovddasteddjiid bargojoavkkuide, referánsajovkkuide
Válldet maŋen nuorajåvdåstiddjijt barggojuohkusijn, referänssajuohkusijn
Eallinbirrasa nanusmahttin sámi servodagas
Iellembirrasa dabrridibme sáme sebrudagán
Čákkit lea bargojoavkku namma gos sierra formálalaš ja eahpeformálalaš jođiheaddjit sámi servodagas bovdehuvvojedje bargat áššiin got mii implementeret Eallinbirrasa ja Eallinbirrasa váldo prinsihpaid sierra joavkkuin ja organisašuvnnain sámi servodagas.
Čákkit la barggojuohkusa namma manna umasslágásj formálalasj ja sahte lájddijiddje sáme sebrudagás gåhtjoduvvin bargatjit ássjijn gåktu mij ållidip Iellembirrasav ja Iellembirrasa bagádiddje prinsihpajt umasslágásj juohkusijn ja organisasjåvnåjn sáme sebrudagán.
Implementeren lea juo álgán muhto plána joatkašuhtti bargui lea maid bukton ovdan Sara Larssonis.
Ållidibme l juo álggám valla Sara Larsson la aj dahkam plánav bargguj åvddåguovlluj.
Sámedikki politihkkarat ja jođiheapmi galget maid meannudit dán plána ovddosguvlui.
Plána vuorddá vil gárvedimev Sámedikke politijkkárijs ja lájddijiddjijs.
Boahtteáigekonferánsa Liksjoes 2010 ja Aerviesjaevries 2011 Sámediggi bovdii sárdnideddjiid geat sáhtte movttiidahttit ja buktit ođđa jurdagiid ságastallamiin árbevirolaš dieđu, giela, (de) koloniserema sohkabealrollaid ja iežá fáttaid birra..
Boahtteájggekonferänssa Liksjuon 2010 ja Árviesjávren 2011. Sámedigge gåhtjoj sáhkadiddjijt gudi máhttin måvtåstuhttet ja ådå ájádusájt buktet ságastallamijn árbbedábálasj máhttudagá, giela, ruopptot válldema, sjiervveánburgij birra ja vil enap.
Beroštupmi konferánssas leai stuorat ja árvvoštallan vuosehii ahte oasseváldit ledje oalle positiivvalaččat lágideapmái.
Miellogisvuohta konferänssaj lij stuorre ja árvustallam vuosedij oassevállde lidjin sieldes positijvalattja ásadibmáj.
Evttohusat joatkašuhtti bargui boahtteáige konferánsii gávdno.
Oajvvadus joarkket barggov boahtteájggekonferensaj gávnnu.
Sámedikki čállingoddi
Sámedikke dåjmadahka
Doaimmat bargovehkii mii lea čadnon Eallinbirrasii
Barggo barggij gudi li aktidum Iellembirrasij:
Bargiidbeaivvit Bihtámis miessemánus 2010 fáttain Eallinbiras
Barggijbiejve Bihtámin moarmesmáno 2010 temajn Iellembirás
Boahtteáigekonferánssat Liksjoes ja Aerviesjaevries
Boahtteájggekonferensa Liksjuon ja Árviesjávren
Sámedikki njuolga dálkkádat ja birasváikkuhus: Plána buktit ovdan birasjođihanvuogádagaid Sámediggái lea váldon ovdan.
Sámedikke ietjas klimáhtta ja birásvájkodibme: Plána Sámedikke biráslájddidimvuogádagá åvdedibmáj la dagádum.
Birasjođihanvuogádat lea láhkagáibádus.
Biráslájddidimvuogádahka l láhkarávkalvis.
Ášši lea jođiheamis vuordime mearrádusa ja čađaheami !
Ássje l lájddijiddjij duogen ja vuorddep märrádusáv ja tjadádimev.
Moadde bargi leat oasselastán gurssas " Dialog för naturvård ".
Muhtem bargge li oasev válldám kursan " Dialog för naturvård ".
Báikegoddeprográmma - Sametinget
Ednamdáfoprográmma - Sametinget
Govva: Marie Enoksson.
Gåvvå: Marie Enoksson.
Báikegoddeprográmma
Ednamdáfoprográmma
Juohke miellahttostáhtas EO:as lea báikegoddeprográmma mii lea gustovaš áigodagas 2007-2013.
EUan juohkka sebrulasjstáhtan le ednamdáfoprográmma 2007-2013.
Ollislaš ulbmil Báikegoddeprográmma doaibmabidjosat ruhtaduvvojit sihke EO:a bokte ja náššuvnnalaččat.
Gájkbadjásasj ulmme Ednamdáfoprográmma dago biednigahteduvvi EUa budjehtas ja rijkalattjat.
Progámmaáigodagas geavahuvvojit oktiibuot 35 miljárda ruvnnu.
Prográmmaájgen biednigahteduvvi jårbbå 35 miljarda kråvnå.
Ollislaš ulbmil báikegoddeprográmmii lea seamme dego ruoŧa báikegoddepolitihkii, namalassii ovddidit ekonomalaš, ekologalaš ja sosiálalaš bistevaš ovdáneami báikegottis.
Gájkbadjásasj ulmme ednamdáfoprográmmaj le sämmilágásj gå svieriga ednamdáfopolitijkkaj, d. j. åvdedit ednamdáfo ekonomalasj, ekologalasj ja sosiálalasj nanos åvddånimev.
Dát ulbmil siskkilda bistevaš buvttadeami borramušain, barggaheami báikegottis, vuhtiiváldin guovlluguovdasaš eavttuin ja bistevaš šaddama.
Ulmme gåbttjå biebmoj nanos buvtadimev, bargojt ednamdáfon, vieledit dajvak vidjurijda ja nanos åvddånimev.
Eanadaga luondo- ja kulturárvvut galget gáhttejuvvot ja negatiivvalaš birasváikkuheapmi galgá unnot.
Ednama luonndo- ja kultuvrraárvo galggi suoddjiduvvat ja birrasij nievrijt buktet galggá giehpeduvvat.
Sámediggi doarjjaeiseváldi EO:a ruhtada sullii beali báikegoddeprográmmas ja juohke ovttaskas miellahttoriika nuppi beali.
Sámedigge dårjafábmudahka Ednamdáfoprográmma biednigahteduvvá EUas bájken láhkkáj ja juohkka sebrulasjstáhtas láhkkáj.
Eanandoallodoaimmahat lea hálddahuseiseváldi prográmmii ođđajagimánu rájis 2007.
2007 ådåjakmáno rájes Stáhta Ednambarggodåjmadahka le tjuottjudusfábmudahka prográmmaj.
Leanastivrrat ja Sámediggi leat doarjjaeiseválddit mat gieđahallet áššiid mat leat sisa boahtán ja mearridit áššiin.
Lenastivra ja Sámedigge li dårjafábmudagá ma rájadum ássjijt giehtadalli ja mierredi.
Sámi prošeaktaoamasteaddjit ja fitnodagat galget váldit oktavuođa Sámedikkiin.
Sáme prosjäktaniehke ja vidnudagá galggi Sámedikkijn rádedit.
Jeavddalaš diehtojuohkima báikegoddeprográmma birra sáhtát oažžut jus diŋgot Eanandoallodoaimmahaga ođasreivve sin ruoktosiiddu čađa.
Jus Ednambarggodåjmadagá ådåsbrevav diŋgo sijá webbabiele baktu de dajvvalakkoj máhtá diededimev ednamdáfoprográmma birra oadtjot.
Sámedikki čađahanstrategiija Sámedikkis lea čađahanstrategiija dasa got fitnodat- ja prošeaktadoarjagiid, doarjagiid gelbbolašvuođaovdáneapmái ja válljejuvvon birrasii galget juhkojuvvoit vai buoremus váikkuhus joksojuvvo.
Sámedikke ållidimstrategiddja Jåvsådittjat buoremus båhtusijda Sámedikken le ållidimstrategiddja gåktu vidnudak- ja prosjäktadårjajt, dårjajt gelbugisvuohtaåvddånibmáj ja válljidum birrasij galggi juogeduvvat.
Vuođđun strategiijái lea ealáhuspolitihkalaš doaibmaprográmma mii lea válbmejuvvon ovttasráđiid sámi fitnodateallimiin, idealaš organisašuvnnaigun j. n. a. ja dohkkehuvvon dievasčoahkkimis.
Strategiddja le vuododum äláduspolitijkalasj doajmmaprográmmaj mij le hábbmiduvvam aktijbargon sáme äládusájn, idealissta organisasjåvnåj j.i. ja ållestjåhkanimes dåhkkiduvvam.
Ohcamušat vuoruhuvvojit dan jelgii got dat veahkehit čađahanstrategiija ulbmiliid joksat.
Åtsålvisá vuoroduvvi dan milta gåktu åvdedi ulmijt ållidimstrategidjan ållidit.
Mii ohcat ekonomiija- ja hálddahusossodaga hoavdda - Sametinget
Åssudakoajvve ekonomiddjaj ja tjuottjodibmáj - Sametinget
Mii ohcat ekonomiija- ja hálddahusossodaga hoavdda
Åssudakoajvve ekonomiddjaj ja tjuottjodibmáj
Sámedikki čállingottis leat golbma ossodaga ja hálddahushoavdda vuollásaš bargoveahka.
Sámedikke dåjmadagán li gålmmå åssudagá ja akta stába.
Ekonomiija- ja hálddahusossodahkii gullá ekonomiijadoaibma, bargoveagadoaibma, IT ja siskkáldas bálvalusat.
Ekonomiddja- ja tjuottjodimåssudahka gåbttjå ekonomidjav, barggijt, IT:av ja sisŋásj dievnastusáv.
Ossodathoavda lea hálddahushoavdda vuollásaš ja lea mielde Sámedikki jođihanjoavkkus.
Barggodahkamuhá Åssudakoajvve barggá dåjmadakoajve vuollelin ja gullu Sámedikke lájddimjuohkusij.
Dus lea ovddasvástádus leat hálddahusdoarjjan dakkár áššiin mat gullet presidia ja stivrra j. ea. bargguide.
Dån åvdåsvássteda dåjmadakdårjav ássjijn ma gulluji presidiuma ja stivra j. v. barggodahkamuhájda.
Dus lea ovddasvástádus hálddašit eiseválddi ekonomiija, ovddidit ekonomiija- ja hálddahusossodaga doaimma ja bargoveagaáššiid, ja fuolahit siskkáldas bálvalusaid.
Dån åvdåsvássteda fábmudagá ekonomalasj tjuottjudusáv, bargge- ja doajmmaåvdedimev ekonomiddja- ja tjuottjodimåssudagán ja sisŋásj dievnastusáv.
Bargguide gullá budjeahttabargu, budjeahttačuovvoleapmi, jahkečielggadus, raporterenáššit, čuovvolanáššit ja eiseválddi ekonomiija proseassaid ja rutiinnaid ovddideapmi.
Barggodahkamuhájn li budjähttabarggo, budjähttadåbelijtjuovvom, jahketjielggidibme, tjielggidimássje, dåbelijtjuovvomássje ja åvdedit barggovuogijt ja prosessajt ekonomiddjaj fábmudagán.
Ossodathoavda lea maiddái bargiidhoavda, sihkarvuođahoavda ja IT-heiveheaddji.
Åssudakoajvve l aj barggijoajvve, sihkarvuohtavárjjalimoajvve ja IT-aktijdiddje.
Gii don leat ?
Gut la dån ?
Mii ohcat jođiheaddji geas leat návccat ovdánahttit, movttiidahttit ja jođihit bargiidis.
Åhtsåp lájddijiddjev gänna l buorre fábmo åvdedittjat, måvtåstuhtátjit ja lájdditjit ietjas barggijt.
Dus lea strategalaš, analyhtalaš ja čorgadis vuohki plánet, delegeret ja jođihit doaimma mearriduvvon ulbmiliid guvlui.
Dån la strategak, dujna la buorre åtsådim- ja struktuvrakmáhtto vaj máhttá plánerit, deligerit ja lájddit dåjmav biejadum ulmijda.
Dus leat buorit gulahallanattáldagat it ge deattut iežat prestiša, ja danin nagodat hukset buriid oktavuođaid sihke siskkáldasat ja organisašuvnna olggobealde.
Duv dieddemahtes prestissja ja guládallam máhttudahka dahká duv hiebalattjan buorre aktavuodajt dahkat goappátjagá organisasasjåvnå sissŋelin ja ålggolin.
Bargoaddi sakka deattuha du persovnnalaš iešvuođaid.
Barggovadde biedjá edna dättov duv iesjvuodajda.
Mii ohcat olbmo geas lea siviilaekonomaeksámen dehe iežá oahppu mii min mielas heive dán virgái.
Åhtsåp duv gänna l sivilekonomakeksáma jali ietjá åhpadus majt adnep hiebalattjan virggáj.
Dus galgá leat duođaštuvvon jođiheaddjehárjáneapmi, ja berret leat bargan almmolaš hálddašeamis.
Dujna l duodastum lájddimmáhtalgisvuohta ja lulu almulasj tjuottjudusán barggam.
Lea maiddái buorre jus leat bargan politihkalaččat stivrejuvvon ásahusas.
Buorak la jus la politijkalasj stivrrimdum organisasjåvnån barggam.
Máhttu sámegielas, sámi kultuvrras ja servodateallimis lohkko bargoánsun.
Sámegiellamáhto ja máhto sáme kultuvra ja sebrudagá birra li ánssidime.
Bargoánsun lohkko maid jus lea bargohárjáneapmi ekonomiijadoaimmas, bargiiddoaimmas, IT:s dehe siskkáldas bálvalusdoaimmas.
Sämmi l jus dujna l barggoiellemmáhtalgisvuohta ekonomidjas, bargges, IT:as ja sisŋásjdievnastusás.
Gulahallanolbmot Oza virggi ja loga eambbo dan birra neahttasiiddus www.experis.se JobID: 942363.
Aktavuohtaulmutja Åtså ja lågå ienebuv virge birra www.experis.se JobID: 942363.
Eanet dieđuid addá bargokonsulta Inger Sundgren, telefovdna 070-3774891 dehe e-boasta: inger.sundgren@se.experis.com Maŋemus ohcanáigemearri lea golggotmánu 5 beaivvi.
Ienep diedojt oattjo åttjudimkonsultas Inger Sundgren, telefåvnnå 070-3774891 jali e-påvsstå: inger.sundgren@se.experis.com Maŋemus åhtsåmbiejvve l gålgådismáno 5 biejve.
Fágaservviid gulahallanolbmot leaba Staffan Falkefjeld SACO-S ovddas, tel. 0980/780 36 ja Eva Svonni ST-Sápmi searvvi ovddas, tel. 0980/780 33.
Fáhkaj aktavuohtaulmutja li Staffan Falkefjeld SACO-S åvdås, tel. 0980-780 36 ja Eva Svonni ST-Sápmi åvdås, tel. 0980-780 33.
Cearut - Sametinget
Tjielde - Sametinget
Govva: Marie Enoksson.
Govva: Marie Enoksson.
Čearut
Tjielde
Dále gávdnojit oktavuođadieđut čearuide.
Aktavuohtadiedo tjieldijda dánna gávnnuji.
Vállje leana olgešspálttas.
Vállji lenav rievtesrájagin.
Ruoŧas gávdnojit 51 čearu (eatnandieđalaš guovllut ja ekonomalaš searvvit).
Svierigin gávnnuji 51 tjielde (geográfalasj guovlo ja ekonomalasj siebre).
Dát guovllut gokčet measta 40 proseantta Ruoŧa viidodagas.
Guovlo gåbttji Svieriga vijddudagás vargga 40 prosännta.
Čearuin leat 33 duottarčearut, 10 leat vuovdečearut ja gavcci leat konsešuvdnačearut, main boazodoallu jođihuvvo sierra lobiin.
Tjieldijs 33 li várretjielde, 10 li vuovddetjielde ja gáktsa li konsesjåvnnåtjielde gånnå ällosujtto sierra låbijn dåjmaduvvá.
Boazu ja luondu - Sametinget
Boatsoj ja luonndo - Sametinget
Ollu láhppu mearkkaša buhtis áibmu ja buorre biras.
Riklig förekomst av hänglav är ett tecken på ren luft och bra miljö.
Boazu ja luondu
Boatsoj ja luonndo
Boazu lea sarvvaealli erenoamáš attáldagain jeahkáliid ávkkástit.
Boatsoj le ruoppsisgåddejudos sierralágásj fámujn vistijt åmastit.
Guohtuma gávdnan lea mearrideaddji biergobuvttadeapmái.
Guododimluohkko mierret bierggobuvtadimev.
Čoraealli sarvvaealli
Ruoppsisgåddejudos mij tjårrågin viessu
Boazu lea čoraealli sarvvaealli mii eallá davibut oasiin Eurohpas, Ásias ja Davviameriikkas.
Boatsoj le ruoppsisgåddejudos mij tjårrågin viessu Europa, Asia ja Nuorttaamerijka nuortap bájkijn.
Boazu lea smirezasealli ja das lea erenoamáš attáldat jeahkála suddadit.
Boatsoj le smieritjiddje ja sierra fámujn vistev suddadit.
Geassejahkebeali borrá rásiid ja lasttaid.
Giessejahkebielen rásijt, urttasijt ja lastajt guohtu.
Dálvet lea jeagil váldobiebmu, muhtumin lahput dakŋasiiguin ja čáhppesmurjjiiguin.
Dálven le visste ájnnasamos biebbmo, muhttijn slahppo segadum dágŋasij ja gárránismuorjij.
Dálvejahkebeali lávejit maid fuođđariiguin biebmat.
Dálvvejahkebielen le muhttijn aj pelletsij duoddebiebbmam.
Sihke sarváin (varisbohccuin) ja áldduin (njiŋŋelasbohccuin) leat čoarvvit.
Sarvvájn (åres) ja váhtjamijn (niŋŋgelisboatsoj) li tjoarve.
Boazu lea hui čeahppi čoaskima birget guolggaidis dihte, muhto váillaha bivastatrávssáid.
Boatsoj le mihtos bivvat rájgak guolgaj baktu, valla älla bivásrávtsá.
Lea bivddáhas boraspiriide dego birdnii, geatkái ja albasii.
Sálaj le biernnaj, gärkkáj ja albbasij.
Anolaš ealli
Anedahkes judos
Boazu lea čađa historjjá geavahuvvon vuođgŋinboazun, noađđe- ja geassineallin.
Histåvrå tjadá boatsoj le gidodimjuhtusin, noadejuhtusin ja gäsánin anoduvvam.
Dan leat bivdán, dápman, bohcán ja leat ráhkadan biktasiid náhkis ja sisttis.
Bivddám, dábmam, båhtjåm, bårråm li dav, ja skittes ja náhkes biktasijt gårrum.
Suonat sáhttet árpun šaddat ja čoalit fas márfin.
Suona hárppon båneduvátjis ja tjoale márffen dagáduvátji.
Bohcco čoavjjit leat geavahuvvon seailluhanlihttin.
Boahttsu tjoajve li vuorkkimlihtten anoduvvam.
Biergu
Bierggo
Bohccobiergu lea guoira biergu vildasmáhkuin.
Boatsojbierggo le livágis bierggo lidna miehttsejudos smáhkajn.
Sáhttá bassojuvvot, vuššojuvvot, sáltejuvvot ja goikaduvvot.
Bierggo dávk baseduvásj, málestuvásj, sálltiduvásj ja gåjkkåduvásj.
Bohccobiergu lea dimis iige dárbbaš heaŋgat ovdal go rihttejuvvo.
Boatsojbierggo le dimes ja ij dárbaha ruojvvima åvddåla gahtsahit.
Bohcco eavttut
Boahttsu vidjura
Sierraiešvuohta bohccos lea ahte gorutdoaimmat ja biebmodárbu varierejit stuorrát sierra jahkeáigodagaid.
Sierratjärdda boahttsun le gå gårotdåjma ja biebbmodárbbo umasslágásj jahkeájgijn sierraláhkáj målssusi.
Šaddan, mielkebuvttadeapmi miessái ja iežas gorutváriid (buoiddi ja proteiinna) ráhkadeapmi dáhpáhuvvá geasset go guohtumis lea alla kvaliteahtta.
Sjaddam, mielkke mässáj ja ietjas buojde ja proteijnnalijgij åvdedibme sjaddelis guohtomin giesen dáhpáduvvá.
Dálvet boazu dávjá eallá biebmovánis ja geavaha iežas gorutváriid.
Dálven boatsoj álu viessu binná biebmujn ja loabddá ietjas buojdijt ja proteijnajt.
Váddáseamos áigodat lea giđđadálvi ja giđđa go álddut dárbbašit eanet vuimmiid sismiesi šaddama ja njamaheami dihte.
Låsemus ájgge le gidádálvve ja gidá gå váhtjamij biebbmodárbbo lassán moarmesåvddånime ja njamádime diehti.
Dalle lea ealádat vátni ja guohtunkvaliteahtta vuollegas.
Dalloj le guohtomnárre ja guohtomkvalitähtta vuollegasj.
Guottet ja ragat
Njoallomájgge ja ragátájgge
Boazu guoddá miessemánus, mii lea hehttejupmin áldduid dillái muhto mii guhkida misiid vuosttaš guohtunáigodaga.
Váhtjama njoallomájgge le moarmesmánon, hieredis le áldoj vedjuj valla guhket miesij vuostasj guohtomájgev.
Sarváide lea ragat golggotmánus eanemus gáibideaddji áigodat, go stuorra oassi gorutbuiddiin geavahuvvo.
Sarvvájda le ragátájgge gålgådismánon värámos ájgge gå buojdij ja proteijnaj ienemus oasse loabdeduvvá.
Jápminlohku sáhttá allat šaddat dálvet jus dálvi lea heitot ja sarvát eai leat čakčadálvvi háhppehan ruovttoluotta oažžut oasi gorutbuiddiin.
Jus le garra dálvve ja sarvvá älla buojdde ja proteijnna åsijt tjaktjadálven ådåsis oadtjum de dávk jámadittji.
Selektiiva smirezasealli
Tjuollde smieritjididdje
Boazu lea nu gohčoduvvon selektiiva smirezasealli, mas leat alla gáibádusat biepmu kvalitehttii.
Boatsoj le nåv gåhtjuduvvam tjuollde smieritjiddje, mij rávkká biebbmuj alla kvalitehtav.
Bohcco attáldat jeahkála ávkkástit lea erenoamáš.
Boahttsu fábmo vistev åmastit le sierralágásj.
Jeagil suddá jođánit bohcco čoavjjis ja lea danin energiijavallji.
Boahttsuj visten le harmmat alla suddadahttem ja dajna biektelis biebbmo.
Muhto jeahkális lea unnán proteiidna.
Visten gávnnu binná proteijnna.
Maid buori guohtundilálašvuođain dárbbaša boazu geavahit gorutváriid proteinnas dálvvi birgema várás.
Bierggitjit dálvev, buorre guohtomvidjurijn aj, boatsoj dárbaj ietjas proteijna lijgijt ávkkit.
Dat mearkkaša ahte goruda deahkkemássá unno dálvet.
Båhtusav vaddá vaj gåroda diehkkonárre binnu dálven.
Jus ii oačču jeahkála, de dat ferte buhttejuvvot stuorit osiin iežá šattuiguin.
Vistij vádne hähttu ietjá sjattoj målsuduvvat.
Šattuid vuolit biebmokvaliteahtta dálvet ráddje seammas bohcco oppalaš borranvejolašvuođa.
Sjattoj binnep biektelis kvalitähtta dálven ráddji boahttsu ålles bårråmfámov.
Sarvvaealliin lea ráddjejuvvon vejolašvuohta ávkkástit fibervalljes šattuid ovda mearkka dihte gusaid ja sávzzaid ektui.
Ruoppsisgåddejuhtusijn li ráddjidum fámo sjattojt edna fiberij åmastit bv. slihturij ja sávtsaj guoran.
Jeagil
Visste
Jeagil šaddá hihtásit, sullii 10 proseantta jagis.
Visste sjaddá suojmma, bájken 10 prosännta jahkáj.
Lahput leat ollisteaddjin jeahkálii, erenoamážit dálvvid go guohtun lea lássašuvvan jiekŋagearddi vuollái.
Slahpo li vistijda duodden, sierraláhkáj tjuohkedálvijn.
Lassánan meahccečuollan ja birasnuoskkideapmi leat dagahan ahte lahput leat unnon meahciin.
Lasedum miehttsetjuollam ja birásbiejstem li båhtusav vaddám vaj slahpo li miehtsijn binnum.
Ila alla boazolohku guohtuma ektui mielddisbuktá ahte jeagil unno, mii iešalddis sáhttá mearkkašit ahte eanadagat ja biotohpat rivdet nu ahte eanan erodere.
Ilá edna boahttsu guohtomluohko gávttuj båhtusav vaddá vaj viste binnu. Vuoronis dávk båhtusav vattisj ednam ja biotopa ietjájduvvi ja ednam båråduvvá.
Stuorra hástalus boazoealáhussii boahtteáiggis leat nuogis guohtuneatnamat ja guohtuma geavahit vai biologalaš máŋggalágánvuohta seailluhuvvo.
Stuorra hásstálus boatsojäládussaj boahtteájgen le nuoges guohtomednama ja guohtomav tjuottjodit vaj biologalasj moattegärddásasjvuohta bisoduvvá.
Boazomearkkat - Sametinget
Boatsojmerka - Sametinget
Boazomearkkat
Boatsojmerka
Boazomearka lea submi sániin olgeš ja gurut beljjiin mat muitalit gii bohcco eaiggáda.
Boatsojmärkka le sárgij låhko rievtes ja gåro bieljen ma giehttu gut boahttsuv äjggu.
Ruoŧas eai gávdno gottit, visot bohccot eaiggáduvvojit priváhtaolbmuin.
Svierigin e gåtte gávnnu ájnnat gájkka boahttsu priváhta ulmutjis äjgoduvvi.
Geažotbealjit leat čearu oktasaš oapmi.
Gätjoga li tjielde aktisasj åbmudagá.
Boazomearka lea erenoamáš persovnnalaš ja árbejuvvo dábálaččat soga siste.
Boatsojmärkka le iehkeven persåvnålasj ja álu fuolken árbbiduvvá.
Boazomearkaregisttar
Boatsojmärkkaregistar
Visot boazomearkkat leat čohkkejuvvon ovtta boazomearkaregisttarii.
Gájkka boatsojmerka li boatsojmärkkaregisstarin tjoahkkidum.
Sámedikkis lea ovddasvástádus registreret ja registreret eret boazomearkkaid.
Sámedikke åvdåsvásstet boatsojmerkaj registardimes ja ieritregistardimes.
Skovit
Blankehta
Sámediggi lea hábmen ođđa skoviid boazomearkagieđahallamii.
Samedigge le ådå blankehtajt boatsojmärkkagiehtadallamij hábbmim.
Daid gávnnat olgešspálttas pdf-fiilan ja daidda sáhtát dieđuid deavdit.
Gávna dájt rievtesrájagin pdf-fijllan.
Skoviid sáhtát maid diŋgot Sámedikki hálddahusas.
Máhttelis le aj blankehtajt Sámedikke dåjmadagás rávvit.
Dovdameahttun bohccot
Vieroga
Dovdameahttun bohccot leat ožžon iežas bajilčállaga gurutfálus.
Vierogijn li ietjasa rubrijkka gåroválljidagán.
Arbetsstipendier till samiska författare D - Sametinget
Arbetsstipendier till samiska författare J - Sametinget
Bargostipeanddat sámi čálliide
Barggostipenda sáme tjállijda
Sámedikki kulturráđđi háleda movttidahttit sámi čáppagirjjálašvuođa olggosaddima Ruoŧas. Sámedikki kulturráđđi juohká dal vihtta bargostipeandda á 50 000 ruvnnu sámi čálliide.
Sámedikke kultuvrraráde sihtá arvusmahttet sáme girjjeålgusvaddemav Svierigin ja dan diehti vaddá vihtta barggostipenda ja juohkkahasj oadtju 50 000 kr..
Kulturráđđi háleda addit eanet sámiide vejolašvuođa ohcat stipeandda ja danin váldá eret ovdalaš olggusaddingáibádusa.
Kultuvrraráde sihtá vaddet ålop sámijda máhttelisvuodav stipendav åhtsåt ja danen gádot åvdep ålgusvaddemrávkálvisájt.
Eaktu lea ahte ohcci galgá čállit sámegillii ja leahkit doaimmalaš Ruoŧas.
Náv li rávkalvisá: Åhttse galggá sámegiellaj tjállet ja årrot / viessot Svierigin.
Maŋemus ohcanbeaivi lea 1 b. skábmamánus 2008.
Maŋemus åhtsåmbiejvve l basádismáno 1. b. 2008.
Ohcanskovvi gávdno olgešspálttas.
Åtsålvisblankähtta gávnnu rievtes bielen.
Jus leat jearaldagat: Kulturgieđahalli Susanne Idivuoma, tel. 0980-780 57 dehe sadjásaš kulturgieđahalli Anna Sarri, tel. 0980-780 37 dehe kulturráđi ságadoalli Per Gustav Labba, tel. 073-817 71 02.
Jus li gatjálvisá de dån váldá aktavuodav kultuvrragiehtadallijn Susanne Idivuoma, tel. 0980-780 57 jali sadjásasj kultuvrragiehtadallijn Anna Sarri, tel. 0980-780 37, jali kultuvrraráde åvddåulmutjijn Per Gustav Labba, tel. 073-8177102.
SÁMEGIELA ÁRVOVUOĐĐU... 6
Definisjåvnå... 6
NAŠUVNNALAŠ LÁHKAMEARRÁDUSAT... 6 RIIKKAIDGASKASAŠ KONVENŠUVNNAT JA JULGGAŠTUSAT... 8 SÁMEDIKKI STIVRENDOKUMEANTA GIELA DÁFUS... 9
Rijkajgasskasasj konvensjåvnå ja tjielggidusá... 9