pere/sami_parallel huggingface dataset:
Váldočoahkkima presideanta lea 05.04.12 beaiváduvvon reivve bokte, lahttoriikkaid ambassadevrraide New York:s, dieđihan lahttoriikkaide ahte son lea bivdán Ambassadevrra Luis Alfonso de Alba, ja John B. Henriksena čađahit dáid konsultašuvnnaid su ovddas.
Ållestjåhkanime presidænnta le girjes baktu vuoratjismáno 5. Biejve 2012, ájrasstáhtaj ambassadørajda New Yorkan, ájrasstáhtajt diededam gåhttjum le Ambassadørav Luis Alfonso de Alba, ja John B. Henriksen dakkir rádádallamijt tjadádit suv åvdås.
Loga nammadanreivve dákko.
Lågå nammadimgirjev dáppe.
Ráhkkaneamit Máilmmikonferánsii
Gárvedime Væráltkonferánssaj
Sámedikki presideanta Egil Olli bovdii, ON álgoálbmogiid bissovaš foruma sešuvnnas 2011, máilmmi álgoálbmogiid ráhkkanankonferánsii Áltái geassemánus 2013.
Sámediggepresidænnta Egil Olli gåhtjoj, AN:a stuoves álggoálmmukforuma sesjåvnån 2011:n, værálda álggoálmmugijt gárvedimkonferánssaj Altan 2013 biehtsemáno.
Dán ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa áigumuššan lea váikkuhit dan ahte máilmmi álgoálbmogat ožžot vejolašvuođa buoremus lági mielde ráhkkanit dán deaŧalaš máilmmikonferánsii ja álgoálbmotrivttiid ollašuhttimii.
Dán gárvedimkonferánsa ulmme le viehkedit værálda álggoálmmugijt gárvedit dán ájnas væráltkonferánssaj ja álggoálmmugij riektáj tjadádibmáj.
Máilmmi álgoálbmogat leat ávžžuhan ON váldočoahkkima presideantta nammadit guokte mielde láhčči máilmmikonferánsii – okta guhte ovddasta lahttostáhtaid ja nubbi mii ovddasta álgoálbmogiid.
Værálda álggoálmmuga li AN:a ållestjåhkanime presidentav ávttjim nammadit guoktásav gudi galggaba viehkedit væráltkonferánsav ásadit – akta guhti ájrasstáhtajt åvdet ja nubbe guhti álggoálmmugijt åvdet.
ON váldočoahkkima presideanta lea čuovvolan dán rávvaga dan bokte ahte lea nammadan Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John B. Henriksena ja Mexico ON-ambassadevrra Luis Alfonso de Alba mielde láhččin ovddabealde šiehtadallamiid.
Sámedikke rijkajgasskasasj ájras John B. Henriksen ja Mexico AN-ambassadørra Luis Alfonso de Alba libá gåhtjodum dáv bargov dahkat boahtte sjiehtadallamijn.
Sámedikki presideanta Egil Olli, gii dál lea maid Sámi parlamentáralaš ráđi presideanta, dadjá ahte lea hui duhtavaš dán nammadeami geažil.
Sámediggepresidænnta Egil Olli, guhti dálla aj doajmmá Sáme parlamentáralasj ráde presidænntan, javllá viehka dudálasj le dájna nammadusájn.
- Dát lea deaŧalaš ja historjjálaš politihkalaš ovdáneapmi danne go dál lea vuosttaš gearddi go álgoálbmotovddasteaddji lea ožžon almmolaš rolla ON váldočoahkkima rámmaid siskkobealde, cealká presideanta Egil Olli.
- Dát le ájnas ja histåvrålasj politihkalasj åvddånahttem danen gå dát le vuostasj bále álggoálmmukåvdåstiddje le nammaduvvam almulasj roallaj AN:a ållestjåhkanimes, javllá presidænnta Egil Olli.
Presideanta Olli dadjá dasto ahte ON váldočoahkkima presideanta, Ambassadevra Nassir Abdulaziz Al-Nassar, mearrádusas bokte čájeha ahte son ja lahttoriikkat árjjalaččat geahččalit sihkkarastit dan ahte álgoálbmotrievtti čađahuvvošedje.
Presidænnta Olli joarkká AN:a ållestjåhkanime presidænnta, Ambassadørra Nassir Abdulaziz Al-Nassar, ietjas mærrádusá baktu vuoset sån ja ájrasstáhta dåjmalattjat gæhttjali álggoálmmugij riektájt tjadádit.
- Dát nammadeapmi lea deaŧalaš lávki álgoálbmogiid oktasaš rivttiid dohkkeheami oktavuođas, earret eará nugo boahtán ovdan ON álgoálbmotjulggaštusas.
- Dát nammadus le ájnas lávkke álggoálmmugij aktisasj riektáj dåhkkidime vuoksjuj, duola dagu gå da javladuvvi AN:a álggoálmmuktjielggidusán.
Mun lean – dan olis go lean Norggas Sámedikki presideanta ja Sámi parlamentáralaš ráđi presideanta – hui rámis go sámiid riikkaidgaskasaš ovddasteaddji dán proseassas lea nammaduvvon doaibmat dán deaŧalaš ja historjjálaš posišuvnnas, dadjá Egil Olli loahpas.
Mån lev – Vuona sámediggepresidænntan ja Sáme parlamentáralasj ráde presidænntan – viehka mihá gå sámij rijkajgasskasasj åvdåstiddje le dán ájnas ja histåvrålasj posisjåvnnåj nammaduvvam, låhpat Egil Olli.
Oktavuohtaolmmoš:
Aktijvuohta:
Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John B. Henriksen, tlf. (+1) 917 915 9564
Sámedikke rijkajgasskasasj åvdåstiddje John B. Henriksen, tlf. (+1) 917 915 9564
Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Oza doarjaga
Åtså biednikdårjav
Biras, areála ja kultursuodjaleapmi
Birás, areálla ja kultursuodjalus
Resursaguovllut, luonddušláddjivuohta, kulturmuittut ja kulturduovdagat leat dehálaš oasit das man gohčodit sámi kultuvrra ávnnaslaš kulturvuođu.
Resurssaguovlo, luondo moattebelakvuohta, kulturmujto ja kulturduobddága li ájnas oassen dassta mij gåhtjoduvvá materiálalasj kulturvuodo sáme kultuvrraj.
Dat lea vuođđun sámi ealáhusdoaimmas, ássamis, kultureallimis ja servodatovdánahttimis.
Dát le vuodon sáme æládusájda, årrumijda, kulturiellemij ja sebrudakåvddånahttemij.
Hálddašeames areálaid, luonddu ja kulturárbbi lea danin dehálaš vai sihkkarastá vejolašvuođa seailluhit ja ovdánahttit sámi kultuvrra.
Arealáj, luondo ja kulturárbe háldadibme le danen ájnas nannitjit vuodov sáme kultuvrraj bisodittjat ja åvddånahtátjit.
thomas.ahren@samediggi.no
Luondo moattebelakvuohta
Energiija ja minerálat
Sáme huonajsuodjalibme
Deattuhit ceavzilis ja guhkitáiggi perspektiivva sámi guovlluid eananháldemis.
Dættodit guoddelis ja guhkesájggásasj vuojnov gájkka areálaj ja resursaj adnemij sáme guovlojn
Ahte kulturmuittut ja kulturduovdagat seailluhuvvojit ja adnojit vuođđun sámi identitehtas ja kultur- ja servodatovdánahttimis.
Kulturmujto ja kulturduobddága bisoduvvi ja aneduvvi vuodon sáme iesjdåbddo-, kultuvra-, ja sebrudakåvddånahttemij.
Kulturmuittut galget ja hálddašuvvojit historjjálaš gáldoávdnasiin.
Kulturmujto galggi háldaduvvat histåvrålasj gálldon.
Ahte luonddušláddjivuohta oktan biologalaš, eatnanlaš ja ekologalaš mannolagain seailluhuvvo ceavzilis geavaheami ja suodjaleami bakte, nu ahte dat addá vuođu sámi kultuvrii.
Luondo biologalasj, duobddágij ja geologalasj moattebelakvuohta ja økologalasj prosessa háldaduvvi guoddelis adnema ja suodjalime baktu, nav aj dá vaddi sáme kultuvrraj vuodov.
Dieðut dán birra Biras, areála ja kultursuodjaleapmi
Diedo Birás, areálla ja kultursuodjalus
Sámediggi bargá hálddašaneiseváldin kulturmuitolága ja plána- ja huksenlága mielde.
Sámedikke le háldadimfábmudahka kulturmujttolága milta ja pládna- ja tsiekkaduslága milta.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SáNuL) lea ásahuvvon buoridandihti sámi nuoraid vejolašvuođa váikkuheames Sámedikki politihka.
Sámedikke nuorajpolitihkalasj nammadus (SNPN) ásaduváj nannimdiehti sáme nuoraj vájkkudimfámov Sámedikke politihkan.
SáNuL ásahuvvui bissovaš orgánan jagi 2003 rájes.
SNPN ásaduváj stuoves orgádnan jagen 2003.
SáNuL:s leat vihtta fásta lahtu maid Sámediggeráđđi lea nammadan.
SNPN:an li vihtta stuoves ájrrasa ja le Sámedikkerádes nammadum.
Lahtut leat gaskal 16 ja 28 jahkásaš miehtariikka nuorat.
Ájrrasa li ålles rijkas ja li gaskal 16 ja 28 jage vuorrasa.
Sámedikki dievasčoahkkin lea mearridan SáNuL:i bistevaš válddi ja organiserema.
SNPN:a mandáhtta ja organiserim le mierredum Sámedikke dievastjåhkanimes.
Sin bargun lea:
Sijá oajvvedahkamusá li:
buoridit sámenuoraid mielmearridanvejolašvuođa ja váikkuhit ahte nuorat beassat váikkuhit Sámedikki politihka.
Sámij nuoraj mierredimoassálasstemav ja vájkkudimfámov Sámedikke politihkan nannit
plánet ja lágidit Sámedikki jahkásaš nuoraidkonferánssaid.
Sámedikke jahkásasj nuorajkonferánsajt plánit ja ásadit.
movttiidahttit sámi nuoraid searvamis politihkalaš bargguide ja doaimmade.
barggat arvusmahtátjit ienep sáme nuorajt politihkalattjat berustahttját.
oaččuhit eanet nuoraid čálihuvvot sámi jienastuslohkui, oaččuhit eanet nuoraid searvat Sámediggeválggaide, ja oaččuhit eanet nuoraid válljejuvvot Sámediggái ja Sámedikki eará stivrraide ja lávdegottiide.
barggat oattjotjit ienep nuorajt sáme jienastuslåhkuj tjáledittjat, lasedit nuoraj oassálasstemav Sámedikkeválgajn, ja oadtjot ienep nuora ájrrasijt Sámedikken ja ietjá stivrajn ja nammadusájn Sámedikken.
SáNuL lea ožžon friddja rolla ja sáhttá bargat daid áššiiguin mat sin mielas leat dehálačča.
SNPN le oadtjum friddja rållav ja máhttá barggat daj ássjij majt iesj miejnniji li guoskavattja.
Lávdegoddi ja miellahtut sáhttet áibbas friddja ovddidit oainnuset mediaide ja iežaset árvvoštallama mielde loktet áššiid eará ásahusaide.
Nammadus ja ájrrasa bessi mediajn guládallat ja åvdedit dajt ássjijt majt sihti ietjá instánsaj.
Lávdegoddi galgá doaibmat gulahallanásahussan sámi nuoraid ja Sámedikki gaskkas, muhto galgá maiddái leat gulaskuddanásahus ja “ bearráigeahččin ” sámedikki ektui nuoraidáššiid oktavuođas.
Nammadus galggá doajmmat guláskuddamorgádnan sáme nuoraj ja Sámedikke gaskan, valla aj guláskudden ja váksjudiddjen Sámediggáj nuorajássjij gáktuj.
Dainna lágiin sáhttá SáNuL veahkehit Sámedikki hábmemis dikki nuoraidprofiilla ja nuoraidpolitihka.
Dan láhkáj máhttá SNPN viehkedit Sámedikkev hábbmit dikke nuorajprofijlav ja nuorajpolitihkav.
Váldde oktavuođa SáNuL:in supu[a]samediggi.no
Guládalá SNPN:ajn supu[a]samediggi.no
Risten-Marja Inga (nubbinjođiheaddji) Vara: Jon Christer Mudenia
Gåvvå (Flickr)
Sihkkarastá elfápmosihkkarvuođa Davvi-Norggas / Energiija ja minerálat / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Tjårggi strávvesihkarvuodav Nuortta-Vuonan / Energija ja minerála / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Sihkkarastá elfápmosihkkarvuođa Davvi-Norggas
Tjårggi strávvesihkarvuodav Nuortta-Vuonan
Sámediggeráđđi lea konsultašuvnnain Oljo- ja energiijadepartemeanttain válljen ahte ii áiggo vuosttaldit ođđa 420 kV fápmolinnjá huksema Báhccavuonas Skáidái, dainna vuordámušain ahte departemeanta dál lea válljen vuoruhit dán sisabahkkema ovddabeallái eará huksemiid seamma guovlluin.
Sámedigge le konsultasjåvnåj baktu Oalljo- ja energijadepartementajn mierredam ij vuosteldit ådå 420 kV strávvelinjav ásadit Báhccavuona ja Skájde gaskan, vuorddámusájn departemænnta dálla le válljim dáv ásadimev vuorodit ietja ásadimij åvdån dajn dáfojn.
Dát konsešuvdnaášši guoská hui stuorra sisabahkkemii sámi guovllus ja galgá lágiduvvot čađa muhtun dain deaŧaleamos boazodoalloguovlluin Norggas.
Dát konsesjåvnnåássje guosská viehka stuorra dajvvanággim same guovlon ja galggá suohpoduvvat Vuona guovddelamos ællosujttoduobddágij tjadá.
Boazodoallofágalaš árvvoštallamat ja konsultašuvnnat mat leat čađahuvvon orohagaiguin, čájehit ahte linnjá negatiiva váikkuhusat šaddet noađđin guoskevaš sámi beroštumiide.
Ællosujto fágalasj merustallama ja konsultasjåvnå ma li tjieldij tjadáduvvam vuosedi da negatijvalasj båhtusa linjas sjaddi noaden sáme ássjijda ma guoskaduvvi linjas.
Linnjá guoská maiddái ollu kártejuvvon sámi kulturmuittuide dán guovllus.
Linnja aj guosská moadda sáme kultuvrramujtojt linja milta.
Lasiha elfápmosihkkarvuođa
Tjårggi strávvesihkarvuodav
- Sámediggeráđđi lea válljen dohkkehit ahte lea duohta dárbu lasihit fápmosihkkarvuođa ja ahte dát linnjá sihkkarasttášii elfámu álbmogii Romssa ja Finnmárkku fylkkain, dadjá sámediggepresideanta Aili Keskitalo.
- Sámediggeráde le válljim dåhkkidit gávnnu oalle dárbbo strávvesihkarvuodav tjårggit ja dát linnja buktá sihkkaris strávvebuvtadusáv Tråmså ja Finnmárko viesádijda, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
Sámediggeráđđ áigu ovddidit ášši meannudeapmái Sámedikki dievasčoahkkimii njukčamánu álggus dainna evttohusain ahte dohkkehuvvo dat konsultašuvdnaboađus mii lea juksojuvvon Oljo- ja energiijadepartemeanttain.
Sámediggeráde åvdet ássjev Sámedikke ållestjåhkanibmáj snjuktjamáno álgon árvvalusájn konsultasjåvnnåbåhtusa Oalljo- ja energijadepartementajn dåhkkiduvvi.
-420 kVfápmolinnjá lea stuorra ja viiddes sisabahkken.
-420 kV strávvelinnja le stuorra ja vijdes ásadus.
Danne dát lea stuorra ja váttes ášši sámi servodahkii.
Dan diehti le dát stuorra ja gássjelis ássje sáme sebrudahkaj.
Linnjá huksen boahtá lassin ovdalis sisabahkkemiidda.
Linjav ásadit boahtá duodden åvdep ásadimijda.
Go sámediggeráđđi dál dattetge mieđiha dán huksemii, de lea ággan vuosttažettiin dat ahte dat sihkkarastá fápmolágideami, dadjá Keskitalo.
Gå Sámediggeráde huoman vállji dasi guorrasit, de le dát åvdemusát tjielggidum ájádusájn strávvesihkarvuodas, javllá Keskitalo.
Eanet gáržžidusat
Ienep ráddjidibme
- Sámediggeráđđái lea čielga eaktun dat ahte viiddes sisabahkken dás mearkkaša ahte guovddáš eiseválddit boahtteáiggis gáržžidit sakka addimis lobiid eanet noađuheaddji sisabahkkemiidda seamma guovlluin.
- Sámediggerádáj le tjielgga vuorddámus dákkir stuorra ásadibme merkaj guovdásj oajválattja boahtte ájge åvvånagi ienebut ráddjiji loabev vattátjit ienep ásadusájda duodden dajn bájkijn.
Dát guoská erenoamážit eará stuorra huksemiidda, nu go bieggamillopárkkaide, dadjá sámediggepresideanta Aili Keskitalo.
Dát guosská ållagattjat ietjá stuorra ásadusájda, buojkulvissan bieggamillopárkajt, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
Sihkkarstá viidáset váikkuhanfámu
Sihkarasstá vájkkudimfámojt vijdábut
Sámediggái lea leamaš deaŧalaš ahte sámi vuoigatvuođaeaiggádat leat beassan searvat plánaproseassaide gulahallamiid ja konsultašuvnnaid bokte.
Sámediggáj la læhkám ájnas sáme gejn li rievtesvuoda li oadtjum máhttelisvuodajt oassálastátjit pládnaprosessajda ságastallamij ja konsultasjåvnåj baktu.
Gulahallan lea seamma deaŧalaš viidáset plánemis ja ieš huksenáigodagas.
Ságastallama sjaddi sæmmi ájnnasa vijdábut planeridijn ja iesj ásadijn.
Plána galgá ráhkaduvvot birrasa, fievrrideami ja huksenbargguid várás (nu gohčoduvvon MTA-plána).
Pládna galggá dagáduvvat birás-, suvddem- ja ásadimbargojda.
- Konsultašuvnnain mii leat duođalaččat aiddostahttán dan ahte Statnett lea geatnegahttojuvvon uhcidit hehttehusaid boazodollui lagas gulahallama bokte boazodolliiguin.
- Konsultasjåvnåj lip mij oalle dárkkelit tjielggim Statnettan la vælggogisvuohta ællobargo hieredusájt unnedit lahka ságastallamij baktu ællobarggij.
Juohke láhkai galget váldit vuhtii boazodoalu ja iešguđet orohagaid áigodatgeavaheami, loahpaha sámediggepresideanta Keskitalo.
Ællobarggo ja gávddaávkkim gen ga tjielden galggi juohkka láhkáj vieleduvvat, javllá Sámedikke presidænnta Keskitalo maŋemusát.
Eanet dieđuid addá Sámedikki presideantarAili Keskitalo, 971 29 305
Ienep diedo: Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo, 971 29 305
Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Æládus / Sámedigge - Sametinget
Ealáhusat
Æládus
Seailluheames ja ovdánahttimis sámi ealáhusvugiid mearkkaša ahte sihkkarastá sámiid ealáhusvuođu, ja dáhkida sámi kultuvrra ovdáneami ja ealli sámegiela.
Bisodit ja åvddånahttet sámeæládusvuogijt la duodastus æládusvuodon sámijda, ja la duohtavuohta åvddånahttemi sámekultuvrraj ja viesso sámegiellaj.
Boazodoallu
Boatsojæládus
Mearraealáhusat
Marijna æládusá
Duodji
Duodje
Máŋggalágan ealáhusdoaibma
Moattelágásj æládusiellem
Kulturealáhus
Kulturæládus
nana ja máŋggabealat ealáhusdoaimmat
Nanos ja ålolágásj æládusiellem
ealáhusdoaimmat main vuođđun lea ja doahttalit sámi kultuvrra, luonddu ja birrasa
Æládusiellem mij tsieggi ja válddá berustibmáj sáme kultuvrav, luondov ja birrusav
ealáhusdoaibma mii dagaha ceavzilis báikegottiid gos olbmot háliidit orrut
Æládusiellem mij dahká vuodov viessonanos bájkálasj sebrudahkaj gånnå almatja sihti årrot
Sámi ealáhusat leat árbevirolaččat čadnon lundui.
Sáme æládusá li dijdalattjat årrum tjaddnum luonnduj.
Sápmelaččat leat viežžan eallinláibbi ja dietnasiid meahccevalljodagaid ávkkástallamis, guolásteamis, eanandoalus ja boazodoalus, mas maiddái leat ožžon vuođđoávdnasiid duodjái ja iešguđetge muohkadanbuktagiid.
Sáme li viedtjam viessomlájbev ja sisboadov tjuohppamis miehttsevaddásij baktu, guollimis, ednambargos ja ællobargos, mij aj la vaddám ábnnasijt duodjáj ja fert slaje joarkkagárvedimbierggasijda.
Sápmelaččat heivehit ja ovdánahttet iežaset almmá kultuvrraset guođđimis.
Sáme vierrek hárjján åvddånahttet nåv vaj ij bieste sijá ietjas kultuvrav.
Dákkár geabbilis ja hutkás miellaguottut rievdademiide ja ođđajurddašeapmái lea dehálaš sámi ealáhusovdáneamis velá odne ge.
Dat mássjkedis ja oajvvás vuojnno rievddamusájda ja ådåájádallamijda la ájnas árvvo sámeæládusåvddånahttemin uddniga.
Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Varresvuohta ja sosiálla / Sámedigge - Sametinget
Dearvvašvuohta ja sosiála
Varresvuohta ja sosiálla
Sámedikkis Norggas lea bajitdási ovddasvástádus sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka hábmemis ja lea áibbas guovddáš eaktudeaddjin Norgga eiseválddiid ektui go galgat ovdánahttit dásseárvosaš fálaldagaid sámi álbmogii.
Vuona Sámedikken le gájkbadjásasj åvdåsvásstádus sáme varresvuohta- ja sosiálpolitihkkahábbmimis ja le ájnnasamos premissabuvtadiddje vuona oajválattjaj vuoksjuj mij guosská sáme álmmugij avtaárvvusasj fálaldagáv åvddånahttet.
Láhččomis bálvalusa oktavuođas lea Sámedikkis oktiiheivehan ja váikkuheaddji sajádat guovddáš eiseválddiid ektui.
Dievnastusá hiebadimen le Sámedikken koordinerim ja åvdediddje rolla guovdásj oajválattjaj gáktuj.
Mánáidsuodjalus
Mánájsuodjalus
Dearvvašvuohta
Varresvuohta
Sosiála
Sosiálla
dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi pasieanttaide, seamma ládje go álbmogii muđui.
le avtaárvvusasj varresvuohta- ja sosiálfálaldahka sáme pasientajda, dagu álmmuk ietján.
ahte guovddáš dásis láhččojuvvojit čielga rámmat dasa movt joksat dásseárvosaš bálvalusa sámi álbmogii.
guovdásj oajválattja tjielgga birástagájt biedji gåktu ulmme avtaárvvusasj dievnastus sáme álmmugij galggá ålliduvvat.
ahte ovddasvástádus láhččet dearvvašvuođabálvalusa mas lea sámi gielat ja kultuvrralaš máhttu ja gelbbolašvuohta loktejuvvo bajitdássái.
jus åvdåsvásstádus varresvuohtadievnastusás manna le máhtudahka sáme gielan ja kultuvran bajemus dássáj låggŋiduvvá..
Vuoigatvuoðat
Rievtesvuoda
Sámi pasieanttain leat vuoigatvuođat nationála lágaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid bakte.
Sáme pasientajn li nasjonála lágaj ja rijkajgasskasasj konvensjåvnåj baktu riektá.
Sámelága § 3-5 bakte ožžot sii geat ásset sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde vuoigatvuođa adnit sámegiela go iežaset beroštumiid ovddidit báikkálaš ja guovlulaš almmolaš dearvvašvuođa- ja sosiálaásahusaide, ja lea maiddái riekti oažžut bálvalusaid ja veahki sámegillii.
Sámelága § 3-5 vaddá sáme giellaháldadimguovlo viesádijda riektáv sámegielav adnet ietjasa dárvoj milta bájkálasj ja guovlolasj almulasj varresvuoda- ja sosiálásadusá, ja siján le riektá sámegiellaj duostoduvvat.
Maiddái pasieantavuoigatvuođalága § 3-5 daddjo ahte pasieanttain lea riekti oažžut dieđuid, mat leat heivehuvvon vuostáiváldi oktagaslaš eavttuide, nugomat ahkái, rávisvuhtii, vásáhusaide ja kultuvrra- ja gielladuogážii.
Sæmmi láhkáj vuoset pasienntariektálága § 3-5 ahte pasientajn le riektá diedojda ma li vuosstájvállde individuála ævtojda hiebadum, dagu álldar, ållessjattukvuohta, åtsådallam ja kultuvrra- ja gielladuogásj.
Od.prp. nr. 12 dárkkuha ahte riekti oažžut dieđuid mat leat heivehuvvon juohke ovttaskas pasieanta dárbbuide, mearkkaša ahte sámegielat pasieanttaide galgá láhččojuvvot dulka, dahje ahte galget leat sámegielat buohccedivššárat geat dikšot sámegielat pasieanttaid go dat lea dárbbašlaš vai pasieanta oažžu dieđuid nu movt lágas gáibiduvvo.
Ot.prp. nr. 12 dættot jut diehtoriektá mij le juohkka ájnna pasienta individuála dárbojda hiebadum, mierkki sámegielagijda bierri dålkkå åttjuduvvat, jali jut pasienta bierriji sámegielak barggijs giehtadaláduvvat gå dassta le dárbbo váj pasiennta galggá oadtjot diedov mij le lága gájbbádusáj milta dåhkkidahtte.
Viidáset čujuhuvvo ILO-konvenšuvdnii nr 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji stáhtain, ON konvenšuvdnii mánáid vuoigatvuođaid birra ja ON julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra.
Vijddábut vuoseduvvá ILO-konvensjåvnnåj nr 169 álggoálmmugij ja máddoálmmuga iesjrádálasj stáhtajn, AN:a mánáj riektáj konvensjåvnnåj ja AN:a álggoálmmugij tjuottjodussaj.
ILO konvenšuvnna artihkal 25 sihkkarastá sámiide rievtti leat mielde hábmemis guoskevaš dearvvašvuođafálaldagaid seammás go nanne sámi geavaheddjiid vuoigatvuođa oažžut dohkálaš dearvvašvuođabálvalusaid.
ILO-konvensjåvnå 25. artihkkal sihkarasstá sámijda riektáv oassálasstet guoskavasj varresvuodafálaldágajt hábbmit ja duodas sámij addnij riektájt dåhkkidahtte varresvuodadievnastusájda.
ON Mánáidkonvenšuvdna nanne sámi mánáid vuoigatvuođa adnit giela, kultuvrra ja oskku.
AN:a Mánájkonvensjåvnnå duodas sáme mánáj riektáv giela, kultuvra ja åsko adnuj.
Earret eará nanne konvenšuvnna artihkal 20 ahte mánáid bajásgeassimis galgá doarvái buorre joatkevašvuohta, ja maiddái vuhtiiváldit máná čearddalaš, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja gielalaš duogáža go máná sirdá eará fuolahussii.
Duola dagu konvensjåvnå 20. Artihkkal duodas galggá máná bajásgiessema kontinuitehtav bærrájgæhttjat, ja máná tjerdalasj, åskolasj ja gielalasj duogátjav vieledit gå biebbmosijddaj galggá.
Dieðut dán birra Dearvvašvuohta ja sosiála
Diedo Varresvuohta ja sosiálla
Leat suohkanat ja stáhta geat ovddasvástidit láhččomis dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmogii.
Suohkanijn ja stáhtan le åvdåsvásstádus varresvuoda- ja sosiáldievnastusájs sáme álmmugij.
Dát mearkkaša maiddái ahte lea ovddasvástádus láhččet bálvalusa mii lea heivehuvvon sámi pasieanttaid sámegiela ja sámi kultuvrra dárbbuide.
Dat mierkki siján le aj åvdåsvásstádus dievnastusáv fállat mij le sáme pasientaj gielalasj ja kultuvralasj dárbojda hiebaduvvam.
Váilevaš máhttu sámi gielas ja kultuvrras ja váilevaš dearvvašvuođa- sosiálaárvu bálvalusain unnida sámi pasieanttaid vejolašvuođa ávkkástallat bálvalusfálaldagaid.
Jus sáme kultuvra, giela ja varresvuoda- ja sosiálstáhtus birra vájlluji máhtudagá dievnastusájn de navti sáme pasientajda sjaddá gássjelabbo dievnastusfálaldagájt ávkkit.
Sámi dearvvašvuođadutkanguovddáža dearvvašvuođa- ja birgenlágiguorahallan duođašta ahte eai leat earenoamáš erohusat somáhtalaš dearvvašvuođas sámi álbmoga ja eará álbmoga gaskkas.
Varresvuoda- ja iellemdilleguoradallama Sáme varresvuodadutkama guovdátjis vuosedi ælla vuojga sieradusá somáhtalasj varresvuodan sámij ja álmmuga gaskan ietján.
Sámit baicca vásihit stuorit gulahallanváttisvuođaid go vuostáiváldojuvvojit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas go maid dážat vásihit.
Ajtu sáme vásedi guládallamhásstalusájt gå siján le aktijvuohta varresvuohta- ja sosiáldievnastusájn, ienep gå álmmuk ietján.
Vai galgat olahit dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid de ferte bálvalusas leat sámegielat ja sámi kultuvrralaš máhttu ja gelbbolašvuohta buot dásiin.
Jus galggá avtaárvvusasj varresvuoda- ja sosiáldievnastusáv oadtjot sáme álmmugij de hæhttu dievnastus diehtet ja buktet sámegielav ja kultuvrav juohkka dásen.
Maiddái lea dehálaš ahte ovddasvástádus kvalitehtalaččat dárkkistit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi pasieanttaide loktejuvvo alit dássái.
Ájnas le aj kvalitehta bærrájgæhttjam varresvuoda- ja sosiáldievnastusás sáme pasientajda låggŋiduvvá alep dássáj.
Dás ii galgga leat nu ahte sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid kvalitehtadárkkisteapmi galgá leat ovttaskasolbmuid duohken geain lea earenoamášgelbbolašvuohta, dahje earenoamáš beroštupmi sámi gillii ja kultuvrii.
Ij navti galga ahte ájnegis ulmutjij duogen sjaddá dan danen gå siján le sierralágásj máhtudahka jali berustibme sámegielas ja kultuvras.
Iige galgga leat nu ahte lea juohke áidna ovttaskas bálvalusoažžu duohken čilget makkár heivehuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid son dárbbaša.
Ij ga navti máhte liehket ahte le juohkka ájnna sáme dievnastusvuosstájvállde duogen definerit suv dárbov hiebadum varresvuoda- ja sosiáldievnastusájs.
Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Kultuvrraiellem / Sámedigge - Sametinget
Oza doarjaga
Kultuvrraiellem
Girjás kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja dagaha eallás báikegottiid gos olbmot háliidit orrut.
Ålolágásj kultuvrraiellem nanni sáme aktavuodav ja ietjas ruohtsajt, ja la viehkken viesso bájkálasj sebrudahkaj gånnå ulmutja sihti årrot.
Danin leat kulturdoaimmat dehálaččat sámi servodagas, ja maiddái ássamii.
Kultuvrradåjma li dan diehti ájnnasa sáme sebrudagán, ja aj årromij.
Sámi kulturdoaimmat dagahit gullevašvuođa, čálggu ja eallindási, ja maiddái kulturvuođustuvvon bargosajiid.
Sáme kultuvrrabarggo la oasen gárvedit gullevasjvuodav, soapptsomav ja viessomboanndudagáv, lassen kultuvrravuododum barggosajijt.
Gáisi
Media
Mediaid
Valástallam
Sámi kulturbargoarenat
Arena sáme kulturdåjmadibmáj
Dáidda – ja kulturbargu
Dájdda- ja kulturdåjmadibme
leat bajimuččas bidjamin eavttuid sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideapmái
Vaj galggá liehket åvdemus premissavadde sáme dájda ja kultuvra åvddånahttemin
fuolahit dan ahte buohkat galget sáhttit muosáhit sámi kultuvrra doppe gos ásset
Vaj juohkkahasj galggá oadtjot oasev válldet sáme kultuvras danna gånnå årru
láhčá diliid nu ahte mis lea ealli ja girjás sámi kultureallin mas lea buorre dássi
Hiebadahtátjit viesso ja moattebelak sáme kulturiellemij buorre kvalitehtajn
fuolahit ahte ovddiduvvo, ja bisuhuvvo sámi dáidda- ja kultureallin dainna lágiin ahte leat fágalaččat buorit ja árjjalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja museat
Åvddånahtátjit ja bisodittjat sáme dájdda- ja kulturiellemav gå oassálassti fágalasj tjiehpes ja dåjmalasj sáme tjåhkanimsajij, kulturinstitusjåvnåj ja museaj
fuolahit dan ahte lea eanet barggolašvuohta sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusa vuođul
Lasedit bargadahttemav sáme dájdda- ja kulturæládusán
Sámedikki váldobargun kulturpolitihkas lea láhčit diliid sámi dáidda- ja kulturdoaimmaid várás ja dan ovddideami várás.
Sámedikke kulturpolitihkalasj oajvvebarggo le hiebadahttet sáme dájdda- ja kultuvrradåjmadibmáj ja daj åvddånahttemij.
Sámi servodat lea vuos ain huksemin servodagas, ja mii leat vuoruhan ja ain fertet vuoruhit kultuvrra ja giela vuođđoosiid.
Sáme sebrudak le vilá sebrudakásadimájgen, gånnå vuodooase kultuvran ja gielan li vuoroduvvam ja vilá vierttiji vuoroduvvat.
Dát hástala nana áŋgiruššama sámi servodaga iežas beales, sámi ásahusaid, Sámedikki ja stáhta eiseválddiid beales.
Dát rávkká nanos rahtjamav sáme sebrudagás iesj, sáme institusjåvnåjs, Sámedikkes ja stáhta oajválattjajs.
Sámediggi oaidná iežas ovddasvástádussan atnit ávvira ja ovddidit dan doaimma maid sámi álbmot vuolggaha, ja leat dán proseassas deaŧaleamos eavttuid biddji.
Sámedigge vuojnná ietjas åvdåsvásstádussan várajda válldet ja åvddånahttet dajt álgadimijt ja dåjmajt ma li sáme sebrudagán ja liehket ájnnasamos premissavadde dán prosessan.
Stáhta eiseválddiin lea dattetge bajimuš ovddasvástádus diliid láhčimis nu ahte sámi servodagas alddis lea vejolašvuohta hukset viidáseappot servodagas.
Stáhta oajválattjajn le huoman bajemus åvdåsvásstádus hiebadahttet vaj sáme sebrudahka iesj oadtju máhttelisvuodav ietjas sebrudakásadimev åvddånahttet.
Guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiin lea maiddái ovddasvástádus váikkuhit dan ahte sámi dáidda, kultureallin ja sámi ásahusat ovddiduvvojit ovttas.
Guovlo ja bájkálasj oajválattjajn le aj åvdåsvásstádus oassálasstet aktisasj åvddånahttemin sáme kultuvras, kulturiellemis ja sáme institusjåvnåjs.
Sámediggi bargá dan ala ahte buohkain livččii vejolašvuohta muosáhit sámi dáidaga ja kultuvrra.
Sámedigge barggá vaj juohkkahattjan galggá liehket máhttelisvuohta muossádit sáme dájdav ja kultuvrav.
Min historjá, min kulturárbi ja min dáidda ja kultuvra leat midjiide čeavlin.
Mij lip mihá ietjama histåvrås, kultuvrraárbes ja dájdas ja kultuvras.
Mii áigut láhčit ealli ja máŋggabealat dáidda- ja kultureallima mas lea buorre dássi, mii buvttaduvvo, dahkkojuvvo, gaskkustuvvo ja muosáhuvvo ja lea buohkaid olámuttus.
Sihtap hiebadahttet viesso ja valjes dájdda- ja kulturiellemij buorre kvalitehtajn mij hábbmiduvvá, dagáduvá, åvddånbuvteduvvá ja muossáduvvá ja mij le sadjihin juohkkahattjajda.
Sámi dáiddárat ja kulturbargit galget sáhttit oažžut birgejumi iežaset doaimmas.
Sáme dájddára ja kulturdåjmadiddje galggi máhttet viessot ietjas dåjmas.
Sámi ásahusat leat min deaŧaleamos sámi dáidda- ja kultur- gaskkustanarenat.
Sáme institusjåvnå li mijá ájnnasamos arena åvddånbuvtátjit sáme dájdav ja kultuvrav.
Dat addet kulturbargosajiid sámi servodagas ja leat deaŧalaš aktevrrat sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideamis.
Da vaddi kulturbarggosajijt sáme sebrudagán ja li ájnas oassálasste sáme dájda ja kultuvra åvddånahttemin.
Ii mihkkege ruvkedoaimmaid Nussiris vaikke vel muddenplána lea ge dohkkehuvvon / Energiija ja minerálat / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Ij råkkådahka Nussirin juska regulerimpládna le dåhkkiduvvam / Energija ja minerála / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
Ii mihkkege ruvkedoaimmaid Nussiris vaikke vel muddenplána lea ge dohkkehuvvon
Ij råkkådahka Nussirin juska regulerimpládna le dåhkkiduvvam
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotkaballá váikkuhusaid birrasa ja boazodoalu boahtteáigái maŋŋágo Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner dohkkehii muddenplána Nussira ja Gumppenjuni várás Fálesnuori suohkanis Finnmárkkus.
Sámediggeráde ájras Silje Karine Muotka ballá birrasijn ja ælloæládusá boahtteájgijn Fálesnuoren maŋŋel gå suohkan- ja ådåstuhttemminisstar Jan Tore Sanner dåhkkidij Nussira ja Gumppenjunje regulerimplánav Fálesnuore suohkanin Finnmárkon.
- In leat hirpmástuvvan, muhto dattetge beahtahallan go gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner addá lobi dakkár doaimma muddenplánii mas lea ráddjejuvvon servodatávki seammás go dakkár ruvkkes leat stuorra negatiiva váikkuhusat birrasii, guolásteapmái ja boazodollui, dadjá Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Iv la alvaduvvam, valla huoman hådjånam gå suohkan- ja ådådstuhttemminisstar Jan Tore Sanner vaddá loabev dåjma regulerimpládnaj gånnå le ráddjidum ávkke sebrudahkaj dan båttå gå dakkár råkkådagán sjaddi stuorra negatijva vájkkudusá birrasij, guollimij ja ælloæládussaj, javllá Sámediggeráde ájras Silje Karine Muotka.
Muddenplána dohkkeheamis bidjá gieldaministtar vuođđun ahte ii mihkkege ruvkedoaimmaid galgga álggahuvvot ovdalgo lea juksojuvvon ovttamielalašvuohta boazodoaluin váidudeaddji doaibmabijuid oktavuođas.
Regulerimplána dåhkkidimen biedjá suohkanminisstar vuoduj juhte ij aktak råkkådakdoajmma máhte álgeduvvat åvddål gå li boahtám ájgás ælloæládusájn buohttimdåjmaj birra.
Dasa lassin galgá Birasdirektoráhta dohkkehit plánaid ja minerálaeiseválddit galget addit doaibmalobi.
Duodden dási vierttiji plána dåhkkiduvvat Birásdirektoráhtas ja hæhttu vatteduvvat doajmmaloahpe minerállaoajválattjajs.
- Dattetge lea positiiva dat gáibádus ahte Nussir ASA galgá juksat ovttamielalašvuođa boazodoaluin iežaset doaibmabiju ektui, dainna eavttuin ahte ruvkedoaibma ii álggahuvvo jus dakkár ovttamielalašvuohta ii juksojuvvo.
- Gájbbádus juhte Nussir ASA hæhttu boahtet ájgás ælloæládusájn dåjmaj birra le huoman positijvva, jus dal råkkådahka ij álgeduvá vajku dakkir såbadus ij sjatta.
Lea deaŧalaš ahte boazodoalus ii lea dakkár dovdu ahte sii leat bággehallan dohkkehit juoidá mainna sii eai sáhte eallit, dadjá Muotka.
Ájnas le juhte ælloæládus ij dåbdå nággiduvvam dåhkkidittjat juojddáv majna e máhte viessot, javlla Muotka.
Go dat lea daddjojuvvon, de mu mielas lea imaš go stáhtaráđđi Jan Tore Sanner dán láhkai duvdá eret álbmotrievttálaš ovddasvástádusa ruvkefitnodahkii das ahte sihkkarastit sin eallinvuođu geat ellet boazodoalus.
Gå dat la javladum de gávnav imálattjan gå minisstar Jan Tore Sanner dajna vuogijn sjahtjal álmmukriektá åvdåsvásstádusav råkkådakdoajmmaj sihkarastatjit vuodudagáv sidjij gudi ælloæládusás viessu.
Ášše čájeha man stuorra váttisvuođat ráđđehusas leat go ieža galget čađahit álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid konkrehta áššiin, dadjá Muotka.
Ássje vuoset makkár stuorra gássjelisvuoda li ráddidusan iesj tjadádittjat álmmukriektá vælggogisvuodajt almma ássjijn, javllá Muotka.
- Mu mielas lea boastut ja dohkkemeahttun addit lobi dakkár ruvkedoibmii lea plánejuvvon Nussiris ja Gumppenjunis.
- Mån miejnniv boasstot la, ja ij la bælostahtte miededit råkkådakdåjmav nåv gå planeridum Nussirin ja Gumppenjunjen.
Danne áiggun ain bargat dan ala ahte dákkár doaibma ii čađahuvvo, ja mii áigut váldit ovdan ášši máŋgii sihke nuoskkidanlága, čáhceláhkaásahusa ja minerálalága ektui, lohpaha Muotka.
Dan diehti joarkav mån bargov vaj dakkir doajmma ij jåhtuj biejaduvá, ja moadda vuoro oajválattjaj galggi sjaddat goappatjagá nuoskodimlága, tjahtjenjuolgadustjállaga ja minerállalága hárráj, javlla Muotka maŋemusát.
Eanet dieđuid addá:
Ienep diedo:
Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Åhpadus / Sámedigge - Sametinget
Oahpahus
Åhpadus
Sápmelaččain galgá leat dárbbašlaš máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat vai sáhttet ovdánahttit sámi servodagaid.
Sáme álmmugin galggá liehket gájbbeduvvam diehto, máhtudahka ja tjehpudahka sáme sebrudagáv åvddånahtátjit.
Dát mearkkaša ahte sámi álbmogis galgá leat duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Dát sihtá javllat sámijn li almma rievtesvuoda åhpadussaj sámegiellaj ja sámegielan.
Dat čiekŋuda sámi mánáide nana sámi identitehta ja gullevašvuođa sámi gielaide ja kultuvrii.
Dát vaddá sáme mánájda ja nuorajda nanos iesjdåbdov ja tjadnusit sáme giellaj ja kultuvrraj.
Buot alit oahpahus ja dutkan galgá maiddái áimmahuššat sámi perspektiivva.
Gájkka alep åhpadusá ja dutkama galggi sáme vuojnov bærrájgåhtset.
Silje Karine Muotka
Mánájgárde
silje.karine.muotka@samediggi.no
Vuodoskåvlå ja joarkkaskåvlå
Dutkan ja alit oahpahus
Dutkam ja alep åhpadus
Rávisolbmuid oahpahus
Ållessjattukåhpadus
Oahpponeavvut
Oahpponævo
Julggaštus givssideami vuostá
Sárnnom givsedime vuosstij
Sihkkarastá buori rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiide, vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii gulahallama bakte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin
Nannit buorreålgoldisævtojt sáme mánájgárdijda, vuodoåhpadussaj, alep åhpadussaj ja dutkamij guovdásj, guovloj ja bájkálasj oajválattjaj ja ietjá aktøraj ságastallamij baktu.
Ahte sámi mánáin ja nuorain lea nana identitehta ja gullevašvuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii
Sáme mánájn ja nuorajn le nanos iesjdåbddo ja tjadnusa sáme giellaj, kultuvrraj ja sebrudakiellemij.
Ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegiela ja sámegillii mas lea buorre ja dohkálaš kvaliteahta
Sáme álmmugin le almma rievtesvuoda buorre åhpadussaj sámegiellaj ja sámegielajn.
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan áimmahuššá sámi perspektiivva
Gájkka alep åhpadusá ja dutkama galggi sáme vuojnov bærrájgåhtset.
Sámediggi bargá máŋgga ládje joksamis daid mihttomeriid.
Sámedigge barggá moatte láhkáj dájt ulmijt jåvsåtjit.
Mii ovttasbargat guovddáš eiseválddiiguin ja juohkit dieđuid ja rávvagiid sámegielat oahpahusa birra.
Miján le aktisasjbarggo guovdásj oajválattjaj ja diedojt juohkep ja bagádallap sámeåhpadusá birra.
Mii juolludat doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašan oahpponeavvobuvttadeami, ráhkada oahppoplánaid ja sihkkarastá rámmaeavttuid vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii.
Mij ruhtadoarjjagijt ja stipendajt juollodip, oahpponævvobuvtadimev háldadip, oahppoplánajt dahkap ja vuodoåhpadusá alep åhpadusá ja dutkama ålgoldisævtojt nannip.
Oahpahuslága 6. kapihttalis leat mearrádusat sámegiela oahpahusa birra vuođđoskuvllas (§ 6-2) ja joatkkaskuvllas (§ 6-3).
Åhpaduslága 6 kapihttalin li mærrádusá ma gulluji sáme åhpadussaj vuodoskåvlån (§ 6-2) ja joarkkaskåvlån (§ 6-3).
Sámegielain dás oaivvilduvvo davvi, - lulli ja julevsámegielat.
Nuortta-, julev- ja oarjjelsámegiella.
Ohppiin lea danin láhkamearriduvvon, oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut sámegiela fágas oahpu sihke mánáidskuvllas, nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas, beroškeahttá gos riikkas sii orrot.
Ájnegis oahppen le danen láhkamierredum ájnegis rievtesvuohta sámegiella fága åhpadussaj mánáj-, nuoraj ja joarkkaskåvlån, berustahtek gånnå rijkan årru.
Oahppit ieža válljejit guđe sámegielain sii háliidit oahpahus.
Oahppe iesj vállji makkár sámegielav sihtá oahppat.
Oahpahuslága § 6-2 mielde lea vuođđoskuvlla ohppiin geat orrot sámi guovllus vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.
Åhpaduslága § 6-2 milta le oahppijn vuodoskåvlå álldarin gudi årru sáme guovlojn rievtesvuohta åhpadussaj sámegielan ja sámegiellaj.
Dáinna oaivvilduvvo ahte ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii maiddái eará fágain, mii mearkkaša ahte oahpahus lágiduvvo sámegilli.
Dát sihtá javllat oahppijn le rievtesvuohta åhpadussaj sámegiellaj ietjá fágajn aj, jut åhpadus sámegiellaj galggá.
Olggobealde hálddašanguovllu lea sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii jus unnimusat 10 oahppi dan gáibidit, ja nu guhka go sii leat joavkun mas leat 6 oahppi.
Háldadusguovlo ålggolin le sámijn rievtesvuohta sámegiellaj åhpadusáv oadtjot jus binnemusát 10 oahppe dáv sihti, ja nav guhkev gå dá juohkusijn li 6 oahppe.
Suohkan sáhttá mearridit fállat sámegielat oahpahusa ovtta dahje máŋgga suohkana skuvllain.
Suohkan máhttá biedjat åhpadusáv avta jali moatte skåvllåj suohkanin.
Suohkan dat loahpalaččat mearrida guđe skuvlii dákkár fálaldat galgá sajáiduvvot.
Suohkana li da ma mierredi makkár skåvlåjn dákkár fálaldagá máhtti liehket.
Skuvlaeaiggádis lea bajitdási ovddasvástádus fuolahit ahte ohppiid vuoigatvuohta oažžut sámegilát oahpahusa ollašuhttojuvvo.
Skåvllåæjgádin le badjásasj åvdåsvásstádus vaj oahppij rievtesvuoda sáme åhpadussaj dievdeduvvi.
Oahpahuslága § 6-3 guoská ohppiide joatkkaskuvllain.
Åhpaduslága § 6-3 sisadno le joarkkaskåvlå åhpadus.
Sámi ohppiin lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas joatkkaskuvllas.
Sáme oahppijn le ájnegis rievtesvuoda åhpadussaj sámegielan joarkkaskåvlån.
Joatkkaoahpahussii sáhttá departemeanta mearridit láhkaásahusaid mas daddjo ahte dihto skuvllat galget oahpahusa sámegillii ja sámegielas dahje sierranas sámi fágain.
Joarkkaskåvlå åhpadussaj máhttá departemænnta vaddet láhkatjállusijt jut muhtem skåvlå galggi fállat åhpadusáv sámegielan jali sámegiellaj, ja sierra fágajn.
Oahpahuslága láhkaásahusa § 7-1 vuođul, de lea ohppiin vuoigatvuohta oažžut oahpahusa molssaevttolaš vuogi mielde jus skuvlla iežas oahpaheaddjit eai sáhte doaimmahit dán oahpahusa.
Åhpaduslága § 7-1 láhkatjállusa milta le oahppijn rievtesvuohta sierra åhpadimvuogijda nav guhkás jus skåvlå ietjas åhpadiddje e máhte dáv vaddet.
Geavatlaččat dákkár oahpahusvuohki mearkkaša ahte oahpahus fállojuvvo juogo gáiddusoahpahusa, árjjalašoahpahusa dahje gohttehatskuvlla bakte.
Dábegis láhkáj de sihtá dát sierra åhpadimvuohke javllat guhkásåhpadus, intensijva åhpadus jali læjrraskåvlå åhpadus.
Vuođđoskuvla ja joatkkaskuvllat miehta Norgga leat oahpahuslága § 6-4 geatnegahttojuvvon fállat oahpahusa vai oahppit ohppet sápmelaččaid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Vuodoskåvlå ja joarkkaskåvlå åbbå Vuonan li åhpaduslága § 6-4 milta biejadallam åhpadusáv sámeálmmuga, sáme gielaj, kultuvra ja sebrudakiellema birra vattátjit.
Friddjaskuvlla ohppiin ii leat vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa.
Oahppijn friddjaskåvlåjn ælla makkárak rievtesvuoda sámegiela åhpadussaj.
Friddjaskuvllain šaddet sámi oahppit earenoamážit ohcat sámegieloahpahusa.
Sáme oahppe friddjaskåvlåjn hæhttuji sierra sámegiela åhpadusáv åhtsåt.
Lea skuvlii alcces mearridit fállet go sámegielat oahpahusa vai eai iežaset ohppiide.
Skåvlå ietjas duogen le jus sáme åhpadusáv fálli ietjasa oahppijda.
Dieðut dán birra Oahpahus
Diedo Åhpadus
Sámedikkis leat njeallje bistevaš bargočoahkkima Máhttodepartemeanttain jagis main fáttát lea mánáidgárdi, vuođđooahpahus ja alit oahpahus.
Sámedikken li niellja stuoves aktisasjtjåhkanime Máhttodepartementajn jahkáj ma guoskadalli mánájgárddáj, vuodoåhpadussaj ja alep åhpadussaj.
Sámediggi mearrida sámegiela oahppoplána, vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlii, ja oahppoplána duodjái, boazodoallofágii ja eará earenoamáš fágaide rávisolbmuid várás, Girko- ja oahpahusdepartemeanta mearriduvvon rámmaid vuođul.
Sámedigge mierret, Máhttodepartementa ævtoj sissŋelin, oahppoplánajt sámegielan vuodo- ja joarkkaskåvlåjda ja duodjefáhkaj, boatsojsujttofáhkaj ja sierra sáme fágajda joarkkaåhpadusájn.
Oahppoplánaid láhkaásahus §2-3 ja §3-4 mearrida oahpahusa sámiide, sin giela ja servodateallima birra iešguđetge fágasurggiid oktavuođas.
Oahppoplánaj njuolgadustjállaga §2-3 ja §3-4 baktu biejaduvvá sámij birra, ja sijá giela ja sebrudakiellema birra åhpaduvvat duon dán fágaj baktu.
Girko- ja oahpahisdepartemeanta mearrádusa vuođul lea Sámedikkis váldi mearridit láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdoalu birra.
Máhtto- ja åhpadusdepartementa ævtoj sissŋelin le Sámedikken fábmudahka njuolgadustjállagijt aktan sisanojn vaddet dákkár åhpadibmáj.
Sámedikkiin galgá ráđđádallat buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiide.
Sámedigge galggá konsulteriduvvat juohkka åhpadusássjij ma sámij berustimijda guosski.
Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
Ovttas.no - Sáme oahppamnævo nehtan
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šadda álkkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas.
Mij lip tjoaggám gåvåjt, girjijt, filmajt, jienajt, oahppamnævojt ja digitála ressursajt mij giehpet bargov dunji sáme åhpadiddjen.
Dasa lassin gávnnat arthikkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
Máhta aj gávnnat artihkkalijt sáme ássjij birra ja pedagogalasj bagádallamijt.
Váldde oktavuođa minguin / Sámi vistesuodjalus / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Aktijvuohta mijájn / Sáme huonajsuodjalibme / Birás, areálla ja kultursuodjalus / Sámedigge - Sametinget
14. Guovvamánnu 2014
Aktijvuohta mijájn
Ráfáidahttojuvvon visttiid eaiggádiin lea vuoigatvuohta oažžut rávvagiid doaibmabijuid ja bajásdoallama oktavuođas ja mo čállit ohcamiid ja áššemeannudanrutiinnaid oktavuođas.
Ráfájduhtedum huodnahij æjgádijn la riektá rádijda dåjmajs ja hoajddos ja gåktu åtsålvisáv hábbmit ja ássjegiehtadallamrutijnajda.
Sámediggi áigu maid árvvoštallat dan ahte gáibidit go plánejuvvon doaibmabijut sierralobi.
Sámedigge sihtá aj merustallat jus planeridum dåjmajda hæhttu sierraloahpe.
Rievdadusohcan masa plána- ja huksenláhka ii guoskka, sáddejuvvo njuolgga Sámediggái meannudeapmái.
Åtsålvis rievddadimijda ma e pládna- ja tsieggimlágas rájaduvvá njuolgga Sámediggáj giehtadallamij.
Sámediggi sádde evttohusas Riikaantikvárii gii dahká loahpalaš mearrádusa galgá go addojuvvot sierralohpi duohtadit ráfáidahttojuvvon huksehusa vai ii.
Sámedigge rádjá ietjas árvvalusáv Rijkkaantikvárraj guhti låhpalattjat mierret jus sierraloahpe vatteduvvá rievddadittjat ráfájduhtedum huodnahijt jali ij.
Árvvoštallamis ja evttohusas Riikaantikvárii vihkke Sámediggi nuppi bealis ođđaáiggi servodatlaš gáibádusaid kulturmuitoárvvuid vuostá.
Merustallamin ja árvvalusán Rijkkaantikvárraj dahká Sámedigge árvvaladdamijt ådåájggásasj sebrudagá gájbbádusáj ja kultuvrramujttoárvo gaskan.
Sierralohpemearrádusas sáhttá lea gáibádus rievdademiid čađaheapmái ja viidodahkii.
Sierraloahpádusmærrádusan máhtti liehket gájbbádusá rievddadimij tjadádibmáj ja stuorrudahkaj.
Hálddahus meannuda juohke sierralohpeohcama sierra.
Háldadus giehtadallá juohkka ájnna sierraloahpeåtsålvisáv gev ga sierra.
Poastačujuhus Sámediggi – Sametinget Ávjovárgeaidnu 50 9730 Karasjok / Kárášjohka
Aktijvuohtadiedo
Bargit
Bargge
Sámi visttiid fágaovddasvástideaddji:
Same huodnahij registrerima fáhkavásstálasj:
Eanet fokus Sámi nissonolbmuid dearvvašvuhtii / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sáme nissunij varresvuohta vuoroduvvá / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Eanet fokus Sámi nissonolbmuid dearvvašvuhtii
Sáme nissunij varresvuohta vuoroduvvá
21.
Guovvamáno 17.
Guovvamánnu 2012
Biejve buvtij Vuodna ietjas 8.
Norga lea guovvamánu 17. b. geigen iežas 8. raportta ON nissonvealahankonvenšuvnna čuovvoleami.
Rapportav AN:a nissunvieledimkonvensjåvnå tjuovvolime gáktuj.
Stáhtaráđđi Audun Lysbakken vástidii Norgga ovddas.
Stáhttaráde Audun Lysbakken Vuona bieles vásstedij.
Sámedikki bealis leigga seniorráđđeaddi Ingeborg Larsen ja ráđđeaddi Vivi Pedersen mielde.
Sámedikke bieles oassálastijga seniorrádevadde Ingeborg Larssen ja rádevadde Vivi Pedersen.
ON váillahedje dieđuid Norggas sámi nissoniid ja sin dearvvašvuođa birra, ja makkár doaibmabijuid Norga ásaha njulgen dihtii dán čielga dearvvašvuohtaerohusa.
AN berustij dassta gå Vuodna ij vuojga sáme nissunij ja sijáj varresvuodadilij birra vuojga diededa, ja majt Vuodna dahká dáv tjielgga varresvuodaærádisáv divudit.
Sámediggi lea buktán cealkámuša raportii, ja oassálasttii dárkojeaddjin Geneves.
Sámedigge le rapporttaj ietjasa vuojnojt buktám, ja oassálasstin observatørran Genèvan.
Sámediggi deattuhii iežas mearkkašumiin ahte váilot statistihkat sámi nissoniid birra, sámi nissoniid birra vuođđoealáhusain ja sámi nissoniid dearvvašvuođa birra.
Sámedigge ietjas sáhkavuorojn åvdedij gå vájllu statistihkka sáme nissunij vuoksjuj, sáme nissuna vuodoæládusájn ja sáme nissunij varresvuohta.
- Lea vuosttaš geardi go Norga lea čalmmustahttán sámi nissoniid iežas ON- raporteremis, ja dás lea Sámedikki cealkámuš leamaš mearrideaddji dadjamušain.
- Dát le vuostasj bále Vuodna le sáme nissunij vuojnnusij buktám ietjas AN-rapportajn, ja dánna le Sámedikke vuojnno læhkám viehka ájnas.
Sámediggeráđi mielas lea buorre ovdáneapmi go dát váttisvuođat čuvgejuvvojit ON vuogádagas, lohká ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Sámediggeráde adná buorren gå dá hásstalusá AN-systeman dættoduvvi, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Sámi nissoniin olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea čalbmáičuohci heajut dearvvašvuohta iežaset mielas go nissoniin siskkobealde sámegiela hálddašanguovllu, Ketil Lennert Hansena dutkama mielde.
Sáme nissuna sáme giellaháldadimguovlo ålggolin dåbddi siján le nievrep hælsso gå nissuna giellaháldadimguovlon, vuoset Ketil Lennert Hansena dutkam.
- Sámediggi lea iežas cealkámušain deattuhan erohusaid kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođain sámi nissoniidda siskkobealde hálddašanguovllu sihke Sámelágas ja aitto biddjon johtui lágas suohkana dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaide, čilge Sámediggeráđđi Larsen.
- Sámedigge le åvdedam ærádisá li sáme nissunij gielalasj ja kultuvralasj riektáj gáktuj giellaháldadimguovlon sihke Sámelágan ja esski doajmmaj biejadum láhka suohkanij varresvuohta- ja sosiáldievnastusáj gáktuj, tjielggi sámediggeráde Larsen.
Iežas vástádusas ON:i dovddastii stáhtaráđđi Lysbakken ahte kultuvrralaš ja gielalaš máhttu dearvvašvuođabálvalusas leat dárbbašlaččat jus galgá sáhttit sámi nissoniidda addit ovttadássásaš dearvvašvuohtafálaldaga.
Ietjas vásstádusán AN:aj duodastij stáhttaráde Lysbakken jut kultuvralasj ja gielalasj máhtudagá varresvuodadievnastusán le dárbulasj jus sáme nissuna galggi avtaárvvusasj varresvuodafálaldagáv oadtjot.
Stáhtaráđis ii lean makkárge evttohus erenoamáš doaibmabijuide mat buvttášedje sámi nissoniidda olggobealde hálddašanguovllu buoret dearvvašvuohtafálaldaga.
Stáhttaráden ællim oajvvadusá gåktu máhttá buorep varresvuodafálaldagáv fállat sáme nissunijda giellaháldadimguovlo ålggolin.
Son čujuhii dušše dearvvašvuohtafálaldahkii mii lea juo doaimmas ja ahte lea dárbbašlaš kultuvrralaš ja gielalaš dihtomielalašvuhtii sámi nissoniid ektui.
Vuosedij dåssju varresvuohtafálaldahkaj mij juo gávnnu ja jut lij dárbulasj kultuvralasj ja gielalasj diedulasjvuohtaj sáme nissunij gáktuj.
- Sámediggeráđđi lea ilus beroštumi ovddas maid ON bijai sámi nissoniid dearvvašvuođadillái.
- Sámediggeráde le ávon gå AN sáme nissunij varresvuodadilev gehtjat.
Seammás lea váidalahtti go stáhtaráđđi Lysbakkenis eai lean konkrehta doaibmabijut addit sámi nissoniidda buoret dearvvašvuohtafálaldaga.
Sæmmi båttå hådjånip gå stáhttaráde Lysbakken ij konkrehta dåjmajt buvte váj sáme nissuna galggi buorep varresvuodafálaldagáv oadtjot.
Sámediggeráđđi áigu eanet oidnosii oažžut dán váttisvuođa oktavuođas guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiiguin, loahpaha Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Sámedigge galggá dáv ássjev gehtjadit aktan guovdásj varresvuohtaoajválattjaj, låhpat rádeájras Ellinor Marita Jåma.
Oktavuohtadieđut:
Aktijvuohta:
Sámegielaid hálddašanguovlu / Giella / Sámediggi - Sametinget
Sáme giellaháldadimguovllo / Giella / Sámedigge - Sametinget
Sámegielaid hálddašanguovlu
Sáme giellaháldadimguovllo
Sámegiela hálddašanguovllus leaba sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat.
Sáme giellaháldadimguovlon li dárogiella ja sámegiella avtaárvvusattja.
Dát mearkkaša ahte buohkain lea riekti oažžut bálvalusaid sámegillii go váldet oktavuođa almmolaš ásahusaiguin mat leat sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde.
Dat mierkki juohkkahattjan le riektá sámegiellaj dievnastuvvat gå válldi aktijvuodav álmulasj etáhtaj sáme giellaháldadimguovlon.
Ávjovárri
Jur dálla
Presideanta galleda hálddašangielddaid
Suohkankonferánssa guovvamáno 10. ja 11. biejve
Áigodagas ođđajagimánu / guovvamánu áigu presideanta Aili Keskitalo galledit g...
Sámedigge le dahkam miellagiddis konferánssaprográmmav, ja sávvá dijáv buori...
Loga eambbo
Lågå ienebuv
Árborde suohkan lea mearridan ohcat laktojuvvot sámegiela hálddašanguvlui
Sáme giellaprosjevtajn la rabás åhtsåmájggemierre 2015 rájes