pere/sami_parallel huggingface dataset:
Oassin šiehtadusas dollojuvvo maiddái juohke beallejagis konsultašuvdnačoahkkin stáhta ráđi, geas lea ovddasvástádus sámi áššiin, ja Sámedikki presideantta gaskka.
Oassen sjiehtadusás tjadáduvvá aj juohkka jahkebiele rádádallamtjåhkanibme sáme ássjij vásstediddje stáhtaráde ja sámedikkepresidenta gaskan.
Čoahkkimat dollojuvvojit váldoáššis geassemánus ja juovlamánus. Sámedikki presideanta bovde geassemánu čoahkkimii ja stáhtaráđđi fas juovlamánu čoahkkimii.
Tjåhkanime tjadáduvvi oajvvenjuolgadussan biehtsemánon ja javllamánon gånnå sámedikkepresidænnta le guossodiddje tjåhkanimen biehtsemánon ja stáhttaráde javllamánon.
Čoahkkimis váldojuvvojit ovdan dakkár áššit mat leat deaŧalaččat ja prinsihpalaččat ja proseassat mat leat jođus.
Tjåhkanimen vuodulasj ja prinsihpalasj gatjálvisá åvdeduvvi ja prosessa ma li jådon.
Sáhttá maiddái váldit ovdan konkrehta áššiid.
Konkrehta ássje aj máhtti åvdeduvvat.
Dáin čoahkkimiin čállojuvvo almmolaš beavdegirji.
Tjåhkanimbievddegirjje almulasj gehtjadibmáj tjáleduvvá.
Kulturárbi ruovttolutta / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sáme kultuvrraárbe máhtsadibme / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Badjel guokte duhát sámi historjjálaš dávvira berrejit buktojuvvot ruovttoluotta sámi museaide.
Badjelasj guokta tuvsán histåvrålasj s áme gávne bierriji máhtsaduvvat sáme dávvervuorkájda.
Dat evttohuvvo čielggadusas mii lea dahkkojuvvon Sámedikki ovddas.
Dav oajvvet muhtem guoradallam mij le Sámedikke åvdås dagádum.
Sámediggeráđđi lea mearridan evttohusaid mat bohtet ovdan čielggadusas Bååstede – tilbakeføring av samisk kulturarv, ahte sámi dávviriid mat leat Norgga Álbmotmuseas galgá buktit ruovttoluotta dan guđa museai maid Sámediggi hálddaša.
Sámediggeráde le mierredam oajvvadusájt ma åvddån båhti guoradallamin Bååstede – tilbakeføring av samisk kulturarv, gånnå same gávne ma li Norsk Folkemuseumin galggi máhtsaduvvat dajda guhtta dávvervuorkájda ma Sámediggáj gullji.
Norgga Álbmotmusea mearridii 2007:s ahte sámi dávviriid sáhttá doalvut ruovttoluotta Sámedikki hálddašeapmái.
Norsk Folkemuseum mierredij jagen 2007 sáme gávne máhtti Sámedikke duohkáj vatteduvvat.
Maŋŋá guorrasii Kulturhistorjjálaš musea, mii juridihkalaččat eaiggáda dán oasi čoahkkádusas, dán mearrádussii.
Maŋŋela Kulturhistorisk museum, mij le dáj gávnij æjgát, dán mærrádussaj guorrasij.
Dál lea bargojoavku, mas leat guoskevaš ásahusaid ovddasteaddjit, buktán čielggadusa mas evttohuvvo ahte oasit sámi čoahkkádusas fievrriduvvojit ruovttoluotta dan guđa museai maid Sámediggi hálddaša.
Dálla le muhtem barggojuogos manna li ájrrasa dájs ásadusájs, buktám guoradallamav mij oajvvat máhtsadit oasev dájs gávnijs daj gudá dávvervuorkájda ma li Sámedikke háldon.
4500 dávvira
4500 gávne
Ulbmilin lea ahte measta 4500 sturrosaš sámi dávvirčoahkkádusas fievrriduvvo ruovttoluotta 2000 dávvira sámi museaide.
Dajs vargga 4500 sáme gávnijs ájggu máhtsadit sulle 2000 gávne sáme dávvervuorkájda.
Ovdal go dávviriid sáhttá buktit ruovttoluotta, de ferte daid historjá čohkkejuvvot, ja dávvirat fertejit konserverejuvvot, báhkkejuvvot ja fárrehuvvot.
Åvddål máhttá máhtsadit de hæhttu gávnij histåvråv tjoahkkit, ja de hæhttuji konserveriduvvat, páhkkiduvvat ja jådeduvvat.
Dát proseassa váldá áiggi ja lea divrras.
Dássta stuora gålo sjaddi ja ållo ájgev gållådi.
Dasa lassin gáibiduvvo ahte magasiidna- ja čájáhussajit leat museafágalaččat dohkálaččat.
Duodden li muhtem dávvervuorkkáfágalasj gájbbádusá dåhkkidahtte magasijnajda ja vuosádusáda.
Otnáš nammii ii deavdde oktage sámi musea dáid gáibádusaid, danne šaddá dárbu divvut magasiidna- ja čájáhuslokálaid.
Uddni ij la åvvå akta sáme dávvervuorkájs mij dájt gájbbádusájt ållit, danen hæhttu dajt buoredit.
- Sámi museain ii leat ruhta dávviriid fievrrideapmái ja danne ferte stáhta ovttas regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin sihkkarastit daid geaseheami ruovttoluotta.
- Sáme dávvervuorká e nagáda máhtsadime gåloj, danen le ájnas jut stáhtta aktan guovlolasj ja bájkálasj oajválattja dáv ruhtadi.
Stáhta lea, Norgga lágaid, nationála mihttomeriid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid mielde, geatnegáhttojuvvon sihkkarastit dan ahte sámit sáhttet hálddašit sin iežaset kulturárbbi.
Stáhtta le Vuona lága, nasjonála ulmij ja rijkajgasskasasj konvensjåvnåj milta vælggogis sihkarasstet jut sáme bessi ietjasa kulturárbev sihkarasstet.
Sámediggi, Norgga Álbmotmusea ja Kulturhistorjjálaš musea fertejit ovttas šiehtadallat ruhtadančovdosiid Norgga eiseválddiiguin, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Sámedigge, Norsk Folkemuseum ja Kulturhistorisk museum hæhttuji aktan dáv ruhtadimårnigav sjiehtadit vuona oajválattjaj, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
Álggahuvvo 2016: s
Máhtsadimijn ájggu ållit jagen 2016.
Vurdojuvvo ahte bargu gearggahuvvo 2016:s. Áigumuššan lea ahte olbmot sáhttet oaidnit sámi kulturárbbi čájáhusain čuovvovaš sámi museain: Saemien Sijte, Snoasa, Árran julevsáme guovddasj / bihtánsámi musea, Divttasvuonas / Báidáris, Várdobáiki sámi guovddáš, Evenášši, Davviálbmogiid guovddáš, Gáivuonas, Deanu ja Várjjaga museasiida, Unjárggas ja RiddoDuottarMuseat, Kárášjogas.
Ájggomus le gæhttje galggi ietjasa sáme kulturárbev tjuovvovasj dávvervuorkájn vuojnnet: Saemien Sijte, Snåasa, Árran julevsáme guovdásj / bihtámsáme dávvervuorkká, Divtasvuodna / Bájdar, Várdobáiki samiske senter, Evenássje, Nuorttalijálmmugij guovdásj, Gájvuodna, Tana og Varanger museumssiida, Unjárgga ja RiddoDuottarMuseat, Gárásjåhkå.
- Sámi oktavuođas šaddá maiddái Bååstede váldigoahtit ovddasvástádusa sámi kulturárbbi hálddašeamis.
- Sáme aktijvuodan le Bååstede ådå kapihttal mij guosská sáme kulturárbe háldadibmáj.
Mii jáhkkit ahte áššái lea beroštupmi sihke museafágalaš birrasiin Norggas, Davviriikkain ja riikkaidgaskasaččat, ja go čielggadus čájeha movt ja manne dávviriid berre buktit ruovttoluotta, dadjá Vibeke Larsen loahpas.
Jáhkkep dán ássjes le berustibme dávvervuorkkábirrusij sihke Vuonan, Nuorttarijkajn ja rijkajgasskasattjat, ja jut guoradallam máhttá vuosedit gåktu ja manen galggá mahtsadimev tjadádit, låhpat Vibeke Larsen.
Oktavuohtaolbmot:
Aktijvuohta:
Ráđđelahttu Vibeke larsen, + 47 941 30 116 dahje vibeke.larsen@samediggi.no
Rádeájras Vibeke larsen, + 47 941 30 116 jali
* Bååstede lea ruovttoluotta máttasámegillii
* Bååstede mierkki ruopptot oarjjelsámegiellaj
Loga rapporta dás:
Dav le guorahallam
Vuoittahallet resursagiččus / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Vuojtádalli ressursagilppusin / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Vuoittahallet resursagiččus
Vuojtádalli ressursagilppusin
26. Njukčamánnu 2012
S áme dávvervuorká dáttja dávvervuorkájs vuojtádalli.
Sámi museat vuoittahallet dáža museaid ektui.
Dav vuoset rapportta mav Cand.
Dan čájeha raporta maid Cand. oecon. Stein Storsul lea čállán Sámedikki ovddas.
Oecon. Stein Storsul le Sámedikke åvdås dahkam.
Sámi museain leat uhccán resurssat, smávva ja rašis fágabargogottit, hui dohkkemeahttun lanjat ja eahpedohkkálaš ovdáneapmái ekonomalaš rámmain.
Sáme dávvervuorkájn li ráddidum ressursa, smáv ja várnnahis barggebirrasa, lokalitehta ælla heva ja ruhtadille ij vuojga bárrána.
Sámediggi válddii badjelasas sámi museaid hálddašeami 2002:s.
Sámedigge sáme dávvervuorkájt háldadáhttjáj 2002 rájes.
Seammás válddii Sámediggi badjelasas ovddasvástádusa stáhta doarjagiid juohkimis dáidda museaide.
Sæmmi jage rájes lij aj Sámedikke duogen stáhta doarjjagav dájda dávvervuorkájda juogadit.
Dál rievdan dáhpáhuvai nationála museaođastusa čađaheami oktavuođas, ja maiddái vuođđo geatnegasvuođaid prinsihpalaš doahttaleami vuođul das ahte álgoálbmogat galget beassat hálddašit iežaset kulturárbbi.
Dát dáhpáduváj gå nasjonála dávvervuorkkáådåstus tjadáduváj, ja aj prinsihpalasj vuojno milta jut álggoálmmuga ietja galggi kulturárbesa háldadit.
Cand. oecon. Stein Storsul lea guorahallan sámi museaid dili ja buohtastahttán daid museaid loguiguin mat eai gula Sámedikki hálddašeapmái.
Cand. oecon. Stein Storsul le guoradallam sáme dávvervuorkáj dilev ja buohtastahttám lågoj dávvervuorkájs ma ælla Sámedikke háldon.
Dá leat guorahallama váldočuoggát.
Dánna tjuovvu anal yjsa oajvvetjuokka.
1. Museat leat rámis das go sii leat sámi kulturárbbi, museaid fágalaš gelbbolašvuođa ja ávnnaslaš ja eahpeávnnaslaš kulturárbbi čoakkáldagaid.
Dávvervuorká li mihá gå gávnnuji sáme vuodomáddagin ásadusájs ma sáme kulturárbe åvdås vásstedi, ja fágalasj máhtudagájs ma dáj dávvervuorkájn gávnnuji ja materiála ja iehpemateriála kulturárbe åvdås majt háldadi.
2. Museaid vejolašvuođat leat das ahte viidáseappot ovddidit áŋgirušširolla sámi kulturovddideamis, eanet dutkama ja buoret gaskkusteami.
Dávvervuorkáj vejulasjvuoda li vil tjielggasappo njunnjutjin liehket sáme kulturtsieggimin, ienep dutkamin ja buorep gaskostimen.
3. Museain leat smávva ja rašis fágabargogottit ja hui dohkkemeahttun lanjat.
Dávvervuorkájn li smáv ja várnnahis barggebirrasa ja lokalitehta ælla heva.
4. Museat oaivvildit ahte Sámediggi ferte čájehit čielgaset dáhtu ovddasvástádusa duohtandahkamis ja oktiiordnemis ja sámiid iežaset kulturárbbi hálddašanvuoigatvuođas.
Dávvervuorká miejnniji Sámedigge hæhttu tjielggasappot sihtat tjadádit ja aktidit sámij ietjasa kulturárbe háldadime åvdåsvásstádusáv ja riektáv.
5. Museat dárbbašit nannet iežaset fágalaš vuođu dakko bokte ahte ruovttoluotta fievrridit čoakkáldagaid eará museain, čohkket ođđa ávnnaslaš ja eahpeávnnaslaš kulturárbbi, ja nannet ja viiddidit iežaset fágalaš bargogottiid sihke FOU ja gaskkusteami oktavuođas.
Dávvervuorkájn li dárbo ietjas fágalasj vuodov nannit ietjá dávvervuorkáj gávnij repatrieriga (máhttsama) baktu, ådå gávnij ja immatriála kulturárbe tjoahkkima baktu, ja ietjasa fágalasj barggovegaj nannima baktu sihke DJÅ. (FOU) ja gaskostimen.
6. Museain lea stuorra dárbu sihkkarastit čoakkáldagaid dakkár visttiin mat leat heivehuvvon magasiinnaide ja čájáhusaide.
Dávvervuorká dárbahi gávnijt buorebut suoddjit buorep tsiekkadusájn magasijnajda ja vuosádusájda.
Dušše ovtta museas lea magasiidna mii lea heivehuvvon dálkkádagaid mielde.
Dåssju avtan dávvervuorkán le dálkádakstivrridum magasijnna.
7. Museat dárbbašat nannet sámegielaid árjjalaš museabarggus.
Dávvervuorká sihti nannit sámegielaj dåjmalasj anov dávvervuorkkábargon.
8. Museaid mielas sii dárbbašit resurssaid vai sii besset árjjalaččat oassálastit sihke Norgga ja Davviriikkaid kollegamuseaid, universitehtaid, allaskuvllaid ja eará ásahusaid fágalaš fierpmádagaide.
Dávvervuorkájda le ájnas jut siján li ressursa dåjmalasj oassálasstemij fágalasj værmástagájda vuona ja nuorttarijkaj guojmmedávvervuorkáj, universitehtaj, allaskåvlåj ja ietjá ásadusáj siegen.
9. Sámi museat oaivvildit ahte sii eai leat beassan mielde dan ruđalaš ovdáneapmái mii museasuorggi eará osiin lea leamaš museaođastusa geažil.
Sáme dávvervuorkáj mielas ælla bessam oassálasstet ruhtadilebuorránimen mij le læhkám dávvervuorkásuorgán ietján dávvervuorkkáådåstusá baktu.
10. Lea bures dovddus ahte lea stuorra dárbu dasa ahte museat buorebut oktiiordnejuvvojit sihke sámi kulturárbbi politihkalaš agenda siskkobealde, ja dasa ahte uhccán resurssat geavahuvvojit buorebut.
Dávvervuorká guorrasi jut dárbbo le dávvervuorká sihke buorebut aktiduvvi politihkalasj agendan sáme kulturárbe diehti, ja váj ráddjidum ressursajt buorebut adni. ABM-utvikling (uddni Norsk kulturråd) fágalasj tjuovvolibme hedjunij maŋŋel gå Sámedigge háldadusáv oattjoj – gåjt dal dáttja museaj gáktuj.
11. ABM-ovddideami fágalaš čuovvoleapmi (dál Norgga kulturráđđi) raššuduvvui maŋŋágo Sámediggi válddii badjelasas hálddašeami – ain juo ii nu árjjalaš čuovvoleapmi go eará Norgga museaid ektui.
ABM-utvikling (uddni Norsk kulturråd) fágalasj tjuovvolibme hedjunij maŋŋel gå Sámedigge háldadusáv oattjoj – gåjt dal dáttja museaj gáktuj.
Suokkardeapmi čájeha ahte máŋga fylkkagieldda ja gieldda leat uhcidan iežaset doarjagiid sámi museaide maŋŋágo Sámediggi válddii badjelasas hálddašanovddasvástádusa.
Analyjssa vuoset moadda fylkkasuohkana ja suohkana li ietjasa juollodimijt binnedam sáme dávvervuorkájda maŋŋel gå Sámedigge háldadattjáj.
- Mun lean rámis dan barggu geažil maid sámi museat čađahit uhccán resurssaiguin.
- Mihá lev sáme dávvervuorkájs ma nav buoragit ráddjidum ressursaj barggi.
Sii doibmet sámi čuovgatoardnan sihke báikkálaččat ja guovlulaččat, ja sii leat deaŧalaš gealboásahusat olles servodahkii.
Sáme njunnjutjin li b ájkálattjat ja guovlolattjat, ja li ájnas máhtudakásadusá ålles sebrudahkaj.
Museain lea deaŧalaš rolla min oktasaš kulturárbbi hálddašeamis ja danne lea šállošahtti go museat vuoittahallet dáža museaid ektui, dadjá ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Dávvervuorká li ájnnasa mijá akitsasj kulturárbe háldadusán ja danen luojov gå dávvervuorká dáttja dávvervuorkáj gáktuj báhtsi, javllá rádeájras Vibeke Larsen.
- Sámi museaid sirdin Sámedikki hálddašeapmái ii lea mielddisbuktán seammá nannema go dan mii lea dáhpáhuvvan Norgga eará museain.
- Gå Sámedikke duogen sjattaj sáme dávvervuorkájt háldadit de da ettjin nanniduvá sæmmi ålov dagu ietjá dávvervuorká Vuonan.
Dat ii lean várra áigumuššan go ovddasvástádus sirdojuvvui, ja dat várra rihkku daid riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid mat Norggas leat álgoálbmogiid ektui, dadjá Larsen.
Árvvedahtte ij lim dát ulmmen gå åvdåsvásstádus Sámediggáj vatteduváj, ja jáhkáv dát le rijkajgasskasasj vælggogisvuodaj vuosstáj ma Vuonan li álggoálmmuga hárráj, javllá Larsen.
Ráddelahttu Vibeke Larsen dadjá ahte Sámediggi áigu ain doarjut sámi museaid deaŧalaš barggu, seammás go sámediggeráđđi bidjá ovdan daid dárbbuid maid museat atnet dárbbašlažžan jus galget sáhttit fuolahit sámi kulturárbbi dohkálaččat.
Rádeájras Vibeke Larsen javllá Sámedigge galggá joarkket sáme dávvervuorkáj ájnas bargov doarjjat, sæmmi båttå dagu sámediggeráde sihtá åvdedit dávvervuorká dárbojt váj máhtti sáme kulturárbev dåhkkidahtte láhkáj várajda válldet.
Mearraealáhusat / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Marijna æládusá / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Sámedikki lea garrasit vuoruhan bargat gávdnamis čovdosiid mat sihkkarastet mearrasámi guovlluid álbmogii bivdinvuoigatvuođaid.
Sámedigge la garrasit prioriterim bargov gávnnat tjoavddusijt ma máhtti nanosduhttet riektáv guollimij årrojda merrasáme guovlojn.
Mearrasámi kultuvrra vuođđun lea riddo- ja vuotnabivdu, sihke áidnaealáhussan, muhto maiddái ovttas eará ealáhusaiguin.
Merrasáme kultuvrra la vuododum vuodna- ja merragáddeguollimijn, juogu dal degu aktu æládus, jali aj aktisattjat ietja æládusáj.
Gáibidit viiddiduvvon bivdoáiggi mearrasámi guolásteddjiide
Vilá gåjkkeguollebuvtadibme sláhkkidum guoles
Sámediggi áigu duorastaga ođđajagimánu 14. b. čađahit politihkalaš konsultaš...
Sámediggeráde sihtá nannit vuodnaguollárij máhttelisvuodajt ietja gahtsot jå...
Bivdi oažžu 150 000 ruvnno
Vuoseda divna ássjijt
Gustovaš álgoálbmotrievtti vuođđun lea ahte sámiid historjjálaš vuoigatvuođat earret eará riddo- ja vuotnabivdui iežaset ássanguovlluin dohkkehuvvojit.
Dálásj iemeálmmukriektá tjuodtju dan æktuj mij dåhkkit sámij histåvrålasj riekta degu dal merragádde- ja vuodnaguollim sijá årudakguovlojn.
Sámediggi lea maiddái čuoččuhan dan prinsihpa ahte lagasvuohta luondduresurssaide vuođđuda ávkkástallanvuoigatvuođa historjjálaš árbevieru perspektiivvas.
Sámedigge la aj tjuottjodam prinsihpav dán láhkáj, mij la lahka luonndovaddásij adná tjuohppamriektáv histårjålasj ja dáhpeperspektijvan.
Sámediggi lea ásahan lagasvuođa- ja sorjjasvuođaprinsihppa stivrejeaddji prinsihppan mearraealáhusaid áŋgiruššama oktavuođas.
Lagos- ja dárbboprinsihppa la biejadum degu lájddimprinsihppan sissŋelin Sámedigge vuorodimen marijnaæládusájda.
sihkkarastit mearrasámi guovlluid álbmogii bivdovuoigatvuođaid
nannit riektáv guollimij årrojs merrasáme dáfojs
ovdánahttit ja lasihit barggahusa mearraealáhusain
åvddånahttet ja lasedit dåjmajt sissŋelin marijnaæládusáj
Jahkásaš bušeahtaid bakte lea Sámediggi ráddjen ruđaid mearraealáhusaide.
Tjádu jahkásasj budsjehtaj la Sámedigge biedjam vájkkudimnævojt marijnaæládusájda.
Go doarjut fanasháhkamiid, báikkálaš vuostáiváldinrusttegii ođasmahttima ja oaččuhit buvttaovdánahttima mearraealáhusain, de sáhttit bisuhit ja nannet ceavzilis guolástusbirrasiid sámi riddo- ja vuotnaguovlluin.
Dajna gå vaddet dårjav investerimijda guollárvantsajda, ådåstuhttemijda lagos-vuosstájválldemásadusájda ja viehkedit buvtaåvddånahttemav sisŋelt marijnaæládusdåjmaj, máhttá ájn garrasuppot viehkedit bisodit ja nannit nanos guollárbirrusijt sáme merragádde- ja vuodnasebrudagájs.
Vuoigatvuođat:
Riektá:
Stáhta lea lágalaččat geatnegahttojuvvon láhččet sámiide vejolašvuođa sihkkarastit ja ovdánahttit kultuvrraset.
Stáhtan la riektávælggo vaddet sámijda máhttelisvuodav duodastit ja åvddånahttet sijá kultuvrav.
Guolásteapmi vuonain ja riddoriddoguovlluin, ávnnaslaš kulturvuođđun, lea mearrideaddjin ássamii - ja barggahussii miehta rittu sámi báikegottiin.
Guollim vuonajs ja merragáddetjátjen, degu ábnas kultuvrravuodon, la låhpalattjat årroma- ja dåjmaj sáme lagos-sebrudagájn merragátte milta.
Sámediggi lea čađat bargan ožžodeames guolleresurssaid nana báikkálaš hálddašeami.
Sámedigge la tjadu ájgij barggam nanostuhttemijn lagos-addjimav háldadusán guollevaddásijs.
Dán leat dahkan vai guolásteddjiide láhččet eanet válddi ja váikkuhanfámu go resurssaid geavaheapmi galgá mearriduvvot.
Dan diehti vaddet guollárijda stuoráp fámov ja vájkudimev gå adno vaddásijs mierreduvvá.
Guovlulaš hálddašeapmi, mas sámit lea mielde mearridemiin, lea álbmotrievtti unnimus standárdda siskkobealde ja álbmotrievtti álgoálbmogiid ja minoritehtaid njuolggadusaid mielde.
Regionála háldadus, sáme oasseválldij ja aktisasjmierredimijn, la sissŋela almasjriektá unnesmierij ja buohta almasjriektáj njuolgadusáj iemeálmmugij ja unneplågoj milta.
Hástalus lea, lassin vuoigatvuođaperspektiivii, ulbmillaš gaskaomiid bakte ásahit buoret ekonomalaš rámmaeavttuid fanasveaga ođasmahttimii, bisuhit vuostáiváldinbáikkiid gosa báikkálaš guolásteaddjit sáhttet buktit bivdosállaša ja nannet rekruterema guolleealáhussii.
Hásstalus la, lassen riektáperspektijvvaj, tjadu ulmmelasj vájkkudimnævvo gárvedit buorep ekonomalasj ålgoldisævtojt vanntsaådåstuhttemij, bisodit vuosstájválldem bielev lokála varásbiergasbuktemij ja nannit ådåálggemav guollárvirggáj.
Guolásteapmi vuonain ja riddoriddoguovlluin lea mearrideaddjin ássamii - ja barggahussii miehta rittu sámi báikegottiin.
Guollim vuonajs ja merragáddetjátjen la låhpalattjat årroma- ja dåjmaj sáme lagos-sebrudagájn merragátte milta.
Bušeahtta boahtteáiggi várás / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Budsjæhtta boahtte ájggáj / Håla ja tjállaga / Sámedikkeráde / Organisasjåvnå struktuvrra / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
Bušeahtta boahtteáiggi várás
Budsjæhtta boahtte ájggáj
Sámedikki bušeahtta 2015 dohkkehuvvui dievasčoahkkimis juovlamánu 15. b..
Sámedikke budsjæhtta 2015-jahkáj mierreduváj ållestjåhkanimen bierjjedagá javllamáno 5. biejve.
Ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen lea duhtavaš go Sámediggi lea dohkkehan dakkár bušeahta mii boahtá sámi servodahkii buorrin boahtteáigái.
Rádeájras Ann-Mari Thomassen la dudálasj gå Sámedigge le mierredam budsjehtav mij låppti sáme sebrudagáj boahtte ájggáj.
- Sámediggi áigu 2015:s vuoruhit sámi mánáid oahpponeavvuid ja min oktasaš kulturárbbi dainna lágiin ahte láhčit viidáseappot ovddideami sámi museaide, cealká ráđđelahttu Thomassen.
- Sámedigge sihtá jagen 2015 vuorodit sámemánáj oahppamnævojt ja mijá aktisasj kultuvrraárbev hiebadahtedijn sáme museajt åvddånahtátjit vijdábut, javllá rádeájras Thomassen.
Jagi 2015 bušeahtas lea ohcanvuđot juolludus sámi oahpponeavvuid ráhkadeapmái 21 025 000 ru, mii lea 3 400 000 ruvdnosaš lassáneapmi 2014 rájes.
2015-jage budsjehtan li 21 025 000,- åhttsij oasse oahppamnævoj åvddånahttemij, dát la 3 400 000 kråvnå lassánibme jage 2014 rájes.
- Mánáid oahpponeavvuid vuoruhemiin mii háliidit váikkuhit dasa ahte eanet sámi mánát besset geavahit sámi skuvlagirjjiid.
- Sámemánáj oahppamnævojt vuorodijn sihtap viehkedit vaj ienep sáme máná galggi oadtjot sáme skåvllågirjijt ávkkit.
Dát lea hui deaŧalaš giela boahtteáigái, ja mánáid ovdáneapmái, dadje ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen.
Dat la viehka ájnas giela boahtteájggáj ja mánáj åvddånahttemij, javllá rádeájras Ann-Mari Thomassen.
Maiddái juolludeapmi sámi museaide lea lassánan, 27 752 000 ruvnnus 2014:s 31 970 000 ruvdnui 2015:s.
Juollodibme sáme museajda le aj lasedum. 27 752 000,- rájes jagen 2014 gitta 31 970 000,- rádjá jagen 2015.
Dát lea 4 218 000 ruvdnosaš lassáneapmi.
Dát la 4 218 000,- lassánibme.
Ráđđelahttu Thomassen čujuha dasa ahte sámi museat lea báhcán ekonomalaš ovdáneamis dáža museaid ektui ja ahte dát juolludeapmi lea mielde njulgemin dán bonjuvuođa, ja dahkamin sámi kulturárbbi olahahttin.
Rádeájras Thomassen tsuojgot sáme musea li viehka maŋebun vuona museajs mij guosská ekonomalasj åvddånahttemav ja dát juollodibme boahtá viehkken vinjogisvuodav njuolggitjit, ja duodden sáme kultuvrraárbev álkkebun ávkástalátjit.
- Oktasaš sámi kulturárbi lea rikkis, muhto das lea hui ollu mii lea čihkkojuvvon vuorkkáide ja gealláriidda.
- Aktisasj sáme kultuvrraárbbe le boanndá, valla viehka ållo dassta le vuorkkidum arkijvajda ja tjællárijda.
Mii áigut vuoruhit sámi museaid dannego lea mearehis deaŧalaš ahte min kulturártnat ožžot dan saji maid dat ánssášit ja šaddet buohkaide olámuddui.
Sihtap sáme museajt vuorodit dajna gå le niddo ájnas mijá kultuvrradávvera oadtju værddogis sijdajt ja sjaddi bárrusin gajkajda.
Kulturárbbi bokte mii duddjot Sámi boahtteáigái.
Kultuvrraárbe baktu nannip Sámeednamav boahtte ájgijda.
Jagi 2015 bušeahta rámma váikkuhangaskaomiide, bistevaš ja ohcanvuđot, lea oktiibuot 270 722 000 ru..
Ålles biednikmierre stuoda ja åtsådahtte vájkkudimnævojda le 2015-jage budsjehtan 270 722 000,-.
Dat lea 1 897 000 ru lassáneapmi 2014 rájes.
Lassánibme 2014-jages le 1 897 000,-.
Ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen, tel. 900 57 123
Gejna ságastit:
Sámedikki bušeahtta 2015
lt; b gt; Sámedikke budsjæhtta 2015 (norsk) lt; / b &gt;
Sámi giellaprošeavttaide lea rabas ohcanáigemearri 2015 rájes
Sáme giellaprosjevtajn la rabás åhtsåmájggemierre 2015 rájes / Sáme giellaháldadimguovllo / Giella / Sámedigge - Sametinget
09. Ođđajagimánnu 2015
Sáme giellaprosjevtajn la rabás åhtsåmájggemierre 2015 rájes
2015 rájes lea ohcanvuđot doarjjaortnegis sámi giellaprošeavttaide rabas ohcanáigemearri.
2015 rájes la rabás åhtsåmájggemierre doarjjaårnigis sáme giellaprosjevtajda.
Ohcamiid sáhttá sáddet miehtá jagi, ja dat meannuduvvojit dađistaga go bohtet.
Åhtsåmusájt máhttá dajna rádjat akta goassa dán jage, ja da giehtadaláduvvi maŋŋenagi gå båhti.
- Dát rievdadeapmi mielddisbuktá ahte ohccit galget jođáneappot oažžut vástádusa ohcamiidda, nu ahte besset álggahit prošeavttaideaset nu árrat go vejolaš, dadjá sámediggepresideantta Aili Keskitalo.
- Dán rievddadibme båhtusa li åhttse galggi oadtjot vásstádusáv árabut gå åvddåla, vaj máhtti álgadit prosjevtajdisá nåv árrat gå máhttelis, javllá Sámedikke presidænnta Aili Keskitalo.
Sámediggi lea maid váldán eret vuoruhemiid mat leat leamaš daid maŋemus jagiid, ja árvvoštallat baicca ohcamiid kvalitehta ja báikkálaš dárbbuid ektui.
Sámedigge le aj gádodam jahkásasj vuorodimijt ma dálátjij li mierredam åhtsåmusáj hámev. Dálla merustaláduvvi åhtsåmusá kvalitehta ja bájkálasj dárboj milta.
- Dáinna rievdadusain lea mis buoret vejolašvuohta doarjut buriid giellaovddidanprošeavttaid mat leat čadnon daidda dárbbuide mat leat iešguđetge guovllus, dadjá Keskitalo.
- Dájna rievddadusájn la miján buorre máhttelisvuoda doarjjot buorre giellaåvddånahttemprosjevtajt ma li tjanádum dajda dárbojda ma li geŋga guovlon, javllá Keskitalo.
Áŋgiruššet ain ulbmillaččat sámegielaid ovdii / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Ájn garrasit bargaduvvá sámegielaj åvdås / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámedigge - Sametinget
Áŋgiruššet ain ulbmillaččat sámegielaid ovdii
Ájn garrasit bargaduvvá sámegielaj åvdås
Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta ja Sámediggi geigejit odne nuppi raportta dan birra, mo Sámegielaid doaibmaplána čađahuvvo.
Ådåsmahttem-, háldadim- ja girkkodepartemænnta ja Sámedigge biedji uddni åvddån nuppát rapportav Sámegielaj doajmmaplána tjadádime gáktuj.
Raportta gávnnat neahttasiidduin regjeringen.no ja samediggi.no.
Rapportta gávnnu næhttabielijn regjeringen.no ja samediggi.no.
Sámegielaid dilli ovdána.
Sámegiela li buorep guovlluj åvddånahttemin.
2012 sámegiela iskkadeapmi čájehii, ahte julev- ja máttasámenuorat leat geavahišgoahtán eanet sámegiela.
Sáme giellaguoradallam 2012 rájes vuoset sámegiela adno lassán julevsáme ja oarjjelsáme nuoraj gaskan.
Dat čájeha maid ahte sámi ollesolbmuin lea stuorra beroštupmi oahppat sámegiela.
Dat vuoset aj ållessjattuk sámij gaskan le viehka stuorre berustibme sámegielav oahppat.
- Lean movtta, go sámegielaid ovddideames ja čalmmustahttimis leat bohtosat.
- Ávon lev gå dálla vuojnnep barggo sámegielaj ja daj tjalmostahttema åvdås le vuorbástuvvam.
Jos háliidit dili ain buorránit ovddos guvlui, de fertet ain áŋgiruššat ulbmillaččat.
Jus dát åvddånahttem galggá buorep guovlluj joarkket de dat gájbbet mij ulmmelattjat barggap.
Ráđđehus áigu danin ain nannet sámegielaid lagaš ovttasbarggus Sámedikkiin, Rigmor Aasrud dadjala.
Danen galggá ráddidus åvddålijguovlluj aj barggat Sámedikke siegen váj sámegielajt suoddji ja nanni, javllá Rigmor Aasrud.
Sámedikkis lea mávssolaš rolla sámegielaid nannemis ja ovddideames.
Sámedigge le ájnas gå barggap sámegielaj nannimijn ja åvddånahttemijn.
Mávssoleamos bargu dahkkojuvvo dattetge báikkálaš servodagain.
Ajtu le navti jut ájnnasamos barggo bájkálasj sebrudagájn dagáduvvá.
Ollu áŋgiris olbmot barget váibbakeahttá sámegielaid seailluhemiin ja ovddidemiin.
Moadda vissjalis ulmutja idja-biejvve barggi sámegielav bisodittjat ja åvddånahtátjit.
- Sámedikki váldoulbmil sámegielaid ovddideami oktavuođas lea lasihit sámegielhálliid logu ja sámegiela geavaheami.
- Sámedikke oajvveulmme sámegielaj åvddånahttema gáktuj le lasedit giellaaddnij lågov ja sámegielaj anov.
Raporta čájeha, ahte leat bargamin rievttes guvlui, muhto ahte sámegielaid ovddideapmi gáibida eanet ruđalaš ja olmmošlaš návccaid.
Rapportta vuoset buorre guovlluj lip mannamin, valla ájn le dárbbo nannit sámegielaj rudálasj ja ulmusjlasj ressursajt.
Dan ovdii Sámediggi áigu ain bargat ovttasráđiid ráđđehusain, sámediggepresideanta Egil Olli cealká.
Dát le juoga majna Sámedigge ájn galggá barggat ráddidusá guládijn, javllá sámedikke presidænnta Egil Olli.
Sámegielaid doaibmaplána ovddiduvvui 2009.
Sámegielaj doajmmapládna biejaduváj åvddån jagen 2009.
Doaibmaplána ulbmil lea oažžut eanebuid sámástit.
Doajmmaplána ulmme le ienep sámegiela addnijt åttjudit.
Ulbmila sáhttá juksat dan láhkai, ahte áŋgireappot bargat sámegielaid ovdii iešguđet servodatsurggiin, erenoamážit oahpahusas ja oahpposuorggis, almmolaš bálvalusaid ja fuolahusa lágidettiin ja go geavahit čalmmustahttit sámegiela almmolaš oktavuođain.
Dáv galggá jåksåt navti váj nanni sámegielaj vuorodimev iesjguhtik sebrudaksuorgen, sierraláhkáj åhpadime ja åhpadusá suorgen, almulasj dievnastus- ja huksofálaldagájn ja sámegielajt adnet ja vuojnnusij buktet almulasj aktijvuodajn.
Gulahallan Sámedikki presideanta Egil Olli, tel. +47 900 26 880
Sámegielaj doajmmaplána, status 2011-2013 (kommer)
Vuoigatvuođat / Duogáš / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Rievtesvuoda / Duogásj / Sámmedikke birra / Sámedigge - Sametinget
” Ráđđehus atná iežas sámepolitihka deaŧalaš vuođusin ahte Norggas stáhta álgovuolggalaččat vuođđuduvvui guovtti álbmoga – sámiid ja dážaid – eanaguovllu ala, ja ahte goappašiid álbmogis lea seamma vuoigatvuohta ja seamma gáibádus beassat gárgedit iežas kultuvrra ja giela.
” Ájnas vuodon ráddidusá sámepolitihkkaj biedjá ráddidus vuoduj Vuona stáhtta álgos la ásaduvvam guovte álmmuga ednamij – sámij ja láttij – ja goappásj álmmugin le sæmmi rievtesvuoda ja sæmmi gájbbádusá ietjasa kultuvrav ja ietjasa gielav åvddånahttet.
Dát prinsihpalaš ovttaárvosašvuohta lea nannejuvvon Vuođđolága §:s 110 A. ”
Dát prinsihpalasj avtaárvukvuohta tjuottjoduvvá Vuodolága § 110A:n. ”
Sámedikki doaibma guoskkaha juohkelágan riekteáššiid buot servodatsurggiid siskkobealde.
Sámedikke barggo guosská juohkkalágásj rievtesvuohtaássjijda juohkka sebrudaksuorgen.
Sámiin leat sierra vuoigatvuođat; indiviida dásis, sierra álbmogin ja álgoálbmogin.
Sámijn li moattelágásj rievtesvuoda: ájnegis ulmutjin, sierra álmmugin ja álggoálmmugin.
Sámiin leat árbejuvvon vuoigatvuođat iežaset árbevirolaš eatnamiidda ja čáziide ja sis lea vuoigatvuohta resurssaide mat leat dáin guovlluin oktasaš ávnnaskeahtes kultuvrra vuođđun.
Sámijn li árbbidum rievtesvuoda árbbedábálasj ednam- ja tjátjeduobddágijda, ja rievtesvuoda dáj guovloj luohkojda ma aktisasj rubbmelasj kultuvrravuodov hábbmiji.
Vuoigatvuođat gullet maiddái surggiide nugo giella, oahpahus, dearvvašvuohta ja kulturmuittuid hálddašeapmi.
Rievtesvuoda aj tjanáduvvi suorgijda dagu giella, åhpadibme, varresvuohta ja kultuvrramujtoj háldadibme.
Riektevuođđu vuolgá riikkaidgaskasaš álbmotrievttálaččat čadni konvenšuvnnain, siskkáldas norgalaš rievttis ja sámiid dološ vieruin ja riekteáddejumiin.
Rievtesvuohtavuodo gávnnu rijkajgasskasasj álmmukrievtesvuodalasj tjaddne konvensjåvnåjn, Vuona sissŋálasj riektájn ja sámij árbbedábijn ja riektádádjadusájn.
Sámi álbmotválljen orgánan Norggas lea Sámedikki mihttomearrin bargat sámiid vuođđo vuoigatvuođaid dohkkehemiin vuođđun sámi kultuvrra, giela ja servodateallima goziheapmái ja nannemii ja sierra sámi árbevieruid bisuheapmái.
Vuona sámij álmmukválljidum orgádnan le Sámedikke ulmme barggat vaj sáme vuodulasj rievtesvuoda dåhkkiduvvi vuodon vaj sáme kultuvrra, giella, sebrudakiellem ja sámij árbbedábe oatsoduvvi ja nanniduvvi.
Álbmotrievtti ja sámi vuoigatvuođaid oktavuođas lea deaŧalaš čujuhit ahte:
Álmmukrievtesvuodaj ja sámij rievtesvuodaj aktijvuodan le ájnas tsuojggit:
Álgoálbmotdoaba ii čatnas sidjiide geat bohte ovddimusat.
Moallánahka álggoálmmuk ij le tjanádum sidjij gudi vuostatjin båhtin.
Álgoálbmotdoaba ja álgoálbmogiid vuoigatvuođat eai čatnas arkeologalaš duođaštusaide dan ektui geat bohte ovddimužžan.
Álggoálmmukmoallánahka ja álggoálmmukrievtesvuohta ælla tjanádum arkeologalasj duodalvisájda guhtimuttja vuostatjin båhtin.
Álgoálbmogiid vuoigatvuođaide gullet dat vuoigatvuođat mat dain olbmuin geat ovtta guovllus ledje álgoálggus ovdal go stáhtat vuođđuduvvojedje, muhto mat eai dohkkehuvvon ovttaárvosažžan.
Álggoálmmukrievtesvuoda loavddi rievtesvuodajt dajda álmmugijda gudi li álggorájes viessum duobddágijn åvddål gå nasjonalstáhta vuododuvvin, valla ettjin avtaárvvusattjan vieleduvá.
ILO-konvenšuvnnas nr. 169 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain čuožžu ahte álgoálbmogat leat:
ILO-konvensjåvnån nr. 169 álggoálmmugij ja máttoj birra iesjrádálasj stáhtajn la tjáledum:
iešmearrideaddji riikkaid álbmogiidda mat adnojuvvojit eamiálbmogin dan dihte go dát álbmogat leat sin maŋisboahttit geat ásse riikkas dahje dan guovllus masa riika gulai, go guovlu váldojuvvui dahje koloniserejuvvui dahje dálá riikkarájit ásahuvvojedje, ja geat juridihkalaš servodatsajisteaset beroškeahttá leat ollásit dahje muhtin muddui seailluhan iežaset sosiála, ekonomalaš, kultuvrralaš ja politihkalaš ásahusaid.
" álmmuga iesjrádálasj stáhtajn gudi aneduvvi álggoálmmugin dan diehti gå li gierraga sijájs gudi årrun lándan jali geografalasj guovllo gejda lánnda gullu dalloj gå lánnda åmastuváj jali koloniserim álgij jali dalloj gå dálásj rijkkajrája mierreduvvin, ja sij gudi rievtesvuodaj vidjurijt vieledahtek li bisodam divna jali muhtemav ietjasa sosialalasj, ekonomalasj, kultuvrralasj ja politihkalasj institusjåvnåjt. "
Sámiin eai leat dakkár sierra vuoigatvuođat mat čuozašedje daid vuoigatvuođaide mat dážain muđui leat.
Sámijn ælla sierrarievtesvuoda ma dáttjaj riektájt binnedi.
Dat go lea álgoálbmot ii mearkkaš dan ahte sis livčče stuorát vuoigatvuohta go earáin eatnamiidda ja čáziide.
Liehket álggoálmmuk ij merkaha ienep riektáv ednamijda ja tjátjijda.
Sámiin eai leat eanet vuoigatvuođat go dážain ávkkástallat luondduriggodagaiguin, spiehkastahkan lea boazodoallu, mii árbevirolaččat lea doalahuvvon sámiide Norggas.
Sámijn ælla ienep rievtesvuoda gå dáttja luonndoressursajt ávkástallat, dåssju ællosujtto, mij vuonarijkan árbbedábálattjat le sámijda gullum.
Eará ealáhusain nugo eanadoalus ja guolástusas leat iežaset sierra rievttit sorjjakeahttá kultuvrralaš gullevašvuođas.
Ietjá æládusájn duola dagu ednambargon ja guollimin li sierra riektá mij ij kultuvralasj máttojt guoska.
Álgoálbmotrivttiin sihkkarastojuvvo ahte sámiin galget leat seammalágan vejolašvuođat go dážain bargat kultuvrrain, bisuhit sin eallinvuogi ja vejolašvuohta bissut álbmogin maiddái boahtteáiggis.
Álggoálmmukriektá sihkarasstá sáme oadtju sæmmi máhttelisvuodajt dagu dáttja kultuvrastis åvdedit, iellemvuogestis bisodit ja máhttelisvuodav liehket álmmuk boahtteájgijda aj.
Dán oktavuođas áddejit ollugat boastut go navdet ahte sierra doaibmabijut leat seamma go sierra vuoigatvuođat.
Dánna moattes målsudi sierralágásj dåjmajt sierrariektáj.
Dat go sámi mánáin leat seammalágan vuoigatvuođat go dáža mánáin oahppat eatnigielaset skuvllain ii leat makkárge sierra vuoigatvuohta.
Ij le muhtem sierrariektá gå sáme mánájn galggi liehket sæmmi máhttelisvuoda dagu dáttjaj mánájn ietjas iednegielav skåvlån oahppat.
Dát vuoigatvuohta vuolgá Oahpahuslága vuođul ja almmá sierra láhkateavstta vealahuvvošedje sámi mánát.
Dá rievtesvuohta le tjáledum Åhpaduslágan ja dan tjielgga láhkatevsta dagi sáme máná lidjin badjelgehtjaduvvat.
Dat mii várra sáhttá áddejuvvot sierraláhkai meannudeapmin, ii leat eará go doaibmabidju mii lea dárbbašlaš go ovttaárvosašvuođa, dássásašvuođa ja seammaláganvuođa galggaš sihkkarastit.
Mij vuojnedahtte dádjaduvvá sieradibmen, ij le ietján gå doajmma mij le ájnas nannitjit avtalágásjvuodav, avtaárvvusasjvuodav ja avtalágásj máhttelisvuodajt.
Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat
Rijkkagasskasasj konvensjåvnå
ON konvenšuvnnas siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid hárrái 1966:s (SP) leat ollu deaŧalaš ja guovddáš álbmotrievttálaš sámerievtti norpmat.
AN konvensjåvnån sivijla ja politihkalasj riektáj birra jages 1966 (SP) li moadda ájnas ja guovdálasj álmmukriektálasj mierrediddje sámeriektálasj aktijvuodan.
Dát konvenšuvdna lea maiddái heivehuvvon norgga riektái mas lea ovdamunni eará lágaid ektui, gč. olmmošvuoigatvuođalága.
Dát konvensjåvnnå le aneduvvam vuona riektán åvddåriektán ietjá lágaj åvddåla, almasjrievtesvuodalága milta http://www.lovdata.no/all/nl-19990521-030.html.
Erenoamáš guovddážis lea artihkal 1 mas válddahuvvo álbmoga iešmearridanriekti, artihkkalat 2, 3 ja 26 mat válddahit vealaheami vuostálastima ja artihkal 27 mas nannejuvvo ahte olbmuin geat gullet etnalaš, oskku dahje gielalaš minoritehtaide ii galgga biehttaluvvot vuoigatvuohta bargamis sin iežaset kultuvrrain, dovddasteames sin oskku, dahje geavaheames sin iežaset giela.
Sierraláhkáj ájnnasa li artihkal 1 mij guoskat ulmutjij riektáv iesjmierredibmáj, artihkal 2,3 ja 26 dássádisvuoda birra ja artihkal 27 mij tjuottjot ulmutja ma gulli álmmuktjerdalasj, åskulasj jali gielalasj unneplågojda e galga vuornoduvvat ietjas kultuvrav åvdedit, dåbdåstit ja dåjmadit sijá åskov, jali ietjas gielav adnet.
Álgoálbmogiid ektui guoská artihkal 27 maiddái ávnnaskeahtes kulturbargui ja árbevirolaš ealáhusdoibmii mii čatnasa eatnamiid ja luondduriggodagaid geavaheapmái.
Mij guosská álggoálmmugijt artihkal 27 aj guosská riektáv ræjdoj baktu kultuvrav åvdedit ja árbbedábálasj æládusdoajmmaj tjanádum adnuj ednamis ja luonndoresursajs.
Mearrádus suodjala maiddái luonddulihkahallamiid vuostá guovlluin maid álgoálbmogat geavahit árbevirolaš ealáhusbargui.
Mærrádus suodjal aj luonndorievddadusá vuosstij duobddágijn majt álggoálmmuga adni árbbedábálasj æládusbargon.
ON konvenšuvnnas ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš vuoigatvuođain, 1966:s leat maiddái artihkkalat main lea mearkkašupmi sámerievttálaš áššečuolmmaide.
AN:a konvensjåvnån ekonomalasj, sosiálalasj ja kultuvralasj riektáj birra jages 1966 (EKS) li aj artihkkala ma li ájnnasa sámeriektálasj gatjálvisájn.
Nugo SP ja maiddái ESK leat heivehuvvon olmmošvuoigatvuođaláhkii norgga rievttis ovdamuniin eará lágaid ovddabealde.
Sæmmi láhkáj gå SP le aj ESK almasjrievtesvuodalága milta aneduvvam vuona riektán åvddåriektán ietjá lágaj åvddåla.
Artihkal 1 mas válddahuvvo iešmearridanriekti lea seammalágan go SP vuosttaš artihkal.
Artihkal 1 mij guosská riektáv iesjmierredibmáj le avtalágásj SP:a artihkal 1.
Artihkkalis 2 nr 2 ja 13 nannejuvvo ahte stáhtat leat geatnegahttojuvvon dáhkidit ahte vuoigatvuođat mat leat ESL:s duohtan dahkkojuvvojit almmá makkárge vealaheami haga.
Artihkal 2 nr. 2 ja 13 tjuottjodi stáhtajn le åvdåsvásstádus duodastit dåjmadibme riektájs ma li tjáledum ESK:an tjadáduvvi ållu badjelgæhttjama dagi.
ON konvenšuvnnas mánáid vuoigatvuođaid birra 1989 (MK) leat guokte vuoigatvuođa main erenoamážit namuhuvvojit álgoálbmotmánáid vuoigatvuođaid.
AN:a konvensjåvnån mánáj riektáj birra jages 1989 (MK) li guokta riektá ma sierraláhkáj nammadi álggoálmmukmánáj riektájt.
Artihkal 30 lea measta seammalágan go SP artihkal 27, dainna erohusain ahte álgoálbmot lea čielgasit namuhuvvon MK artihkkalis 30.
Artihkal 30 le vargga avtalágásj artihkal 27 SP:an, valla gånnå álggoálmmuga tjielggasit nammaduvvi MK:an artihkal 30.
Dát mearrádus ásaha álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid stáhtii sámi mánáid bajásšaddaneavttuid ektui ja sin osku, kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođaid hárrái.
Mærrádus ásat álmmukriektálasj vælggogisvuodajt stáhttaj mij guosská sáme mánáj bajássjaddamdilev ja sijá åskulasj, kultuvralasj ja gielalasj riektájt.
Artihkal 17 (d) ásaha geatnegasvuođa stáhtii das ahte dat váikkuha dan ahte mediat váldet sierra vuhtii álgoálbmotmánáid gielalaš dárbbuid.
Artihkal 17 (d) ásat vælggogisvuodav stáhttaj vájkkudittjat vaj Media sierraláhkáj vielet álggoálmmukmánáj gielalasj dárbov.
Mánáidkonvenšuvdna lea nugo SP ja ESK heivehuvvon norgga riektái olmmošvuoigatvuođalága bokte.
Mánájkonvensjåvnnå sæmmi láhkáj dagu SP ja ESK aneduvvá vuona riektán almasjrievtesvuodalága milta.
ON konvenšuvdna juohkelágan nállevealaheami heaittiheami birra 1965 (NVK) lea guovdileamos álbmotrievttálaš instrumeanta vealahanoktavuođas.
AN:a konvensjåvnnå juohkkalágásj tjærddabadjelgæhttjalime hiejtedime birra jages 1965 (UBK) le ájnnasamos álmmukriektálasj ræjddo badjelgæhttjama aktijvuodan.
Álgoálbmogiid vealaheapmi gullá NVK vuollái.
Badjelgæhttjam álggoálmmugijs gullu UBK:aj.
ON nállevealahankomitea aiddostahttá erenoamážit ahte dat go álgoálbmogat masset eatnamiid ja luondduriggodagaid “ kolonisttaide, gávppálaš servviide ja stáhtalaš fitnodagaide ” lea vealaheaddji.
AN:a tjærddabadjelgæhttjamnammadus tsuojggi sierraláhkáj álggoálmmugij massem ednamis ja luonndoresursajs ” koloniserigij, ruhtavuojtto viddnudagájda ja stáhtalasj dåjmadagájda ” le badjelgæhttjam.
Nállevealahankomitea celkkii earret eará Norgga Ráđđehusa finnmárkkuláhka evttohussii ahte ballá das ahte láhkaevttohus mealgat unnida sámi stivrema ja mearrádusválddi eatnamiid ja luondduriggodagaid ektui Finnmárkku fylkkas.
Ulmusjtjærddabadjelgæhttjamnammadus tjuottjodij duola dagu Vuonarijka Ráddidusá oajvvadusáv Finnmárkoláhkaj gånnå måråstin láhkaoajvvadus riek binnet sáme dárkestimev ja mierredimfámov mij guosská ednamav ja luonndoresursajt Finnmárko fylkan.
Komitea celkkii ahte Norga ferte geahččalit gávdnat dakkár čovdosiid eanariekteáššiide maid sámi álbmot sáhttá doarjut http://www.universalhumanrightsindex.org/documents/824/490/document/en/pdf/text.pdf
Nammadus sidáj Vuonarijkka vierttij tjoavddet ednamriektágatjálvisájt masi sáme álmmuk máhtij guorrasit http://www.universalhumanrightsindex.org/documents/824/490/document/en/pdf/text.pdf.
Čakčamánu 13. b. 2007 mearridii ON váldočoahkkin ON álgoálbmot julggaštusa.
Ragátmáno 13. biejve jagen 2007 mierredij AN:a oajvvetjåhkanibme AN:a tjielggidusáv álggoálmmugij riektáj birra.
Julggaštusas válddahuvvojit vuoigatvuođat iešmearrideapmái, eatnamiidda ja resurssaide, konsultašuvnnaide friija dieđihuvvon miehtama mielde, kultuvrii, kulturárbái, árbedieđuide, gillii, dearvvašvuhtii ja oahpahussii.
Tjielggidus dåmat riektájt iesjmierredibmáj, ednamijda ja resursajda, konsultasjåvnåjt friddja diededum guorastibmáj, kultuvrra, kulturárbbe, árbbedábálasj diehto, giella, varresvuohta ja åhpadibme.
Julggaštusas dohkkehuvvo čielgasit álgoálbmogiid iešmearridanriekti, nugo sámi álbmoga riekti friija mearridit iežas ekonomalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš ovddideami ja iežas etluondduresurssaid, ja dasto riekti friija mearridit iežaset politihkalaš dili.
Tjielggidus dåhkkit tjielggasit álggoálmmugij riektáv iesjmierredibmáj, dán vuolen sáme álmmuga riektáv iesj mierredit ietjas ekonomalasj, sosiálalasj ja kultuvralasj åvddånahttemav ja ietjas luonndoresurssaj birra, ja aj riektáv friddja mierredit ietjas politihkalasj dilev.
Julggaštusas deattuhuvvo maiddái sámiid riekti nannet sin politihkalaš, rievttálaš ja ekonomalaš ásahusaid.
Tjielggidus dættot aj sámij riektáv nannit ietjas politihkalasj, riektálasj ja ekonomalasj institusjåvnåjt.
ILO-konvenšuvdna nr. 169 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain, 1989 (ILO.
ILO-konvensjåvnnå nr. 169 álggoálmmugij ja máddoálmmugij birra iesjrádálasj stáhtajn jages 1989 (ILO.
169) lea guovddáš álbmotriekteinstrumeanta álgoálbmotvuoigatvuođaid hárrái.
169) le ájnas álmmukriektáræjddo mij guosská álggoálmmukriektájda.
Konvenšuvnnas válddahuvvojit eanarievttit, bargoeavttut, ámmátoahpahus, dearvvašvuohta ja oahpahus.
Konvensjåvnnå dåmat ednamriektáv, barggodilev, barggeåhpadimev, varresvuodav ja åhpadimev.
Konvenšuvnna čiehkageađgin leat konsultašuvnnat ja searvan.
Rádádallam ja oassálasstem le konvensjåvnå tjiehkagiergge.
Konvenšuvnnas biologalaš eatnatgeardáivuođa birra, 1992 (CBD) lea maiddái mearkkašupmi sámerievttálaš ovdáneapmái, erenoamážit guoská dát artihkkaliidda 8 j og 10 c.
Konvensjåvnnå biologalasj valljudagá birra jages 1992 (KBV) guosská aj sámeriektálasj åvddånahttemij, sierraláhkáj guosská dát artihkkalijda 8j ja 10c.
Go stáhtas lea geatnegasvuohta suodjalit biologalaš eatnatgeardáivuođa, de galget dat “ doahttalit, suodjalit ja bisuhit máhtolašvuođa, ođđaháhkamiid ja álgoálbmot ja báikkálaš servodaga / álbmoga geavahusa geat ellet árbevirolaš vuogi mielde.
Oassen stáhtalasj vælggogisvuodas biologalasj valljudagáv bisodit galggi stáhta ” vieledit, suodjalit ja bisodit diedov, ådådagojt ja álggoálmmugij dábijt ja bájkálasj sebrudagájt ma viessu árbbedábálasj láhkáj ”.
Sámi giellaguovddážat / Artikler / Sámás muinna / Giella / Sámediggi - Sametinget
Sáme giellaguovdátja / Artikler / Sámásta mujna / Giella / Sámedigge - Sametinget
Sámi giellaguovddážat
Sáme giellaguovdátja
Sámi giellaguovddážat leat hui deaŧalaččat sámegiela nannema ja ovddideami barggus.
Sáme giellaguovdátjijn la ájnas rolla sámegielav nannidijn ja åvddånahtedijn.
Dat leat erenoamáš deaŧalaččat lagasbirrasiidda ja daid olis leat ollu doaimmat iešguđetge guovllus.
Da li ållagasj ájnnasa lahka birrasijda ja dahki ållo dåjmajt guovlojnisá.
Giellaguovddážat leat iežaset doaimmaid bokte hui guovddážis čalmmustahttime sámegiela lagasbirrasiin, seammás go leat guovllu sámi álbmoga gávnnadanbáikin.
Giellaguovdátjij dåjma li viehka mærráj siegen tjalmostahttemin sámegielav lagámus birrasijn, dan båttå gå li æjvvalimsadjen sáme álmmugij.
Nu leat giellaguovddážiid barggut deaŧalaččat sihke mánáide, nuoraide, ollesolbmuide ja vuorrasit sámiide.
Giellaguovdátjij dåjma li ájnnasa divnajda, mánájda, nuorajda ållessjattugijda ja vuoras ulmutjijda.
Giellaguovddážat dollet máŋggalágan sámegielkurssaid, ja čađahit iešguđetlágan giellaprošeavttaid.
Giellaguovdátja ásadij duojt dájt giellakursajt, ja tjadádi duojt dájt giellaprosjevtajt.
Dat fállet sámegiela álgokurssaid, mat muhtimat addet oahppočuoggáid ja earalágan geavatlaš kurssaid, gos ovttastit omd. giella- ja duodjeoahpu.
Da fálli kursajt áttjasálggijda massta muhtema vaddi tjuokkajt, ja ietjá praktihkalasj kursajt ma aktidi gielav ja buojkulvissan duodjeåhpadusáv.
Giellaguovddážat lágidit doaimmaid nugo mánáideahkediid, vuorrasiid deaivvademiid, temámátkkiid ja ráhkadit ávdnasiid mat leat ávkkálaččat giellaoahpaheamis.
Giellaguovdátja ásadi dåjmajt degu iehkedijt mánájda, vuorrasij æjvvalimijt, tiebmámanojt ja dahki oahppamnævojt ma li ávkkása giellaåhpadusán.
Sámegiela dilli lea iešguđetlágan guovllus guvlui.
Sámegiela vidjura li moattelágátja guovlos guovlluj.
Giellaguovddážat váldet vuođu iežaset giellaguovlluin ja čađahit doaimmaid mat leat heivehuvvon dárbbuide mat leat iešguđetge guovllus.
Giellaguovdátja gæhttji vidjurijda ietjasa guovlojn ja álgadi dåjmajt hiebadum dárbojda gen ga guovlon.
Oktasaš ulbmilin buot giellaguovddážiin lea datte sámegiela čalmmustahttin ja sámegiela nannen ja ovddideapmi.
Aktisasj divna giellaguovdátjijda le tjalmostahttet sámegielav ja viehkedit vaj sámegiella nanniduvvá ja åvddånahteduvvá
Sámi giellaguovddáž
Sáme giellaguovdátja:
PORSÁŊGU Sámi giella- ja kulturguovddáš
TYSFJORD Árran julevsáme guovdásj i Tysfjord
EVENÁŠŠI Várdobaiki
Åhpadusinstitusjåvnå
Joatkkaskuvllat
Joarkkaskåvlå
GUOVDAGEAIDNU Sámi joatkkaskuvla ja boažodoalloskuvla
JOKKMOKK Sámij åahadusguovdásj / Samernas utbildningscentrum, Jokkmokk
Allaskuvllat ja universitehtat
Allaskåvlå ja universitehta
Eará resurssat
Ietjá luohko
Reiveskuvllat ja interaktiiva oahpahus
Girjjeskåvlå ja interaktijvalasj åhpadus
Folkeuniversitetet - Davvin 1,2,3,4
E-skuvla - Samisk 1, 2 og 3 ja oarjjelsámegiella álggijda
E-skuvla - Sámegiella 1-2-3
Gulahalan - nuorttasáme giellakurssa
- Hárjehallanprogramma sutnje gii hálida hárjehallat dávvisámegiela
- prográmma sunji guhti sihtá nuorttasámegielav hárjjidallat
Sátnegirjjit Interneahtas
Sámásta - julevsáme giellakurssa álggijda
Sámi sátnevuorká Risten – sámi sátnevuorká
Báhkogirje værmádagán
Eará
Ietján
Sámi oahpponeavvut neahtas ovttas aktan aktesne
Gåvå, girje, filma, jiena oahppamnævo ja digitála luohko. ovttas aktan aktesne
Ovttasbargu ja vuoigatvuođačielggadeapmi / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Aktisasjbarggo ja riektátjielgadibme / Boatsojæládus / Æládus / Sámedigge - Sametinget
Ovttasbargu ja vuoigatvuođačielggadeapmi
Aktisasjbarggo ja riektátjielgadibme
Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvnna bargojoavku geigii njukčamánu 21. b. iežas Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvnna rievdadusevttohusa Norgga eanandoallo- ja biebmoministarii Sylvi Listhaugii ja Ruoŧa báikegoddeministarii Eskil Erlandssonii.
Vuona ja Svieriga ælloguohtomkonvensjåvnå barggojuogos buktá bierjjedagá snjuktjamáno 21. biejve rievddadimoajvvadusájt Vuona ja Svieriga ælloguohtomkonvensjåvnnåj Vuona ednambarggo- ja biebbmominsstarij Sylvi Listhaug ja Svieriga ednamdáfominsstarij Eskil Erlandsson.
Bargojoavkkus lea Norgga ja Ruoŧa bealde sámedikkiid, Ruoŧa sámiid riikkasearvvi ja Norgga boazosápmelaččaid riikkasearvvi ovddasteaddjit.
Barggojuohkusin li åvdåstiddje Vuona ja Svieriga sámedikkijs, Svieriga sámij rijkkalihtos ja Vuona ællosámij rijkkalihtos.
Bargojoavkku jođiheaddji lea Ellinor Marita Jåma Norgga bealde Sámedikkis.
Barggojuohkusa jådediddjen le Ellinor Marita Jåma Vuona Sámedikkes.
Bargojoavku lea gulahallama bokte orohagaiguin ja čearuiguin evttohan ođđa konvenšuvdnateavstta.
Barggojuogos la ságastallamij baktu tjieldij dahkam oajvvadusáv ådå konvensjåvnnåtækstaj.
Bargojoavkkus leat stuorra vuordámušat dasa ahte ráđđehusat bidjet bargojoavkku barggu ja evttohusa vuođđun go Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvdna fargga dohkkehuvvo.
Barggojuohkusin li stuorra vuorddámusá juhte ráddidusá biedji barggojuohkusa bargov ja oajvvadusájt vuodon ælloguohtomkonvensjåvnå dåhkkidibmáj.
Bargojoavku lea bidjan vuođđun ahte ovttasbargošiehtadusat berrejit leat váldonjuolggadussan gaskal orohagaid ja čearuid.
Barggojuogos la biedjam vuoduj juhte aktisasjbarggosjiehtadusá lulun liehket oajvvenjuolgadussan tjieldij gaskan.
Sierramielalašvuođa berre vuos geahččalit čoavdit šiehtadallamiid bokte ja dasto vejolaš soabadallamiid bokte Boazoguohtunlávdegotti vehkkiin.
Iehpesemasvuohta gæhttjaluvvá vuostak tjoavdeduvvat sjiehtadusáj baktu ja dan maŋŋela márjju såbadahttem Ælloguohtomnammadusá viehkijn.
- Šiehtadallamat main eai leat bohtosat, čovdojuvvojit dakko bokte ahte Boazoguohtunlávdegoddi mearrida guohtunguovlluid, guohtunáiggiid ja boazologu.
- Boadodis sjiehtadallama tjoavdeduvvi Ælloguohtomnammadusá baktu mij mierret guohtombájkijt, guohtomájgijt ja boatsojlågov.
Váiddaorgánan doaibmá Ođđasisárvvoštallanlávdegoddi, mii dahká loahpalaš mearrádusa, muitala bargojoavkku jođiheaddji Ellinor Marita Jåma.
Gujddimorgádna le Alepgæhttjalimnammadus, mij låhpalattjat mierret, subtsas barggojuohkusa jådediddje Ellinor Marita Jåma.
Guohtunvuoigatvuođaid kárten ja sihkkarastin
Guohtomriektáj kárttim ja sihkarasstem