pere/sami_parallel huggingface dataset:
Don čálát soames rollaid rollaspellui, ja govvidat duohta dilálašvuođa ja anát doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Datne råållah tjaalah akten råållespïelese, jïh meatan vaaltah aktem rïektes heannadimmiem jïh jïjnjh lahtesh jieliemasse ektiedamme
neaktit rollaspealu njálmmálaš dialogain
råållespïelem tjïrrehtidh njaalmeldh dijalogigujmie
Don neavttat soames daid dialogain masa ledjet ráhkkanan.
Datne såemies dejstie dijalogijste jeahtah maam soejkesjamme
Don neavttát dialogaid maid ledjet oahppan dán rollaspealus, ja dagat dan bures.
Datne dijalogide, mejtie datne soejkesjamme, hijvenlaakan jeahtah
Don neavttát rollaspealu dialogaid lunddolaš ja buori ládje.
Datne dijalogide råållespïelesne iemielaakan jïh hijvenlaakan jeahtah.
Dás heive ahte oahppit ohppet sámegielat lohkan- ja rehkenastivuogi, vaikko dat gullá ge 6. dássái.
Daesnie sjeahta learohkidie ånnetji buerkiestidh saemien ryöknemevuekien bïjre, jalhts dïhte edtja 6. daltesisnie årrodh.
Ovdamearkka dihte sáhttá čoahkkeloguin lohkat olbmuid (gööktesh, golmesh, njealjesh jna. – guokte, golbma, njeallje olbmo fárrolaga), bohccuid (gööktege, golmege, njealjege jna. – guokte, golbma, njeallje bohcco fárrolaga) ja čorraga sturrodat (bïrhketje, stuhtje, ealoe jna. – smávit čora, 8-12 ealli) ja oassin olles ealus (čora / eallu) sáhttet leat áigeguovdilis doahpagat.
Vuesiehtimmien gaavhtan maahta tjöönghkemetaallh almetjidie (gööktesh, golmesh, njealjesh jnv. – göökte, golme, njieljie almetjh ektesne) bovtsh (gööktege, golmege, njealjege jnv. – göökte, golme, njieljie bovtsh ektesne) jïh krievviestoeredahkh (bïrhketje, stuhtje, ealoe jnv. – onne krievvie 8-12 bovtsijste) jïh akte stuhtje aktede krievveste, sjyöhtehke lahtesh årrodh.
Buot sámi árbevirolaš ealáhusain gávdnojit lohkan- ja rehkenastinvuogit maid sáhttá sisafievrridit dán ovdamerkii.
Gaajhkine saemien dejpeladtje jielieminie leah ryöknemevuekieh mejtie maahta meatan vaeltedh daennie vuesiehtimmesne.
Skovvi galgá leat sihke oahpaheaddji oahpahusa várás ja oahppi iešárvvoštallama várás.
Goere maahta våarominie årrodh dovne lohkehtæjjan vuarjasjæmman iktemearan, jïh learohki jïjtsevuarjasjæmman.
Skovi sáhttá maiddái atnit oahppiságastallama vuođđun dahje ovdánahttinságastallan gaskal oahpaheaddji, ohppiid ja váhnemiid / ovddasteddjiid.
Goere maahta aaj våarominie årrodh akten learohkesoptsestæmman, jallh akten evtiedimmiesoptsestæmman lohkehtæjjan, learohken jïh eejhtegi / eejhtegi åvteste gaskem.
Oahppandoaimmat
Lïerehtimmiedarjomh
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid dasa movt son sáhttá bargat gelbbolašvuođamihttomeriin 4. dásis; sisdoallu ja oahppandoaimmat, vuođđogálggat, heivehuvvon oahpahus, gáiddusoahpahus ja gasku árvvoštallan.
Daesnie lohkehtæjja vuesiehtimmieh gaavna guktie satne maahta maahtoeulmiejgujmie barkedh 4. daltesisnie; sisvege jïh lïerehtimmiedarjomh, vihkielommes maehtelesvoeth, sjïehtedamme lohkehtimmie, maajhööhpehtimmie jïh vuarjasjimmie iktemearan.
Ovdamáhtut
Åvtedaajroe
Lea eaktun ahte oahppit buori muddui máhttet árgabeaivválaš doahpagiid ja ahte leat oahppan lohkosániid ja ortnetloguid.
Tsiehkestahta learohkh naa jïjnjem maehtieh dejstie biejjieladtje lahtesijstie, jïh taallh jïh öörnegetaallh lïereme.
Ovdal oahpahusdahkosa sáhttá leat ávkkálaš ja vuogas geardduhit árgabeaivválaš doahpagiid ja loguid.
Ööhpehtimmien åvtelen maahta maereles årrodh dejtie daerpies biejjieladtje lahtesidie jïh taallide vuartasjidh ikth vielie.
Ođđa doahpagiid álggaheapmi
Orre lahtesh sjïehtesjidh
Oahpaheaddji digaštallá deháleamos sániid ja doahpagiid.
Lohkehtæjja dejtie vihkielommes baakojde jïh lahtesidie buerkeste.
Geahča dás ođđa goarttaid ovdamearkka mas leat ođđa sánit ja doahpagat:
Daesnie göökte kåarhth vuajnah orre baakoe-jïh lahtesigujmie:
Dasto sáhttet oahppit oahppat eanemus guovddáš doahpagiid iešguđetlágan doaimmaid bakte, ovdamearkka dihte sátnegeardun, sátnebordin seaidnespeallu ja rumašspeallu (kroppskrøll).
Dan mænngan learohkh maehtieh dejtie vihkielommes lahtesidie lïeredh ovmessie darjomi tjïrrh, vuesiehtimmien gaavhtan baakoe-loop, baakoe-pussel, vïedtjespïele jïh kråahpe-kröll.
Válddaheames oahppanvugiid
Buerkiestimmie lïerehtimmievuekijste
- lohkat ja čállit, geahččat filmma, sárgut, bargat bargogirjjiin ja govvidit jurddakártta
- lohkedh tjaeledh, filmem vuejnedh, guvviedidh, barkoeheeftigujmie barkedh jïh åssjaldahkekaarhtese guvvieh darjodh
Kinestetihkka oahppit liikojit
Kinestetiske learohkh lyjhkoeh
- guoskkahit diŋggaid, giehtabarggu, dihtoriin bargat, ráhkadit seaidneplakáhtaid, speallat, čállit, čuohpadit ja liibmet
- aath doehtedidh, gïetigujmie barkedh, pc ’ ine barkedh, vïedtjeplakath darjodh, spealadidh, tjaeledh, bietskiedidh jïh lïjmesjidh
- bargat čoavddarieggáin ja árpobreahtain
- tjoevtenjereagkine jïh laejkiepreejrine barkedh
Cavgileapmin dasa movt oahppit sáhttet geardduhit ja maiddái oahppat ođđa sániid, geahča artihkkala sátneoahppama birra ja artihkkala oahppanstrategiijaid birra eaŋgalasgielat bagadusas.
Edtja raerie gaavnedh guktie learohkh maehtieh repeteredh jïh orre baakoeh lïeredh, vuartesjh artihkelem ordlæring jïh artihkelem læringsstrategier bïhkedimmesne eengelsken gïelese.
Ávkkástala dan álgun mii heive oahppijovkui.
Nåhtedh goh sjïehtesjimmie, dïhte mij learohkedåahkan sjeahta
Bovde soames lagasbirrasa olbmo ohppiide muitalit báikkálaš muhtin árbevirolaš sámi ealáhusa birra.
Baajh naakenem dehtie lïhkes dajveste akten voenges saemien dejpeladtje jielemen bïjre soptsestidh
Ane vuođđun dan go klássaoahppit finadedje árbevirolaš ealáhusdoalli guossis oahppamis su ealáhusa birra.
Vaeltieh våaromem akten aejkien dijjieh lidh guessine naakeni luvnie, mah dejpeladtje jielemigujmie gïehtelieh
Bija ohppiid lohkat oanehis ja álkes fáktadieđuid ohppiid lagasbirrasa sámi árbevirolaš ealáhusa birra.
Baajh learoehkidie åenehks jïh aelhkies rïektesetjaalegh lohkedh akten saemien dejpeladtje jielemen bïjre, learohken lïhkes dajveste
Rollaspeallu lea okta vugiin ohppiide movt ealáskahttit gielaset.
Råållespïeline maahta learoehkidie skreejredh altese saemien gïelem soptsestidh.
Rollaspealus ii leat ” ieš oahppi ” guhte hupmá, go dat lea rolla maid neaktá.
Aktene råållespïelesne ij leah " learohke jïjtje " mij soptseste, bene dïhte akte råålle.
Nu sáhttá buorebut jávkadit ohppiin olahusbalu jus ballet hupmamis boastut.
Dellie ij leah seamma vaarege, jïh learohke slyöhpoe billedh satne båajhtoelaakan soptseste.
Go oahppit ráhkadit rollaspealu, de lea jurddašuvvondilli man galget neaktit.
Gosse learohkh råållespïelem darjoeh, dellie aktem ussjedamme tsiehkiem utnieh.
Ovdamearka
Vuesiehtimmie
Mii deaivvadit rátkkagárddis
Mijjieh raarhkosne gaavnesjibie
Ráhkat govvadaga mii dili govvida Gos leat mii ?
Darjoeh aktem guvviem heanndimmeste Gusnie libie ?
Movt lea guovlu gos lehpet ? Govvidit luonddu, olbmuid jna..
Guktie daesnie vååjnoeBuerkiestimmie eatnamistie, almetjijste jnv..
Gos leat mii ?
Gusnie libie ?
Movt lea guovlu gos lehpet ?
Guktie daesnie vååjnoe
Govvidit luonddu, olbmuid jna..
Buerkiestimmie eatnamistie, almetjijste jnv..
Makkár olbmot leat báikkis ?
Mah almetjh stïeresne ?
Geahča rollagoartta
Vuartesjh råållekåarhtem
Rollagoarta:
Råållekåarhte:
Gii mun lean ?
Gie manne ?
- olmmoš - gaskavuohta earáide spealus - sohkavuohta - bargoolmmái - veahkeheaddjin
- almetje - ektiedimmie jeatjabidie spïelesne - slïekte - barkoevoelpe - viehkie
Iešvuohta Ane adjektiivvaid go muitalat Ovdamearka: Mun lean ilus, siivui, suhtus jnv..
Jïjtsevoete Nåhtedh adjektijvem buerkiestidh Vuesiehtimmie: Manne geerjene, gïemhpes, måarehks j.n.v.
Mii dáhpáhuvvá jurddašuvvon dilálašvuođas ?
Mij heannede dennie ussjedamme tsiehkesne ?
Ovdamearka Dálvi
Vuesiehtimmie Daelvie
Čohkken gárdái
Geadtan tjöönghkedh
Bargu gárddis
Barkoe giedtesne
Dás sáhttá earuhit ohppiid ovdamáhtolašvuođa mielde.
Daesnie maahta joekehtehtedh learohki åvtedaajroej mietie.
Áigeguovdilin lea ovdamearkan rátkin, njuovadeapmi ja lohkan.
Sjyöhtehke lea vuesiehtimmien gaavhtan raarhkoe, leekedimmie jïh ryökneme.
Lea dehálaš ahte oahppit oahpásmuvvet rollaiguin maid galget neaktit ja nu sin oadjudit.
Vihkeles dah learohkh åehpies sjïdtieh sijjen råållajgujmie, guktie dah jearsoes sjïdtieh.
Ráhkat dialoga juohke dilálašvuhtii.
Darjoeh dijalogh fïerhten tseahkan.
Divtte ohppiid ráhkadit dilálašvuođaid mat leat áigeguovdilat.
Baajh learohkidie heannadimmieh darjodh mah maehtieh sjyöhtehke årrodh.
Buohkat sáhttet oktanaga searvat spellui, muhto dan sáhttá maiddái čađahit seamma lanjas iešguđege ” hupmanstašuvnnain ” mat de doibmet dege sierra gielladomeanan.
Gaajhkesh maehtieh meatan årrodh spïelesne seamma aejkien, bene maahta aaj dam darjodh seamma tjiehtjielisnie ovmessie " soptsestimmiesijjine ", mah maehtieh goh jïjtsh gïelesuerkieh årrodh.
Loga eanet gielladomeanaid birra sierra artihkkalis.
Lohkh vielie gïelesuerkiej bïjre aktene jïjtse tjaalegisnie.
Hupmanstašuvdna 1 Ránnjáorohagas boahtá olmmoš geahčadit leatgo sis mastan bohccuid deike.
Soptsestimmiesijjie 1 Akte almetje kraannatjielteste båata jïh sæjhta krievviem gïehtjedh juktie vuejnedh mejtie sijjen bovtsh desnie.
Dovdaba go soai goabbat guoimmiska ovdalaččas ?
Dah guaktah sinsitniem aarebistie damtijægan ?
Soai buorástahttiba goabbat guoimmiska, muitaleaba geat soai leaba ja gos boahtiba.
Dah sinsitniem buarastehtieh, jïjtjemse åehpiedehtieh jïh soptsestieh gubpede båetieh.
Maid soai lohkaba goabbat guoibmáseaska ?
Maam sinsætnan jiehtieh ?
Goalmmát olmmoš boahtá ja jearrá ságaid guohtuma birra, ja movt geassi ja čakča lea leamašan jnv..
Akte gåalmede almetje tjaanga jïh gåatomen bïjre gihtjie, guktie giesie tjaktje orreme jnv..
Hupmanstašuvdna 2 Guokte eaiggáda humadeaba makkáraš ja gean bohccot lea čohkkejuvvon mat gullet ránnjáorohahkii.
Soptsestimmiesijjie 2 Göökte almetjh soptsesteminie mah / gien bovtsh kraannasijteste mah tjåenghkies.
Hupmanstašuvdna 3 Soames olbmot čippustit dollagáttis ja hupmet árgabeaivválaš dilálašvuođaid birra
Soptsestimmiesijjie 3 Såemies almetjh dållebealesne tjahkasjieh jïh biejjieladtje aati bïjre soptsestieh.
Ná sáhttá dilálašvuođa sirdit hupmanstašuvnnas hupmanstašuvdnii, ja ođđa dilit čuožžilit dárbbu mielde.
Naemhtie abpe tsiehkie maahta jeatjahlaakan sjïdtedh soptsetimmiesijjeste soptsestimmiesæjjan, jïh orre ussjedamme heannadimmieh sjïdtieh daerpiesvoeten mietie.
Dát leat vuođđogeađggit mat viiddidit giellaanu.
Daah leah bigkemegierkieh mah gïeleåtnoem lissiehtieh.
Vállje galle olbmo galget searvat rollaspellui, dan mielde galle oahppi leat sámegieldiimmuin.
Veeljh man gellie almetjh mah edtjieh meatan årrodh råållespïelesne, mestie man gellie learohkh saemientæjmojne.
Oahpaheaddji sáhttá maiddái searvat vai leat eanet oassálastit.
Lohkehtæjja maahta aaj meatan årrodh juktie jienebh meatan sjïdtieh.
Vuolábealde olmmoš- ja hupmanstašuvdnagoartta evttohus, maidda oahppit čállet dieđuid.
Vuelielisnie akte raeriestimmie almetje-jïh soptsestimmiesijjiekåarhtide, mah learohkh dievhtieh.
Olmmoš 1
Almetje 1
Namma: Ahki: Gii mun lean: Iešvuohta / luondu: Sohkavuohta / bargoolmmái / bargoveahkki / eará gaskavuohta:
Nomme: Aaltere: Gie manne: Jïjtsevoete Slïekte / barkoevoelpe / barkoeviehkie / jeatjah ektiedimmie:
Olmmoš 2
Almetje 2
Gos: Gii: Doaibma: Man birra hupmet:
Gusnie: Gieh: Heannadimmie: Dan bïjre soptsestieh:
Seamma málle sáhttá atnit ráhkadeames rollaspealu eará sámi árbevirolaš ealáhusaide nugomat:
Maahta seamma vuekiem jïh maallem nåhtadidh råållespïelem darjodh jeatjah dejpeladtje saemien jielemi bïjre goh:
mearraguolásteapmái
mearoegööleme
luossaguolásteapmái
loesegööleme
eanandollui
jåartaburrie
bivdui- ja meahcásteapmái
vijreme jïh lidteme
eará meahcceealáhusaide
jeatjah miehtjiejielemh
buohtalasealáhusaide
aktanimmiejielemh
Juohke áidna dáin ealáhusain sáhttet doaibmat sámegielat domeanan, gos oahppit sáhttet fitnat, ja das ráhkadit rollaspealu.
Fïereguhte dejstie jieliemistie maahta goh saemiengïelen suerkieh årrodh, mejtie dah learohkh maehtieh guessine mïnnedh, jïh mestie maehtieh aktem råållespïelem darjodh.
Rollat / rollaspeallu doaibmá maiddái gielladomeanan.
Dah råållah / rållespïele aaj goh gïelesuerkieh sjïdtieh.
Geahča sierra artihkkala gielladomeanaid birra gos gávdnat eanet ovdamearkkaid.
Vuartesjh sjïere artihkelem gusnie vielie vuesiehtimmieh gïelesuerkiej bïjre.
Rollaspeallu sáhttá maiddái viiddiduvvot nu ahte šaddá storyline-prošeavtta vuolggasadjin.
Maahta aaj råållespïelem stueriedidh jïh våaroeminie årrodh akten storyline-prosjektese.
Earut válljemis rollaspellui heivvolaš viidodaga, omd. manlágán olbmot ja galle hupmanstašuvnna galget, ohppiidlogu, ohppiid ovdamáhtolašvuođa ja sin agi ektui.
Joekehtehth gosse aktem sjïehteles stoeredahkem råållespïelese veeljh, vuesiehtimmien gaavhtan magkeres almetjh jïh man gellie soptsestimmiesijjieh, mestie man gellie learohkh, learohki åvtedaajroeh jïh dej aaltere.
Go oahppit ieža leat mielde čállimis rollaid, de sii atnet dan máhtolašvuođa maid sii leat háhkan.
Gosse learohkh jïjtje leah meatan råållah tjaelieh, dah sïjhtieh altese lïereme daajroeh nåhtadidh.
Dalle lea oahpaheaddji bargun addit ohppiide heivehuvvon hástalusaid.
Dellie lohkehtæjjan barkoe sjædta sjïehtedamme haestemh vedtedh learoehkidie.
Hupmanstašuvnnaid lohku sáhttá viiddiduvvot.
Maahta jienebh soptsestimmiesijjieh lissiehtidh.
Ovdamearkka dihte sáhttá ráhkaduvvot hupmanstašuvdna gosa mátkkošteaddjit (turisttat) bohtet.
Vuesiehtimmien gaavhtan maahta aktem soptsestimmiesijjiem darjodh gusnie turisth jallh jeatjebh guessine båetieh.
Das sáhttá čohkket dieđuid báikki historjjá ja árbevieruid birra.
Daesnie maahta sijjien histovrijen jïh dejpeladtje vuekiej bïjre bievnedh.
Dát hupmanstašuvdna heive ohppiide geain lea nannoset sámegielat máhtolašvuohta, ja boarráset ohppiide geat čuvvot sámegiella 3 oahppoplána.
Daate soptsestimmiesijjie sjeahta dejtie learoehkidie mah leah ånnetji veaksahkåbpoe saemiestidh, jïh båarasåbpoe learohkh mah learoesoejkesjem saemien 3 dåeriedieh.
Rollaspealu čađaheames gáiddusoahpahussan sáhttá leat hástaleaddjin, muhto ráhkkanemiin dat lea vejolaš.
Maahta ånnetji geervebe årrodh råållespïelem tjïrrehtidh maajhööhpehtimmesne, bene jis soejkesje dle gåarede.
Oasseváldiid lohkku sorjasa dasa movt oahpahus organiserejuvvo ja leago vejolašvuohta máŋgasiidda searvat jietna- ja govvakonferánsii, mii mearkkaša máŋga oahppi oahpahit oktanaga.
Man gellie learohkh mah edtjieh meatan årrodh sæjhta jearohks årrodh guktie ööhpehtimmiem öörnedamme, jïh mejtie jienebh maehtieh meatan årrodh råårestallemisnie, dïhte sæjhta jiehtedh jienebh learohkh ööhpehtimmiem åadtjoeh seamma aejkien.
Seamma olbmos sáhttet leat máŋga rolla.
Seamma almetje maahta aaj jienebh råållah utnedh.
Dat mii gáržuda lea ahte ovddabealde govvenrusttega gáržu lihkadanvejolašvuohta.
Dah gaertjiedimmieh leah mejtie gåarede svïhtjedh kaameran uvte, ihke sijjie unnebe sjædta.
Maiddái gáiddusrusttega teknihkkalaš čoavddus váikkuha ja dat man jođánit rusttet sáhttá sáddet gova ja jiena.
Aaj jearohks guktie maajhdirregen teknihke lea, jïh man varki sertiestimmie tjoejeste / guvveste jåhta.
Maiddái gáibida buoret searvedovddu go rollaspealus galggaše seamma báikkis / lávddis, muhto leat iešguđet báikkiin.
Tjuara vielie dorjehtalledh aktene råållespïelesne gosse edtja seamma sijjesne årrodh råållespïelesne, bene joekehts sijjine tjahkasjidh.
Ráhkkaneapmi rollaspellui lea seammago mii dábálaš klássalanjas dáhpáhuvvá.
Dah soejkesjimmieh råållespïelese sïjhtieh seamma årrodh goh klaassen tjiehtjielisnie.
Movt rollaspeallu čađaha, vuolgá das movt lea organiserejuvvon ja manlágánat rusttegat leat.
Gosse lea tjïrrehtimmien bïjre råållespïeleste, sæjhta jearohks årrodh guktie lea öörnedamme, jïh magkeres dirregh.
Jus rollaspealus lea dušše okta oahppi ja oahpaheaddji mielde, de šaddá rollaspeallu dása heivehuvvot, omd. nu ahte oahppi ja oahpaheaddji goabbánai neaktiba eanet rollaid.
Jis ajve akte lohkehtæjja jïh akte learohke meatan, tjuara råållespïelem sjïehtedidh disse, vuesiehtimmien gaavhtan learohke jïh lohkehtæjja tjoerijægan jienebh råållah spealadidh.
Doppe gos lea vejolašvuohta atnit jietna- ja govvakonferánssa, lea vejolaš eambbosiidda searvat.
Desnie gusnie jienebh maehtieh meatan årrodh råårestallemisnie, desnie jienebh maehtieh meatan årrodh spealadidh.
Nubbi eará molssaeaktun sáhttá leat ahte gáiddusoahpahusoahppi sáhttá leat tv-fitnodaga bargi guhte galgá muitalit dihto dáhpáhusa sámi árbevirolaš ealáhusas.
Akte jeatjah alternatijve maahta årrodh maajhööhpehtimmielearohke maahta aktem barkijem årrodh aktede tv-sielskeste, jïh edtja reektedh aktede vihties heannadimmeste, aktene dejpeladtje jieliemisnie.
Jus leat guokte oahppi, de sáhttá nubbi jearahallat nuppi oahppi fáttá birra.
Jis göökte learohkh, dïhte akte maahta dam nubpiem gihtjehtidh aamhtesen bïjre.
Das sáhttá gáiddusoahpahusa govvenrusttet máhkaš leat tv-govvenrusttet, ja oahpaheaddji lea prográmma geahčči.
Dellie maajhööhpehtimmiekaamera maahta tv-kaamerinie årrodh, jïh lohkehtæjja maahta dam årrodh mij programmem vuartesje.
Vuođđogálggat
Faagen maadth maahtoeh (Vihkielommes maehtelesvoeth)
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Njálmmálaš doaibma lea guovddáš doaibma dán ovdamearkkas, earenoamážiid gulahallamis earáiguin.
Maehtedh sov njaalmeldh daajroeh buektedh: Dïhte njaalmeldh maehtelesvoete lea dïhte åejviedarjome daennie vuesiehtimmesne, joekoen jeatjabigujmie soptsestalledh.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: oahppit čállet vuorrosániid rollaspellui.
Maehtedh sov tjaaleldh daajroeh buektedh: Learohkh jiehtegh råållespïelese tjaelieh.
Máhttit lohkat: Fáddái go ráhkkana, sáhttá leat áigeguovdilin gávdnat ja lohkat teavstta mii lea heivehuvvon sámegiela 2 ja 3 ohppiidjovkui.
Maehtedh lohkedh: Goh akte aalkoe aamhtesasse, lea sjyöhtehke aktem tjaalegem gaavnedh jïh lohkedh, mij lea learohkedåahkan Saemien 2 jïh 3 sjïehtedamme.
Máhttit rehkenastit: Oahpahusdagus deattuha rehkenastinmáhtolašvuođaid, sihke oppalaš ja ealáhuslaš rehkenastima.
Maehtedh ryöknedh: Lïerehtimmiesoejkesje ryöknememaehtelesvoeth meatan vaalta, dovne sïejhme jïh sjïere jieliemidie.
Omd. bohccuid lohkamis sáhttá bohccuid lohkanvuogi oahppat ja oahppat eallosturrodaga doahpagiid.
Vuesiehtimmien gaavhtan gosse bovtsem ryöknoe, dellie dïhte nuepieh vadta bovtsen ryöknemevuekide nåhtadidh, jïh såemies lahtesh lïeredh krievvien stoeredahki bïjre.
Eará sámi árbevirolaš ealáhusain lea maiddái sin ealáhusalaš lohkanvuohki man sáhttá ávkkástallat dán ovdamearkkas.
Dah jeatjah saemien dejpeladtje jielemh aaj sijjen sjïere ryöknemevuekiem utnieh, maam maahta meatan vaeltedh vuesiehtimmesne.
Máhttit atnit digitála reaidduid: Lea heivvolaš ráhkadit rollagoarttaid ja lohkanstašuvnnaid dihtoriin.
Maehtedh digitale dirregh nåhtadidh: Daesnie sjeahta råållekåarhth jïh soptsestimmiesijjieh darjodh viehkine daatiste.
Oahppamis vuorrodajaldagaid sáhttá ávkkástallat dihtora, mp3-čuojanasa, giehtatelefovnna jna..
Maahta jiehtegidie jiehtedh viehkine daatiste, mp3-spïeleristie, mobijletellefovneste jnv..
Ohppiide šaddá álkibun buoridit dajahusaid dadjama ja árvvoštallat iežaset árjja go sáhttet gullat iežaset vuorrodajaldagaid.
Sjædta aelkebe learoehkidie vuasahtallemasse haarjanidh, jïh jïjtjemse vuarjasjidh gosse maehtieh jïjtjemse goltelidh.
Árvvoštallan mii lea ovdamearkkain galgá leat oahppanovddideaddjin go ožžot dieđuid vássán ja boahtti doaimmaid birra ja mat movttiidahttet ja dahket ohppiid diđolažžan.
Dïhte vuarjasjimmie vuesiehtimmine edtja lïerehtimmiem evtiedidh bååstedebievnesi / åvtese-bievnesigujmie, mah skreejrieh jïh voerkelieh.
Oahppanulbmilit eaktun galgá leat oahpis ja olámuttos ohppiide dalle go álggahit barggu.
Lïerehtimmieulmien væhtah edtjieh åehpies jïh gaavnoes årrodh learoehkidie baarkoen aalkovisnie.
Okta vuohki movt čađahit gaskaárvvoštallama ja maid / movt bargat ovddasguvlui čájehit das vuolábealde.
Vuelelen vuajna guktie maahta vuarjasjimmiem barkoen nuelesne / åvtesebievnesh vedtedh.
Don galggat:
Datne edtjh:
atnit sániid mat govvidit beaivválaš dilálašvuođaid
baakoeh nåhtadidh mah biejjieladtje tsiehkine sjïehtieh
Don máhtát: Don ipmirdat maid mii dadjat ja máhtát eaŋkilsániiguin vástidit.
Datne maahtah: Datne guarkah man bïjre mijjieh soptsestibie jïh maahtah aktegh baakojne vaestiedidh
Berret hárjehallat: Hárjehala hupmat almmá ovdalgihtii ráhkkanemiin.
Haarjenh: Haarjenh baakoem vaeltedh bielelem gaajhkem åvtelhbodti soejkesjidh.
Dađistaga oahpat atnit iežat oahppan sániid ja doahpagiid jurddaškeahttá.
Ånnetji mænngan sïjhth jïjtsistie soptsestidh dej baakoejgujmie datne maahtah.
Geahččal atnit ođđa sániid olles cealkagiin iige dušše eaŋkilsániiguin vástidit.
Voejhkelh dejtie orre baakojde ellies jiehteginie nåhtadidh, jïh ih ajve aktegh baakojne vaestiedidh.
čađaheames rollaspealu njálmmálaš vuorrodajaldagaiguin
råållespïelem tjïrrehtidh njaalmeldh jiehtegigujmie
Don máhtát: Don čájehat ahte máhtát eanas vuorrodajaldagaid.
Datne maahtah: Datne vuesehth datne dejtie jeanatjommes jiehtegh maahtah
Berret hárjehallat: Hárjehala nu ahte oahpat rolla bures, ja neavtte dego livččii duođas dáhpáhuvvamin.
Haarjenh: Lïerh råållem hijvenlaakan, jïh jielieh jïjtjemdh råållesne.
Logga árvvoštallanvuohkin
Lågge goh vuarjasjimmievuekie
Dás čájehuvvo logga árvvoštallanvuohkin.
Daesnie låggem åehpiedahta goh vuarjasjimmievuekie.
Logga dahje oassi das berre čállojuvvot sámegillii.
Lågge jallh bielieh destie byöroe saemiengïelesne tjaalasovvedh.
Earut ohppiid sámegielmáhtu ektui.
Joekehtehth mestie man jïjnje saemien dah learohkh maehtieh.
Joavkologga 1, álginlogga Dát joavkologga adno ovdalgo bargagoahtá rollaspealu ráhkadeames ja čađaheames.
Dåehkielågge 1, aalkoelågge Daam dåehkielåggem nåhtede åvtelen aalka råållespïelem darjodh jïh tjïrrehtidh.
Logga sáhttá maiddái adnot oktagaslaš loggan.
Maahta aaj låggem nåhtadidh goh oktegimse lågge.
Das čilgejuvvo geat lea mielde, ja mii fáddán lea.
Daesnie buerkeste gieh meatan, jïh mij aamhtesidie lea.
Das govvidit dálá dilli ja mii mihttomearrin lea.
Aaj aktem buerkiestimmiem vaadta tsiehkien jïh ulmien bïjre.
Bargovuogit čállojuvvojit maiddái.
Guktie edtja barkedh aaj buerkeste.
Oahpaheaddji árvvoštallan ja mearkkašumit leat oassin.
Vuarjasjimmieh jïh lahtestimmieh lohkehtæjjeste aaj daesnie.
Dán ovdamearkkas sáhttá atnit joavkologga 1 dáppe http://www.lex.no/vurdering.
Daennie vuesiehtimmesne maahta 1. dåehkielåggem nåhtadidh daesnie, svaalhtese.
Joavkologga 2, bargo- / dađistagalogga Bargo- / dađistagalogga govvida dili, bargovugiid ja árvvoštallama lassin oahpaheaddji mearkkašumiide.
Dåehkielågge 2, lågge iktemearan Daate lågge akte lågge iktemearan mij tsiehkiem, barkoevuekieh jïh vuarjasjimmiem buerkeste, lissine lohkehtæjjan lahtesidie.
Dát logga sáhttá maiddái leat oktagaslaš loggan. Geahča www.lex.no/vurdering.
Daate lågge maahta aaj akte oktegimse lågge årrodh, vuartesjh www.lex.no/vurdering.
Jus joavkobargu bistá guhkit áiggi, de sáhttá heivvolažžan čállit máŋga dađistagalogga dađistaga go bargu ovdána.
Jis dåehkiebarkoe guhkiem vaasa, maahta maereles årrodh jienebh låggh ikteearan tjaeledh.
Joavkologga 3, loahppalogga Maŋŋil go rollaspeallu lea čađahuvvon, sáhttá proseassa ja bohtosa čoahkkáigeasu čállit loggii, ovttaskas oahppái dahje olles jovkui.
Dåehkielågge 3, galhkuvelågge Gosse råållespïelem tjïrrehtamme, maahta prosessem jïh illedahkem aktene låggesne tjaeledh, oktegimse jallh dåehkesne.
Dás sáhttá čoahkkáigeassit nugomat bargojuogu ja ovttasbarggu, muhto deattuhit galgá giellamáhtu ja oahppoulbmilat.
Daesnie maahta barkoejoekedimmiem, laavenjostoem jnv. tjaeledh, bene edtja åajvahkommes gïelemaahtoem jïh lïerehtimmieulmide vuartasjidh.
Oahpaheaddji čállá loahpas loahppamearkkašumi.
Lohkehtæjja minngedsgeatjan aktem lahtestimmiem vadta.
Molssaevttolaččat sáhttet oahppit iežaset barggu árvvoštallat daid árvvoštallaneavttuid mielde mat ovdanbohtet tabeallas vuolábealde, ja atnit seamma graderema go mii atno Eurohpálaš giellapássas (ESP).
Molsehthlaakan learohkh maehtieh jïjtjemse vuarjasidh dej vuarjasimmievæhtaj mietie, mah leah tabellesne neebneme vuelielisnie, jïh nuhtedh seamma graderinge goh dennie Europeisk språkpass (ESP).
Dán máhtán
Manne dam maahtam
veaháš
ånnetji
oalle bures
joekoen hijven
Oahppit galget árvvoštallat daid oahppoulbmiliid maid sii hálddašit čuovvovaš tabealla bakte:
Learohkh maehtieh vuarjasjidh dejtie lïerehtimmieulmide dah haalvoeh daennie goeresne:
Čilgehus
Buerkiestimmie
Dán máhtán veaháš: Dáhton
Manne daam ånnetji maahtam: Biejjie
Dán máhtán oalle bures: Dáhton
Manne daam naa hijven maahtam: Biejjie
Dán máhtán hui bures:
Manne daam joekoen hijven maahtam:
Dáhton
Biejjie
Mun máhtán hupmat beaivválaš dilálašvuođaid birra.
Manne maahtam soptsestidh biejjieladtje tsiehkiej bïjre.
Mun máhtán hupmat árbevirolaš ealáhusa birra mainna leat bargan.
Manne maahtam dan dejpeladtje jielemen bïjre soptsestidh mejnie mijjieh barkeme.
Mun máhtán sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastinvuohkái.
Manne baakoeh maahtam mah leah saemien ryöknemevuekesne.
Mun máhtán čállit vuorrodajaldagaid rollaspellui.
Manne maahtam jiehtegh tjaeledh akten råållespïelese.
Mun máhtán vuorrodajaldagaid ja čađahan rollaspealu njálmmálaš vuorroságastallamin.
Manne jiehtegidie maahtam jïh råållespïelem tjïrrehtem njaalmeldh jiehtegigujmie.
Árvvoštaladettiin iežaset, de sáhttet oahppit árvvoštallat makkár ođđa doahpagiid sii leat oahppan.
Goh akte bielie jïjtsevuarjasjimmeste, learohkh maehtieh vuarjasjidh mah orre lahtesh dah leah lïereme.
Geahča čihččet dásis dán skovi viiddiduvvon anu birra.
Vuartesjh aaj 7. daltesem juktie dam goerem vielie nåhtadidh.
Mun dárbbašan veahki dán sáni mearkkašumi ipmirdit.
Manne viehkiem daarpesjem daan baakoen ulmiem guarkedh.
Mun doaivvun ahte dieđan sáni mearkkašumi.
Manne vienhtem guarkam daan baakoen ulmiem.
Mun dieđán sáni mearkkašumi.
Manne daan baakoen ulmiem guarkam.
Oahpaheaddji geahččá oahppi iešárvvoštallama ovttas ohppiiguin ja buktá su árvvoštallamiid njálmmálaččat ja/dahje čálalaččat.
Gosse vuarjasjimmiem iktemearan dorjeme, learohkh byöroeh astedh barkoem bueriedidh, juktie lïerehtimmiem lissiehtidh.
Go dađistagaárvvoštallan lea čađahuvvon, berrejit ohppiide láhččojuvvot áigi buorideames barggusteaset vai buorida oahppanvejolašvuođaid.
Bovtsen Guelmieh, Sijti Jarnge, 1994 Várjavuonna, Meara ávkástallan, Isak Saba guovdás, 2009
Udir.no - Davvisámegiella Dássi 1-4
Udir.no - Daltese 1-4
Oahpahuslážuide ovdamearkkat
Vuesiehtimmieh lohkehtimmiesoejkesjidie
Oahpahusláhču: Dássi 1
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 1
Oahpahusláhču: Dássi 2
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 2
Oahpahusláhču: Dássi 3
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 3
Udir.no - Čilgehus oaivadussii
Udir.no - Buerkiestimmie bihkedæmman
Čilgehus oaivadussii
Buerkiestimmie bihkedæmman
Neavvagat ja ovdamearkkat bargamis sámegiela nubbingiela oahppoplánain
Raerieh jïh vuesiehtimmieh gosse barkeminie Learoesoejkesjinie saemien mubpiegïeline
Oahppoplána gelbbolašvuođamihttomearit lea juhkkojuvvon logi dássái.
Learoesoejkesjen maahtoeulmie lea joekedamme luhkie daltesinie.
Oaivádus oainnusmahttá soames gelbbolašvuođamihttomeriid ja buktá ovdamearkkaid dasa movt sáhttá bargat oahppodoaimmaiguin, heivehuvvon oahpahusain, vuođđudeaddji gálggaiguin, gielladomeanaiguin ja buot logi dásiin árvvoštallan.
Bihkedimme tjïelkestahta såemies maahtoeulmieh, jïh vuesiehtimmieh vadta guktie maahta lïerehtimmiedarjomigujmie barkedh, sjïehtedamme lohkehtimmie, vihkielommes maehtelesvoeth, gïelesuerkieh jïh vuarjasjimmie gaajhkide dejtie luhkie daltesidie.
Oahpaheaddjit ja skuvllat sáhttet atnit oaivádusa báikkálaš oahppoplánabargui ja konkrehta oahpahusdahkosiin.
Learohkh jïh skuvlh maehtieh bihkedimmiem nåhtadidh voenges learoesoejkesjebarkosne, jïh goh tjïelke ööhpehtimmiesoejkesjh.
Ovdamearkka dihte leat 1-4 dásis Heivehuvvon oahpahusas ovdamearkkat movt oahpahusdagus sáhttá heivehuvvot iešguđet ahkásaččaide danin go ohppiin dávjá lea iešguđetge vuolggadássi fágas beroškeahttá guđe ahkeluohkkái gullet.
Vuesiehtimmien gaavhtan sæjhta daltesidie 1-4, Sjïehtedamme lohkehtimmien nuelesne, vuesiehtimmieh årrodh guktie maahta ööhpehtimmiesoejkesjidie sjïehtedidh dejtie ovmessie aalteredåehkide, ihke learohkh daamtaj maehtieh jeereldihkie aalkoevåaromem faagesne utnedh, saaht mennie daltesisnie lea.
Oahppoplána váldomihttomearrin lea ahte fága sámegiella nubbingiellan okta dárogiela fágain, láhčá ohppiide vuođu šaddat doaibmi guovttegielagiin.
Akte åejvieulmie learoesoejkesjisnie dïhte faage saemien mubpiegïeline, ektine faagine nöörjen, våaroemem beaja ihke dah learohkh edtjieh funksjovnelle guektiengïeline sjïdtedh.
Dat mearkkaša ahte oahppit galget movttiidahttojuvvot ja šaddat gielalaš oadjebasat ahte árgabeaivvis válljejit sámegiela gulahallangiellan.
Dïhte sæjhta jiehtedh learohkh edtjieh skraejriem åadtjodh jïh jearsoes sjïdtedh saemien veeljedh goh gaskesadtemegïele, aaj aarkebiejjien.
Oaivádus čájeha ovdamearkkaid main Njálmmálaš gulahallan ja Dihtomielalašvuohta giela ja kultuvrra birra váldooasit leat vuođđun.
Bihkedimmie vuesiehtimmieh vuesehte mah våaroemem utnieh dejnie åejviesuerkine Njaalmedh gaskesadteme jïh Gielen jïh kultuvren bïjre daejredh.
Oaivádus ii fátmmas buot oahppoplána gelbbolašvuođamihttomeriid.
Bihkedimmie ij amma gaajhkh maahtoeulmieh gænnah faarhmesth learoesoejkesjisnie.
Vuođđudeaddji gálggat
Vihkielommes maehtelesvoeth
Vuođđudeaddji gálgan nugomat máhttit njálmmálaččat báhkkodit sámegillii, ii leat diehttelassan ohppiide sámegiella nubbingiela fágas.
Akte vihkielommes maehtelesvoete goh sov njaalmeldh daajroem njaalmeldh buektedh saemiengielesne, ij naan buajhkoesvoete dejtie learoehkidie faagesne saemien mubpiegïeline.
Oaivadusas leat oahpaheaddjái neavvagat, vuogádatcavgileamit ja ovdamearkkat mat sáhttet leat veahkkin láhčamis dili vai oahppit ohppet sámegiela hupmat.
Bihkedimmie lohkehtæjjese raerieh, vuekieh jïh vuesiehtimmieh vadta, mah maehtieh viehkine årrodh gosse edtja sjïehteladtedh dah learohkh lïerieh iemielaakan saemiestidh.
Dihtomielalašvuohta giela ja kultuvrra birra
Gïelen jïh kultuvren bïjre daejredh
Lea dehálaš kártet giela dili ja árvvu skuvllas, oppalaččat suohkanis ja fylkkas.
Vihkeles gïelen tsiehkiem jïh staatusem goerehtalledh skuvlesne, tjïeltesne sïejhmelaakan, jïh fylhkesne.
Giellaoahpahusdárbu rievddada iešguđetge guovlluid mielde.
Gïelelohkehtimmien daerpiesvoeth sïjhtieh jeereldihkie årrodh dejnie ovmessie dajvine.
Ovdamearkka dihte lea vejolaš ahte máŋga oahpaheaddji ovttas čađahit iskkadeami, dahje oahppit dan dahket doppe gos lea vejolaš.
Vuesiehtimmien gaavhtan, jienebh lohkehtæjjah maehtieh ektesne aktem goerehtimmiem darjodh, jallh learohkh dam tjïrrehtieh desnie gusnie gåarede.
Kártemis sáhttá fuomášit domeanaid (giellaarenaid) gos sámegiella lea nanus ja mii sáhttá leat ávkkálaš reaidun giellaoahpahusas.
Goerehtalleme maahta vuesiehtidh dejtie suerkide (gïelesijjieh) gusnie saemien nænnoes, jïh mah maehtieh aevhkies dirregh årrodh gïelelohkehtimmesne.
Lea maiddái vejolaš ásahit iežas sámegielat arenaid, nugomat guovlluid, lanjaid, olbmuid, doaimmaid dahje áigodaga.
Aaj gåarede jïjtsh saemiengïelen suerkieh tseegkedh, goh dajvh, tjiehtjelh, almetjh, darjomh jallh boelhkh.
Geahča muđui sierra artihkkala gielladomeanaid birra.
Vuartesjh aaj jïjtse artihkelem gïelesuerkiej bïjre.
Sáhttá maiddái atnit Eurohpalaš Giellapearpma (ESP) kártenbarggus.
Maahta aaj Europeisk Språkperm (ESP) nåhtadidh gosse goerehtalleminie barkeminie.
Kártema bakte sáhttet oahppit válddahit guđe sámegielat dásis sii leat, ja movt sii sáhttet gielalaččat ovdánit.
Goerehtallemen tjïrrh learohkh maehtieh buerkiestidh mennie daltesisnie dah leah saemien gïelesne, jïh guktie dah maehtieh sov gïelem evtiedidh.
Skuvllain main leat unnán oahppit juohke klássadásis, sáhttet ráhkadit ođasmahtti plána smávvaskuvladássái, gaskadássái ja nuoraiddássái main fáttát sámegiella 2 ja 3 leat oassin.
Skuvlh mah vaenie learohkh utnieh fïerhtene klaassedaltesisnie, maehtieh aktem jårreden soejkesjem darjodh smaaveskuvledaltesasse, gaskedaltesasse jïh noeredaltesasse, gusnie dah aamhtesh Saemien 2 jïh 3 leah meatan.
Ođasmahttima bakte sáhttet buot oahppit joavkkus bargat seamma fáttáin.
Akten jårredimmien tjïrrh, gaajhkh learohkh maehtieh dåehkesne barkedh seamma aamhtesinie.
Dán oahpaheaddji earuha ja heiveha ohppiid agi ja ovdalgihtii máhtu ektui.
Lohkehtæjja joekehte mestie man båeries learohke lea, jïh mah åvtedaajroeh learohke åtna.
Nu sáhttet oahppit ovttasbargat ja čađahit oahppandoaimmaid ovttas.
Naemhtie learohkh maehtieh laavenjostedh jïh lïerehtimmiedarjomh ektesne darjodh.
Mii diehtit ahte ollu oahppit oahpahuvvojit gáiddusoahpahusa bakte, ja dat sáhttá leat hástaleaddjin.
Dåårjehtimmien mietie, jïjnjh learohkh lohkehtimmiem maajhööhpehtimmien baaktoe åadtjoeh, jïh dïhte maahta haestiedihks årrodh.
Soames dásiin lea gáiddusoahpahus lagabui čilgejuvvon.
Såemies dejnie daltesinie lea maajhööhpehtimmiem lïhkebe buerkiestamme.
Oaivadusas lea sierra oassi ovdáneami birra.
Bihkedimmien akte jïjtse bielie evtiedimmien bïjre.
Dat govvida movt giellaovdáneapmi leat jurddašuvvon čadnot gelbbolašvuođamihttomeriide mat leat oaivádusas.
Dïhte vuesehte guktie ussjedamme gïeleevtiedimmiem maahtoeulmide ektiedidh, mah leah bihkedimmesne.
Oaivádus lea ráhkaduvvon dainna ulbmiliin ahte galgá sáhttit adnot buot sámi guovlluin.
Bihkedimmiem dorjeme naemhtie guktie maahta dam nåhtadidh gaajhkine saemien dajvine.
Soames oktavuođain šaddá oahpaheaddji heivehit ávdnasiid ja oahpponeavvuid báikkálaš dilálašvuođaide.
Muvhten aejkien lohkehtæjja tjuara materijellem jïh learoevierhtieh sjïehtedidh voenges tsiehkiej mietie.
Sámi oahpponeavvodilli ii ollenge leat dohkálaš, muhto oaivádussii leat čohkkejuvvon dieđut gávdni oahpponeavvuid birra.
Ij leah learoevierhtietsiehkie saemien gïelesne gaajh hijven, bene bihkedimmesne aaj akte læstoe gaavnoes learoevierhtiej bïjre.
Oaivádus sisttisdoallá obanassiige ollu konkrehta oahppodoaimma ovdamearkkaid.
Bihkedimmesne ållesth jïjnjh tjïelke vuesiehtimmieh lïerehtimmiedarjomidie.
Ollu dain doaimmain sáhttet čađahuvvot buot dásiin.
Jïjnjh dejstie darjomijstie maahta darjodh gaajhkine daltesinie.
Nu oaivadusas leat gávdnamis konkrehta oahppodoaimma rávvagat.
Naemhtie bihkedimmie aaj maahta tjïelke raerieh vedtedh lïerehtimmiedarjomidie.
Oahppit sáhttet iešguđetlágan prográmmaiguin oalle álkit ráhkadit čáppa digitála ovdanbidjamiid.
Joekehts programmigujmie learohkh maehtieh hijven digitale vuasahtallemh darjodh, aelhkie dïrregigujmie.
Bargu heive buot agiide.
Daate barkoe sjeahta gaajhkine jaepiedaltesinie.
Dási ja hivvodaga sáhttá heivehit ceahkkái ja ovttaskas oahppái.
Maahta man jïjnjem jïh njieptjiem daltesasse jïh dan aktegs learoehkasse sjïehtedidh.
Oahpaheaddji ferte ieš máhttit geavahit dábálaččamus bargovugiid ovdal go bargagoahtá ohppiiguin.
Lohkehtæjja tjuara haalvedh dejtie voemeluktie nåhtadamme funksjovnide aarebi satne barkojne learohkigujmie nearhka.
Jus oahppit leat apmasat bargovuohkái, de berrejit álggos ráhkadit ovttas govvamuitalusaža.
Jis learohkh ovnohkens barkoevuekine, dah byøroeh aktem åenehks fotsoptsesem ektesne voestegh darjodh.
Oahpaheaddji čájeha, čilge ja bagadallá.
Lohkehtæjja vuesehte, buerkeste jïh bïhkede.
Dasto sáhttet oahppit iehčaneaset geahččaladdat.
Dan mænngan learohkh maehtieh oktemierien voejhkelidh.
Govvamuitalusaid sáhttá dađistaga ráhkadit guhkkin, máŋggageardánin ja dasa sáhttá bidjat fágalaš sisdoalu.
Fotosoptsesh maehtieh mænngan guhkies jïh geerve sjïdtedh, jïh aktem faageles sisvegem utnedh.
Muitte ohppiiguin ságastallat govaid ja gálduid geavaheami birra.
Mujhtieh learohkigujmie soptsestidh guvviereaktaj jïh gaaltijeåtnoen bïjre.
Reaiddut - pc mas lea jietnakoarta - mikrofovdna - digitála govvenapparáhtta - govat - prográmma mainna sáhttá ovttastahttit jienaid, govaid, videoid ja teavsttaid. (Dákkár prográmma lea dávjá juo dihtoris, ja gávdnojit maid nuvttáprográmmat.)
programmevaaroe maam maahta nåhtadidh juktie tjoejem, guvvieh, video jïh tjaalegh aktanidh (Akte dagkeres programme lea daamtaj pc ’ ine, jïh namhtah programmh aaj gååvnesieh.)
- govvaredigerenprográmma.
guvviestaeriedimmieprogramme.
(Jus ii gávdno juo dihtoris govvaredigerenprográmma, de gávdnojit máŋga nuvttáprográmma maid sáhttá dihtorii viežžat.)
(Jis ij leah programmevaaroe bïejesovveme guvviegïetedæmman daatovrisnie, dle jïjnjh namhtah programmh gååvnesieh mejtie maahta våålese leessedh.)
Bargovuohki Oahppit čállet teavstta ja ráhkadit dasa govaid, dahje sii čállet teavstta govaide.
Learohkh aktem tjaalegem tjaelieh jïh disse illustrasjovnem bïejieh, jallh dah tjaalegh guvvide tjaelieh.
Sii bidjet sisa jienaid, lohket sisa teavstta ja/dahje bidjat dasa musihka.
Dah tjoejem disse bïejieh, tjaalegem luhkieh jïh / jallh musihkem lissiehtieh.
Teavsttat sáhttet leat máidnasat, divttat, lávlagat dahje iežaset muitalusat.
Dah tjaalegh maehtieh heamtuvrh, dikth, laavlomh jïh jïjtsh soptsesh årrodh.
Govvamuitalusaid sáhttá geavahit dalle go oahppit áigot ovdanbuktit juoidá earáide.
Dah maehtieh faagetjaalegh tjaeledh, faageaamhth øørnedidh jïh vuartasjimmieh jallh barkoevuekiem vihtiestidh.
Bargojohtu
Barkoevuekie
Oahpaheaddji mearrida, dahje oahppit mearridit govvamuitalusa šáŋŋera ja fáttá.
Lohkehtæjja muana, jallh learohkh sjaangerem jïh aamhtesem veeljieh fotosoptsesasse.
Oahppit govvejit, sárgot dahje ohcet govaid interneahtas.
Learohkh guvvieh vaeltieh, guvviedieh jallh guvvieh nedtesne gaevnieh.
Oahpaheaddji sáhttá maid addit sidjiide muhtin govaid maid gaskkas válljedit.
Lohkehtæjja maahta badth aaj dejtie naan guvvieh vedtedh, mej gaskem maehtieh veeljedh.
Oahppit ráhkadit vuosttaš ja maŋemus siiddu.
Learohkh voestes jïh minngemes sæjroem darjoeh.
Dán sáhttá dahkat alcces prográmmii, sárgunprográmmas dahje ovdanbuktinprográmmas.
Dam maahta darjodh jïjtjehke programmesne, akte guvviedimmieprogrammesne jallh aktine åehpiedehtemedïrreginie.
Jus geavahit sárgunprográmma dahje ovdanbuktinprográmma, de fertejit vurket fiillaid govvaformáhttii dego jpg dahje jpeg.
Jis guvviedimmieprogrammem jallh åehpiedehtemedïrregem nåhtadieh, tjuerieh fijlide vøørhkedh guvvieformatesne goh jpg jallh jpeg.
Ovdasiiddus sáhttá leat omd. girječálli namma.
Åvtesæjrosne edtja vuesiehtimmien gaavhtan tjaalegetjaelijen nomme årrodh.
Das sáhttá maid govva mii govvida fáttá dahje buktá beroštumi fáddái.
Daesnie maahta aaj akte guvvie årrodh goh illustrasjovne aamhtesasse, jallh mij iedtjem skreejrie disse.
Maŋemus siiddus galgá leat govvamuitalusa ráhkadeaddji namma.
Minngemes sæjrosne edtja tjåadtjodh gieh fotosoptsesem dorjeme.
Das galget maid leat gáldočujuhusat.
Desnie edtja aaj tjåadtjodh gusnie gaaltijh gaavneme.
Oahppit fertejit muitit sihke musihka, teavstta ja govaid.
Learohkh tjuerieh dovne musihkem, tjaalegh jïh guvvieh mujhtedh.
Oahppit čállet dahje bidjet sisa teavsttaid ja bidjet govaid.
Learohkh tjaelieh jallh lïjmesjieh tjaalegem, jïh guvvieh disse bïejieh.
Sii lohket teavstta báddái, bidjet jiena ala ja bidjet sisa musihka.
Dah tjaalegem luhkieh, tjoejh lissiehtieh jïh musihkem bïejieh.
Govaid heivehit vuohkkasit oktii.
Dah sertiestimmieh darjoeh.
Loahpas ráhkadit oahppit waw-fiilla.
Minngemosth learohkh waw-fijlem darjoeh.
Oahppit čájehit iežaset govvamuitalusa guhtet guimmiidasaset.
Learohkh fotosoptsesidie sinsætnan vuesiehtieh.
Sii sáhttet maid čájehit daid váhnmemiidda geat fitnet luohkás.
Dah maehtieh aaj dejtie vuesiehtidh gosse eejhtegh guessine klaassesne..
Oahpaheaddji árvvoštallá gárvves govvamuitalusa.
Lohkehtæjja vuarjesje dam gaervies fotosoptsesem.
Jus oahppit geavahit govvámuitalusa oahppamii, de ferte maid fágalaš sisdoallu árvvoštallojuvvot.
Jis learohkh fotosoptsesem lïerehtimmiebarkosne nåhtadieh, maahta aaj dam faageles sisvegem vuarjasjidh.
Govvamuitalus sáhttá adnot árvvoštallat oahppi riektačállin- ja sátneriggodat-ovdáneami sámegielfágas.
Akte fotosoptsese maahta aaj våaroeminie årrodh juktie learohken reaktoetjaelemem jïh baakoeveahkam saemienfaagesne vuarjasjidh.
Vuollelis lea skovvi man sáhttá atnit dađistaga-árvvoštallamii.
Nuelesne akte goere maam maahta nåhtadidh vuarjasjimmesne iktemearan.
Válljejuvvon mihtut galget govvidit barggu ovdáneami.
Dah ulmieh mah leah veeljeme, edtjieh progresjovnem barkosne vuesiehtidh.
Dás sáhttá oahpaheaddji čuovvut oahppi ovdáneami.
Daesnie lohkehtæjja maahta learohki evtiedimmiem fulkedh.
Oahppit sáhttet maid geavahit skovi go árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset.
Learohkh maehtieh goerem nåhtadidh gosse jïjtjemse jallh sinsitniem vuarjasjieh.
Oahppi máhttá
Learohke maahta
govvet digitála govvenapparáhtain
guvvieh vaeltedh digitale kaamerinie
sirdit govaid govvenapparáhtas dihtorii
datamaskin guvvieh sertedh aktede kaameristie akten daatovrasse
gávdnat fas iežas govaid dihtoris
sov guvvieh pc ’ sne gaavnedidh
čállit sisa teavsttaid
tjaalegh daatovrisnie tjaeledh
báddet jienaid digitála reaidduiguin
tjoejem bæjjese vaeltedh digitale viehkiedïrregigujmie
bidjat sisa teavstta ja govaid
tjaalegem jïh guvvieh tsaekedh
plánet govvamuitalusa mas leat govat, čállojuvvon teavsttat, jienat ja musihkka
aktem fotosoptsesem soejkesjidh gusnie guvvieh, tjaeleme tjaalegh, tjoeje jïh musihke
ráhkadit govvamuitalusa mas leat govat, čállojuvvon teavsttat, jienat ja musihkka, ja bidjat daid vuohkkasit oktii
fotosoptsesem darjodh gusnie guvvieh, tjaeleme tjaalegh, tjoeje jïh musihke, jïh dam tjåanghkan bïejedh guktie hijven sertiestimmieh sjïdtieh
dokumenteret fuomášumiid dahje bargoproseassa
vuartasjimmieh jallh aktem barkoevuekiem vihtiestidh
ovdanbuktit fágalaš barggu
faageaamhth åehpiedehtedh
Udir.no - Fágaartihkkala disposišuvdna
Udir.no - Disposisjovne akten faageartihkelasse
Fágaartihkkala disposišuvdna
Disposisjovne akten faageartihkelasse
Fáddá
Aamhtese
Mu váldoáigumuš artihkkaliin lea:
Mov åejvieulmie artihkelinie lea:
Bajilčála
Bijjietjaalege
Álgu
Aalkove
Álgu galgá boktit beroštumi, muitalit mii fáttá čuolbma lea ja movt áigu čoavdit čuolmma.
Aalkove edtja iedtjem gåaskodh, soptsestidh mij lea aamhtesen dåeriesmoeretsiehkie, jïh guktie datne sïjhth dam buektiehtidh.
Váldooassi
Åejviebielie
Čále čoavddasániid ja fáddádajaldagaid maid háliidat čatnat tekstii.
Tjaelieh tjoevtenjebaakoeh aamhteselahtesi bïjre mejtie sïjhth tjaalegisnie nåhtadidh.
Čále loahpa artihkkalii.
Tjaelieh galhkuvem artihkelasse.
Maid leat gávdnan ?
Maam gaavnehtamme ?
Leat go vástidan maid álggus leat čállán ahte áiggut iskat ?
Datne vaestiedamme dam maam tjeelih datne sïjhtih goerehtidh aalkovisnie ?
Udir.no - Gielladomeanat
Udir.no - Gïelesuerkieh
Sámis lea máŋgga dáfus eahpevárddus gielladilálašvuohta.
Gïeletsiehkie Saemien dajvesne lea gellielaakan mujvies.
Oallugat máhttet hupmat giela muhto eai čállit.
Jeenjesh maehtieh soptsestidh bielelen maehtedh tjaeledh.
Oallugat ipmirdit giela muhto eai máhte hupmat.
Jeenjesh gïelem guarkoeh bielelen dam maehtedh soptsestidh.
Oallugat háliidit oahppat giela.
Jeenjesh sïjhtieh gïelem lïeredh.
Seammás leat geográfalaš erohusat.
Seamma aejkien lea geografeles joekehtsvoeth.
Guovddáš, sámi guovlluin gulat sámegiela juohke sajis, ja eará guovlluin ges leat soames bearrašat geat hupmet sámegiela.
Voernges, saemien dajvine saemien gaajhkem lehkiem govlh, bene såemies sijjine saemeste ajve naan gille fuelhkine.
Oahpahusa oktavuođas lea hástalus oažžut mánáid ja nuoraid njálmmálaččat gulahallat ja doaibmi guovttegielagin.
Lohkehtimmesne lea dah haestemh uvtemes maanide jïh noeride skreejredh njaalmeldh gaskesadtedh jïh funksjovnelle guektiengïeline sjïdtedh.
Dalle sii dárbbašit buori sajádagaid, olbmuid ja dilálašvuođaid go gullet ja atnet giela.
Dellie daarpesjieh hijven sijjieh, almetjh jïh tsiehkieh juktie gïelem dåastodh jïh dam nåhtadidh.
Oaivádusas dát gohčoduvvo gielladomeanan.
Dam gohtje daennie bihkedimmesne goh gïelesuerkieh.
Lea duođaštuvvon máilmmi máŋggagielat servodagain ahte ohppiide geain eanetlohkogiella lea vuosttašgiellan, eai oahpa hupmat unnitlohkogiela go dušše ožžot soames diimmu vahkkui unnitlohkogiela oahpahusa.
Vihtiestamme jienebegïelen siebriedahkijste, gaajhkine bieline veartenistie, dejtie learoehkidie mah jienebelåhkoegïelem voestesgïeline utnieh, dellie eah naan tæjmoeh våhkoen nuekies jis dah edjtieh unnebelåhkoegïelem lïeredh goh eadtjohke gïele.
Dát modealla lea juo adnojuvvon sámegiela nubbingiellaoahpahusas, ja adno vel odnege.
Daam maallem nåhtadamme mubpiegïelelohkehtimmesne saemien gïelesne, jïh dam annje daan biejjien nåhtede.
Dát gohčoduvvo rašes oahpahusmodeallan, ja modealla meroštallojuvvo eastadit skuvlla šaddamis giellamolsunreaidun.
Daate akte viejhkies lohkehtimmiemaalle, jïh tjuara badth dannasinie daam maallem goh aktem heaptoem vuejnedh, jis skuvle edtja akte radtjoes dirrege sjïdtedh jis edtja gïeleåtnoem målsodh.
(Todal, 2002).
(Todal, 2002).
Earenoamáš mearkkašahtti lea dát lullisámi guovllus gos leat mealgat eanet nubbingielat go vuosttašgielat oahppit.
Dam veelelaakan dennie åarjelsaemien dajvesne vuajna, mij jienebh mubpiegïelelearohkh utnieh goh voestesgïelelearohkh.
Jus galgá seailluhit ja nannet sámegiela nubbingiellaoahpahusa bakte, berre ohppiide fállat nannoset guovttegielat modeallaid nu movt eará riikkat Eurohpás lágidit nubbingiela oahpahusa báikilaš unnitlohkogielagiidda.
Edtjebe saemien vaarjelidh jïh nænnoestidh viehkine mubpiegïeleööhpehtimmeste, learohke tjuara faalenassem åadtjodh nænnoesåbpoe guektiegïelen maallijste, naemhtie guktie jeatjah laanth Europesne mubpiegïelelohkehtimmiem öörnedieh dejtie aalkoealmetji unnebelåhkoegïelide.
Buot buoremus lea buot fágain oahpahus čađahuvvo sámegillii.
Dïhte mij lea bööremes lea lohkehtimmiem åadtjodh gaajhkine faagine saemien gïelesne.
Olggobeale sámegiela hálddašanguovlluid leat unnán skuvllat mat dán leat čađahan e.e. sámegieloahpahusa árbevirolaš lágideami dihte, ja go váilot sámegielat oahpaheaddjit, leat unnán sámegielat fágaoahpponeavvut ja unnán oahppit juohke skuvllas.
Dej saemien gïelereeremedajvi ålkoli lea vaenie skuvlh mah dam tjïrrehtamme, ihke saemienlohkehtimmie båeries vuekien mietie öörnesåvva, vaenie lohkehtæjjah mah saemiestieh, vaenie learoevierhtieh saemiengïelesne faagine, jïh vaenie learohkh fïerhtene skuvlesne.
Dattetge lea vejolaš lágidit oahpahusa nannoset giellalávgunmodealla mielde go mii odne dahkko, mii mearkkaša ahte viiddida sámegielat domeanaid báikkálaš eavttuid vuođul.
Læjhkan gåarede lohkehtimmiem öörnedidh akten nænnoesåbpoe gïelebiesiemaallen mietie goh daan biejjien, dsj. dejtie saemiengïelen suerkide vijriedidh dejstie voenges tsiehkijste.
Gielladomeanaid ovdamearkkat
Vuesiehtimmieh; gïelesuerkieh
Sáhtášii skuvllas bierggastit sámi lanja gos leat sámi stohkosat, girjjit, musihkka, biktasat, duodji ja eará dávvirat, nugomat lávvu latnjačiegas ja lávvu olgun.
Maahta aktem tjiehtjelem öörnedidh goh akte saemien tjiehtjele, savka, skuvlesne, saemien stååkegaevniejgujmie, gærjah, musihke, vaarjoeh, duedtie jïh jeatjah dirregh, goh låavth-gåetie aktene roenesne jïh låavth-gåetie ålkone.
Latnja ja lávvu adno jeavddalaččat.
Tjiehtjele jïh låavth-gåetie åtnasuvvieh jaabnan.
Go oahppit leat dán lanjas, de hupmet duššefal sámegiela ja dárbbu mielde jávohisgiela vehkiin.
Gosse learohkh desnie, dah ajve saemiestieh, meatan jallh bielelen kråahpen gïeline.
Sii galget mannat olggos lanjas jus galget dárogillii maidege jearrat.
Dah tjuerieh olkese vaedtsedh jis edtjieh nöörjen gïelesne gihtjedh.
Ohppiide sáhttá maiddái lágiduvvot bistevaš sámegielat muitalanboddu ja oahpaheaddji dušše hupmá sámegiela ja sáhttá muitalettiin ohppiide vuosehit sániid mearkkašumi govaiguin.
Learohkh aaj maehtieh aktem vihties soptsestimmiebodtetjem utnedh, gusnie lohkehtæjja ajve saemeste jïh kanne vuesehte baakoej ulmiem guvviejgujmie gosse soptseste. ”
Jus dárogiela šaddet hupmat de ferte “ doaimma gaskkalduhttit ”.
Time out ” sjædta jis edtja daaroestidh.
Jus latnja ii leat skuvllas, de sáhttá ráhkadit plakáhta, dahje sáhttet atnit eará govastagaid go dábálaš latnja adno gielladomeanan dahje sámegielat latnjan.
Dejtie mah eah aktem tjiehtjelem utnieh, maahta plakatem darjodh, jallh maahta jeatjah væhtah nåhtadidh gosse tjiehtjelem gïelesuerkine jallh saemiengïelen tjiehtjielinie nåhtede.
Eará ovdamearkan movt sáhttá hábmet sámegielat sajádaga dahje gielladomeana lea ávkkástallat vuorasolbmuid dahje eará resursaolbmuid gos oahppit dávjá sáhtaše finadit.
Akte jeatjah vuekie aktem saemiengïelen sijjiem jallh aktem gïelesuerkiem darjodh, lea båeries almetjh jallh jeatjah saemiengïelen almetjh nåhtadidh, gusnie learohkh maehtieh guessine minnedh jaabnan.
Resursaolbmot sáhtaše maiddái finadit ohppiid guossis skuvllas.
Molsehthlaakan dah maehtieh learohki luvnie guessine mïnnedh skuvlesne.
Dákkár deaivvadeamis sáhttá praktihkkalaš doaimmaid ávkkástallat, nugomat sámi biepmuid, duoji dahje luođi, lávlagiid / sálbmajoavkkuid jna..
Daesnie maehtieh dæjpeles darjomh nåhtadidh goh våarome gaskesasse, vuesiehtimmien gaavhtan saemien beapmoe, duedtie jallh vuelie, laavlome / saalmedåehkieh jallh plearoeh.
Vuolábealde leat gielladomeana ovdamearkkat mat nannejit sámi ohppiid giellaoahpahusa.
Vuelielisnie lea vuesiehtamme naan gïelesuerkieh mah sïjhtieh meatan årrodh gïeleööhpehtimmiem nænnoestidh dejtie saemien learoehkidie.