pere/sami_parallel huggingface dataset:
Hállas čájehuvvojit maiddái govat maid dan 7 iešguđet álgoálbmotregiovnna mánát leat ráhkadan fáttáin “ Mu niehkobarta ”.
Haallesne sæjhta aaj maanaguvvieh årrodh dejstie 7 ovmessie aalkoealmetjeregijovnijste aamhtesinie «Mov nïekedshæhtjoeš.
- Mii háliidit ahte galgá leat fálaldat buohkaide, ja min ulbmil lea oažžut olles Álttá báikegotti mielde.
- Mijjieh leavloem bïejeme akten faalenassese gaajhkesidie, jïh mijjen ulmie lea abpe dam voenges siebriedahkem meatan vaeltedh Altesne.
Valáštallansearvi BUL lágida šilljogávppašeami, mánát ja nuorat servet ollu lágidemiide.
Gaarsjelimmiesiebrie BUL dïedtem åtna tåarjedoekemen åvteste, maanah jïh noerh leah meatan gelline öörnedimmine.
Mii háliidit ahte konferánsa vuhttot maiddái báikkálaččat Álttás, dadjá Oskal.
Mijjieh sïjhtebe konferanse edtja dam voenges siebriedahkem Altesne meatan vaeltedh, Oskal jeahta
Ráddeaddi Sara Margrethe Oskal, tel. 78 48 42 32, Áltá 2013 kulturprográmma ovddasvástideaddj.
Govlehtallije
Leaŋkat
Svaalhtesh
Thomas Åhrén / Áirasat / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Thomas Åhrén / Tjirkijh / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
thomas.ahren@samediggi.no
CV
Máŋggalágan ealáhusdoaibma / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Gellielaaketje jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Máŋggalágan ealáhusdoaibma
Gellielaaketje jielemh
Sámediggi háliida máŋggalágan ealáhusdoaimma mii lea geasuheaddjin goappaš sohkabeliide.
Saemiedigkie gellielaaketje jielemh sæjhta mah leah fryöjstehke dovne kaarride jïh nyjsenæjjide.
Sámediggi áigu jorgalahttit eretfárrema sámi guovlluin.
Saemiedigkie sæjhta juhtemestraejmiem jarkelidh saemien dajvijste.
Ásaheames máŋggalágan ealáhusdoaimmaid ja bargosajiid nuoraide lea dehálaš jus dainna galgat lihkostuvvat.
Gellielaaketje jielemh jïh barkoesijjieh noere almetjidie sjugniedidh sæjhta vihkeles årrodh jis edtja dejnie lyhkesidh.
Silje Karine Muotka
NSR
silje.karine.muotka@samediggi.no
Phone: +47 984 87 576
Áigeguovdil
Daaletje
Áŋgiruššá viidáseappot sámi mátkeealáhusain
Saemien fealadassem guhkiebasse dåarjohte
Sámediggeráđđi juolluda 850 000 ruvnnu doarjjan Nordnorsk Reiseliv AS:ii pro...
Saemiedigkieraerie 850 000 kråvnah dåårje Nordnorsk Reiseliv AS:se prosjekte...
Doarju nuorra entreprenevrraid
15 millijovnh kråvnah saemien råajvarimmide tsïengelen raejeste
Sámediggeráđđi juolluda 350 duhát ruvnno nuorra entreprenevrraide, Ungt Entr...
Saemiedigkieraerie lea tjåanghkan dåårjeme 15 millijovnh kråvnah dåarjojne h...
Eretfárren sámi guovlluin dagaha stuorra hástalusaid olmmošlogu bisuheami ektui.
Akte haesteme sjædta almetjelåhkoem tjåadtjoehtidh gosse almetjh saemien dajvijste juhtieh.
Lassin bargosajiide de lea maiddái dehálaš bisuhit geasuheaddji báikegottiid gos nuorat háliidit orrut.
Lissine barkoesijjide, dle vihkeles fryöjstehke voenges siebriedahkh tjåadtjoehtidh gusnie noerh sïjhtieh årrodh.
Danin lea Sámediggái dehálaš ovttasbargat suohkaniiguin ja earáiguin geain lea ovddasvástádus čađaheames doaibmabijuid earret eará infrastruktuvrra, kultuvrra- ja skuvlafálaldagaid oktavuođas.
Laavenjostoe tjïeltigujmie jïh jeatjabigujmie mah diedtem utnieh råajvarimmiej åvteste, gaskem jeatjah infrastruktuvren, kultuvre- jïh skuvlefaalenassen sisnjeli, lea vihkeles Saemiedægkan.
Sámedikki áigumuš lea:
Saemiedigkie sæjhta:
Geasuheaddji ja eallás sámi báikegottiid.
Fryöjstehke jïh veasomes saemien voenges siebriedahkh utnedh
Ovdánahttit bargosajiid máŋggalágan ealáhusdoaimmain.
Barkoesijjieh evtiedidh gellielaaketje jielemigujmie
Oaččuhit eanet bargosajiid sámi kulturealáhusain.
Jienebh barkoesijjieh skååffedh saemien kultuvrejielieminie
Lasihit professionaliserema ja kommersialiserema sámi kulturealáhusain.
Jienebh kultuvrejielemh barkojne darjodh, jïh viehkiehtidh guktie dah ekonomeles sjïdtieh
Nu movt Porsáŋggus, Mátta-Várjjagis ja Muofis gos šadde čađahit stuorra nuppástusproseassaid maŋŋil bargiidlogu unnideami dihte.
Akte aktelaaketje jieleme maahta prååsehke årrodh dejtie voenges siebriedahkide jis faahketji jarkelimmieh jielieminie sjidtieh.
Sámediggi áigu galledit ealáhusfitnodagaid dihto suohkaniiguin ja deaivvadit fitnodatálggaheddjiiguin ja ealáhusdoaimmaheddjiiguin.
Saemiedigkie sæjhta jieliemidie vaaksjodh såemies tjïeltine juktie tseegkijidie jïh jielemebarkijidie råakedh.
Sámi kulturealáhusain lea dárbu ovdánahttit buktagiid ja fierpmádathuksema
Saemien kultuvrejielemi sisnjeli dle daerpies dorjesh evtiedidh jïh viermieh bigkedh.
Sámediggi áigu ásahit máŋggabealálaš ealáhusdoaimma dakko bakte go mii:
Saemiedigkie sæjhta gellielaaketje jïh jeereldihkie jielemh sjugniedidh:
Vuoruhit nuorra ealáhushutkosa joatkkaskuvllain
Prijoriteradidh noere entreprenørskapem jåarhkeskuvlesne
Aktiivvalaččat bargat sámi guovlluid suohkaniid ektui
Eadtjohke årrodh tjïeltine saemien dajvine
Lágidit jahkásaš čoahkkimiid suohkana dásis mas fáddán galgá leat ealáhus- ja servodatovdáneapmi.
Tjïelteseminaarh tjïrrehtidh fïerhten jaepien gusnie teema lea jieleme- jïh siebriedahkeevtiedimmie.
Dát vástida dan maid Sámedikki sámeguovlluid ealáhusovdáneami dieđáhusas daddjo.
Daate guktie tjåådtje Saemiedigkien bïevnesisnie jielemeevtiedimmien bïjre saemien dajvine.
Ovttabealat ealáhusdoaibma sáhttá heajos ládje váikkuhit báikegottiide jus ealáhusdoaibma fáhkkestaga rievdá.
Akte aktelaaketje jieleme maahta prååsehke årrodh dejtie voenges siebriedahkide jis faahketji jarkelimmieh jielieminie sjidtieh.
Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Oza doarjaga
Ohtsh dåarjoem
Girjás kultureallin nanne sámi gullevašvuođa ja identitehta, ja dagaha eallás báikegottiid gos olbmot háliidit orrut.
Akte gellielaaketje kultuvrejielede saemien ektievoetem jïh identitetem veaksahkåbpoe dorje, jïh viehkehte guktie dah voenges siebriedahkh jielije sjidtieh, gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
Danin leat kulturdoaimmat dehálaččat sámi servodagas, ja maiddái ássamii.
Kultuvredarjomh dannasinie aktem vihkeles råållam utnieh dennie saemien siebriedahkesne, aaj veasomen gaavhtan.
Sámi kulturdoaimmat dagahit gullevašvuođa, čálggu ja eallindási, ja maiddái kulturvuođustuvvon bargosajiid.
Saemien kultuvrejielede viehkiehteminie ektiedimmiem, murriedimmiem jïh jieledekvaliteetem sjugniedidh, lissine aaj barkoesijjieh kultuvren sisnjelen.
henrik.olsen@samediggi.no
Phone: +47 907 75 219
Sámi kulturbargoarenat
Gaarsjelimmie
Dáidda – ja kulturbargu
Sijjieh saemien kultuvrebarkose
Sámediggi bargá
Kåanste- jïh kultuvrebarkoe
leat bajimuččas bidjamin eavttuid sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideapmái
Dïhte uvtemes premissevedtijinie årrodh juktie saemien kåanstem jïh kultuvrem evtiedidh
fuolahit dan ahte buohkat galget sáhttit muosáhit sámi kultuvrra doppe gos ásset
Gaajhkesh edtjieh saemien kultuvrem dååjredh desnie gusnie årroeh
láhčá diliid nu ahte mis lea ealli ja girjás sámi kultureallin mas lea buorre dássi
Sjïehteladtedh ihke mijjieh aktem jielije jïh gellielaaketje saemien kultuvrejieledem utnebe hijven kvaliteeteste
fuolahit ahte ovddiduvvo, ja bisuhuvvo sámi dáidda- ja kultureallin dainna lágiin ahte leat fágalaččat buorit ja árjjalaš sámi deaivvadanbáikkit, kulturásahusat ja museat
Saemien kåanste- jïh kultuvrejieledem evtiedidh jïh gorredidh, faageles maehteles jïh eadtjohke saemien tjåanghkoesijjiejgujmie, kultuvreinstitusjovnigujmie jïh museumigujmie
fuolahit dan ahte lea eanet barggolašvuohta sámi dáidda- ja kulturvuđot ealáhusa vuođul
Lissiehtamme fasseldimmie saemien kåanste- jïh kultuvrejieliemasse
Sámedikki váldobargun kulturpolitihkas lea láhčit diliid sámi dáidda- ja kulturdoaimmaid várás ja dan ovddideami várás.
Saemiedigkien åejviebarkoe kultuvrepolitihkesne lea saemien kåanste- jïh kultuvredarjoemasse sjïehteladtedh jïh dam evtiedidh.
Sámi servodat lea vuos ain huksemin servodagas, ja mii leat vuoruhan ja ain fertet vuoruhit kultuvrra ja giela vuođđoosiid.
Saemien siebriedahke lea annje aktene boelhkesne gusnie siebriedahkem bigkeminie, gusnie åejviesuerkieh kultuvren jïh gïelen sisnjeli leah prijoriteradamme orreme, jïh annje tjuara prijoriterdamme sjïdtedh.
Dát hástala nana áŋgiruššama sámi servodaga iežas beales, sámi ásahusaid, Sámedikki ja stáhta eiseválddiid beales.
Daate aktem stoerre barkoem kreava dehtie saemien siebriedahkeste jïjtje, saemien instusjovnijste, Saemiedigkeste jïh staaten åejvieladtjijste.
Sámediggi oaidná iežas ovddasvástádussan atnit ávvira ja ovddidit dan doaimma maid sámi álbmot vuolggaha, ja leat dán proseassas deaŧaleamos eavttuid biddji.
Saemiedigkie vuajna goh sov dïedte skraejriem jïh darjoemidie vaarjelidh jïh evtiedidh, mejtie saemien årrojh buektieh, jïh sæjhta dïhte vihkielommes premissedeallahtæjjine årrodh daennie prosessesne.
Stáhta eiseválddiin lea dattetge bajimuš ovddasvástádus diliid láhčimis nu ahte sámi servodagas alddis lea vejolašvuohta hukset viidáseappot servodagas.
Staaten åejvieladtjh læjhkan dam bijjemes dïedtem utnieh sjïehteladtedh guktie saemien siebriedahke jïjtje nuepiem åådtje sov siebriedahkebigkemem vijriesåbpoe evtiedidh.
Guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiin lea maiddái ovddasvástádus váikkuhit dan ahte sámi dáidda, kultureallin ja sámi ásahusat ovddiduvvojit ovttas.
Regijovnaale jïh voenges åejvieladtjh aaj aktem dïedtem utnieh saemien kåanstem, kultuvrejieledem jïh saemien institusjovnh ektesne evtiedidh.
Sámediggi bargá dan ala ahte buohkain livččii vejolašvuohta muosáhit sámi dáidaga ja kultuvrra.
Saemiedigkie sæjhta gaajhkesh edtjieh nuepiem utnedh saemien kåanstem jïh kultuvrem dååjredh.
Min historjá, min kulturárbi ja min dáidda ja kultuvra leat midjiide čeavlin.
Mijjieh mijjen histovrijem, mijjen kultuvreaerpiem jïh mijjen kåanstem jïh kultuvrem garmerdibie.
Mii áigut láhčit ealli ja máŋggabealat dáidda- ja kultureallima mas lea buorre dássi, mii buvttaduvvo, dahkkojuvvo, gaskkustuvvo ja muosáhuvvo ja lea buohkaid olámuttus.
Mijjieh sïjhtebe sjïehteladtedh akten jielije jïh gellielaaketje kåanste- jïh kultuvrejieliedasse hijven kvaliteeteste mij sjugniesåvva, dorjesåvva, vuesiehtamme jïh dååjreme sjædta, jïh maam gaajhkesh maehtieh dååjredh.
Sámi dáiddárat ja kulturbargit galget sáhttit oažžut birgejumi iežaset doaimmas.
Saemien tjiehpiedæjjah jïh kultuvrebarkijh edtjieh maehtedh sov barkoste veasodh.
Sámi ásahusat leat min deaŧaleamos sámi dáidda- ja kultur- gaskkustanarenat.
Dah saemien institusjovnh leah mijjen vihkielommes sijjieh juktie saemien kåanstem jïh kultuvrem vuesiehtidh.
Dat addet kulturbargosajiid sámi servodagas ja leat deaŧalaš aktevrrat sámi dáidaga ja kultuvrra ovddideamis.
Dah kultuvrebarkoesijjieh saemien siebriedahkine vedtieh, jïh leah vihkeles aktöörh saemien kåanste- jïh kultuvreevtiedimmeste.
Bååstede – sámi kulturárbbi ruovttoluotta fievrrideapmi / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Bååstede - å ta tilbake historien / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Čuđiid jagiid čohkkejedje dutkit ja miššonearat sámi kulturáđaid.
Gellie tjuetiejaepieh dotkijh jïh misjovnæærh saemien kultuvredaeverh tjöönghkin.
Dál háliidit norgga museat fievrridit ruovttoluotta beali dáin dávviriin sámi museaide.
Daelie nöörjen museumh sijhtieh lehkiem dejstie bååstede sertedh saemien museumidie.
Dat lea veadjemeahttun nu guhká go Norgga eiseválddit biehttalit dan ruhtadeames.
Ij dïhte gåaredh dan guhkiem nöörjen åejvieladtjh nyöjhkoeh dam maeksedh.
Mii gohčodit dan Bååstede.
Mijjieh dam gohtjebe Bååstede.
Bååstede lea lullisámi doaba, ja mearkkaša ruovttoluotta. 2000 sierranas historjjálaš áđa Norgga čoakkáldagain leat 2012 rájes vuordán fievrriduvvot sámi servodahkii ja sámi museaide.
2000 joekehts histovrijes daeverh nöörjen våarhkojne leah 2012 raejeste vuertiemisnie orreme juktie bååstede båetedh dan saemien siebriedahkese jïh saemien museumidie.
Norgga eiseválddit eai háliit ruhtadit dán proseassa.
Nöörjen åejvieladtjh eah sïjhth daam prosessem maeksedh.
Ja nu guhká go sámi museain eai leat dohkálaš vuorkkát, čájáhusvejolašvuođat ja dárbbašlaš gelbbolašvuohta hálddašit dáid dávviriid dohkálaččat, de ferte maŋidit ruovttoluotta fievrrideami.
Jïh dan guhkiem doh saemien museumh eah eensi magasijnh, vuasahtallemenuepieh jïh daerpies maahtoem utnieh juktie daeveridie eensilaakan reeredh, tjuara bååstedesertieminie vuertedh.
2000-logu museaođastus lei ekonomalaš lokten Norgga museaide.
Museumereforme 2000-låhkoen aktem ekonomeles lutnjemem vedti dejtie Nöörjen museumidie.
Sámi museaide lea ođastus mearkkašan stuorra lávki maŋás guvlui.
Dejtie saemien museumidie daate reforme akte stoerre sïlle bååstede sjïdteme.
Sámi museat leat smávvát ja rašit dáža museaid ektui.
Doh saemien museumh leah smaave jïh prååsehke viertiestamme dejnie nöörjen museume-eatnaminie.
Norgga museat sáhttet dahkat sponsenšiehtadusaid ja oažžut priváhta ruhtaskeaŋkkaid, ja ožžot dávjá doarjaga báikkálaš ja regionála eiseválddiin.
Nöörjen museumh nuepieh utnieh latjkoeh darjodh ekonomeles dåarjoen jïh privaate donasjovni bïjre, jïh maaje aaj dåarjoem åadtjoeh voenges jïh regijovnaale åejvieladtjijste.
Geavadis ii leat ii oktage priváhta dahje almmolaš eiseváldi mii čájeha beroštumi sámi museaid rámmain.
Rïektesisnie ij leah naan privaate jallh jeatjah byögkeles åejvieladtjh mah ïedtjem vuesiehtieh dejtie saemien museumi mieride.
Danne mearridit stáhta juolludusat Sámedikki bušeahta bokte sámi museaid ovdánanvejolašvuođaid.
Staaten dåarjoeh Saemiedigkien budsjedten bijjelen leah dan åvteste eevre vihkeles saemien museumi evtiedimmienuepiej gaavhtan.
Bååstede-prošeakta lea boađusin jagi 2012 vuolláičállojuvvon šiehtadusas gaskal Kulturhistorjjálaš musea, Norgga álbmotmusea ja Sámedikki.
Bååstede-prosjekte akte illedahke aktede jååhkesjamme latjkoste dej museumi gaskem Kulturhistorisk museum jïh Norske folkemuseum jïh Saemiedigkie jaepien 2012.
Šiehtadus gieđahallá sámi kulturhistorjjálaš dávviriid ruovttoluotta fievrrideami Norgga álbmotmuseas ja Kulturhistorjjálaš museas guđa sámi museii.
Latjkoe lea bååstedesertemen bïjre saemien kultuvrehistovrijes daeverijstie Norsk folkemuseumistie jïh Kulturhistorisk Museumistie govhte saemien museumidie.
Biergasat galget ruovttoluotta dan kultuvrii ja álbmogii masa dat gullet.
Daeverh edtjieh bååstede dan kultuvrese jïh dejtie almetjidie gubpede båetieh.
Dat lea deaŧalaš oassi álbmotmuitalusain sámi eallima, kultuvrra ja historjjá birra iešguđet sajiin riikkas.
Dah leah akte vihkeles bielie dejstie soptsesijstie saemien jieleden, kultuvren jïh histovrijen bïjre ovmessie bieline laantesne.
Danne leat dán áigodaga hárvelohkosaš dávviriin, mat ain leat áimmuin, stuorra mearkkašupmi sápmelaččaide.
Dah gille daeverh daehtie boelhkeste mah annje gååvnesieh leah dan åvteste joekoen vihkeles saemide.
Bååstede lea iešalddis buorre ođas sámi museaide ja sámi servodahkii.
Bååstede lea aalkoelisnie hijven saernieh dejtie saemien museumidie jïh saemien siebriedahkese.
Muhto okta hástalus báhcá vel ovdalgo historjjálaš dávviriid sáhttá fievrridit ruovttoluotta dohko gosa dat gullet.
Men akte haesteme aajmene åvtelen maahta dejtie histovrijes daeveridie bååstede sertedh.
Ii gávdno ruhta čađaheapmái.
Eah beetnegh gååvnesh juktie dam tjïrrehtidh.
Kulturhistorjjálaš dávviriid seailluheapmi, vurken ja gaskkusteapmi lea divrras.
Konserveradimmie, vöörhkeme jïh bievneme kultuvrehistovrijen daeverijstie leah dovres.
Dasa gáibiduvvojit visttit mat devdet museafágalaš gáibádusaid vuorkkáide ja gaskkustanlanjaide, ja seailluheapmái ja hálddašeapmái gáibiduvvojit bargit ja gelbbolašvuohta.
Gåetieh magasijnigujmie jïh bievnemetjiehtjeligujmie mah leah museumefaageles krïevenassi mietie leah daerpies, jïh barkijh tjuerieh lissiehtamme maahtoem utnedh juktie daeveridie konserveradidh jïh reeredh.
Sámediggi lea máŋggaid jagiid jearahan Norgga eiseválddiin ruđaid dán čađaheapmái.
Saemiedigkie lea gellie jaepieh nöörjen åejvieladtjh birreme akten ekonomeles lutnjemen bïjre juktie dam buektiehtidh.
Sii dadjet ahte dat lea menddo divrras.
Mijjieh argumenth åadtjobe daate fer dovres.
Ii leat buorre jus cieggá dakkár oaidnu našunálalaččat ja riikkaidgaskasaččat ahte eiseválddit mat historjjálaš áiggi suvve duoguštit ja billistit osiid sámi kultuvrras, dál oaivvildit ahte lea menddo divrras addit ruovttoluotta dávviriid eaiggádii.
Akte goerpe dastegh akte nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale vuajnoe tseegkesåvva, åejvieladtjh mah dejbeeli konfiskeradimmiem jïh irhkemem bielijste dehtie saemien kultuvreste luhpiedin, daelie vienhtieh fer dovres daeveridie bååstede deelledh aajhterasse.
Dát čuolbmačilgehus ii guoskka dušše Norgii.
Ij leah daate naan sjïere nöörjen dåeriesmoeretjoelme.
Dáidagiid ja kulturhistorjjálaš- ja arkeologalaš dávviriid ruovttoluotta fievrrideapmi dáhpáhuvvá stuorra osiin máilmmis.
Bååstedeserteme kåanste-, kultuvrehistovrijes- jïh arkeologeles daeverijstie heannede stoerre bieline veartenistie.
Muhtumin lea sáhka dušše hárvelohkosaš dávviriin, ja eará háviid lea sáhka stuorra čoakkáldagain.
Muvhti veajkoej ajve akte gaertjiedamme låhkoe daeverijstie, mearan jeatjah aamhtesinie stoerre våarhkoeh.
Lagamus ja buoremusat lihkostuvvan ovdamearka lea sullii 35 000 dávviriid ruovttoluotta fievrrideapmi Københávnnas Nuukii Ruonáeatnamis (1984-2001).
Dïhte geetskemes jïh bööremes vuesiehtimmie lea bååstedeserteme medtie 35 000 daeverijstie Københavneste Nuukese Kruanalaantesne (1984-2001).
Dánskka stáhta ruhtadii dán ruovttoluotta fievrrideami.
Daanske staate daam bååstedesertemen maeksieji.
Sámi museaid lohku lea guhtta, ja dat lea lávdaduvvon Girkonjárggas davvin Snoasai lullin.
Govhte saemien museumh, jïh dah leah Kirkeneseste noerhtene Snåasese åarjene.
Čoakkáldagain leat uhccán dávvirat dál, ja museain leat vuorkkát ja čájáhuslanjat mat eai leat dohkálaččat.
Dej leah vaenie daeverh våarhkojne daelie, jïh museumh eah sjiehteles magasijnh jïh vuasahtallemesijjieh utnieh.
Olles Norgga servodahkii ja sámi servodahkii boahtá buorrin go maiddái nationála sámi kulturárbi gaskkustuvvo.
Abpe nöörjen siebriedahke jïh saemien siebriedahke sijhtieh aevhkieh åadtjodh jis aaj dïhte nasjovnaale saemien kultuvreaerpie beavneme sjidtieh.
Vuođđo- ja joatkkaskuvlaoahppit geavahit dávjá daid fálaldagaid maid sámi museat fállet go dat lea buorre lassin dan oahpahussii maid sii ožžot skuvllas.
Learohkh maadth- jïh jåarhkeskuvlesne daamtaj dïenesjidie nuhtjieh mejtie doh saemien museumh faalehtidh dan åvteste dïhte akte åajvoeh lissiehtasse dan ööhpehtæmman maam skuvlesne åadtjoeh.
Sávan ahte mii muhtun jagi geahčen sáhttit čájehit almmolašvuhtii dan fiinna sámi kulturárbbi min lea boahtán ruovttoluotta oaivegávpogis.
Manne gegkestem mijjieh naan gille jaepiej minngelen maehtebe gaajhkide almetjidie dam åajvoeh saemien kultuvreaerpiem vuesiehtidh mij lea bååstede båateme åejviestaareste.
Livččii heiven hui bures dál go mii lahkonit sámi 100 jagi ávvudeami.
Lij joekoen hijven sjïehteme gosse mijjieh daelie geatskanibie dam saemien 100-jaepien heevehtimmiem.
Guovvamánu 6. b. 2017 mii ávvudit ja čalmmustahttit ahte lea 100 jagi vássán dan rájes go Elsa Laula Renberg čohkkii sápmelaččat vuosttaš geardde čoahkkimii Troandimis, gos mihttomearrin lei nannet sápmelaččaid vuoigatvuođaid.
Goevten 6. b. 2017 sïjhtebe heevehtidh jïh mïerhkesjidh daelie 100 jaepieh mænngan Elsa Laula Renberg saemide tjöönghki dan ellen voestes tjåanghkose Tråantesne, gusnie ulmie lij saemiej reaktide nænnoestehtedh.
Mii vel heivešii buorebut go dan ahte beassat čalmmustahttit ahte sápmelaččat viimmat besset hálddašit oasi iežaset kulturárbbis ?
Mij lij buerebe sjïehteme goh maehtedh mïerhkesjidh saemieh minngemosth leah nuepiem åådtjeme aktem bieliem sijjen kultuvreaerpeste reeredh ?
Dan čađaheapmi sorjá das ahte Norgga eiseválddit ruhtadit dán buori ja deaŧalaš doaibmabiju.
Jis edtjebe dam buektiehtidh libie jearohke nöörjen åejvieladtjh daam åajvoeh jïh vihkeles råajvarimmiem maeksieh.
Go dat lea min kultuvra, ja min dávvirat.
Juktie lea mijjen kultuvre, jïh mijjen daeverh.
Min vássánáigi, min boahtteáigi.
Mijjen åvtetje aejkie, mijjen båetije aejkie.
Válgakoarta / Dieđut / Kampanjeside / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
Veeljemekåarhte / Bïevnesh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Válgakoarttas leat dieđut dan birra guđe válgalanja don galggat geavahit válgabeaivvi dahje galggat go jienastit ovddalgihtii dán jagi, ja gosa jienastat galgá sáddejuvvot.
Veeljemekåarhtesne bievnesh gaavnh maam veeljemesijjiem datne edtjh nuhtjedh veeljembiejjien, jallh mejtie datne tjoerh åvtelhbodti steemmadidh daan jaepien, jïh gåabph steemma edtja saadtesovvedh.
Sámediggeválgga válgakoarta lea alit.
Saemiedigkieveeljemen veeljemekåarhte lea plaave.
Sii, geain lea jienastanvuoigatvuohta stuorradiggeválgii, ožžot maiddái vilges válgakoartta.
Dah mah aaj steemmereaktam Stoerredigkieveeljemasse utnieh, sijhtieh lissine aktem veelkes kåarhtem åadjtodh.
Sáhtát jienastit goappašiin válggain.
Datne maahtah steemmadidh gåabpaginie veeljemisnie.
Dán jagi lea dat ođas, ahte dain gielddain / suohkaniin, main leat uhcit go 30 čáliheami Sámedikki jienastuslogus 2011 muttus, GALGET olbmot jienastit ovddalgihtii. Dáin gielddain / suohkaniin ii leat válgadiggi.
Dïhte mij lea orre daan jaepien lea dah mah dejnie tjïeltinie årroeh mah vaenebh goh 30 almetjh tjaalasovveme utnin Saemiedigkien veeljemlåhkosne jaapan 2011, desnie almetjh TJUERIEH åvtelhbodti steemmadidh.
Dáppe sáhtát jienastit sámediggeválggas.
Daejnie tjïeltine ij leah veeljemedigkie.
Go jienastat ovddalgihtii, de sáhtát jienastit vaikke guđe gielddas / suohkanis riikkas.
Dastegh åvtelhbodti steemmedh, maahtah steemmadidh saaht mennie tjïeltesne datne sïjhth laantesne.
Sáhtát dieđusge maiddái jienastit iežat ruovttugielddas / - suohkanis.
Hævvi maahtah aaj steemmadidh dov hïejmetjïeltesne.
Ovddalgihtii jienasteapmi álgá sisriikkas 12.08.2013.
Åvtelhbodti steemmadimmie aalka sislaantesne 12.08.2013.
Sáhtát jienastit ovddalgihtii gitta bearjadaga rádjai ovdal válgga, muhto du ovddasvástádus dat lea ahte jienastit nu árrat ahte jienastat olle sisa maŋimusat vuosárgga 09.09.2013 dii. 21.00.
Datne maahtah åvtelhbodti steemmadidh bearjadahken raajan, veeljemen åvtelen, men dov lea dïedte steemmadidh dan varke guktie steemma ryöknemesæjjan båata måantan 09.09.2013 åvtelen ts. 21.00.
Váldde fárrui válgakoartta go galggat jienastit.
Vaeltieh veeljemekåarhtem meatan gosse edtjh steemmadidh.
Dat álkidahttá válgabargiid barggu ja dahká ahte don beasat jođáneappot jienastit.
Dellie aelhkebe sjædta veeljemebarkijdie, jïh verkebe dutnjien mij edtja steemmadidh.
Vaikke vel vajálduhtát ge dahje láhpát válgakoartta, de beasat liikká jienastit.
Jis veeljemekåarhtem åajaldamme jallh dam dasseme, åadtjoeh læjhkan steemmadidh.
Gielddat / suohkanat sáhttet čálihit ođđa válgakoartta iežaset vuogádaga bokte, dahje čállit gieđain.
Tjïelth nuepiem utnieh orre veeljemkåarhtem olkese tjaeledh sijjen systemen tjïrrh, jallh manuellelaakan dam dïevhtedh.
Jus ii leat ožžon válgakoartta sámediggeválgii poasttas ja oaivvildat ahte don leat čálihuvvan Sámedikki jienastuslohkui, de váldde oktavuođa Sámedikkiin.
Dastegh datne ih leah veeljemekåarhtem saemiedigkieveeljemasse dååsteme påastesne, jïh veanhta datne leah tjaalasovveme Saemiedigkien veeljemelåhkose, govlehtallh Saemiedigkine.
Válgakoartta ii sáhte geavahit legitimašuvdnan.
Veeljemekåarhte ij leah legitimasjovne.
Dus galgá leat dohkkehuvvon legitimašuvdna lassin.
Datne tjoerh reaktoe legitimasjovnem meatan utnedh lissine.
Jus dus leat eará gažaldagat válgakoartta birra, de váldde oktavuođa Sámedikkiin.
Jis dov jeatjah gyhtjelassh veeljemekåarhten bïjre, govlehtallh Saemiedigkine.
Ii mihkkege ruvkedoaimmaid Nussiris vaikke vel muddenplána lea ge dohkkehuvvon / Energiija ja minerálat / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Ij naan gruvadarjome Nussiresne jalhts stuvremesoejkesje lea jååhkesjamme / Energije jïh mineraalh / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Ii mihkkege ruvkedoaimmaid Nussiris vaikke vel muddenplána lea ge dohkkehuvvon
Ij naan gruvadarjome Nussiresne jalhts stuvremesoejkesje lea jååhkesjamme
20. Njukčamánnu 2014
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka bælla guktie gåarede byjresinie jïh båatsoen båetije aejkine Kvalsundsne mænngan Tjïelte- jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner stuvremesoejkesjem jååhkesji Nussirese jïh Ulveryggesne Kvalsunden tjïeltesne Finnmaarhkesne.
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotkaballá váikkuhusaid birrasa ja boazodoalu boahtteáigái maŋŋágo Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner dohkkehii muddenplána Nussira ja Gumppenjuni várás Fálesnuori suohkanis Finnmárkkus.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka bælla guktie gåarede byjresinie jïh båatsoen båetije aejkine Kvalsundsne mænngan Tjïelte- jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner stuvremesoejkesjem jååhkesji Nussirese jïh Ulveryggesne Kvalsunden tjïeltesne Finnmaarhkesne.
- In leat hirpmástuvvan, muhto dattetge beahtahallan go gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner addá lobi dakkár doaimma muddenplánii mas lea ráddjejuvvon servodatávki seammás go dakkár ruvkkes leat stuorra negatiiva váikkuhusat birrasii, guolásteapmái ja boazodollui, dadjá Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Im ierielimmesne, men læjhkan viesjledem ihke tjïelte- jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner stuvremesoejkesjem akten gïehtelæmman gaertjiedamme nåhtojne siebriedahkese luhpede, seamma tïjjen goh akte dagkeres gruva sæjhta nåake konsekvensh utnedh byjresasse, göölemasse jïh båatsose, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Muddenplána dohkkeheamis bidjá gieldaministtar vuođđun ahte ii mihkkege ruvkedoaimmaid galgga álggahuvvot ovdalgo lea juksojuvvon ovttamielalašvuohta boazodoaluin váidudeaddji doaibmabijuid oktavuođas.
Sov jååhkesjimmesne stuvremesoejkesjistie tjïelteministere våaroemasse beaja ij naan gruvadarjome maehtieh aelkedh åvtelen båatsojne seamadamme råajvarimmiej bïjre mah skaaride ånnanieh.
Dasa lassin galgá Birasdirektoráhta dohkkehit plánaid ja minerálaeiseválddit galget addit doaibmalobi.
Lissine Byjresedirektovraate tjuara soejkesjidie jååhkesjidh jïh mineraaleåejvieladtjh tjuerieh luhpiedimmiem vedtedh gïehtelæmman.
- Dattetge lea positiiva dat gáibádus ahte Nussir ASA galgá juksat ovttamielalašvuođa boazodoaluin iežaset doaibmabiju ektui, dainna eavttuin ahte ruvkedoaibma ii álggahuvvo jus dakkár ovttamielalašvuohta ii juksojuvvo.
- Krïevenasse mij jeahta Nussir ASA tjuara sïemes sjïdtedh båatsojne sov råajvarimmien bïjre lea læjhkan hijven, dastegh gruvadarjome ij aelkieh jis ij maehtieh naemhtie sïemes sjïdtedh.
Lea deaŧalaš ahte boazodoalus ii lea dakkár dovdu ahte sii leat bággehallan dohkkehit juoidá mainna sii eai sáhte eallit, dadjá Muotka.
Vihkeles båatsoe ij damth dah eah tjabrehtamme sjïdth maam akt jååhkesjidh mejnie ij gåaredh jieledh, Muotka jeahta.
Go dat lea daddjojuvvon, de mu mielas lea imaš go stáhtaráđđi Jan Tore Sanner dán láhkai duvdá eret álbmotrievttálaš ovddasvástádusa ruvkefitnodahkii das ahte sihkkarastit sin eallinvuođu geat ellet boazodoalus.
Gosse dïhte lea jeahteme dle tuhtjem onterligs staateraerie Jan Tore Sanner sæjhta dam almetjerïekteles dïedtem, juktie våaromem gorredidh dejtie mah båatsoste jielieh, akten gruvasïeltese bïejedh.
Ášše čájeha man stuorra váttisvuođat ráđđehusas leat go ieža galget čađahit álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid konkrehta áššiin, dadjá Muotka.
Aamhtese vuesehte man stoerre dåeriesmoerh reerenasse jïjtje åtna almetjerïekteles dïedth tjïrrehtidh vihties aamhtesinie, Muotka jeahta.
- Mu mielas lea boastut ja dohkkemeahttun addit lobi dakkár ruvkedoibmii lea plánejuvvon Nussiris ja Gumppenjunis.
- Mov mïelen mietie dle båajhtoehlaakan jïh habjoehlaakan dåemede gosse gruvabarkoem luhpede mij lea soejkesjamme Nussiresne jïh Ulveryggesne.
Danne áiggun ain bargat dan ala ahte dákkár doaibma ii čađahuvvo, ja mii áigut váldit ovdan ášši máŋgii sihke nuoskkidanlága, čáhceláhkaásahusa ja minerálalága ektui, lohpaha Muotka.
Sïjhtem dan åvteste jåerhkedh barkedh olles dagkeres darjome nïerhkh, jïh gellie tjåanghkoeh åejvieladtjigujmie sjædta dovne dearjoelaaken, tjaetsiemieriedimmien jïh mineraalelaaken mietie, Muotka minngemosth jeahta.
Kronihkka: Sámi mánáidgárdefáldat nanne demokratija / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Maanagiertefaalenasse demokratijem nænnostahta / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Kronihkka: Sámi mánáidgárdefáldat nanne demokratija
Maanagiertefaalenasse demokratijem nænnostahta
Silje Karine Muotka, Sámediggeráđđi
Silje Karine Muotka, saemiedigkieraerie
Nationála mánáidgárdebeaivi 2014 lágiduvvo njukčamánu 18. b..
Nasjovnaale maanagïertebiejjie 2014 öörnesåvva njoktjen 18.
Oahppolihttu, Fágalihttu ja mánáidgárddiid váhnenlávdegoddi (Foreldreutvalget for barnehager (FUB)) dat barget ovttas mánáidgárdebeivviin.
b. Ööhpehtimmiesiebrie, Faagesiebrie jïh Maanagïerti eejhtegemoenehtse (MEM) maanagïertebiejjien bïjre laavenjostoeh.
Mánáidgárddit miehtá riikka čalmmustahttet beaivvi, mii lea šaddan árbevierrun ollugiidda.
Biejjie mïerhkesjamme sjædta maanagiertine abpe laantesne, jïh akte aerpievuekie sjïdteme gellide.
Dan jagi galgá demokratiija ja mánáid mielváikkuheapmi leat guovddážis, ja čuoládat lea:”Mus lea juoga dadjamuš. ”
Demokratije jïh maanaj meatanårrome leah fokuse daan biejjien, jïh faamoebaakoe lea: ” Mov lea mij akt jiehtedh. ”
Fáddá lea válljejuvvon Norgga vuođđoláhkaávvudeami 2014 duogážiin.
Teema lea veeljeme Nöörjen maadthlaakeheevehtimmien 2014 sjïekenisnie.
Sámi mánáin lea iehčanas jietna, ja sis galgá leat sadji ja vejolašvuohta buktit ovdan jienaset mánáidgárdeoktavuođas.
Saemien maanaj akte jïjtjeraarehke gïele, jïh tjuerieh sijjiem jïh nuepiem åadtjodh baajedh jïjtse gïele govlelgidh maanagïerten ektiedimmesne.
Demokratiija ja mánáid mielváikkuheapmi lea maid deaŧalaš oassi sámi mánáidgárdefálaldagas.
Demokratije jïh maanaj meatanårrome leah aaj akte vihkeles bielie dehtie saemien maanagïertefaalenasseste.
Sámi mánáidgárdefálaldaga huksedettiin leat sámi váhnemat ja báikkálaš sámi searvvit leat hui guovddážis álggaheaddjin ja áŋgiruššin.
Gosse gïehteleminie aktem saemien maanagïertefaalenassem bæjjese bigkedh dle saemien eejhtegh jïh saemien lïhkes siebrieh eevre vihkeles orreme goh doh mah skraejriem vaalteme jïh tsevtsiedæjjine orreme.
Otná sámi mánáidgárdefálaldahkii dat lea leamaš áibbas dárbbašlaš.
Daate barkoe lea eevre vihkeles orreme ihke mijjieh daan biejjien aktem saemien maanagïertefaalenassem utnebe.
Sámi politihkalaš bargu lea maid váikkuhan sihkkarastit sámi sisdoalu mánáidgárdelágas ja mánáidgárddi rámmaplánas.
Saemien politihkeles barkoe aaj dam saemien sisvegem gorredamme maanagïertelaakesne jïh maanagïerten mieriesoejkesjisnie.
ON mánáidgárdekonvenšuvdna lea maid leamaš deaŧalaš mánáidgárddiid bargui.
EN:n maanagïertekonvensjovne lea aaj vihkeles dan barkose maanagiertine.
Mii lea ollen guhkás, muhto mis lea ain guhkes mátki ovdalgo sihkkarastojuvvo ahte buot sámi mánáin lea mánáidgárdefálaldat sin giela ja kultuvrra vuođul nu mo earret eará mánáidkonvenšuvdna eaktuda.
Mijjieh gåhkese båateme, men læjhkan aktem guhkies geajnoem aajmene vaedtsedh juktie gorredidh gaajhkh saemien maanah aktem maanagïertefaalenassem åadtjobe sijjen gïelen jïh kultuvren bïjre, naemhtie guktie maanakonvensjovne sjïehteladta.
Sámediggi bargá dainna ulbmiliin ahte sámi mánáin galgá leat oktagaslaš vuoigatvuohta sámi mánáidgárdefálaldahkii.
Saemiedigkie barkeminie ihke saemien maanah edtjieh aktem sjïere reaktam åadtjodh saemien maanagïertefaalenassem åadtjodh.
Das han lea ge sáhka ahte sámi mánáin galgá leat vuoigatvuohta mielváikkuheapmái ja iešmearrideapmái.
Daate lea raaktan saemien maanaj reaktan bïjre meatan årrodh jïh jïjtje nænnoestidh.
Mánáidgárdi galgá sihkkarastit ahte mánát besset ovdánit guovttegielalaččat ja máŋggakultuvrralaččat.
Maanagïerte edtja gorredidh maanah aktem guektiengïelen jïh jienebekultuvrelle evtiedimmiem åadtjoeh.
Dain mánáidgárddiin main lea sámegielatfálaldat, lea váhnemiin ja mánáin vuoigatvuohta vuordit ahte bargit dovdet ja deattuhit sámi sisdoalu ja ahte sámegiella geavahuvvo.
Maanagiertine saemienfaalenassine eejhtegh jïh maanah reaktam utnieh veanhtadidh dah mah desnie berkieh daajroem utnieh jïh leavloem biejieh akten saemien sisvegasse, jïh maanagïertesne saemiestieh.
Lea sáhka das ahte mánát vásihit mánáidgárdefálaldaga demokráhtalaš ja ovddideaddji oahppanbirasin.
Maanah edtjieh maanagïertefaalenassem dååjredh goh akte demokrateles lïerehtimmiebyjrese jïh gusnie skearkagieh.
Sámediggedieđáhusas sámi mánáidgárdefálaldaga birra (2013) aiddostahttojuvvo ahte mánáidgárdi lea okta dain deaŧaleamos arenain sámegiela ja sámi kultuvrra viidáseappot fievrrideapmái.
” Saemiedigkiebïevnesisnie saemien maanagïertefaalenassen bïjre ” (2023) tjïerteste maanagïerte lea akte dejstie vihkielommes sijjijste juktie saemien gïelem jïh kultuvrem guhkiebasse sertedh.
Sámediggi háliida mánáidgárdepolitihkas bokte ovddidit buriid bajásšaddaneavttuid buot mánáide sámi mánáidgárdefálaldaga bokte.
Saemiedigkie sæjhta sov maanagïertepolitihken tjïrrh hijven byjjenimmienuepieh sjugniedidh gaajhkide maanide saemien maanagïertefaalenassen tjïrrh.
Dárbbašuvvo oktasaš pedagogalaš vuođđu, ja deaŧalaš ja gelddolaš fágalaš ja politihkalaš digaštallan lea guđe sámi árvvuid vuođul mánáidgárddit galget hukset iežaset doaimma.
Daerpies aktine tjåenghkies pedagogeles våaroeminie, jïh akte byjjes jïh gieltegs faageles jïh politihkeles digkiedimmie lea mejnie saemien aarvojne maanagïerth edtjieh sijjen barkoem bigkedh.
Bajimus dásis ferte sápmelaččaide álbmogin sihkkarastojuvvot vuoigatvuohta ovddidit iežaset mánáidgárddiid main sámi oahpahusvuogit ja sámi pedagogalaš ávdnasat leat guovddážis.
Aktene bijjemes daltesisnie saemieh goh almetjh tjuerieh reaktam åadtjodh jïjtsh maanagïerth evtiedidh gusnie saemien lïerehtimmievuekieh jïh saemien pedagogeles materijelle leah jarngesne.
Sámediggi čalmmustahttá mánáidgárdebeaivvi dakko bokte ahte galleda earret eará Áltta siidda mánáidgárddi, mii lea sámi mánáidgárdi Álttás.
Saemiedigkie sæjhta maanagïertebiejjiem mïerhkesjidh jïh gaskem jeatjah guessine mïnnedh akten saemien maanagïertesne Altesne, Àltta siida mánáidgárddi.
Ulbmil beaivvi čalmmustahttimiin lea oainnusindahkat mánáidgárddi sámi oahppanarenan, ja oažžut áddejumi mánáidgárddi sisdollui ja deaŧaleamos proseassaide gaskal mánáid, váhnemiid ja bargiid.
Akte ulmie gosse biejjiem mïerhkesje lea maanagïertem våajnoes darjodh goh akte saemien lïerehtimmiesijjie, jïh goerkesem sjugniedidh maanagïerten sisvegasse jïh dejtie vihkeles prosesside mah leah maanaj, eejhtegi jïh barkiji gaskem.
Mánáidgárdi mas lea buorre kvalitehta buot mánáidgárdemánáide, ja sámi mánáidgárdefálaldat mii nanne demokratiija, lea guovddáš sáttasátni.
Jarngesne lea båvroe akten maanagïerten bïjre hijven kvaliteetine gaajhkide maanagïertemaanide, jïh akte saemien maanagïertefaalenasse mij demokratijem nænnoestahta.
Sávan buot mánáidgárddiide ja buohkaide buori mánáidgárdebeaivvi.
Hijven maanagïertebiejjie gaajhkide maanagiertide.
Ealáhusšiehtadus duojis: Duodjestipeanda / Stipeanda ja doarjja / Duodji / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Jielemelatjkoe duadtan: Duedtiestipende / Stipeanda ja doarjja / Duedtie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Ealáhusšiehtadus duojis: Duodjestipeanda
Jielemelatjkoe duadtan: Duedtiestipende
Sámediggi sáhttá addit stipeandda ohppiide ja studeanttaide geat váldet duoji ollesáiggis.
Saemiedigkie maahta stipendem dåarjodh learoehkidie jïh studentide mah duedtiem elliestïjjen vaeltieh.
Ohcanáigemearri: 25.02.2016.
Ohtsememierie: 25.02.2016.
Stipe a nd da sáhttet oažžut dat joatkkaskuvlaoahppit geat váldet:
Stipende vadtasåvva learoehkidie jåarhkeskuvlesne mah:
Jk1 Design ja duoji.
Jåa1 Hammoedimmiem jïh vætnoem vaeltieh.
Gáibádussan lea ahte oahppi galgá čiekŋudit duodjeoahppoplánaid gealbomihttomearis oahpahusa várás fitnodagas.
Akte krïevenasse learohke edtja maahtoeulmide goerehtidh duedtien learoesoejkesjijstie sïeltelïerehtæmman.
Duodji galgá leat prográmmafágaid váldooassi.
Duedtie edtja akte åejviebielie årrodh programmefaagijste.
Jk2 Design ja duoji ollesáiggis.
Jåa2 Hammoedimmien jïh duedtiem elliestïjjen vaeltieh.
Ja Norgga studeanttat geat váldet:
Jïh studentide Nöörjeste mah:
Ollesjagi duoji ved Sámij åhpadusguovdásj:s Johkamohkis.
Elliesjaepien duedtiem vaeltieh Saemiej ööhpehtimmiejarngesne Johkemehkesne.
Duoji bachelor- ja masterdásis ollesáiggis.
Duedtiem vaeltieh bachelor- jïh maasteredaltesisnie elliestïjjen.
Joatkkaskuvlaoahppit sáhttet oažžut eanemusat 10 000 ru juohke jagi ja studeanttat allaskuvla- ja universitehtadásis fas 20 000 ru..
Maahta jeenjemes 10 000 kråvnah vedtedh fïerhten learoehkasse fïerhten jaepien learoehkidie jåarhkeskuvlen daltesisnie jïh 20 000 kråvnah fïerhten studentese jïlleskuvle- jallh universiteetedaltesisnie.
Dábálaččat ii addojuvvo stipeanda seamma fágas eanet go oktii.
Åajvahkommes stipende ij vadtasovvh seamma faagen sisnjelen vielie goh ikth.
Oahppi dahje studeantta oahppoásahus galgá duođaštit ahte gáibádusat leat ollašuhttojuvvon.
Ööhpehtimmieinstitusjovnh gusnie ohtsije lea learohke jallh studente edtjieh vihtiestidh krïevenassh leah illeme.
Dieđut ja duođaštusgáibádusat – Geahča ohcanskovi ja Sámedikki njuolggadusaid ortnega várás dahje váldde oktavuođa Sámedikkiin.
Jis vielie bïevnesh jïh vihtiestimmiekrïevenassh sijhth- vuartesjh ohtsemegoerem jïh Saemiedigkien njoelkedassh öörnegasse jallh gaskesadth Saemiedigkine.
Gulahalli: Ráđđeaddi Cecilie Fagerheim, tlf. 78 47 41 05.
Govlehtallije: Raeriestæjja Cecilie Fagerheim, tell. 78 47 41 05.
E-poasta: cecilie.samuelsen.fagerheim@samediggi.no
E-påaste: cecilie.samuelsen.fagerheim@samediggi.no
Nuolggadusat ovddidan- ja investerendoaibmabijuide duojis 2016 (utv.
Njoelkedassh evtiedimmie- jïh skåårvemeråajvarimmieh duedtien sisnjelen (utv.
og inv.)
og inv.)
Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Oahpahus
Lïerehtimmie
Sápmelaččain galgá leat dárbbašlaš máhttu, gelbbolašvuohta ja gálggat vai sáhttet ovdánahttit sámi servodagaid.
Dah saemieh edtjieh daajroem, maahtoem jïh tjiehpiesvoeth utnedh mah leah daerpies juktie dejtie saemien siebriedahkide evtiedidh.
Dát mearkkaša ahte sámi álbmogis galgá leat duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Dïhte sæjhta jiehtedh dah saemieh aktem tjïelke reaktam utnieh ållesth lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Dat čiekŋuda sámi mánáide nana sámi identitehta ja gullevašvuođa sámi gielaide ja kultuvrii.
Daate sæjhta saemien maanide jïh noeride aktem nænnoes saemien identiteetem jïh ektiedimmiem vedtedh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Buot alit oahpahus ja dutkan galgá maiddái áimmahuššat sámi perspektiivva.
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme edtjieh aaj dam saemien perspektijvem voebnesjidh.
Dutkan ja alit oahpahus
Maadthskuvle jïh Jåa
Rávisolbmuid oahpahus
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
Oahpponeavvut
Geerveööhpehtimmie
Julggaštus givssideami vuostá
Learoevierhtieh
Sámediggi bargá
Manifeeste irhkemen vööste
Sihkkarastá buori rámmaeavttuid sámi mánáidgárddiide, vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii gulahallama bakte guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja eará guoskevaš aktevrraiguin
Hijven mieriekrievemh gorredidh saemien maanagïertese, maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse govlehtallemen tjïrrh, voernges, regijovnale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörh
Ahte sámi mánáin ja nuorain lea nana identitehta ja gullevašvuohta sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii
Saemien maanah jïh noerh edtjieh aktem nænnoes identiteetem utnedh jïh ektiedimmiem saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkese utnedh
Ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegiela ja sámegillii mas lea buorre ja dohkálaš kvaliteahta
Saemieh reaktam utnieh akten hijven lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne
Ahte buot alit oahpahus ja dutkan áimmahuššá sámi perspektiivva
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme dam saemien perspektijvem voebnesjieh
Mii juolludat doarjagiid ja stipeanddaid, hálddašan oahpponeavvobuvttadeami, ráhkada oahppoplánaid ja sihkkarastá rámmaeavttuid vuođđooahpahussii, alit oahpahussii ja dutkamii.
Saemiedigkie njieljie vihties laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine åtna fïerhten jaepien maanagïerten, maadthlïerehtimmien jïh jollebe ööhpehtimmien bïjre.
Oahpahuslága 6. kapihttalis leat mearrádusat sámegiela oahpahusa birra vuođđoskuvllas (§ 6-2) ja joatkkaskuvllas (§ 6-3).
Ööhpehtimmielaaken 6. kaptihtele nænnoestimmieh lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne åtna maadthskuvlesne (§ 6-2) jïh jåarhkeskuvlesne (§ 6 -3).
Sámegielain dás oaivvilduvvo davvi, - lulli ja julevsámegielat.
Saemien lea dovne noerhte, - åarjel jïh julevsaemien.
Ohppiin lea danin láhkamearriduvvon, oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut sámegiela fágas oahpu sihke mánáidskuvllas, nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas, beroškeahttá gos riikkas sii orrot.
Dannasinie akte learohke aktem sjïere reaktam åtna laaken mietie, lïerehtimmiem åadtjodh saemienfaagesne, dovne maanadaltesisnie, noeredaltesisnie jïh jåarhkeskuvlesne, saaht gusnie laantesne orre.
Oahppit ieža válljejit guđe sámegielain sii háliidit oahpahus.
Dah learohkh jïjtje veeljieh mennie gïelesne daejstie golme saemien gïelijste dah sijhtieh lïerehtimmiem utnedh.
Oahpahuslága § 6-2 mielde lea vuođđoskuvlla ohppiin geat orrot sámi guovllus vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii ja sámegielas.
Ööhpehtimmielaaken § 6- 2 mietie, dle learohkh maadthskuveaalteren, mah aktene saemien dajvesne årroeh, reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Dáinna oaivvilduvvo ahte ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii maiddái eará fágain, mii mearkkaša ahte oahpahus lágiduvvo sámegilli.
Dah learohkh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne aaj jeatjah faagine, amma guktie abpe ööhpehtimmie lea saemiengïelesne.
Olggobealde hálddašanguovllu lea sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegillii jus unnimusat 10 oahppi dan gáibidit, ja nu guhka go sii leat joavkun mas leat 6 oahppi.
Reeremedajven ålkolen dle saemieh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jis unnemes 10 learohkh dam sijhtieh, jïh dan guhkiem dah leah akte dåehkie 6 learohkigujmie.
Suohkan sáhttá mearridit fállat sámegielat oahpahusa ovtta dahje máŋgga suohkana skuvllain.
Tjïelte maahta nænnoestidh lïerehtimmiem saemiengïelesne bïejedh akten jallh gellide skuvlide tjïeltesne.
Suohkan dat loahpalaččat mearrida guđe skuvlii dákkár fálaldat galgá sajáiduvvot.
Dah tjïelth nænnoestieh mennie skuvlesne akte dagkeres faalenasse edtja årrodh.
Skuvlaeaiggádis lea bajitdási ovddasvástádus fuolahit ahte ohppiid vuoigatvuohta oažžut sámegilát oahpahusa ollašuhttojuvvo.
Skuvlen aajhtere dam bijjemes diedtem åtna ihke learohki reaktah saemien lïerehtæmman steeresuvvieh.
Oahpahuslága § 6-3 guoská ohppiide joatkkaskuvllain.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -3 lea learohki bïjre jåarhkelïerehtimmesne.
Sámi ohppiin lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas joatkkaskuvllas.
Saemien learohkh aktem sjïere reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne.
Joatkkaoahpahussii sáhttá departemeanta mearridit láhkaásahusaid mas daddjo ahte dihto skuvllat galget oahpahusa sámegillii ja sámegielas dahje sierranas sámi fágain.
Jåarhkelïerehtimmien sjïekenisnie dle departemente maahta mieriedimmieh vedtedh ihke såemies skuvlh edtjieh lïerehtimmiem faalehtidh saemiengïelesne ellieslaakan jallh sjïere saemien faagine.
Oahpahuslága láhkaásahusa § 7-1 vuođul, de lea ohppiin vuoigatvuohta oažžut oahpahusa molssaevttolaš vuogi mielde jus skuvlla iežas oahpaheaddjit eai sáhte doaimmahit dán oahpahusa.
Mieriedimmien mietie ööhpehtimmielaakese § 7-1, dle learohkh reaktam utnieh alternatijve lïerehtimmievuekiem åadtjodh dah guhkiem jïjtsh lohkehtæjjah eah maehtieh lïerehtimmiem vedtedh.
Geavatlaččat dákkár oahpahusvuohki mearkkaša ahte oahpahus fállojuvvo juogo gáiddusoahpahusa, árjjalašoahpahusa dahje gohttehatskuvlla bakte.
Rïektesisnie sæjhta jiehtedh dagkeres lïerehtimmievuekie lea maajhööhpehtimmie, intensijve ööhpehtimmie jallh gïelebiesieh.
Vuođđoskuvla ja joatkkaskuvllat miehta Norgga leat oahpahuslága § 6-4 geatnegahttojuvvon fállat oahpahusa vai oahppit ohppet sápmelaččaid ja sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -4 mietie dle maadthskuvlh jïh jåarhkeskuvlh abpe Nöörjesne dïedtem utnieh lïerehtimmiem vedtedh saemiej, saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Friddjaskuvlla ohppiin ii leat vuoigatvuohta oažžut sámegielat oahpahusa.
Learohkh frijjeskuvline eah naan reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Friddjaskuvllain šaddet sámi oahppit earenoamážit ohcat sámegieloahpahusa.
Saemien learohkh frijjeskuvline tjuerieh sjïerelaakan lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne syökedh.
Lea skuvlii alcces mearridit fállet go sámegielat oahpahusa vai eai iežaset ohppiide.
Skuvle jïjtse nænnoste mejtie dah saemienööhpehtimmiem sijjen learoehkidie faalehtieh.
Dieðut dán birra Oahpahus
Bievnesh dan bïjre Lïerehtimmie
Sámedikkis leat njeallje bistevaš bargočoahkkima Máhttodepartemeanttain jagis main fáttát lea mánáidgárdi, vuođđooahpahus ja alit oahpahus.
Saemiedigkie nænnoste, dej mieriej sisnjeli mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente bïejeme, learoesoejkesjh saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeskuvlese, jïh aaj duadtan, båatsoefaagese jïh jeatjah sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtæmman.
Sámediggi mearrida sámegiela oahppoplána, vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlii, ja oahppoplána duodjái, boazodoallofágii ja eará earenoamáš fágaide rávisolbmuid várás, Girko- ja oahpahusdepartemeanta mearriduvvon rámmaid vuođul.
Mieriedimmieh learoesoejkesji bïjre, § 2-3 jïh § 3-4 mietie, edtjieh stilledh lïerehtidh saemiej bïjre, saemiej gïelen bïjre jïh siebriedahkejieleden bïjre, ektiedamme dejtie ovmessie faagesuerkide.
Oahppoplánaid láhkaásahus §2-3 ja §3-4 mearrida oahpahusa sámiide, sin giela ja servodateallima birra iešguđetge fágasurggiid oktavuođas. Girko- ja oahpahisdepartemeanta mearrádusa vuođul lea Sámedikkis váldi mearridit láhkaásahusa dákkár oahpahusa sisdoalu birra.
Mieriej sisnjeli, mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente nænnoestamme, dle Saemiedigkie faamoem åtna mieriedimmieh sisvegen bïjre vedtedh dagkarinie lïerehtimmine.
Sámedikkiin galgá ráđđádallat buot oahpahusáššiin mat guoskkahit sámi beroštumiide.
Edtja Saemiedigkine rååresjidh gaajhkine ööhpehtimmieaamhtesinine mah leah saemien ïedtji bïjre.
Ovttas.no - Sámi oahpponeavvut neahtas
Ovttas.no - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
Mii leat čohkken govaid, girjjiid, filmmaid, jienaid, oahpporeaidduid ja digitála resurssaid vai dutnje šadda álkkit leat oahpaheaddjin sámi skuvllas. Dasa lassin gávnnat arthikkaliid sámi áššiid birra ja pedagogalaš rávvagiid.
Mijjieh libie tjööngkeme guvvieh, gærjah, jielijeguvvieh, tjoejenassh, lohkehtimmiedeerpegh, tjaalaldahkh, jih digitaale vierhtieh guktie edtja aelkebe dutnjien ööhpehtæjjine saemien skuvline årrodh.
Doarju teáhterčájáhusa nállebiologiija birra / Dáidda – ja kulturbargu / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Teaterestuhtjem dåårje raasebiologijen bïjre / Kåanste- jïh kultuvrebarkoe / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Doarju teáhterčájáhusa nállebiologiija birra
Teaterestuhtjem dåårje raasebiologijen bïjre
Sametingsrådet bevilger 70 tusen kroner i støtte til Åarjelsaemien Teatere oažžu doarjjan Sámediggeráđis 70 duhát ruvnnu buvttadit teáhterčájáhusa “ Långa Lappflickan ”.
Saemiedigkieraerie 70 stoerretjuetie kråvnah Åarjelhsaemien Teaterasse dåårje juktie teaterestuhtjem «Långa Lappflickanš (Guhkies Saemiennïejte) darjodh.
Teáhterčájáhus sámi nissona birra mii bajásšaddá ja vásiha nállebiologiija 1800-logus ja 1900-logu álgogeahčen.
Akte teaterestuhtje akten saemien nyjsenæjjan bïjre mij byjjene jih raasebiologijem dååjre 1800- jih 1900-låhkoen aalkoelisnie.
Teáhterčájáhusa duogáš lea girji ” Långa Lappflickan ” maid Åke Lundgren čálii.
Teaterestuhtjen våarome lea gærja «Långa Lappflickanš maam tjaelije Åke Lundgren lea tjaaleme.
Historjá vuođđuduvvá muitalussii sámenieidda birra Maaleges, Viestarbađaeatnamis eret, gii čájehuvvui Eurohpá márkaniin 1800-logus.
Histovrije aktede soptsesistie båata akten saemiennïejten bïjre Maalegistie Västerbottenisnie maam vuesiehti maarkedinie Europesne 1800-låhkoen.
Dát lei álgogeahčen nállebiologiija áigodaga mii bisttii 1800-logu rájes gaskamuddui 1900-logu.
Daate lij raasebiologijen boelhken aalkoe mij ryöhki 1800-låhkoen raajeste gaskoeh 1900-låhkoen raajan.
Son vásihii rasismma ja vealaheami olles eallima.
Dïhte raasismem jih dïedtelgimmiem abpe jieledem dååjri.
Catarina Christina Larsdotteris (1819 - 1855) lei vihki hypofysas, mii dagahii ahte son stuorui olles eallima.
Catarina Christina Larsdotter (1819 - 1855) aktem sturremem hypofysesne utni, jih dan åvteste dïhte lij sjïdteminie abpe jieledem.