pere/sami_parallel huggingface dataset:
Fylkkamánni eanandoalloossodat galgá dieđuid, hálddašeami, gaskaomiid ja báikkálaš heivehuvvon doaibmabijuid bakte váikkuhit dasa ahte nationála eanandoallopolitihkka čađahuvvo.
Fylhkenålmaj laanteburriegoevtesh edtjieh viehkiehtidh guktie dïhte nasjovnale laanteburriepolitihke tjïrrehtåvva viehkine bïevnesistie, reereme tsavtsvierhtijste jïh voenges sjïehtedamme råajvarimmijste.
Suohkaniin lea vuosttaš linjjá bálvalanovddasvástádus eanandoalu ektui
Dah tjïelth leah tjåadtjoehtæjjah goh voesteslinjedïenesje laantebårran
Boanddaidsearvvit Norgga Boanddaidsearvi ja Norgga Boanddaid- ja Smávvadálolaččaid searvi leat šiehtadallanbealit go Stáhtain šiehtadallet jahkásaš eanandoallošiehtadusa.
Dah båantasiebrieh Norges Bondelag jïh Norsk Bonde-og Småbrukerlag leah rååresjimmieguejmieh Staatine dan fïerhten jaepien jåartaburrielatjkoen bïjre.
Šiehtadus mudde rámmaeavttuid eanandollui.
Latjkoe jåartaburrien mierietsiehkide sjïehtede.
Gulaskuddan: Duodjeealáhusa doaibmadoarjaga rievdadeami birra / Duodji / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Govlehtimmie: Jarkelimmien bïjre gïehtelimsdåarjoste duedtiejieliemasse / Duedtie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Gulaskuddan: Duodjeealáhusa doaibmadoarjaga rievdadeami birra
Govlehtimmie: Jarkelimmien bïjre gïehtelimsdåarjoste duedtiejieliemasse
Sámediggi lea bidjan ovdan ruovttusiidui gulaskuddannotáhta mii válddaha doaibmadoarjjaortnega iešguđet molssaeavttuid.
Saemiedigkie lea aktem govlehtimmienotaatem olkese bïejeme ovmessie alternatijvi bïjre akten gïehtelimsdåarjoeöörnegasse gåetiesæjrose.
Gulaskuddanáigemearrin lea biddjojuvvon borgemánnu 8. b..
Govlehtimmiemierie lea mïetsken 8. b.
Buoret čohkkándilálašvuođat sápmelaččaide geat leat giddagasas / Sosiála / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Buerebe sovnedimmie saemien faangkide / Sosijaale / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Buoret čohkkándilálašvuođat sápmelaččaide geat leat giddagasas
Buerebe sovnedimmie saemien faangkide
SámediggeráđđiSilje Karine Muotkajáhkká ahte sii geat čohkkájit giddagasain ožžot buoret árbabeaivvi maŋŋágo doaibmagoahtá ođđa doaibmaplána buori ja dásseárvosaš čohkkáma várás.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka veanhta dah saemieh mah faangkegåetine tjahkasjieh sijhtieh aktem buerebe sovnedimmiem åadtjodh mænngan goh dïhte orre råajvarimmiesoejkesje bööti akten hijven jïh seammavyörtegs sovnedimmien bïjre.
Doaibmaplána sihkkarastá ahte sii geat čohkkájit giddagasain ožžot dieđuid sámegillii ja ahte sidjiide šaddá álkit geavahit sámegiela giddagasas.
Råajvarimmiesoejkesje gorrede dah faangkh hijven bïevnesh saemiengielesne åadtjoeh, jïh edtja aelhkebe sjïdtedh saemien nuhtjedh gosse faangkegåetesne tjahkesjeminie.
Máŋggas geat ovdal leat leamaš giddagasas, leat váldán oktavuođa Sámedikkiin ja muitalan heajos diliid birra giddagasas.
Jienebh aarebi faangkh leah Saemiedigkine govlesadteme, jïh nåake sovnedimmien bïjre reekteme.
Earret eará eai beasa hupmat sámegiela giddagasas.
Gaskem jeatjah dah eah åadtjoeh saemiestidh mearan sovnedeminie.
Ollugiid mielas dat dagaha giddagasas čohkkáma losibun.
Jeenjesh dan åvteste tuhtjieh sovnedimmie lievlebe sjædta.
Bargojoavku nammaduvvon
Barkoedåehkie tseegkesovveme
Justiisadepartemeantta ja Kriminalomsorgens sentrale forvaltning (KSF) gohččuma vuođul lea bargojoavku guorahallan giddagasas čohkkámin ja dubmejuvvon sápmelaččaid dilálašvuođaid giddagasas.
Stillemen mietie Justijsedepartemeenteste jïh Kriminaalehoksen byögkeles reeremistie (daaroen KSF) akte barkoedåehkie lea vuartasjamme guktie sovnedimmie lea dejtie saemien faangkide jïh dejtie mah dåapmoem åådtjeme.
Loahppajurdda lea hui čielggas; sápmelaččat geat čohkkájit giddagasain, fertejit oažžut vuoigatvuođaideaset ollašuhttojuvvot.
Konklusjovne lij joekoen tjïelke; saemien faangkh tjuerieh sijjien reaktah åadtjodh.
Sámegiela ja sámi kultuvrra čalmmustahttin
Fokuse saemien gïelese jïh kultuvrese
Maŋŋá raportta ráhkadii Sámediggi ovttas Kriminalomsorgen:in (kriminálafuolahusain) doaibmaplána dainna áigumušain ahte buoridit dili.
Reektehtsen mænngan Saemiedigkie aktene laavenjostosne Kriminaalehoksine aktem råajvarimmiesoejkesjem darjoeji juktie sovnedimmiem bueriedidh.
Loga doaibmaplána giddagasas čohkkámin ja dubmejuvvon sápmelaččaid várás
Lohkh tiltaksplanen for samiske innsatte og domfelte (råajvarimmiesoejkesjem saemien faangkide jïh dejtie mah dåapmoem åådtjeme) (nöörjen)
Vuosttáš vuorus lea kriminálafuolahus vuoruhan diehtojuohkima ovdal ráŋggáštusčađaheami, diehtojuohkima ráŋggáštusčađaheami oktavuođa ja dihtojuohkima gallededdjiide.
Aalkovisnie kriminaalehokse lea våaroehtamme bïevnesh faangkide åvtelen dah bysvehtsem tjirrehtieh, bïevnesh faangkide mearan bysvehtsem tjïrrehteminie jïh bïevnesh guesside.
Jorgaleamit leat biddjojuvvon Romssa ja Čáhcesullo giddagasaid neahttasiidduide.
Dah jarkoestimmieh leah gåetiesæjrojne Tromsøen jïh Vadsøen faangkegåetine.
Dásseárvosaš čohkkándilit
seammavyörtegs sovnedimmienuepieh
Sámediggeráđđi Silje KarineMuotka lea duhtavaš buriin ovttasbargguin davvi regiovnna kriminálafuolahusain.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka lea madtjeles dejnie hijven laavenjostojne kriminaalehoksen regijovnine noerhte.
- Lea deaŧalaš ahte sápmelaččat geat čohkkájit giddagasain, eai dovdda dan ahte sii fertejit gillát duppal ráŋggáštusa.
- Vihkeles saemien faangkh eah damth dah guektiengierts bysvehtsem åadtjoeh.
Doaibmabijut leat mielde láhčimin dásseárvosaš čohkkándiliid, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Dah råajvarimmieh viehkiehtieh seammavyörtegs sovnedimmievuekieh sjugniedidh, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta,
Čáhcesullo giddagas lágida ovttas Várjjat sámi museain čájáhusa giddagasas mii čalmmustahttá sámi historjjá ja kultuvrra hui bures.
Vadsøen faangkegåetesne akte vuasahtalleme aktene laavenjostosne Varangeren saemien museuminie, mij saemien histovrijem jïh kultuvrem hijvenlaakan vuesehte.
- Dát lea buorre ovdamearka dasa mo sámegiella ja sámi kultuvra sáhttá čájehuvvot maiddái giddagasas, dadjá Muotka.
- Daate hijvenlaakan vuesehte guktie saemien gïele jïh kultuvre maehtieh våajnoes dorjesovvedh aaj sovnedimmesne, Muotka jeahta.
Loga eanet Kriminálafuolahusa birra: http://www.kriminalomsorgen.no /
Lohkh vielie Kriminaalehoksen bïjre: http://www.kriminalomsorgen.no /
SámediggeráđđiSilje Karine Muotkatel.984 87 576, ráđđeaddi Liss-Ellen Ramstad 784 74 000 ja Kriminálafuolahusa davvi regiovnna regiovdnadirektevraJorid Midtlyng tel.9111264.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka 984 87 576, Liss-Ellen Ramstad 784 74 000 jïh regijovnedirektööre Kriminaalehoksen regijovnesne noerhte Jorid Midtlyng tell.
Julggaštus givssideami vuostá
Manifeeste irhkemen vööste
Buot gielddat, fylkkagielddat ja almmolaš doaimmaid jođiheaddjit ožžo cuoŋománus bovdehusa searvat árjjalaččat dán jagi áŋggirdeapámi " Rávesolbmot duddjojit ustivuođa – ovttas ", maid Julggaštus givssideami vuostá lágida.
Gaajhkh tjïelth, fylhkentjïelth jïh åvtehkh byögkeles darjoeminie aktem bööredimmieprieviem åadtjoejin voerhtjen, juktie eadtjohkelaakan meatan årrodh daan jaepien kampanjesne Geerve almetjh vïenevoetem sjugniedieh - ektesne, maam Manifeeste irhkemen vööste öörnede.
Mii dáhpáhuvvá du gieldda, du skuvllas dahje du bargosajis ?
Mij heannede dov tjïeltesne, dov skuvlesne jallh barkoesijjesne ?
Áigeguovdil
NSR
Givssideapmi – mii fertet álgit iežaineamet
Phone: +47 984 87 576
Pers....
Daaletje
Buohkain lea vuoigatvuohta beassat eallit givssideami haga
Plakaategaahtjemen vitnije lea nommehtamme
Silje Karine Muotka lohkkičálus. Mii buohkat diehtit mo sáhttá geavvat. Unohi...
Kampanjen sjïekenisnie Manifeeste irhkemen vööste Saemiedigkie heesti saemie...
Čájet buot áššiid
Lohkh jienebh
(Geahča mildosa).
Vuesieh gaajkesh saakh
14. Njukčamánnu 2013
WCIP2014: ENn veartenekonferanse aalkoealmetji reaktaj bïjre / Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
2010:s mearridii ON váldočoahkkin čađahit máilmmikonferánssa álgoálbmogiid birra New Yorkas 2013:s.
Jaepien 2010 ENn generaalekrirrie nænnoesti aktem veartenekonferansem aalkoealmetji bïjre tjïrrehtidh New Yorksne 2014.
Konferánsa Alta 2013 lea riikkaidgaskasaš álgoálbmotservodaga ráhkkaneapmi máilmmikonferánsii.
Konferanse Alta 2013 lea dïhte gaskenasjovnaale aalkoealmetjesiebriedahken ryöjredimmie veartenekonferansese.
Máilmmikonferánsa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra lágiduvvo čakčamánu 22. ja 23. b. 2014 New Yorkas, jo doppe leat guokte dievasčoahkkinsešuvnna, birrabeavddekonferánssat ja lávdedigaštallan.
Veartenekonferanse aalkoealmetji reaktaj bïjre öörnesåvva skïereden 22. jïh 23. b. 2014 New York ’ sne, gusnie göökte stoerretjåanghkoeboelhkh, buertienbïjrebekonferansh jïh akte paneledigkiedimmie.
Ulbmil Ulbmilin máilmmikonferánssain 2014 álgoálbmogiid birra lea juogadit perspektiivvaid ja buoremus geavada stáhtaid ja regiovnnaid gaskkas go guoská álgoálbmotvuoigatvuođaid čađaheapmái ON julggaštusa vuođul álgoálbmotvuoigatvuođaid birra.
Åssjele Veartenekonferansen aajkoe aalkoealmetji bïjre 2014 lea vuajnoeh jïh bööremes vuekieh staati gaskem jïh regijovnine juekedh gosse lea realiseradimmien bïjre aalkoealmetji reaktijste ENn bæjhkoehtimmien mietie aalkoealmetji reaktaj bïjre.
Interaktiiva gulaskuddanproseassa Ovdal geassemánu 2014 galgá čađahuvvot interaktiiva gulaskuddanproseassa mas álgoálbmogat, ON orgánat, duktan- ja oahppoásahusat, olmmošvuoigatvuođaorganisašuvnnat, álbmotválljen áirasat, siviila servodat ja nationálastáhtat ávžžuhuvvojit ovddidit árvalusaid ja mearkkašumiid máilmmikonferánssa ráhkkaneapmái.
Interaktijve govlehtimmieprosesse Ruffien 2014 åvtelen akte interaktijve govlehtimmieprosesse edtja öörnesovvedh gusnie haasta aalkoealmetjh, ENn åårganh, dotkeme- jïh ööhpehtimmieinstitusjovnh, almetjereaktasiebrieh, aalmetjeveeljeme almetjh, sivijle siebriedahkem jïh nasjovnaalestaath raeriestimmiejgujmie ryöjredimmide båetedh veartenekonferansese.
Álgoálbmotvuoigatvuođaid doaibmaplána ON váldočoahkkima juovlamánu 21. b. 2010 mannosaš mearrádusa vuođul (A / RES/65/198), galgá máilmmikonferánssa boađusin leat doaibmavuđot plána nannen dihtii máilmmi álgoálbmogiid vuoigatvuođaid.
Dahkoesoejkesje aalkoealmetji reaktide Nænnoestimmien mietie goeven 21. b. 2010 ENn generaalekrirresne (A / RES/65/198), dle veartenekonferanse edtja aktem soejkesjem buektedh gusnie dahkoeh gååvnesieh juktie reaktide veartenen aalkoealmetjidie nænnoestehtedh.
Válde oktavuođa
Govlehtallh Saemiedigkie jïh aalkoealmetji abpeveartenen iktedimmiedåehkie (Global Coordinating Group / GCG)
Bivdá elliiddearvvašvuođa gearggusvuođa nannejuvvot davvin / Eanandoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Nænnoesåbpoe riejriesvoeten bïjre birrie kreekehealsose noerhtene / Jåartaburrie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Bivdá elliiddearvvašvuođa gearggusvuođa nannejuvvot davvin
Nænnoesåbpoe riejriesvoeten bïjre birrie kreekehealsose noerhtene
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka háliida elliiddearvvašvuođa gearggusvuođa nannejuvvot davvin.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka nænnoesåbpoe kreekehealsoeriejriesvoetem sæjhta noerhtene.
Dál son ávžžuha eanandoalloministara Sylvi Listhaug veahkehit nannet Šibitdoavtterinstituhta doaimmaid davvin.
Daelie dïhte laanteburrieministere Sylvi Listhaugem dåarjoen bïjre maadta juktie Veterinærinstituhten darjomem noerhtene nænnoestehtedh.
– Ráđđehusa davviguovlopolitihkka ja dálkkádatrievdamat dagahit eanet dárbbu gearggusvuhtii elliiddearvvašvuođa ja biebmosihkarvuođa ektui davvin.
– Reerenassen noerhtedajvepolitihken jïh klijmajarkelimmiej gaavhtan leah daerpies lissiehtamme riejriesvoetine kreekehealsoen jïh beapmoejearsoesvoeten bïjre noerhtene.
Norggas leat ráját Supmii, Ruŧŧii ja Ruššii davvin, ja lassánana rádjajohtaleapmi buvttiha eanet hástalusaid, deattuha Muotka.
Nöörjen raasth Såevmien, Sveerjen jïh Russlaanten vööste noerhtene, jïh dïhte lissiehtamme valkese raasti rastah stuerebe haestemh sjugnede, Muotka tjïerteste.
Muotka ballá ahte uhcit gelbbolašvuohta ja návccat Šibitdoavtterinstituhta ossodagas Rommas čuohcá Biebmobearráigehččui davvin, mii geavaha instituhta bálvalusaid.
Muotka bælla giehpiedamme maahtoe jïh barkoefaamoe Veteninærinstituhten goevtesisnie Tromsøesne sæjhta nåake sjïdtedh Beapmoevaaksjomen darjoemasse noerhtene, goh utnije instituhten dïenesjijstie.
Son ballá ahte boađusin šaddá uhcit biebmooadjebasvuohta.
Dïhte bælla konsekvense giehpiedamme beapmoejearsoesvoete sjædta.
Šibitdoavtterinstituhta stivra mearridii njukčamánus heaittihit Romssa ossodaga ja uhcidit doaimmaid Harstadas.
Njoktjen Veterinærinstituhten ståvroe sjæjsjali goevtesem orrijidh Tromsøesne jïh barkoem giehpiedidh Harstadesne.
– Romssa Šibitdoavtterinstituhtta lea háhkan deaŧalaš gelbbolašvuođa boazodoalu ja árktalaš eanandoalu ektui.
– Veterinærinstituhte Tromsøesne lea vihkeles maahtoem båatsoen jïh arktiske laanteburrien bïjre bæjjese bigkeme.
Erenoamážit boazodoalu ektui oaidnit dál juo ahte dálkkádatrievdamiin leat hástalusat go ođđa šaddo- ja divrešlájat bohtet.
Joekoen båatsoen bïjre joe daelie vuejnebe doh klijmajarkelimmieh haestemh sjugniedieh orre sjædtoe- jïh åhtehtsh-aarhtigujmie.
Danne lea stuorra mearkkašupmi riikkaoassái das ahte Šibitdoavtterinstituhta doaimmat nannejuvvojit.
Laantebielien gaavhtan dle dan åvteste joekoen vihkeles Veterinærinstituhten darjomh læssanieh.
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás sohppojuvvon / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sïemes akten orre jielemelatjkoen bïjre duadtan 2014 / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás sohppojuvvon
Sïemes akten orre jielemelatjkoen bïjre duadtan 2014
Ođđa duodjeealáhusšiehtadus jagi 2014 várás lea sohppojuvvon.
Daelie seamadamme akten orre jielemelatjkoen bïjre duadtan jaapan 2014.
2014 šiehtadus lea 9,4 miljon ruvnno stuoris.
Latjkoe jaapan 2014 lea 9,4 millijovnh kråvnine.
Profiila lea rievdaduvvon das ahte doaibmat passiiva doaibmadoarjjaortnegiid vuođul dasa ahte doaibmat eanet ovdánanvuđot duodjin – lean ilus go dáinna lágiin rievdá, dadjá sámediggeráđđi Marianne Balto.
Profijle lea jarkelamme passijve gïehtelimsdåarjoeöörnegijstie vielie evtiedimmiestuvreme duadtan – manne joekoen geerjene akten dagkeres jarkelimmien åvteste, saemiedigkieraerie Marianne Balto jeahta.
- Lean duhtavaš go duodjeorganisašuvdna lea mielas vuoruhit vuovdin- ja vuovdalandoaibmabijuid, dadjá sámediggeráđđi Marianne Balto.
- Manne madtjeles ihke duedtiesiebrie tuhtjie hijven doekeme- jïh maarkedoekemeråajvarimmieh prijoriteradidh, saemiedigkieraerie Marianne Balto jeahta.
Dát sáhttá rahpat ođđa márkaniid ja addit vejolašvuođa ođđa buktagiidda, dadjá Balto.
Dïhte maahta orre maarkedh rïhpestidh jïh orre dorjesh sjugniedidh, Balto jeahta.
2014:s lea duojáriin vejolaš hospiteret dakkár eará duojáriid luhtte, geain lea erenoamáš gelbbolašvuohta duddjomis.
Jaepien 2014 vytnesjæjja nuepiem utnieh jeatjah vytnjesjæjjaj luvnie årrodh mej sjïere maahtoe duedtiedorjemassen sisnjelen.
Sámediggeráđđi lea máŋga jagi vuoruhan gealbudeami duodjeealáhusas.
Saemiedigkieraerie lea gellie jaepieh maahtoelutnjemem duedtiejielemen sisnjelen prijoriteradamme.
Šiehtadanbealit leat Sámediggi, Sámiid duodji ja Duojáriid ealáhussearvi.
Latjkoeguejmieh leah Saemiedigkie, Sámiid duodji jïh Duojáriid ealáhussearvi.
Kulturmuittut / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Kultuvremojhtesh / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Oza doarjaga
Kultuvremojhtesh
Sámediggi lea 2001 rájes leamašan oppa Norgga sámi kulturmuittuid hálddašaneiseváldi.
Saemiedigkie lea reeremeåejvieladtjine orreme saemien kultuvremojhtesi åvteste abpe Nöörjesne mænngan 2001.
Sámi kulturmuittut gávdnojit dálá sámi ássanguovlluin, Hedemárkku rájes davás gitta Finnmárkku rádjai.
Saemien kultuvremojhtesh leah gaavnoes daan beajjetje saemien årromedajvine, Hedmaarhken luvhtie åarjene, Finnmaarhken gåajkoe noerhtene.
Ovddeš áiggi sámi ássama ja geavahanguovllu rádji lea leamašan guhkit lulás ja oarjjás go odne.
Aarebi dah saemieh årroejin jïh dajvh nåhtadin vielie åarjebe jïh jilliebasse.
Mii gávdnat sámi kulturmuittuid maiddai dáin guovlluin.
Mijjieh saemien kultuvremojhtesh aaj daesnie gaavnebe.
Sámi kulturmuittut, min árbi boahtteáigái
Dåarjoeh saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman
Sámediggeráđđi bovde kulturmuitokonferánsii Guovdageidnui njukčamánu 11.-12...
Vuesiehtimmie saemien dåaroehistovrijistie, goerehtalleme saemien kultuvregï...
Miljonbealle Sää ' msijdd / nuortalaš gillái
Jïjnjh orre saemien kultuvremojhtesh Balsfjovlen jïh Hammerfesten gaskesne
Sámediggi lea várren 500 000 ru jagi 2015 bušeahtas Njávdáma nuortalaš gili...
Juktie Statnett lea soejkesjamme aktem orre straejmieledningem Balsfjovlen j...
Mat leat sámi kulturmuittut ?
Mij lea saemien kultuvremojhtesh ?
Kulturmuitoláhka čilge kulturmuittuid ná ” buotlágan bázahusat ja dahje ahte sáhttá vuohtit olmmošlaš doaimma min fysalaš birrasis, dákko bakte báikkit maidda historjjálaš dáhpáhusat, osku dahje árbevierut čatnasit ”.
Kultuvremojhteselaaken mietie dle kultuvremojhtesh «gaajhkh gïejh almetji darjoemijstie mijjen fysiske byjresisnie, daan nuelesne sijjieh gusnie histovrijen heannadimmieh orreme, jallh leah jaahkose jallh aerpievuakan ektiedamme.
Kulturbirrasiin oaivvilduvvo guovlu gos leat kulturmuittut mat leat oassin stuorit oktavuođas.
Kultuvrebyjresh leah dajvh gusnie kultuvremojhtesh leah akte bielie aktede stuerebe elliesvoeteste jallh ektiedimmeste.
Dat sáhttá leat boazosámi goahti- dahje lávvosadji ja gárdesaddji, bivdorusttegat oktan bivdorokkiiguin, čilat ja luovit, mearrasámi dállodoalut gos lea orrunviessu, návstu ja mearrabuvri, dahje jávri mas leat hávdesullot ja oaffarbáikkit.
Maahta akte båatsoesaemien gåetie-jallh låavthgåetiesijjie jallh giedtieaevjie årrodh, vijremesvaalkh, vuetjemesijjieh jïh bearkoevåarhkoeh, akte mearoesaemien sijjie gåetiejgujmie, naevstine jïh mearoebåvvine, jallh akte jaevrie gaelmiesååligujmie jïh sjïelesijjiejgujmie.
Kulturbiras sáhttá leat guovlu gos leat leamašan historjjálaš dáhpáhusat, oskui dahje árbevieruide gullevaš dáhpáhusat, iige danin dárbbaš leat olbmuid mii eanadaga lea váikkuhan.
Akte kultuvrebyjrese maahta aaj dajvh årrodh gusnie histovrijen heannadimmieh orreme jallh leah jaahkose jallh aerpievuakan ektiedamme, jïh dannasinie ij leah iktegisth akte eatneme maam almetjh tsevtseme.
Kulturmuitolága bakte galget kulturmuittuid ja kulturbirrasiid gáhttet vai šaddet leat máhtolašvuođa, vásáhusaid ja identitehta gáldun, ja čuovvovaš áiggu geavahanresursan.
Kultuvremojhteselaaken tjïrrh dle edtja kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh vaarjelidh goh gaaltijh daajroen, dååjresen jïh identiteeten gaavhtan, jïh goh båetijen aejkien åtnoevierhtie.
Sámi kulturmuittut fysalaččat duođaštit ahte sámit leat leamašan ja ássan dan guovllus seammás go leat dehálačča identitehta- ja vuoigatvuođaperspektiivvas.
Saemien kultuvremojhtesh leah fysiske væhtah mah vuesiehtieh saemieh desnie orreme, jïh leah vihkeles idtentiteeten jïh reaktaj gaavhtan.
Bargoviidodat:
Barkoesuerkie:
Mii leat areálaáššiin gulaskuddanásahus seamma go fylkkasuohkanat ge
Mijjieh govlehtimmieinstanse arealeaamhtesinie seammalaakan goh fylhkentjïelth
Mii bagadallat ráfáidahtton ja gáhttenárvosaš visttiid eaiggádiid
Mijjieh bïhkedibie aajhteridie saemien gåetijste mah leah vaarjelamme, jïh mejtie maahta vaarjelidh
Mii registreret, gaskkustit ja fuolahat sámi kulturmuittuid ja kulturbirrasa
Mijjieh vïhtesjadtebe, öörnedibie jïh gorredibie saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvrebyjresh
Mii duođaštat sámi kulturhistorjjá ja árbedieđuid
Mijjieh saemien kultuvrehistovrijem jïh aerpievuekiedaajroem vihtiestibie
Mii hábmet hálddašanplánaid
Mijjieh reeremesoejkesjh stealladibie
Areálapolitihka mihttomearit:
Arealepolitihken ulmie:
Sámi guovlluid areálaid ja resurssaid ceavzilis ávkkástallan, mas sámi historjá ja sámi árvvut leat vuođđun.
Monnehke nuhteme arealijste jïh vierhtijste saemien dajvine, mij våaromem åtna saemien histovrijesne jïh saemien aarvojne.
Kulturmuitopolitihka mihttomearit:
Kultuvremojhtesepolitihken ulmieh:
Gáhttet, seailluhit ja oainnusindahkat sámi kulturmuittuid ja – birrasa
Saemien kultuvremojhtesh jïh byjresh vaarjelidh, gorredidh jïh våajnoes darjodh
Nannet máhtu sámi árbevieruid ja historjjá birra ja sámi kulturmuittuid gáhttema ja seailluheami vuođđu
Daajroem saemien aerpievuekien jïh histovrijen bïjre veaksahkåbpoe darjodh, jïh aaj våaromem juktie saemien kultuvremojhtesh gorredidh jïh vaarjelidh
Hálddašit sámi kulturmuittuid sámi historjjá ja árvvuid vuođul
Saemien kultuvremojhtesh reeredh mah våaromem utnieh jïjtse histovrijsne jïh jïjtsh aarvojne
Doaibmabijut:
Råajvarimmieh:
Registreremis sámi kulturmuittuid fealtabargu bakte
Saemien kultuvremojhtesh vïhtesjadtedh feeltebarkoen tjïrrh
Duođaštit sámi kulturhistorjjá ja árbedieđuid sahkkehallama bakte
Saemien kultuvrehistovrijem jïh aerpievuekien daajroem vihtiestidh gihtjehtimmiej tjïrrh
Ovttasbargat guovddáš, guovlulaš ja báikkálaš eiseválddiiguin ja oasálaččaiguin
Voernges, regijovnale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh aktöörigujmie laavenjostedh
Doarjjaortnegat
Dåarjoeöörnegh
Movt mii dáinna bargat
Guktie daejnie barkebe
Areálahálddašeapmi
Arealereereme
Sámi kulturmuittut mat leat badjel 100 jagi leat automáhtalaččat ráfáiduhtton. Nu lea maiddái visttiiguin.
Saemien kultuvremojhtesh mah leah båarasåbpoe goh 100 jaepieh lea jïjtsistie vaarjelamme, aaj gåetieh.
Automáhtalaš ráfáiduhtton kulturmuittut lea automáhtalaččat ráfáiduhtton buotlágan doaimmaid vuostá mat vahágahttet dahje billistit, sirdet, rievdadit, jávkadit dahje daid eahpegudnijahttit, nugomat visuálalaččat.
Jïjtsistie vaarjelamme kultuvremojhtesh aktem jïjtsistie vaarjelimmiem utnieh gaajhki råajvarimmiej vööste mah maehtieh leajmoedidh jallh slahtjehtidh, jallh sertemen, jeatjahtehtemen, gaptjemen jallh vesties skeemmemen vööste, aaj visuelle skeemmeme.
Sámediggái galgá sáddejuvvot ohcamuš go dákkár meassamat sáhttet deaividit.
Saemiedigkie tjuara ohtsemem åadtjodh jis edtja dagkaridie darjojde darjodh.
Geavatlaččat dát mearkkaša buotlágan huksendoaimmat ja meassamat eatnamis dahje automáhtalaš ráfáiduhttot visttiin.
Rïektesisnie daate lea gaajhkesåarhts lissiebigkemedarjoeh jïh darjoeh miehtjiesdajvesne jallh aktene jïjtsistie vaarjelamme gåetesne.
Jus plánejuvvon doaibma rihkku dahje čuohcá kulturmuittuide, de hálddahus dábálaččat ovddida váidalusa.
Jis akte soejkesjamme råajvarimmie lea aktene ovvaantosne kultuvremojhtesigujmie, dle badth reereme sæjhta nyöjhkedh.
Hukseheaddji sáhttá ohcat sierralobi suodjalanmearrádusas.
Råajvarimmien aajhtere maahta dispensasjovnen bïjre syökedh vaarjelimmienænnoestimmijste.
Áššis Sámediggi ovddida rávvaga Riikkaantikvárii, guhte lea dispaeiseváldi, jus doaibma dattege sáhttá čađahuvvot dihto eavttuid vuođul.
Dellie Saemiedigkie maahta Riksantikvarem raeriestidh, mij lea dispensasjovneåejvieladtje, jis læjhkan maahta råajvarimmiem darjodh såemies krievemigujmie.
Dihto eavttut sáhttet leat ahte roggan, dahje ráfáiduhtton viesu divodeapmi galgá čađahuvvot antikváralaš prinsihpaid mielde.
Dagkerh krievemh maehtieh årrodh kroehkeme åvtelen barkoe aalka, jallh tjuara aktem vaarjelamme gåetiem bueriedidh antikvariske prinsihpi mietie.
Dat mearkkaša unnimus lági mielde ja dušše dat oassi mii lea vaháguvvon galgá sáhttit eret molsut, ja dan sadjái maid eret molsu, galgá seammalágan ávnnas adnot.
Dellie tjuara dan vaenie jïh ajve irhkeme iebnh målsodh jïh tjuara seammasåarhts iebnem vihth nåhtadidh.
Sámediggi doaimmaha iežas fuolahanprošeavttaid Riikaantikvára doarjagiiguin.
Saemiedigkie jïjtsh gorredimmieprosjekth jåhta dåarjoejgujmie Riksantikvareste.
Mis leat maiddái doarjjaortnegat dákkár prošeavttaide, mas ee. dávvirvuorkkát ja kulturmuittuid eaiggádat ja geavaheaddjit leat olahusjoavku.
Mijjen aaj dåarjoeöörnegh dagkaridie prosjektide, gusnie ulmiedåehkie gaskem jeatjah lea museumh jïh aajhterh jïh utnijh kultuvremojhtesijstie.
Kulturmuitoláhka addá Sámediggái vejolašvuođa čađahit dárbbašlaš doaibmabijuid ” dikšumis ja áiccalmahttimis ” automáhtalaš ráfáiduhtton kulturmuittuid.
Kultuvremojhteselaake luhpiem vadta Saemiedægkan daerpies råajvarimmieh darjodh, juktie «gorredidh jïh vuesiehtidhš jïjtsistie vaarjelamme kultuvremojhtesh.
Dákkár doaibmabijut sáhttet fátmmastit šaddodatdivššu, fysihkalaš láhčen nugomat galben ja kulturbálgát, ja ođasteapmi, ođđasit huksemis ja sirdimis ráfáiduhtton visttiid.
Dagkerh råajvarimmieh maehtieh årrodh vegetasjovnem jurjedh, sjiltigujmie jïh kultuvrebaalkajgujmie sjïehteladtedh, jïh bueriedidh, bæjjese bigkedh orresistie jïh vaarjelamme gåetieh sertedh.
Jus earát áigot čađahit dikšun- ja gaskkustandoaimmaid, de dat ferte čađahuvvot ovttasráđiid kulturmuitohálddahusain.
Jis jeatjebh sijhtieh råajvarimmieh tjïrrehtidh jurjemen jïh vuesiehtimmien gaavhtan, dle tjuerieh dan bïjre kultuvremojhtesereereminie rååresjidh.
Maŋimus jagiid lea Sámediggi čađahan máŋggaid registrerenprošeavttaid Fylkkamánni ovddas.
Dej minngemes jaepiej dle Saemiedigkie gellie vïhtesjadtemeprosjekth åtneme, mejtie Fylhkenålma stilleme darjodh.
Duogáš lea Fylkkamánni bargu ráhkadeames hálddašanplánaid álbmotmehciide ja suodjaluvvon guovlluide.
Dïhte våarome lea fylhkenålman barkoe reeremesoejkesjh darjodh nasjovnalepaarhkide jïh vaarjelimmiedajvide.
Fealtabargu lea čađahuvvon daid guovlluin mat ovdalis unnán leat iskojuvvon, nugomat viiddis duottarguovlluin.
Feeltebarkoe dejnie dajvine dorjesovveme gusnie åvtelhbodti ij dan jïjnjem goerehtamme, goh stoerre vaerieh.
Dát lea dagahan mealgadis ođđa registreremiid ja eanet dieđuid das movt sámiid leat dákkár guovlluid geavahan.
Dehtie barkoste jïjnjh orre vïhtesjadtemh sjïdteme, jïh vielie daajroe dan saemien åtnoen bïjre dagkarijstie dajvijste.
Lágat
Laakevierhtieh
Sámedikki hálddašaneiseváldi fápmudus lea vuođđuduvvon kulturmuitolága ja plána- ja huksenlága bakte:
Saemiedigkien reeremefaamoe reaktavåaromem åtna kultuvremojhteselaakesne jïh soejkesje-jïh bigkemelaakesne:
Plána- ja huksenláhka
Kultuvremojhteselaake
Guovddáš ovttasbargoguoimmit
Soejkesje-jïh bigkemelaake
Fylkkasuohkanat
Vihkeles laavenjostoeguejmieh
Riikkaantikvára
Fylhkentjïelth
Boazodoallohálddahus
Båatsoeburriejreereme
Suohkanat
Tjïelth
NTNU Dieđalašmusea
Govlehtallh mijjine:
Sámedikki kulturmuitohálddahusas leat ovddasteaddjit buot Sámedikki kontorbáikkiin.
Saemiedigkien kultuvremojhtesereereme lea gaajhkine saemiedigkien kontovrine.
Juohke sámi guovlluin gávdnojit maiddái vistesuodjaleami fágaovddasvástideaddjit.
Aaj akte faagetjåadtjoehtæjja gåetievaarjelimmien åvteste lea fïereguhtene dejstie saemien dajvijste.
Hálddahusas barget arkeologat ja bargit geain lea earenoamáš gelbbolašvuohta sámi kulturmuittuid ja sámi historjjá ja giela ektui.
Reeremisnie arkeologh jïh barkijh berkieh mah sjïere maahtoem saemien kultuvremojhtesi bïjre utnieh, jïh aaj saemien histovrijen jïh gïelen bïjre.
Romssa kantuvra, Olmmáivákkis:
Kontovre Nordlaante, Drag:
Nordlándda kantuvra, Ájluovttas:
Kontovre åarjelsaemien dajve, Snåase:
Vistesuodjaleami fágaovddasvástideaddji:
Faagetjåadtjoehtæjja gåetievaarjelimmien åvteste:
Árval giellabálkkašumi vuoiti / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Moenh gïelesjïelen vitnijem ! / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Árval giellabálkkašumi vuoiti
Moenh gïelesjïelen vitnijem !
Gii dahje mii berrešii oažžut Sámedikki giellamovttiidahttinbálkkašumi dán jagi ?
Gie jallh mij galka Saemiedigkien gïeleskreejremesjïelem åadtjodh dan jaepien ?
Sámediggi juohká bálkkašumi juohke njealját jagi.
Saemiedigkie sjïelem juaka fearhnen njealjede jaepien.
Bálkkašumi sáhttá oažžut ovttaskas olmmoš dahje dakkár ásahus, prošeakta dahje organisašuvdna, mii / gii lea bidjan ollu návccaid nannet, ovddidit ja seailluhit sámegiela.
Sjïere almetje jallh sïelte, prosjekte jallh organisasjovne maehtieh daam åadtjodh, mij / gie lea jeenem barkeme saemien gïelem nænnoestidh, evtiedidh jïh vaarjelidh.
Sámediggeráđi lahtut ja Sámedikki bargit eai sáhte oažžut bálkkašumi.
Ih gåaredh sjïelem vedtedh Saemiedigkien lïhtsegidie jallh reeremasse.
Bálkkašupmi lea 50.000 ruvnnu ja dáiddadiploma.
Sjïele r. 50.000, - jïh kåanstediplovmem åtna.
Juohkehaš sáhttá evttohit, gii berrešii vuoitit giellamovttiidahttinbálkkašumi.
Gaajhkesh maehtieh raeriem juhtedh gie jallh mij byöroe gïeleskreejremesjïelem vitnedh.
Ákkastala oanehaččat árvalusat čálalaččat ja sádde dan Sámedikki giellaossodahkii ovdal njukčamánu 15. beaivvi.
Tjaelieh åenehks tjaalegem uvtelassi muhteste jïh seedth dam Saemiedigkien gïelegoevtesasse eannan njoktjen 15. b.
Sámediggeráđđi mearrida, gii oažžu bálkkašumi.
Saemiedigkieraerie mierede gie galka sjïelem åadtjodh.
Sámedikki geassemánu dievasčoahkkima oktavuođas.
Galka gïeleskreejremesjïelem juekedh Saemiedigkien dïevestjåanghkosne ruffien.
Buoremus plakáhtas givssideami vuostá lea 10 000 ruvdnosaš árvu / Julggaštus givssideami vuostá / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Bööremes plakaate irhkemen vööste man aarvoe 10 000 kråvnah / Manifeeste irhkemen vööste / Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Buoremus plakáhtas givssideami vuostá lea 10 000 ruvdnosaš árvu
Bööremes plakaate irhkemen vööste man aarvoe 10 000 kråvnah
Vuosttal givssideami, ja vuoitte 10 000 ruvnnu !
Soptsesth irhkemen vööste jïh vitnh 10 000 kråvnah !
Sámediggi addá 10 000 ruvnnu dan skuvlii dahje skuvlaluohkkái, mii ráhkada buoremus plakáhta givssideami vuostá.
Saemiedigkie 10 000 kråvnah vadta dan skuvlese jallh skuvleklaassese mij dam bööremes plakaatem irhkemen vööste dorje.
Plakáhta ferte sáddejuvvot midjiide maŋimustá golggotmánu 24. b..
Plakaate tjuara mijjese seedtesovvedh rïhkeden / golken 24. b. åvtelen.
Plakáhta galgá geavahuvvot Sámedikki barggus givssideami vuostá.
Plakaate sæjhta åtnasovvedh Saemiedigkien barkosne irhkemen vööste.
- Sámediggi lea searvan nationála givssidaneastadanmanifestii ja searvá nuppi gearddi dán jagi.
– Saemiedigkie lea guejmie dennie nasjovnaale kampanjesne Manifeeste irhkemen vööste, jïh daate lea mubpien jaepien Saemiedigkie lea meatan.
Dán jagi háliidit mii hástalit sámi mánáid ja nuoraid váikkuhit kampánjii.
Daan jaepien sïjhtebe saemien maanide jïh noeride haestedh meatan årrodh kampanjesne.
Givssideami biehttaleapmi ferte leat oassi mis, oassi das geat mii leat, deattuha Sámediggeráđi lahttu Silje Karine Muotka.
Ijje irhkemasse jiehtedh tjuara akte bielie mijjeste sjïdtedh, akte bielie giejstie libie, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka tjïerteste.
Son oaivvilda ahte ii leat doarvái bargat dušše kampánjjaiguin ja prošeavttaiguin givssideami eastadeami ja vealaheami ektui.
Dïhte veanhta ij leah nuekies kampanjigujmie jïh prosjektigujmie juktie irhkemem jïh trakasseradimmiem heerredidh.
Muotka deattuha ahte givssidaneastadanbargu ferte oidnot árgabeaivvis skuvllain ja astoáiggearenain.
Muotka tjïerteste anti-irhkemebarkoe tjuara våajnoes årrodh aarkebiejjien skuvline jïh jeatjah lehkesne.
Danne háliida son áŋggirdahttit mánáid ja nuoraid dán jagi kampánjjas.
Dan åvteste sæjhta maanide jïh noeride skreejrehtidh daan jaepien kampanjesne.
10.000 ruvdnosaš vuoitu manná dan skuvlaluohkkái mii ovdal golggotmánu 24. b. ráhkada buoremusat giktaleaddji plakáhtta.
Vitnije baalhkeste, mij lea 10.000 kråvnah, lea dïhte skuvleklaasse mij rïhkeden / golken 24. b. åvtelen dam eadtjajommes plakaatem dorje.
- Vuoitoplakáhtta geavahuvvo Sámedikki givssidaneastadanbarggus nationála dásis ja báikkálaččat.
– Vitnjieplaakate sæjhta åtnasovvedh Saemiedigkien barkosne irhkemen vööste abpe laantesne jïh voengesne.
Dán jagi nugo ovddit jagiin ge searvat mii nationála kampánjii givssidaneastadanmanifestii, ja mii háliidit ahte skuvllat gos leat sámi oahppit, čađahit sierra doaimmaid.
Daan jaepien goh aarebi jaepiej libie meatan dennie nasjovnaale kampanjesne Manifeeste irhkemen vööste, jïh mijjieh jïjtsh darjomh sïjhtebe skuvline saemien learohkigujmie.
Vuoitoplakáhtta šaddá deaŧalaš márkanfievrridanoassi dan oktavuođas, deattuha Muotka.
Vitnijeplakaate sæjhta akte vihkeles biehkie sjïdtedh juktie kampanjem våajnoes darjodh, Muotka tjïerteste.
- Mii ávžžuhit skuvlaluohkáid searvat dán bargui.
– Mijjieh skuvleklaassh haestebe meatan årrodh daennie barkosne.
Givssidaneastadanbargu lea deaŧalaš bargu, ja dát lea hui buorre vuohki movt skuvlaluohkáid oažžut váldit ovdan dán fáttá.
Irhkemen vööste barkedh lea akte vihkeles barkoe, jïh daate akte hijven vuekie skuvleklaasside daam aamhtesem bæjjese vaeltedh.
Mii fertet eastadit givssideami beaivválaččat, dadjá Ánná Káisá Partapuoli, gii lea Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegotti jođiheaddji.
Tjoerebe irhkemen vööste barkedh fïerhten biejjien, Ánná Káisá Partapuoli jeahta, Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtsen åvtehke.
Givssidaneastanmanifeasta lea nationála áŋgiruššan givssideami eastadeamis áigodagas 2011-2014.
Manifeeste irhkemen vööste lea akte nasjovnaale barkoe irhkemen vööste boelhken 2011-2014.
Kampánja lea Ráđđehusa, Gielddaid guovddášlihtu, Oahpahuslihtu, Skuvllaid riikkasearvvi, Vuođđoskuvlla vánhenlávdegotti ja Mánáidgárddiid vánhenlávdegotti gaskasaš ovttasbargu, ja buohkat dáin leat vuolláičállán manifeastta.
Kampanje akte laavenjostoe daej gaskem, Reerenasse, KS., Ööhpehtimmiesiebrie, Skuvli laantesiebrie, Eejhtegemoenehtse maadthlïerehtæmman jïh Eejhtegemoenehtse maanagiertide, mah gaajhkesh leah manifeetem jååhkesjamme.
Sii leat geatnegahttojuvvon bargat buori ja searvvaheaddji bajásšaddan- ja oahppanbirrasa ektui nu ahte ii álggage dohkkehit givssideami.
Gaajhkh dovnesh lea dïedtem vaalteme juktie akten hijven jïh feerhmeles byjjenimmie- jïh lïerehtimmiebyjresen åvteste barkedh gusnie ij leah naan goerkesadteme irhkemasse.
Ohcanáigemearri árbedihtui ja sámi meahccegeavaheapmái vuođđoskuvllas. / Vuođđoskuvla ja JS / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Ohtsememierie aerpievuekien daajrose jïh saemien miehtjieåtnose maadthskuvlesne / Maadthskuvle jïh Jåa / Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Ohcanáigemearri árbedihtui ja sámi meahccegeavaheapmái vuođđoskuvllas.
Ohtsememierie aerpievuekien daajrose jïh saemien miehtjieåtnose maadthskuvlesne
- Háliidan muittuhit vejolašvuođa ohcat doarjaga doarjjaortnegis árbediehtu ja sámi meahccegeavaheapmi vuođđoskuvllas.
- Sïjhtem måjhtajehtedh nuepien bïjre vierhtieh ohtsedh dåarjoeöörnegistie aerpievuekien daajroe jïh saemien miehtjieåtnoe maadthskuvlesne.
Ohcanáigemearri lea guhkiduvvon miessemánu 1. b. 2015 rádjái, lohká sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Ohtsememierie lea guhkiedamme suehpeden 1. b. 2015 raajan, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
- Dát ortnet lea hui gelddolaš mii addá vejolašvuođa bidjat fokusa árbedihtui ja sámi meahccegeavaheapmái vuođđoskuvllas, lohká sámediggeráđđi.
- Daate akte gieltegs öörnege mij nuepieh vadta tjelmide bïejedh aerpievuekien daajrose jïh saemien miehtjieåtnose maadthskuvlesne, saemiedigkieraerie jeahta.
Mii háliidit eanet ohcamiid ortnegii, buot guovlluin, muhto áinnas maid lulli- ja julevsámi guovlluin.
Mijjieh jienebh ohtsemh öörnegasse sïjhtebe, gaajhkijste dajvijste, men maaje aaj åarjel- jïh julevsaemien dajvijste.
- Lea dehálaš ahte árbediehtu ja sámi meahccegeavaheapmi oahpahuvvo boahttevaš buolvvaide.
- Vihkeles aerpievuekien daajroe jïh saemien miehtjieåtnoe sertiestamme sjædta båetije boelvide.
Dáinna doarjjaortnegiin lea vejolaš skuvllaide oažžut liibba bargat árbedieđuin ja sámi meahccegeavahemiin doarjagiin maid dábálaš suohkanbušeahtta ja skuvlaeaiggáda vuoruheapmi ii govčča.
Daate dåarjoeöörnege nuepiem vadta ihke skuvlh åadtjoeh aerpievuekien daajrojne jïh saemien miehtjieåtnojne barkedh gosse dåarjoem åadtjoeh maam sïejhme tjïelten budsjedth jïh skuvleaajhteri våaroehtimmieh eah maeksieh.
Ná sáhttet oahppit oažžut hui árvvolaš oahpu sámi historjjás, árbevieruin ja servodateallimis.
Naemhtie learohkh maehtieh aktem åajvoeh daajroem åadtjoeh saemien histovrijen, aerpievuekiej jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Doarjjaovdamearkkat mat juolluduvvojedje 2014:s:
Såemies ohtsemh mah dåarjoem åadtjoejin jaepien 2014:
Billávuon a bajasšaddaguovddáš
Billavuoná bajasšaddaguovddaš / Billefjord mearoesaemien byjjenimmiejarnge
Billávuona bajásšaddanguovddáš lea ožžon 250 000 ru. doarjaga čađahit prošeavtta luondduresurssat biebpmu várás; ráhkadit biepmu ja máistagiid lunddolaš vuođđoávdnasiin / urtasiin luonddus.
Billefjordh mearoesaemien byjjenimmiejarnge lea 250 000 kråvnah dåarjojne åådtjeme juktie prosjektem eatnemevierhtieh bårretehtemasse tjïrrehtidh; beapmoeh jïh krodth darjodh dejstie sjædtojste mejtie eatnamisnie gaavnebe.
Prošeavtta oktavuođas lea ohcci bidjan boađusulbmila ahte oahppit ja oahpaheaddjit galget oažžut lasi gelbbolašvuođa geavahit lagasbirrasa lunddolaš ávkkástallan arenan ja ráhkadit máistagiid, guobbariid, murjjiid ja oahppat láibut bárkoláibbi ovttas mearrasámi kultuvrra vuođđoávdnasiiguin.
Prosjekten tjïrrh ohtsije lea illedahkeulmine åtneme learohkh jïh lohkehtæjjah edtjieh maahtoem lissiehtidh voengem nuhtjedh goh akte iemie sijjieh dorjesh eatnamisnie gaavnedh, jïh krodth, goebperh jïh muerjieh eatnamistie nuhtjedh, jïh lïeredh baarhkoelaejpiem bååhkesjidh naavradahkigujmie ektine mearoesaemien kultuvreste.
Deanu Sámeskuvla lea ožžon 230 000 ru. doarjaga čađahit iešguđetgelágan doaimmaid ovddidit sámegiela, sámi identitehta ja árbevirolaš sámi máhtu ja meahccegeavaheami skuvllas.
Deanu Saemieskuvle lea 230 000 kråvnah dåarjojne åådtjeme juktie ovmessie råajvarimmieh tjïrrehtidh mah edtjieh saemien gïelem, saemien identiteetem jïh aerpievuekien saemien daajroem jïh miehtjieåtnoem skuvlesne evtiedidh.
Seammás galgá prošeakta fievrredit viidáseappot árbedieđu vuorrasit buolvvas nuorat bulvii.
Prosjekte edtja seamma tïjjen aerpievuekien daajroem sertiestidh dehtie båarasåbpoe boelveste nuerebe boelvese.
Guovdageainnu mánáidskuvla lea ožžon 120 000 ru. doarjaga čađahit iešguđetgelágan doaimmaid ovddidit sámegiela, sámi identitehta ja árbevirolaš sámi máhtu ja meahccegeavaheami skuvllas.
Guovdageaidnu maanaskuvle lea 120 000 kråvnah dåarjojne åådtjeme juktie ovmessie råajvarimmieh tjïrrehtidh mah edtjieh saemien gïelem, saemien identiteetem jïh aerpievuekien saemien daajroem jïh miehtjieåtnoem skuvlesne evtiedidh.
Earet eará galgá skuvla hukset darfegoađi mii galgá doaibmat oahpahusbáikin olggobealde skuvlalanja ja doaibmat arenan sámegiellávgumii ja giellaoahpaheapmái.
Skuvle edtja gaskem jeatjah derhviegåetiem bigkedh gåabph maahta ööhpehtimmiem klaassetjiehtjielistie vaeltedh, jïh akte sijjie årrodh saemien gïelebeasan jïh gïelelïerehtæmman.
Eará árbevirolaš doaimmat mat galget čađahuvvot dán prošeavtta oktavuođas, leat earet eará luondduresurssaid háhkan, murren ja muoraid čohkken, sistti dikšun, murjen, nuohttun / fierbmun, láibun sámegáhkuid darfegoađis, sávzzaullu beaskideapmi ja ivdnen, rievssatbivdin ja gárdun.
Jeatjah aerpievuekien darjomh mejtie edtjieh daan prosjektese ektiedidh leah gaskem jeatjah vierhtieh veedtjedh eatnamistie, moereskåajje jïh moerem risjnedh, dueljiem / skåerriem darjodh, möörjedh, viermine gööledh, sjïjlelaejpieh bissedh derhviegåetesne, ålloem stealladidh jïh feerpedh ålloste sïrveste, rïeksegh lidtedh jïh rïeksegh gïeledh.
Tårnet skuvla, Mátta Várjjaga gielda
Tårnet skuvle, Åarjel Varangeren tjïelte
Tårnet skuvla Mátta Várjjaga gielddas lea ožžon 23 400 ru. doarjaga hukset lávu ja / dehe luovi mii lea ráhkaduvvon muoras ja mii galgá geavahuvvot olgoskuvlabáikin mii lea heivehuvvon doaibmahehttejuvvon olbmuide.
Tårnet skuvle Åarjel Varangeren tjïelte lea 23 400 kråvnah dåarjojne åådtjeme juktie låavthgåetiem tseegkedh moereste maam edtjieh nuhtjedh goh ålkoeskuvle jïh mij sjeahta dejtie learoehkidie mah leah svihtjemeheaptoes.
Tårnet skuvla lea maid čađahan prošeavtta (2012) mas lei namma ” skuvla kulturguoddin mearrasámi kultuvrra ja vuotnaguolásteami ektui ”.
Tårnet skuvle aaj prosjektem åtneme (2012) man nomme " skuvle goh kultuvreguedtije mearoesaemien kultuvrese jïh mearoegöölemasse ".
Prošeavtta ulbmil lea nannet ohppiid mearrasámi ruohttasiid ja ovddidit mearrasámi kultuvrra.
Prosjekten ulmie lea learohki mearoesaemien maadtoem nænnoestehtedh jïh mearoesaemien kultuvrem eevtjedh.
Dát prošeakta lea fátmmastan ja bargan ovttas iešguđetgelágan joavkkuiguin ja servviiguin gilis ja eará resursaolbmuiguin.
Daate prosjekte lea feerhmeme jïh laavenjostoe ovmessie tjïerti- jïh siebriejgujmie voenesne jïh jeatjah vierhtiealmetjigujmie.
Dán prošeavtta positiivva vásáhusaid vuođul ovttas ovttasbargoguimmiiguin háliida skuvla dál álggahit prošeavtta 1. – 4. luohká dásis nu ahte buot skuvlla oahppit besset leat mielde oahpahusas 1. luohká rájes.
Dej hijven dååjrehtimmiej gaavhtan dehtie sjyöhtehke prosjekteste laavenjostoeguejmiejgujmie, skuvle sæjhta daelie aktine prosjektine nierhkedh learoehkidie 1.-4. daltesasse, naemhtie guktie gaajhkh learohkh åadtjoeh meatan årrodh lïerehtimmesne 1. daltesen raejeste.
- Sádde ohcama ovdal miessemánu 1. b. 2015 ja atte din ohppiide vejolašvuođa gazzat oahpu olggobealde skuvlalanja, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Seedtede ohtsemem suehpeden 1. b. 2015 åvtelen jïh vedtede dijjen learoehkidie nuepiem skuvlem utnedh klaassetjiehtjelen ålkolen, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Eanet gánnáhahtti sámi kultuvra / Kulturealáhus / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Lissiehtamme dïeneste / Kulturejieleme / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
10. Ođđajagimánnu 2014
Lissiehtamme dïeneste
Sámediggi ásaha álggahanoahpahusa ja ovdánahttidoaimmaid sámi kulturealáhusaide ja eará fitnodagaide sámi guovlluin.
Saemiedigkie tseegkijelïerehtimmine jïh evtiedimmieråajvarimmiejgujmie aalka saemien kultuvrejieliemasse jïh jeatjah sïeltide saemien dajvine.
Mii leat guhkesáiggi rámmaeavttuid dahkan skáhppojeddjiiguin mat galget veahkehit Sámedikki dáinna bargguin.
Guhkies mierielatjkoeh leah dorjesovveme deallahtæjjajgujmie mah edtjieh Saemiedigkiem daejnie viehkiehtidh.
– Mun lean ilus go mii dál ovttasbarggus eanet doaibmaválddálaš gávpelágádusaiguinmat sáhttet fállat fitnodatálggahanoahpahusa ja ovdánahttindoaimmaid sámi kultur- ja ealáhusaktevrraide, lohká sámediggeráđđi Silje Muotka.
- Manne geerjene ihke mijjieh daelie jienebi maehteles sïeltigujmie maehtebe tseegkijelïerehtimmiem jïh evtiedimmieråajvarimmieh faalehtidh saemien kultuvrese jïh jielemeaktööride, saemiedigkieraerie Silje Muotka jeahta.
Šiehtadusat ja ovttasbargu Sámediggi lea dahkan šiehtadusa gávpelágádusaiguin Kreativ Industri, Bedriftskompetanse ja Consis praktihkalaš čađaheami birra dán áŋgiruššamis.
Saemiedigkie lea latjkoeh dorjeme sïeltigujmie Kreativ Industri, Bedriftskompetanse jïh Consis, guktie edtja dam praktihkeles barkoem darjodh.
Dása gullet álggahanoahpahus, ovdánahttindoaimmat, bagadallan ja fierpmádathuksen kultur- ja ealáhusaktevrraide sámi guovlluin.
Daate feerhmie tseegkijelïerehtimmiem, evtiedimmieråajvarimmieh, bïhkedimmiem jïh viermiebigkemem kultuvrese jïh jielemeaktööride saemien dajvine.
Osiid kulturáŋgiruššamis galgat čađahit ovttasbarggus sámi ásahusain dahje eará báikkálaš ovdánahttinaktevrrain.
Bielieh kultuvrebarkoste edtja laavenjostosne darjodh aktine saemien institusjovnine jallh jeatjah gietskies evtiedimmieaktöörine sijjesne.
Idealisma Okta sámi kulturealáhusa dovdomearkkain lea ahte dat lea nanu idealisma nala huksejuvvon, dávjá váilu fidnolaš doaimmaheapmi ja dávjá lotnolasat eará ealáhusain.
Naakede destie mij lea våajnoes saemien kultuvrejielemesuerkesne lea dïhte lea stuvreme aktede nænnoes idealismeste, daamtaj bielelen profesjovnelle giehteldimmie jïh daamtaj jeatajh jielemigujmie ektine.
Ollu kulturaktevrrain ii leat gelbbolašvuohta doaimmahusa ealáhusbealis.
Jïjnjh kultuvreaktöörh fer vaenie maahtoem utnieh jielemebielien bïjre darjoemistie.
Dása gullet jurdda- ja gávpeovdánahttin, ekonomalaš gelbbolašvuohta, buvttaovdánahttin ja márkanastinstrategiijat.
Daate maahta gaajhke årrodh goh åssjaldahke- jïh sielteevtiedimmie, eknomeles maahtoe, dorjeseevtiedimmie jïh maarkedestrategijh.
– Hástalussan šaddá nannet sámi kulturaktevrraid, vai sis lea iešdovdu ja máhttu olahit máilbmái iežaset buktagiiguin, lohká Silje Muotka.
– Haesteme lea saemien kultuvrejielemeaktöörh nænnoestehtedh, guktie dah jïjtjejearsoesvoetem jïh daajroem utnieh veartenem vaeltedh sijjen dorjesigujmie, Silje Muotka jeahta.
Liige áŋgiruššan Sámi kulturealáhusaid áŋgiruššan, álggahanoahpahus ja fitnodatovdánahttin bohtet leat lassin nannet áŋgiruššama mii Sámedikkis lea das mii dál juo gávdno sámi dáidaga, kultuvrra ja ealáhusaid ektui.
Dïhte barkoe saemien kultuvrejielieminie, tseegkijelïerehtimmine jïh sïelteevtiedimmine sæjhta akte lissiehtamme barkoe årrodh dehtie joe gamtoe barkoste maam Saemiedigkie åtna saemien kåanstese, kultuvrese jïh jieliemasse.
Dát boahtá váikkuhit vel eanet dasa ahte nannet min váldomihttomeari olaheami, mii lea nana ja máŋggabealat ealáhusat mat leat vuođđun ealli báikegottiide gos olbmot háliidit orrut.
Daate sæjhta mijjen åejvieulmiem tjerkebe nænnoestehtedh mij lea akte nænnoes jïh gellielaaketje jieleme mij våaromem beaja monnehke voenges siebriedahkide gusnie almetjh sijhtieh årrodh.
– Sámedikkis lea niehku ahte sámi buktagat ja erenoamážit kulturbuktagat ollejit viidábut go odne.
- Saemiedigkien akte visjovne lea saemien dorjesh jïh joekoen kultuvredorjesh edtjieh jienebh jaksedh goh daelie.
Mii háliidit ahte erenoamážit sis guđet barget kulturealáhusain galget leat buoremus eavttut olahit viidábut márkaniin iežaset buktagiiguin, lohká sámediggeráđđi Silje Muotkaloahpas.
Mijjieh sïjhtebe dah mah joekoen kultuvrejielemigujmie gïehtelieh edtjieh dejtie bööremes nuepieh utnedh sagke stuerebe maarkedh jaksedh sijjen dorjesigujmie, saemiedigkieraerie Silje Muotka minngemosth jeahta.
Kulturmáhttu lea deaŧalaš gárrendikšumis / Sosiála / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Kultuvredaajroe lea vihkeles geeruvevoetehoksesne / Sosijaale / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Ráđđehus ja doarjjabellodagat ledje bovden maŋŋebárgga miessemánu 26. b. gulahallančoahkkimii, gosa Sámediggeráđđi searvvai ja buvttii árvalusaid.
Reerenasse jïh dåarjoekrirrieh akten råårestallemetjåanghkose bööredin dæjstan suehpeden 26. b. akten lissiehtahkesoejkesjen bïjre geeruvevoetese, gusnie Saemiedigkieraerie lij stïeresne jïh håaloeji.
Ráđđelahttu Henrik Olsen gesii ovdan dan man deaŧalaš lea buorre kulturgelbbolašvuohta sihke eastadeamis ja dikšumis.
Raerielïhtsege Henrik Olsen sov håalemisnie jeehti ihke vihkeles hijven kultuvremaahtoem utnedh dovne heerredimmesne jïh båehtjierdimmesne.
- Buorre kulturgelbbolašvuohta lea hui deaŧalaš dalle go eastadan- ja dikšunfálaldat ovddiduvvo, dadjá ráđđelahttu Henrik Olsen.
- Joekoen vihkeles hijven kultuvremaahtoem utnedh gosse edtja heerredimmie- jïh båehtjierdimmiefaalenassem evtiedidh, raerielïhtsege Henrik Olsen jeahta.
Son čujuha viidáseappot dasa ahte dutkan čájeha ahte nuoraid nana sámi identitehta suodjala gárrenmirkkuid boasttugeavaheami vuostá.
Dïhte aaj tjïerteste dotkeme vuesehte akte nænnoes saemien identiteete noeri luvnie båastoeh geeruvevoeteåtnoen vööste vaarjele.
- Mis lea máhttu das ahte sámi nuorat juhket unnit go majoritehta álbmot, muhto ollu eará surggiin lea mis menddo unnán máhttu das makkár gárrenávdnasiid sámi nuorat ja rávisolbmot geavahit.
- Mijjieh daejrebe saemien noerh vaenebe juvkieh goh jienebelåhkoen årrojh, men gelline suerkine mijjen fer vaenie daajroe saemien noeri jïh geerve almetji åtnoen bïjre ovmessie såarhts geeruvevoetevierhtijste.
SANAG:is (Sámi nationála gealboguovddáš – psykalaš dearvvašvuohta ja gárrendikšun) lea buorre fálaldat mii lea heivehuvvon sámi álbmoga giella- ja kulturduogážii.
SANKS (Saemien nasjovnaale maahtoejarnge - psykiske healsoevaarjelimmie jïh geeruvevoete) aktem hijven faalenassem åtna mij lea sjïehtedamme saemien årroji gïele- jïh kultuvremaadtose.
Dattetge lea deaŧalaš ahte sis geat galget sáddet pasieanttaid lea máhttu das ahte SÁNAG gávdno ja man deaŧalaš sin gelbbolašvuohta lea.
Læjhkan vihkeles dah mah skïemtjijidie guhkiebasse seedtieh daajroem utnieh SANKS gååvnese jïh man vihkeles dej maahtoe lea.
Dán birra muittuhii sámediggeráđđi ráđđehusa earret eará.
Daate lij akte dejstie tsiehkijste maam saemiedigkieraerie reerenassem måjhtajehti.
- Okta suorgi man birra mis lea unnán máhttu lea maiddái makkár mearkkašupmi dáruiduhttimis ja stigmatiseremis lea leamaš sámi álbmogii.
- Akte suerkie man bïjre vaenie daajroem utnebe lea guktie daaroedehteme jïh stigmatiseradimmie leah saemien årrojh tsevtseme.
Sámiin leat traumat mat váikkuhit min psykalaš dearvvašvuhtii ja dan birra dárbbašuvvo máhttu, dadjá sámediggeráđđi Henrik Olsen.
Saemieh vaejvieh kråahpesne utnieh mah mijjen psykiske healsoem tsevtsieh jïh dan bïjre lea daerpies daajroem utnedh, saemiedigkieraerie Henrik Olsen tjïerteste.
Ráđđehus áigut lanseret nannudanplánaid čakčat.
Reerenasse sæjhta lissiehtahkesoejkesjidie bæjhkoehtidh daan tjaktjen.