pere/sami_parallel huggingface dataset:
Oahppi máhttá hupmat muhtun fitnuid ja bargoeallimiid birra iežaset oahppo-mannolagas e.e. muitalit, čilget ja vástidit gažaldagaid.
Learohke maahta såemies barkoej jïh barkoejielemen bïjre soptsestidh jïjtse ööhpehtimmie-geajnoen sisnjelen, gosse soptseste, buerkeste jïh gyhjtelassh vaestede
Oahppi máhttá hupmat máŋggaid fitnuid ja bargoeallimiid birra e.e. válddahallat, čilget, ságastallat ja jearrat ja vástidit gažaldagaid.
Learohke maahta jïjnjh barkoej jïh barkoejielemi bïjre soptsestidh, gosse tjïelkeste, buerkeste, digkede jïh gyhtjelassh gihtjie jïh vaestede
čilget movt ođđa tearbmat ihtet dahje ráhkaduvvojit
buerkiestidh guktie orre baakoeh jijhtieh jallh dorjesuvvieh
Oahppi dovdá ja máhttá čilget movt muhtun tearpmat leat šaddan.
Learohke maahta damtijidh jïh buerkiestidh guktie naan teermh jæjhteme
Oahppi máhttá čilget movt iešguđetlágan tearpmat leat šaddan.
Learohke maahta buerkiestidh guktie jïjnjh ovmessie teermh jæjhteme
Oahppi máhttá čilget movt máŋga ja iešguđetlágan tearpmat leat šaddan, maiddái jorgaluvvon tearpmat.
Learohke maahta tjïelkestidh guktie jïjnjh teermh jæjhteme, aaj jarkoestamme baakoeh.
Oahppi máhttá dan ávkkástallat ja ráhkadit ođđa tearpmaid.
Learohke maahta dam nuhtjedh jïh orre teermh darjodh.
dávjjibut atnit giela iešguđet dilálašvuođain ja adnui váldit ođđa sániid ja dajahusaid
gïelem jiene-jienebem nåhtadidh ovmessie tsiehkine, jïh orre baakoeh jïh lahtesh åtnose vaeltedh
Oahppi atná giela muhttomin.
Learohke gïelem nåhtede såemies aejkien
Oahppi dovdá sániid mat leat sátnegirjjis.
Learohke baakoeh baakoegærjesne damtije
Oahppi soames háve atná ođđa sániid ja dajaldagaid.
Learohke såemies aejkien orre baakoe lahtesh nåhtede
Oahppi atná giela soames dilálašvuođain.
Learohke gïelem nåhtede naan joekehts tsiehkine
Oahppi máhttá gávdnat ja atnit sániid mat leat sátnegirjjis.
Learohke maahta baakoeh gaavnedh baakoegærjesne jïh baakoeh baakoegærjeste nuhtjedh
Oahppi dávjá atná ođđa sániid ja dajahusaid.
Learohke daamtaj jienebh orre baakoeh jïh lahteseh nåhtede.
Oahppi atná giela aktiivvalaččat máŋga ja iešguđetlágan dilálašvuođain.
Learohke gïelem eadtjohkelaakan nåhtede jïjnjh ovmessie tsiehkine.
Oahppi máhttá sátnegirjjis ohcat relevánta sániid ja daid aktiivvalaččat atnit.
Learohke maahta sjyöhtehke baakoeh baakoegærjesne gaavnedh, jïh dejtie eadtjohkelaakan nåhtadidh.
Oahppi dađistaga atná hui ollu ođđa sániid ja dajaldagaid.
Learohke ahkedh jïjnjh orre baakoeh jïh lahtesh nåhtede.
Ovdabargu
Åvtebarkoe
Ovdalgo oahppit bargagohtet, sáhttá oahpaheaddji ovdanbidjat soames dábálaš fitnuid ja soames árbevirolaš sámi ealáhusaid ovdamearkkaid.
Åvtelen learohkh barkojne aelkieh, lohkehtæjja maahta åehpiedehtedh naan sïejhme barkoeh, jïh naan dejpeladtje saemien barkoeh.
Oahppodoaibma
Lïerehtimmiedarjome
Divtte oahppi válljet fitnu mii su mielas lea geasuheaddjin, dahje fitnu maid ovdalažžas dovdá.
Baajh learohkem aktem barkoem veeljedh mejnie satne sïjhteme barkedh, jallh akte barkoe mij lea åehpies learoehkasse.
Oahppi berre čállit sániid ja dajahusaid maid son juo máhttá.
Learohke byöroe baakoeh jïh lahtesh våålese tjaeledh mejtie joe maahta.
Nu son geardduha sániid mat šaddet vuođđun bargui ovddasguvlui.
Daate repetisjovnem jïh våaromem vadta dan vijriebasse barkose.
Oahppit galget jurddašit mii sin mielas livččii ávkkálaš oahppat.
Learohkh ussjedellieh mij lea aevhkie lïeredh.
Sii galget atnit sátnegirjji.
Dah maehtieh baakoegærjam nåhtadidh.
Gii sáhttá sidjiide leat veahkkin gávdnamis áigeguovdilis sániid ja dajahusaid ?
Gie maahta viehkine årrodh sjyöhtehke baakoeh jïh lahtesh gaavnedh ?
Sáhttá leat ávkkálažžan ovttasbargat Sámedikki giellabargiiguin jus sánit / doahpagat šaddet ráhkaduvvot / heivehuvvot.
Maahta aaj aevhkies årrodh aktem laavenjostoem tseegkedh Saemiedigkien gïelekonsulentigujmie jis tjuara baakoeh / lahtesh darjodh / sjïehtedidh.
Dasto ferte oahpaheaddji muitalit makkár njuolggadusaid mielde ráhkaduvvojit ođđa sámegielat tearpmat.
Dan mænngan lohkehtæjja byöroe njoelkedasside buerkiestidh guktie orre baakoeh dorjesuvvieh saemiengïelesne.
Veaháš veahki sáhttá gávdnat dáppe: giella.
Såemies viehkie daesnie: gïella.
Sátnebáŋku
Baakoebaanghke
Oahppit berrejit alcceseaset ráhkadit sátnebáŋkku.
Learohke byöroe aktem baakoebaanghkem darjodh jïjtsasse.
Sátnebáŋku sáhttá máŋgga ládje doaibmat.
Baakoebaanghkem maahta gellielaakan nåhtadidh.
Oahpaheaddji sáhttá veahkehit ohppiid ráhkadit sátnebáŋkku earenoamáš fáttáide, nugomat earenoamáš fidnui dahje earenoamáš falástallamii.
Lohkehtæjja maahta veeljedh baajedh learohkh baakoebaanghkem darjodh sjïere aamhtesidie, vuesiehtimmien gaavhtan ektiedamme akten sjïere barkose, jallh akten sjïere gaarsjelæmman.
Sátnebáŋkku sáhttá maiddái čatnat daguide, dáhpáhusaide ja vásáhusaide jnv..
Baakoebaanghke maahta aaj dahkojde, heannadimmide, dååjresidie jnv. ektiedidh.
Sátnebáŋkkus berrejit leat sánit mat leat dehálaččat dan fáddái mainna oahppit barget.
Baakoebaanghkesne byöroe baakoeh årrodh mah leah vihkeles dan aamhtesasse mejnie learohkh berkieh.
Sániid berrejit alfabehta mielde vurkejuvvot.
Baakoeh byöroeh alfabeten mietie årrodh.
Joatkke čállimis sátnebáŋkui sániid dađistaga go ođđa sánit ihtet.
Jåarhkh læstojne gosse orre baakoeh båateledtieh.
Oahpaheaddji sáhttá áinnas ruođuid sisa čállit dárogielat jorgalusa.
Lohkehtæjja maahta badth tjaeledh dej nöörjen nommh parentesesne.
Listui sáhttá oahpaheaddji maŋábeallái sáni vuođđohámi čállit sáni sojaheami dahje dássemolsuma, nugomat: bargat (rg-rgg) – gjøre, arbeide máhttu (htt-ht) – kunnskap, ferdighet seastit (sesttii) – spare
Læstosne lohkehtæjja maahta maadth-haamoej minngesne lissiehtidh guktie dah vokalh jorkesuvvieh gosse vearbh, substantijvh jallh adjektijvh sojjedibie, vuesiehtimmien gaavhtan: vaedtsedh - vaadtsa gåetie - gåatan onne - unnebe
Oanehis ovdamearka mii gullá fidnofáddái:
Åenehks vuesiehtimmie ektiedamme dan aamhtesasse barkoeh:
Fidnu / Yrke
Gïrsebiejije
Advokáhta – advokat
Skiemtjesåjhtere
Veahkkedivššár - hjelpepleier
Viehkiesåjhtere
Oahppu / Utdanning
Ööhpehtimmie
Boarrásiidsiida - gamlehjem
Jollebe ööhpehtimmmie
Dearvvašvuođaguovddáš - helsesenter
Barkoesijjieh
Skuvla – skole
Voeresegåetie
Sátnekárta
Baakoekaarhte
Eará vejolašvuohta lea álggos válljet sáni ja das ráhkadit ođđa sáni, n. g. sátnekárta.
Akte jeatjah nuepie lea baakoem veeljedh goh våarome orre baakoeh darjodh, dagkeres baakoekaarhte.
Man stuorisin dan galgá ráhkadit, berre heivehuvvot oahppi dárbui.
Byöroe learohken daerpiesvoetese sjïehtedidh man gellie baakoeh læstose beaja.
bargguhisvuohta – arbeidsledighet bargoeallin – arbeidsliv bargodilli – arbeidforhold bargokantuvra – arbeidskontor bargomiella – arbeidslyst bargosadji – arbeidsplass bargiidbellodat – arbeiderpartiet
barkije
bargguheapme – arbeidsløs, arbeidssky
barkoe-vedtije
barggolaš – arbeidssom
barkoetsiehkie
bargi – arbeidende
barkoekrirrie
Oahpaheaddji berre maiddái vuosehit ohppiide movt sii metodalaččat berrejit bargat sátnegirjjiin ja sátnelisttuiguin.
Lohkehtæjja byöroe aaj learohkidie vuesiehtidh guktie dah byöroeh baakoegærjajgujmie jïh baakoelæstoejgujmie barkedh.
Sámegielas gávdnojit máŋga sátnegirjji, ja muhtumin ohcat máŋggaid sátnegirjjiin ovdalgo gávdná sáni man ohcá.
Jïjnjh baakoegærjah gååvnesieh saemiengïelesne, jïh muvhten aejkien tjuara ovmessie baakoegærjine vuejnedh juktie baakoem gaavnedh man mietie ohtsede.
Oahppit berrejit oahppat sátnegirjjiid atnit.
Tjuara learoehkidie lïeredh baakoegærjah nåhtadidh.
Go oahppi ohcá sáni sámegillii, ferte son diehtit guđe sátneluohkkái sátni gullá, ja oahppat dovdat movt sátneluohká oanideapmi adno sátnegirjjis, nugomat: s. = substantiiva ja v. = vearba.
Gosse learohke aktem baakoem saemiengïelesne ohtsede, tjuara baakoen baakoeklaassem daejredh, jïh baakoegærjan åeniedimmiem baakoeklaasseste damtijidh, vuesiehtimmien gaavhtan: s. = substantijve jïh v. = vearbe.
Lea ávkkálaš iskat čilgehusa dáru-sámi sátnegirjjis dárkkisteames sáni ja sisdoalu ovttavásttolašvuođa.
Maahta aaj aevhkies årrodh giehtjedidh guktie buerkiestamme aktene daaroen-saemien baakoegærjesne, juktie giehtjedidh mejtie ektiedimmie baakoen jïh sisvegen gaskem.
Dát lea earenoamážiid dalle go oahppi álggos ohcá dárogielat sáni.
Dïhte aaj vihkeles gosse learohke voestegh dam nöörjen baakoem ohtsede.
Dás sáhttá meattáhus deaividit jus ii iskka sáni mearkkašumi sámi-dáru sátnegirjjis.
Daesnie maahta fieljh årrodh jis ij baakoen ulmiem giehtjedh aktene saemien-nöörjen baakoegærjesne.
Earret eará sáhttet leat máŋga sáni, ja dat leat girjái čállojuvvon alfabehta mielde.
Maahta ojhte jienebh baakoeh årrodh, jïh dellie dah alfabeten mietie tjåadtjoeh.
Stuora dáru-sámi sátnegirjjis sátnái " gå " čállojuvvo vuosttaš sátnin: deavirdit, mii mearkkaša vázzit nu ahte juolggit gessojit.
Learohkh mahtieh spielem " Baakoebingo " nåhtadidh gosse baakoeh lïerieminie:
Oahppit sáhttet atnit " Sátnebiŋgo " spealu sátneoahppama oktavuođas:
Guvvie: Jan Arne Varsi
Oahppit sáhttet ohcat ođđasiid ja áigeguovdilis dáhpáhusaid válljejuvvon fitnu birra.
Learohkh maehtieh saernieh jïh sjyöhtehke heannadimmieh ohtsedidh, ektiedamme dan veeljeme barkose.
Dasto sii sáhttet gaskaneaset ságastallat fitnu birra.
Dan mænngan learohkh maehtieh ektesne soptsestidh barkoen bïjre.
Guokte ja guokte oahppi sáhttiba bargat ovttas ja nubbi sáhttá nuppis jearrat maid son bargá.
Dah maehtieh göökti göökti barkedh, jïh vuesiehtimmien gaavhtan aelkedh gihtjedh mejnie dïhte mubpie barka.
Oahppit galget njálmmálaččat ovdanbidjat válljejuvvon fitnu.
Learohkh edtjieh altese barkoeh njaalmeldh åehpiedehtedh.
Oahppit galget njálmmálaččat ovdanbidjat fitnuideaset klássas eará ohppiide ja oahpaheaddjái, ja dát šaddá leat vuođđun ságastallamii klássas ja fágaoahpaheddjiin.
Learohkh barkoem åehpiedehtieh dejtie jeatjah learoehkidie klaassesne jallh lohkehtæjjese, jïh daate våaromem vadta akten orre soptsestæmman klaassesne jallh faagelohkehtæjjine.
Eará doaimmat
Jeatjah darjomh
Jus vejolaš, sáhttet oahppit fitnat sámegielaga luhtte válljejuvvon fitnus ja su jearahallat.
Jis gåarede, learohkh maehtieh aktem saemiestæjjam aktene vaeljehke barkosne vaaksjodh, jïh dam gihtjehtidh.
Jearahallama sáhttá áinnas báddet nugomat mp3-báddenrusttegii.
Gihtjehtimmiem maahta mp3-spielerasse bæjjese vaeltedh jallh plearoeh.
Bargamis jearahallamiin maŋŋil bádden sáhttá dahkkot máŋgga láhkái.
Maahta minngiebarkoem gellielaakan darjodh.
Oahppit sáhttet viiddidit sátneriggodagaset váldo muittuhansániid vehkiin.
Learohkh maehtieh altese baakoeveahkam lissiehtidh viehkine tjoevtenjebaakojste.
Maid dárbbaša dán fáttá birra gulahallamis ?
Maam daarpesje gosse edtja dan aamhtesen bïjre soptsestalledh ?
Dás sáhttet oahppit adnit digitála jurddakártta fáttá hábmemis.
Daesnie learohkh maehtieh digitale åssjaldahkekaarhtem nåhtadidh juktie aamhtesem öörnegasse biejedh.
Oahppit geat dárbbašit eanet hástaleaddji barggu, sáhttet čállit sátnečilgehusaid sámegillii.
Learohkh mah vielie haestiedihks barkoem daarpesjïeh, maehtieh baakoebuerkiestimmide saemiengïelesne tjaeledh.
Oahppit sáhttet maiddái atnit iešguđetge govaid vuolggasadjin ja humadit dan birra mii lea relevántan dilálašvuhtii.
Learohkh maehtieh aaj ovmessie guvvieh nåhtadidh goh våarome, guktie dah maehtieh soptsestidh dan bïjre mij lea sjyöhtehke dan vihties tseahkan.
Oahppit sáhttet adnit giehtatelefovnna, mp3-čuojanasa ja báddenrusttega dahje sullásačča ja báddái lohkat sániid ja dajahusaid maid maŋŋil sáhttet guldalit.
Learohkh maehtieh mobijletellefovnem, mp3-spielerem jallh maam akt jeatjebem nåhtadidh mejnie gåarede bæjjese vaeltedh, jïh baakoeh jïh lahtesh lohkedh mejtie maahta mænngan goltelidh.
Dat nanne sátneoahppama.
Dïhte maahta baakoelïerehtimmiem nænnoestidh.
Go oahppit barget iehčanassi, de oahpaheaddji sáhttá leat ságastallan guoibmin.
Gosse learohkh oktegh berkieh, lohkehtæjja maahta soptsestimmieguejmine årrodh.
Oahpaheaddji berre ráhkadit vástideaddji ovdanbidjama barggu birra vai oahppit hárjánit buktit gažaldagaid ovdanbidjamii.
Lohkehtæjja byöroe aaj aktem seammaplïeres åehpiedehtemem darjodh akten barkoen bïjre, guktie learohkh haarjanimmiem åadtjoeh gyhtjelassh darjodh akten åehpiedehtemasse.
Oahpaheaddji heiveha ovdanbidjama ohppiid dássái.
Lohkehtæjja åehpiedehtemem sjïehtede learohki daltesasse.
Árvvoštallan
Faagen vïerhtiedidh
Dađistaga-árvvoštallama vuođđun berrejit leat eavttut mat gullet oahppoulbmiliidda.
Vuarjasjimmie iktemeran byöroe våaromem vaeltedh dejnie væhtine mah leah lïerehtimmieulmide ektiedamme.
Ráhkat áinnas eavttuid ovttas ohppiiguin.
Darjoeh amma væhtide laavenjostosne learohkigujmie.
Digaštala singuin makkár strategiijat dat viiddidit sátneriggodaga.
Digkedh dejgujmie guktie edtja stuerebe baakoeveahkam åadtjodh.
Dás galget oahppit ieža árvvoštallat: Mii munnje lasiha sátneriggodaga ?
Daesnie learohkh jïjtje tjuerieh vuarjasjidh: Mij munnjien stuerebe baakoeveahkam vadteme ?
Muital ohppiide makkár sánit ohppiin leat sátnebáŋkkus ja maiddái ođđa sánit mat leat vurkejuvvon vuorkái ođđa tearbmaráhkadanvuogi mielde.
Bievnieh bååstede dej baakoej bïjre mah learohkh baakoebaanghkesne utnieh, jïh aaj dej baakoej bïjre learohkh dorjeme dej vuekiej mietie orre baakoeh darjodh.
Diehtu galgá leat veahkkin oahppiide muitaleames maid sii hálddašit ja mainna šaddet eanet bargat ovddasguvlui.
Bååstedebievnese edtja saarnodh maam learohkh haalvoeh, jïh guktie dah byöroeh vijriebasse barkedh.
Mearkkašumiide ovdamearkan
Vuesiehtimmie: bååstedebievnese
hupmat bargoeallima ja fitnuid birra
barkoejielemen jïh barkoej bïjre soptsestidh
Mii lea buorre: Don muitalit máŋga relevánta fitnuid birra iežat oahpahuslážus.
Mij lea hijven: Datne soptsestih jïjnjh sjyöhtehke barkoej bïjre dov ööhpehtimmiegeajnosne Datne murreds gyhtjelassh gihtjih barkoejielemen bïjre
Don hábmejit miellagiddevaš gažaldagaid bargoeallima birra.
Maam maahtah bueriedidh: Datne maahtah vielie soptsestidh aevhkiej jïh heaptoej bïjre dejnie barkojne, mej bïjre soptsesth.
dađistaga eanet ja eanet atnit giela iešguđet dilálašvuođain ja váldit atnui ođđa sániid ja dajaldagaid
jiene-jienbem gïelem nåhtadidh ovmessie tsiehkine, jïh orre baakoeh jïh lahtesh åtnose vaeltedh
Mii lea buorre: Don dávjá anát giela aktiivvalaččat.
Mij lea hijven: Datne gïelem eadtjohkelaakan nåhtedh.
Mun mearkkašan ahte don dávjá válddát atnui ođđa sániid ja dajaldagaid.
Manne govlem datne ahkedh orre baakoeh jïh lahtesh åtnose vaaltah.
Dál don máhtát máŋga fitnonamahusaid.
Daelie jïjnjh barkoenommh maahtah.
Maid sáhtát buoridit: Don sáhtát sátnebáŋku sániid hárjehallamis dadjat ja muitit ja atnit aktiivvalaččat.
Maam maahtah bueriedidh: Datne maahtah jienebidie dejstie baakojste baakoebaanghkesne haarjanidh, jïh dejtie eadtjohkelaakan nåhtadidh.
Iešárvvoštallan:
Jïjtsevuarjasjimmie:
Dás leat soames ovdamearkka dasa movt oahppi sáhttá iežas árvvoštallat.
Daesnie naan vuesiehtimmieh guktie learohkh maehtieh jïjtsevuarjasjimmiem darjodh.
Mu fidnoválljejupmi:
Mov veeljeme barkoesuerkeste:
Mainna lihkostuvven go galgen válddahallat fitnu ?
Mejnie lyhkesim gosse barkoem buerkiestim ?
Maid berren rievdadit ?
Maam byörem jarkelidh ?
Mii váilu čilgehusas ?
Mij fååtese buerkiestimmesne ?
Maid berren lasihit ?
Maam byörem lissiehtidh ?
Movt lihkostuvven vuođuštit iežan fidnoválljejumi ?
Guktie lyhkesim barkoeveeljemem buerkiestidh ?
Nagodan go ovdanbuktit jurddašeami dan ektui ahte leago dát fidnu relevántan munnje ?
Buektehtem åssjaldahkh buektedh mejtie barkoe sjyöhtehke munnien ?
Oahppi čállá dađistaga áigeguovdilis mihttomeriid skovvái ja árvvoštallá iežas.
Learohkhe sjyöhtehke ulmieh ahkedh goeresne tjaala, jïh jïjtjemse vuarjesje.
Dán máhtán veaháš:
Daam ånnetji maahtam:
Dán máhtán oalle bures:
Daam naa hijven maahtam:
Dán máhtán hui bures:
Daam joekoen hijven maahtam:
Ohppiid sátnebáŋku galgá leat digitála hámis.
Learohki baakoebaanghke maahta badth digitale årrodh.
Dat sáhttá leat máhppan man oahppit juogo ieža árvvoštallet dahje ovttas oahpaheddjiin.
Dïhte maahta goh maabpa årrodh, jih maam learohkh oktegh jallh ektine lohkehtæjjine vuarjesje.
Makkár sániid leat oahppit oahppan ?
Mah baakoeh learohkh lïereme ?
Makkár sániid lea váttis oahppat ?
Mah baakoeh geerve lïeredh ?
Maid sáhttá oahppi dahkat vai oahppá váttes sániid ?
Maam learohke maahta darjodh juktie dejtie geerve baakojde lïeredh ?
Maid berre oahppi máhpas rievdadit ?
Maam learohke byöroe jarkelidh maabpesne ?
Máhttit ovdanbuktit njálmmálaččat: Njálmmálaš gálga lea dán ovdamearkka guovddáš doaibma.
Maehtedh sov njaalmeldh daajroeh buektedh: Dïhte njaalmeldh maehtelesvoete dïhte åejviedarjome daennie vuesiehtimmesne.
Máhttit atnit digitála reaidduid: Oahppit ávkkástallet digitála sátnegirjjiid, risten.no, ja statistihka fitnuid oktavuođas, ssb.no.
Maehtedh digitale dirregh nåhtadidh: Learohkh digitale baakoegærjah, risten.no, jïh statistihkem barkoej bïjre, ssb.no nåhtadieh.
Oahppit atnet digitála ovdanbidjanprográmma (Open Office Impress, Powerpoint dahje sullasaš ovdanbidjanprográmmaid).
Learohkh digitale åehpiedehtemeprogrammem nåhtadieh (Open Office Impress, Powerpoint jallh plearoh åehpiedehtemeprogramme).
Ráhkadeames digitála sátnebáŋku ja sátnekártta sii atnet Open Office Writer, Word dahje sullásaš teakstameannudanprográmmaid, ja sii ráhkadit digitála jurddakártta.
Dah baakoebaanghkem jïh baakoekaarhtem darjoeh Open Office Writer ’ isnie, Word ’ esne jallh plearoeh teekstegietedimmieprogrammesne, jïh digitale åssjaldahkekaarhtem darjoeh.
Máhttit ovdanbuktit čálalaččat: Viiddiduvvon sátneriggodat lea buorre vuođđun go ieš galgá ráhkadit teavsttaid.
Maehtedh sov tjaaleldh daajroeh buektedh: Stuerebe baakoeveahka aktem hijven våaromem vadta gosse edtja jïjtsh tjaalegh tjaeledh.
Oahppit čállet sátnelisttuid.
Learohkh baakoelæstoeh tjaelieh.
Máhttit lohkat: Lohkan ja guldaleapmi leat čoavddan ođđa vásáhusaide.
Maehtedh lohkedh: Lohkeme jïh goltelimmie leah tjoevtenje orre dååjresidie.
Dát ovdamearka heive bures gáiddusoahpahussii.
Daate vuesiehtimmie hijvenlaakan maajhtööhpehtæmman sjeahta.
Dalle šaddá oahpaheaddji maiddái ráhkadit ovdanbidjama fitnu birra vai oahppi sáhttá ráhkkanit jearrat gažaldagaid dasa.
Dellie lohkehtæjja aaj maahta aktem åehpiedehtemem darjodh aktede barkoste, guktie learohke åådtje gyhtjelassh disse soejkesjdih.
Oahppi sáhttá oahpaheaddjái ovdanbidjat dan fitnu maid lea válljen.
Learohke maahta sov barkoeveeljemem åehpiedehtedh lohkehtæjjese, jïh lohkehtæjja aktem barkoem åehpiedahta.
Dat sáhttá maiddái viiddiduvvot eanet fitnuiguin dahje iešguđet dilálašvuođaiguin mat gullet dihto fidnui.
Maahta aaj vijriedidh jienebi barkoejgujmie jallh ovmessie tsiehkiejgujmie ektiedamme akten barkose.
Gielladomeanat
Gïelesuerkieh
Dás sáhttá girjerájus adnot gielladomeanan.
Daesnie maahta gærjagåetiem jïh / jallh gærjagåetien barkijem gïelesuerkine nåhtadidh.
Jus bargi lea sámegielat, de son sáhttá leat gulahallanolmmoš ja veahkehit gávdnat dieđuid fitnuid birra.
Jis gærjagåetien barkije saemeste, satne maahta govlehtæjjine årrodh, jïh viehkiehtidh bïevnesh barkoej bïjre gaavnedh.
Šiehtat ahte gulahallan ollásit galgá leat sámegillii.
Seamadidie gaajhkesh edtjieh ajve saemiestidh.
Jus lea sámegielat oahppobagadalli dahje ráđđeaddi, berre son oassálastit dán barggu.
Jis studije-bihkedæjja jallh raeriestæjja saemiestieh, byöroe dam meatan vaeltedh barkosne.
Dás sáhttá addit oppalaš dieđuid oahpahusa, fitnuid ja bargoeallima birra.
Maahta sïejhme bïevnesh vedtedh ööhpehtimmien, barkoej jïh barkoejielemen bïjre.
Jus leat unnán eará sámegielat bargit skuvllas go oahpaheaddji, de sáhttá ráhkadit gielladomeana plakáhta dahje fitnonamahusaid birra.
Jis vaenie saemiegïelen almetjh skuvlen lohkehtæjjan ålkolen, maahta aktem gïelesuerkiem stealladidh barkoenommigujmie akten plakaten bïjre.
Plakáhtta lea vuođđun buot gulahallamii dán bargu oktavuođas, ja buot gulahallan dáhpáhuvvá sámegillii.
Edtja sinsitnine soptsestidh man bïjre plakatesne vuejnieh, jïh ajve saemiestidh.
org
Learoevierhtieh
Udir.no - Gámasuoinnit
Udir.no - Suejnieh
Ceahkki: 5.-7. jahkeceahkki Fáddá: árbevirolaš barggut
Aamhtese: aerpievuekien barkoeh
Dát oahpahusláhču lea ovdamearka dasa movt sáhttá bargat 5.- 7. jahkecehkiin.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje barkoem vuesehte 5.-7. jaepiedaltesisnie.
Gelbbolašvuođamihttomearit sáhttet konkretiserejuvvot oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahta maahtoeulmide tjyølkehke darjodh lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt vuođđogálggaid ovttastahttit bargui ja movt oahpaheaddji heiveha oahpahusa ohppiide ja movt árvvoštallá sin dađistaga.
Øøhpehtimmiesoejkesje sjyøhtehke barkoevuekieh vuesehte, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh jïh guktie lohkehtæjja øøhpehtimmiem sjïehtede learoehkidie jïh dejtie iktemearan vuarjesje.
Mearkkaš ahte okta oahpahusláhču ii álo govčča olles gelbbolašvuođamihttomeari.
Vueptesth akte øøhpehtimmiesoejkesje ij iktegisth abpe maahtoeulmiem feerhmh.
Dát ovdamearka čájeha movt oahppit ohppet atnit sánit ja doahpagiid go suinniid čuhppet ja dikšot daid.
Daate vuesiehtimmie vuesehte guktie learohkh lïerieh baakoeh jïh dïejvesjh nåhtadidh gosse suejnieh tjoehpeminie jïh suejniem tjåhkoeminie.
Dát láhču sáhttá adnot inspirašuvdnan ja mállen eará doaimmaide nugo oaggumii, guliid dikšumii, oapmedállodollui ja fanassnihkkemii ja nu ain.
Maahta soejkesjem nåhtadidh goh skraejrie jïh maalle jeatjah såarhts darjomidie goh gøøleme, gueliebarkoe, gaertenebarkoe jïh vinhtsebigkeme j. v.
Máhttoloktema ML06 gelbbolašvuođamihttomearit
Maahtoeulmie 7. jaepiedaltesen mænngan
Gelbbolašvuođamihttomearit 7. jahkeceahki maŋŋel Árbevirolaš máhttu Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Aerpievuekien maahtoe Lohkehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
geavahit árbevirolaš bargguide čadnon sániid ja doahpagiid ja ságastallat mii birgejupmi lea
baakoeh jïh dïejvesh nåhtadidh mah leah ektiedamme aerpievuekien barkojde jïh soptsestalledh mij bïerkenidh lea
Eará relevánta gelbbolašvuođamihttomearit, 7. jahkeceahki maŋŋel Čálalaš gulahallan (sámegielfágas) Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Tjaaleldh gaskesadteme (saemienfaage)
ovdánahttit iežas čállosa jurdagis gárvves buvttan, ja árvvoštallat teavstta ovdáneami responssa vuođul
jïjtse tjaalegem evtiedidh åssjaldahkeste dorjesasse, jïh tjaalegen evtiedimmiem vuarjasjidh våaroemisnie responseste
geavahit heivvolaš gálduid ja diehtogirjjiid barggadettiin teavsttaiguin
gaaltijh jïh bïevnesegærjah nåhtadidh gosse tjaalegigujmie berkieh
geavahit digitála reaidduid čállinproseassas ja interaktiivateavsttaid buvttadeamis
digitale tjaelemedïrregh nåhtadidh tjaelemebarkojne jïh gosse interaktijve tjaalegh dorje
árvvoštallat iežas ja earáid teavsttaid
jïjtsh jïh mubpiej tjaalegh vuarjasjidh
Njálmmálaš gulahallan (sámegielfágas) Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Njaalmeldh gaskesadteme (saemienfaage) Lohkehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
ovdandivvut fágaáššiid njálmmálaččat veahkkeneavvuiguin dahje haga
aktem faageaamhtem åehpiedehtedh viehkiedïrregigujmie jallh bielelen
geavahit dihtomielalaččat sámegielsániid ja dajaldagaid
saemien baakoeh jïh dïejvesh voerkeslaakan nåhtadidh
Luonddufága Olmmoš luonddus Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Eatnemefaage Almetje eatnamisnie Lohkehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
plánet ja searvat luondduriggodagaid ávkkástallamis, muitalit šáljaid birra maid ávkkástallojit ja ságastallat manne ávdnasiid čoaggin dahpahuvva luonddu fenomenaid mielde
soejkesjidh jïh meatan årrodh eatnemen vierhtijste nuhtjedh, aarhti bïjre soptsestidh mah åtnasuvvieh, jïh soptsestidh mannasinie eatnamistie vierhtieh veedtjie vihties boelhken
Duodji ja designa Atnuduodji ja designa Oahpahusa mihtomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Duedtie jïh designe Duedtie åtnoen gaavhtan jïh designe Lohkehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
viežžat ávdnasiid ja daid dikšut duddjonávdnasiin ja árvvoštallat váikkuhusaid ceavzilis ovdánahttimii, birrasa ja árvolassáneami ektui
iebnh veedtjedh jïh dejtie duedtie-iebnine darjodh jïh illedahkh monnehke evtiedæmman, byjresasse jïh aarvoesjugniedæmman vuarjasjidh
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmiliin, ja oahppanulbmilat leat ceahkkin dasa ahte joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahtoeulmide tjyølkehke dorjeme lïerehtimmieulmine, jïh lïerehtimmieulmieh leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahppi galgá máhttit - geavahit sániid maid lea oahppan - govaid vuođul ságastallat fáttá birra - muitalit fáddá birra - vástidit fáddá birra gažaldagaid - jearahit gažaldagaid fáddá birra - čállit govaide teavstta fáddá birra
tjaalegem tjaeledh guvvide aamhtesen bïjre
Máhttit lohkat: Oahppit lohket fáddá birra teavsttaid.
Maehtedh lohkedh: Learohkh tjaalegh aamhtesen bïjre luhkieh
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Oahppit geavahit sánit ja cealkagiid mat gullet árbevirolaš bargguide relevánta oktavuođain, ja ahte sii geardduhit, ságastallet ja čoahkkáigesset fáttá.
Maehtedh jïjtjemse njaalmeldh tjïelkesidh: Learohkh baakoeh jïh dïejvesjh nåhtadieh mah leah gårredamme aerpievuekien barkojde sjyøhtehke ektiedimmine, jïh dah vaajestieh, aamhtesen bïjre soptsestellieh jïh aamhtesem tjåanghkan giesieh.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit čállet fáktadieđuid fáddá birra ja čállet teavsttaid govaide.
Maehtedh jïjtjemse tjaaleldh tjïelkesidh: Learohkh riektesh aamhtesen bïjre tjaeliestieh, jïh tjaalegh guvvide tjaelieh.
Máhttit digitála reaidduid geavahit: Oahppit čállet čállinprográmmii ja geavahit digitála govvenapparáhta.
Maehtedh digitale dïrregh nåhtadidh: Learohkh aktene tjaelemeprogrammesne tjaelieh jïh digitale kaameram nåhtadieh.
Oahpaheaddji lohká ođđa sánit ja cealkagiid / dadjanmálliid suidnema birra.
Lohkehtæjja naan orre baakoej jïh dïejvesi bïjre soptseste mah leah ektiedamme aamhtesasse suejnieh.
Ođđa sániid sáhttá máŋgga ládje oahpahit, nugo ovdamearkka dihte go geavaha govva- ja sátnelotto ja sátnebiŋgo jna..
Maahta orre dïejvesh joekehtslaakan lïerehtidh, vuesiehtimmien gaavhtan guvvie-jïh baakoelotto ’ m jïh baakoe-bingo ’ m nåhtadidh.
Evttohusaid movt oahppit sáhttet oahppat ođđa sániid, geahča sátneoahpama birra artihkkala og oahppanstrategiijaid birra artihkkala eŋgelasgiela oahppoplána bagadeamis.
j. v. Juktie raerieh gaavnedh guktie learohkh maehtieh orre baakoeh lïeredh, vuartesjh artihkele baakoelïeremen bïjre jïh artihkele lïerehtimmiestrategiji bïjre bïhkedimmesne dan learoesoejkesjasse eengelsken gïelesne.
Oahpaheaddji sáhttá jitnosit lohkat teavstta gámasuinniid birra ohppiide, ja sii de hupmet ovttas sisdoalu, sániid ja doahpagiid birra.
Lohkehtæjja maahta aktem tjaalegem lohkedh suejniej bïjre learoehkidie, mah ektesne soptsestieh sisvegen, baakoej jïh dïejvesi bïjre.
Geahča ahte teavsttain leat iešguđet dássi das man váddásat leat.
Lohkehtæjja jïh learohkh gyhtjelassh tjaalegasse gihtjieh, jïh learohkh dejtie vaestiedieh.
Okta resursaolmmoš sáhttá boahtit ja muitalit movt suidnet gámasuinniid ja movt daid dikšu.
Akte vierhtiealmetje maahta båetedh soptsestidh guktie suejnieh tjuahpa jïh tjohke.
Oahppit jearahallet dán olbmo.
Learohkh daam almetjem gihtjehtieh.
Heive bures ja lea ávkin jus resursaolmmoš lea mielde čađat dán proseassas.
Hijven sjeahta jïh sæjhta joekoen nuhteligs årrodh vierhtiealmetjh meatan utnedh abpe barkosne.
Oahppit gávdnet iešguđet šlájaid suinniin govaid interneahtas ja/dahje girjjis mas leat šattuid govat ja čállet daid birra.
Learohkh guvvieh gaevnieh ovmessie såarhts suejnijste gaskeviermesne jïh / jallh sjædtoegærjine jïh dej bïjre tjaelieh.
Oahppit gehččet filmma Med sennagress i støvlene.
Learohkh dam filmem Med sennagress i støvlene vuejnieh.
Bargun maŋŋel filmma sáhttá leat ahte oahppit ságastallet filmma sisdoalu birra, ja muitalit man birra dát lea.
Goh minngiebarkoe learohkh soptsestieh filmen sisvegen bïjre, jïh sisvegem vaajestieh.
Ovdalgihtii lea oahpaheaddji ohcan reaidduid maid dárbbašit olgodoaimmaide.
Lohkehtæjja åvtelhbodti gaavna dejtie dalhketjidie mah leah daerpies dan barkose ålkone.
Oahppit ja/dahje oahpaheaddji govve dan botta go oahppit barget olgun.
Learohkh jïh / jallh lohkehtæjja guvvieh vaeltieh mearan learohkh ålkone berkieh.
Govat galget geavahuvvot bargguide
Edtja guvvide minngiebarkosne nåhtadidh.
Oahpahusdoaimmat
Lïerehtimmiedarjome
Suidnet (Čuohppat suinniid) Olles proseassas lea dehálaš ahte oahpaheaddji geavaha rievttes namahusaid reaidduin, buktagiin ja proseassain.
Abpe barkosne lea vihkeles lohkehtæjja dejtie reaktoe nommide nåhtede dïrregidie, dorjesidie jïh ovmessie barkojde.
Oahppit maid galget dáid doahpagiid geavahit go barget.
Learohkh edtjieh aaj dejtie nommide nåhtadidh gosse barkeminie.
Oahpaheaddji muitala gos sáhttá gávdnat gámasuinniid.
Lohkehtæjja soptseste gusnie maahta suejniem gaavnedh.
Gámasuidnensajis čájeha oahpaheaddji iešguđetge sorttaid ja čájeha ja čilge movt suidnet galgá.
Suejnie-tjuahpesne lohkehtæjja ovmessie såarhth vuesehte jïh vuesehte jïh buerkeste guktie suejniem tjuahpa.
Oahpaheaddji hušku suinniid ja ráhkada bonjaldagaid / čanada.
Lohkehtæjja suejniem tsaapma jïh dam tjomhpine beaja.
Ja barggadettiin muitaluvvo ja čilgejuvvo ohppiide mii geavvá, ja movt galgá dahkkot.
Abpe tijjen learoehkide soptseste jïh buerkeste maam dorje, jïh guktie.
Maŋŋel besset oahppit ieža geahččalit.
Mænngan learohkh åadtjoeh jïjtje pryøvedh.
Go oahppit leat geargan suinniid čuohppame ja bonjaldagaid ráhkadeame, de oahpaheaddji čájeha ja muitala movt šluvgá suinniid.
Gosse learohkh gaervies tjoehpedh jïh tjomhpine bïejedh, dle lohkehtæjja vuesehte jïh buerkeste guktie tjohke.
Go dán leat bargan, de fertejit heŋget daid goikat.
Gosse learohkh tjohkeme, tjuara suejniem gajhkedidh.
Go gámasuoinnit leat goikan, de oahpaheaddji čájeha movt gámasuinniid bilgáda.
Gosse suejnie gajhkedamme, dle lohkehtæjja vuesehte guktie suejniem pruvnelde.
Maŋŋel besset oahppit ieža geahččalit bilgádit suinniid.
Mænngan learohkh åadtjoeh jïjtje pryøvedh pruvnieldidh.
Dan botta go oahppit barget praktihkalaš bargguid, vázzá oahpaheaddji birra ja hupma ohppiiguin barggu birra maid barget, vai oahppit ožžot hárjáneami doahpagiid atnit ja muitalit bargguid birra.
Mearan learohkh barkeminie, dle lohkehtæjja bïjre jarkan vaadtsa jïh fïereguhtine soptseste dan bïjre learohke dorje, guktie learohkh haarjanimmiem åadtjoeh dïejvesidie nåhtadidh jïh baakoeh bïejedh darjomidie.
Oahppit humadit gaskaneaset barggadettiin, ja movttiidahttojuvvojit jearahit guhtet guoimmiset barggu birra ja vástidit.
Learohkh sinsitnine soptsestieh mearan barkeminie, jïh edtja dejtie madtjeldehtedh sinsitniem gihtjedh jïh vaestiedidh gosse barkeminie.
Maŋŋel bargu skuvllas Go oahppit galget čállit govaide, dat sáhttá dahkkot máŋgga ládje.
Gosse learohkh edtjieh guvvide tjaeledh, maahta daam joekehtslaakan darjodh.
Oahppit barget iehčanassii, guovttis ja guovttis dahje joavkkuin.
Learohkh oktegh berkieh, gøøkti gøøkti jallh dåehkine.
Oahppit válljejit movt sii áigot gieđahallat ja ovdanbuktit sisdoalu.
Learohkh veeljieh guktie sïjhtieh aamhtine barkedh jïh aamhtem åehpiedehtedh.
Sii geavahit govaid maid oahpaheaddji dahje oahppit leat govven.
Dah guvvide nåhtadieh mah dah, jallh lohkehtæjja vaalteme.
Oahppit sárgot proseassa ja čállet govaide teavstta.
Learohkh barkoem guvviedieh jïh tjaalegem tjaelieh guvvide.
Dán sáhttet njálmmálaččat ovdanbuktit luohkkái.
Dam maehtieh klaassese njaalmeldh åehpiedehtedh.
Jus oahppit háliidit ráhkadit digitála historjjá, de sáhttet govat skánnejuvvot ja biddjojit ovdanbuktinprográmmii.
Jis learohkh sïjhtieh digitale soptsesem darjodh, maahta guvvide skannadih jïh akten åehpiedehtemeprogrammen sijse bïejedh.
Eambbo bargobihtát ohppiide: - Sii ráhkadit seaidneáviissa mas lea teaksta govain.
Dah viedtjeplaeriem darjoeh tjaalegigujmie guvvide.
- Sii ráhkadit digitála muitalusa mas geavahit ovdanbuktinprográmma.
Dah aktem digitale soptsesem darjoeh viehkine åehpiedehtemeprogrammeste.
Sii válljejit govaid, čállet teavsttaid govaide, bidjet govaid dasa ja lohket teavstta daidda.
Dah guvvieh veeljieh, tjaalegh guvvide tjaelieh, guvvide daatovren sijse bïejieh jih tjaalegem luhkieh dejtie.
Dán sáhttet loahpas čájehit stuora šearbmas earáide luohkás.
Minngemosth maahta dam dejtie mubpide klaassesne vuesiehtidh.
- Sii ráhkadit govvaovdanbuktima gos geavahit ovdanbuktinprográmma.
Dah guvvieåehpiedehtemem darjoeh jïh aktem åehpiedehtemeprogrammem nuhtjieh.
- Sii ráhkadit girjji báberhámis dahje dihtoris ja bidjet govaid ja čállet teavstta daidda.
Dah gærjam paehpierisnie jallh pc ’ sne darjoeh, jïh guvvieh dan sijse bïejieh jïh tjaalegh dejtie tjaelieh.
Oahppit sáhttet čállit dušše sáni ja cealkagiid govaide dahje juo guhkebuš teavstta.
Learohkh maehtieh dovne aktegs baakoeh jallh raajesh tjaeledh guvvide, jallh guhkebe tjaalegidie.
Bargohivvodat ja leaktu sáhttá leat iešguđet ládje.
Barkoeveahka jïh man varke edtja barkedh maahta jeereldihkie årrodh.
Soames oahppit sáhttet bidjat váldodeattu bargobihtáid njálmmálaččat ovdanbuktit.
Muvhth learohkh maehtieh sov åejviebarkoem njaalmeldh åehpiedehtedh.
Gáiddusoahpahus
Maajhøøhpehtimmie
Dás lea erenoamáš dehálaš gulaskuddat dán ahte leat go ohppiin soames sin lagasbirrasis geainna sáhttet ságastallat fáttá birra dahje gean sáhttet jearahallat.
Daesnie joekoen vihkeles govledh mejtie learohke naaken sov voenges byjresisnie åtna mejnie maahta aamhtesen bïjre soptsestidh, jallh maahta gihtjehtidh.
Dát oahpahusláhču sáhttá čadnot hospiteren oahpahussii.
Daam øøhpehtimmiesoejkesjem maahta akten guessieviesehtæmman sjïehtedidh.
Hospiterenoahpahus lea dat áigodat go oahppi geas lea gáiddusoahpahus sámegiela fágas, hospitere dan skuvllas gos gáiddusoahpahus oahpahuvvo.
Guessieviesehtimmie lea dïhte boelhke learohkh mah maajhøøhpehtimmiem saemiengïelesne utnieh, leah guessine dejnie skuvline mestie øøhpehtimmiem åadtjoeh.
Lea dábálaš ahte buohkat dahje oahppijoavkkut geat čuvvot gáiddusoahpahusa, bohtet oktanis hospiterenoahpahussii.
Siejhme gaajhkesh, jallh dåehkieh learoehkijstie mah maajhøøhpehtimmiem åadtjoeh, seamma boelhken båetieh guessieviesehtæmman.
Hospiterenáigodagas leat oahppit mielde dain bargguin ja govvejit.
Guessieviesehtimmesne dah learohkh leah meatan barkosne jïh guvvieh vaeltieh.
Maŋŋebárgu / loahppa bargu sáhttá dahkat go oahpaheaddji ja oahppi deaivvadeaba fas neahta bokte.
Maahta minngiebarkoem mænngan darjodh gosse learohke jïh lohekhtæjja vihth nedtesne gaavnesjieh.
Geahpedit gulahallama oahpaheaddji ja oahppi gaskkas lea ovdamunnin ahte dokumeanttat juogaduvvojit oktasaš digitála fierpmádagas.
Juktie gaskesadtemem aelhkebe darjodh lohkehtæjjan jïh learohken gaskem, dle akte aevhkie tjaatsegidie aktene lïerehtimmiesijjesne juekedh.
Oahppit ožžot dađistaga bagadallama čálidettiin, ja oahppanulbmilat leat vuolggasadjin bagadeapmái.
Vuarjasjimmie iktemearan Learohkh ahkedh bïhkedimmiem åadtjoeh tjaelemebarkosne, jïh dah lïerehtimmieulmieh leah våarome bïhkedæmman.
Lea dehálaš ahte oahpaheaddji deattuha teavsttas dán mii lea positiivvalaš, vai oahppit besset dainna viidáseappot bargat.
Vihkeles lohkehtæjja bæjjese lutnjie dïhte mij lea hijven tjaalegisnie, jïh vielie dejnie barka.
Go dasa bidjá deattu, de oahppit doalahit dán fáddái ja teaksta heive bures govvii dahje govaide.
Dagkerh hijven aath maehtieh årrodh learohke jïjtjemse aamhtesasse høølteste, jallh tjaalege hijvenlaakan guvvese jallh guvvide sjeahta.
Sáhttá leat ahte oahppi lea čeahppi guhkes cealkagiid čállit, čeahppi mearkkaid bidjat nugo čuoggá ja jearaldatmearka ja čállá stuora ovdabustáva mearkkaid maŋŋel.
Maahta årrodh learohke lea væjkele ellies raajesh tjaeledh, lea væjkele væhtah goh punktum jïh gihtjemevæhtam mujhtedh, jïh stoerre åvtebokstaavem daej væhtaj minngesne tjaala.
Oahpaheaddji addá ruovttoluottadieđu movt maid sáhttá buoridit teavstta.
Lohkehtæjja bïevnesh bååstede vadta mejnie learohke maahta barkedh juktie tjaalegem bueriedidh.
Oahpaheaddji sáhttá movttiidahttit oahppit čállit dainna go addá konkrehtalaš ruovttoluottadieđuid das maid sii hálddašit ja mainna berrejit bargat eambbo.
Lohkehtæjja maahta learoehkidie madtjeldehtedh tjaeledh, jïh dejtie vihties bïevnesh bååstede vedtedh man bïjre haalvoeh, jïh mejnie dah byøroeh vielie barkedh jïh guktie.
Oahppit árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset Lassin oahpaheaddji dađistaga- árvvoštallamii sáhttet oahppit árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset.
Learohkh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjieh. Lissine dam vuarjasimmiem iktemearan lohkehtæjjeste, learohkh maehtieh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjidh.
Skovvi, [ovdanbuktin] sáhttá adnot sihke iežas árvvoštallat, guhtet guoimmiset bargguid árvvoštallamii ja oahpaheaddji ruovttoluottadieđiheapmái.
Goere maahta åtnasovvedh dovne goh jïjtsevuarjasjimmie, vuarjasjimmie sinsitneste jïh bïevnesh bååstede lohkehtæjjeste.
Iežas árvvoštallamii ovdamearka
Naemhtie jïjtsevuarjasjimmie maahta årrodh
Sánit ja dajaldagat
Baakoeh jïh lahtesh
Mun ipmirdan sáni go gulan dahje logan dan
Guarkam baakoem gosse dam govlem jallh lohkem
Mun máhtán čilget sáni mearkkašumi
Maahtam baakoen ulmiem buerkiestidh
Mun máhtán geavahit sáni cealkagis
Maahtam baakoem raajesisnie nåhtadidh
Čuohppat gámasuinniid (suidnet)
suejnieh tjoehpedh
Bonjaldagaid ráhkadit
suejnieh tjomhpine bïejedh
Šluvgit gámasuinniid
suejnieh pruvnieldidh
Bilgádit gámasuinniid
tjahkeme, tjåhkome (mejnie suejniem tjåhkodh)
Dán in máhte nohkka bures
Im daam nuekies hijven maehtieh
Mun máhtán atnit ođđa sánit.
Maahtam orre baakoeh nåhtadidh
Mun máhtán ságastallat gámasuinniid birra go geahčan govaid.
Maahtam suejniej bïjre soptsestidh gosse guvvieh vuajnam
Mun máhtán muitalit gámasuidnenbarggu birra.
Maahtam suejniebarkoen bïjre soptsestidh
Mun máhtán vástidit gámasuidnema birra gžaldagaid.
Maahtam gyhtjelassh suejniej bïjre vaestiedidh.
Mun máhtán jearrat gážaldagai gámasuidnema birra.
Maahtam gyhtjelassh gihtjedh suejniej bïjre.
Mun máhtán čállit teavstta govaide mat čájehit suidnen barggu.
Maahtam tjaalegem tjaeledh guvvide mah suejniebarkoem vuesiehtieh.
Dávvisámegillii
Vierhtieh
SARA, JOHN ISAK 2008 (1989): Gámasuidnen. 2. deaddileapmi.
BULL, ELLA HOLM 2001: Dejpeladtje muvhth vätnoeh jih vuekieh.
Kárášjohka: Davvi Girji.
Jokkmokk: Samernas utbildningscentrum.
1. geardde almmuhuvvon: Kárášjohka: Davvi media, 1989.
FJÄLLGREN, LAILA - ANDERSSON, ELSA 1983: Mujtesh. Sameskolstyrelsen.
Lullisámegillii
Filme: Suejnie-tjuahpesne
Dárogillii
Nøørjen
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 4
Udir.no - Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 4
Oahpahusláhču: Dássi 4
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 4
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 4. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie lohkehtæjja vuajna guktie satne maahta maahtoeulmiejgujmie 4. daltesisnie barkedh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearri aiddostahttojuvvo oahppoulbmilis, sisdoallu ja bargovuogit, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahus sáhttá heivehuvvot juohke ovttaskas oahppái.
Daesnie vuesehte guktie dah maahtoeulmieh tjyölkehke sjïdtieh lïerehtimmieulmine, sisvegisnie jïh barkoevuekine, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie maahta lïerehtimmiem dan aktegh learoehkasse sjïehtedidh.
Dađistaga árvvoštallan ja gielladoaimmat ja gáiddusoahpahus leat oassin dagus.
Vuarjasjimmie iktemearan, gïelesuerkieh jïh maajhööhpehtimmie akte bielie dehtie soejkesjistie.
4. dássi lea 3. dási loahpaheaddji dássi.
Daltese 4 lea dïhte minngemes daltese saemien 3.
Okta sámi 2 ja 3 hástalusain lea oažžut ohppiid aktiivvalaččat sámástit.
Akte dejstie haestemijstie Saemien 2 jïh 3 lea learoehkidie skreejredh saemien eadtjohkelaakan nåhtadidh.
Vuolábealde aiddostahttojuvvojit oahppoplána 4 dási gelbbolašvuođamihttomearit mat oktiibuot dorjot njálmmálaš gulahallama.
Vuelielisnie maahtoeulmide learoesoejkesjen 4. daltesistie åehpiedahta, mah tjåenghkies njaalmeldh govlesadtemem dåarjedieh.
Dát ovdamearkan čájeha dráma ja rollaspealu bakte movt oahppit sáhttet humadit sámi árbevirolaš ealáhusaid birra.
Daate vuesiehtimmie vuesehte draaman jïh råållespïelen tjïrrh, guktie learohkh maehtieh dejpeladtje jielemi bïjre saemiestidh.
Ovdamearkkas lea njálmmálaš gulahallan guovddážis.
Dïhte åejviefokuse vuesiehtimmesne lea njaalmeldh govlesadteme.
Dán bagadallamis leat válljen deattuhit gelbbolašvuođamihttomearrin searvat ságastallamii sámi árbevirolaš ealáhusaid birra.
Veeljeme daam maahtoeulmiem meatan vaeltedh, meatan årrodh soptsestidh saemien dejpeladtje jielemi bïjre daennie bïhkedimmesne.
Duogážiin lea oahppoplána hástaleaddji 4. dási gelbbolašvuođamihttomearri.
Dïhte dannasinie daate akte haestiedihks maahtoeulmie 4. daltesisnie learoesoejkesjisnie.
geavahit sátnehivvodaga mii dárbbašuvvo árgabeaivválaš dilis
baakoelåhkoem utnedh guktie maahta fïerhten beajjetji tsiehkine saemiestidh
ovdanbuktit drámáin, rollaneavttašemiin ja improviseremiin
draaman jïh dåemiedimmien tjïrrh åvtese buektedh
geavahit loguid áiggi ja dáhtoniid muitaleamis
Gïelen jïh kultuvren bïjre daejredh
oassálastit ságastallamis sámi árbevirolaš ealáhusaid birra
soptsestidh saemien jielemi bïjre
čállit teavsttaid mat muitalit, válddahallet dahje almmuhit čálli áddejumiid
teeksth tjaeledh mah våajnoeh jïh mïelh soptsestieh jïh buerkiestieh
ovdanbuktit iežas teavsttaid earáide
jïjtsh teeksth mubpide åvtese buektedh
Oahpahusdagus ii álo fátmmas olles gelbbolašvuođamihttomeari.
Ööpehtimmiesoejkesje ij iktegisth abpe maahtoeulmiem faarhmesth.
Gelbbolašvuođamihttomearit leat aiddostahttojuvvon oahppoulbmilis.
Dah maahtoeulmieh leah tjïelkestahteme lïerehtimmeulmine.
Oahppomihttomearri lea lávkin gelbbolašvuođamihttomeari ollašuhttima guvlui.
Dah lïerehtimmieulmieh akte sïlle juktie maahtoeulmide jaksedh.
Mihttomearrin lea ahte ohppiin galgá leat doarvái sátneriggodat vai árgabeaivvis birge, mas maiddái sámi árbevirolaš ealáhusat leat oassin.
Ulmie lea learohkh edtjieh aktem baakoeveahkam nåhtadidh mij biejjieladtje tsiehkine sjeahta, gusnie aaj akte dejstie saemien dejpeladtje jieliemijstie learohki lïhke dajvesne lea meatan.
viiddidit sátneriggodaga go oahppá doahpagiid mat gullet árgabeaivválaš dillái ja sámi árbevirolaš ealáhussii
dam biejjieladtje baakoeveahkam lissiehtidh gosse lahtesh lïerieh mah leah dan biejjieladtje tseahkan ektiedamme, jïh akten saemien dejpeladtje jieliemasse
oahppat soames sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastinvuohkái
naan baakoeh lïeredh mah leah saemien ryöknemevuakan ektiedamme
atnit árgabeaivválaš giela árbevirolaš ealáhusa birra mii gullá konkrehta dillái
dam biejjieladtje gïelem nåhtadidh ektiedamme akten saemien dejpeladtje jieliemasse, mij lea akten vihties tsiehkien bïjre
čállit unnit rollaspealu mii govvida ealáhusa doaimmaid ja doahpagiid
aktem råållespïelem tjaeledh heannadimmiejgujmie jïh lahtesigujmie mah leah jieliemasse ektiedamme
neaktit rollaspealu
råållespïelem tjïrrehtidh
árvvoštallat njálmmálaš doaimma daid eavttuid vuođul mat vuolábealde namuhuvvojit
dam njaalmeldh darjomem vuarjasjidh dejstie væhtijste mah leah buerkiestamme vuelielisnie
Guovddážis dás lea ahte lea autenttalaš dilli man govvidit.
Tjïertestamme aktem rïektes laavenjassem sjugniedidh.
Oahppit galget čájehit gelbbolašvuođaset go ráhkadit ja nektet rollaspealu mii govvida árbevirolaš ealáhusa árgabeaivválaš dilálašvuođaid.
Daesnie learohkh edtjieh sov maahtoem vuesiehtidh, gosse aktem råållespïelem biejjieladtje tsiehkiej bïjre darjoeh jïh tjïrrehtieh, aktene dejpeladtje saemien jieliemisnie.
Nu ožžot oahppit vejolašvuođa atnit gelbbolašvuođaset ja gielaset juste nu movt árgabeaivvis duođaid dahkko.
Dellie learohkh nuepiem åadtjoeh daajroem jïh gïelem nåhtadidh seammalaakan goh dennie rïektes jieliemisnie.
Oahppodoaimmat mat gullet oahppomihttomeriide leat dan buktaga, rollaspealu vuođđun maid oahppit galget buvttadit.
Dah lïerehtimmiedarjomh ektiedamme lïerehtimmieulmide våaromem biejieh dan dorjemassese, råållespïele, maam learohkh edtjieh darjodh.
Dás leat váldán vuođu dálá lullisámi boazodoalloealáhusas.
Daesnie veeljeme våaromem vaeltedh daan-beajjetje båatsosne, åarjelsaemien dajvesne.
Boazodoalloealáhus doaimmahuvvo miehtá Sámi.
Båatsoe lea abpe Saemien eatnamisnie.
Maiddái lea seamma áigeguovdiliin vuođu váldit eará árbevirolaš sámi ealáhusain nugomat guolásteamis, eanandoalus, duojis / duedtie ja eará meahcceealáhusain ja buohtalasealáhusain.
Seamma sjyöhtehke våaromem vaeltedh jeatjah dejpeladtje saemien jieliemisnie goh gööleme, jåartaburrie, duedtie jïh jeatjah miehtjiejielemh jïh aktanimmiejielemh.
Mihttomeriid ollašuhttit
Ulmieh jaksedh
Gelbbolašvuođamihttomearit maid dovdomearkan lea mihttomeriid ollašuhttin ja oahppomihttomearri galgá aiddostahttojuvvot ohppiide.
Tjuara dejtie maahtoeulmide dej væhtajgujmie guktie ulmide jaksedh, jïh lïerehtimmieulmide dej væhtajgujmie guktie ulmide jaksedh, learoehkidie åehpiedehtedh.
Oahpásmahte ohppiide oahppomihttomeriid ja singuin njálmmálaččat dan birra ságastala.
Buerkesth jïh digkedh daam njaalmeldh dejgujmie.
Mihttomearit galget leat oinnolaččat klássalanjas, ja/dahje dat sáhttet leat oassin bargoplánas.
Dah ulmieh maehtieh våajnoes årrodh klaassen tjiehtjielisnie, jïh / jallh dah maehtieh akte bielie årrodh dehtie barkoesoejkesjistie.
Jus dovdomearkkat ja eavttut čállojuvvojit, nugomat bargoplánii, de sáhttet ohppiid váhnemat / ovddasteaddjit searvat bargui.
Jis væhtah tjaalasuvvieh, vuesiehtimmien gaavhtan barkoesoejkesjisnie, dellie eejhtegh / dah mah eejhtegi åvteste, maehtieh meatan årrodh barkosne.
Oahppomihttomeriid eavttuid sáhttá skovis govvidit.
Maahta raeriestimmieh lïerehtimmieulmiej væhtaj bïjre aktene goeresne vuesiehtidh.
Dás atnit alla, gaskamuddosaš ja vuollegis meriid mánáiddássái ja árvosániid nuoraidskuvlii ja joatkkaskuvlii.
Daesnie dah daltesh jolle, gaskoeh jïh vuelegs maanadaltesasse åtnasuvvieh, jïh karakterh noereskuvlese jïh jåarhkeskuvlese.
Tabealla sáhttá ráhkadit álkibun vuođđoskuvlii go joatkkaskuvlii.
Maahta tabellem aelhkebe darjodh maadthskuvlese goh jåarhkeskuvlese.
Dát ovdamearka vuhtiiváldá dan vejolašvuođa ahte skovi sáhttá atnit nuoraidskuvllas ja joatkkaskuvllas sámegiela 3 (1-4 dássái).
Daate vuesiehtimmie krööhkeste dïhte aaj maahta noereskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne åtnasovvedh Saemien 3 (daltese 1-4).
Gaska- muddosaš / (3-4)
Gaskoeh/(3-4)
viiddidit beaivválaš sátneriggodaga go oahppá doahpagiid mat govvidit beaivválaš dili ja dán ealáhussii
dam biejjieladtje baakoeveahkam lissiehtidh gosse lahtesh leara mah leah ektiedamme dan biejjieladtje tseahkan jïh daan jieliemasse
Don máhtát soames sániid ja doahpagiid mat gullet beaivválaš dilálašvuođaide.
Datne maahtah naan baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh mah biejjieladtje tsiehkine sjïehtieh
Don máhtát soames sániid ja doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Datne maahtah naan baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh ektiedamme daan jieliemasse
Don máhtát oalle ollu sániid ja doahpagiid mat čilgejit beaivválaš dilálašvuođa.
Datne maahtah naa jïjnjh baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh mah biejjieladtje tsiehkine sjïehtieh
Don máhtát oalle ollu sáni ja doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Datne maahtah naa jïjnjh baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh ektiedamme daan jieliemasse
Don máhtát hui ollu sániid ja doahpagiid mat čilgejit beaivválaš dilálašvuođaid.
Datne maahtah joekoen jïjnjh baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh mah biejjieladtje tsiehkine sjïehtieh
Don máhtát hui ollu sániid ja doahpagiid mat gullet dán ealáhussii.
Datne maahtah joekoen jïjnjh baakoeh jïh lahtesh nåhtadidh ektiedamme daan jieliemasse
oahppat soames sániid mat gullet sámegielat lohkan- ja rehkenastin- vuohkái
såemies baakoeh lïeredh mah leah saemien ryökneme-vuekesne.
Don leat oahppan soames sáni ja doahpaga mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái.
Datne naan baakoeh lïereme mah leah saemien ryöknemevuekesne
Don leat oahppan máŋga sáni mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái ja máhtát daid atnit iešguđet dilálašvuođain.
Datne jienebh baakoeh lïereme mah leah saemien ryöknemevuekesne, jïh maahtah dejtie nåhtadidh naan ovmessie tsiehkine.
Don leat oahppan ollu sániid mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastin- vuohkái ja máhtát daid atnit iešguđet oktavuođain.
Datne jïjnjh baakoeh lïereme mah leah saemien ryöknemevuekesne, jïh maahtah dejtie nåhtadidh jïjnjh ovmessie tsiehkine.
čállit smávit rollaspealu mas lea doahpagat ja govvida dán ealáhusa doaimma
aktem onne råållespïelem tjaeledh heannadimmie-gujmie jïh lahtesigujmie mah leah jieliemasse ektiedamme
Don čálát soames rollaid smávit rollaspellui, ja válddát mielde soames doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Datne naan råållah tjaalah akten råållespïelese, jïh meatan vaaltah såemies lahtesh jieliemasse ektiedamme.
Don čálát soames rollaid smávit rollaspellui, ja govvidat duohta dilálašvuođa ja anát soames doahpaga mat gullet dán ealáhussii.
Datne råållah tjaalah akten onne råållespïelese, jïh meatan vaaltah aktem rïektes heannadimmiem jïh såemies lahtesh jieliemasse ektiedamme