pere/sami_parallel huggingface dataset:
Liikká áiggun dán oktavuođas váldit ovdan daid vejolašvuođaid mat leat davviriikkalaš ovttasbarggus, go dat orro mu mielas vuos leamen eanet olámuttos.
Læjhkan sïjhtem daennie ektiedimmesne dej nuepiej bïjre soptsestidh mah leah aktene laavenjostosne dennie noerhtelaanti bielesne, dan åvteste mov vuarjasjimmien mietie lea gehtiebasse jaksoemieriem daelie aalkoelisnie.
Iešguđet lágat, láhkaásahusat ja oahppoplánat
Joekehts laakh, mieriedimmieh jïh learoesoejkesjh
Lágat, láhkaásahusat ja oahppoplánat sámegieloahpahusas leat iešguđetláganat dán golmma riikkas.
Laakh, mieriedimmieh jïh learoesoejkesjh lïerehtæmman saemien gïelesne leah joekehts dejnie golme laantine.
Ohppiid vuoigatvuođat, fágaid organiseren, diibmolohku, láhkadoahpagat ja oahppoplánat leat iešguđetláganat, ja vel dasa ahte oahppit álget skuvlii iešguđet agis ja eai vácce liikka máŋga jagi vuođđoskuvllas.
Learohki reaktah, öörnedimmie faagijste, tæjmoelåhkoe, laakedïejvesh jïh learoesoejkesjh leah gaajhkh joekehts, jïh lissine dle maanah joekehts aaltarisnie aelkieh jïh eah seamma jïjnjh jaepieh maadthskuvlesne vaedtsieh.
Go oahppit Norggas álget guđajahkásažžan sin logijagi vuođđoskuvlaohppui, de Suomas ja Ruoŧas álget oahppi skuvlii go leat čieža jagi ja vázzet ovcci jagi vuođđoskuvllas.
Learohkh Nöörjesne aelkieh sijjen maadthskuvleööhpehtimmine govhten jaepien båeries mij vaasa luhkie jaepieh, mearan learohkh Såevmesne jïh Sveerjesne aelkieh tjïjhtjen jaepien båeries jïh vaedtsieh uktsieh jaepieh.
Skuvlaeaiggádat leat geatnegahtton addit oahpahusa mii lea riika skuvlavuogádaga ja dohkkehuvvon oahppoplánaid mielde.
Skuvleaajhteri lea dïedte lïerehtimmiem vedtedh mij lea aarvoej mietie laanten skuvlesysteemine jïh jååhkesjamme learoesoejkesjigujmie.
oktasaš davviriikkalaš oahppoplánat fertejit danin leat Suoma, Norgga ja Ruoŧa lágaid ja skuvlavuogádaga mielde.
Tjåenghkies noerhtelaanti learoesoejkesjh tjuerieh dan åvteste aarvoej mietie årrodh laakigujmie jïh skuvlesysteemigujmie Nöörjesne, Sveerjesne jïh Såevmesne.
Iešguđet vuoigatvuođat ja iešguđet gielat
Joekehts reaktah jïh joekehts gïelh
Norggas lea sámi ohppiin individuála vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas gos ihkinassii riikkas sii orrot.
Nöörjesne saemien learohkh jïjtsh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne saaht gusnie dah laantesne årroeminie.
Jus skuvllain ii leat sámegieloahpaheaddji, de sáhttet oažžut oahpahusa gáiddusoahpaheami bokte.
Dastegh skuvlh eah saemienlohkehtæjjam utnieh, maehtieh lïerehtimmiem vedtedh maajhööhpehtimmien tjïrrh.
Dain logi gielddain mat leat sámegielaid hálddašanguovllus, lea buot ohppiin vuođđoskuvlaagis vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii.
Dejnie luhkie tjïeltine saemien gïelen reeremedajvesne gaajhkh learohkh maadthskuvleaaltarisnie reaktoem utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jïh saemien gïelen tjïrrh.
Muhtin gielddat hálddašanguovllus leat mearridan ahte oahpahus sámegielas lea geatnegahtton buot ohppiide gielddas.
Muvhth tjïelth reeremedajven sisnjelen leah nænnoestamme lïerehtimmie saemien gïelesne edtja obligatovreles årrodh gaajhkide learoehkidie tjïeltesne.
Suomas ja Ruoŧas ožžot oahppit geat orrot sámi gielddain sámegieloahpahusa muhtin diimmuid vahkkus, ja sámi skuvllain oahpahit sámegillii.
Såevmesne jïh Sveerjesne learohkh mah saemien tjïeltine årroeminie lïerehtimmiem åadtjoeh såemies tæjmoeh våhkoen, jïh saemien skuvline lïerehtimmie lea saemiengïelesne.
Sámi oahppit geat orrot olggobealde sámi gielddaid leat olggobealde sámegieloahpahusa.
Saemien learohkh mah saemien tjïeltiålkoli årroeh leah dan åvteste saemien lïerehtimmien ålkolen.
Giellarájit eai čuovo riikarájiid, muhto leat rastá daid.
Gïeleraasth eah laanti raasth dåeredh, men leah raasti dåaresth.
Norggas ja Ruoŧas lea davvisámegiella, julevsámegiella ja máttasámegiella.
Nöörjesne jïh Sveerjesne utnebe noerhtesaemien, julevsaemien jïh åarjelsaemien.
Suomas lea davvisámegiella, anársámegiella ja nuortalašgiella.
Såevmesne utnieh noerhtesaemien, enaresaemien jïh luvliesaemien.
Dat mearkkaša ahte riikkain lea okta dahje máŋga oktasaš giela, juoga mii mu mielas berre dahkat ovttasbarggu vejolažžan.
Daate sæjhta jiehtedh doh laanth aktem jallh jienebh tjåenghkies gïelh utnieh, jïh dan åvteste vïenhtem mijjieh byörebe maehtedh laavenjostedh.
Guovttegielalašvuohta
Guektiengïelevoete
Go lágas Norggas čuožžu sámegiella, de lea deattuhuvvon ahte lea sáhka davvisámegielas, julevsámegielas ja máttasámegielas.
Ööhpehtimmielaakesne Nöörjesne lea tjïertestamme saemien lea noerhtesaemien, julevsaemien jïh åarjelsaemien.
Ohppiin Norggas sáhttá leat sámegiella vuosttašgiellan dahje sámegiella nubbingiellan.
Learohkh Nöörjesne maehtieh saemien voestesgïeline jallh saemien mubpiengïeline utnedh.
Oahppit geat hállet sámegiela válljejit dábálaččat sámegiela vuosttašgiellan.
Learohkh mah saemiestieh veeljieh åajvahkommes saemien voestesgïeline.
Oahppit geat eai máhte sámegiela, sáhttet álgit sámegieloahpahusain vaikko goas skuvlaáigodagas.
Learohkh mah eah saemien maehtieh, maehtieh veeljedh saemienlïerehtimmine aelkedh saaht gåessie skuvletïjjen.
Ruoŧas geavahuvvo doaba sámegiella dan sámegieloahpahusa birra mii lea sámeskuvllain.
Sveerjesne dïejvese saemien åtnasåvva saemienlïerehtimmien bïjre dejnie saemien skuvline.
Muđui geavahuvvo doaba eatnigiella go lea sáhka sámegieloahpahusas sihke Suomas ja Ruoŧas.
Jeatjah gaavhtan dïejvese ietniengïele åtnasåvva dovne Sveerjesne jïh Såevmesne.
Doppe ii leat sámegiella nubbingiellan, muhto sáhttá válljet sámegiela vierisgiellan.
Desnie eah saemien mubpiengïeline utnieh, men maehtieh lïerehtimmiem saemien ammesgïelesne åadtjodh.
Juoga mii lea oktasaš buot sámi ohppiide beroškeahttá guđe riikkas, lea ahte sis lea guovttegielat oahpahus, gos našunalgiella lea bákkolaš.
Naakede mij lea tjåenghkies gaajhkide saemien learoehkidie saaht mennie laantesne, dah guektiengïelen lïerehtimmiem utnieh, desnie gusnie nasjovnaalegïele lea obligatovreles.
Oahppoplánat sámegielas fertejit čuovvut našunalgiela oahppoplána.
Learoesoejkesjh saemiengïelesne tjuerieh learoesoejkesjen aarvoej mietie årrodh nasjovnaalegïelesne.
Norggas lea sámegielfágas ovttas dárogielfágain ovddasvástádus ovddidit sámi ohppiid guovttegielatvuođa, ja oahpahus lea sajáidahtton maid dárogielfága oahppoplánain.
Nöörjesne saemienfaage jïh nöörjenfaage ektesne dïedtem utnieh saemien learohki guektiengïelevoetem evtiedidh, jïh lïerehtimmie lea aaj viedteldihkie nöörjenfaagen learoesoejkesjinie.
Ruoŧas ja Suomas lea sámegieloahpahus lassin dábálaš oahpahussii.
Sveerjesne jïh Såevmesne saemienlïerehtimmie goh akte lissie båata dan sïejhme lïerehtæmman.
Oktasaš málle
Tjåenghkies maalle
Mun evttohan ahte mii ovdánahttit oktasaš málle ja vuođđojurddašeami davviriikkalaš vuosttašgiellaoahppoplánain dárogielas, suomagielas, ruoŧagielas ja sámegielas.
Manne vïenhtem mijjieh edtjebe aktem tjåenghkies maallem jïh maadthussjedimmiem evtiedidh dejnie noerhtelaanti voestesgïelen learoesoejkesjinie nöörjen, såevmien, sveerjen jïh saemien gïelesne.
Buot golmma riikkain lea geatnegasvuohta hábmet skuvlaárgabeaivvi nu ahte sámegieloahpahus šaddá bivnnut ja adno riggodahkan.
Gaajhkh doh golme laanth aktem tjåenghkies dïedtem utnieh skuvlen aarkebiejjiem hammoedidh naemhtie guktie saemienlïerehtimmie fryöjstehke sjædta jïh vuajnalgamme goh akte ræjhkoesvoete.
Dát ferte leat sávahahtti mihttomearri oktasaš oahppoplánabarggus.
Daate tjuara dïhte bijjemes ulmie årrodh dennie barkosne aktine tjåenghkies learoesoejkesjinie.
Mus lea jáhkku dasa ahte dákkár hástalusaid go dás lean válddahan sáhttá čoavdit jus lea dáhttu.
Manne jaahkam dagkerh haestemh mah leah buerkiestamme maehtieh loetesovvedh gosse væljoe lea stïeresne.
Go Sámedikkit ja daid golmma riikkaid eiseválddit čoahkkanit gávdnan dihte čovdosiid, mii sáhttit oažžut sámegiela áŋgiruššama mii buvttiha buoridemiid ja oktasaščovdosiid.
Gosse Saemiedigkieh jïh åejvieladtjh dejnie golme laantine ektesne tjihkedieh dejtie raeride gaavnedh dellie sïjhtebe gujht aktem nænnoestimmiem saemien gïeleste åadtjodh mij bueriedimmieh jïh tjåenghkies raerieh sjugnede.
Go lea dáhttu garvit byrokráhtalaš ja teknihkalaš hehttehusaid, de mii gávdnat čovdosiid.
Gosse væljoe gååvnese åejvieladtji jïh teknihkeles heaptoej baaktoe gaajvedh, dellie raeride gaavnebe.
De ii leat diibmologu ja ahkejoavkkuid heiveheapmi nu stuora hástalus go álggos orro leame.
Dellie sjïehtedimmie tæjmoelåhkoste jïh aalteredåehkijste ij sïjhth dan stoerre haesteme årrodh mij aalkoelisnie govlesåvva.
Loahppaboađus šaddá buoret vejolašvuohta háhkat oahpahusa, oahpponeavvuid ja oahpaheddjiid - ja nannoset sámegieloahpahus go ávkkástallá rájáhis gealbbu.
Illedahke minngemosth sæjhta årrodh ööhpehtimmiem aelhkebelaakan åadtjodh, vielie learoevierhtieh jïh lohkehtæjjah – jïh nænnoestehteme saemienööhpehtimmie viehkine åtnose vaeltedh dam joekoen stoerre maahtoem.
Njulgestaga buoret skuvlaárgabeaivi ja oahppandilli ohppiide, ja min bargu lea láhčit dili dasa.
Raaktan akte buerebe skuvleaarkebiejjie jïh lïerehtimmietsiehkie learoehkidie, jïh mijjen barkoe lea dïssesjïehteladtedh.
Jagi 2013 dáiddáršiehtadus lea válmmas / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Tjiehpiedæjjalatjkoe jaapan 2013 gaervies / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Jagi 2013 dáiddáršiehtadus lea válmmas
Tjiehpiedæjjalatjkoe jaapan 2013 gaervies
Sámediggi ja Sámi dáiddárráđđi soabaiga gaskavahku čakčamánu 26. b. dáiddáršiehtadusa jahkái 2013.
Saemiedigkie jïh Saemien tjiehpiedæjjaraerie seamadin gaskevåhkoen, skiereden 26. b. tjiehpiedæjjalatjkoen bïjre jaapan 2013.
Šiehtadusas lea 6,52 miljon ruvdnosaš rámma, mii mearkkaša 225 000 ruvdnosaš lassáneapmi jagi 2012 šiehtadusas.
Latjkoen mierie lea 6.52 mill. kråvnah, mij lea akte lissiehtahke 225 000 kråvnine dehtie latjkoste jaepien 2012.
- Lean ilus go dáiddáršiehtadus dál lea vuolláičállojuvvon ja dat čájeha ahte Sámediggi lea nannen sámi dáidaga ja kultuvrra máŋggaid jagiid, cealká ráđđelahttu Vibeke Larsen.
- Sjollehke tjiehpiedæjjalatjkoem jååhkesjamme daelie, jïh dïhte vuesehte Saemiedigkie lea saemien tjeahpoem jïh kultuvrem nænnoesåbpoe dorjeme gellie jaepieh, raerielïhtsege Vibeke Larsen jeahta.
Okta jagi 2013 dáiddáršiehtadusa čuoggáin lea ahte várrejuvvojit ruđat Sámi dáiddárráđi fágalaš barggu nannemii.
Akte dejstie mearhketjijstie tjiehpiedæjjalatjkosne jaapan 2013 lea vierhtieh lyjkesuvvieh juktie dam faageles barkoem Saemien tjiehpiedæjjaraeresne dåarjoehtidh.
500 000 ru várrejuvvo ortnegii fágakonsuleanttaid várás.
500 000,- kråvnah lyjhkesuvvieh akten öörnegasse faagekonsulentigujmie.
Fágakonsuleanttaid deaŧaleamos bargu galgá leat ovddidit sámi čáppagirjjálašvuođa, musihka ja juoigama.
Faagekonsulenti bijjemes barkoe edtja årrodh saemien tjiehpieslidteratuvrem, musihkem jïh vueliem eadtjoestidh.
- Maŋŋá dáiddárkonferánssa mii lágiduvvui árat dán mánus ja mii lihkostuvai bures, mii erenoamáš iluin dál čuovvolit konferánssa konkrehta doaibmabijuiguin ja joatkit dan buori ovttasbarggu mii mis lea dáiddárráđiin, cealká ráđđelahttu Vibeke Larsen.
- Dan joekoen hijven tjiehpiedæjjakonferansen mænngan, mij aarebi daan asken öörnesovvi dle joekoen sjollehke mijjieh daelie vihties råajvarimmiejgujmie båetebe, jïh dam hijven laavenjostoem jåerhkebe tjiehpiedæjjaraerine, raerielïhtsege Vibeke Larsen jeahta.
Viidáseappot leat áššebealit ovttamielalaččat earret eará das:
Vijriesåbpoe dle guejmieh daan bïjre seamadamme:
Ahte njuolggadusat stipeandaortnegiid, sisaoastinortnegiid ja dáiddafoandda várás, ođasmahttojuvvojit ovdalgo jagi 2013 šiehtadallamat álggahuvvojit.
Dah bïhkedassh stipendeöörnegidie, åestemeöörnegidie jöh tjeapoefoentese staeriesuvvieh åvtelen rååresjimmie aalka jaepien 2013.
Ahte dat dáiddárkonferánsa mii lágiduvvui 2012 čavčča, lihkostuvai bures ja ahte dat dáiddárkonferánsa berre lágiduvvot juohke nuppi jagi.
Tjiehpiedæjjakonferanse mij öörnesovvi tjaktjen 2012 lij joekoen hijven, jïh byöroe aktem tjiehpiedæjjakonferansem öörnedidh fïerhten mubpien jaepien.
Ráđđelahttu Vibeke Larsen, tlf: 941 30 116
Govlehtallijh:
Buktet cealkámušaid boahtteáiggi areála ja biraspolitihkkii / Areála / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Båetieh raeriejgujmie båetijen aejkien areale- jïh byjresepolitihkese / Areale / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Buktet cealkámušaid boahtteáiggi areála ja biraspolitihkkii
Båetieh raeriejgujmie båetijen aejkien areale- jïh byjresepolitihkese
Sámediggeráđđi galgá galledit iešguđet guovlluid báikkálaš servodagaid oažžun dihte cealkámušaid Sámedikki politihkkii areála ja birassuorggis.
Saemiedigkieraerie edtja guessine mïnnedh ovmessie voenges siebriedahkine juktie raerieh åadtjodh Saemiedigkien politihkese arealen jïh byjresen sisnjeli.
– mii áigut bivdit sámi servviid, ealáhusdoaimmaheddjiid ja fágaolbmuid lagasbirrasis searvat bargui hábmet min politihka dán suorggis, lohká sámediggeráđđi Thomas Åhrén.
– Mijjieh sïjhtebe saemien tjïerth, siebrieh, jielemebarkijh jïh faagealmetjh voengesne bööredidh meatan årrodh mijjen politihkem hammoedidh daennie suerkesne, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Ráđi mátkkoštallan álgá Rørosas juo guovvamánu 4. beaivvi.
Raerien fealadimmie aalka joe goevten 4. b. Röörosne.
de jotket mátkkoštemiin Guovdageidnui guovvamánu 10. beaivvi, viidáset Evenáššái guovvamánu 11. beaivvi ja loahpahit mátkkoštallama Vuonnabađas guovvamánu 15.
Dan mænngan Guovdageaidnun gåajkoe fealadieh goevten 10. b., Evenesen gåajkoe goevten 11. b. jïh galhkoeh Varangerbotnesne goevten 15.
beaivvi.
b.
Evenáššis galgá sámediggeráđđi maid deaivvadit suohkaniiguin, erenoamážit digaštallat ja oažžut oainnuid dasa ahte movt váldit vára sámi beroštumiin suohkanplánemiin.
Evenesne saemiedigkieraerie edtja aaj joekoen tjïelth gaavnedidh juktie digkiedidh jïh raerieh dåastodh juktie saemien ïedtjh gorredidh tjïeltesoejkesjimmesne.
Buohkat bovdejuvvojit
Gaajhkesh bööresuvvieh
- Mii leat bovden servviid, ealáhusdoaimmaheddjiid ja fágaolbmuid lagasbirrasis searvat, lohká sámediggeráđđi Thomas Åhrén.
- Mijjieh libie saemien tjïerth, siebrieh, jielemebarkijh jïh faagealmetjh voengesne bööredamme meatan årrodh, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Son illuda oažžut oainnuid dáidda iešguđet áŋgiruššansurggiide boahtte dieđáhusas: hálddašeami ja geavaheami birra mearas ja eanaareálain, suodjalanguovlluid birra, luondduresurssaid ávkkástallama birra, meahcásteami ja árbevirolaš máhtu birra.
Dïhte aavode raerieh dejtie ovmessie barkoesuerkide åadtjodh dennie båetije bïevnesisnie: reereme jïh åtnoe mearoste jïh eatnamistie, vaarjelimmiedajvh, nuhteme eatnemevierhtijste, miehtjieåtnoe jïh aerpievuekien daajroe.
Oainnut mat bohtet čoahkkimiin galget leat dehálaš oassin dieđáhusa máhttovuođus.
Raerieh dejstie tjåanghkojste sijhtieh akte vihkeles bielie årrodh daajroevåaroemistie bïevnesasse.
- Sierra oassin čoahkkinplánain biddjo áigi digaštallat áigeguovdilis áššiid iešguđet sámi báikkálaš servodagain maid mii galledit, lohká Åhren.
- Goh akte jïjtse bielie tjåanghkoesoejkesjistie edtja aaj digkiedidh jïh raerieh vedtedh aamhtesi bïjre mah leah sjyöhtehke daan biejjien dejnie ovmessie voengine mejnie mijjieh guessine mïnnebe, Åhrén jeahta.
Čoahkkimiidda leat bovdejuvvon báikkálaš logaldallit geat galget váikkuhit bidjat fokusa báikkálaš areála- ja birasáššiide gos leat sámi beroštumit.
Voenges håalijh leah bööresovveme juktie fokusem bïejedh voenges areale- jïh byjreseaamhtesidie saemien ïedtjigujmie.
Sámedikki areála ja birasdieđáhus galgá plána mielde meannuduvvot Sámedikki dievasčoahkkimis geassemánu 2016.
Soejkesjen mietie stoerretjåanghkoe edtja Saemiedigkiebïevnesem arealen jïh byjresen bïjre gïetedidh ruffien 2016.
Báikkit maid ráđđi galleda:
Röörose: goevten 4. b. ts.
Røros: Guovvamánu 4. b. dii. 18 til 20.
18 - 20.
Røros Joatkaskuvllas, borahagas
Røros Röörosen jåarhkeskuvlen kantijnesne
Guovdageainnus: Guovvamánu 10. b. dii. 18 til 20.
Guovdageaidnu: goevten 10. b. ts. 18 -20.
Sámi Állaskuvllas, Sáhkaskáiddis
Saemien jïlleskuvle, Sáhkaskáidi
Evenáššis: Guovvamánu 11. b. dii. 18.30 til 20.30.
Evenes: goevten 11. b. ts. 18.30 - 20.30.
Várdobáikkis
Vardobaiki
Vuotnabađas, Unjárggas: Guovvamánu 15. b. dii. 18 til 20.
Varangerbotn: goevten 15. b. ts. 18 - 20.
Sámedikkis kántuvrras nuppi dásis Vuotnabađas
Saemiedigkien kontovresijjie 2. et.
Váldde oktavuođa: Sámediggeráđđi Thomas Åhren, 908 39 663
Govlehtallije: Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén, 908 39 663
Loga eanet:
Lohkh vielie
Sámedikki musihkkajuolludeamit / Dáidda – ja kulturbargu / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Musihkedåarjoe Saemiedigkeste / Kåanste- jïh kultuvrebarkoe / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikki musihkkajuolludeamit
Musihkedåarjoe Saemiedigkeste
Sámediggeráđđi lea juolludan oktiibuot 2,3 miljon ruvnno musihkkaalmmuhemiide 2014:s.
Saemiedigkie lea 2,3 mill kråvnah dåårjeme musihkebæjhkoehtimmide jaepien 2014.
Dán jagi leat juolludan doarjaga sihke ođđaáigásaš ja árbevirolaš sámi musihkkii.
Daan jaepien dåarjoem vadteme dovne daajbaaletje jïh aerpievuekien saemien musihkese.
Ulbmil musihkkaalmmuhemiiguin lea ovddidit kvalitehtalaččat buori sámi musihka mii lea olahanmuttus buohkaide.
Musihkebæjhkoehtimmiej ulmie lea hijven saemien musihkem eevtjedh mij lea gaajhkesidie.
- Dán jagá ohcamat ja juolludeamit čájehit ahte dáhpáhuvvá ollu gelddolaččaid sámi musihkkasuorggis, ja das leat máŋga šáŋgara, ja máŋga nuorra artistta mat dollet alla dási.
- Daan jaepien ohtsemh jïh bæjhkoehtimmieh vuesiehtieh jïjnje gieltegs heannede saemien musihken sisnjelen, gusnie gellie sjangerh leah meatan, jïh jïjnjh noere artisth mah leah aktene jolle daltesisnie.
Mii leat maid ilus dan buori ovdáneamis mii luođis lea, lohká Olsen.
Mijjieh aaj sjuesjiedibie dejnie hijven evtiedimmine joejken sisnjelen, Olsen jeahta.
Oktiibuot leat 18 almmuheami ožžon doarjaga dán jagi.
Tjåanghkan 18 bæjhkoehtimmieh dåarjoem åådtjeme daan jaepien.
Daid searvvis leat máŋga nuorra artistta.
Daejstie jïjnjh noerh artisth.
Dat guoská earret eará Biru Baby Álttás eret, Katarina Barrrukii ja Marja Helene Fjellheim Mortensenii.
Dej gaskem lea Biru Baby Alteste, Katarina Barruk jïh Marja Helene Fjellheim Mortensson.
Čieža luohtealmmuheami leat maid ožžon doarjaga, ja guokte main leat oskkolaš dovnnat ja guokte almmuheami main lea mánáide musihkka.
Dåarjoe aaj vadtasovveme tjïjhtje joejkebæjhkoehtimmide, göökte bæjhkoehtimmieh religijööse tovnajgujmie jïh göökte bæjhkoehtimmieh maanamusihkine.
- Lea leamaš buorre dássi dán jagá ohcamiin, ja mii leat maid ilus go leat nu máŋggas geat seaguhit luođi árbevirolaš dahje ođđaáigásaš hápmái iežaset musihkas, lohká Sámediggeráđđi Henrik Olsen.
- Akte joekoen hijven daltese orreme daan jaepien ohtseminie, jïh mijjieh aaj geerjene ihke dan jeenjesh mah joejkem meatan vaeltieh aerpievuekien jallh daajbaaletje hammosne sijjen musihkesne, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
Oktiibuot ledje ohcamat badjelaš 5 miljon ruvnno ovddas.
Daan jaepien ohtsijeveahka lij ånnetji vielie goh 5 mill kråvnah.
Suohkankonferánsa ii lágiduvvo
Saemiedigkien tjïeltekonferanse lea heajhteme
09. Guovvamánnu 2015
Tjïeltekonferanse goevten 10. – 11. b. 2015 Karasjohkesne
Konferánsa lea auditorias.
Konferanse lea auditovrijisnie
http://tv.samediggi.no
Dæjstan, goevten 10. b.
1. oassi.
1. bielie.
Guovttegielatvuohta suohkansuorggis
Guektiengïelevoete tjïeltesuerkesne
Bures boahtin, Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Buerie båeteme, Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo
Dieđut Sámi giellalávdegotti birra, jođiheaddji Bård Magne Pedersen bokte
Bïevnesh saemien gïelemoenehtsen bïjre, åvtehke Bård Magne Pedersen
Guovttegielatvuohta - otná dilli, hástalusat ja vuordámušat, Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Guektiengïelevoete – daan beajjetje tsiehkie, haestemh jïh veanhtadimmieh, Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo
Sámedikki nuoraidlávdegotti ja vuorrasiidráđi vuordámušat suohkaniidda, SUPU ja vuorrasiidráđi bokte
Saemiedigkien noereraerien jïh voereseraerien veanhtadimmieh tjïeltide, SUPU jïh voereseraerie
Gáfeboddu ja gáhkožat, šattut
Prïhtjege gaahkoejgujmie, muerjieh
Suohkaniid / fylkasuohkaniid vuordámušat ja jurdagat Sámedikki ja giellalávdegotti bargui, Porsáŋggu gieldda ja Snoasa suohkana vuordámušat
Tjïelti / fylhkentjïelti veanhtadimmieh jïh åssjaldahkh Saemiedigkien jïh gïelemoenehtsen barkose, håaleme Porsanger tjïelten jïh Snåasen tjïelten baaktoe
Digaštallan.
Digkiedimmie
Beaiveborran (Sámedikkis)
Beapmoe (Saemiedigkesne)
2. oassi.
2. bielie.
Suohkanođastus
Tjïeltereforme
Ráđđehusa sámi oaidnisadji suohkanođastusas, stádačálli Anne Karin Olli bokte
Reerenassen saemien vuajnoe tjïeltereformesne, staatetjaelije Anne Karin Olli
Áigi gažaldagaide
Gyhtjelassh
Suohkanođastus - Sámi oaidninsajis, ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen bokte
Tjïeltereforme – saemien vuajnoe, raerielïhtsege Ann-Mari Thomassen
Sáhkavuorru suohkanođasteami birra, Fylkkamánni Finnmárkkus ja Gáivuona suohkana bokte
Håaleme tjïeltereformen bïjre, Finnmaarhken fylhkenålma jïh Kåfjord tjïelte
Mot váikkuha suohkanođastus sámi guovlluid giela, kultuvrra ja servodateallima ovdáneapmái.
Digkiedimmie. Maam ulmide tjïeltereforme sæjhta åadtjodh gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden evtiedimmien gaavhtan saemien dajvine.
Deanu gieldda ja Kárášjoga gieldda jurdagat.
Håaleme Deatnun tjïelten jïh Karasjohken tjïelten baaktoe
Digaštallan.
Digkiedimmie.
Digaštallanjođiheaddji: Loabága suohkana sátnejođiheaddji Erling Bratsberg
Digkiedimmien åvtehke: Lavangen tjïelteåejvie Erling Bratsberg
Vuosttáš beaivvi loahpaheapmi.
Galhkuve 1. biejjie
Gaskavahkku guovvamánu 11. beaivi
Gaskevåhkoen, goevten 11. b.
3. oassi.
3. bielie.
Jurdagat ivttábeaivvis, Aili Keskitalo bokte
Jieleme- jïh siebriedahkeevtiedimmie
Dieđut Dáhttu prošeavtta birra, Ragnhild Dalheim Eriksen, Sámedikki bokte
Bïevnesh Dáhttuprosjekten bïjre, Ragnhild Dalheim Eriksen, Saemiedigkie
Gáfeboddu ja gáhkožat, šattut
Prïhtjege gaahkoejgujmie, muerjie.
Ovdáneami sárgosat sámi servodagas.
Evtiedimmievæhtah saemien siebriedahkine.
Mot barget suohkanat mat lihkostuvvet ?
Maam tjïelth darjoeh mah lyhkesieh ?
Knut Vareide, Telemarksforskning bokte
Knut Vareide, Telemarksforskning.
Makkár váikkuhus lea otná ovdáneami sárgosiin ja suohkanođasteapmi sámi guovlluid ealáhus- ja servvodatovdáneapmái boahtte áiggis.
Maam ulmide daan beajjetje evtiedimmievæhtah jïh tjïeltereforme sijhtieh åadtjodh dan båetijen aejkien jieleme- jïh siebriedahkeevtiedimmien gaavhtan saemien dajvine.
Gáfeboddu ja gáhkožat, šattut
Prïhtjege gaahkoejgujmie, muerjieh.
Čoahkkáigeassu (konferánssas ollisladjat), Sámediggepresideanta Aili Keskitalo bokte
Åenehks vaajestimmie abpe konferanseste, Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo
Loahpaheapmi ja ruoktot vuolgin
Galhkuve jïh vualkoe gåetide.
Boahtteiggi kulturpolitihkka / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Båetijen aejkien kultuvrepolitihke / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Boahtteiggi kulturpolitihkka
Båetijen aejkien kultuvrepolitihke
Sámediggi háliida dál dáiddáriin ja kulturbargiin veahki go dál leat hábmegoahtán boahtteáiggi kulturpolitihka.
Saemiedigkie sæjhta raerieh åadjodh tjiehpiedæjjijste jïh kultuvrebarkijijstie, juktie dïhte barkoe kultuvrepolitihkem hammoedidh joe aalkeme.
Čavččabeallái lágida Sámediggi Dáiddárkonferanssa gosa bovdejuvvojit dáiddárat digaštallat, ovdanbuktit oainnuideaset ja čájehit dáidaga.
Tjaktjese dle Saemiedigkie aktem Tjiehpiedæjjakonferansem öörnede mij akte sijjie sjædta raeriejgujmie båetedh, digkiedidh, jïh tjiehpiedæjjah åadtjoeh tjeahpoem vuesiehtidh.
Sámediggi lea bargagoahtán dieđáhusain masa boahtteáiggi kulturpolitihkka galgá hábmejuvvot ja ovdanbuktot.
Saemiedigkie lea aalkeme kultuvrebïevnesem hammoedidh mij edtja otnjegem bïejedh saemiedigkien kultuvrepolitihkese.
Dan olis doallá Sámediggi doaluid, sihke unnibuš ja stuorábuš.
Daan barkoen sjïekenisnie dle tjåanghkoeh öörnesuvvieh gusnie maahta raeriejgujmie båetedh.
Dat stuorámus doalut šaddet Kárášjogas Sámedikki visttis čakčamánus gosa Sámediggi bovde profeššunealla dáiddáriid.
Dïhte stööremes tjåanghkoesijjie Tjiehpiedæjjakonferanse sjædta, mij Saemiedigkien gåetesne Karasjohkesne öörnesåvva skiereden.
- Lea vuosttaš geardde go Sámediggi lágida dáiddárkonferanssa, dadjá ráđđálahttu Vibeke Larsen gean mielas lea máimmi dehálaš gullat profešunealla dáiddáriid oaiviliid.
- Daate lea voestes aejkien Saemiedigkie aktem tjiehpiedæjjakonferansem öörnede, Larsen jeahta, guhte veanhta joekoen vihkeles raerieh åadtjodh dejstie profesjovnelle tjiehpiedæjjijste.
Dan dehálaš bargui háliidivčče Sámediggi nai ahte nu oallugat go vejolaš juogadivčče iežaset oainnuid, sihke kulturbargiid, lágideaddjit ja kulturberošteaddjit.
Daan vihkeles barkose dle Saemiedigkie sæjhta raerieh åadtjodh dan jeenjesistie goh gåarede, kultuvreiedtjeladtjijste, öörnedæjjijste jïh kultuvrebarkijijstie.
- Mii boahtit maiddái finadit iešguđet báikkiin, ja doallat unnit čoahkkimiid vai nu oallugat go vejolaš besset buktit ovdan iežaset oainnuid, luohpa Larsen.
- Mijjieh sïjhtebe aaj bïjre jarkan mïnnedidh, unnebe tjåanghkoeh hööltedh juktie raerieh åadtjodh dan jeenjesistie goh gåarede, raerielïhtsege Vibeke Larsen minngemosth jeahta.
Gosa galget ovddalgihtiijienastagat sáddejuvvot ?
Gåabph edtja dejtie åvtelhbodti steemmide seedtedh ?
/ Bellodagat / Válgábargit / Kampanjeside / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
/ Krirrieh / Veeljemebarkijh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Mielddusin lea biddjojuvvon lista maid gielddat / suohkanat sáhttet geavahit go sii sáddejit ovddalgihtiijienastagaid dan gildii / suohkanii, mii galgá čađahit gaskaboddasaš lohkama sámediggeválggas.
Lissine akte læstoe maam tjïelth maehtieh nuhtjedh gosse edtjieh åvtelhbodti steemmah seedtedh dan tjïeltese mij edtja aktem åvtelhbodti ryöknemem darjodh saemiedigkieveeljemasse.
Leat 56 gieldda / suohkana mat galget čađahit gaskaboddasaš lohkama ieža ja dieđihit dan válgaija.
56 tjïelth edtjieh aktem åvtelbodti ryöknemem darjodh jïjtje, jïh dam reektedh veeljemejïjjen.
Dain eará gielddain / suohkaniin lea válgabiirre lohkanstivra mii čađaha gaskaboddasaš lohkama ja dieđiheami.
Dejtie jeatjah tjïeltide, dle ryöknemeveeljemeståvroe veeljemegievlesne, mij dam åvtelhbodti ryöknemem jïh reektemem dorje.
Loahpalaš lohkama čađahit válgabiirriid lohkangielddat / suohkanat.
Dah ryöknemetjïelth veeljemegievline dam minngemosth ryöknemem darjoeh.
Areála / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Areale / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikkis lea bajitdási ovddasvástádus oppalaččat čuovvolit ja bagadallat vai buot plánat, čuozahusčielggadeamit ja mearrádusat mat čuvvot plána- ja huksenlága plánaoasi sihkkarastet sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu.
Saemiedigkie aktem bijjemes diedtem åtna sïejhmelaakan vaaksjoestidh jïh bïhkedidh, ihke gaajhkh soejkesjh, konsekvensesalkehtimmieh jïh nænnoestimmieh, mah leah soejkesje- jïh bigkemelaaken soejkebielien mietie, eatnemevåaromem gorredieh saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejieliedasse.
Nu dat boahtá ovdan plána- ja huksenlágas.
Daate lea soejkesje-jïh bigkemelaaken mietie.
Sámediggeráđđi galgá galledit iešguđet guovlluid báikkálaš servodagaid oažžu...
Saemiedigkieraerie edtja guessine mïnnedh ovmessie voenges siebriedahkine ju...
Álggahansáhkavuorru Sámedikki areala ja biraskonferanssas
Saemiedigkiebïevnese areale- jïh byjresepolitihken bïjre - Bööredimmie raeriejgujmie båetedh
Sámediggeráđđelahtu Thomas Åhren rabai Sámedikki Sámedikki areala ja birasko...
Saemiedigkieraerie raerieh sæjhta saemiedigkiebïevnesasse arealen jïh byjres...
Dárkilit čuovvut areálahálddašeami ja ávkkástallat vuosttaldanválddi sihkkarastimis sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima.
Arelaereeremem laejhtehkslaakan fulkesidh, jïh vuastalimmiereaktam nåhtadidh juktie saemien kultuvrem, jielemidie jïh siebriedahkejieledem gorredidh.
Buori ládje gulahallat suohkaniiguin geat leat pláneneiseváldin ja nu sihkkarastit ahte sámi beroštumit geavatlaččat vuhtiiváldojuvvojit.
Hijvenlaakan tjïeltigujmie govlehtalledh goh soejkesjeåejvieladtje, juktie gorredidh dah saemien iedtjh fulkesuvvieh rïektesisnie.
Suohkanlaš areálaplánaiguin
Tjïelten arealesoejkesjh
Kulturmuittuid ja bieggafámu fylkaoasseplánaiguin
Fylhkenbieliesoejkesjh kultuvremojhtesidie jïh biegkefaamose
Biebmanrusttegiid sajáiduhttin
Saemiedigkien diedte
Sámedikki ovddasvástádus Sámedikkis lea bajitdási ovddasvástádus čađaheames oppalaš čuovvoleami ja bagadallama iežas plánaveahki ektui.
Saemiedigkie akte bijjemes diedtem åtna sïejhmelaakan vaaksjoestidh jïh bïhkedidh dan jïjtse soejkesjebïhkedæjjan bïjre.
Sámedikki plánaveahki vuođul sii ovddidit dieđuid mat leat dehálačča ja ávkkálačča plánaeiseválddi plánenbargui.
Våaroeminie Saemiedigkien soejkesjebïhkedimmesne, dle Saemiedigkie beavna dan bïjre mij ulmiem åtna soejkesjeåejvieladtji soejkesjimmien gaavhtan.
Sámediggi buktá cealkámušaid dahje sáhttá ovddit váidalusa suohkanplána areálaoassái ja regulerenplánii.
Saemiedigkie lahteste jïh kanne aaj vuastalimmieh buakta tjïeltesoejkesjen arealebealan jïh sjïehtesjimmie-soejkesjasse.
Du váikkuheapmi Fysalaš plánemis lea báikkálaš máhttu ja ipmárdus dehálaš go Sámedikki galgá ášši árvvoštallat ja buktit cealkámušaid. Plána- ja huksenlága mielde leat suohkanat geatnegahttojuvvon álggahit aktiivvalaš doaibmabijuid mat sihkkarastet duohta oassálastima mas ulbmilin lea olahit dieđihuvvon mieđiheami guoskevaš sámi beroštumiin ja báikegottiin.
Saemiedigkie maahta aaj vuastalimmieh buektedh gosse konsesjovneaamhtesh gïetede tjaetsiestuvremelaaken, energijelaaken jïh tjaetsievierhtielaaken mietie, jïh Saemiedigkie maahta krievedh regijovnale soejkesjh Byjresedepartementese vaaltasuvvieh, dastegh dah soejkesjh eah dejtie iedtjide krööhkesth mah leah vihkeles saemien kultuvrese jïh jieliemidie.
Sámedikki plánaveahkki
Dov tsevtseme
Sámediggi mearridii 2010 plánaveahki.
Saemiedigkien barkosne fysiske soejkesjimmine, dle voenges daajroeh jïh goerkesh vihkeles Saemiedigkien vuarjasjimmide jïh lahtestimmide.
Plánaveahkki galgá láhčit dili nu ahte buot plánat, čuozahusčielggadeamit ja mearrádusat plána- ja huksenlága plánaoasi mielde galget sihkkarastit sámi kultuvrra, ealáhusdoaimma ja servodateallima luondduvuođu.
Varki tjïelke vuajnoejgujmie raeriestimmide jïh råajvarimmide båetedh lea joekoen vihkeles jis edtja govlelgidh, jïh ihke Saemiedigkie maahta vuajnoejgujmie guhkiebasse barkedh.
Háliida čielggadit mánáidgárdepolitihka / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Sæjhta maanagïertepolitihkem tjïelkestidh / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Háliida čielggadit mánáidgárdepolitihka
Sæjhta maanagïertepolitihkem tjïelkestidh
Sámediggi lea čállimin dieđáhusa mánáidgárddiid birra main leat sámi mánát.
Saemiedigkie aktem bïevnesem maanagïertiej bïjre saemien maanide tjaelieminie.
Sivvan dasa lea go Sámediggi háliida hábmet bajimus politihka mánáidgárdesuorgái mii galgá leat láidesteaddjin ja čielggadit prinsihpalaš gažaldagaid sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga ektui.
Bïevnesen våarome lea Saemiedigkie sæjhta aktem bijjemes politihkem maanagïertesuerkesne evtiedidh, mij sæjhta otjnegem bïejedh jïh prinsihpeles gyhtjelassh tjïelkestidh mah leah maanagïertefaalenassi bïjre saemien maanide.
- Dieđáhus galgá vástidit mánáidgárddi, mánáid, váhnemiid ja sámi servodaga dárbbuide.
- Bïevnese edtja maanagïerten, maanaj, eejhtegi jïh saemien siebriedahken daerpiesvoetide vaestiedidh.
Sámediggi háliida ahte mánáidgárdi sámi mánáid várás galgá leat ovttaiduvvan, geasuheaddji ja hutkkálaš ásahus alla kvalitehtain buot mánáide buoremussan, cealká várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Saemiedigkie sæjhta maanagïerte saemien maanide edtja akte sjïehtesjamme, fryöjstehke jïh orreussjeden institusjovne årrodh, jolle kvaliteetine dan bööretjommesasse gaajhkide maanide, mubpie presidente Laila Susanne Vars jeahta.
Várrepresideanta čilge viidáseappot ahte Sámediggi áigu earret eará bearráigeahččat ahte rekrutterejuvvojit eanet pedagogalaš bargit geain lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras.
Mubpie presidente vijriesåbpoe tjïerteste Saemiedigkie gaskem jeatjah sæjhta giehtjedidh guktie dåårrehtimmie pedagogeles barkijijstie læssene, guktie dah maahtoem saemien gïelesne jih kultuvresne utnieh.
Gieđahallá ollu gažaldagaid
Jïjnjh gyhtjelassh gïetede
Mánáidgárdedieđáhusa mihttomearri lea váikkuhit árvvoštallamii ja digaštallamii das mo galgá juksat politihkalaš ulbmiliid buoridan dihtii bajásšaddaneavttuid mánáidgárdefálaldaga bokte.
Maanagïertebïevnesen åssjele lea viehkiehtidh ussjedidh jïh govlesadtedh guktie edtja politihkeles ulmieh jaksedh, juktie buerebe byjjenimmiehtsiehkieh buektiehtidh maanagïertefaalenassen tjïrrh.
- Min áigumuš lea ahte dieđáhus ii galgga dušše válddahit ja ságaškuššat makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis galgá leat mánáidgárdeáššiin.
- Mijjen ulmie lea bïevnese ij edtjh ajve buerkiestidh jïh digkiedidh maam råållide jïh politihkeles faamojde Saemiedigkie edtja maanagïertegyhtjelassine utnedh.
Dieđáhus galgá maiddái čalmmustahttit áŋgiruššansurggiid ja daid hástalusaid mat mis leat go galgat buoridit mánáidgárddiid.
Bïevnese edtja aaj tjelmide bïejedh råajvarimmiesuerkide, jïh våajnoes darjodh dejtie haestiemidie mah gååvnesieh gosse barkeminie maanagïertide bööremeslaakan darjodh.
Dát guoská buot mánáidgárddiide main lea fálaldat sámi mánáide Norggas, čilge várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Daate gaajhkide maanagïertide feerhmie mah faalenassem saemien maanide Nöörjesne vedtieh, mubpie presidente Laila Susanne Vars buerkeste.
Háliida evttohusaid ja cealkámušaid
Raerieh sæjhta
Bargu mánáidgárdedieđáhusain galgá leat rabas ja searvvaheaddji proseassa vai sihkkarastojuvvo ahte dieđáhusa mihttomearit ollašuhttojuvvojit.
Dïhte barkoe maanagïertebïevnesinie edtja akte gaahpoeh jïh feerhmeles prosesse årrodh, mij maahta viehkiehtidh gorredidh ulmide bïevnesisnie jaksa.
Sámediggi bovde fylkkamánniid, gielddaid, mánáidgárdebirrasiid, váhnemiid, váhnenfierpmádagaid ja lávdegottiid ja eará ásahusaid geaidda dat guoská, searvat árjjalaččat.
Saemiedigkie sæjhta fylhkenålmah, tjïelth, maanagïertebyjresh, eejhtegh, eejhtegeviermieh jïh moenehtsh jïh jeatjah vihkeles suerkieh bööredidh eadtjohkelaakan meatan årrodh.
Evttohusat ja cealkámušat dieđáhussii sáhttet boahtit digaštallančoahkkimiin, fágaseminárain, jearahallamiin ja jearahallaniskkademiin.
Edtja raerieh bïevnesasse buektedh digkiedimmieforuminie, faageseminarseminaarine, byjrehtimmine jïh gihtjeme-goerehtimmine.
- Mii sámediggeráđis háliidit hástalit sámi servodaga jurddašit minguin ovttas.
- Mijjieh saemiedigkieraeresne sïjhtebe dam saemien siebriedahkem haestedh mijjine ussjedadtedh.
Makkár višuvnnat leat sámi servodagas mánáidgárddi rolla birra mánáid bajásgeassimis, sin giellaovddideamis ja sámi árvvuid gaskkusteamis ođđa buolvvaide ?
Mah vuajnoeh åvtese utnebe saemien siebriedahkesne, gosse lea maanagïerten råållen bïjre maanaj bijjiedimmesne, dej gïeleevtiedimmesne jïh dennie vijriesåbpoe sertiestimmesne saemien aarvojste orre boelvide ?
Dát leat muhtun gažaldagat maidda mii háliidit vástádusa, dadjá várrepresideanta Vars.
Daate lea naakede destie misse mijjieh sïjhtebe raerieh åadtjodh, mubpie presidente Vars jeahta.
Dieđáhus lea 2005 dieđáhusa “ Sámediggeráđi dieđáhus sámi mánáidgárddiid birra ” ođasmahttin ja čuovvola “ Sámi mánáidgárddiid strategalaš plána 2008-2011 ”.
Bïevnese akte staeriedimmie aktede aarebi bïevnesistie jaepeste 2005 ” Sametingsrådets melding om samiske barnehager ” jïh sæjhta soejkesjem ” Strategisk plan for samisk barnehager 2008-2011 ” dåarjedidh.
Oktavuohtadieđut: Várrepresideanta Laila Susanne Vars, tlf. 977 54 102
Vielie bïevnesh: mubpie presidente Laila Susanne Vars, tlf. 977 54 102
Ballá váikkuhusain sámi guovlluid eanadollui / Eanandoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Jåartaburreste bælla saemien dajvine / Jåartaburrie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Ballá váikkuhusain sámi guovlluid eanadollui
Jåartaburreste bælla saemien dajvine
Stáhta fálaldagas eanadoallošiehtadallamiin evttohuvvo geahpedit juolludemiid Sámediggái njeljiin miljon ruvnnuin.
Staaten faalenassesne jåartaburrierååresjimmide raeresteminie dåarjoesertiestimmide Saemiedægkan njieljie millijovnh kråvnajgujmie giehpiedidh.
sámediggeráđđi Silje Karine Muotka ballá ahte dakkár uhcideamis lea stuorra váikkuhusat sámi guovlluid eanadollui.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka bælla akte dagkeres giehpiedimmie maahta stoerre konsekvensh vedtedh jåartabårran saemien dajvine.
- Njealji miljon ruvdnosaš geahpedusas leat stuorra váikkuhusat Sámedikki áŋgiruššamii sámi eanadoaluin, dadjá beahttašuvvan sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Akte giehpiedimmie njieljie millijovnigujmie sæjhta stoerre konsekvensh åadtjodh Saemiedigkien råajvarimmide dan saemien jåartaburrien vööste, akte håjnoes saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Sámediggi lei bures jođus doaibmavisttiid ođasmahttimiin, ja Muotka ballá dán barggu bisánit jus evttohuvvon geahpedus čađahuvvo.
Saemiedigkie lij hijvenlaakan aalkeme fievside bueriedidh, jïh Muotka bælla daate barkoe sæjhta tjöödtjestidh jis dïhte raeriestamme giehpiedimmie tjïrrehtamme sjædta.
Son deattuha viidáseappot ahte stáhta fálaldat ii soaba gustovaš davveguovlopolitihkain.
Dïhte aaj tjïerteste staaten faalenasse ij leah dan sïejhme noerhtedajvepolitihken mietie.
- Lassin geahpedussii juolludemiin Sámediggái evttoha stáhta maiddái geahpedusa áŋgiruššamis árktalaš eanadoaluin.
- Lissine dåarjojde Saemiedægkan giehpiedidh, staate aaj raereste råajvarimmide arktiske laanteburresne giehpiedidh.
Das lea negatiiva váikkuhusat sámi guovlluid eanadollui.
Daate sæjhta negatijve konsekvensh åadtjodh jåartabårran saemien dajvine.
Ii ge árktalaš eanadoalu vulos vuoruheapmi soaba mearriduvvon davveguovlopolitihkain, dadjá Muotka.
Vaallah arktiske laanteburriem våålese prioriteradidh sïjhth dan nænnoestamme noerhtedajvepolitihken mietie årrodh, Muotka jeahta.
Eanadoallu lea guhká leamaš okta sámi guovlluid nannoseamos ealáhusain.
Jåartaburrie lea akte dejstie nænnoes jieliemijstie orreme guhkiem saemien dajvine guhkiem.
Erenoamážit smávvadállodoallu lea deaŧalaš sámi kultuvrra ja sámi giliid vuođu bisuheapmái.
Joekoen smaave gaertenh leah vihkeles jis edtja våaromem saemien kultuvrese jïh saemien voenide tjåadtjoehtidh.
Stáhta háliida stuorát dállodoaluid dakko bokte ahte loktet konsešuvdnarájiid earret eará mielkebuvttadandoaluin.
Staate sæjhta stuerebe gaertenh luhpiedidh viehkine konsesjovneraastide lutnjedh gaskem jeatjah mielhkiedorjemassegaertienidie.
Dáinna fálaldagain stáhta oide industriijaeanadoalu bearašeanadoalu ovddabeallái.
Staate, daejnie faalenassine, jarka aktede fuelhkiejåartaburrese akten industrijejåartabårran.
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka mielas dát sáhttá čuohcat garrasit sámi eanadollui, ii dušše dán jagi, muhto máŋggaid jagiid ovddasguvlui.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka veanhta daate maahta gaajh nåake årrodh saemien jåartabårran, ij ajve daan jaepien, men gelliej jaepiej åvtese.
- Dákkár rievdademiin sáhttá Davvi-Norga šaddat vuoittáhallin dán jagáš eanadoalu loahppameanuin.
- Aktine dagkarinie jarkelimmine Noerhte-Nöörje maahta teehpijinie sjïdtedh daan jaepien laanteburresne.
Mun balan ahte sámi guovlluid eanadoallu ii birge dán gilvvus, loahpaha Muotka.
Manne bïllem jåartaburrie saemien dajvine ij sïjhth bïerkenidh daennie gaahtjemisnie, Muotka minngemosth jeahta.
Fálaldat lea dáppe: http://www.regjeringen.no/upload/LMD/Vedlegg/Statens_tilbud_2014.pdf
Govlehtallije:
Lávdegoddi galgá nannet sámegiela / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Moenehtse edtja saemien gïelem nænnoestehtedh / Bïevnesh saemien gïeli bïjre / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Lávdegoddi galgá nannet sámegiela
Moenehtse edtja saemien gïelem nænnoestehtedh
– Mii fertet nannet sámegielaid ja sihkkarastit buriid bálvalusaid sámi álbmoga várás, dadjá Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner.
- Mijjieh tjoerebe dejtie saemien gïelide nænnoestehtedh jïh hijven dïenesjh hoksedh dejtie saemien årroejidie, Tjïelte- jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner jeahta.
Son lea odne nammadan almmolaš lávdegotti mii galgá geahčadit gustovaš ortnegiid, doaibmabijuid ja njuolggadusaid mat leat sámegielaid várás Norggas.
Daan biejjien dïhte aktem byögkeles moenehtsem tseegki mij edtja gïehtjedidh dejtie reerije öörnegidie, råajvarimmide jïh njoelkedasside dejtie saemien gïelide Nöörjesne.
– Sámegielat leat rašis dilis.
– Saemien gïelh leah prååsehke.
Mii oaidnit ahte njuolggadusat leat unnán heivehuvvon otnáš servodahkii, ja dasto váilu gelbbolašvuohta, dadjá Sanner.
Mijjieh vuejnebe dovne njoelkedassh leah nåake sjïehtedamme daan beajjetje siebriedahkese, jïh maahtoe fååtese, Sanner jeahta.
Sámelága giellanjuolggadusat mearriduvvojedje 1990:s, ja dat muddejit sámegielaid geavaheddjiid vuoigatvuođaid geavahit sámegiela, dalle go sis lea oktavuohta almmolaš eiseválddiide.
Saemielaaken njoelkedassh nænnoestamme sjïdtin jaepien 1990, jïh reaktam stuvrieh dejtie saemien gïeleutniejidie saemien nuhtjedh gosse byögkeles åejvieladtjigujmie govlehtellieh.
Almmolaš suorggi organiseren lea sakka rievdaduvvon dan rájes go giellanjuolggadusat mearriduvvojedje 1990:s.
Byögkeles suerkesne stoerre jarkelimmieh öörnedimmesne orreme mænngan doh gïelenjoelkedassh nænnoestamme sjïdtin jaepien 1990.
Dasa lassin leat ollu sámit fárredan stuorát čoahkkebáikkiide ja gávpogiidda, ja eret dálá sámegiela hálddašanguovllus.
Lissine jïjnjh saemieh jåhteme stuerebe sijjide jïh staaride, jïh olkese saemien gïelen reeremedajven sistie.
Danne lea dárbu ollislaččat árvvoštallat njuolggadusaid sámegielaid birra, ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja iešguđege almmolaš hálddašeami gaskka.
Dan åvteste daerpies aktine ållesth vuarjasjimmine saemien gïelenjoelkedassijste, jïh vuarjasjidh guktie dïedte lea joekedamme Saemiedigkien jïh byögkeles reeremen ovmessie bieliej gaskem
– Mii fertet ođasmahttit njuolggadusaid ja doaibmabijuid vai dat heivešedje min servodahkii, vai daid livččii álkit geavahit ja rabašedje vejolašvuođa dávgaseappot čovdosiidda, dadjá Sanner.
– Mijjieh tjoerebe njoelkedasside jïh råajvarimmide orrestidh guktie dah mijjen daan beajjetje siebriedahkese sjiehtieh, leah aelhkebe nuhtjedh jïh fleksijbele vuekieh utnieh, Sanner jeahta.
Son oaivvilda ahte dárbbašuvvojit njuolggadusat, ortnegat ja doaibmabijut doarjut gielaid geavaheami ja ovddideami.
Dïhte tjïerteste ihke daerpies njoelkedassigujmie, öörnegigujmie jïh råajvarimmiegujmie mah maehtieh åtnoem jïh evtiedimmiem gïelijste dåarjedidh.
– Mis lea leamaš buorre ovttasbargu Sámedikkiin lávdegotti ásaheami ektui.
Mijjieh aktem lïhke jïh hijven laavenjostoem Saemiedigkine åtneme gosse ryöjrehtamme moenehtsem tseegkedh.
Mun lean ilus go mii oažžut searvat olbmuid geain lea buorre gelbbolašvuohta ja sierralágan vásihusat dán barggus, dadjá Sanner.
Manne geerjene ihke mijjieh almetjh meatan åadtjobe hijven maahtojne jïh joekehts dååjrehtimmine daennie barkosne, Sanner jeahta.
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lea movtta go dál nammaduvvo almmolaš lávdegoddi čielggadit láhkačohkiid, doaibmabijuid ja ortnegiid sámegielaid várás.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo lea geerjene ihke akte byögkeles moenehtse tseegkesåvva daelie mij edtja laakide, råajvarimmide jïh öörnegidie dejtie saemien gïelide salkehtidh.
– Sámediggi vuolggahii dán barggu danin go mii leat oaidnán ahte lea dárbu sihkkarastit ovttaskas olbmuid vuoigatvuođa geavahit sámegiela árgabeaivvis, ovdamearkka dihte mánáidgárddiin, skuvllain, dearvvašvuođa bálvalusaid oktavuođas ja go leat oktavuođas almmolaš hálddahussuorgái oppalaččat.
- Saemiedigkie skraejriem veelti daan barkose dan åvteste mijjieh vuajneme lea daerpies fïereguhten reaktam gorredidh saemien nuhtjedh aarkebiejjien, vuesiehtimmien gaavhtan maanagiertesne, skuvlesne, gosse healsoedïenesjh daarpesje jïh gosse byögkeles etaatigujmie govlehtalla sïejhmelaakan.
Dárbu lea geahčadit maid fertešii dahkat sámegielaid sihkkarastima várás boahtteáiggis, dadjá Keskitalo.
Daerpies gïehtjedidh maam tjuara darjodh juktie dam båetijem aejkiem gorredidh dejtie saemien gïelide, Keskitalo jeahta.
Sámegiela geavaheamis ja máhtus leat erohusat sierra sámi giellaguovlluid gaskka, ja dasto gielddas gildii.
Man jïjnje saemien gïele åtnasåvva jïh man jïjnje daajroe gååvnese saemien gïelen bïjre jeerehte dej ovmessie gïeledajvi gaskem jïh tjïelteste tjïeltese.
Lávdegoddi galgá árvvoštallat dávgasis čovdosiid maid bokte álkiduhttit dili, ja gielddaid sierra hástalusaid ja dárbbu vuođul.
Moenehtse edtja vuarjasjidh fleksijbele vuekieh mah darjoeh guktie aelhkebe sjædta gïelem nuhtjedh, jïh krööhkeste tjïelth joekehts haestemh jïh daerpiesvoeth utnieh.
Lávdegoddi galgá árvalit ortnegiid ja doaibmabijuid mat sáhttet dagahit dan ahte eambbogat oahpašedje ja geavahivčče sámegielaid, ja dieinna lágiin sihkkarastojuvvošedje gielddaide ja eará bálvalusaddiide dakkár bargit geain lea gelbbolašvuohta sámegielain.
Moenehtse edtja leavloem bïejedh öörnegidie jïh råajvarimmide mah maehtieh darjodh jienebh saemien lierieh jïh saemien nuhtjieh, jïh mah destie huksieh tjïelth jïh jeatjebh mah dïenesjh faalehtieh, almetjh saemien gïelemaahtojne utnieh.
Mandáhta maid Sámediggi ja Ráđđehus leat ráhkadan čájeha, ahte dat bargu maid lávdegoddi galgá čađahit lea deaŧalaš ja dárbbašlaš.
Mandaate maam Saemiedigkie jïh Reerenasse leah dorjeme vuesehte daate barkoe maam moenehtse edtja tjïrrehtidh lea vihkeles jïh daerpies.
Gielda- ja ođasmahttinministtar Jan Tore Sanner ja Sámedikki presideanta Aili Keskitalo sávvaba lávdegoddái lihku bargui.
Tjïelte-jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner jïh saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo moenehtsem barkojne læhkoehtieh.
Lávdegottis leat čuovvovaš lahtut:
Moenehtsisnie daah lïhtsegh:
Sis-Finnmárkku diggegotti fáldi Finn Arne Selfors (lávdegotti nubbijođiheaddji), Deatnu
Konstitueradamme fylhkenålma Tromsesne Bård Magne Pedersen (åvtehke), Tromsø Sorentjaelije Sisnjelds Finnmaarhken Digkiereaktesne Finn Arne Selfors (moenehtsen mubpie åvtehke), Deatnu
Lávdegoddi galgá buktit raporttas maŋimuštá guovvamánu 15. b. 2016.
Moenehtse edtja sov reektehtsem deelledh goevten 15. b. 2016 åvtelen.
Sámi guovlluin lea ain fuones ahtanuššan / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Annje vueliedimmie saemien dajvine / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámi guovlluin lea ain fuones ahtanuššan
Annje vueliedimmie saemien dajvine
S ámi guovlluin leat ain stuorra hástalusat eretfárremiid ja ođđaásahemiid ektui.
Saemien dajvh annje stoerre haestemh utnieh juhtemen bïjre dajvijste jïh orre tseegkeldahki bïjre.
Dan čájeha raporta maid Telemarksforskning lea dahkan Sámedikki ovddas.
Daate akte reektehtse vuesehte maam Telemarksforskning dorjeme Saemiedigkien åvteste.
Raporta ” Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Reektehtse ” Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Samisk område ” lea dan ealáhusanalysa joatkka maid Telemarkforskning lea ovdal dahkan Sámedikki ovddas.
Samisk område ” (Jieleme-evtiedimmie, innovasjovne jïh fryöjstehkevoete.
Dán raporttas válddahuvvo ahtanuššan sámi guovlluin ássama, bargosajiid, oahppodási, ealáhusovddideami, innovašuvnna ja geasuheami ektui.
Daate reektehtse evtiedimmiem buerkeste saemien dajvesne, gosse årrojh, barkoesijjieh, ööhpehtimmiedaltesem, jielemeevtiedimmiem, innovasjovnem jïh fryöjstehkevoetem måjhtele.
Sámi guvlui gullet 24 gieldda Davvi-Trøndelágas, Norlánddas, Romssas ja Finnmárkkus.
Saemien dajvesne 24 tjïelth Noerhte-Trööndelagesne, Nordlaantesne, Tromsesne jïh Finnmaarhkesne.
Analysa čájeha ahte sámi guovlluid gielddain leat geahppánan olbmot, maiddái 2010:s, dan jagi goas eanaš gielddain Norggas lassánedje olbmot.
Analyse vuesehte tjïelth dennie saemien dajvesne aktem vueliedimmiem almetjelåhkosne utnieh, aaj jaepien 2010, akte jaepie gusnie dah jeanatjommes tjïelth Nöörjesne aktem sjïdtedimmiem almetjeåhkosne utnieh.
Stuorábuš sisafárren lea váidudan olmmošlogu njiedjama sámi guovlluin maŋimuš jagiin, muhto dat ii leat doarvái olmmošlogu ja eretfárrema dássidahttimii.
Læssanamme vaanterdimmie almetjijste jeatjah laantijste leah vueliedimmiem giehpiedamme saemien dajvesne dej minngemes jaepiej, men ij nuekies juktie reakadimmievueliedimmiem jïh juhtemem dajveste jalkesjidh.
Dan oasis Davvi-Norggas mii ii lohkkojuvvo sámi guovlun lea olmmošlohku lassánan.
Dennie bielesne Noerhte-Nöörjeste mij lea saemien dajven ålkolen, desnie almetjelåhkoe sjïdtede.
Bargosajit geahppánit
Vaenebh barkoesijjieh
Das go olmmošlohku njiedjá lea oktavuohta bargosajiid geahppáneapmái.
Daate nåake evtiedimmie almetjelåhkosne lea dannasinie akte vueliedimmie sjïdteme barkoesijjielåhkosne.