pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dát oahppit eai galgga automáhtalaččat oažžut luvvema. Sii sáhttet luvvejuvvot jus lea čielggas ahte geahččalemiid bohtosat eai mearkkaš nu olu sin viidáset ohppui.
Dah maehtieh ajve luajhtasovvemem åadtjodh jis eevre tjïelkes pryövenasseilleldahke ij dej vijrebe ööhpehtimmiem tsevtsieh.
Vaikko oahppis lea vuoigatvuohta luvvemii, sáhttá oahppi ieš dahje su vanhemat liikká mearridit ahte oahppi galgá čađahit geahččaleami.
Jïlhts learohke reaktam åtna luajhtasovvemem åadtjodh, maahta learohke jïjtje jallh dan eejhtegh læjhkan sjæjsjalidh learohke edtja pryövenassem tjïrrehtidh.
Makkár bargobihtáid galget oahppit čoavdit ?
Magkerh laavenjassh edtjieh learohkh darjodh ?
Geahččaleamit rehkenastimis ja eŋgelasgielas leat elektrovnnalaš geahččaleamit, ja geahččaleamit lohkamis leat báberhámis.
Pryövenassh ryöknemisnie jïh englaanten gïelesne leah elektrovneles pryövenassh, mearan pryövenassh lohkemisnie leah paehperepryövenassh.
Geahččaleamit sisttisdollet iešguđetlágan teavsttaid, govaid ja bargobihtáid gažaldagaiguin.
Pryövenassine ovmessie teksth, guvvieh jïh laavenjassh gyhtjelassigujmie.
Oahppit vástidit rabas bargobihtáid ja máŋggaválljenbargobihtáid.
Learohkh vaestiedieh gaahpoeh laavenjasside jïh gellieveeljemelaavenjasside.
Rabas bargobihtáin galgá oahppi vástidit iežas sániiguin dahje loguiguin, ja máŋggaválljenbargobihtát mearkkašit ahte oahppi galgá válljet ovtta vástádusa máŋgga molssaeavttuid gaskka.
Gaahpoeh laavenjasside edtjieh learohkh jïjtje baakoejgujmie jallh taaligujmie vaestiedidh, mearan gellieveeljemelaavenjassine edtja learohkh aktem vaestiedassem veeljedh gellijste.
Geahččaleamit leat oktiibiddjon álkis, gaskamuddosaš ja váttis bargobihtáiguin vai addet dieđuid ohppiid gálggaid birra buot dásiin.
Pryövenassesne dovne aelhkies, gaskoeh jïh geerve laavenjassh jïh bïevnesh vedtedh learohken gaajhkine maehtelesvoete-njieptjine.
Oahpahusdirektoráhta neahttasiidduin, www.udir.no leat ovdamearkkat bargobihtáin mat geavahuvvojit nationála geahččalemiin.
www.udir.no’sne vuesiehtimmieh gååvnesieh laavenjassijste mejtie nasjovnale pryövenassine nuhtjedh.
Doppe leat maid diimmá elektrovnnalaš nationála geahččaleamit eŋgelasgielas ja rehkenastimis.
Daesnie aaj dæjman elektrovneles nasjovnale pryövenassh englaanten gïelesne jïh ryöknemisnie.
Bohtosiid geavaheapmi
Illeldahki åtnoe
Oahpaheaddji galgá oahppái ja váhnemiidda dieđihit go geahččalemiid bohtosat leat gárvát.
Learohke jïh eejhtegh edtjieh bïevnesh åadtjodh lohkehtæjjeste illeldahki bïjre gosse dah illeldahkh pryövenassijste riejries.
Bohtosat eai galgga geavahuvvot árvosániid bidjamii, muhto vuođđun go galgá árvvoštallat mainna oahppi berre bargat eambbo.
Eah edtjh dejtie illeldahkide nuhtjedh gosse karakteerem vedtedh, men edtja våaromem vedtedh vuarjasjidh mejnie learohke tjuara tjarkebe barkedh.
Bohtosiid galgá geahččat ovttas eará dieđuiguin ohppiid birra ja geavahuvvot heivehuvvon oahpahus- ja dađistaga-árvvoštallanbarggus.
Dah illeldahkh edtjieh ektesne vuartasjidh jeatjah bïevnesigujmie learohki bïjre jïh barkojne sjïere ööhpehtimmine jïh vuarjasjimmine.
Skuvla sáhttá muitalit dan birra movt sii barget go galget čuovvolit du máná bohtosiid.
Skuvle maahta bievnedh guktie dah berkieh dov maanan illeldahkigujmie.
Leat dušše oahpaheaddjit ja skuvla mat besset oaidnit bohtosiid oahppidásis.
Dïhte ajve lohkehtæjjah jïh skuvle mah dejtie illeldahkide daejrieh learohkedaltesisnie.
Skuvllas ja oahpaheddjiin lea jávohisvuođageasku ovttaskasoahppi geahččalemiid bohtosiid ektui.
Skuvle jïh lohkehtæjjah sjeavohthvoetedïedtem utnieh dan aajnehken learohken pryövenassen illeldahki bïjre.
Goas čađahuvvojit geahččaleamit 2015 čavčča ?
Gåessie pryövenasside tjaktjen 2015 tjïrrehtieh ?
8. ja 9. ceahkkái čađahuvvojit nationála geahččaleamit čakčamánu 15. b. rájes golggotmánu 9. b. rádjái.5.
8. jih 9. daltesisnie nasjovnale pryövenassh tjïrrehtieh skïereden 15. b raejeste golken 9. b raajan.5.
ceahkkái čađahuvvojit nationála geahččaleamit golggotmánu 13. b. rájes golggotmánu 23.
daltesisnie pryövenassh tjïrrehtieh golken 13. b raejeste golken 23. b raajan.
Udir.no - Bajásgeassinvuogit Sámis, Máidnasat
Udir.no - Bijjiedimmievuekieh Saepmesne, Heamtuvrh
Bajásgeassinvuogit Sámis, Máidnasat
Bijjiedimmievuekieh Saepmesne, Heamtuvrh
Oahpahuslážuid ovdamearkkat
Vuesiehtimmieh øøhpehtimmesoejkesjidie
Ceahkki
Daltese
Čálalaš gulahallan
Tjaaleldh maahtoe
Árbevirolaš máhttu
Aerpievuekien daajroe
Stávvaliiguin bargat
Barkoe lïhtsigujmie
Fuolkenamahusat
Soptsese
Diktamuitalus Vuoruhanskovvi DHO-skovvi
Diktesoptsese gaarkenotaate DSL-goere
Artihkkall Čálalaš prošeaktabargu
Artihkele Tjaaleldh prosjekte
Doahpagat boazodoalus
Dïejvesh mah båatsosne åtnasuvvieh
Hearvasáhka
Håaleme
Bajásgeassinvuogit Sámis, Máidnasat
Bijjiedimmievuekieh Saepmesne Heamtuvrh
Lohkanstrategiijat
Lohkemestrategijh
Sámi soga lávlla ja Norgga nášunallávlla, juoiganárbevierru ja luohti
Saemiej laavlome jïh Nøørjen nasjovnalelaavlome Vuelien aerpievuekie jïh vuelie daan biejjien
Jorgalit / heivehit dárogielas sámegillii
Nøørjen gïeleste saemien gïelese jarkoestidh
Sámi máidnasat ja eamiálbmogiid máidnasat
Saemien heamtuvrh jïh aalkoealmetji heamtuvrh
Bajásgeassinvuogit Sámis
Bijjiedimmievuekieh Saepmesne
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 7
Udir.no - Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 7
Oahpahusláhču: Dássi 7
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 7
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 7. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie lohkehtæjja vuesiehtimmieh gaavna guktie satne maahta maahtoeulmiejgujmie 7. daltesisnie barkedh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearit aiddostahttojuvvojit oahppoulbmilis, sisdoalus ja bargovugiin, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahus sáhttá heivehuvvot juohke ovttaskas oahppái.
Daesnie våajnoes guktie dah maahtoeulmieh tjyölkehke sjïdtieh lïerehtimmieulmine, sisvegisnie jïh barkoevuekine, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie maahta ööhpehtimmiem dan aktegh learoehkasse sjïehtedidh.
Dađistagaárvvoštallan ja gielladomeanat leat oassin láhčimis.
Vuarjasjimmie iktemearan, jïh daajroes gïelesuerkieh akte bielie dehtie soejkesjistie.
Njálmmálaš gulahallan
Tjaaleldh gaskesadteme
buvttadit iešguđetlágan áigumušaide teavsttaid ja geavahit iešguđetlágan váikkuhangaskaomiid teakstabarggus
jïjtsh teeksth joekehts ulmide darjodh joekehts vierhtiejgujmie gosse teekstigujmie barka
geavahit digitála reaidduid iežas teakstabarggus
digiale vierhtieh utnedh gosse tjaeledh
válddahallat movt giella rievddada dili, áiggi ja báikki mielde
buerkiestidh guktie gïele jorkese tsiehkine, tïjjine jïh sijjine
Lea hástaleaddjin ráhkadit oahpahusdahkosa mii fátmmasta olles gelbbolašvuođamihttomeriid.
Haestiedihks aktem ööhpehtimmiesoejkesjem darjodh mij ellies maahtoeulmieh faarhmeste.
Danin leat gelbbolašvuođamihttomearit aiddostahttojuvvon oahppomihttomearis.
Dannasinie maahtoeulmide tjyölkehke dorjeme lïerehtimmieulmine.
Oahppomihttomearit leat lávkin gelbbolašvuođamihttomeriid ollašuhttima guvlui.
Lïerehtimmieulmieh akte sïlle juktie maahtoeulmide jaksedh.
Mihttomearrin lea ahte oahppi galgá máhttit:
Ulmie lea, learohkh edtjieh maehtedh:
dovdát movt giellaválljen iešguđet dilálašvuođain sáhttá adnot gaskaoapmin. Dán ovdamearkkas galget oahppit ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
damtijidh guktie joekehts baakoeh ovmessie tsiehkine maehtieh tsavtshvierhtine åtnasovvedh Daennie vuesiehtimmesne learohkh edtjieh aktem reklame- jallh doekemesplakatem darjodh.
Danin ferte giella leat positiiva ja láhččojuvvon oasti / vuostáiváldi guvlui.
Dannasinie baakoeh tjuerieh buerie årrodh, jïh åestijasse / dåastojasse sjïehtedh.
plánet muitaleaddji teavstta jurddakártta ja sisdoalloráhkadusa vuođul
soptsesten tjaalegem soejkesjidh viehkine åssjaldahkekaarhteste jïh disposisjovneste
čállit teavstta gielalaš gaskaomiiguin
aktem tjaalegem gïelen tsavtshvierhtiejgujmie tjaeledh
atnit govalaš gaskaomiid mat dagahit ahte mánus dahje plakáhta šaddá geasuheaddjin
tsavtshvierhtieh viehkine guvvijste nåhtadidh, mah dorje guktie reklame jallh plakate fryöjstoe
ovdanbidjat máidnosa njálmmálaččat eará ohppiide ja oahpaheaddjá Molssaevttolaš vuohki lea ahte oahppit sáhttet buktagii ráhkadit njálmmálaš máinnusteami ja dan geahččalit fáluhit eará ohppiide.
reklamem åehpiedehtedh njaalmeldh dejtie jeatjah learoehkidie jïh lohkehtæjjese Molsehthlaakan learohkh maehtieh aktem njaalmeldh reklamebiehketjem dorjesasse darjodh, juktie pryövedh dam dejtie jeatjah learoehkidie doekedh.
Árvvoštallaneavttut govviduvvon skovis:
Vuarjasjimmievæhtah aktene goeresne:
Oahppi galgá máhttit:
Learohkh edtjieh maehtedh:
oaidnit movt giellaválljen iešguđet dilálašvuođain sáhttá adnot gaskaoapmin
vuejnedh guktie maahta joekehts baakoeh ovmessie tsiehkine tsavtshvierhtine nåahtadidh
Oahppi máhttá dovdát movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Learohke maahta damtijidh guktie maahta joekehts baakoeh tsavtshvierhtine nåhtadidh
Oahppi galgá máhttit buktit ovdamearkkaid dasa movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Learohke maahta vuesiehtimmieh vedtedh guktie maahta joekehts baakoeh tsavtshvierhtine nåhtadidh.
Oahppi máhttá čilget movt giellaválljen sáhttá adnot gaskaoapmin.
Learohke maahta buerkiestidh guktie maahta joekehts baakoeh tsavtshvierhtine nåhtadidh.
plánet muitaleaddji teavstta
aktem soptsesten tjaalegem soejkesjidh
Oahppi máhttá plánet álkes teavstta
Learohke maahta aktem aelhkie tjaalegem soejkesjidh
Oahppi máhttá plánet muitaleaddji teavstta.
Learohke maahta aktem soptsesten tjaalegem soejkesjidh.
Oahppi máhttá plánet ja buoridit muitaleaddji teavstta.
Learohke maahta aktem soptsesten tjaalegem soejkesjidh jïh bueriedidh.
čállit teavstta čálalaš gaskaomiiguin
tjaalegem tjaeledh gïelen tsavtshvierhtiej-gujmie
Oahppi máhttá muhtin muddui molssodit sátneanu ja nu riggodahttit gielas.
Learohke maahta såemies mearan gïelem jeerehtidh
Oahppi máhttá adnit soames gielalaš gaskaomiid ja riggodahttit gielas veaháš.
Learohke maahta muvhth gïelen tsavtshvierhtieh nåhtadidh jïh naemhtie gïelem ånnetji jeerehtidh.
Oahppi máhttá adnit máŋga gielalaš gaskaomiid ja nu vuohkkasit rievdadallat gielas.
Learohke maahta jienebh gïelen tsavtshvierhtieh nåhtadidh jïh gïelem eensilaakan jeerehtidh.
atnit govalaš gaskaomiid mat dagahit máidnosa dahje plakáhta geasuheaddjin
tsavtshvierhtieh viehkine guvvijste nåhtadidh mah darjoeh guktie reklame jallh plakate fryöjstoe
Oahppi máhttá gávdnat ja atnit soames govalaš gaskaomiid.
Learohke maahta gaavnedh jïh nåhtadidh naan tsavtshvierhtieh viehkine guvvijste.
Oahppi máhttá gávdnat ja atnit soames buori, govalaš gaskaomiid.
Learohke maahta gaavnedh jïh nåhtadidh naan hijven tsavtshvierhtieh viehkine guvvijste.
Oahppi sáhttá gávdnat ja atnit máŋga buori, govalaš gaskaomiid.
Learohke maahta gaavnedh jïh nåhtadidh jienebh hijven tsavtshvierhtieh viehkine guvvijste.
ovdanbidjat máidnosa njálmmálaččat eará ohppiide ja oahpaheaddjái
reklamem åehpiedehtedh njaalmeldh dejtie jeatjah learoehkidie jïh lohkehtæjjese
Oahppi ovdanbidjá máidnosa álkes gielain nu ahte máinnusteapmi ipmirduvvo.
Learohke reklamem åehpiedahta aktine aelhkie gïeline, jïh naemhtie guktie båvroe tjïelke.
Oahppi ovdanbidjá máidnosa buori ládje álkes ja bures ipmirdahtti gielain.
Learohke reklamem hijvenlaakan åehpiedahta aktine aelhkie, bene guarkoes gïeline.
Oahppi bures ovdanbidjá máidnosa njuvžilis ja girjás gielain.
Learohke reklamem hijvenlaakan åehpiedahta jïh tjïelke jïh gellielaaketje gïeline.
Dákkár skovvi sáhttá leat buorre árvvoštallanságastallamiidda vuođđun gaskal oahppi ja oahpaheaddji.
Akte dagkeres goere maahta akte hijven våarome årrodh dejtie vuarjasjimmiesoptsestimmide lohkehtæjjan jïh learohken gaskem.
Skovvi sáhttá maiddái leat oassin juohke áidna oahppi gelbbolašvuođa čálalaš duođašteamis, ovdamearkan jahkebealárvvoštallama duođaštussan juovllaide dahje geassái.
Goere maahta aaj meatan årrodh gosse edtja fïerhten learohken maahtoem tjaaleldh vihtiestidh, vuesiehtimmien gaavhtan goh vihtiestimmie bielejaepievuarjasjimmesne jåvlese jallh geasan.
Oahppit ráhkadit máinnustan- dahje vuovdalanplakáhta.
Learohkh aktem reklame-jallh doekemesplakatem darjoeh.
Sii mearridit makkár gálvvu máinnustan- dahje vuovdalanplakáhtta galgá fállat.
Dah muenieh man dorjesen bïjre reklame-jallh doekemesplate edtja årrodh, jïh giese lea ussjedamme.
Oahpaheaddji sáhttá veahkehit buktimis árvalusaid ja jurdagiid.
Lohkehtæjja maahta raeriestidh jïh åssjaldahkh vedtedh.
Oahppit šaddet ieža ohcat duogášdieđuid vuovdingálvvu birra vai máinnus šaddá nu realisttalaš go vejolaš.
Learohkh tjuerieh daajroem dorjesen bïjre gaavnedh, guktie reklame dan staeries sjædta goh gåarede.
Sii sáhttet omd. ávkkástallat interneahta.
Vuesiehtimmien gaavhtan maehtieh gaskeviermiem nåhtadidh.
Oahppit ráhkadit jurddakártta mas válddahallet buktaga iešguđet vearbbaid ja adjektiivvaid anu bakte.
Learohkh aktem åssjaldahkekaarhtem darjoeh, gusnie dorjesem buerkiestieh ovmessie vearbigujmie jïh adjektijvigujmie.
Oahppit čohkkejit govaid ja sániid iešguđet áigečállagiin ja ráhkadit govvádusa.
Learohkh guvvieh jïh baakoeh tjöönghkieh ovmessie plaerijste, jïh aktem montasjem darjoeh.
Sii ovdanbidjet govvádusa olles jovkui.
Dah sov montasjem åehpiedehtieh abpe dåahkan.
Oahpaheaddji čállá omd. távvalii daid adjektiivvaid maid oahppit lea čállán, ja čájeha ahte adjektiivvat sáhttet leat sihke vuođđohámis ja attribuhttan.
Lohkehtæjja tjaala vuesiehtimmien gaavhtan taavlese dejtie adjektijvide learohkh nåhtadieh, jïh vuesehte adjektijvh maehtieh dovne maadth-haamosne jïh attributijvesne årrodh.
Leatgo dat positiivan dahje negatiivan ?
Dah hijven jallh nåake ?
Gávdnojit go eará sánit mat buorebut heivejit ?
Mah jeatjah baakoeh vielie sjïehteles ?
Leatgo erohusat adjektiivvain daid máidnosiin mat leat jurddašuvvon nieiddaide go dain mat leat bártniide ?
Akte joekehtse reklamen adjektijveåtnosne mij lea niejtide ussjedamme / baernide ussjedamme ?
Oahppit galget bargat gávdnat ja atnit ođđa sániid máinnus- dahje vuovdalanplakáhttii.
Learohkh edtjieh orre baakoeh gaavnedh jïh nåhtadidh dan reklame- jïh doekemesplakatese.
Ulbmilin lea ahte ohppiid sátneriggodat galgá buorránit, omd. sátnegirjjis ohcamis sániid.
Ulmie lea learohkh edtjieh aktem stuerebe baakoeveahkam åadtjodh, vuesiehtimmien gaavhtan gosse baakoegærjam nåhtadieh.
Sii berrejit aktiivvalaččat atnit sátnegirjji vai gávdnet sáni mearkkašumi.
Dah tjuerieh baakoegærjam eadtjohkelaakan nåhtadidh juktie baakoen ulmiem gaavnedh.
Oahpaheaddji veahkeha ohppiid válljemis sániid maid sii čállet skovvái.
Lohkehtæjja viehkehte learoehkidie baakoeh veeljedh mejtie dievhtieh goerese.
Skovis oaidnit ahte ipmirdit go oahppit sániid vai dárbbašit go veahki vai ipmirdit daid mearkkašumi.
Goere vuesehte mejtie learohkh baakojde guarkah, jallh viehkiem daarpesjïeh dejtie guarkedh.
Mun dárbbašan veahki ipmirdit dán sáni mearkkašumi:
Manne viehkiem daarpesjem daan baakoen ulmiem guarkedh:
Mun doaivvun ahte dovdan dán sáni mearkkašumi:
Manne vienhtem daajram daan baakoen ulmiem:
Mun dieđán maid dát sátni mearkkaša:
Manne daajram daan baakoen ulmiem:
Oahppit geahččaladdet ja čállet máinnus- dahje vuovdalanplakáhta dihtorii teakstameannudanprográmmain.
Learohkh gellielaakan voejhkelieh, jïh reklame-jallh doekemesplakatem pc-esne tjaelieh viehkine teekstegietedimmieprogrammijste.
Sii isket gaskavuođa gova ja teavstta gaskkas go gehččet gáibidit go soames govat earenoamáš giellaanu.
Dah pryövoeh guktie tsiehkie sjædta teeksten jïh guvvien gaskemsh, gosse vuartasjieh mejtie såemies guvvieh aktem sjïere baakoeh krievieh.
Oahppit ovdanbidjet máidnosa ja deattuhit ovttastusa gaskal hámiid, ivnniid ja teavsttaid ja iešguđetlágan čáppačállima.
Learohkh reklamem åehpiedehtieh, jïh tjïertestieh dam ektiedimmiem haamoej, klaeriej jïh tekstuvri gaskem, jïh ovmessie såarhts tjiehpiestjaelemigujmie.
Sii sáhttet adnit photostory govva- ja jietnaprográmma, sisa lohkat teavstta ja tekstii heivehit govaid ja musihka.
Dah maehtieh photostory ’ m nåhtadidh, gusnie teekstem luhkieh jïh sjïehteles guvvieh jïh musihkem nåhtadieh.
Loahpas galget oahppit njálmmálaččat ovdanbidjat gárvves buktaga jovkui ja heaŋgut máinnus- dahje vuovdalanplakáhta seaidnái.
Learohkh edtjieh minngemes dorjesem åehpiedehtedh dåahkan njaalmeldh, jïh reklame-jallh doekemesplakatem vïedtjese gævnjastidh.
Go lea sáhka válljemis oahppodoaimmain, ferte oahpaheaddji váldit vuođu das mii skuvllas juo gávdno.
Gosse lea veeljemen bïjre lïerehtimmiedarjomijstie, lohkehtæjja tjuara krööhkedh mij skuvlesne gååvnese.
Dát doaimmat eai gáibit nu ollu rámmafáktoriin.
Daah darjomh eah stoerre mieriefaktovrh krievh.
Danin lea ollásit vejolašvuohta válljet eanet doaimmaid.
Dannasinie gujht gåarede jienebh dejstie darjomijstie veeljedh.
Oahppit liikojit bargat rievddadeaddji doaimmaiguin mat eai leat nu áddjás bargun.
Learohkh daamtaj lyjhkoeh barkedh gelliesåarhts darjomigujmie, mah eah dan guhkiem ryöhkh.
Muhtun doaimmat sáhttet ovttaskas ohppiid movttiidahttit oahppat.
Muvhth learohkh maehtieh jienebem lïeredh dejstie darjomijstie.
Dávjá oahppit ieža dihtet mainna sii liikojit bargat, ja goas sii buoremusat ohppet.
Daamtaj learohkh eah jïjtje daejrieh mejnie bööremes lyjhkoeh giehtelidh, jïh gåessie bööremes lïerieh.
Oahpaheaddji sáhttá áicat makkár doaimmat doibmet buoremusat ohppiide, ja dan mielde heivehit oahpahusa juohkehažžii.
Lohkehtæjja maahta jïjtje giehtjedidh mah darjomh mij bööremes sjeahta learoehkidie, jïh dan mænngan ööhpehtimmiem sjïehteladtedh dan aktegasse.
Oahpahusa ulbmiliin lea ahte oahppit ohppet.
Ööhpehtimmien ulmie lea learohkh lïerieh.
Lea dehálaš ahte oahpahus ii leat beare ovttageardán, baicca rievdadallat bargama.
Vihkeles ööhpehtimmie ij fer aktelaaketje sjïdth, bene barkoem jeerehte.
Muhtun oahppit ohppet buoremusat humadettiin, earát ges rumašlihkademiin.
Muvhth learohkh bööremes lïerieh gosse soptsestieh. Muvhth bööremes lïerieh gosse svïhtjieh jïh kråahpem nåhtadieh.
Soapmásat ohppet go gieđaiguin barget, ja earát geahččamis dahje áicamis.
Såemies bööremes lïerieh gosse soermide nåhtadieh, mearan jeatjebh bööremes lïerieh gosse vuejnieh jïh giehtjedieh.
Dávjá buohtalastit máŋga dáin oahpahanvugiin.
Daamtaj jienebh dejstie lïerehtimmievuekijste åtna.
Válljemis doibmii oahppohámi sáhttá maiddái váldit mielde bargoplánii.
Lïerehtimmievuekiem veeljedh darjomasse, maahta aaj vuesiehtimmien gaavhtan meatan årrodh barkoesoejkesjisnie.
Dás sáhttet oahppit vástidit guđe oahpahanvuohki sin mielas lei buoremus.
Daesnie learohkh maehtieh bååstede bievnedh mij lïerehtimmievuekide dah bööremes lyjhkin.
Iešguđet oahppandoaimmat mat leat namuhuvvon skovis vuolábealde, gokčet iešguđet oahppohámiid.
Dah ovmessie lïerehtimmiedarjomh mah lea goeresne vuelielisnie, ovmessie lïerehtimmievuekieh faarhmestieh.
Doaibma
Darjome
Oahppi buoremusat oahppá go:
Learohke bööremes leara gosse:
Visuala oahppit
Visuelle learohkh
ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta
reklame-jallh doekemesplakatem darjodh
lohká, čállá, ráhkada listtuid, ráhkada čoahkkáigeasu, govvida jurdagiid, gávdná govaid / govastagaid, tevdne, kárte, geahččá lohkogovaid, iská, ráhkada visuála govadaga / jurddakártta ja tevdne
lohkedh, tjaeledh, læstoeh darjodh, iktedidh, åssjaldahkide guvvieh darjodh, guvvieh / væhtah gaavnedh, guvviedidh, goerehtalledh, guvvieh vuartasjidh, goerehtidh, aktem visuelle vuesiehtimmiem / åssjaldahkekaarhtem darjodh jïh guvviedidh
Auditiiva oahppit
Auditijve learohkh
logaldallat, ovdanbidjat, jitnosit lohkat ja ráhkadit govvamuitalusa
håaledh, soptsestidh, reegkes gïeline lohkedh jïh photostory darjodh
muitalit, čilget, ráhkkanit logaldallamii, geardduhit, báddet, njálmmálaččat dulkot, jitnosit lohkat, guldalit, muitalit eará oahppái, válddahit, ovdanbuktit, digaštallat ja earáid hástalit
soptsestidh, buerkiestidh, håalemem soejkesjidh, repeteredh, sijse spealadidh, njaalmeldh toelhkestidh, reegkes gïeline lohkedh, goltelidh, mubpien leareohkasse soptsestidh, buerkiestidh, lahtestidh, digkiedidh jïh mubpide haestedh
Kinestetihka (motorihkalaš) oahppit / taktiila oahppit
Kinestetiske learohkh / Taktile learohkh
tevdne, čállá, hábme, dramatisere, ráhkada, hukse, govvida, konstruere, oahpaha earáid, ruossu, ráhkada govvamuitalusa, čájeha, čállá notáhta, guoskkaha, hábme, ráhkada modealla, čuohppá ja liibme
guvviedidh, tjaeledh, haamoedidh, dorjehtidh, sjugniedidh, bigkedh, darjodh, mubpide ööhpehtidh, kroessh biejedh, photostory darjodh, vuesiehtidh, notath vaeltedh, doehtedidh, maallem darjodh, bietskiedidh jïh lïjmesjidh
Muhtun ohppiide sáhttá leat hástaleaddjin go šaddet válljet galget go ráhkadit máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
Maahta haestiedihks årrodh såemies dejtie learoehkidie gaavnehtidh mejtie edtjieh reklame- jallh doekemesplakatem darjodh.
Oahpaheaddji šaddá veahkehit rávvet.
Lohkehtæjja tjuara viehkiehtidh raeriestidh.
Go oahppi galgá čállit jurddakártta, sáhttá oahpaheaddji veahkehit gávdnat sániid ja hábmemis cealkagiid.
Gosse learohke edtja åssjaldahkekaarhtem dievhtedh, lohkehtæjja maahta dejtie viehkiehtidh baakoeh gaavnedh jïh raajesh darjodh.
Oahppit maiddái tevdnejit.
Learohkh maehtieh aaj dievhtedh gosse guvviedieh.
Sii válljejit ieža makkárin plakáhtta galgá leat.
Dah jïjtje veeljieh guktie plakate edtja årrodh.
Muhtun ohppiide sáhttá leat hástaleaddjin gávdnamis mii doaimma váldooassi lea.
Maahta haestiedihks årrodh såemies dejtie learoehkidie gaavnehtidh mannasinie daam darjomem darjoeh.
Jus oahppit besset bargat doaimmain mii rievddada ja lea miellagiddevaš, de doaibma movttiidahttá ohppiid oahppat.
Jis learohkh åadtjoeh aktine darjominie barkedh mij lea jeereldihkie jïh murreds, dellie learohke aaj maam destie leara.
Bargu ferte danin heivehuvvot ohppiid dássái.
Tjuara dan åvteste barkoem sjïehtedidh learohki daltesasse.
Dađistaga-árvvoštallama vuođđun berrejit leat eavttut mat gullet oahppoulbmilii.
Daennie bihkedimmesne libie veeljeme dam baakoem vuarjasjidh nåhtadidh sijjeste vïerhtiedidh.
Oahpaheaddji ferte ohppiide vástidit ahte leago sin válljen realisttalaš ja čađahahtti ja singuin ságastallat dan birra maid sii galget ráhkadit ja gos gávdnat ávkkálaš dieđuid.
Lohkehtæjja byöroe learoehkidie bååstede bievnedh mejtie gåarede tjïrrehtidh dam dorjesem maam veeljeme, jïh dejgujmie digkiedidh maam edtjieh darjodh, jïh gusnie dah maehtieh aevhkie bïevnesh gaavnedh.
Oahpaheaddji berre maiddái dieđihit ohppiide makkár sániid ja doahpagiid sii bures hálddašit.
Lohkehtæjja byöroe aaj bååstede bievnedh mah baakoeh jïh lahtesh learohkh haalvoeh.
Leatgo omd. adjektiivat positiiva, ja sáhttet go dat adnot gaskaoapmin dán oktavuođas ?
Mah adjektijvh hijven, jïh maahta dejtie tsavtshvierhtine nåhtadidh daennie sjiekenisnie ?
Hálddašit go oahppit atnit jurddakártta veahkkegaskaoapmin čállimii ?
Learohkh haalvoeh ååsjaldahkekaarhtem nåhtadidh goh akte viehkiedirrege gosse tjaelieh ?
Oahpaheaddji sáhttá maiddái addit dieđuid vássán ja boahtti dili birra ohppiidságastallama bakte.
Lohkehtæjja maahta aaj bïevnesh bååstede / åvtese learoehkidie vedtedh learohkesoptsestimmine.
Muital mii lea buorre, ja šiehtat ohppiiguin mainna šaddet eanet bargat.
Soptsesth mij lea hijven, jïh seamedh learohkigujmie mejnie dah tjuerieh vielie barkedh.
Buvtte mearkkašumiid das makkár govaid sii leat válljen.
Bïevnieh bååstede veeljemen bïjre guvvijste.
Gos sii gávdne govaid ?
Gusnie learohkh guvvide gaavnin ?
Manin válljejedje juste dan gova / daid govaid ?
Mannasinie daam guvviem / daejtie guvvide veeljin ?
Heive go teaksta govvii ?
Teektse gåvvan sjeahta ?
Leago realisttalaš ja áigeguovdilis teaksta ?
Akte tjïelke jïh sjyöhtehke teekste ?
Leatgo realisttalaš ja áigeguovdilis govat ?
Tjïelke jïh sjyöhtehke guvvieh ?
Ráhkat bargoplánaid main máhcahatvástádusskovvi ruossunvejolašvuohta lea mielde.
Darjoeh barkoesoejkesjh gusnie akte bååstedebievnesegoere, jïh gusnie learohkh edtjieh kroessem biejedh.
Dás oahppit iežaset árvvoštallet.
Daesnie learohkh jïjtjemse vuarjesjieh.
Sii gávnnahit maid sii hálddašit ja mainna ain bargat ovddasguvlui.
Dah gaavnehtieh maam haalvoeh, jïh mejnie dah byöroeh vijriebasse barkedh.
Oahpaheaddji buktá njálmmálaš máhcahatmearkkašumiid barggadettiin.
Lohkehtæjja njaalmeldh bååstedebïevnesem vadta itkemearan.
Maŋŋilgo oahppit leat iežaset árvvoštallan, sáhttá oahpaheaddji mearkkašit dan mainna šaddet ain eanet bargat ovddasguvlui.
Gosse learohkh jïjtjemse vuarjasjamme, lohkehtæjja maahta jiehtedh mejnie dah daarpesjïeh vielie barkedh.
Ohppiide lea dalle juoga man guvlui faŋuhit.
Learohkh edtjieh åadtjodh man mietei sïlledidh.
Seammás sis galgá leat vejolašvuohta lihkostuvvat.
Seamma aejkien edtjieh nuepiem utnedh lyhkesidh.
Dat dagaha ahte sii šaddet eanet diđolaččat iežaset oahppama hárrái.
Naemhtie dah aaj buerebelaakan jïjtse lïeremen sjåahkoeh.
Oahppoulbmil
Lïerehtimmieulmie
Dán máhtán oalle bures:
Daam naan hijven maahtam:
Dán máhtán hui bures:
Daam joekoen hijvenlaakan maahtam:
Oahpaheaddji: Dán fertet buoridit:
Lohkehtæjja. Daam maahtah bueriedidh:
Máhttit ovdanbuktit njálmmálaččat: Oahppit ságastallet ulbmila, eavttuid ja ulbmiloláhusa birra ja máinnus- dahje vuovdalanplakáhta birra.
Maehtedh sov njaalmeldh daajroeh buektedh: Learohkh soptsestieh ulmiej bïjre, væhtaj bïjre guktie ulmide jaksedh, jïh reklame- jallh doekemesplakaten sisvegen bïjre.
Sii ovdanbidjet máinnus- dahje vuovdalanplakáhtta.
Dah reklame- jallh doekemesplakatem njaalmeldh åehpiedehtieh.
Máhttit ovdanbuktit čálalaččat: Oahppit ráhkadit jurddakártta.
Maehtedh sov tjaaleldh daarjoeh buektedh: Learohkh åssjaldahkekaarhth darjoeh.
Sii čállet máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
Dah reklame-jallh doekemesplaktem tjaelieh jïh darjoeh.
Máhttit lohkat: Oahppit lohket máinnus- dahje vuovdalanplakáhta.
Maehtedh lohkedh: Learohkh reklame- jallh doekemesplakatem luhkieh.
Máhttit rehkenastit: Matemáhtalaš doahpagat leat dárbbašlaččat go galgá ipmirdit loguid, hivvodaga ja hatti go barget máinnus- dahje vuovdalanplakáhtain.
Maehtedh ryöknedh: Lahtesh matematihken bïjre leah daerpies edtja taallh, veahkam jïh åasam guarkedh gosse reklame-jallh doekemesplakatine barka.
Máhttit atnit digitála reaidduid: Dihtormášiidna sáhttá adnot bargobihtá čálalaš oassái.
Maehtedh digitale dirregh nåhtadidh: Maahta PC. ’ em nåhtadidh dej tjaaleldh barkoejgujmie.
Dás sáhttet oahppit gávdnat máinnus- dahje vuovdalanplakáhtaid ovdamearkkaid mat leat neahtas ja daid atnit inspirašuvdnan iežaset bargguin.
Daesnie learohkh maehtieh vuesiehtimmieh gaavnedh jeatjah reklame-jallh doekemesplakatide nedtesne, jïh dejtie iedtjine utnedh jïjtse barkosne.
Ohppiid bargun lea ráhkadit sullásaččaid sámegillii.
Learohki barkoe lea maam akt seammaplïeres saemiengïelesne darjodh.
Sii sáhttet atnit ohcanmohtoriid interneahtas, ja sii sáhttet govaid doppe gávdnat.
Dah maehtieh aaj ovmessie ohtsememotovrh gaskeviermesne nåhtadidh, jïh maehtieh guvvieh gaavnedh.
Dát ovdamearka heive bures gáiddusoahpahussii.
Daate vuesiehtimmie hijvenlaakan sjeahta maajhööhpehtæmman.
Oahpaheaddji šaddá ráhkadit bargoneavvaga man mielde oahppit barget.
Lohkehtæjja tjuara aktem barkoebuerkiestimmiem darjodh man mietie learohkh berkieh.
Sii sáhttet ovdanbidjat gárvves máinnus- dahje vuovdalanplakáhta oahpaheaddjái.
Dah maehtieh dam gaervies reklame-jallh doekemesplakatem sov lohkehtæjjese åehpiedehtedh.
Gárvves máinnus- dahje vuovdalanplakáhttii sáhttá ráhkaduvvot gielladomeana.
Maahta aktem gïelesuerkiem darjodh dan gaervies reklame-jallh doekemesplakaten sjiekenisnie.
Dalle buot gulahallan go barget máinnus- dahje vuovdalanplakáhtain dáhpáhuvvá sámegillii.
Dellie sæjhta ajve saemiestidh reklame-jallh doekemesplakaten bïjre.
Davvi girji 2000
Learoevierhtieh
Sisdoallu
daltesasse
Ođas jagi 2014 rájes
Åarjelsaemien
Jagi 2014 rájes čađahuvvijit ođđa reviderejuvvon kártengeahččaleamit lohkamis ja rehkenastimis 1.-3. jahkeceahkkái.
1. PRYÖVEN BÏJRE... 3 Tjoeperdimmieraaste... 5 Maam goerehtallemepryöve ryöknedimmesne 1. daltesasse möölehte ?...
Geahččalemiin lea ođđa hápmi ja muhtun bargobihttáhámit ja sisdoalut leat rievdaduvvon ovddit geahččalemiid ektui.
MEARAN TJÏRREHTEMINIE... 10 4. PRYÖVEN MÆNNGAN... 10 Dåarjelimmie learoehkijstie tjoeperdimmieraasten nuelesne... 11 Evtiedimmie goerkesistie jïh tjiehpiesvoetijste... 13 Ryökneme... 15 taalesïeve)....
Ulbmil ođđa geahččalemiiguin lea earuhit buorebut ohppiid vuolabealde ja bajábealde sierra beroštumi ráji.
Dah pryövh aktem orre guelmiem åådtjeme, jïh såemies laavenjassehammoeh jïh sisvege pryövine leah jarkelamme,
Dain leat danne ollu álkes bargobihtát eaige mihtit ulbmilolahusa oahppoplánaid ektui ohppiide geat eai raža.
Dan åvteste dah sijhtieh jïjnjh aelhkie laavenjassh utnedh, jïh eah sïjhth ulmiejaksemem möölehtidh,
Kártengeahččalemiin lea eallináigi 5 jagi ovdalgo reviderejuvvojit, ja seamma geahččaleapmi
Goerehtallemepryövh medtie vïjhte jaepieh jielieh åvtelen dah staeriesuvvieh, jïh dïhte seamma pryöve dan åvteste tjïrrehtamme sjædta vïjhte jaepiej iktemearan.
čađahuvvo dan dihte vihtta jagi maŋŋalagaid.
Sæjroe
GEAHČČALEAMI BIRRA
PRYÖVEN BÏJRE
Dát bagádus lea čállon dutnje geas leat oahppit geat galget čađahit 1. jahkeceahki kártengeahččaleami rehkanastimis.
Daate bïhkedimmie lea tjaaleme dutnjien gïen learohkh mah edtjieh goerehtallemepryövem ryöknedimmesne tjïrrehtidh 1. daltesisnie.
Ulbmil geahččalemiin lea fuomášit ohppiid geat
Pryöven aajkoe lea
dárbbašit liige čuovvoleami vai ožžot buoret vuođu viidásit bargui rehkenastima vuođđo máhtolašvuođain.
learohkh damtijidh mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh juktie aktem buerebe våaromem åadtjodh dan guhkiebasse barkose dej uvtemesth tjiehpiesvoetigujmie ryöknedimmesne.
Bagadusas leat rávvagat ja dieđut dasa maid galggašii bargat ovdal geahččaleami, geahččaleami čađaheamis ja maŋŋil geahččaleami. Bagadusa maŋemus
Bïhkedimmesne raerieh jïh bïevnesh dan bïjre maam byöroe darjodh åvtelen, mearan jïh
oassi, mas leat rávvagat maid galgá bargat maŋŋil geahččaleami čađaheami, čilge mo bohtosiid sáhttá geavahit daid ohppiid čuovvoleapmái geat leat sierra beroštumi ráji vuolábealde.
mænngan pryövide tjïrrehtamme. Minngemes bielie bïhkedimmeste lea guktie maahta illedahkide nuhtjedh juktie dejtie learoehkidie vijriesåbpoe dåarjelidh mah akten tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh. Datne maahtah vielie pryöven bïjre lohkedh
KÁRTENGEAHČČALEMIID BIRRA Mii lea ulbmil geahččalemiin ?
GOEREHTALLEMEPRYÖVI BÏJRE Mij lea pryöven aajkoe ?
Kártengeahččaleamit galget almmustahttit leat go oahppit geat eai leat oahppan dárbbašlaš máhtolašvuođaid álgooahpahusas.
Goerehtallemepryövh edtjieh vueptiestidh mejtie leah learohkh mah eah leah daerpies tjiehpiesvoeth aalkoelïerehtimmesne vejtiestamme.
Geahččalemiid dieđuid ferte geahččat searválagaid eará dieđuiguin mat skuvllas leat ohppiid birra.
Tjuara bïevnesh pryövijste ektesne vuejnedh jeatjah bïevnesigujmie learohken bïjre mejtie skuvle åtna.
Jus muhtun oahppi geahččaleami bohtosat čájehit váilevaš doabaipmárdusa ja / dahje rehkenastinmáhtolašvuođa, de sáhttá leat dárbu eanet kártemii ovdalgo oahppi oažžu liige čuovvoleami.
Dastegh pryöveilledahkh akten learoehkasse vuesiehtieh learohken leah faatoes dïejvesegoerkese jïh / jallh ryöknemetjiehpiesvoeth, maahta daerpies årrodh vielie goerehtalledh åvtelen learohke lissie dåarjelimmiem åådtje.
Maid mihtida geahččaleapmi ?
Maam goerehtallemepryövh möölehtieh ?
Kártengeahččaleapmi galgá iskat man muddui oahppi doabaipmárdus ja vuođđomáhtolašvuođat leat dan ektui mii oahppoplánain lea mihttun vuođđo máhtolašvuohtan guhtege fágas.
Goerehtallemepryövh edtjieh goerehtidh mennie mieresne learohki dïejvesegoerkese jïh maadthtjiehpiesvoeth leah learoesoejkesjen ulmiej mietie dejtie uvtemesth tjiehpiesvoetide dennie sjyöhtehke faagesne.
Geahččaleamis leat ollu álkes bargobihtát ja addá danne unnán dieđu ohppiid birra geat máhttet buot dahje measta buot bargobihtáid.
Pryövesne jïjnjh aelhkie laavenjassh, jïh dan åvteste vaenie bïevnesh vadta dej learohki bïjre mah gaajhkide jallh mahte gaajhkide laavenjasside buektiehtieh.
Áidna maid sáhttit dadjat ohppiid birra geat leat máhttán ollu dahje visot bargobihtáid lea ahte sis lea doarvái máhtolašvuohta vuođđun viidásit oahpahussii, muhto diehtit unnán man ollu sii rievttimielde máhttet.
Dïhte aajnehke maam mijjieh maehtebe dej learohki bïjre jiehtedh mah jïjnjem jallh gaajhkem buektiehtieh, lea dah nuekies tjiehpiesvoeth utnieh goh våarome dan guhkiebasse lïerehtæmman, men mijjieh vaenie daejrebe man jïjnjem dah raaktan maehtieh.
Dainna lágiin lea kártengeahččalemiin erohus nationála geahččalemiin main leat maiddái váttis bargobihtát ja mat addet dieđuid ohppiin buot máhtolašvuođa dásiin.
Naemhtie goerehtallemepryövh nasjovnaale pryövijste joekehtieh gusnie aaj gïerve laavenjassh, jïh bïevnesh learohki bïjre vedtieh gaajhkine daltesinie.
Fertejit go buot oahppit čađahit geahččaleami ?
Gaajhkh learohkh tjuerieh pryövem vaeltedh ?
1. jahkeceahkkái lea geahččaleapmi eaktodáhtolaš, muhto jus skuvla dahje suohkan mearridit ahte skuvlla oahppit galget čađahit kártengeahččaleami, de galget buot oahppit ceahkis čađahit geahččaleami.
Pryöve 1. daltesasse lea jïjtjevyljehke, men dastegh skuvle jallh tjïelte sjæjsjele learohkh skuvlesne edtjieh goerehtallemepryövem tjïrrehtidh, dellie gaajhkh learohkh daltesisnie pryövem tjïrrehtidh.
Eanet dieđut das geat eai dárbbaš váldit geahččaleami leat čađaheami njuolggadusain Retningslinjer for gjennomføring.
Bïevnesh luejhtiehtimmien bïjre lea lïhkebe buerkiestamme njoelkedassine Retningslinjer for gjennomføring.
Skuvllas lea ovddasvástádus ahte oahppit geat dárbbašit heivehusaid maiddái sáhttet čađahit kártengeahččaleami.
Skuvle dïedtem åtna ihke learohkh mah sjïere sjïehteladtemem daarpesjieh aaj maehtieh goerehtallemepryövem tjïrrehtidh.
Skuvla ii sáhte ráhkadit sierra ortnegiid mat sáhttet váikkuhit ohppiid bohtosiidda nugo veahkkeneavvuid geavaheamit dahje eanet áigi juohke siiddu čađaheapmái.
Skuvle ij maehtieh jïjtsh öörnegh darjodh mah maehtieh learohkeilledahkide tsevtsedh, goh viehkiedïrregh nuhtjedh jallh lissie tïjjem nuhtjedh fïerhtene sæjrosne.
Skuvlajođiheaddji ferte árvvoštallat ovttaskas oahppi dárbbuid sierra heiveheapmái.
Skuvleåvtehke tjuara fïerhten learohken daerpiesvoeth sjïere sjïehteladtemasse vuarjasjidh.
Sierra beroštumi rádji
Sæjroe
Kártengeahččalemiin lea sierra beroštumi rádji dan váste ahte galgá identifiseret ohppiid geat dárbbašit liige čuovvoleami ovdánahttit lohkodoahpagiid ja rehkenastinmáhtolašvuođaid.
4/32 damtijidh mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh jis edtjieh aktem hijven taaledïejvesem jïh hijven ryöknedimmietjiehpiesvoeth evtiedidh.
Sierra beroštumi rádji mearriduvvo go buohtastahttet bohtosiid ohppiidjoavkkus mat sáhttet leat ovddasteaddjin vuosttaš gearddi go
Tjoeperdimmieraastem aerviedibie gosse illedahkide akten sjïehteles learohkedåahkan viertiestibie, voestes aejkien pryövem
geahččaleami čađahit.
tjïrrehtibie.
Rádji biddjo nu ahte lea dat poeaŋŋa dahje unnit poeaŋŋa go mii lea riikkadásis 20 proseantta ohppiin geat leat ožžon heajumus bohtosiid.
Raaste bïejesåvva naemhtie guktie dah viesjiehtommes 20 prosenth learoehkijstie abpe laantesne seamma jïjnjh, jallh vaenebh poengh goh tjoeperdimmieraastem utnieh.
Sierra beroštumi rádji almmuhuvvo loahpageahčen borgemánu 2015.
Tjoeperdimmieraastem sïjhtebe bæjhkoehtidh mïetsken 2015 minngiegietjesne.
Gaskaboddosaš sierra beroštumi ráji gávdná dieđihanskovis oasis Instruksjon for gjennomføring
Datne aktem åvtelhbodti raastem gaavnh vïhtesjadtemegoeresne bïhkedassesne Instruksjon for gjennomføring jïh Vurderingsveiledning mah leah bæjhkoehtamme PAS:sne. Seapan ij
Vurderingsveiledning mii lea almmuhuvvon neahttabáikkis PAS. Gaskaboddosaš ja loahpalaš sierra beroštumi rájis ii dáidde ollu erohus.
sïjhth stoerre joekehtse årrodh dej åvtelhbodti jïh minngemosth tjoeperdimmieraasti gaskem.
Muhtun oahppit geat leat juste bajábealde sierra beroštumi ráji, dárbbašit maiddái liige čuovvoleami.
Såemies dejstie learoehkijstie dåehkesne mah leah ånnetji tjoeperdimmieraasten bijjelen sijhtieh aaj lissie dåarjelimmiem daarpesjidh.
Dasa lassin sáhttá
Lissine lohkehtæjja maahta dååjredh akte learohke tjoeperdimmieraasten nuelesne jallh eevre lïhke skåårede, seamma tïjjen goh aarebi
oahpaheaddji vásihit ahte oahppit ožžot poeaŋŋaid jur vuolábealde dahje sierra beroštumi ráji lahkosis, vaikko ovdalaš áicamat oahppis eai leat čájehan váilevaš máhtolašvuođaid.
vïhtesjimmieh learoehkijstie maam akt jeatjebem vuesehte.
Danne lea dehálaš geavahit veahkkin eará dieđuid oahppi birra su viidásit čuovvoleamis.
Dan åvteste vihkeles jeatjah jïh aarebi bïevnesh krööhkedh mejtie learohki bïjre åtna dennie vijriesåbpoe dåarjelimmesne.
Maid mihtida 1. jahkeceahki kártengeahččaleapmi rehkenastimis ?
Maam goerehtallemepryöve ryöknedimmesne 1. daltesasse möölehte ?
Kártengeahččaleapmi galgá geavahuvvot kártet rehkenastima vuođđo máhtolašvuohtan, ráddjejuvvon ohppiid lohkoipmárdussii ja rehkenastinmáhtolašvuhtii. Ulbmil
Edtja goerehtallemepryövem nuhtjedh juktie ryöknedimmiem goerehtalledh goh uvtemesth tjiehpiesvoeth, gaertjiedamme learohki taalegoerkesasse jïh ryöknedimmietjiehpiesvoetese.
geahččalemiin lea identifiseret ohppiid geain lea váilevaš doabaipmárdus ja geain leat váilevaš lohkan- ja rehkenastinmáhtolašvuođat.
Pryöven aajkoe lea learohkh damtijidh mej viesjies goerkese jïh viesjies ryökneme- jïh ryöknedimmietjiehpiesvoeth.
Geahččaleapmi váldá vuođu rehkenastima definišuvnnas ja progrešuvdnačilgehusas Rammeverk for grunnleggende ferdigheter oahppoplána gelbbolašvuođamihtus.
Pryöve lea gårredamme tjïelkestimmesne jïh progresjovnebuerkiestimmesne ryöknedæmman tjaalegisnie Rammeverk for grunnleggende jïh maahtoeulmine jïh learoesoejkesjisnie.
Geahččaleapmi lea ráhkaduvvon dakkárin ahte galgá addit eanemus dieđuid ohppiid birra geaid čuoggát leat sierra beroštumi ráji lahkosis.
Pryöve lea evtiedamme juktie jeenjemes bïevnesh learohki bïjre vedtedh mah leah tjoeperdimmieraasten lïhkebisnie.
Lea dehálaš diehtit ahte oahppit
Vihkeles daejredh learohkh mah leah
vuolábealde sierra beroštumi ráji sáhttet hui iešguđet ládje máhttán geahččaleami ja sis sáhttet iešguđetlágan rahčamušat.
tjoeperdimmieraasten nuelesne maehtieh gaajh joekehts aath buektiehtidh, jïh joekehts aatigujmie tjabredh.
Danne lea dárbbašlaš ovttaskas oahppi bohtosiid árvvoštallat searválaga eará dieđuiguin oahppi birra, ovdal go mearrida maid berre viidásit bargat.
Dan åvteste daerpies illedahkide vuarjasjidh fïerhten learoehkasse jeatjah bïevnesi vööste learohken bïjre, åvtelen sjæjsjalimmieh vaaltah dan guhkiebasse
Dehálaš lea daid ohppiid váhnemiidda - geat dárbbašit čuovvoleami, ovddidit
barkoen bïjre. Vihkeles illedahkh jïh raerieh dan geajnoen bïjre guhkiebasse aaj eejhtegidie vadtasuvvieh dejtie learoehkidie mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh, guktie eejhtegh maehtieh jïjtsh maanan evtiedimmiem dåarjoehtidh dejstie uvtemesth tjiehpiesvoetijste ryöknedimmesne.
makkár bohtosat ja rávvagat sidjiide leat, nu ahte váhnemat sáhttet doarjut mánáideaset ovdánahttima matematihka vuođđo máhtolašvuođain.
Sæjhta doh ellen jeanatjommes learohkh mejtie goerehtallemepryöve damtije, dåarjelidh mierien sisnjelen sjïehtedamme lïerehtimmeste. Læjhkan naan gille learohkh mejtie
Eanas ohppiid maid kártengeahččaleamit áiccalmahttet, sáhttá čuovvolit heivehuvvon oahpahusa rámma siskkobealde.
5/32 tjiehpiesvoetine ryöknedimmesne mejtie maahta pryövesne möölehtidh.
Muhtun ohppiid berre guorahallat viidáseappot, iskat leago dárbu sierraoahpahussii.
Learohkh mah tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh leah aktene vuelege daltesisnie. Pryöve lea
• Dovdat ja čilget lea 1. dásis čilgejuvvon ná: “ Dovdá konkrehta diliid mat sáhttet čovdojuvvot rehkenastimiin, ja ráhkada gažaldagaid daidda ”.
• Damtijidh jïh buerkiestidh 1. daltesisnie lea buerkiestamme goh «Damtije vihties
Lunddolaš lea dan čatnat dilálašvuođaide mat siskkildit loguid ja sturrodagaid.
Iemie daam dejtie tsiehkide viedtedh mah taalh jïh stoeredahkh meatan utnieh.
1. jahkeceahkkái mearkkaša dat máhttit ráhkadit rievttes rehketvuogi dilálašvuođain mat čilgejuvvojit illustrašuvnnaiguin, ovdamearka dihte rehkenastit man ollu guokte diŋgga mákset
2. daltesasse sæjhta jiehtedh reaktoe ryöknedimmievuekiem hammoedidh dejtie tsiehkide mah buerkiestamme sjidtieh guvvijste, goh ryöknedidh mennie åesesne göökte daeverh tjåanghkan sjidtieh. Maahta aaj mij akt dan aelhkie årrodh goh
oktii. Sáhttá maiddái leat nu álki go ipmirdit ahte čieža eappela (beallekonkrehta / sárgosat) sáhttet ovddastit (lohko) symbola 7, dahje sáhttit buohtastahttit guokte ovddasteaddji seamma lohkui (ovdamearka dihte lohkosymbola ja konkrehtaid).
guarkedh tjïjhtje eeplah (bieliekonkreeth / guvvie) maahta vuesiehtidh (taale) symbovline 7, jallh maehtedh göökte representasjovnh seamma taalese
• Geavahit ja ávkkástallat lea 1. dásis čilgejuvvon ná: “ Geavaha álkes strategiijaid lohkat ja juogustit hivvodagaid ja geometralaš hámiid. Rehkenastá álkes
• Nuhtjedh jïh gïetedidh lea 1. njieptjesne buerkiestamme goh “ aelhkie strategijh
www.udir.no/Lareplaner/Finn-lareplan/#matematikk rehketbihtáid iešguđetlágan vugiiguin.
nuhtjie gosse edtja ryöknedh, veahkah jïh geometrijen goerh klassifiseradidh. Aelhkie aerviedimmieh dorje joekehtslaakan ”.
1. jahkeceahki geahččaleamis lea lunddolaš ráddjet dan máhttui geavahit strategiijaid loguidlohkamis ja juogustit hivvodagaid ja
Pryövese 1. daltesasse lea iemie daam gaertjiedidh jïh ajve strategijh nuhtjedh ryöknemasse jïh klassifiseradæmman
sáhttit čađahit aritmehtalaš rehkenastimiid (sihke gárvvisin biddjon ja ii gárvvisin biddjon bargobihtáid).
veahkijste, jïh maehtedh aritmetriske aerviedimmieh tjïrrehtidh (dovne bæjjese bïejeme jïh ij bæjjese bïejeme laavenjassh).
• Suokkardit ja árvvoštallat leat čilgejuvvon ná: “ Mearridit leago boađus vástádus
• Ussjedalledh jïh vuarjasjidh lea buerkiestamme goh «Sjæjsjele mejtie akte illedahke lea vaestiedasse gyhtjelassese mij gihtjesovviš.
gažaldahkii mas jerrojuvvui ”. Dien lea dábálaččat ohppiide hui gáibideaddji árvvoštallat “ ii-njálmmálaš ” dilálašvuođas ja dat dahká ila stuora rievddademiid ohppiid gaskkas makkár máhttu sis lea hámuhit čálalaččat.
Aervede krïevije sjædta learoehkasse daam vuarjasjidh aktene «ij-njaalmeldhš tsiehkesne, jïh sæjhta fer gïerve årrodh learoehkasse dam tjaaleldh darjodh.
Danne dat oassi ii árvvoštallojuvvo.
Dan åvteste ij sïjhth dam
• Kommunikašuvdna lea čilgejuvvon ná: “ Geavaha iešguđetlágan veahkkeneavvuid čilget álkes rehkenastimiid ”.
• Govlesadteme lea buerkiestamme goh «ovmessie viehkiedïrregh nuhtjie juktie aelhkie aerviedimmieh darjodhš.
Kártengeahččalemiid rámmaplánaid mielde eai galgga
Dan åvteste ij sïjhth govlesadtemem vuarjasjidh, men sæjhta dam ovryöktesth
Kommunikašuvnna eai danne árvvoštala das, muhto dat mihtiduvvo eahpenjuolgadit: Go oahppit čovdet geahččaleamis bargobihtáid, de fertejit sii geavahit matematihkalaš symbolaid riekta nu ahte earát maid ipmirdit maid sii leat bargan. Oahppit
vuarjasjidh Gosse learohkh laavenjasside pryövesne luetieh, tjuerieh matematihkeles symbovlh reaktoe nuhtjedh guktie mubpieh maehtieh guarkedh maam dah leah dorjeme.
kommuniserejit go čállet loguid ja symbolaid.
Learohkh govlesedtieh viehkine taalh jïh symbovlh tjaeledh.
Dasa lassin leat ráhkaduvvon muhtun bargobihtát mat isket vuođđo doabaipmárdusa mii lea dárbbašlaš eaktun matematihka vuođđo máhtolašvuođaid ovdánahttimis.
såemies laavenjassh mah vihkielåbpoe dïejvesegoerkesem teestadieh, mij lea daerpies jis edtja maehtedh doh uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne evtiedidh.
1. jahkeceahki kártengeahččalemiid bargobihtáid sáhttá juohkit njealji temái:
Maahta laavenjasside goerehtallemepryövesne 1. daltesasse njieljie teemine juekedh:
• Loguidlohkan temá mearkkaša máhttit lohkat struktuvrralaš ja eahpestruktuvrralaš hivvodagaid, lohkagoahtit viidásit muhtun logus (sihke bajásguvlui ja vulosguvlui), ja máhttit lohkat guvttiin-ja guvttiin, viđáin-ja viđáin ja nu ain viidásit.
• Ryöknemetjiehpiesvoeth leah maehtedh struktuvreradamme jïh ovstruktuvreradamme veahkah ryöknedh, guhkiebasse ryöknedh akten saaht man
• Lohkodoahpagiid temá mearkkaša ipmirdit guovddáš doahpagiid nugo stuorit go, unnit go, lohku ovdal, lagamus lohku ja nu ain.
• Taaledïejvesh leah maehtedh vihkeles dïejvesh guarkedh goh stuerebe goh, unnebe goh, taale åvtelen, lïhkemes taale jïh naemhtie vijriesåbpoe.
Dasa gullá maiddái máhttit čatnat oktii galle-leat rievttes symbolii, ja ipmirdit ja geavahit sadjevuogádaga.
Edtja aaj maehtedh låhkoem symbovlese ektiedidh jïh posisjovnesysteemem guarkedh jïh
• Lohkoráidu ja lohkolinnjá temá sisdoallá ahte galgá nákcet bidjat loguid lohkolinnjái, galgá diehtit loguid gaskka, galgá čatnat lohkomeari dasa man ollu
• Taaleraajroe jïh taalesïeve leah maehtedh taalh taalesïevese bïejedh, taali gåhkoen bïjre gaskemsh, maehtedh låhkoem ektiedidh veahkide jïh dam nuhtjedh juktie vuesiehtimmien gaavhtan taalh veesmedh stoeredahken mietie.
leat, ja geavahit dan ovdamearka dihte sirret loguid sturrodaga mielde.
• Ryöknedimmietjiehpiesvoeth lea maehtedh daajroem nuhtjedh taali jïh veahkaj
• Rehkenastinmáhtolašvuohta temá siskkilda máhtu geavahit gelbbolašvuođa loguid ja meriid birra ovttas strategiijaiguin nu ahte sáhttá čoavdit gárvvisin biddjon ja ii biddjon bargobihtáid (artimetihkas).
bïjre strategijigujmie ektine juktie bæjjese bïejeme jïh ij bæjjese bïejeme laavenjassh loetedh (aritmetihkesne).
dađistagaárvvoštallamin ja dat galget ovddidit oahppama.
Gaajhkh vuarjasjimmieh mah jaabnan lïerehtimmesne vadtasuvvieh, jaabnanvuarjasjimmie gohtjesåvva, jïh edtja lïerehtimmiem eevtjedh.
Buot ohppiin lea riekti dasa, ja lea dehálaš ahte oahppit ipmirdit daid mihtuid mat vurdojuvvojit sin oahpaheamis.
Gaajhkh learohkh edtjieh dam utnedh, jïh vihkeles learohkh lïerehtimmien ulmieh guarkah, mej vööste dah edtjieh barkedh.
Dehálaš lea ahte oahpaheaddjit geavahit dieđuid geahččalemiid bohtosiin heivehit ohppiid oahpahusa ovddosguvlui ohppiid oahppandárbbuid mielde.
Vihkeles lohkehtæjjah bïevnesh pryöveilledahkijste nuhtjieh juktie dam vijriesåbpoe lïerehtimmiem sjïehtedidh learohki lïerehtimmiedaerpiesvoeti mietie.
Čuovvovaš prinsihpat leat čilgejuvvon oahpahuslága láhkaásahusas,3.kap.
Daah prinsihph leah buerkiestamme mieriedimmesne ööhpehtimmielaakese, kap. 3.
NJEALLJE PRINSIHPA Ohppiid oahppaneavttuid sáhttá nannet jus oahppit
NJIELJIE PRINSIHPH Maahta learohki lïerehtimmienuepieh nænnoestehtedh dastegh learohkh
• ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo.
1. guarkah maam edtjieh lïeredh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie
• ožžot responssa ja besset gullat makkár kvalitehta sin barggus dahje olahusas
2. bievnesh bååstede åadtjoeh mah dejtie soptsestieh kvaliteeten bïjre barkose jallh maam dorjeme
• ožžot rávvagiid movt sáhttet buorebut bargat.
3. raerieh åadtjoeh guktie dah maehtieh buerebe sjïdtedh
• oassálastet iežaset oahppamis earret eará nu ahte árvvoštallet iežaset barggu
4. leah meatan jïjtse lïerehtimmiebarkosne, gaskem jeatjah jïjtse barkoem jïh evtiedimmiem vuarjasjidh
Dehálaš poeaŋŋa lea: Makkár mihtuid galggan oláhit, man muttus mun lean daid mihtuid ektui, ja mo galggan mun ollet dohko ?
Akte vihkeles gyhtjelasse lea: Mah ulmieh edtjem jaksedh, gusnie leam viertiestamme daej ulmiejgujmie, jïh guktie edtjem dohkoe båetedh ?
Oahppit galget ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo
sijjieaarvoesysteeme. Learoesoejkesje sijjieaarvoesysteemem nuhtjie
Go bargá geahččalemiiguin ja árvvoštallamiin, de lea dehálaš ahte oahppit dihtet mii sis vurdojuvvo ja manne sin árvvoštallet.
7/32 vuarjasjamme sjidtieh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie.
Ságastala ohppiiguin mii lea geahččaleami ulbmil, ja maid geahččaleapmi galgá mihtidit.
Soptsesth dan åvteste learohkigujmie aajkoen bïjre pryövine, jïh maam pryöve möölehte.
Dat galget muitalit makkár kvalitehta sin barggus dahje doaimmas lea ja galgá sisdoallat rávvagiid ja bagadusaid mo oahppit sáhttet bargat buorebut.
Daah edtjieh kvaliteeten bïjre barkosne soptsestidh jallh guktie learohke dam haalveme, jïh edtja dovne raerieh jïh bïhkedimmiem vedtedh guktie learohkh maehtieh buerebe
Geahččaleami bohtosat ja dieđut sáhttet addit dutnje gova oahppi máhtuin, ja das mainna oahppi berre bargat eanet.
sjïdtedh. Illedahkh jïh bïevnesh pryöveste maehtieh dutnjien aktem guvviem vedtedh destie maam learohkh haalvoeh, jïh mejnie dah tjuerieh vielie barkedh.
Oaččo ohppiid searvat árvvoštallamii Ohppiid berre oažžut searvat geahččalemiid árvvoštallamii.
Vaeltieh learoehkidie meatan Datne byörh learoehkidie meatan vaeltedh gosse pryövem gïehtjedh mænngan.
Go jearahallá ohppiin maid sii doivot sii leat máhttán bargat, ja mainna galggaše eanet bargat, de sáhttá ohppiid oažžut suokkardallat iežaset máhtolašvuođas.
Gosse learoehkidie gihtjh maam dah vienhtieh dah leah buektiehtamme, jïh mejnie byöroeh vielie haarjanidh, dellie dah maehtieh aelkedh sijjen jïjtsh lïerehtimmien bïjre ussjedieh.
Maŋŋil go bohtosiid lea geahčadan, de sáhttá leat
Mænngan illedahkide gïehtjedamme, maahta nuhteligs årrodh baajedh learoehkidie