pere/sami_parallel huggingface dataset:
Barggu bakte galget oahppit leat diđolažžan ja diehtit movt gulahallandilálašvuohta váikkuha giela.
Gosse daejnie barkeminie learohkh edtjieh vuerkiehtidh guktie govlesadtemetsiehkie gïelem tsevtsede.
Man birra galget oahppit jearahit ?
Man bïjre edtjieh learohkh gihtjedh ?
Movt galget jearrat ?
Guktie edtjieh gihtjedh ?
Maid berrejit dahkat vai ovdanbuktet doarvái dárkilit ?
Maam tjuerieh darjodh juktie nuekies veele soptsestidh ?
Ráhkat iešguđet rollaid ohppiide, dahje divtte sin leat mielde válljet ja hábmet rollaid.
Darjoeh ovmessie råållah learoehkidie, jallh baajh dejtie meatan årrodh veeljedh, jïh råållah haamoedidh.
Ovdamearkka dihte sáhttá leat mánná sámi / dáru mánáidgárddis dahje rávis sápmelaš guhte rávisolmmožin lea oahppan sámegiela.
Vuesiehtimmien gaavhtan, akte learohke maahta akte maana årrodh aktene saemien / nöörjen maanagiertesne, jallh akte geerve saemie mij saemien lïereme goh geerve.
Sii sáhttet maiddái jearahit nuoraid nu gohčoduvvon leaikasániid birra, dahje sáhttet jearahit omd. áhku dáruiduhttima birra.
Aktem noerem maahta gihtjehtidh åtnoen bïjre dagkerh slang-baakojste, jallh maahta aktem aahkam gihtjehtidh daaroehtimmien bïjre.
Ohppiid geat leat ovdánahttán buori giela ja doabaáddejumi, sáhttá ávžžuhit jearahallama čađahit almmá atnit giehtačállosa veahkkin.
Learohkh mah aktem hijven evtiedamme gïelem jïh lahteseabparatem utnieh, dejtie maahta haestedh gihtjehtimmiem tjïrrehtidh viehkine dan vaenie tjaaleme gyhtjelassijste goh gåarede.
Ohppiide geat dárbbašit veahki, sáhttá ráhkadit gárvves hábmejuvvon ja čállojuvvon gažaldagaid.
Dejtie learoehkide mah viehkiem daarpesjieh maahta ållesth gyhtjelassh darjodh åvtelhbodti.
Oahppit sáhttet filbmet dahje vuorkut jearahallamiid dihtorii digitála hámis mainna dasto sáhttet viidáset bargat.
Learohkh maehtieh filmadidh jallh gihtjehtimmide digitale-laakan sijse spealadidh goh våarome dan vijriebasse barkose.
Oahppit sáhttet jearahallat eará ja nuorat ohppiid.
Learohkh maehtieh aaj maanah vuelege skuvledaltesisnie gihtjehtidh.
Dat gáibida maid heivehuvvon giela.
Dïhte aaj sjïehtedamme gïelem kreava.
Ohppiid geat bures máhttet bargat, sáhttá hástalit ráhkadit reportáša jearahallamis man sáhttá sáddet juogo TVŠas dahje radios.
Maahta dejtie learoehkidie haestedh, mah laavenjassem hijvenlaakan haalvoeh aktem reportasjem darjodh gihtjehtimmeste, mij edtja seedtesovvedh raadijovesne jallh tv-esne.
Ohppiid geat bures máhttet sámegiela, sáhttá hástalit lohkat ja muitimit sátnevádjasiid.
Maahta dejtie learoehkidie haestedh mah hijvenlaakan saemiestieh, vaajesh lohkedh jïh måjhtajidh.
Dávisteami ovdamearkkat:
Vuesiehtimmieh: bååstedebïevnesh:
Gelbbolašvuođamihttomearit Oahpahusa ulbmilin lea ahte oahppi galgá máhttit
Maahtoeulmieh Ööhpehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
čilget movt gielat ja kultuvrra dálá Sámis / Sábme / Saepmie deaivvadit ja hástaluvvojit …
buerkiestidh guktie gïelh jïh kultuvrh daan beajjetje Saemien eatnamisnie gaavnesjieh jïh tsööpkesuvvieh
Mii lea buorre: Don gávnnat buori ovdamearkkaid dasa movt gielat ja kultuvrrat deaivvadit ja hástaluvvojit Sámis / Sábme / Saepmie, earenoamážit gaskal sápmelaččaid ja dážaid.
Mij lea hijven: Datne hijven vuesiehtimmieh gaavnh guktie gïele jïh kultuvre gaavnesjieh jïh tsööpkesuvvieh Saemien eatnamisnie, joekoen saemiej jïh daaroej gaskem.
Maid sáhtát buoridit: Don berret gávdnat ovdamearkkaid dasa movt gielat ja kultuvrrat iešguđet sámi guovlluid sápmelaččaid gaskkas deaivvadit ja hástaluvvojit.
Maam maahtah bueriedidh: Datne byöroeh vuesiehtimmieh gaavnedh guktie gïelh jïh kultuvrh saemiej gaskemsh dejnie joekehts saemiej dajvine gaavnesjieh jïh tsööpkesuvvieh.
hálddašit viiddis sátneriggodaga ja ovdanbuktit njálmmálaččat molsudeaddjái ja dilálašvuođa mielde
aktem stoerre baakoeveahkam haalvedh, jïh sov njaalmeldh daajroeh jeerehtslaakan buektedh, jïh naemhtie guktie tseahkan sjeahta
Maid sáhtát buoridit: Don sáhtát buorebut dárkilahttit gielat go jarahallama galggat bájuhit.
Mij hijven: Datne aktem stoerre baakoeveahkam haalvoeh Maam maahtah bueriedidh: Datne maahtah gïelem buerebe jeerehtidh gosse gihtjehtimmeste refererh.
Dás leat soames ovdamearkka movt oahppit sáhttet čađahit iešárvvoštallama:
Daesnie naan vuesiehtimmieh guktie learohkh maehtieh jïjtsevuarjasjimmiem darjodh:
Iežan jearahallama:
Mov gihtjehtimmie:
Makkár gažaldagain lei buorre ja dárkilis giella ?
Mah gyhtjelassh hijven jïh jeereldihkie gïelem utnin ?
Maid mun in ipmirdan vástádusain ?
Maam idtjim vaestiedassijste guarkah ?
Mii lei dás maid šadden ođđasit oažžut čilgejuvvot ?
Maam daarpesjim ikth vielie govledh ihke guarkedh ?
Oahppi sáhttá válddahit iežas ovdáneami.
Learohke maahta sov evtiedimmiem buerkiestidh.
Oahppit galget árvvoštallat maid sii duođai máhttet ja hálddašit ja maid sii leat oahppan.
Learohkh edtjieh vuarjasjidh maam dah raaktan maehtieh jïh haalvoeh, jïh maam lïereme.
Gávdnamis vástádusa dása sáhttet oahppit deavdit VØL-skovi.
Juktie dam gaavnehtidh learohkh maehtieh aktem VØL-goerem dievhtedh.
Skovi galget oahppit deavdit ovdalgo álget oahppandoaimmain.
Learohkh goerem dievhtieh åvtelen lïerehtimmiedarjominie aelkieh.
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Njálmmálaš doaibma lea guovddážis dán ovdamearkkas.
Maehtedh sov njaalmeldh daajroeh buektedh: Dïhte njaalmeldh maehtelesvoete lea dihte åejviedarjome daennie vuesiehtimmesne.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit hábmejit gažaldagaid.
Maehtedh sov tjaaleldh daajroeh buektedh: Learohkh gyhtjelassh darjoeh.
Sii dađistaga čállet vástádusaid gažaldagaide, ja sii čállet referáhta.
Dah vaestiedassh tjaelieh gyhtjelasside ahkedh, jïh referath tjaelieh.
Dán láhčui galgá oahpaheaddji geahččalit gávdnat ságastallanbeali boarrásiidsiiddas, nuoraidklubbas, gáffádagas, dollagáttis, johkagáttis ja sullásaš báikkis gos gávdnat sámegielat olbmuid.
Daan soejkesjasse lohkehtæjja maahta pryövedh almetjh gaavnedh mah saemiestieh voeresegåetine, noeredåehkine, prihtjhgåetine, dållebealesne, jeanoebealesne jallh plearoeh sijjine, mejgujmie dah learohkh maehtieh soptsestidh.
Ovdalgihtii berre lihtodit hupmat dihto fáttá dahje čuolbmabeali birra.
Seamadidie soptsestidh akten vihties aamhtesen jallh vihties dåeriesmoeren bïjre.
Hupman galgá čađahuvvot sámegillii.
Edtjieh ajve saemiestidh.
Jus klássalanjas leat, de sáhttá sámi leavggaža bidjat beavddi / oahpaheaddjibeavddi nala.
Jis ajve klaassen tjiehtjelem nåhtede, maahta aktem saemien saevegem utnedh maam buartan / lohkehtæjjabuartan beaja.
Nu guhka go sámi leavga lea beavddi nalde de galget buohkat hupmat sámegiela.
Dellie gaajhkesh saemiestieh dan guhkiem saevege bijjene.
Gávnos (s. 1-25)
Learoevierhtieh
Udir.no - Doahpagat boazodoalus
Udir.no - Dïejvesh mah båatsosne åtnasuvvieh
Ceahkki: 8.-10. jahkeceahkki Fáddá: Doahpagat boazodoalus Áigemearri: 6 diimmu skuvllas ja ovtta beaivvi oahppomátki gárdái
Daltese: 8.-10. jaepiedaltese Aamhtesh: dïejvesh båatsosne Tijje: 6 tæjmoeh skuvlesne jïh aktem biejjiem aktene giedtesne
Oahpaheaddji gávdná dás ovdamearkkaid mo sáhttá láhčit oahpahusa vai ollášuhttá 10. jahkeceahkki gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie lohkehtæjja vuesiehtimmieh gaavna guktie satne maahta øøhpehtimmiem sjïehteladtedh guktie learohkh maahtoeulmide 10. jaepiedaltesisnie jeksieh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomeriid sáhttá konkretiseret oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daennie øøhpehtimmiesoejkesjisnie dle vuesiehtamme guktie maahta maahtoeulmide tjyølkehke darjodh lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahpahuslážus leat heivvolaš bargovuogit, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpaheaddji sáhttá oahpahusa heivehit juohke ovttaskas oahppái.
Øøhpehtimmiesoejkesjisnie sjyøhtehke barkoevuekieh, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie lohkehtæjja øøhpehtimmiem sjïehtede learoehkidie jïh dejtie iktemearan vuarjesje.
Dát oahpahusláhču lea ovdamearkan movt oahppit sáhttet bargat vai ohppet doahpagiid mat adnojit boazodoalus.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje lea akte vuesiehtimmie guktie learohkh maehtieh barkedh dïejvesh lïeredh mah leah sjyøhtehke båatsosne.
Seammá málle sáhttá heivehit eará fáttáide go bargá árbevirolaš máhtuin, ovdamearkka dihte guolástemiin ja eanandoaluin.
Seammalaakan maahta daam soejkesjem sjïehteladtedh jeatjah aamhtesidie gosse aerpievuekien daajrojne barka, vuesiehtimmien gaavhtan gøøleme jïh jåartaburrie.
Gelbbolašvuođamihttomearit 10. jahkeceahki maŋŋel Árbevirolaš máhttu Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Maahtoeulmie 10. jaepiedaltesen mænngan
geavahit sániid, doahpagiid ja dadjanvugiid mat gusket lundui.
baakoeh, dïejvesh jïh lahtesh nåhtadidh mah leah eatnamasse ektiedamme
ovdanbuktit dárkilit ja geavahit girjás ja máŋggabealat sátneriggodaga iešguđetlágan teavsttain
jïjtjemse veele tjïelkesidh, jïh jeereldihkie jïh gellieligke baakoejgujmie ovmessie såarhts tjaaleginie
Eará relevánta gelbbolašvuođamihttomearit 10. jahkeceahki maŋŋel Njálmmálaš gulahallan Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Jeatjah sjyøhtehke maahtoeulmieh 10. jaepiedaltesen mænngan
čađahit eaŋkilis logaldallamiid, ovdanbuktimiid, muitaleaddji lohkamiid, rollaneavttašemiid ja dramatiserema, heivehuvvon iešguđetlágan vuostáiváldiide.
aelhkie håalemh, åehpiedehtemh, toelhkestien lohkemem, råållespïelh jïh dramatiseringem tjïrrehtidh, ovmessie dåastojidie sjïehtedamme
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmiliidda, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahtoeulmide tjyølkehke dorjeme lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Go fádda lea boazodoallu, galget oahppit máhttit - Geavahit sámegieldoahpagiid go hupmet bohcco ja boazodoalu birra - Geavahit sámegieldoahpagiid go čállet bohcco ja boazodoalu birra
dejtie sjyøhtehke, saemien dïejvesidie nåhtadidh gosse bovtsen jïh båatsoen bïjre soptsestieh
Máhttit lohkat: Oahppit lohket fágateavstta boazodoalu birra girjjiin ja interneahtas, ja lohket sin iežaset teavsttaid Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Oahppit gullet ja geavahit doahpagiid skuvllas ja gárddis.
Maehtedh lohkedh: Learohkh faagetjaalegh bovtsen jïh båatsoen bïjre luhkieh gærjine jïh gaskeviermesne, jïh sijjen jïjtsh tjaalegh luhkieh.
Sii humadit ealáhusa olbmuiguin.
Dah almetjigujmie båatsosne soptsestieh.
Sii ovdanbuktet joavkku barggu skuvllas sihke guđet guimmiidasaset ja váhnemiidda.
Dah dåehkien barkoem skuvlesne åehpiedehtieh, dovne sinsætnan jïh eejhtegidie.
Máhttit rehkenastit: Go oahppit leat gárddis, sáhttet rehkenastit sullii galle bohcco ain hávil bidjet gárdái, gallii girdnejit ja man ollu miesit leat ain hávil.
Maehtedh ryøknedh: Gosse learohkh giedtesne, aerviedieh ovrehte man gellie bovtsh geadtan tsaekieh fïerhten aejkien, man gellie aejkieh bovtside geadtan tsaekieh, jïh man gellie miesieh desnie fïerhten aejkien.
Jos gárddis lea almmolaš boazolohkan de heive dan čuovvut ja oahppat movt ja manin dat dáhpáhuvvá.
Jis byøgkeles bovtseryøkneme, dle sjeahta dam fulkedh jïh lïeredh guktie, jïh mannasinie dam dorje.
Máhttit digitála reaidduid geavahit: Oahppit čállet dihtoriin, bidjat digitála govaid / filmma bargobihtáid ektui.
Maehtedh digitale dïrregh nåhtadidh: Learohkh daatamaasjinesne tjaelieh jïh digitale guvvieh jïh / jallh filmem barkose bïejieh.
Barggu váldoulbmil lea viiddidit ohppiid sátneriggodaga mii guoská boazodollui.
Daan barkoen åejvieulmie lea dah learohkh orre dïejvesh lïerieh mah leah båatsose ektiedamme, guktie dah sov baakoeveahkam vijredieh.
Go oahppit galget oahppat doahpagiid, de fertejit guldalit, oaidnit, ipmirdit, dadjat ja geavahit doahpaga máŋgga oktavuođain, sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Gosse learohkh edtjieh orre dïejvesh lïeredh tjuerieh goltelidh, vuejnedh, guarkedh, jiehtedh jïh dïejvesem nåhtadidh gelline tsiehkine, dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh.
Go oahppit barget doahpagiiguin, de heive geavahit DHO- skovi go oahpaheaddji kártet maid oahppit máhttet boazodoalu birra, makkár doahpagiid sii máhttet ja maid háliidit oahppat.
Daesnie sjeahta DSL-goerem nåhtadidh gosse lohkehtæjja edtja goerehtalledh maam learohkh båatsoen bïjre daejrieh, mah dïejvesh dah demtieh jïh maam sïjhtieh daejredh.
Go oahppit leat bargamin fáttá doahpagiiguin sáhttet sii geavahit vuoruhanskovi.
Gosse learohkh aamhtesen dïejvesigujmie berkieh, maehtieh gaarkenotaatem nåhtadidh.
Heivvolaš doahpagat sáhttet leat doahpagat dáid birra / dáidda gullevaččat
Sjyøhtehke dïejvesh maehtieh dïejvesh årrodh
boazodoallu
båatsoen bïjre
bohcco guolga oaivvis ja gorudis
bovtsen klaeriej bïjre åejjesne jïh kråahpesne
bohcco ahki
bovtsen aalteren bïjre
bohcco čoarvvit
bovtsen tjåerviej bïjre
čoarvenamahusat
tjåervien haamoen bïjre
váris- ja njiŋŋelasboazu
hurries- jïh minngeles
miesit
miesiej bïjre
bohccobealljemearkat
miesieh mïerhkesjimmien bïjre
bohccobealljemearka sánit
mïerhken nejpiegieji bïjre
Oahpaheaddji čilge
Lohkehtæjja buerkeste
Oanehaččat movt mearkun čađahuvvo
guktie miesieh mïerhkesje
Bealljemearkkaid dábáleamos namahusaid
nejpiegieji siejhmemes lahtesh
Oaivi ja goruda guolgaivnniid namahusaid
dïejvesh goelken klaeride åejjesne jïh kråahpesne
Varris ja njiŋŋálas agi mielde
dïejvesh hurries- jïh minngelesbovtside aalteren mietie
Čoarvvi namahusaid mielde
tjåervien dïejvesh
Oahpaheaddji ferte ovdalgihtii ohcat dieđuid orohaga birra gosa oahppit leat mannamin.
Lohkehtæjja tjuara åvtelhbodti bïevnesh gaavnedh dan sijten bïjre maam learohkh edtjieh vaaksjodh.
Oahpaheaddji rávve gos ja geas fidnejit dieđuid maid leat ohcamin, ovdamearkka dihte neahttačujuhusaide, girjegálduide ja resursaolbmuide boazodoalus.
Lohkehtæjja raereste gusnie maehtieh bïevnesh gaavnedh, vuesiehtimmien gaavhtan nommh gærjine jïh nedtesæjrojne, jïh giejnie maahta nuhteligs årrodh gaskesadtedh, vuesiehtimmien gaavhtan naaken båatsosne.
Oahppandoaimmaide
Lïerehtimmiedarjomh
Oahppan galgá dáhpáhuvvat sihke skuvllas ja gardde luhtte.
Lïerehtimmie edtja dovne skuvlesne jïh giedtiebealesne årrodh.
Oahppit barget joavkkuin.
Learohkh dåehkine berkieh.
Joavkkut sáhttet bargat dán seamma, dahje válljet dahje oažžut fáttá juohke joavku.
Gaajhkh dåehkieh maehtieh dejnie seamma barkedh, jalllh veeljieh jallh åadtjoeh aktem fïereguhten aamhtesem.
Joavkobargu lea ohppiide sosiála hárjehallan, ja sii ožžot vejolašvuođa geavahit doahpagiid maid ohppet, go ságastallet.
Dåehkiebarkoen tjïrrh learohkh sosijale haarjanimmiem åadtjoeh, jïh nuepiem åadtjoeh dïejvesidie nåhtadidh mejtie lïerieh, gosse sinsitnine soptsestellieh.
Joavkkut čohkkejit sin fáttá birra dieđuid lagamus siiddas.
Dåehkieh bïevnesh gaevnieh sijjen aamhtesen bïjre dennie gïetskemes sijtesne.
Sii fitnet gárdde luhtte, čuvvot maid sii barget, noterejit, sárgot ja govvejit.
Dah aktem giedtiem vaaksjoeh, barkoem fulkieh, tjaeliestieh, guvviedieh jïh guvvieh vaeltieh.
Sii jearahallet boazodolliid ja eará resursaolbmuid.
Dah båatsoealmetjh jïh jeatjah vierhtiealmetjh gihtjieh.
Sii berrejit ráhkkanan ovdalgihtii maid áigot jearrat sis.
Dah byøroeh soejkesjidh maam edtjieh gihtjedh.
Dása sáhttá geavahit DHO- skovi dieđuid.
Daesnie maehtieh mieride DSL-goereste nåhtadidh.
Oahppit hárjánit geavahit doahpagiid go humadit ealáhusa olbmuiguin.
Learohkh haarjanimmiem åadtjoeh dïejvesidie nåhtadidh gosse almetjigujmie soptsestieh båatsosne.
Oahppit lohket fáttá birra girjjiin ja interneahtas.
Learohkh aamhtesen bïjre gærjine jïh gaskeviermesne luhkieh.
Skuvllas čállá juohke joavku iešguđege fáttá dieđuid vuođul mat leat čohkkejuvvon siiddas / gárddis ja čálalaš gálduid vuođul.
Skuvlesne fïereguhte dåehkie tjaala dejstie bïevnesijstie mejtie giedtesne tjøønghkeme, jïh våaroeminie dejstie tjaaleldh gaaltijijstie.
Loahpas bidjet buot joavkkuid čállosiid ja govaid oktii fáddábargun, dahje buot bidjo seaidneáviisan.
Minngemosth gaajhkh dåehkien tjaalegh jïh guvvieh tjåanghkan bïejesuvvieh akten tjåenghkies aamhteseheeftese, jallh gaajhkem beaja goh aamhteseplaerie viedtjese.
Joavkkut ovdanbuktet iežaset barggu.
Dah dåehkieh jïjtse barkoem åehpiedehtieh.
Ovdamearkkat bargguide
Daesnie naan laavenjassh
Joavku A – miessemearkun: Movt čađahuvvo mearkun ?
Dåehkie A- miesieh mïerhkesjidh Guktie miesieh mïerhkesje ?
Gárddis galget oahppit čohket dieđuid movt miessemearkun dáhpáhuvvá das rájes go buktet bohccuid gárdái gitta go luitet daid.
Giedtiebealesne learohkh edtjieh bïevnesh tjøønghkedh guktie miesieh mïerhkesje, dehtie raejeste bovtsem geadtan tsaaka goske bovtsem giedteste luajhta.
Sii sáhttet áinnas jearahallat, govvedit ja sárgut dan birra.
Dah maehtieh gihtjedh, guvvieh vaeltedh jïh maaje aaj guvviedidh.
Skuvllas galget oahppit čállit, sárgut ja čájehit govaid bokte movt miessemearkun dáhpáhuvvá das rájes go bohccuid buktet gárdái gitta go luitet daid.
Skuvlesne learohkh edtjieh tjaeledh, guvviedidh jïh vuesiehtidh viehkine guvvijste guktie miesieh mïerhkesje, dehtie raejeste bovtsem geadtan tsaaka goske bovtsem giedteste luajhta.
Oahppit geavahit diehtomielalaččat sámegiel nama ¨husaid.
Dah dejtie saemien lahtesidie nåhtadieh voerkeslaakan.
Joavku Á – bealljemearkkat: Garddis galget oahppit čohkket siidda boazodoallobearrašiid bealljemearkkaid.
Giedtesne learohkh edtjieh mïerhkh tjøønghkedh mah leah sijten båatsoealmetjidie jïh dej fuelhkide.
Oahppit galget sárgut sin mearkkaid ja čállit guđe mearkka guhtege eaiggáda.
Dah edtjieh dej mïerhkh guvviedidh jïh tjaeledh mïerhken aajhteren nomme.
Oahppit jearahallet bealljemearkkaid sániid, omd. mii lea hoaŋka, bihttá / ceahkkes / biehkki, rastá / gaskat / náhppa jna..
Learohkh gyhtjelassh gihtjieh mah leah bovtsen nejpiegieji bïjre, vuesiehtimmien gaavhtan mij namhpe, skaarja, kruehkie, tsiehkie, govre, sloeptje, snïjre, saerkie, voelese lea.
Govve áinnas mearkkaid.
Dah guvvieh vaeltieh mïerhkijste.
Skuvllas galget oahppit čállit, sárgut ja čájehit govaid bokte boazodoallobearrašiid bealljemearkkaid.
Skuvlesne learohkh edtjieh tjaeledh, guvviedidh jïh vuesiehtidh viehkine guvvijste, mïerhkh sijten båatoealmetjidie jïh dej fuelhkide.
Sii galget čilget sániiguin juohke mearkka ja geavahehket diehtomiela ¨laččat sámegielnamahusaid.
Dah buerkiestidh fïerhtem mïerhkem baakoejgujmie jïh saemien lahtesh voerkeslaakan nåhtadieh.
Joavku B – Oaivvi ja goruda guolgaivnnit: Gárddis galget oahppit jearahit, sárgut ja govvet bohcco oaivvi ja goruda guolgaivnniid.
Giedtesne learohkh edtjieh gihtjedh, guvviedidh jïh guvvieh vaeltedh goelken klaerijste bovtsen åejjesne jïh kråahpesne.
Gorut guolgaivdni sáhttá leat muzet, čuoivvat, jievja, gabba, guvgesmuzet jna..
Goelken klaerieh kråahpesne maehtieh vuesiehtimmien gaavhtan årrodh tjeehpes, klovse, jovje, såarhta, båavjoeh
Ovdamearkkat oaivvi guolgaivdnái: čáhppesnjunni, gabbaoaivi, girjeoaivi, gálbbenjunni, gáidánjunni.
Naan vuesiehtimmieh guktie goelken klaerieh, bovtsen åejjesne buerkeste: staelie-njuenie, tjööse, lijnie-gaaloe, dervie-njuenie
Skuvllas galget oahppit čállit, sárgut ja čájehit govaid bokte bohcco oaivvi ja goruda guolgaivnniid.
Skuvlesne learohkh edtjieh tjaeledh, guvviedidh jïh vuesiehtidh viehkine guvvijste goelken klaerieh bovtsen åejjesne jïh kråahpesne.
Ja sii galget geavahit dihtomiela ¨laččat sámegielnamahusaid.
Dah edtjieh saemien lahtesh nåhtadidh voerkeslaakan gosse buerkestieh.
Joavku C – Varris ja njiŋŋálas agi mielde
Dåehkie b – Hurries jïh minngeles aalteren mietie
Gárddis galget oahppit jearahit, sárgut ja govvet sihke varris ja njiŋŋálas bohccuid sámegielnamahusaid agi birra.
Giedtesne gaajhkh learohkh edtjieh gihtjedh, guvviedidh jïh guvvieh vaeltedh hurriesbovtseste jïh minngelesbovtseste joekehts aalterinie.
Sii galget geavahit daid gullevaš doahpagiid go jearahallet.
Dah edtjieh dejtie saemien lahtesidie nåhtadidh gyhtjelassine.
miessi, čearpmat, vuonjal, varit, vuobis / vuorsu, sarvvis, áldu, rotnu
Daesnie naan sjyøhtehke baakoeh miesie, tjorme, voenjele, horhtje, vueperes sarva, sarva, aaltoe, råtnoe.
Skuvllas galget oahppit čállit / čilget, sárgut ja čájehit govaid bokte varris ja njiŋŋálas bohccuid sámegielnamahusaid agi mielde.
Skuvlesne learohkh edtjieh tjaeledh, guvviedidh jïh vuesiehtidh viehkine guvvijste, lahtesh hurries- jïh minngelesbovtside aalteren mietie.
Sii galget geavahit dihtomiela ¨laččat sámegielnamahusaid.
Dah edtjieh saemien lahtesh voerkeslaakan nåhtadidh.
Joavku Č – Čoarvvi mielde: Gárddis galget oahppit jearahit bohccuid čoarvenamahusaid birra, ja sárgut ja govvet bohccuid main leat iešguđetlágan čoarvvit.
Dåehkie d - Tjåervien mietie Giedtesne learohkh edtjieh gihtjedh, guvviedidh jïh guvvieh vaeltedh bovtsen aevsijste jïh bovtsijste tjåervine.
Ovdamearkkat sániin leat nugo buikosággi, nulpu, nálat, sággi / sággečoarvi, geardočoarvi jna..
Naan sjyøhtehke baakoeh leah bisseme-tjåervie / klaahka-tjåervie, geartoe-tjåervie / stråmhpoe-tjåervie, söökes tjåervie, sleajvoeh, haame, njalpe-tjåervie, goenere.
Skuvllas galget oahppit čállit / čilget, sárgut ja čájehit govaid bokte bohccuid čoarvenamahusaid.
Skuvlesne learohkh edtjieh tjaeledh, buerkiestidh, guvviedidh jïh vuesiehtidh viehkine guvvijste dah ovmessie lahtesh aevside jïh bovtsh ovmessie tjåerviejgujmie.
Suu galget geavahit dihtomiela ¨laččat sámegielnamahusaid.
Dah edtjieh saemien lahtesh voerkeslaakan nåhtadidh.
Loahppabargu: Oahppit sáhttet - Ohppiid čálalaš bargguid čohkket gihpan maid buot oahppit fidnejit - Seaidneaviissa ráhkadit - Logaldallat miel ohppiide - Govvačájáhusa doallat - Ráhkadit čájáhusa mas leat galbbat main leat dieđut - Čilget eará ohppiide maid sii leat oahppan, dán dahket joavkkuid mielde stašuvnnain - Neaktima bokte ovdanbuktit bargguideaset
dejtie tjaaleldh barkojde aktene heeftesne tjøønghkedh, maam gaajhkh learohkh åadtjoeh
Heivehuvvon oahpahus
guvvieh vuesiehtidh
Oahpaheaddji bagadallá ohppiid nu ahte sii válljejit bargguid maid hálddašit, ja nu ovdánahttet ođđa máhttu.
Lohkehtæjja learoehkidie bïhkede, guktie dah laavenjassh veeljieh mejtie haalvoeh, jïh guktie orre daajroem evtiedieh.
Lea vejolaš heivehallat bargguid nu ahte eai gáibit seamma ollu, ja sihke hivvodaga ja man guhka ádjána bargguin sáhttá maid heivehit.
Daesnie gåarede dovne geerve jïh aelhkie laavenjassh utnedh, jïh maahta dovne veahkam jïh driektem joekehtidh.
Dán heiveha ovttaskas ohppiid mielde.
Man gellie dïejvesh jïh man geerve dah edtjieh årrodh sjïehtede dan aktegs learoehkasse.
Soapmásat háliidit bargat eanaš njálmmálaš gielain, ja earát ges máhttet giela bures sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Muvhth sïjhtieh jeanatjommes dejnie njaalmeldh gïeline barkedh, mearan jeatjebh maehtieh jïjtjemse hijvenlaakan lahtesidh, dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh.
Soames oahppit dárbbašit ges lasi hástalusaid ja sáhttet oažžut ovddasvástádusa jearahallat eambbo resursaolbmuid ja muitalit maid sii gávnnahit eará ohppiide, joavkkuide ja luohkkái.
Muvhth learohkh vielie haestemh daarpesjieh jïh mahtieh diedtem åadtjodh jienebh vierhtiealmetjh gihtjehtidh jïh jeatjabidie soptsestidh maam gaavnehtamme aktegs learoehkidie, dåehkide jïh klaassese.
Dát oahpahusláhču ja fáddá heive bures gáiddusoahpahusa hospiterenáigái.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje jïh aamhtese sjeahta gosse maajhøøhpehtimmielearohkh leah guessine skuvlesne.
Hospiterenáigi lea dat áigi go ohppiin geain dábálaččat lea gáiddusoahpahus sámegiel fágas, hospiterejit dan skuvllas gos gáiddusoahpahus lea.
Guessievåhkoe lea dïhte boelhke gosse learohkh mah maajhøøhpehtimmiem utnieh faagesne saemien, leah guessine dennie skuvlesne gubpede maajhøøhpehtimmiem åadtjoeh.
Lea dábálaš ahte buohkat dahje oahppijoavkkut geain lea gáiddusoahpahus bohtet oktanis hospiterenskuvlii.
Siejhme gaajhkesh jallh dåehkieh learoehkijstie mah maajhøøhpehtimmiem utnieh, seamma tijjen guessievåhkose båetieh.
Hospiterenáiggis leat oahppit mielde doaimmain gárddis, humadit olbmuiguin ealáhusas ja govvejit.
Guessievåhkosne learohkh leah meatan dejnie darjominie giedtesne, almetjigujmie båatsosne soptsestieh jïh guvvieh vaeltieh
Loahppabarggu sáhttá dahkat go oahppi ja oahpaheaddji fas deaivvadeaba neahtas.
Maahta minngiebarkoem mænngan darjodh gosse lohkehtæjja jïh learohkh vihth nedtesne gaavnesjieh.
Prošeaktabarggu árvvoštallanskovvi
Daah vuarjasjimmiegoerh sjïehtieh
Čálalašbarggu árvvoštallan
Vuarjasjimmiegoere åehpiedehtemasse
Čállinprošeavtta árvvoštallanskovvi
Vuarjasjimmiegoere tjaaleldh barkose
Njálmmálaš gáldut - Jearahallat boazodolliid - Jearahallat eará olbmuid geat dovdet ealáhusa
Vierhtieh
Kárášjohka: Davvi Girji OS.
Njaalmeldh gaaltijh
EIRA, NILS ISAK 1984: Boazobargi giella.
Båatsoealmetjh
Guovdageaidnu: Sámi instituhtta.
Mubpieh mah båatsoem demtieh
EIRA, NILS ISAK 1994: Bohccuid luhtte.
Tjaaleldh gaaltijh UTSI, GUN MARGRETH 1994: Bovtsen guelmieh.
Guovdageaidnu: DAT
[Hattfjelldal:] Sijti Jarnge.
KÅVEN, BRITA - JERNSLETTEN, JOHAN - NORDAL, INGRID - EIRA, JOHN HENRIK - SOLBAKK, AAGE 1995: Sámi – dáru sátnegirji.
BERGSLAND, KNUT - MAGGA, LAJLA MATTSSON 2007 (1993): Åarjelsaemien-daaroen baakoegærja.
Samisk-norsk ordbok.
Sydsamisk-norsk ordbok.
Kárášjohka: Davvi Girji o.s..
[Indre Billefjord:] Iđut.
DAVVI GIRJI OS.
2. opplag.
2008 (2000): Stor Norsk-samisk ordbok.
MAGGA, LAJLA MATTSSON 2009: Norsk-sydsamisk ordbok.
Dáru – sámi sátnegirji.
Daaroen-åarjelsaemien baakoegærja.
2. Opplag.
[Indre Billefjord:] Iđut.
[Kárásjohka:] Davvi Girji os.
Kiruna: Saemiedigkie (Sametinget).
DANELL, ÖJE - GAARE, ELDAR - NIEMINEN, MAURI - WARENBERG, KRISTINA 1997: Boazoguohtoneatnamiid šattut.
Bull, Ella Holm: Åarjel-saemien 4.-n.
Oslo: Landbruksforlaget
Davvi girji OS., 1995
Neahttasiiddut Interneahtas gávdnat dieđuid iešguđet siidduin.
Gaskeviermesne bïevnesh gaavnebe ovmessie sæjrojne.
Dáppe gávnnat maid boazomearkkaid: http://www.reindrift.no/index.gan?id=300&subid=0 www.ealat.org www.bamma.no
Daesnie aaj bovtsen mierhkh gaavnh: http://www.reindrift.no/index.gan?id=300&subid=0 www.ealat.org www.bamma.no
Sámegiella vuosttašgiellan: bagadeaddji nationála gelbbolašvuođa olahusa dovdomearkkat loahppaárvvoštallamii 10. jahkeceahki maŋŋel
Saemien voestesgïeline: bïhkeden nasjovnaale væhtah ulmiejaksemasse galhkuvevuarjasjæmman 10. daltesen mænngan
Gelbbolašvuođa olahusa dovdomearkkat válddahit gelbbolašvuođa kvalitehta fágas.
Væhtah ulmiejaksemasse kvaliteetem faagemaahtosne buerkeste.
Dovdomearkkat leat hábmejuvvon fága váldoosiid rastá ja oahppoplána gelbbolašvuođamihttomeriid vuođul.
Væhtah leah hammoedamme faagen åejviesuerkiej dåaresth, jïh våarome lea maahtoeulmieh learoesoejkesjisnie.
Dan dihte ferte dovdomearkkaid geavahit ovttas oahppoplánain.
Dan åvteste tjuerieh learoesoejkesjinie ektine åtnasovvedh.
Gelbbolašvuođa olahusa dovdomearkkat leat jurddašuvvon veahkkin go galgá árvvoštallat oahppi ollislaš gelbbolašvuođa fágas.
Væhtah ulmiejaksemasse edtjieh viehkine årrodh gosse edtja learohken tjåenghkies maahtoem faagesne vuarjasjidh.
Loahppaárvosátni galgá albmanahttit dan gelbbolašvuođa mii oahppis lea fágas go oahpahus loahpahuvvo.
Galhkuvekaraktere edtja dam maahtoem vuesiehtidh maam learohke faagesne åtna gosse lïerehtimmie galhka.
Dovdomearkkat leat hábmejuvvon dainna lágiin ahte galgá sáhttit heivehit ja konkretiseret.
Væhtah leah hammoedamme naemhtie guktie dah edtjieh nuepieh vedtedh konkretiseradidh jïh sjïehtedidh.
Sáhtát lohkat eambbo árvvoštallama birra Oahpahusdirektoráhta siidduin: www.udir.no/Vurdering/Standpunktvurdering-i-fag /
Maahtah vielie vuarjasjimmien bïjre lohkedh Ööhpehtimmiedirektovraaten nedtesæjrojne: www.udir.no/Vurdering/Standpunktvurdering-i-fag /
Dovdomearkkat leat juhkkojuvvon guovtti oassái: sámegiella vuosttašgiellan njálmmálaš ja sámegiella vuosttašgiellan čálalaš.
Væhtah leah gööktine bieline juakeme: saemien voestesgïeline njaalmeldh jïh saemien voestesgïeline tjaaleldh.
Váldooassi giella, kultuvra ja girjjálašvuohta lea mielde goappaš osiin.
Åejviesuerkie gïele, kultuvre jïh lidteratuvre lea meatan vaaltasovveme daejnie göökte bieline.
Dovdomearkkat leat hábmejuvvon golmma dásis.
Væhtah leah hammoedamme golmine daltesinie.
Tabealla ferte lohkat horisontálalaččat oaidnin dihte progrešuvnna daid iešguđet dásiid gaskka ja vertikálalaččat oaidnin dihte oahppi ollislaš gelbbolašvuođa.
Tjuara tabellem vealan lohkedh juktie progresjovnem dej ovmessie daltesi gaskem lohkedh jïh, tseagkan juktie learohken tjåenghkies maahtoem gaavnedh.
Árvosátni 2
SAEMIEN VOESTESGÏELINE - NJAALMELDH
Oahppi...
Learohke …
- bájuha muhtin muddui máhtu, muitala ja albmanahttá iežas oaiviliid teavsttaid ja muhtin fágalaš fáttaid birra iešguđet njálmmálaš gulahallamiin
- såemies daajroem vaajeste, jïjtse mïelh soptseste tjaalegi jïh såemies faageles aamhtesi bïjre ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- bájuha teavsttaid váldosisdoalu, muitala hámi ja čilge oahpes váikkuhangaskaomiid mo dat váikkuhit lohkkái
- åejviesisvegem tjaaleginie vaajeste, hammoen bïjre soptseste jïh åehpies viehkiedïrregh buerkeste
- guldala ja oassálastá muhtin muddui ságastallamiin ja digaštallamiin ja albmanahttá iežas oaiviliid
- goltele jïh såemiesmearan lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine jïh jïjtse mïelh soptseste
- addá máhcaheami earáide ja vuođušta muhtin muddui iežas oaiviliid iežas ja earáid bargguid birra muhtin fágalaš eavttuid vuođul
- bïevnesh bååstede vadta jïh såemiesmearan jïjtse mïelh buerkeste jïjtse jïh mubpiej barkoen bïjre faageles krïevenassi mietie
- ovdanbuktá muhtun fágaáššiid maid lea muhtin muddui heivehan vuostáiváldiide ja máhttá geavahit muhtin digitála reaidduid ovdanbuktimis
- såemies faageaamhtesh åehpiedahta mah såemiesmearan leah dåastoejasse sjïehtedamme, jïh maahta aelhkies digitaale dïrregh nuhtjedh åehpiedehtiemisnie
- gávdná dieđuid muhtin gálduin ja bájuha daid
- bïevnesh gaavna jïh vaajeste såemies gaaltijijstie
- geavaha áddehahtti giela ja muhtin dábálaš grammáhtalaš doahpagiid ja doahpagiid teakstamáhtus gulahallandilálašvuođain maidda lea ráhkkanan
- aktem buajhkoes gïelem jïh aelhkies dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste nuhtjie soejkesjamme tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- čájeha máhtu, čilge ja reflektere teavsttaid ja fágalaš fáttáid birra iešguđet njálmmálaš gulahallamiin
- daajroem vuesehte, buerkeste jïh tjaalegi jïh faageles teemaj bïjre ussjede ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- bájuha sisdoalu ja buohtastahttá ja reflektere muhtin beliid teavsttain, selveha muhtin váikkuhangaskaomiid ja vuođušta oaiviliiddis dan birra mo dat váikkuhit lohkkái
- sisvegem vaajeste jïh såemies bielieh tjaaleginie vierteste jïh dej bïjre ussjede, jïh jïjtse mïelh tjïelkeste jïh buerkeste guktie såemies viehkiedïrregh tsevtsieh
- guldala ja oassálastá ságastallamiin ja digaštallamiin ja vuođušta oaiviliiddis ja ovdandivvu muhtin áššáigullevaš dieđuid
- goltele jïh lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine jïh jïjtse mïelh buerkeste jïh såemies sjyöhtehke bïevnesh åehpiedahta
- addá vuođuštuvvon máhcaheami earáide ja árvvoštallá beliid iežas ja earáid bargguin fágalaš eavttuid vuođul
- veele tjïelkestamme bïevnesh bååstede vadta jïh bielieh jïjtse jïh mubpiej barkoste vuarjesje faageles krïevenassi mietie
- ovdanbuktá máŋggabealálaš fágaáššiid maid lea heivehan vuostáiváldiide ja sisdollui ja máhttá geavahit iešguđet lágan digitála reaidduid ja mediaid
- jeereldihkie faageaamhtesh åehpiedahta mah leah dåastoejasse jïh sisvegasse sjïehtedamme, jïh maahta ovmessie digitaale dïrregh jïh meedijh åehpiedehtiemisnie nuhtjedh
- gávdná ja geavaha relevánta dieđuid iešguđet gálduin, ja vuođušta gáldoválljema
- sjyöhtehke bïevnesh ovmessie gaaltijijstie gaavna jïh nuhtjie, jïh tjïelkeste man åvteste gaaltijidie nuhtjeme
- geavaha girjás giela ja muhtin dábálaš doahpagiid grammatihkas ja teakstamáhtus iešguđet gulahallandilálašvuođain
- aktem jeereldihkie gïelem jïh såemies dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste nuhtjie ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- geavaha áššáigullevaš máhtu, čiekŋuda, reflektere ja bargá iešheanalaččat teavsttaiguin ja fágalaš fáttáiguin máŋggabealálaš gulahallamiin
- sjyöhtehke bïevnesh nuhtjie, veelebelaakan tjïelkeste, tjaalegi jïh faageles aamhtesi bïjre ussjede jïh dejgujmie jïjtjeraarehke barka jeereldihkie njaalmeldh tsiehkine, gosse mubpiejgujmie soptseste
- bájuha sisdoalu, guorahallá, dulko ja buohtastahttá teavsttaid iešguđetge perspektiivvas ja selveha váikkuhangaskaomiid geavaheami ja guorahallá mo dat váikkuhit lohkkái
- sisvegem vaajeste, tjaalegh vuarjesje, toelhkeste jïh vierteste ovmessie vuajnojste, jïh tjïelkeste guktie viehkiedïrregh åtnasuvvieh jïh ussjede guktie dah tsevtsieh
- guldala kritihkalaččat ja oassálastá ságastallamiin ja digaštallamiin, vuođušta oaiviliiddis áššáigullevaš dieđuiguin ja ákkastallá áššálaččat
- laejhtehkslaan goltele jïh lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine, jïjtse mïelh tjïelkeste sjyöhtehke bïevnesigujmie jïh aamhtesen åvteste argumenterede
- addá konstruktiivvalaš máhcaheami earáide ja árvvoštallá iežas ja earáid bargguid fágalaš eavttuid ja teaksta- ja giellamáhtu vuođul
- nuhteligs bïevnesh bååstede vadta, jïh jïjtse jïh mubpiej barkoem vuarjesje faageles krïevenassi mietie, jïh teekstedaajroen jïh gïeledaajroen mietie
- ovdanbuktá relevánta ja máŋggabealálaš fágaáššiid struktuvrralaččat ja iešheanalaččat, heivehuvvon sisdollui, dillái, vuostáiváldiide ja mediaide, ja máhttá geavahit digitála reaidduid ja mediaid mat heivejit fágaáššiid ovdandivvumii
- sjyöhtehke jïh jeereldihkie faageaamhtesh åehpiedahta öörnegen mietie jïh jïjtjeraarehke, sjïehtedamme sisvegasse, tseahkan, dåastoejasse jïh meedijasse, jïh maahta digitaale dïrregh jïh meedijh nuhtjedh mah sjiehtieh gosse edtja faageaamhtesh åehpiedehtedh
- gávdná, guorahallá ja geavaha relevánta dieđuid ulbmillaččat ja kritihkalaččat ja vuođušta gáldoválljema
- sjyöhtehke bïevnesh gaavna, nuhtjie jïh dej bïjre ussjede maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan, jïh buerkeste man åvteste gaaltijidie veeljeme
- geavaha dárkilis giela ja hálddaša doahpagiid grammatihkas ja teakstamáhtus iešguđet gulahallandilálašvuođain
- aktem veele gïelem nuhtjie jïh dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste ovmessie tsiehkine nuhtjie gosse mubpiejgujmie soptseste
Árvosátni 2
SAEMIEN VOESTESGÏELINE - TJAALELDH
- hábme teavsttaid mat muhtin muddui leat heivehuvvon ulbmilii ja rievdada iežas teavsttaid máhcahemiid ja eavttuid vuođul
- tjaalegh hammode mah såemiesmearan leah åssjelasse sjïehtedamme jïh jïjtse tjaalegh jarkele raeriej jïh krïevenassi mietie
- lohká ja bájuha teavsttaid váldosisdoalu ja muitala váldofáttá muhtin šáŋŋeriid teavsttain, čujuha muhtin vejolaš dulkomiidda
- låhka jïh åejviesisvegem vaajeste tjaaleginie jïh åejvieteeman bïjre soptseste tjaaleginie muvhtine sjangerinie, jïh vuesehte guktie gåarede dejtie toelhkestidh
- čállá iešguđetlágan teavsttaid main lea muhtin muddui struktuvra ja leat muhtin muddui heivehuvvon ulbmilii, vuostáiváldái ja mediai ja albmanahttá iežas oaiviliid, dovdá ja geavaha muhtin váikkuhangaskaomiid
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala såemies struktuvrine jïh mah såemiesmearan leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, jïh jïjtse mïelh soptseste, såemies viehkiedïrregh damta jïh nuhtjie
- gávdná ja sitere gálduid ja čujuha muhtin muddui gálduide maid geavaha ja ráhkada eaŋkilis gáldolisttu
- gaavna, vaajeste jïh såemiesmearan gaaltijidie vuesehte jïh aelhkies gaaltijelæstoem dorje
- albmanahttá čálalaččat ovttageardánis cealkkahuksehusain ja teakstačatnamiin ja hálddaša muhtin muddui ortografiija ja čállinnjuolggadusaid
- tjaala aelhkies raajesigujmie jïh teekstegårredimmine, jïh såemiesmearan ortografijem jïh tjaelemenjoelkedassh haalvoe
- pláne ja hábme teavsttaid mat leat heivehuvvon ulbmilii, hukse sisdoalu ja rievdada iežas teavsttaid máhcahemiid ja eavttuid vuođul
- tjaalegh soejkesje jïh hammode mah leah åssjelasse sjïehtedamme, sisvegem vijrede jïh jïjtse tjaalegh buerede raeriej jïh krïevenassi mietie
- lohká iešguđetgelágan šáŋŋeriid ja bájuha sisdoalu, čilge ja guorahallá teavsttaid fáttáid, gaskkusta muhtin vejolaš dulkomiid
- tjaalegh låhka ovmessie sjangerinie jïh sisvegem vaajeste, buerkeste jïh teemaj bïjre tjaaleginie ussjede, jïh soptseste guktie gåarede dejtie toelhkestidh
- čállá iešguđetlágan teavsttaid main lea buori muddui struktuvra ja leat heivehuvvon ulbmilii, vuostáiváldái ja mediai, ovdanbuktá muhtin ákkaid ja čilge iežas oaiviliid iešguđetgelágan teavsttain ja fáttáin, dovdá ja geavaha dábáleamos váikkuhangaskaomiid
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala tjïelke struktuvrine jïh mah leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, såemies argumenth soptseste jïh jïjtse mïelh buerkeste joekehts tjaalegi jïh teemaj bïjre, sïejhme viehkiedïrregh damta jïh nuhtjie
- referere ja sitere gálduid ja máhttá muhtin muddui siskkildit dieđuid iežas teavsttain, maid sáhttá dárkkistit ja ráhkada gáldolisttu
- gaaltijh vaajeste jïh maahta åajvahkommes bïevnesidie meatan vaeltedh jïjtse tjaaleginie, jïh naemhtie guktie lohkije maahta dejtie gaavnedh, jïh gaaltijelæstoem dorje
- albmanahttá čálalaččat heivvolaš cealkkahuksehusain, teakstačatnamiin ja dárkilis sátneriggodagain ja hálddaša deháleamos ortografiija ja hápmeoahpa
- tjaala sjïehtedamme raajesigujmie, teekstegårredimmine jïh veele baakoeveahkine, jïh åajvahkommes ortografijem haalvoe
- pláne ja hábme teavsttaid mat leat heivehuvvon ulbmilii, ovdánahttá sisdoalu, árvvoštallá ja rievdadallá iežas teavsttaid giella- ja teakstamáhtu ja máhcahemiid ja eavttuid vuođul
- tjaalegh soejkesje jïh hammode mah leah sjïehtedamme åssjelasse, sisvegem evtede, jïjtse tjaalegh vuarjesje jïh buerede gïele- jïh teekstedaajroen mietie, jïh raeriej jïh krïevenassi mietie
- lohká, iešguđetgelágan šáŋŋeriid, bájuha sisdoalu, gávdná ja geavaha áššáigullevaš dieđuid teavsttain, čielggada ja guorahallá iešheanalaččat teavsttaid fáttáid ja gaskkusta vejolaš dulkomiid
- tjaalegh låhka ovmessie sjangerinie, sisvegem soptseste, sjïehteles bïevnesh tjaaleginie gaavna jïh nuhtjie, veelebe buerkeste jïh teemaj bïjre tjaaleginie ussjede jïjtjeraarehke våaroemisnie, jïh soptseste guktie gåarede dejtie toelhkestidh
- čállá iešguđetlágan teavsttaid main lea buorre struktuvra ja mat leat čielgasit heivehuvvon ulbmilii, vuostáiváldái ja mediai, vuođušta oaiviliid ulbmilaččat ja kritihkalaččat ja geavaha heivvolaš váikkuhangaskaomiid
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala hijven struktuvrine jïh mah tjïelkelaakan leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, jïjtse mïelh maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan buerkeste jïh sjiehteles viehkiedïrregh nuhtjie
- geavaha relevánta gálduid ulbmillaččat ja kritihkalaččat, ja earuha siskkildeami, refererema ja siterema čállosis, nu ahte lea vejolaš dárkkistit gálduid ja ráhkada ollislaš gáldolisttu
- sjïehteles gaaltijh nuhtjie maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan, maahta joekehtidh gaskem integreradimmiem, vaajestimmiem jïh siteradimmiem gaaltijijstie barkosne, naemhtie guktie lohkije maahta dejtie gaavnedh, jïh ellies gaaltijelæstoem dorje
- albmanahttá čálalaččat deaivilis ja dárkilis sátneriggodagain ja hálddaša máŋggabealat cealkkahuksehusa ja iešguđetlágan teakstačatnanhámiid ja hálddaša ortografiija, giellaoahpa ja čállinnjuolggadusaid
- veele jïh sjïehteles baakoeveahkine tjaala, jeereldihkie raajesebigkemem jïh ovmessie såarhts teekstegårredimmievuekieh haalvoe, jïh ortografijem jïh tjaelemenjoelkedassh haalvoe
Udir.no - Diktamuitalus, vuoruhanskovvi, DHO-skovvi
Udir.no - Diktesoptsese, gaarhkenotaate, DSL-goere
Diktamuitalus, vuoruhanskovvi, DHO-skovvi
Diktesoptsese, gaarhkenotaate, DSL-goere
Udir.no - Jorgalit / heivehit dárogielas sámegillii
Udir.no - Nøørjen gïeleste saemien gïelese jarkoestidh
Ceahkki: Jo3 - studerenráhkkanahtti oahppoprográmma ja lasáhus oppalaš studerengelbbolašvuhtii - fidnofágalaš oahppoprográmmaide Fáddá: jorgalit dárogielat teavsttaid sámegillii Áigi: gávcci oahpahusdiimmu
Daltese: Jåa3 – studiejryøjrien øøhpehtimmieprogramme jïh lissiebigkeme siejhme studiemaahtose barkoefaageles øøhpehtimmieprogrammide
Dát oahpahusláhču lea ovdamearkan dasa movt oahppit sáhttet bargat joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte guktie learohkh maehtieh barkedh juktie maahtoeulmide jaksedh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomeriid sáhttá konkretiseret oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie vuesehte guktie maahta maahtoeulmide tjyølkehke darjodh lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt dáidda ovttastahttá vuođđogálggaid ja movt oahpaheaddji heiveha oahpahusa ohppiide ja sin árvvoštallá dađistaga.
Øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte sjyøhtehke barkoevuekieh, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh jïh guktie lohkehtæjja øøhpehtimmiem learoehkidie sjïehtede, jïh dejtie iktemearan vuarjesje.
Oahpahusláhču lea ovdamearkan dasa movt oahppit sáhttet bargat vai ožžot gelbbolašvuođa ja hárjáneami jorgalit ja heivehit eará čálliid teavsttaid dárogielas sámegillii.
Øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte guktie learohkh maehtieh barkedh juktie maahtoem jïh haarjanimmiem åadtjodh jarkoestidh jïh mubpiej tjaalegh sjïehtedidh, nøørjen gïeleste saemien gïelese.
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 3 studerenráhkkanahtti oahppoprográmma- ja lasáhus oppalaš studerengelbbolašvuhtii- fidnofágalaš oahppoprográmma maŋŋel Čálalaš gulahallan Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit:
Maahtoeulmie Jåa3 mænngan – studijeryøjrien øøhpehtimmieprogramme jïh lissiebigkemen mænngan siejhme studijemaahtose – barkoefaageles øøhpehtimmieprogramme
jorgalit ja heivehit earáid čállin teavsttaid dárogielas sámegillii
mubpiej tjaalegh jarkoestidh jïh sjïehteladtedh, nøørjen gïeleste saemien gïelese
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahtoeulmide tjyølhkehke dorjeme lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
lohkat ja čiekŋudit vuođđotekstii vai bures ipmirda sisdoalu ovdal go jorgališgoahtá
lohkedh jïh veele tjaalegen sisveginie åahpanidh, juktie hijven daajroem åadtjodh eannan aalka jarkoestidh
čilget manne ii sáhte iige galgga jorgalit njuolga sánis sátnái
buerkiestidh mannasinie ij edtjh, jallh maehtieh baakoej baakoej ryøktesth jarkoestidh
hálddašit suorggideami bures
baakoehaamoedimmieh hijvenlaakan haalvedh
máhttit sániid ráhkadit sámegillii
orre baakoeh saemiengïelesne darjodh
máhttit jorgalit fágateavsttaid ja čáppagirjjálaš teavsttaid
jarkoestimmieh haalvedh faagetjaalegijstie, jïh tjiehpieslidterære tjaalegijstie
Máhttit lohkat: Oahppit geavahit iešguđetlágan lohkanstrategiijaid go lohket fágateavsttaid ja čáppagirjjálaš teavsttaid vai ožžot buori sisdoalloipmárdusa.
Maehtedh lohkedh: Learohkh ovmessie lohkemestrategijh nåhtadieh gosse faagetjaalegh jïh tjiehpieslidterære tjaalegh luhkieh, juktie hijven daajroem åadtjodh dej sisvegi bïjre.
Sii ráhkadit sátnelisttuid báhpirii ja nehttii.
Dah baakoelæstoeh luhkieh paehpierisnie jïh nedtesne.
Oahppit lohket sihke iežaset ja earáid jorgalan teavsttaid.
Learohkh tjaalegh luhkieh mejtie dah leah jarkoestamme, dovne jïjtsh jïh mubpiej.
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit: Oahppit ságastallet teavsttaid birra maid leat jorgaleame, ja árvvoštallet iešguđetlágan čovdosiid.
Maehtedh jïjtjemse njaalmeldh tjïelkesidh: Learohkh soptsestieh dej tjaalegi bïjre mejtie jarkoestieh, jïh ovmessieh vuekieh digkiedieh.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit jorgalit dárogielat teavsttaid sámegillii ja čállá sámi jorgalusa.
Maehtedh jïjtjemse tjaaleldh tjïelkesidh: Learohkh nøørjen gïeleste saemien gïelese jarkoestieh jïh dam saemien låhkoem tjaelieh.
Oahpaheaddji álggaha fáttá muitalettiin teavsttaid jorgaleami ja heiveheami birra.
Lohkehtæjja aamhtesem åehpiedahta jïh soptseste jarkoestimmien jïh sjïehteladtemen bïjre tjaalegijstie.
Oahppit ságastallet dán birra ja muitalit iežaset vásáhusaid ja oaiviliid.
Learohkh dan bïjre soptsestieh, jïh jïjtsh dååjrehtimmieh jïh mielh buektieh.
Skuvllas sáhttet galbbat jorgaluvvon dárogielas sámegillii.
Sjilth skuvlesne maehtieh jarkoestamme årrodh nøørjen gïeleste saemien gïelese.
Jus leat, de oahppit suokkardit galbbaid ja ságastallet sániid birra mat leat adnon.
Jis naemhtie dle learohkh sjiltide vuartasjieh jïh soptsestieh dej nåhtadamme baakoej bïjre.
Leat go oahppit ovttaoaivilis jorgaleapmái ?
Learohkh siemes jarkoestimmesne ?
Leat gos sis eará evttohusat ?
Dej jeatjah raeriestimmieh ?
Oahppit ákkastallet iežaset evttohusaid.
Learohkh sijjen raeriestimmieh buerkiestieh.
Jus eai gávdno galbbat mat leat jorgaluvvon sámegillii, de sáhttet oahppit digaštallat manne nu lea.
Jis ij naan sjilth leah jarkoestamme saemien gïelese, learohkh maehtieh digkiedidh mannasinie naemhtie.
Oahppit buohtastahttet dárogielat ja sámegielat teavsttaid ja ságastallet giela birra mii lea aviisabajilčállagiin, almmuhusain, máidnosiin, bovdehusain, láhkačállosiin ja plakáhtain.
Learohkh tjaalegh nøørjen jïh saemien gïelesne viertiestieh, jïh gïelen bïjre soptsestieh vuesiehtimmien gaavhtan plaeriej bijjietjaaleginie, annonsinie, reklamine, bøøredimmine, laaketjaaleginie jïh plaakatine.
Oahpaheaddji ohcá oanehis, ovttageardánis dárogielteavstta.
Lohkehtæjja aktem åenehks, aelhkie nøørjen tjaalegem gaavna.
Fáddá sáhttá roahkka leat oahpis ohppiide ovdalaččas.
Aamhtese maahta maaje åehpies årrodh learoehkidie aarebistie.
Oahppit lohket teavstta vuđolaččat ja barget iehčaneaset muhtin minuhta dán jorgalit sámegillii.
Learohkh tjaalegem veele luhkieh, jïh såemies minudth berkieh dam saemiengïelese jarkoestidh oktemierien.
Dasto jorgalit oahppit dan ovttas.
Dan mænngan learohkh dam ektesne jarkoestieh.
Čállet buot távvalii.
Tjaelieh gaajhkem taavlesne.
Oahppit sáhttet čállit seamma girjjiidasaset.
Learohkh maehtieh dam seamma tjaalegem tjaeledh sijjen gærjine.
Bija ohppiid barggadettiin digaštallat iešguđet evttohusaid ja čovdosiid.
Baajh learoehkidie ovmessie raeriestimmieh jïh vuekieh digkiedidh gosse barkeminie.
Oahppit ságastallet dan birra manne lea hástaleaddji bargu jorgalit dárogielas sámegillii.
Learohkh ektesne soptsestieh mannasinie maahta akte geerve barkoe årrodh nøørjen gïeleste saemien gïelese jarkoestidh.
Oahpaheaddji ságastallá ohppiiguin dan birra ahte lea dehálaš dovdat sisdoalu dan teavsttas maid galget jorgalit.
Lohkehtæjja learohkigujmie soptseste man vihkeles lea tjaalegen sisvegem damtedh maam edtjieh jarkoestidh.
Sii fertejit maid diehtit mii teavstta ulbmil lea.
Dah aaj tjuerieh tjaalegen åssjelem daejredh.
Ulbmil lea ahte jorgalusa sisdoallu / áigumuš lea seamma go vuođđočállosis.
Ulmie lea jarkoestimmie edtja åadtjodh / utnedh seamma sisvegem / dijrem goh maadth-tjaalege.
Oahpaheaddji ja/dahje oahppit ohcet dárogielat teavsttaid maid sáhttet jorgalit.
Lohkehtæjja jïh / jallh learohkh naan nøørjengïelen tjaalegh gaavnedieh, mejtie sjiehtieh jarkoestidh.
Oahppit sáhttet válljet sihke fágagirjjálaš ja čáppagirjjálaš teavsttaid gaskkas.
Learohkh maehtieh tjaalegh veeljedh, dovne faagetjaalegh jïh tjiehpieslidterære tjaalegh.
Oahppit ráhkadit sátnelisttu man atnet jorgalettiin.
Learohkh aktem baakoelæstoem darjoeh maam nåhtadieh gosse jarkoestieh.
Dát dagaha álkibun muitit sániid, ja sihkkarastá ahte oahppit atnet seamma sáni juohke háve go dihto sáni jorgalit.
Dellie aelhkebe sjædta baakojde mujhtedh, jïh learohkh dejtie seamma baakojde nåhtadieh fïerhten aejkien dah aktem vihties baakoem jarkoestieh.
Oahppit jorgalit hearvasága dárogielas sámegillii. Sáhttá omd. viežžat LEX Sápmi-girjjis.
Learohkh aktem håalemem jarkoestieh nøørjeste saemien gïelese.
Maŋŋel sáhttet buohkat buohtastahttit iežaset jorgalusa girjji jorgalusain. Oahppit ságastallet erohusaid birra, árvvoštallet daid ja ákkastallet iežaset oaiviliid.
Mænngan gaajhkesh maehtieh sov jarkoestimmiem viertiestidh jïh joekehtsi bïjre soptsestidh, dejtie vuarjasjidh jïh sijjen vuajnoeh buerkiestidh.
Oahpaheaddji ohcá dárogieldivttaid mat leat jorgaluvvon ja heivehuvvon sámegillii.
Lohkehtæjja såemies nøørjen dikth gaavna mah leah jarkoestamme jïh sjïehtedamme saemien gïelese.
Oahppit lohket divttaid ja suokkardit dárogieldivtta ja sámegieldivtta sisdoaluid.
Learohkh diktide luhkieh jïh sisvegem viertiestieh nøørjen jïh saemien låhkosne.
Sii ságastallet sániid birra ja heivehemiid birra mat leat dahkkon.
Dah ektesne soptsestieh baakoej bïjre jïh sjïehtedimmiej bïjre mah leah veeljeme.
Dasto jorgalit oahppit ieža dárogieldivttas sámegillii.
Dan mænngan learohkh jïjtje aktem diktem jarkoestieh saemien gïelese.
Oahppit lohket iežaset divttaid guhtet guimmiidasaset ja ságastallet heivehemiid birra.
Learohkh sijjen dikth sinsætnan luhkieh jïh sjïehtedimmiej bïjre soptsestieh mejtie dorjeme.
Oahppit sáhttet maid čállit dárogillii divtta ja jorgalit ja heivehit dan sámegillii.
Learohkh maehtieh jïjtje diktem nøørjen gïelesne tjaeledh jïh dam jarkoestidh jïh sjïehteladtedh saemien gïelese.
Guovttis ja guovttis sáhttiba goabbat guoimmiska divttaid jorgalit ja maŋŋel ságastallat ovttas bohtosa birra.
Gøøkti gøøkti maehtieh sinsitnien dikth jarkoestidh jïh guaktegh illedahken bïjre soptsestidh mænngan.