pere/sami_parallel huggingface dataset:
Girjerájus lea dál guovddáš sadji sámediggevisttis Kárášjogas.
Gærjagåetien akte åajvoeh sijjie saemiedigkiegåetesne Karasjohkesne daan biejjien.
Sámedikki girjerádju galgá nannet ja ovddidit bibliotehkafálaldaga sámi álbmoga várás.
Saemiedigkien gærjagåetie edtja akte gærjagåetie årrodh mij edtja gærjagåetiefaalenassem nænnoestehtedh jïh dam evtiedidh dejtie saemien årroejidie.
Dat galgá doaibmat sámi girjjálašvuođa ja sámi bibliotehkabálvalusa gelbbolašvuođaguovddážin, ja leat Sámedikki politihkkariid ja bargiid hálddašangirjerádjun.
Gærjagåetie edtja akte maahtoejarnge årrodh saemien lidteratuvrese jïh saemien gærjagåetiedïenesjasse, jïh akte reeremegærjagåetie Saemiedigkien politihkeridie jïh barkijidie.
Sámedikki girjerájus galgá leat dievasleamos čoahkkádus sámi girjjálašvuođas ja eará ávdnasiin sámegilli ja sámi diliid birra guđe gillii ihkinassii.
Saemiedigkien gærjagåetie edtja dam elliesommes våarhkoem saemien lidteratuvreste jïh jeatjah materijaaleste utnedh saemien gïeline jïh saemien tsiehkiej bïjre saaht man gïele.
Čoahkkádus galgá leat oahpis eará bibliotehkaide ja ovttaskas luoikkaheddjiide ja leat daid olámuttus.
Jeatjah gærjagåetieh jïh löönijh edtjieh nuepiem utnedh våarhkoste löönedh jïh åehpies årrodh dejnie.
Girjerádju láve oažžut Nationála bibliotehkas girjjiid ja dokumeanttaid mat leat almmuhuvvon Norggas main olles teaksta dahje oasit das leat sámegillii, bággoaddima lága mielde gč. “ Lov om
Gærjagåetie jienebh låhkoeh gærjijste åasta guktie jeatjah gærjagåetieh maehtieh gærjavåarhkoem löönedh jïh dejtie sijjen utniejidie löönedidh.
Pliktavlevering ”.
Gærjagåetie dïedtedeellemem dååste Nasjonal-gærjagåeteste.
Bákkus addojuvvon girjjit galget rájaduvvot agibeaivve.
Edtja dïedtedeelleme gærjah vöörhkedh ihkuven aajkan.
Fágajođiheaddji
Faageåvtehke
Sierrabibliotehkára
Sjïeregærjagåetiebarkije
Oktavuohta
Tjaelije
9730 Kárášjohka
Govlehtallh
24. Čakčamánnu 2014
Aalkoehåaleme WCIP 2014
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lei okta ON váldočoahkkima álgoálbmotvuoigatvuođaid máilmmikonferánssa rahpama álggaheddjiin čakčamánu 22. b..
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo lij akte dejstie aalkoehåalijijstie rïhpestimmesne EN:n generaalekrirrien veartenekonferanseste aalkoealmetji reaktaj bïjre skïereden 22.
Dás sáhtát lohkat presideantta sáhkavuoru (lea dušše eŋgelasgillii).
b. Daesnie maahtah presidentem håalemem lohkedh (ajve eengelsken gïelesne).
ON neahtta-tv lea bádden su sáhkavuoru.
Jis sïjhth håalemem vuartasjidh maahtah dam darjodh EN:n nedte-tv:sne.
Sáhkavuorru lea sullii tiibmabeali báddema álggu rájes.
Håaleme lea medtie bieliemubpien tæjmoen saadtegisnie.
Sámedikki Nussir-ášši čuovvoleapmi / Energiija ja minerálat / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkien guhkiebasse barkoe Nussir-aamhtesinie / Energije jïh mineraalh / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikki Nussir-ášši čuovvoleapmi
Saemiedigkien guhkiebasse barkoe Nussir-aamhtesinie
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka ii leat duhtavaš dainna go Birasdirektoráhta lea addán Nussir ASA:i luoitinlobi Riehppovutnii.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka ij leah madtjeles ihke Byjresedirektovraate lea Nussir ASA:se luejhtemeluhpiem vadteme Repparfjovlesne.
– Lean cealkán ahte dát lea máilmmimeašttirgilvvohallan fuollameahttunvuođas, ja dat dakkár válddahus maid mun doarjjun ollásit, dadjá Silje Karine Muotka.
– Manne leam jeahteme daate dam vïerremassem vuesehte dah eah dïedtem vaeltieh, jïh dïhte akte buerkiestimmie manne abpe mov vaajmoste tjåadtjohtem, Silje Karine Muotka jeahta.
Sámediggeráđi árvvoštallan lea ahte Birasdirektoráhta ii leat buktán ovdan daid negatiiva biraslaš váikkuhusaid.
Saemiedigkieraerie lea vuarjasjamme Byjresedirektovraate ij leah dejtie nåake byjreseligke konsekvenside våajnoes dorjeme.
Ráđđi eahpida maid dan servodatekonomalaš árvvoštallama mii dahkkojuvvo ja oaivvilda ahte eai álgoálbmotvuoigatvuođat ge leat doarvái bures vuhtiiváldojuvvon dáin árvvoštallamiin.
Raerie aaj gyhtjelassh åtna dan siebriedahkeekonomeles vuarjasjæmman mij dorjesåvva, jïh veanhta ij akt aalkoealmetjereaktide nuekieslaakan krööhkestamme daejnie vuarjasjimmine.
- Mun oaivvildan ahte dát álggaha guhkes barggu sihke birasvuhtiiváldima ektui ja dan ektui ahte sámi beroštusat vuhtiiváldojuvvojit riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid vuođul.
- Manne vïenhtem daate lea dïhte aalkove akten guhkies prosessese juktie dovne byjresen åvteste barkedh jïh ihke saemien ïedtjh gorresuvvieh gaskenasjovanaale åeliedimmiej mietie.
Mii álggahit dainna ahte sáddet váidaga luoitinlohpái, ja joatkit dainna ahte ovddidit ášši Nussira birra Sámedikki njukčamánu dievasčoahkkimii.
Mijjieh aelkebe luejhtemeluhpiem laejhtedh jïh jåerhkebe aamhtesem buektedh Nussiren bïjre Saemiedigkien stoerretjåanghkose njoktjen.
Háliidan oažžut nana mearrádusa Sámedikkis, dadjá Muotka.
Manne aktem nænnoes nænnoestimmiem Saemiedigkesne sïjhtem, Muotka jeahta.
Sámediggeráđđi áigu čađahit čuovvovaš proseassa Nussir-áššis lagas boahtteáiggis:
Saemiedigkieraerie daam prosessem Nussir-aamhtesen bïjre soejkesje åvtese:
Váidda Birasdirektoráhta luoitinlohpái golmma mánu siste maŋŋágo mearrádus almmuhuvvui.
Byjresedirektovraaten nænnoestimmiem luejhtemeluhpien bïjre laejhtedh eannan golme våhkoeh mænngan nænnoestimmie åehpies dorjesovvi.
Váiddameannudeami dahká Dálkkádat- ja birasdepartemeanta.
Laejhtemegïetedimmie dorjesåvva Klijma- jïh byjresedepartemeenteste.
Gohččut čoahkkimii Nussir ASA:in fitnodaga ja Sámedikki gaskasaš áigumuššiehtadusa vuođul, dainna áigumušain ahte sáhttá go juksat ovttamielalašvuođa vai ii.
Tjåanghkose gohtjedidh Nussir ASA:ine dan intensjovnelatjkoen mietie mij lea dorjesovveme sïelten jïh Saemiedigkien gaskem, dejnie aajkojne vihtiestidh mejtie maahta sïemes sjïdtedh jallh ij.
Ovddidit Nussir-ášši Sámedikki njukčamánu 2016 dievasčoahkkimii.
Aamhtesem buektedh Nussiren bïjre Saemiedigkien stoerretjåanghkose njoktjen 2016.
- Jáhkán ain ahte váldá guhkes áiggi ovdal loahpalaš mearrádusa dahkkojuvvo Nussir-áššis, ja doppe leat máŋga formálalaš áššemeannudangeainnu prošeakta ferte čađa ovdal luoitinlobi duohtandahkama, dadjá Muotka.
- Manne vïenhtem fïnkese goske akte minngemosth nænnoestimmie Nussiresne dorjesåvva, jïh prosjekte tjuara jienebi byjjes aamhtesegïetedimmieåeriej tjïrrh åvtelen maahta dam saetniedehtedh, Muotka jeahta.
(Silje Karine Muotka jođiha Sámediggeráđi barggu Nussir-áššiin.
(Silje Karine Muotka saemiedigkieraerien barkoem stuvrie gyhtjelassigujmie Nussiren bïjre.
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lea dieđihan ahte son lea bealálaš áššis go su oappás lea eaiggátvuohta fitnodaga vuolleskáhppojeaddjái.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jïjtjemse inhabijle åtna åabpeben aajhterevoeten gaavhtan aktene vueliedeallahtæjjesne sïeltese.
Bealátvuođaárvvoštallama sáhtát lohkat dás).
Maahtah habiliteetevuarjasjimmiem daesnie lohkedh).
Áltá 2013: info pressii / Áltá 2013 / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Alta 2013: bïevnesh preessese / Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Áltá 2013: info pressii
Alta 2013: bïevnesh preessese
08. Njukčamánnu 2013
Gaajhkh journalisth mah luhpiem sijhtieh dan gaskenasjovnaale, ryöjreden aalkoealmetjekonferansese FinnmarhkehaallesneAlta 2013 tjuerieh akkrediteringem utnedh.
Oassálastin lea nuvttá ja akkrediteren addojuvvon dađistaga nu guhká go mii nákcet, muhto dainna ráddjejumiin ahte eanemusat njealjis juohke medias ožžot akkrediterema.
Namhtah meatan årrodh jïh akkrediteringe ikte-mearan vaadtasåvva dan gåhkese sijjie gååvnese, men ajve raajan njieljie tjirkijh fïerhtede medijumeste sijjiem åadtjoeh.
Preassalatnja Rahppojuvvo sierra preassalatnja mas leat árppohis fierpmádat, bargostašuvnnat ja njuolggosáddagat konferánsaguovddážis.
Preessetjiehtjele Akte jïjtse preessetjiehtjele tseegkesåvva gusnie frijje nedtevierhkie, barkoestasjovnh jïh ryöktesth saadtegh konferansejarngeste.
Lea maid vejolaš geavahit várrejuvvon sajiid ieš konferánsalanjas.
Luhpie aaj vadtasåvva mïerhkesjamme sijjide jïjtjehke konferansesavkesne.
Preassalatnja lea rabas sotnabeaivvi geassemánu 9. b. dii. 12.00 rájes ja dasto juohke beaivvi konferánssa áiggi gaskal 08.00 ja 07.00.
Preessetjiehtjele gaahpode aejlegen, ruffien 9. b. ts.12.00 raejeste jïh dan mænngan fïerhten biejjien konferansesne 08.00-07.00.
Preassagulahallit Geahča geat dat leat preassagulahallin Sámedikkis ja máilmmiviidosaš koordinerenjoavkkus.
Preessegovlehtallijh Vuartesjh læstoem gusnie Saemiedigkien jïh iktedimmiedåehkien preessegovlehtallijh.
Fálaldat neahtas Olles konferánsa streamejuvvo njuolgga neahtas, ja báddemat lágiduvvojit dađistaga.
Faalenasse nedtesne Abpe konferanse streamine seedtesåvva nedtesne, bæjjese vaaltasåvva jïh iktemearan olke bïejesåvva.
Dokumeanttat, resolušuvnnat ja eará čálalaš ávdnasat ráhkaduvvojit dađistaga ja lágiduvvojit nehttii.
Tjaatsegh, resolusjovnh jïh jeatjah tjaalaldahkh mah konferansesne dorjesuvvieh nedtesne bïejesuvvieh guktie aelhkie sjædta dejtie gaavnedh.
Veahkki Sámedikki gulahallanossodat lea olámuttus miehtá konferánssa ja sáhttá veahkehit preassalahtuid.
Viehkiehtæjjah jïh viehkie Saemiedigkien kommunikasjovnegoevtese lea stïeresne abpe konferansesne goh viehkie preessen lïhtsegidie.
Neahtta ja sosiála mediat
Nedte jïh sosijaale meedijah
Facebook: World Conferanse on Indigenous Peoples 2014 Twitter: @wcip2014 Sámediggi: www.sametinget.no/Alta2013 Hashtags Twitteris: #wcip2014 og #alta2013
Facebook: World Conferanse on Indigenous Peoples 2014 Twitter: @wcip2014 Saemiedigkie: www.sametinget.no/Alta2013 Hashtags Twitter ’ isnie: #wcip2014 og #alta2013
Áltá 2013 lágiduvvo Finnmarkshallenis Álttás.
Alta 2013 öörnesåvva Finnmarhkehaallesne Altesne.
Eanet dieđuid hálla birra ja daid fasilitehtaid birra mat doppe leat, addá beaivválaš jođiheaddji Tommy Hæggernæs, tel. +47 908 77 868 dahje Sámedikki gulahallandirektevra Jan Roger Østby, tel. + 47 481 44 696.
+47 908 77 868 jallh Saemiedigkien kommunikasjovnedirektöörine Jan Roger Østby, tell. + 47 481 44 696.
Sámegiella nanostuvva - Sametinget
Gïelekampanje aalka - Sametinget
Sámegiella nanostuvva
Gïelekampanje aalka
Giellaávžžuhusdoaibmaráđđi lea otne doallan vuosttaš čoahkkima Sámedikkis.
Gïelekampanjeraerie sov voestes tjåahkoem daan biejjien saemiedigkesne åtneme.
Giellaávžžuhusdoaibma álggahuvvo Ávžžuhusdoaibmaráđđi lea vuosttaš čoahkkimis ságastallan dehálaš fáttáid birra dego sámegiellaoahpahus, giellapolitihkka ja giela geavaheapmi servodagas.
Kampanjeraerie sov voestes tjåahkosne vihkeles aamhtesh digkiedamme, goh ööhpiedimmieh saemien gïelesne, gïelepolitihkh jih gïelenuhtjemem ektievuekesne.
Seminára
eminarijume
Ávžžuhusdoaibmaráđđi áigu doallat seminára fáttáin Gádjut giela 2008 álgogeažis.
Kampanjeraerie soejkesje seminarijumem 2008 aalkosne utnedh, mejnie teemine
Statusloktaneapmi
Daltese-bäjjanimmie
Okta dain deháleamos doaimmain mainna ráđđi ferte bargat lea geahččalit rievdadit miellaguottuid go guoská sámegiela geavaheapmái.
Akte dejstie vihkelommes aamhtesijstie maam raerien lea, attityde-värrhtoedimmiem öörnedh gåessie saemien gïelem nuhtjedh.
- Mii háledit oaidnit ahte giela status loktana, deattuha Joseph Fjellgren gii lea evttohuvvon ságadoallin ávžžuhusdoaibmaráđis.
- Mijjieh sïjhtebe daltese-bäjjanimmiem saemien gïelesne vuejnedh, Joseph Fjellgren dam jeahta, giem aaj raeriestamme sjïdteme goh kampanjeraerien åejvie.
Joseph Fjellgren lea leamaš doaimmalaš Sáminuoras ja jođihan prošeavtta Mijjen Giele ulbmiliin ođđasislihkkastahttit orjješsámegiela.
Joseph Fjellgren lea Sáminuorra ’ sne eadtjalgehteme orreme jih prosjektem
Ođđasislihkkandoaibma
Gïele-jieliehtimmie
- Mii háledit bargat dan ovdii ahte sámegiella galgá oažžut diehttelaš saji juohkelágán dásis sámeservodagas.
- Mijjieh sïjhtebe barkedh guktie saemien edtja tjarke sijjiem åadtjodh gaajhkene daltesinie dennie saemien ektievuekesne.
Lea giela ođđasislihkkandoaibma, čilge Fjellgren.
Dïhte jis gïele-jieliehtimmien bïjre lea, Fjellgren bïhkede.
Ávžžuhusdoaibma ráđi lahtut leat Per Jonas Parffa (Sámiid oahpahusguovddáš), Mikael Vinka (Upmeje universitehta), Monica Sandström (Sámeskuvlastivra), Joseph Fjellgren ja Britt Inger Tuorda (goappašagat válljejuvvon sámediggestivrras).
Kampanjeraeresne leah Per Jonas Parffa (Saemie-ööhpehtimmie jarnge), Mikael Vinka (Upmejen universiteete), Monica Sandström (Saemieskuvlen ståvroe), Joseph Fjellgren jih Britt Inger Tuorda (gåabpegh saemiedigkien ståvroste veeljesåvveme).
Oktavuohta
Gaskesadtemasse
Joseph Fjellgren, mobil 070-600 86 90
Joseph Fjellgren, tel. 070-600 86 90
Nominera pristagare till Gollegiella (Kopia) - Sametinget
GULLIEGÏELE – Noerhtelaanti saemien gïelebaalhka - Sametinget
Evttot evttohasa Gollegiela giellabálkášupmái
GULLIEGÏELE – Noerhtelaanti saemien gïelebaalhka
GOLLEGIELLA - Davviriikkalaš sámi giellabálkkašupmi geigejuvvo čakčat 2014. Dus lea vejolašvuohta evttohit gelbbolaš bálkkašumi vuoiti !
GULLIEGÏELE – Noerhtelaanti saemien gïelebaalhka govhteden aejkien vadtasåvva tjaktjen 2014 dennie fïerhten jaepien tjåanghkosne saemieministeri jïh saemiedigkiepresidenti gaskem Helsinkesne.
Sádde evttohusat bálkkašumi vuoitin oktan čálalaš ákkastallamiin, mii sáhttá leat eanemusat 1-2 siiddu, maŋimustá miessemánu 30. beaivve 2014 čujuhussii:
Dijjieh tjoerede baalhkavitnijem tjaaleldh raeriestidh, aktine bïhkedassine mij jeenjemes lea 1-2 sæjroeh jïh dam daan adressese seedtedh suehpeden 30. b. 2014 åvtelen:
Gollegiella - árvvoštallanlávdegoddi Sámediggi / Saamelaiskäräjät SAJOS 99870 Anár / Inari, Finland FIN-99870 ANÁR FINLAND
Govlehtallemebïevnesh vuarjasjimmiemoenehtsasse: Gollegiella – vierhtiedimmiemoenehtse Sámediggi / Saamelaiskäräjät SAJOS 99870 Anár / Inari, Finland
info@samediggi.fi
Tel. +358 108 393 100
Tel: +358108393100
E-påaste: info@samediggi.fi
Sápmi ja EU - Sametinget
Saepmie jïh EE - Sametinget
EO-leavga.
EE-saevege.
Govva: Eurohpalaš ovttastat
Guvvie: Europan Ektiedimmie.
Sápmi ja EO
Saepmie jïh EE
EO:a guovlluguovdasaš politihka ulbmil lea lasihit ruđalaš ja sosiálalaš oktiigullevašvuođa gaskal miellahttoriikkaid ja unnidit guovlluguovdasaš eahpedássálašvuođa ja erohusaid ruđalaš ovdáneamis.
EE:n regijovnepolitihken ulmie lea ekonomije jïh sosijale ektievoete lïhtsege-laanti gaskoeh stueriedidh jïh regijovne ov-balanse jïh mij joekehts ekonomijen övtiedimmesne lea unniedidh.
Ođđa prográmmaáigodagas 2007-2013 ruhtaduvvojit guovlluguovdasaš struktuvrafoandaprográmmat sullii 8,4 milj. ruvnnuin EO-ruhtan.
Provgramh-boelhken 2000-2006 nuelesne EE medtie 195 miljardh euroh struktuvrh-fåantide vedti.
Dasalassin bohtet náššuvnnalaš ruhtadeamit seammá stuora summiin.
Abpe Sveerjese medtie 19 miljardh kråvnah lissine sjïdti.
” Sápmelaš beavdegirji ” Sámit eamiálbmogin lea sierra sadji eará unnitlogujoavkkuid ektui Eurohpas.
Saemiej lea aalkoe-almetjinie sjïere daltese jeatje unnebelåhakoe-dåehkiej vuestie.
Ruoŧa ja Suoma searvansoahpamušgirjiis EO:ai gávdno searvanáššegirji mii gohčoduvvo ” sápmelaš beavdegirji ”.
Sveerjen jïh Såevmien gaskese-dïedte EE:ese lea gaskese-tjaalege gåhtjoen ” saemien buertiegärja ”.
Soahpamušgirjjis gávdnojit čilgehusat beavdegirjjiide mat leat čadnon konstitušuvdnii, e.e. addendum 2 áššegirjái CIG 86/04.
Tjaalegisnie buerkiestimmieh leah buertiegärjaj bïjre, mah leah bïejeme konstitusjovnese, jeatjebigujmie lea addendume 2 tjaatsegasse CIG 86/04.
Das gávdno čuovvovaš čilgehus sámi álbmoga birra:
Desnie daate buerkiestimmie saemiej bïjre:
b.. Čilgehus sámi álbmoga birra Bearráigeahčuin artihkkaliidda 59 ja 60 beavdegirjjis searvansoahpamusgirji ja searvanáššegirjjiid birra Gonagasriikka Danmárkku … Suoma republihka ja Gonagasriikka Ruoŧa várás dovddasta konferánsa geatnegasvuođaid ja dahkamušaid mat Ruoŧas ja Suomas leat sámi álbmoga ektui náššuvnnalaš ja gaskariikkalaš rievtti mielde.
b. Buerkiestimmie saemiej bïjre Krööhkestimmine artikeli 59:esne jïh 60:esne buertiegärjesne gaskese-buertiegärjaj jïh gaskese-tjaalegi bïjre Gåangkarïjke Danmarkese, … Republihke Såevmie jïh Gåangkarïjke Sveerje konferanse byjhke aelide jïh lååjkesdahkide mejtie Sveerje jïh Såevmie saemiej vuestie nasjovne jïh gaskenasjovne reaktoej mietie åtna.
Konferánsa gávnnaha ahte Ruoŧŧa ja Suopma leaba nannosit mearridan ahte seailluhit ja ovddidit sámi álbmoga birgenvejolašvuođaid, giela, kultuvrra ja eallinvuogi ja bearráigeahččat ahte sámi kultuvra ja sámiid birgejupmi leat sorjjavaččat primára dienasgáldduin nugo boazodoallu sápmelaš árbevirolaš guovlluin.
Konferense jååhkesje Sveerje jïh Såevmie hov leah nännoestamme dah tjuerieh saemiej jielemasse-nuepieh, gïele, kultuvre jïh jïelemevuekie vaarjelidh jïh övtiedidh jïh aaj krööhkestidh ahte primäre jieleme-aajegh goh båatsoe-jieleme leah maadth-repmie saemien kultuvrese jïh saemiej jielemassese tradisjovne dajvesne.
Sierra EO-prográmmat Sámediggi lea dan rájis go Ruoŧŧa searvvai miellahttun EO:as aktiivvalaččat bargan sierra prográmmaiguin sámi guovlui ceggendihte ruđalaš eavttuid šaddamii ja bargguide kultuvra- ja fitnodatossodagas.
Saemiedigkie lea männgan Sveerje EE:en sïjse veedtsi eadtjohke-laakan sjïere EE-programigujmie saemiedajvese barkeme juktie ekonomije nuepieh sjïdtemen jïh ientemen åvteste stueriedidh kultuvren jïh jielemassen sektovri sisnie.
Sámi EO-prográmmat, Ulbmil 2 ja Interreg III A, maid Sámediggi ovddasvástidii áigodagas 2000-2006 leat ollislaččat juohkan 141 565 644 ruvnnu ovdánahttinprošeavttaide.
Saemien Eu-provgrammh, Ulmie 1 jïh Interreg III A, mah lin Saemiedigkien dïedte boelhken 2000-2006 ” joekedin ” 252 miljovnh kråvnah.
Doarjagat EO:a struktuvrafoanddain gáibidedje náššuvnnalaš almmolaš mielruhtadeami 35-50 %:ain prošeavttaid ollislaš goluin.
Jis edtja dåarjoeh EE:n struktuvre-fåanthijste åadtjodh, dle tjoerh nasjovne dåarjoem utnedh mij lea gaske 35-50 procenth abpe projekten åeseste.
Prográmmaáigodat 2007-2013 Áigodagas 2007-2013 leat Ulbmil 2-prográmma ja Báikegoddeprográmma (mii goitge ii leat struktuvrafoandaprográmma) muhtin muddui boahtan Ulbmil 1-prográmma sadjái.
Regijovne myndigheth, tjielh jïh lokale saemien aktörh leah sijjen barkosne konkrete övtidimmie-projektine EE-provgrammi sisnie sinsitnide geatskanamme.
Sámiin eai leat šat iežas mearridanjoavkkut. Dan sadjái Sámediggi nammada ovddasteddjiid bearráigeahččolávdegottiide.
Saemien instistusjovnh, sïjth, siebrieh, stiftelsh jïh jeatjah aktörh tjabrehtovveme beetneh-vierhtieh sijjen projektide ohtsedidh jeatjijstie goh sijjen tradisjovne dåarjoe-kanaalijste.
Interreg-prográmmat ellet viidáset rievdademiin ahte sámi guovlu lea stuorrun ja ii leat šat juhkojuvvon máŋggaid prográmmaide.
Mij destie sjïdteme lea stuerebe laavenjosteme tjieltigujmie jïh regijovne jïh staaten myndighetigujmie.
Eanet ovttasdoaibma Guovlluguovdasaš eiseválddit, gielddat ja báikkálaš sámi fuolaheaddjit leat lahkonisgoahtán nuppiid barggus konkrehtalaš ovdánahttinprošeavttaiguin EO-prográmmaid ráma siskkobealde.
Ulmie
Mihttomearri Váldo mihttomearri sámi EO-prográmmaiguin lea ahte nannet ja ovddidit sámi kultuvrra ja sámi servodateallima.
Åejjie-ulmie saemien EE-provgrammide lea saemien kultuvre jïh siebredahkh-jieleme nännoestidh jïh övtiedidh.
Hástalus lea nannet ja seailluhit árbevirolaš ealáhusheiveheami ja seammás hábmet eavttuid ovddidandihte ođđa eallinávccalaš doaimmaid.
Pryöveme lea tradisjovne jieleme-sjïehtesjimmie nännoestidh jïh gorredidh jïh seamma aejkien nuepieh orre jieliestïerhke darjomh skaepiehtidh.
Guhkilmas ulbmil lea sierranas ja ovddiduvvon sámi fitnodateallin mii vuođusta luonddubirrasis, kultuvrras ja árbevierus.
Ulmie guhkies våårjosne lea juekeme jïh övtiedamme saemien jielemasse mij tseegkeme lea iktiedimmesne byjresken, kultuvren jïh tradisjovnen gaskoeh.
Lea dehálaš doarjut ja ovddidit árbevirolaš sámi máhtu, alit oahpahusa ja dutkama mat leat heivejuvvon sámi dilálašvuođaide.
Vihkeles tradisjovne saemien maahtoe nuhtjedh jïh övtiedidh, jïh jillebe ööhpehtimmie jïh doedtkeme mij samiej tsiehkide sjïehtedidh.
Mii lea dáhpáhuvvan dan rájis go Eallinbiras dohkkehuvvui borgemánus 2009 ?
Mij deahpadamme männgan Jielemebyjresem dååhkasjehti mïetsken 2009 ?
- Sametinget
- Sametinget
Mii lea dáhpáhuvvan dan rájis go Eallinbiras dohkkehuvvui ?
Mij deahpadamme männgan Jielemebyjresem dååhkasjehti ?
Lea vássán eanet go guokte jagi dan rájis go Sámediggi dohkkehii Eallinbirasprográmma.
Daelie guhkebem enn göökte jaepide juassah Saemiedigkie Jïelemebyjreseprogrammem dååhkasjahti.
Dás lea čoahkkáigeassu mii lea dáhpáhuvvan Eallinbirasbarggus dan rájis go dohkkehuvvui 2009.
Daesnie åeniedimmie man bïjre mij Jïelemebyjresebarkosne deahpadamme 2009:n männgan gåessie dååhkasjahti.
Eallinbirrasis lea stivrenjoavku mii lea vuoruhan eallinbirasprográmmas áigodahkii 2009-2011.
Jielemebyjrese ståvroedåehkiem åtna mij veeljeme mejtie åvtemes bïejedh jielemebyjreseprogrammesne boelhkese 2009-2011.
Golbma oasseulbmila mearriduvvojedje vai galgá duohtandahkat dan oppalaš ulbmila:
Golme nuelienuepieh bïjre nännoesti juktie maehtedh dejtie bijjemes nuepide jaksedh:
Nanu eallinbiras
Nännoes jielemebyjrese
Árbevirolaš diehtu ja
Dejpeladtje maahtoe jih
Dássadas ovdáneapmi (gos ođđaáigasaš ja árbevirolaš diehtu ovttastahtto).
Balanseereme öövtiedimmie (ektiedasse daaletje jih dejpeladtje maahtojste).
Mii leat bargan daiguin golbma oasseulbmiliiguin máŋgga ládje ja máŋga ulbmiljoavkkuiguin, sihke iežamet vuolggahemiid bokte ja maid geahččalanprošeavtta ruhtadeami bokte j. n. a. Dás vuolil vuosehit dan rukses láiggi mii lea láidestan barggu dássážii.
Mijjieh dej golme nuelieulmiejgujmie ovmese vuekiejgujmie barkeme, dovne jïjtjemh råajvarimmiej tjïrrh jih dan tjïrrh mijjieh vïerhtieh pilotprojektide vedteme j. v. n. Daennie vuelnie vuesiehtibie dam rööpses laejkiem man mietie libie barkeme.
Čuovvovaš doaimmat leat čadnon Eallinbirrasii ja árbedihtui:
Daejtie darjomidie leah Jielemebyjrese jih árbediehtu:se viedteldahkesne dorjesovveme:
Geahččalanprošeakta boazodoalus Loga eanet
Pilotprojekth båatsoejieliemasse
Boahtteáigekonferánsa Liksjoes
Båetijebiejjiehkonferanse Liksjosne
Plána Sámedikki boahttevaš strategalaš bargguin árbedieđuin lea dahkkon
Soejhkesjimmiem Saemiedigkien båetijen strategijes barkojde árbediehtu:ine tjaalasovveme
Ovttasbargoprošeakta Sámedikki ja CBM ” Boazu indikáhtorin ” gaskkas lea bidjon johtui.
Ektiebarkoeprosjekte Saemiedigkien jih CBM ” Renen som indikator ” gaskemsh aalkeme.
Prošeavttas guokte diehtooktiibidjama galget buktot ovdan, okta akademalaš dutkama birra ja okta árbevirolaš dieđu birra.
Prosjektesne edtja göökte maahtoetjaalegh tjaaledh, akte mij aakademiken dotkemen bïjre jih akte mij dejpelatjen maahtoen bïjre.
Dain galgá dahkkot analysa vai oažžu ovtta syntesa mii sáhttá addit viidábut ja čielgaseappot gova bohcco váikkuhusas eatnamiidda.
Dejstie edtja dle aanalysem darjodh juktie syntesem åadtjodh mij maahta gamtebe jih tjïelkebe guvviem vedtedh guktie bovtsh eatnemen tsevtsieh jih doehtieh.
Traineeprográmma Buolvas buolvvaj gullo dán prošektii.
Traineeprogramme Buolvas buolvvaj biehkie daennie programmeste.
Bargu nuoraiguin
Barkoe noerigujmie
Eallinbirrasis Sámediggi bargá nuoraiguin sierra ládje, eanemus ná láhkái:
Jielemebyjreseprosjektesne Saemiedigkie ovmese vuekiejgujmie noerigujmie barka, v.g.:
Ovttasbargguin Sáminuorain.
Ektiebarkoe Sámi Nuorat:ine
Lahka ovttasbargu Jåhkåmåhke gielddain Jokkmokk Winter Conference bargguin
Johkemehkien tjïelte lïhke barkedh Johkemehkien Daelvie Konferansen bïjre
Váldit mielde nuoraidovddasteddjiid bargojoavkkuide, referánsajovkkuide
Noerh barkoe- jih reeferensdåehkine meatan vaeltedh
Eallinbirrasa nanusmahttin sámi servodagas
Barkedh guktie Jielemebyjrese saemien siebredahkese sjiehtesje
Čákkit lea bargojoavkku namma gos sierra formálalaš ja eahpeformálalaš jođiheaddjit sámi servodagas bovdehuvvojedje bargat áššiin got mii implementeret Eallinbirrasa ja Eallinbirrasa váldo prinsihpaid sierra joavkkuin ja organisašuvnnain sámi servodagas.
Čákkit lea barkoedåehkie misse bööri ovmese formelle jih informelle åajvaladtjh saemien sïebredahkeste meatan årrodh barkedh gyhtjelassine guktie Jielemebyjreskem jih dan bijjemes prinsijph måedtie-såårts dåehkine jih åårganisasjovnine saemien siebredahkesne bïejedh jih sjïehtesjidh.
Implementeren lea juo álgán muhto plána joatkašuhtti bargui lea maid bukton ovdan Sara Larssonis.
Implementeringem joe aalkeme jih Sara Larsson aaj soejhkesjimmiem dorjeme båetijen barkose.
Sámedikki politihkkarat ja jođiheapmi galget maid meannudit dán plána ovddosguvlui.
Soejhkesjimmiem daelie vuertieminie Saemiedigken politihkerh jih åejviedåehkie edtjieh vielie dejnie barkedh.
Boahtteáigekonferánsa Liksjoes 2010 ja Aerviesjaevries 2011 Sámediggi bovdii sárdnideddjiid geat sáhtte movttiidahttit ja buktit ođđa jurdagiid ságastallamiin árbevirolaš dieđu, giela, (de) koloniserema sohkabealrollaid ja iežá fáttaid birra.. Beroštupmi konferánssas leai stuorat ja árvvoštallan vuosehii ahte oasseváldit ledje oalle positiivvalaččat lágideapmái. Evttohusat joatkašuhtti bargui boahtteáige konferánsii gávdno.
Båetijebiejjieh-konferanse Liksjosne 2010 jih Aerviesjaevresne 2011 Saemiedigkie håaloestäjjah bööri gieh maehtiejin skreejrehtidh jih orre åssjalommoeh buektedh soptsestimmide mej bïjre dejpeladtje maahtoej, gïeli, (de) koloniseringen, könsroller j. v. Konferansese stoerre ïedtjh jih vïhtestimmiem vuesiehti dah gieh meatan orreme hov vïenhtin ålvas buerie öörnege.
Sámedikki čállingoddi
Saemiedigkien kaanslije
Doaimmat bargovehkii mii lea čadnon Eallinbirrasii
Barkoe barkijigujmie gieh Jielemebyjresasse viedteldahkesne:
Bargiidbeaivvit Bihtámis miessemánus 2010 fáttain Eallinbiras
Barkijhbiejjieh Piteå:sne suehpeden 2010 mej teema Jielemebyjreske
Boahtteáigekonferánssat Liksjoes ja Aerviesjaevries
Båetija biejjieh-konferanse Liksjosne jih Aerviesjaevresne
Sámedikki njuolga dálkkádat ja birasváikkuhus: Plána buktit ovdan birasjođihanvuogádagaid Sámediggái lea váldon ovdan.
Saemiedigkien direekte klimate jih byjresketsevtseme: Soehjkiesjimmie tjaaleme guktie byjreskeåvtehkesysteeme (daaaroen: miljöledningssystem) åvtese bïejedh.
Birasjođihanvuogádat lea láhkagáibádus.
Laake byjreskeåvtehkesysteeme kriebpesje.
Ášši lea jođiheamis vuordime mearrádusa ja čađaheami !
Gyhtjelassem åejviehdåehkien luvnie vuertieminie nännoestimmien bïjre jih dorjesovveme sjidtedh.
Moadde bargi leat oasselastán gurssas " Dialog för naturvård ".
Naakenh barkijh kuvsjesne Dialog för naturvård:sne meatan orreme.
Arbetsstipendier till samiska författare D - Sametinget
Arbetsstipendier till samiska författare Å - Sametinget
Bargostipeanddat sámi čálliide
Barkoestipendijumh saemien tjaelijidie
Sámedikki kulturráđđi háleda movttidahttit sámi čáppagirjjálašvuođa olggosaddima Ruoŧas.
Saemiedigkien kultuvreraerie säjhta saemien litteratuvre-låhkojde sveerjesne skreejrehtidh jïh dan dïehte barkoestipendijumh saemien tjaelijide byjjehtidh, fïerhten 50.000 kr..
Sámedikki kulturráđđi juohká dal vihtta bargostipeandda á 50 000 ruvnnu sámi čálliide.
Kultuvreraerie säjhta nuepieh jïenebh saemide vedtedh, stipendijumem ohtsedidh, jïh ij leah daelie naan
Kulturráđđi háleda addit eanet sámiide vejolašvuođa ohcat stipeandda ja danin váldá eret ovdalaš olggusaddingáibádusa.
krïebpesje, goh arebi publisereme maam. Mohte dïhte ohtsije tjoevere tjaeledh naaken dejnie saemien
Eaktu lea ahte ohcci galgá čállit sámegillii ja leahkit doaimmalaš Ruoŧas.
smaarehgïeline jïh svöörjesne edtja darjoemisnie årrodh.
Maŋemus ohcanbeaivi lea 1 b. skábmamánus 2008.
Minngemes ohtsemebiejjie lea rahkan 1 b. 2008.
Ohcanskovvi gávdno olgešspálttas.
Kultuvregïetedallije Anna Sarri, teel.
Jus leat jearaldagat: Kulturgieđahalli Susanne Idivuoma, tel. 0980-780 57 dehe sadjásaš kulturgieđahalli Anna Sarri, tel. 0980-780 37 dehe kulturráđi ságadoalli Per Gustav Labba, tel. 073-817 71 02.
kultuvregïetedallije Susanne Idivuoma, teel. nr. 0980-780 57, jallh
SÁMEGIELA ÁRVOVUOĐĐU... 6
Tjïertestimmieh... 6
NAŠUVNNALAŠ LÁHKAMEARRÁDUSAT... 6 RIIKKAIDGASKASAŠ KONVENŠUVNNAT JA JULGGAŠTUSAT... 8 SÁMEDIKKI STIVRENDOKUMEANTA GIELA DÁFUS... 9
Gaskenasjovnaale konvensjovnh jïh bæjhkoehtimmieh... 9
Ovttasbargošiehtadusat guovttegielalašvuođadoarjagiid geavaheami birra... 9 Ovttasbargošiehtadusat fylkkasuohkaniiguin... 10 Davviriikkalaš ovttasbargu – Sámi parlamentáralaš ráđđi... 10 OVDDASVÁSTÁDUSJUOHKU SÁMEGIELA DÁFUS... 10 Sámediggi... 10
Laavenjostoelatjkoeh åtnoen bïjre guektiengïelevierhtijste... 10
Sámi giellaguovddážat... 11 Departemeanttat... 11 Fylkkamánni... 12 Suohkanat ja fylkkasuohkanat... 12 MÁHTTOVUOĐĐU... 12
Saemien gïelejarngh... 12
MÁHTTU IEŠGUĐETGE GIELLADILIID BIRRA... 15 Davvisámi eanetloguguovlu... 15 Davvisámi unnitloguguovllut... 15 Julevsámi giellaguovlu... 16 Lullisámi giellaguovlu... 16
Noerhtesaemien jienebelåhkoedajve... 17
Nuortalašsámi ja bihtánsámi giellaguovllut... 16 Sámegiella gávpogiin... 17 MÁHTTU ALMMOLAŠ SÁMI GIELLAPLÁNEMA BIRRA... 17 MÁHTTU ALMMOLAŠ GIELLAPLÁNEMA BIRRA SKANDINÁVIA OLGGOBEALDE... 18 GUOVDDÁŠ HÁSTALUSAT... 18
Noerhtesaemien unnebelåhkoedajvh... 17
ÁŊGIRUŠŠANSUORGI 3: GIELLAGEAVAHEADDJIT... 29 ÁŊGIRUŠŠANSUORGI 4: SÁMEGIELA GEAVAHEAPMI... 32
Barkoesuerkie 3: Gïeleutnijh... 32
EKONOMALAŠ JA HÁLDDAHUSLAŠ VÁIKKUHUSAT... 35
Barkoesuerkie 4: Åtnoe saemien gïeleste... 35
Ii mihkkege
ij mejtegh
Ii mihkkege nu čiekŋalit seaillo olbmuid luhtte go eatnigiella mii jurdagiid luvve lebbe miellamet ja liniidahttá eallinvuogi
goh ietniengïele
Álggahus
och lenar
Dáinna dieđáhusain áigu Sámediggi ovddidit bajimus dási politihka sámegiela birra, mii galgá čujuhit ja čielggadit prinsihpalaš áššiid sámegiela geavaheami ja ovddideami olis.
Saemiedigkie sæjhta daejnie bïevnesinie aktem bijjemes politihkem buektedh saemien gïelen bïjre; mij edtja otnjegem vuesiehtidh jïh prinsihpeles gyhtjelassh tjïelkestidh åtnoen jïh evtiedimmien bïjre saemien gïeleste.
Sámedikki váldomihttu sámegiela ovddideami oktavuođas lea lasihit giellageavaheddjiid logu ja loktet sámegiela geavaheami.
Saemiedigkien åejvieulmie juktie saemien gïelem evtiedidh lea utnijelåhkoem lissiehtidh, jïh åtnoem lissiehtidh saemien gïeleste.
Jus dáid ulbmiliid galgá olahit, de lea dárbbašlaš čielggadit válddi ja ovddasvástádusjuogu Sámedikki ja ráđđehusa gaskka.
Juktie daejtie ulmide jaksedh dle daerpies faamoesuerkide jïh dïedtejoekedimmiem tjïelkestidh Saemiedigkien jïh reerenassen gaskem.
Dákkár čielggadeapmi mielddisbuktá ahte lágat ja rámmaeavttut árvvoštallojuvvojit ja rievdaduvvojit.
Gosse edtja naemhtie tjïelkestidh dle tjuara laakh jïh mierietsiehkieh gïehtjedidh jïh jarkelidh.
Dát lea dán dieđáhusa váldofokus.
Daate åejviefokusem åtna daennie bïevnesisnie.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra sisttisdoallá hástalusaid, ulbmiliid ja strategiijaid 4 áŋgiruššansuorggis;
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre haestemh, ulmieh jïh strategijh ållermaahta, 4 barkoesuerkiej sisnjeli;
 Ovddasvástádus sámegillii
 Dïedte saemien gïelen åvteste
 Sámegiela rámmaeavttut
 Mierietsiehkieh saemien gïelese
 Giellageavaheaddjit
 Gïeleutnijh
 Sámegiela geavaheapmi
 Åtnoe saemien gïeleste
Sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuohta iežamet giela, kultuvrra ja eallinvuogi hárrái lea nannejuvvon našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš lágain.
Saemiej reakta jïjtje nænnoestidh mijjen gïelen, mijjen kultuvren jïh jieledevuekien bïjre lea vihtiestamme nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale laakine.
Dát mielddisbuktá ahte sámi álbmogis lea vuoigatvuohta mearridit guđe guvlui boahttevaš giellapolitihkka galgá mannat.
Daate sæjhta jiehtedh saemiej lea reakta otnjegem nænnoestidh dan båetijen aejkien gïelepolitihkese.
Mis lea maid vuoigatvuohta oahppat ja geavahit sámegiela.
Mijjen aaj reakta lïerehtimmiem åadtjodh jïh saemien gïelem nåhtadidh.
Vaikko gávdnojit našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš mearrádusat, de lea ain stuora lávki giellageavahanvuoigatvuođa ja dan duohta vejolašvuođa gaskka ahte geavahit ja ovddidit giela servodagas.
Jalhts nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale nænnoestimmieh gååvnesieh, dle læjhkan akte guhkies sïlle gaskem dam reaktam gïelem nåhtadidh, jïh dam tjïelke nuepiem gïelem nåhtadidh jïh gïelem evtiedidh siebriedahkesne.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra čilge ja ságaškuššá makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis galgá leat giellagažaldagain.
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre buerkeste jïh digkede maam råållide jïh politihkeles faamojde Saemiedigkie edtja gïelegyhtjelassine utnedh.
Lea dárbu čielgaset ovddasvástádusjuhkui, buoret oktiiheiveheapmái doaibmabijuid dáfus ja buriid reaidduide boahttevaš giellavuoruheami dáfus.
Daerpies aktine tjïelkebe joekedimmine dïedteste, buerebe iktedimmie råajvarimmijste jïh hijven dïrregh dan båetije gïelebarkose.
Go Sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1992:s, nannejuvvui maiddái lágas guđet suohkanat galge leat mielde sámegiela hálddašanguovllus.
Gosse saemielaaken gïelenjoelkedassh eelkin juhtedh 1992, dle aaj laakine vihtesti mah tjïelth mah edtjin meatan sjïdtedh saemien gïelen reeremedajvesne.
Ráddjejuvvon mearri suohkanat leat váldojuvvon mielde dán guvlui, ja dát suohkanat leat geatnegahtton bálvalit iežas álbmoga sámegillii.
Akte onne låhkoe tjïeltijste lea meatan daennie dajvesne, jïh daah tjïelth dïedtem utnieh sijjen årroejidie saemien gïelesne hoksehtidh.
Dat ahte sámelága giellanjuolggadusat dušše gusket hálddašanguovllu suohkaniidda, lea iešalddis stuora hástalus danne go dát ii atte sámegielat álbmogii Norggas ovttalágan vuoigatvuođaid geavahit ja oahppat sámegiela.
Nov lea akte stoerre haesteme saemielaaken gïelenjoelkedassh ajve tjïeltide reeremedajvesne feerhmie, dan åvteste dah saamastallije årrojh Nöörjesne eah seamma reaktam utnieh nåhtadidh jïh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Seammás čájehit iešguđetlágan evalueremat ja kártemat ahte suohkanat eai ollásit nagot doallat iežaset geatnegasvuođa fállat bálvalusaid guovtti gillii.
Seamma tïjjen dle ovmessie vuarjasjimmieh jïh goerehtallemh vuesiehtieh dah tjïelth eah ellieslaaken nahkesjh sijjen dïedtem illedh guektiengïeleldh dïenesji bïjre.
Ássanminstara rievdan ja ođđa suohkaniid fátmmasteapmi sámegiela hálddašanguvlui maŋemus jagiid čájeha ahte lea dárbu ođasmahttit sámelága giellanjuolggadusaid.
Jarkelimmie årromeguvveste jïh sjïehtesjimmie orre tjïeltijste saemien gïelen reeremedajvese dej minngemes jaepiej, vuesehte daerpies saemielaaken gïelenjoelkedasside staeriedidh.
Dieđáhus gieđahallá dán čuolmma ja nanne ahte almmolaš hálddašeapmi lea stáhta ovddasvástádus ja ahte sámegielat álbmogis lea vuoigatvuohta oažžut bálvalusaid sámegillii beroškeahttá gos orrot.
Bïevnese daam dåeriesmoerem digkede, jïh vihteste byögkeles reereme akte staateles dïedte, jïh dah mah saemiestieh reaktam utnieh hoksehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne, saaht gusnie årroeminie.
Dát mielddisbuktá ahte sámelága giellanjuolggadusat galget gustot miehtá riikka.
Daate sæjhta jiehtedh saemielaaken gïelenjoelkedassh edtjieh abpe laantem feerhmedh.
Sámediggedieđáhus luohpá dálá hálddašanmodeallas ja oaidná baicca daid suohkaniid mat leat mielde dálá hálddašanguovllus ovttasbargoguoibmin sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus.
Saemiedigkiebïevnese daan beajjetje reerememaallem heajhta, jïh buerebh vuajna dah tjïelth mah leah reeremedajvesne daan biejjien, goh laavenjostoeguejmieh eevtjemisnie jïh evtiedimmesne saemien gïeleste.
Dát mearkkaša ahte leat guovttesuorat ovddasvástádusjuohku, gos Stáhtas lea ovddasvástádus almmolaš bálvalusaide ja nu maiddái ekonomalaš ja hálddahuslaš ovddasvástádus das ahte suohkanat, fylkkasuohkanat ja almmolaš ásahusat bálvalit sámegielat álbmoga sámegillii.
Daate sæjhta jiehtedh dïedte guektelen juakasåvva, gusnie Staate dïedtem åtna byögkeles dïenesji åvteste jïh naemhtie daam ekonomeles jïh reereles dïedtem åtna ihke tjïelth, fylhkentjïelth jïh byögkeles institusjovnh dejtie saamastallije årroejidie saemiengïelesne hoksehtieh.
Sámedikkis lea ovddasvástádus ovddidit sámegiela, ja oaidná dárbbu nannet ovttasbarggu ja resurssaid sámegiela ovddidanbarggus iešguđetge dásiin servodagas.
Saemiedigkien lea dïedte saemien gïelem evtiedidh, jïh vuajna daerpies laavenjostoem jïh vierhtide eevtjedh, juktie gïelem evtiedidh ovmessie daltesinie siebriedahkesne.
Dát rievdadus mielddisbuktá dárbbu lávdegoddái mas lea mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid lágain, válddiin ja ovddasvástádussurggiin mat gusket sámegillii
Daejnie jarkelimmine dle daerpies sjædta aktine moenehtsinie, man mandaate lea salkehtidh jïh jarkelimmieh raeriestidh laakine jïh faamoe- jïh dïedtesuerkesne saemien gïelen sisnjelen.
Váilevaš ekonomalaš, olmmošlaš ja hálddahuslaš resurssat leat stuora hástalussan sámegiela nannema barggus.
5 Gosse ekonomeles, almetjen jïh reereles vierhtieh fååtesieh, dle dïhte akte stoerre haesteme gosse barkeminie saemien gïelem eevtjedh.
Dát leat rámmaeavttut mat fertejit leat sajis vai sáhttit sihkkarastit sámegiela boahtteáiggi.
Daate lea mierietsiehkieh mah tjuerieh stïeresne årrodh jis edtja maehtedh saemien gïelen båetije aejkiem gorredidh.
Dieđáhus ságaškuššá dáid hástalusaid ja láhčá dili politihkkii mii galgá fuolahit ahte višuvnnat ja mihttomearit sámegiela nannema ja ovddideami dáfus álggahuvvojit.
Bïevnese daejtie haestiemidie digkede, jïh aktem politihkem soejkesje mij edtja viehkiehtidh visjovnigujmie jïh ulmiejgujmie nïerhkedh, juktie saemien gïelem eevtjedh jïh evtiedidh.
Sámedikki ja Sámedikki giellapolitihka váldoulbmil sámegiela ovddideami olis lea lasihit sámegiel geavaheddjiid logu.
Saemiedigkien åejvieulmie jïh Saemiedigkien gïelepolitihke juktie saemien gïelem evtiedidh, lea låhkoem lissiehtidh dejstie mah saemien nåhtadieh.
Lea áibbas dárbbašlaš sámegiela boahtteáigái ahte sámegielagiid lohku lassána.
Eevre vihkeles saemien gïelen båetijen aejkien gaavhtan, saemiengïeleldh almetjh læssanieh.
Dieđáhus váldá vuođu dain iešguđetge giellaguovlluin ja dain dárbbuin mat gielas leat vai dat seailu, nanosmuvvá ja ovddiduvvo dain guovlluin.
Bïevnesen våarome lea dah ovmessie gïeledajvh jïh dah daerpiesvoeth gïele åtna juktie gorredidh, eevtjedh jïh gïelem evtiedidh dejnie ovmessie dajvine.
Dasto lea dehálaš ahte gávdnojit duohta vejolašvuođat geavahit giellamet máŋgga servodatsuorggis.
Aaj vihkeles tjïelke nuepieh gååvnesieh mijjen gïelem nåhtadidh jienebh siebriedahkesuerkine.
Sámegiela geavaheapmi iešguđetge dásiin servodagas ferte lasihuvvot, ja lea mearrideaddji ahte eanet ásahusat váldet ovddasvástádusa lasihit sámegiela geavaheami.
Tjuara åtnoem saemien gïeleste lissiehtidh ovmessie daltesinie siebriedahkesne, jïh eevre vihkeles jienebh institusjovnh dïedtem vaeltieh ihke saemien vielie åtnasåvva.
Sámegiela dilli lea iešguđetlágan, ii dušše gielaid gaskkas, muhto maiddái siskkáldasat gielain.
Saemien gïelen tsiehkie lea joekehts, ij ajve gïeli gaskem men aaj gïeli sisnjeli.
Dát dahká ahte fertejit leat iešguđetlágan strategiijaid sámegiela nannemii ja ovddideapmái.
Dan åvteste tjuara ovmessie strategijh utnedh juktie eevtjedh jïh evtiedidh saemien gïelem.
Jus galgá háhkat eambbo máhtu daid iešguđetge gielladiliid birra, ja nu maiddái deaivat buorebut strategiijaiguin, de lea dárbu jeavddalaččat kártet giela dili.
Juktie vielie daajroem skååffedh dej ovmessie gïeletsiehkiej bïjre, jïh naemhtie buerebelaakan dej ovmessie strategijigujmie lyhkesidh, dle daerpies aktine jaabne goerehtalleminie guktie lea gïeline.
Sámediggedieđáhus sámegiela birra lea boađus proseassas mii Sámedikkis lea.
Saemiedigkiebïevnese saemien gïelen bïjre lea illedahke aktede prosesseste Saemiedigkesne.
Bargu dáinna dieđáhusain álggii stuora giellakonferánssain maid Sámediggi lágidii Romssas miessemánus 2011.
Bïevnesinie nïerhki aktine stoerre gïelekonferansine, maam Saemiedigkie öörnedi Tromsøsne suehpeden 2011.
Konferánssas ledje logaldallit iešguđetge servodatsurggiin ja attii buori vuođu dieđáhusbargui.
Konferansesne håalijh ovmessie siebriedahkesuerkijste, jïh konferanse akte hijven våarome sjïdti bïevnesen barkose.
Miessemánu ja geassemánu 2012 mielde lea Sámediggeráđđi doallan máŋga rabas čoahkkima gos leat boahtán evttohusat dieđáhussii.
Suehpeden jïh ruffien 2012 dle Saemiedigkieraerie jienebh gaahpoeh tjåanghkoeh åtneme, gusnie raerieh bïevnesasse båateme.
Leat maiddái boahtán čálalaš evttohusat dieđáhussii ovttaskas olbmuin, ásahusain ja organisašuvnnain.
Aaj tjaaleldh raerieh bïevnesasse båateme almetjijstie, institusjovnijste jïh siebrijste.
Sámediggeráđis ja Sámedikki dievasčoahkkimis lea leamaš viiddis politihkalaš digaštallan.
Akte gamte politihkeles digkiedimmie orreme Saemiedigkieraeresne jïh Saemiedigkien stoerretjåanghkosne.
Sámediggeráđđi ovddidii čilgehusa sámegiela birra áššis 18/12 Sámedikki dievasčoahkkimii.
Saemiedigkieraerie aktem tjïelkestimmiem böökti saemien gïelen bïjre aamhtesisnie 18/12, Saemiedigkien stoerretjåanghkose.
Dát lea vuođđun Sámediggedieđáhussii sámegiela birra.
Dïhte lea våarome Saemiedigkiebïevnesasse saemien gïelen bïjre.
Jahkásaš vuoruheamit ja doaibmabijut galget boahtit ovdan Sámedikki bušeahtas ja jahkedieđáhusa boađusolaheamis.
Fïerhten jaepien prijoriteradimmieh jïh råajvarimmieh edtjieh våajnoes årrodh Saemiedigkien budsjedtesne, jïh illedahkesne jaepiebïevnesisnie.
Oktasaš ipmárdusa dihte lea dehálaš čielggadit muhtun doahpagiid mat leat guovddážis dán dieđáhusas.
Juktie dam seamma goerkesem utnedh, dle vihkeles såemies dïejvesh tjïelkestidh mah sijhtieh vihkeles årrodh bïevnesisnie.
Danne háliidit čielggadit movt mii ipmirdit dáid doahpagiid.
Mijjieh sïjhtebe dannasinie tjïertesidh guktie mijjieh daejtie dïejvesidie guarkebe.
Eatnigiella: Dán dieđáhusas geavahuvvo doaba dan vuosttaš giela birra maid lea oahppan ruovttus.
Ietniengïele: Daennie bïevnesisnie nåhtadamme dan voestes gïelen bïjre maam gåetesne lïereme.
Sáhttet maiddái leat máŋga eatnigiela jus lea oahppan máŋga giela oktanis.
Maahta aaj jienebh ietniengïelh utnedh dastegh jienebh gïelh seamma tïjjen lïereme.
Eará báikkiin máilmmis (ovdamearkka dihte nuorta-asiáhtalaš riikkain) geavahuvvo eatnigiella dan čearddalaš joavkku giela birra masa gullá, beroškeahttá giellamáhtus.
Jeatjah lehkesne veartenisnie (vuesiehtimmien gaavhtan luvlie-asiatiske laantine) ietniengïele åtnasåvva goh dïejvese dan gïelese dan etnihkeles dåahkan mestie almetje båata, saaht guktie gïelemaahtoe lea.
Vuosttašgiella: Njálmmálaš, vejolaččat maiddái čálalaš, váldogiella.
Voestesgïele: Njaalmeldh, kanne aaj tjaaleldh, åejviegïele.
Oahpahusoktavuođas geavahuvvon dan giela birra maid vállje váldogiellan.
Lïerehtimmesne åtnasovveme dan gïelen bïjre mij åejviegïeline veeljesåvva.
Nubbegiella: Giella mii ii leat olbmo vuosttašgiella, muhto maid oahppá dahje lea oahppan dakkár birrasis gos dábálaččat geavahuvvo beaivválaš giellan.
Mubpiengïele: Gïele maam akte almetje ij voestesgïeline utnieh, men maam lïereminie jallh lïereme aktene byjresisnie gusnie almetjh dam biejjieladtje gïeline nåhtadieh.
Nubbegiella sáhttá maid mearkkašit buot gielaid mat eai leat vuosttašgielat, dát mearkkaša sihke nubbegiella ja amasgiella.
Mubpiengïele maahta aaj fïerhne gïele årrodh mij ij leah almetjen voestesgïele, dsj. dovne mubpiengïele jïh ammesgïele.
Giellaguoddit: Čeahpes giellageavaheaddjit mat geavahuvvojit resursaolmmožin giellaoahppama oktavuođas.
Gïeleguedtijh: Væjkeles gïeleutnijh mah vierhtiealmetjinie åtnasuvvieh gïelelïerehtimmesne.
Giellaarenat: Giellasosiologalaš doaba mii geavahuvvo báikkiid dahje ásahusaid birra gos giella lea anus.
Gïelesijjieh: Gïelesosiologeles dïejvese, nåhtadamme sijjiej jallh institusjovni bïjre gusnie gïele åtnasåvva.
Giellaguovlu: Giellageográfalaš doaba mii čilge giela leavvama.
Gïeledajve: Gïelegeografeles dïejvese mij dajvem buerkeste gusnie akte gïele åtnasåvva.
Eanetloguguovlu: Guovlu gos eanetlohku álbmogis geavaha sámegiela beaivválaš giellan.
Jienebelåhkoedajve: Dajve gusnie jienebelåhkoe årroejijstie saemien biejjieladtje nåhtede.
Guovttegielat: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin vuosttašgielain ja gii hálddaša goappašat gielaid ovtta bures, dahje olmmoš gii iežas árgabeaivvis geavaha guokte giela ja identifisere iežas goappašat gielaiguin, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre goappašat gielain.
Guektiengïeleldh: Akte almetje guhte göökte voestesgïeligujmie byjjenamme, jïh mah gåabpegh gïelh seamma hijven haalvoeh, jallh akte almetje guhte sov aarkebiejjien göökte gïelh nåhtede jïh jïjtjemse gåabpaginie damtije, jalhts gïelehaalveme ij leah seamma hijven gåabpaginie gïeline.
Máŋggagielalaš: Olmmoš gii lea šaddan bajás guvttiin dahje máŋggain gielain ja gii identifisere iežas dáiguin gielaiguin ja/dahje olmmoš gii identifisere iežas máŋggain gielain ja geavaha máŋga giela iežas árgabeaivvis, vaikko giellamáhttu ii leat seamma buorre buot gielain.
Gelliegïeleldh: Akte almetje guhte gööktine jallh jienebh gïeligujmie byjjenamme, jïh mij jïjtjemse daej gïeligujmie damtije jïh / jallh akte almetje mij jïjtjemse damtije jienebh gïeligujmie jïh jienebh gïelh nåhtede sov aarkebiejjien, jalhts gïelehaalveme ij leah seamma hijven gaahkine gïeline.
Sámegiela árvovuođđu
Aarvoevåarome saemien gïelese
Sámegiella lea vuođđoárvu sámi servodagas.
Saemien gïele akte maadthaarvoe saemien siebriedahkesne.
Danne lea giela suddjen ja viidáset ovddideapmi dehálaš ii ge dárbbaš čilgejuvvot eará ládje.
Gorredimmie jïh vijriesåbpoe evtiedimmie gïeleste lea dannasinie jïjtsisnie vihkeles, jïh ij leah daerpies dam buerkiestidh jeatjah fåantojne.
Čielga mearka giela stuora mearkkašumis lea ahte čanastat sámegillii lea mearrideaddji go galgá čálihit iežas Sámedikki jienastuslohkui.
Akte tjïelke vihtiestimmie man åvteste gïele dan vihkeles, lea saemien gïele lea daerpies jis edtja jïjtjemse tjaeledh Saemiedigkien veeljemelåhkose.
Sámegiella lea okta min kultuvrra vuođđogeđggiin vaikko buohkat eai máhte giela.
Saemien lea akte dejstie maadthbiehkijste mijjen kultuvresne, jalhts eah gaajhkesh gïelem haalvoeh.
Dát lea giella maid mis lea riekti nannet ja ovddidit sihke bealisteamet indiviidan ja servodagas.
Dïhte akte gïele maam mijjieh reaktam utnebe eevtjedh jïh evtiedidh, dovne mijjen luvnie goh almetje jïh siebriedahkesne.
Dát riekti guoská beroškeahttá man bures guhtege mis odne máhttá giela.
Daate reakta faamoem åtna saaht man hijven fïereguhte mijjeste gïelem haalvoe.
Riekti min iežamet gillii lea árvu mii lea vuođđun olles gielladieđáhussii.
Reakta mijjen gïelese lea akte aarvoe mij lea våarome abpe gïelebïevnesasse.
Buohkaide geat máhttet sámegiela, lea stuora árvu beassat sámástit nu olu oktavuođain go vejolaš maiddái bearraša ja lagasbirrasa olggobealde, nu go ovdamearkka dihte almmolaš kantuvrraiguin, dearvvašvuođabálvalusain, skuvllain, girkuin ja riektedoaimmahagain.
Gaajhkesidie mah gïelem maehtieh, dle akte stoerre aarvoe saemien nåhtadidh dan gelline tsiehkine goh gåarede aaj fuelhkien jïh voengen ålkolen, goh byögkeles kontovrinie, healsoesuerkesne, skuvlesne, gærhkosne jïh reaktasuerkesne.
Lea iešalddis árvu go min giella čalmmustahttojuvvo servodagas.
Akte aarvoe gosse mijjen gïele våajnoes dorjesåvva siebriedahkesne.
Go giella geavahuvvo máŋgga iešguđetge oktavuođas, de dasa addo oinnolaš árvu seamma ládje go eará gielaide.
Gosse akte gïele åtnasåvva jïjnjh ovmessie tsiehkine, dle disse aktem våajnoes aarvoem vadta, seammalaakan goh jeatjah gïelh.
Dákkár oinnolaš dásseárvu gielaid gaskkas lea seammás mearkan ahte álbmogiid gaskkas lea dásseárvu.
Dagkeres våajnoes seammavyörtegsvoete gïeli gaskem lea seamma tïjjen akte guvvie dan seammavyörtegsvoetese almetji gaskem.
Vaikko mii dávjá hupmat sámegiela birra dego oktan giellan, de leat Norgga beale sápmelaččain árbečanastagat viđa iešguđetge sámegillii.
Jalhts mijjieh daamtaj saemien ållermaahta goh akte gïele, dle nöörjen raastebielesne saemieh mah aerpievuekien ektiedimmiem utnieh vïjhte joekehts saemien gïelide.
Dát vihtta giela leat nuortalašgiella, davvisámegiella, julevsámegiella, bihtánsámegiella ja lullisámegiella.
Daah vïjhte gïelh leah luvliesaemien, noerhtesaemien, julevsaemien, pijtesaemien jïh åarjelsaemien.
Čanastat ovtta dán viđa gillii sámi girjáivuođas ovddasta árvvu sápmelaččaide, ja dát árvu lea ge maid vuođđun gielladieđáhussii.
Ektiedimmiem utnedh akten daejstie gïelijste daennie saemien gellievoetesne lea akte aarvoe saemide, daate aarvoe lea aaj akte våarome daan gïelebïevnesasse.
Rámmat
Mierieh
Našuvnnalaš láhkamearrádusat
Nasjovnaale laakh
Sámegiella lea sámi kultuvrra vuođđogeađgi.
Saemien gïele lea maadhtgierkie saemien kultuvresne.
Mii sápmelaččat leat eamiálbmot ja minoritehta Norggas, ja sámegiella ja sámi kultuvra dárbbašit ge erenoamáš suodjalusa vai ain sáhttá seailut ja ovdánit.
Mijjieh saemieh akte aalkoealmetje jïh akte unnebelåhkoe Nöörjesne, jïh saemien gïele jïh saemien kultuvre dan åvteste aktem sjïere vaarjelimmiem daarpesjieh jis edtjieh annje stååresjidh jïh evtiesovvedh.
Norgga stáhta leat geatnegahtton láhčit diliid nu ahte sápmelaččat sáhttet sihkkarastit ja ovddidit gielaset.
Nöörjen staate dïedtem åtna sjïehteladtedh ihke saemieh maehtieh sijjen gïelem gorredidh jïh evtiedidh.