pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ebba váccii dušše ovtta jagi Havika skuvllas.
Ebba ajve aktem jaepiem Havikesne vaadtseme.
- Mun vázzen doppe dego sávza mii ii ipmirdan nu ollu.
- Åadtjoejim hov desnie vaedtsedh goh sirve mij idtji man jijnjem guarkah.
Ledje guokte oahppi geaiguin hupmen sámegiela friddjaáiggis.
Desnie ligan gøøkte learohkh mejgujmie meehtim saemiestidh gosse skuvle-tæjmojste galhkeme.
Muđui ii leat nu ollu maid muittán dan skuvlajagis.
Mohte im man jijnjem åebrelen mujhtieh destie skuvle-jaepeste.
Muhto de bođii soahti ja Havikas ii lean skuvla šat ovdal go soahti lei nohkan.
Dåaroe bøøti jih idtji vielie skuvle Havikesne sjidth aerebi goh dåaroe vaaseme.
Loahpa mu skuvlaáiggis vázzen mun Maajehjaevries.
Mænngan skuvlesne Maajh-jaevresne veedtsim.
Doppe lei skuvla ovtta lanjas girkus, mii gohčodeimmet dan unna-lanjažin.
Desnie limh tjiehtjielisnie gærhkosne maam onne-tjiehtjelinie gåhtjoejimh.
1.- 3- luohkká vázze ovtta vahkku ja 4.- 7. luohkká dan nuppi vahkku.
1.-3. klaasse aktem våhkoem veedtsi jih 4.-7. dam mubpiem våhkoem.
Doppe lei ahkit vázzit.
Asvedihks desnie vaedtsedh.
Ledjen čađat áidna sámi mánná doppe, 2.- 7. luohkás.
Manne dihte ajne saemien maana 2.-7. klaassesne.
Ii lean suohtas, doaivvun livččii leamaš suohttasit jus eará sámi mánát livčče leamaš doppe.
Ij lij dihte luste, vienhtem buerebe jis jeatja saemien maanah aaj desnie.
In livčče háliidan eallit oktii vel dieid jagiid, in mainna ge lágiin.
Im leah manne dejtie jaepide bååstide sijhteme - im guktie gænnah.
- Mii lei stuorimus váttisvuohtan, oahpaheaddjit vai dat eará oahppit ?
- Mij lij dihte verremes dåeries-moere, lohkehtæjjah jallh dah jeatjah learohkh ?
- Ledje dat eará oahppit, eai oahpaheaddjit.
- Dah learohkh hov dah.
Ii oainnat galgan oahpaheddjiide váidalit.
Idtjim hov sijhth man bijre lohkehtæjjide klååkedh.
Eai sii lean nu ollu olgun ahte oidne mii dáhpáhuvai.
Eah hov lin dah ålkine gænnah guktie vøøjnin mij deahpedi.
Muittán oktii go mis lei leamaš geahččaleapmi dárogielas.
Måjhtam akten aejkien lin mijjien gyhtjelassh daaroen gieleste.
Oahpaheaddji dajai luohkkái: " Lea stuora heahpat.
Dellie lohkehtæjja klaassese jeehti: " Stoerre skaamoe lea.
Ebba hupma sámegiela ruovttus, muhto lihkká lea čeahpit dárogielas go dii. "
Ebba saemien gielem gåetesne soptseste mohte dihte væjkalåbpoe daaroen gielesne dijjeste. "
Dan ii lean goasse galgat dadjat Diet friddagoartil šattai hirpmus munnje.
Ij lij dam bøøreme jiehtedh. Dihte liegkese dan ålvas nåake munnjien sjidti.
Dat lei nu vearrái ahte eai geavahan mu nama ge, dušše fasttit dadje.
Idtjin gieh mov nommem provhkh, ajve vesties baakoeh.
Maid sii dadje lei nu fasti ahte dan in sáhte oba muitalit ge.
Maam jeehtin dan vesties, guktie im maehtieh dejtie baakojde jiehtedh gænnah.
Mun muitalin dan ruovttus.
Gåetesne klååkim.
Áhčči dajai ahte go muhtin jagit vásset, gal hal de " dážat " ohppet.
Mov aehtjie moeni dah daaroen almetjh sih sijhtin lieredh gosse naan jaepieh vaaseme.
Ožžon dan ipmárdusa ahte dážat leat veahá ovttageardánat.
Åadtjoejim guarkedh dah daaroen maanah lin jabjoeh.
De fárrii okta ruovde- máđi ovdaolmmoš deike iežas guvttiin nieiddain, ja nubbi dain nieiddain šattai mu buoremus olmmái.
Akte ålma, ruevtie-raajroen åvtehke, gøøkte niejtigujmie bøøti juhtien. Akte dejstie mov bøøremes voelpetje sjidti.
dan maŋŋil buorránii, ja hárdin unnui veahá.
Dan mænngan pleekeme såajmeni.
Dálueamit Aarbortes
Gåetie-iemede Aarbortesne
1958:s bivdojuvvui Sofie boahtit Aarbortii doaibmat dálueamidin sámi skuvllas.
Jaepien 1958 Sofie Aarbortese bøøresovvi gåetie-iemedinie saemien-skuvlese.
- Ledjen gullan nu ollu váidagiid internáhttaskuvllain, ahte jurddášin ahte mun gal dohko in vuolgge.
- Govleme lim ovmese håjhkoej bijre internatine guktie manne ussjedim im edtjem manne dahkoe.
Muhto mun dárbbašin barggu, ja go juo bivde, de jurddášin ahte geahččalan bargat doppe jagi dahje guokte.
Mohte barkoe daerpies jih goh lin mannem bøøreme båetedh, dellie ussjedim meehtim aktem vuj gøøkte jaepieh desnie barkedh.
Muhto bargen doppe badjel guokte logi jagi, 1958:s ja 80- lohkui.
Mohte desnie sjidtim bijjelen gøøkte luhkie jaepieh, jaepeste 1958 jih bijjelen jaepien 1980.
Mun lean álo liikon mánáide, muhto mus ii leat oahppu bargat mánáiguin.
Manne leam maanijste fejjen, mohte ij leah mov naan skuvle maana-barkojse veadtaldihkie.
Muhto dálu- eamit skuvlla ledjen vázzán.
Mohte gåetie-iemeden skuvlem leam vaadtseme.
Dálueamidin bargat internáhtas ii lean makkárge ovccis njealji rádjái bargu.
Nimhtie internaten iemedinie årrodh, ij lij dagkeres barkoe tsåahka 9. raejreste tsåahka 16. raajan.
Bargu lei goasi birra jándora, ja lei lossa bargu.
Dovne dygnen bijre lij barkoe, jih dihte aaj løøvles.
Muhto mus lei friddja juohke nuppi sotnabeavvi !
Mohte åadtjoejim liegkedidh målsohth aejlegi !
Go mus alddán ii lean bearaš, de šattái internáhtta dego mu ruoktun buot dáid jagiid.
Goh ij mov naan fuelhkie, dellie internate mov hiejme dej jaepiej sjidti.
Munnje lea leamaš illun eallin ja bargu doppe.
Mov åssjalommesinie lij aavoe desnie jieledh jih barkedh.
Muhto loahpas álge julggiin nu bákčasat, ahte šadden oadjovuostáiváldi.
Minngemes mov juelkieh dan madtan sjidtin guktie barkosne orrejidh jih trygdem dåastoehtidh.
Dan maŋŋil huksejin viesu dása Maajehjaevrii.
Dan mænngan gåetiem daennie Maajh-jaevresne bigkim.
Skuvlaoahpaheapmi geassemánu 14. beaivvi 1962.
Skuvle orreji ruffien 14.-n biejjien 1962.
Gurutbealde dálueamit Sofie Kappfjell.
Gåetie-iemede Sofie Kappfjell gårroe- bielesne tjåadtjoeminie.
(Govva: Sigrid Bergli Sørnes)
(Guvvie: Sigrid Bergli Sørnes)
Dárogiella internáhtas
Daaroen-giele internatesne
- Internáhtas lei eanas dárogiella.
- Daaroen giele lij siejhme internatesne.
Sáhtii gal leaikkastallat ja hupmat sámegiela singuin geat máhtte sámegiela.
Naan aejkien meehtim gaantestalledh jih ånnetji saemiestidh dej maanajgujmie mah meehtin.
Muhto juo dan áiggi ledje ollu mánát skuvllas geat eai máhttán sámástit.
Mohte dellie aaj gellie maanah mah idtjin maehtieh saemiestidh.
Jus mii leimmet geavahit eanet sámegiela, de lei sidjiide šaddat váddásit.
Jis limh saemien gielem provhkeme, dellie geerve dejtie sjidteme guhth idtjin saemien guarkah.
Eat ožžon váhnemiin ge sávaldagaid ahte geavahit eanet sámegiela go hupmat sin mánáiguin.
Idtjin eejhtegh gænnah mijjem reesh vielie saemiestidh.
Ebba lea maid bargan sámi skuvllas Aarbortes, máŋga áigodaga 1970- ja 80- logus.
Ebba lea aaj Aarborten saemien skuvlesne barkeme, boelhki gaskems 1970-1980.
Dalle ledje álgán oahpahit sámegiela skuvllas, muhto dušše 1- 2 diimmu vahkkus.
Dellie lin aalkeme saemien leerehtidh, mohte ajve 1-2 tæjmoeh våhkosne.
Vuosttaš áiggi go sámegiel- oahpahus álggii skuvllas leigga Lars Børgefjell (Burkien Laara) ja Nils Kappfjell (Gaebpien Næjla) oahpaheaddjin.
Voestes gietjeste ligan Lars Børgefjell (Burkien Laara) jih Nils Kappfjell (Gaebpien Næjla) lohkehtæjjah.
Sudnos ii lean mihkkege oahpuid, ja eaba ge diehtán movt giela galgá oahpahit mánáide.
Ij ligan dah guaktah naan skuvlh vaadtseme jih nimhtie dejtie geerve daejredh guktie edtjigan gielem learohkide vedtedh.
Dalle ii lean vel sámegielas almmolaš stahtus fágan.
Ij lij gænnah saemien naan staatuse goh faage.
Iežas mánát internáhtas
Jijtse maanah internatesne
Ebba lea bajásgeassán vihtta máná.
Ebba lea vijhte maanah bijjiedamme.
- Go sii galge álgit skuvlii, de in eahpidan ge ahte buoremus lei sáddet sin internáhttaskuvlii.
- Gosse dah edtjin skuvlesne aelkedh, idtjim jiejkh, mohte deejrim dejtie bøøremes internaten skuvlese sedtedh.
Dan vuođul maid ieš ledjen vásihan giliskuvllas, de jurddášin ahte dan seamma eai galgga mu mánát dárbbašit vásihit.
Deejrim man nåake munnjien voenen skuvlesne vaedtsedh guktie idtjim sijhth dejtie seamma nåake.
Dán áiggi ii leat šat seammalágan hárdin sámi mánáin go mu skuvlaáiggis.
Ij leah gujht daelie seamma pleekeme saemien maanide goh mov skuvle-tijjesne.
Dál ii leat šat skuvla Maajehjaevries.
Ij leah daelie vielie skuvle Maajh-jaevresne.
Skuvla heaittihuvvui 5-6 jagi áigi.
Skuvle desnie orreji 5-6 jaepieh daan åvtelen.
Sámi mánát dáppe eret vázzet dál Troforsas, ja muhtin vahkkuid leat sii sámi skuvllas Aarbortes gos besset oahppat lullisámi giela ja kultuvrra.
Saemien maanah destie Troforsesne vaedtsieh jih naan våhkoeh leah aaj dah saemien skuvlesne Aarbortesne gusnie åadtjoeh åarjel-saemien gielen jih kultuvren bijre lieredh.
Boahtteáigi lullisámegielas ?
Guktie båetije biejjieh åarjelh-saemien gielese ?
Dalle juo go Sofie ja Ebba leigga mánát, de lei lullisámegiella juo unnán anus.
Ennje goh Sofie gon Ebba ligan noere dellie åarjelh-saemien giele såajmeni.
- Sámegiella šattai measta čiegus giellan, muitala Sofie.
- Raakte goh saemien tjeakoes giele sjidti, Sofie jeahta.
- Ruovttus humaimet sámegiela, muhto dakkaviđe go dárogielagat ledje doppe, de dárusteimmet.
- Monnen fuelhkesne saemien soptsestim, mohte gosse daaroeh mijjen ektine, dellie eelkimh daaroestidh.
Muhtomin lei váttis čađahit dan.
Mohte naan aejkien dihte geerve.
Eadni humai dušše sámegiela ruovttus, ja son lei hui hubmái.
Mov tjidtjie ajve saemesti jih aaj fejjen dam darjodh.
In hal mun gal sáhttán dárustit suinna.
Idtjim gujht manne disse maehtieh daaroestidh.
Dalle fertejin hupmat sámegiela vaikko ledje earát das.
Dellie tjoeverim saemiestidh jalhts jeatjebh aaj desnie.
Oappážagat eaba jáhke lullisámegiela nagodit nu bures seailut boahtteáiggis.
Åabpetje guaktah eakan leah joekoen iedtje-burrieh gielen gaavhtan.
- Mun balan dat jávká, dadjá Sofie.
- Manne billem dihte maahta gaarvanidh, Sofie jeahta.
- Ledjen maid eahpádusas go áigo lullisámegiela oahpu álggahit skuvllas, muhto in sáhttán vuosttaldit dan go bođii johtui.
- Manne lim njoejjesne goh giele skuvlese tjaangi, mohte idtjim gujht maehtieh vuastalidh gosse lin gieline aalkeme.
Okta sis guhte álggii bargat oažžut lullisámegiela oahpahusa skuvlii, lei Sofie ja Ebba oabbá, Anna Jacobsen (Jaahkenelkien Aanna).
Akte dejstie gie gieline eelki barkedh lij Sofien gon Ebban åabpa, Anna Jacobsen (Jaahkenelkien Aanna).
Son lea leamaš oahpaheaddji ja lea maid čállán oahppogirjjiid lullisámegillii.[Anna Jacobsen jámii moadde mánu maŋŋil dán jearahallama.
Dihte lea lohkehtæjjine orreme jih aaj gærjah åarjelh-saemien gielesne tjaaleme.[Jaahkenelkien Aanna sealedi raakte daan intervjuen mænngan.
(red.)]
(red.)]
- Son fárrii luksa ja náitalii doppe, muhto bođii fas ruovttoluotta, muitaleaba soai.
- Vøølki åarjese jih pruvri, mohte bååstide bøøti, soptsestægan.
Eai lean sus galle oahppogirjji go álggii.
Ij lin man gellie learoe-vierhtieh goh eelki.
Áidna sátnegirji lullisámegielas lei duiskkagillii (Lagerkrantz), muhto Anna oahpahalai duiskkagiela ja nu sáhtii lohkat dan sátnegirjji.
Dihte ajne baakoe-gærja mij lij åarjelh-saemien gielesne tjaalasovveme lij tyske Lagerkrantzen gærja, mohte Anna tyske gielem lohki jih nimhtie guarkaji mij desnie tjåadtjoeji.
Lei buorre go oaččuimet čállingiela, dat mis ii lean ovdal.
Hijven mijjieh tjaaleld gielem åådtjeme.
Son guhte háliida oahppat, sáhttá dahkat dan dál.
Dah guhth sijhtieh, maehtieh lieredh.
Leat maid earát go lullisápmelaččat geain lea beroštupmi oahppat min giela.
Eah ajve åarjelh-saemieh sijhth mijjen gielem lieredh, mohte aaj almetjh ålkoelistie.
Okta duiskalaš bođii ja oahpai sihke lulli- ja davvisámegiela.
Akte Tysklaanteste diekie bøøti jih dovne åarjelh- jih noerhte-saemien gielem lieri.
Eanet artihkkalat sámi skuvlahistorjjás 1
Jeatjah tjaalegh gærjeste Saemien skuvle-vaajese 1
Davvisámegiella / Nordsamiska
Åarjelsaemiengiele / Sydsamiska
Nuorvu mánás – maid sáhttá ieš dahkat ?
Jis maana sovhtine – maam maahta jïjtje darjodh ?
Förkylning hos barn - vad kan man göra själv ?
Förkylning hos barn - vad kan man göra själv ?
Nuorvu, gosot ja muhtumin feber
Sovhtine, gossehtahke jïh muvhtene vaejlie (ca. 4 sidor)
Nuorvu, gosot ja muhtumin feber
Sovhtine, gossehtahke jïh muvhtene vaejlie
Mánás lea álkit vuoigŋat jus dat oađđá oaivi badjin.
Sovhtine, gossehtahke jïh muvhtene vaejlie
Sáhttá maid loktet seaŋgga oaivegeaži bidjamiin liige bolstariid báljá vuollái.
Aelhkebe sjædta maanese voejngehtidh jis åejjie jïllebe gosse åara.
Mánát mat leat vilostuvvan leat dávjá šlieddasat, váibasat, vehá surolaččat ja ludnjásat vuosttaš beivviid.
Maanah gïeh sovhtine leah daamhtaj samhtjas, vearijes, nahkeren jïh nyjhkestellieh dej voestes biejjiej.
Sis láve leat njunni dievva dehe sis lea golgi nuorvu ja sáhttet leat erdot ja sis sáhttá leahkit cottabávččas dehe bealljenávllat.
Dah pruvhkieh snoelkine årrodh jïh maahta måasaridh jïh tjeapohke saejrede jallh bieljie-naavlehtahkem åtna.
Sis sáhttá maid leahkit vehá gosohat ja muhtumin feber.
Maehtieh aaj gossestidh jïh muvhtene vaejliem utnedh.
Álggos snuolga lea dávjjimus girkkis ja čađačuovgi ja moatti beaivvi geažis šaddá suohkadit, ja fiskadin ja ruonádin.
Voestenahkeste snoelke tjïelkes jïh muvhti biejjiej mænngan söökebe sjædta, jïh viskes jallh kruana.
Nuorvvu vuosttaš beivviid mánná veadjá heajumusat.
Dej voestes biejjiej raejesne gosse gååledi dellie nåekemes damti.
Vahku guovtti geažis nuorvu láve mannat badjel iešalddis.
Akten vuj göökten våhkoej mænngan dellie buerebe sjædta.
Dábálaš nuorvvu sivvan lea virus, ja virusa vuostá eai leat mangelágán dálkasat mat sáhttet dagahit ahte mánná dearvvaštuvvá jođáneappot.
Sovhten sjïeke daamhtaj viruse, jïh virusen vööste ij gååvnesh naan daalhkesh maam maahta vaeltedh guktie varkebe vervies sjïdtedh.
Mánát geain lea feber ja leat šlieddasat galget bissut ruovttus
Maana gie lea samhtjan jïh vaejliem åtna byöroe gåetesne årrodh
Mánát geain lea feber ja leat váibasat ja šlieddasat galget bissut ruovttus ja vuoiŋŋastit.
Maana gie vaejliem åtna jallh nahkeren jïh samhtjan byöroe gåetesne årrodh jïh lïegkedidh.
Máŋggat mánát dárbbahit maid beassat leahkit ruovttus vuosttaš beaivvi go sis ii leat feber, almmá sii leat geavtán febervuolidan dálkasiid.
Jïjnjh maanah aaj daarpesjieh gåetesne voestes biejjien årrodh gosse vaejlehts, bielelen vaejlievualanimmie daalhkesidie vaalteme.
Sii dárbbahit virkkosmuvvat vai nagodit ovdaskuvllain ja skuvllain.
Dah daarpesjieh dan vervesne sjïdtedh juktie skuvlem jallh aarehskuvlem åajsoeh.
Vuoiŋŋasteapmi lea dárbbašlaš
Daarpesje lïegkedidh
Lea buorre sállet máná vuoiŋŋastit, muhto son ii dárbbat leahkit seaŋggas.
Hijven maana lïegkede. Mohte ij daarpesjh seangkosne gællasjidh.
Mánná láve dovdat ieš olugo nagoda leahkit badjin.
Maana jïjtje damta man jïjnjh ååjse.
Sáhttá orrut álkit vuoigŋat ja oađđit go leat moadde liige bolstara oaivve vuolde.
Maahta aelhkebe damtedh voejngehtidh jïh åeredh jis gellie dåvnah åejjien nuelesne åtna gosse åarajidh.
Dát guoská erenomážit boarrásit mánáide geat vellehit lotka.
Voestenahkeste båarasåbpoe maanaj bïjre gïeh gællasjieh.
Una mánážiid sáhttá atnit raddelávkkas, mánástuolus dehe askkis beaivvi áigge.
Maanetjh maahta guadtastahkine guedtedh, maanatjahkesinie jallh eskesne tjahkesjidh.
Máŋgga mánás lea heajut borranlustu go dábálaččat.
Vaajtelimmiebeapmoeh jïh jovkemsh lissine
Mánnái sáhttá addit dakkára man dat háliida ovdamearkka dihte, yogurtte dehe lákcajieŋa.
Maahta maanese vedtedh maam sæjhta, vuesiehtimmien gaavhtan joptsem, yoghurtem jallh tjastem.
Jus mánás lea feber lea buorre addit liige juhkosa.
Jis maana vaejliem åtna dellie hijven jovkemsh lissine vedtedh.
Sálteluvus dehe njunnespraya go njunni lea dievva
Doelteme saelhtietjaetsiem jallh njueniesprejje gosse snoelken
Jus mánás lea njunni dievva sáhttá goaikkuhit dehe sprejjet sálteluvvosa njunnái, mii njárbuda snuolggaid.
Jis maana snoelken maahta doelteme saelhtietjaetsiem njuanan gååjhkestidh, mestie snoelkem laehkiedidh.
Oažžu maid eret loahppa snuolggaid álkit.
Aaj snoelkem aarjeleslaakan vuekine njuvvtielidh.
Sálteluvvosa gávdná oastit apotehkas.
Doelteme saelhtietjaetsiem maahta apotehkesne åestedh.
Luvvosa sáhttá maid ieš ráhkadit luvvademiin millilittara- ovtta ruddamihtu- sáltti desilittarii čázi.
Maahta aaj dam jïjtje darjodh, bïejh akte millilijtere – akte krodtemööleme – saelhtiem akte desilijtere tjaetsien sïjse.
Sálteluvvosa goaikkuheapmái máná njunnái sáhttá geavtit bumbolduhku.
Maahta saelhtietjaetsiem bommulladtjine gååjhkestidh maanan njuanan.
Go njunni lea sakka buđđosan mánnái sáhttá addit bohtagaluoitin njunnegoaikkanasaid dehe njunnespreijje mii geahpida bohtaneami njunis.
Jis maana dan snoelken maahta maanese njuenietrahpenassh jallh njueniesprejjem vedtedh.
Dákkár dálkasat gávdnojit oastit reseaptahaga iige galgga geavtit guhkit go logi beaivvi maŋŋálaga.
Dejtie daalhkesidie maahta reseptehts åestedh jïh aellieh guhkebe goh luhkie biejjiej nuhtjh.
Njunnespreijjet ja njunnegoaikkanasat lea heivehuvvon agi jelgii, mii almmuhuvvo báhkas.
Njueniesprejjh jïh njuenietrahpenassh leah sjïehtedamme ovmessie aalteri mietie, mij aeskesne tjåådtje.
Reseaptakeahtes febervuolidan dálkasat
Reseptehts vaejlievualanimmie daalhkesh
Febera dárbbaha hárve dikšut febervuolidan dálkasiiguin.
Ij daarpesjh daamhtaj vaejliem båehtjierdidh vaejlievualanimmie daalhkesigujmie.
Eanaš mánáin lea feber mii bistá moadde beaivvi mii ii dárbbat mearkkašit maidege váralačča.
Jeenjemes maanah vaejliem måedtie biejjieh utnieh jïh ij daarpesjh dan ålvas årrodh.
Muhto galgá addit febervuolidan dálkasiid jus mánná veadjá mearkkašahtti heajuid feberis, ovdamearkka dihte sus lea gorut bávččas, lea lunjas, borrá ja juhká heajubut, nohkká heajuid dehe lea váttis lotkkodit eahkes.
Mohte maahta vaejlievualanimmie daalhkesidie maanese vedtedh jis sagkes skeajmede vaejleste sjædta, vuesiehtimmien gaavhtan kråahpe baektjede, nyjhkestalla, ij sïjhth byöpmedidh jallh jovkedh, gåårelaakan åara jallh vïevtjerostoe.
Vuollái guđa mánnosaš máná geas lea feber ii galgga dikšut váldditkeahttá álggos oktavuođa divššuin.
Ij edtjh maanah nuerebe govhte askh båehtjierdidh jis vaejliem åtna daalhkesigujmie bielelen voestes hoksem gaskesadtedh.
Febera vuostá badjel golmma mánnosaš mánnái lea dálkkas mii siskkilda paracetamola, ovdamearkka dihte Alvedon dehe Panodil.
Maanide båarasåbpoe golme askh daalhkesh vaejlien vööste gååvnesieh man sisvege paracetamole, vuesiehtimmien gaavhtan Alvedon jïh Panodil.
Guđa mánu rájes mánná sáhttá oažžut Iprena dehe Ibumetiinna, mii lea reseaptakeahtes ja siskkilda ibuprofena.
Govhte aski aalteren raejeste maahta maana daalhkesh åadtjodh man sisvege ibuprofen, maam duaka vuesiehtimmien gaavhtan nommi nuelesne Ipren jallh Ibumetin.
Dálkasat leat golgi hámis dehe bahtabuikun ja rivttes attus una mánážiidda.
Daalhkesh gååvnesieh dovne galkijes hammosne jallh stolpillere, maam maanan bahten sïjse rijtie, reaktoe dose smaave maanide.
Boarrásit mánáide leat maid tableahtat.
Båarasåbpoe maanide gååvnese aaj tabledth.
Čuovo báhka rávvagiid dárkilit.
Lohkh bïhkedimmem aeskesne eensilaakan.
Ale seagut sierra dálkasiid.
Aellieh ovmessie daalhkesidie pleenth.
Vuollai 18 jahkásaš mánát geain lea feber eai galgga geavtit feberavuolidan dálkasiid main lea acetylsalicylsyra, ovdamearkka dihte Magnecyl, Treo dehe Albyl.
Maana nuerebe 18 jaepien gie vaejliem åtna ij edtjh vaejlievualanimmie daalhkesidie acetylsalisylsyrine, vuesiehtimmien gaavhtan Magnecyl, Treo jallh Albyl.
Reseaptakeahtes gosohatdálkasat
Reseptehts gossehtahkedaalhkesh
Reseaptakeahtes gosotdálkasat eai láve ábuhit.
Eah reseptehts gossehtahkedaalhkesh provhkh viehkiehtidh.
Jus mánás lea gosot lea dehálaš ahte mánná gossá bajás šliivvi vai giegir ráinnasduvvá.
Jis maana gossehtahkem åtna vihkeles maana njohkem gurhkeste juktie gïrsem reejnie.
Gosohalitnudan dálkasat dahket váddáseabbon mánnái oažžut bajás šliivvi.
Gossehtahkevualanimmie daalhkesh gïervebe maanese darjoeh njohkem gurhkiestidh.
Šliivvilodjen dálkasiin vuorustis lea eahpesihkkar vuoibmi.
Njohkelaehkiedimmie daalhkesh ovvihties effektem utnieh.
Gosoha lidnudeapmái sáhttá dan sajis geahččalit addit liegga dehe galbma juhkosa.
Guktie gossehtahkem læjnoedehtedh maahta pryövedh dan gaavhtan baahkes jallh galme jovkemsem vedtedh.
Vuollái guovttejahkásaš mánnái ii galgga goassege addit gosotdálkasa ovdalgo álggos lea váldán oktavuođa doaktáriin.
Maanide nuerebe göökte jaepiej ij edtjh gossehtahkedaalhkesem vedtedh jïlhts ij leah dåakterinie dejnie rååresjamme.
Mot sáhttá eastit njoammuma viiduma ?
Guktie maahta suetiem heerredidh ?
Eastadan dihte darvviheami earáide lea buorre oahpahit mánáid gastit ja gossat gardnjilmohkkái ja geavtit bábernjunneliinniid.
Guktie suetiem heerrede hijven maanide lïerehte gaejnelasse gesnedh jïh gossedh jïh paehperelijniem nåhtadidh.
Galgá oaidnit ahte sii basset gieđaid máŋgii beaivvis.
Maahta vuartasjidh dah gïetide bïssieh gellien aejkien fïerhten biejjien.
Geahččal maid oahpahit ahte mánát eai goaivvo njuni dehe čalmmiid.
Voejhkele aaj maanam lïerehtidh aellieh njuanan jallh tjelmide doehtedh.
Jur doppe virus álkimusat darvána ja viidu.
Dïhte lea daesnie virusem aelhkemes dabrene jïh haasene.
Njoammunviidun unno maid jus mánná ii stoaga dainna geas lea nuorvu.
Aaj suetiem heerrede jis eah maanah stååkedh dej ektesne gïeh joe sovhtine.
Sálle máná leahkit olgun nu olu go vejolaš, dálvet nai.
Baajh maanah ålkine årrodh, aaj daelvege.
Jurddat ahte mánáide geat šaddet gierdat duhpátsuovas birrasis álkibut boahtá nuorvu.
Ussjedh maanah gïeh dågkasoevine gåetesne årroeminie, dah aelhkebe sovhtine sjidtieh.
Soaitá dárbbahit váldit oktavuođa divššuin
Maahta daarpesjidh hoksem bïeljelidh
Lea dehálaš geahččat dárkilit mot mánná veadjá.
Hijven våårkehke årrodh guktie lea maanine.
Galgá dakkaviđe váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dehe fáhkkavuostáváldimiin jus mánná orru hirbmat váibbas iige nagot juhkat.
Edtja hoksem ryöktese ohtsedidh hoksejarngesne jallh akutedåastoevisnie jis maana eevre sæjloes jïh ij åajsoeh jovkedh.
Seamma guoská jus mánás lea lossat vuoigŋat dehe jus mánás lea gosahat mii vearrána, erenomážit jus dat šárrá.
Seamma jis gïerve voejngem sigkedh jallh jis maana gossehtahkem åtna mij vïerrebe sjædta, joekoen jis govloe huhtije.
Jus bealjis golgá golggus galgá váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dehe fáktavuostáváldimiin, nu ahte mánná dutkojuvvo.
Jis maam akt bieljeste gurkie byöroe hoksejarngem jallh jouredåastovem bïeljelidh, guktie maanam desnie goerehte.
Jus mánás lea bealljenávllát, iige mana badjel, ferte váldit oktavuođa dearvvasvuođaguovddážiin dutkama dihte jándora siste.
Jis maana bieljie-naavlehtahkem åtna, jïh ij orrijh, byöroe hoksejarngem bïeljelidh dygnem raejesne guktie maanam desnie goerehte.
Jeara ráđi
Raeriem gihtjedh
Don sáhtát birra jándora sárdnut buohccedivššáriin ja oažžut ráđi.
Maahtah aaj abpe dygnem skïemtjesåjhterinie soptsestidh jïh raeriem åadtjodh.
Riŋge 1177.
Ringkh 1177.
Dat geat vástidit sáhttet maid muitalit man dearvvasvuođaguovddážii don leat čállon.
Dah gïeh vaestiedieh maehtieh aaj jiehtedh mij hoksejarngide datne læstosne tjaaleme.
1177 Vårdguiden redakšuvdna ja redakšuvdnaráđđi leat maid heivehan, dárkkistan ja dohkkehan buot sisdoalu.
Gaajhke sisvege lea aaj gïehtjedamme, goerehtamme jïh dåhkasjahteme redaksjovneste jïh redaksjovneraereste 1177 Vårdguiden.
Varraiskkus: PSABlodprov: PSA
Vïrrepryövenasse: PSABlodprov: PSA
Manin dárbbaha guođđit iskosa ?
Mannasinie daarpesje pryövenassem vadta ?
Goas guođđit PSA iskosa ?
Gåessie pryövenassem PSA:en gaavhtan vadta ?
PSA lea varraiskkus mii gullo daidda dutkamiidda man sáhttá dahkat go ovdaráksá dutkojuvvo.
PSA vïrrepryövenasse mij goerehtimmine mah tjuara darjodh gosse prostatam goerehtidh.
Muhtumiin guđđojuvvo PSA-iskkus jus leat gožžaráhkováivvit man doavttir eahpida boahtit prostátas, ovdamearkka dihte jus dávjá dárbbaha mannat cissame seamma áigge go cirggas lea headju.
Muvhten aejkien PSA-pryövenassem vadta jis gadtjeåerine tjoeperdimmie mij dåaktere såvma prostateste båata, vuesiehtimmien gaavhtan jis daamhtetje tjuara gadtjedh seamma aejkien sjeapsjoeh gosse gadtjedh.
Sáhttá maid guođđit PSA-iskosa jus doavttir dovdá rievdamiid ovdaráksás go dat dutkojuvvo, rievdamiid mat sáhttet dagahit máŋga earalágan váivvi ja skibasvuođa.
Maahta aaj PSA-pryövenassem vedtedh jis dåaktere damta naan jeatjahtehtemh prostatesne gosse dam goerehte, jeatjahtehtemh mejnie maahta tjoeperdidh jïh mestie skeamtjodh.
Lea dehálaš diehtit ahte loktanan PSA-árvu ii leat seamma ášši go ahte lea ovdaráksáborašdávsa.
Vihkeles daajra jis jollebe PSA-vierhtiem åådtje ij seamma goh prostatacancere.
Lea dábálaš unnánaš muttolaš PSA lassánemiin leat eará sivat.
Sïejhme smaave jeatjahtehtemh PSA:este båetieh jeatjah fåantojste.
Seamma ládje ii sáhte normála árvu ollásit guođđit eret ovdaráksáborašdávdda.
Seamma vuekine sïejhme vierhteste maahta jiehtedh ij leah prostatacancere.
Boađus ferte álot árvvoštallot makkár váivvit leat ja maid eará dutkamat čájehit.
Illeldahkem tjuara iktegisth vierhtiedidh destie mejnie tjoeperde jïh mah jeatjah goerehtimmieh vuesiehtieh.
Jus olbmos leat guokte dehe eanet lagas dievdofuolkki geain lea ovdaráksáborašdávda, lea stuorit riska ahte oažžu skibasvuođa.
Jis göökte jallh jienebh almah prostatacancerem utnieh fuelhkesne, dellie stuerebe vaahra skeamtjodh.
Dan dáhpáhusas ávžžuhuvvo váldit dássedit PSA - iskosa 40-50 jagis gitta 70 jagi rádjái.
Dan gaavhtan evtede, edtja ahkedh PSA-pryövenasside vaeltedh 40-50 jaepiej raejeste 70 jaepieh raajan
PSA mihtiduvvo maid ovdaráksáborašdávdda dikšuma áigge.
PSA aaj möölie gosse prostatacancerem båehtjerde.
Jus dikšun ábuha dan fuomáša ahte PSA- árvu luoitá.
Jis viehkiem båehtjierdimmine dellie PSA-vierhtiem vualanidh.
PSA-iskosa buorit ja heajos bealit
Aevhkieh jïh slearesh PSA-pryövenassine
PSA- iskkus ii dahkko rutiinnalaččat dego dábálaš dearvvašvuođakontrolla dievdduide oaidnin dihte leago dain hui árra hámat ovdaráksáborašdávda.
Ij PSA-pryövenassem vaeltieh goh sïejhme healsoevaaksjome almide sæjhta vuejnedh jis dah dan aareh hammoe prostatacancerem utnieh.
Dat vuolgá das ahte ii leat álo oavdu fuomášit ja dikšut árra hámat ovdaráksáborašdávdda.
Ij iktegisth aevhkie aejhtsieh dah aareh hammoeh prostatacancerh jïh dejtie båehtjierdidh.
Dikšun sáhttá addit bissovaš siidováikkuhusaid impoteanssa ja doallannávccahisvuođa dievdduin gos ovdaráksáborašdávda ii livččii geargan ovdánit maninge váralaš dávdan.
Båehtjierdimmijste impotensem jïh inkontinensem maehtieh almide sjïdtedh gusnie prostatacancere ij hinnh dan stoerre skaaram darjodh jïh ålvas skïemtjelassese evtiedidh.
Borašdávdašattalmas ovdarávssás sáhttá juogo šaddat hihtásit attitkeahttá mangelágán váivviid dehe šaddat johtilit ja viidut goruda eará osiide.
Cancerenaareme prostatesne maahta seejnelaakan sjïdtedh jïh destie ij tjoeperh jallh dïhte maahta varki sjïdtedh jïh jeatjah sijjide kråahpesne haasenidh.
Árra muttus ii sáhte earuhit dan guovtti borašdávdahámi ja lea várra dikšut borašdávdahámi mas ii livččii ožžon mangelágán váivviid eallináiggistis.
Aareh deahpadimmesne ij maehtieh dejtie göökte cancerehammojde juekedh jïh vaahra dan gaavhtan aalka cancerehammoem båehtjierdidh mestie ij dan jieliedisnie tjoeperdh.
Máŋggat dievddut háliidit goit čađahit dutkama oažžun dihte čielgasa leago sis ovdaráksáborašdávda.
Jïjnjh almah sijhtieh dam goerehtidh jïh sijhtieh daejrieh jis prostatacancerem utnieh.
Ovdalgo mearrida galgágo guođđit PSA- iskosa lea buorre váldit čielgasa eanet buriin ja heajos beliin árrat áicojuvvon šattalmasa dikšumis.
Åvteli nænnoste jis galka PSA-pryövenassem vedtedh, hijven daejredh jienebh båehtjierdimmien aevhkiej jïh sleari bïjre jis aalka aareh aajhtseme naarenem båehtjierdidh.
Jus háliida de mannat viidáseappot ja ságastit doaktáriin galgá diŋgot áiggi dearvvašvuođaguovddážii dehe fitnodatdearvvašvuođadikšumii.
Sæjhta dan mænngan vijresåbpoe vaedtsedh jïh dåakterinie rååresjidh galka tæjmoem dængkodh hoksejarngesne jallh sïeltehealsoehoksesne.
Mii lea PSA ja gos dat lea ?
Mij lea PSA jïh gusnie gååvnese ?
PSA lea oanádus ovdaráksáspesifihkka anti-genas.
PSA åeniedimmie prostataspecifikt antigen:este.
Dat lea proteiidna mii válbmejuvvo ovdarávssás ja mii čuovvu siepmančázi mielde go oažžu orgásmma ja dahká ahte sagahanseallat šaddet lihkkibun.
Dïhte lea proteijne maam prostatareavsesne sjædta jïh boetje-goglenassem dåerede jïh destie spermijh jienebe svihtjieh.
PSA lea dábálaččat una mearit varasnai, ja jur dat mearri mii mihtiduvvo PSA-iskosa bakte.
Ånnetji PSA daamhtaj vïrresne gååvnesieh, jïh dam PSA-pryövenassine mïetedh.
Borašdávdda lassin leat máŋga dábálaš rievdama ovdarávssás mat sáhttet dahkat ahte PSA- árvu loktana varas.
Canceren lissine gååvnesieh jïjnjh daamhtaj jeatjahtehtemh prostastesne mejstie PSA-veaha maahta jeananidh.
Ovdamearkka dihte buorresoarttat ovdaráksástuorrun ja vuolši ovdarávssás sáhttet, ng. prostátihtta, dagahit ahte ovdarávssás golgá eanet PSA varrii.
Vuesiehtimmien gaavhtan buerie prostatastueriedimmie jïh jis prostatareavsam ovleme, guktie gohtje prosatite, destie jienebh PSA-vïrrese atjkieh.
Jagiid mielde PSA-árvu loktana vehá eanaš dievdduin daningo ovdaráksá šaddá stuoribun go ahki lassu.
Jaepiej mietie PSA-veahka ånnetji jeanane jeenjemes almine dan gaavhtan prostatareavsa stuerede gosse båarasåbpoe sjædta.
Stuorimus oassi vara PSA:s lea čadnon sierra proteiinnaide.
Stööremes veahka PSA vïrresne lea ovmessie proteineridie tjatneme.
Muhto lea maid una oassi friddja, čanakeahtes PSA.
Mohte gååvnese aaj onne veahka frijjes, ov-tjatneme PSA.
Go leat eará sivat go borašdávda muttágis PSA-loktanemiin, láve leahkit eanet friddja PSA varas.
Gosse jeatjah sjïekh goh cancere PSA-stueriedimmien duekesne, pråvhka jienebe frijjes PSA:em vïrresne.
Danin dat sáhttá addit doaktárii dihto rávvaga mihtidit čadnojuvvon ja friija PSA gaskavuođa.
Dan gaavhtan maahta dam dåaktererasse naaken bïhkedimmiem vedtedh gosse mööledh jïh tjatnemidie jïh ov-tjatneme PSA:idie sjïehteladtedh.
Mot iskkus váldojuvvo ?
Guktie pryövenassem vaalta ?
Iskkus váldo dábálaččat gieđas asehis nálu vehkiin mii čuggejuvvo varrasutnii, venai.
Pryövenassem gïeteste vaalta viehkine sigkies naaloe maam vïrreåaran, venese, baska.
Danin dán sullásaš varraiskkus gohčoduvvo vena iskkusin.
Dannasinie dam vïrrepryövenassem gohtje, venöse pryövenasse.
Iskkus sáhttá váldot vaikko goas jándoris.
Pryövenassem maahta gåessŠakt dygnesne vaeltedh.
Ovdal iskosa váldima ferte čohkkehit 15 minuhta.
Galka 15 minudth tjahkasjidh åvteli pryövenassem vaalta.
Muđui ii dárbbat mangelágán válmmastallamiid.
Ij naan jeatjah ryöjredimmieh.
Jus dahká kirurgalaš doaibmabiju ovdaráksái PSA-árvu loktana.
Jis kirurgijen darjomem dorje prostatesne dellie PSA-vierhtie jeanene.
Ferte vuordit unnimustá 10 beaivvi ovdalgo lea jierpmálaš váldit PSA-iskosa.
Åådtje dellie vaenemes 10 biejjieh vuertedh åvteli PSA-pryövenassem vaeltedh.
Jus doavttir dan sádjái guldala ovdaráksá dat ii váikkut PSA- árvui.
Jis dåaktere barre prostatam doehtede dellie ij PSA-vierhtiem tsevtsieh.
Goas oažžu vástádusa ?
Gåessie vaestiedassem åådtje ?
Iskkus sáddejuvvo buohcceviessolaboratoriai gos dat analyserejuvvo.
Pryövenassem skïemtjegåetien laboratorijumese seedtie gusnie dam analyseeredh.
Sáhttá soabadit doaktáriin goas ja got galgá beassat diehtit iskkusbohtosa.
Maahta sov dåakterem seamadamme gåessie jïh guktie galka illeldahkem pryövenasseste åadtjodh.
Doavttir láve oažžut vástádusa laboratorias guovtti beaivvi siste.
Dåaktere pråvhka vaestiedassem laboratorijumeste åådtje tïjjemieresne, akte jallh göökte biejjieh.
Got iskkusvástádus dulkojuvvo ?
Guktie pryövenassen vaestiedassem toelhkedh ?
Iskkusvástádusa ferte álo veardidit makkár váivvit olbmos leat ja maid eará dutkamat čájehit.
Illeldahkem tjuara iktegisth vierhtiedidh destie mejnie tjoeperde jïh mah jeatjah goerehtimmieh vuesiehtieh.
Vara PSA-árvu variere sierra dievdduid gaskka, maid dievdduid gaskkan geain eai leat ovdaráksáváivvit.
PSA-vierhtie vïrresne ovmessie almaj gaskem jeatjahtehtedh, aaj almaj gaskem gïeh eah prostatine tjoeperdh.
Vai doaktáris galgá leahkit juoga masa veardida dallego iskkusvástádusat dulkojuvvojit gevtojuvvo ng. refereansaárvvut.
Jis dåaktere edtja maehtedh mejnie akt mohtedidh dellie pråvhka maam gohtje referensevierhtie.
PSA:i lávejuvvo árvvut badjel 3 mikrográmma littara guovdu rehkenastot lassáneapmin.
Jis PSA-vierhtie jollebe 3 mikrogramh lïjhterisnie dellie jeanane.
Alla árvvut, mas dat bohtet ?
Jolle vierhtieh, mestie dah båetieh ?
Sullii ovttas logi gaskaagát olbmás lea loktanan PSA- árvu.
Medtie akte luhkeste almah åådtje jollebe PSA-vierhtiem.
Dábálaš sivva veháš loktanan árvui lea buorresorttat ovdaráksástuorrun.
Daamhts sjïeke ånnetji jeananamme vierhtide lea buerie prostatastueriedimmie.
Loktanan árvvuid sáhttá maid oažžut jus lea ovdaráksávuolšun, ng. kronalaš prostatihtta.
Jeananamme vierhtieh maahta aaj åadtjodh jis lea prostatam ovleme, guktie gohtje kronijen prostatite.
Dábálaš gožžaoarreinfekšuvdna sáhttá addit meaddelmanni, muhto garra PSA loktaneami.
Daamhts gadtjeåerieovleme maahta jollebe PSA:em vedtedh, mohte ij dan guhkiem.
Jus soames siva dihte ii sáhte gožžat ja guđđet gožžaráhku albma ládje, sáhttá maid oažžut gaskaboddosaš loktanan PSA-árvvu.
Jis naan sjïekeste ij maehtieh gadtjedh jallh gadtjeboejem eensilaakan döömedh, maahta aaj boelhkem jollebe PSA-vierhtiem åadtjodh.
Jus lea váttis guđđet gožžaráhku nu ahte stuorimus oassi goččas geažos áigge lea ráhkus dat lávejuvvo gohčodit gožžaobbon.
Jis dåeriesmoere gadtjeboejem döömie guktie gadtje aajmene boejesne dam gohtje sveerjengïelesne urinstämma.
Loktanan árvvuide sáhttá leahkit sivvan ovdaráksáborašdávda.
Jollebe vierhtieh aaj prostatacanceristie båetieh.
Sullii goalmmát oasis dain geain lea loktanan PSA gávdnojuvvo borašdávda.
Dejstie giej jollebe PSA medtie gåalmehts cancerem gaavna.
Gaskavuohta gaskkal friija ja čadnojuvvon PSA sáhttet addit doaktárii dihto bagadusa go lea jearaldat earuhit buorresorttat ovdaráksáváivviid ovdaráksáborašdávddas.
Guktie lea frijjes jïh tjatneme PSA:i gaskem maahta dåakterasse naaken bïhkedimmiem vedtedh gosse edtja juekedh buerie prostatatjoeperdimmide jïh prostatacancerem.
Dain geat testejuvvo máŋgga háve máŋggaid jagiid, boahtá sullii ovttan njealjis leahkit PSA- árvu mii oalgguha lasse dutkamiidda.
Dejstie gïeh goerehtamme jïjnjh aejkieh jaepiej tjïrrh, medtie akte njealjiste PSA-vierhtiem åtna maam tjuara lïhkebe goerehtidh.
Jus PSA-iskosa boađus čájeha alla árvvu, doavttir láve dahkat vel ovtta dutkama Ultra-jienain ja gođusiskosiin ovdarávssás.
Jis PSA-pryövenasse vuesehte jolle vierhtiem, dellie dåaktere pråvhka aktem vielie goerehtimmiem darjodh ultratjoejine jïh pryövenassem vaeltedh prostatareavseste.
Jus doavttir áicá borašdávdda sáhttá oažžut dikšuma čuohpademiin, suonjardemiin dehe hormonadikšumiin.
Jis dåaktere cancerem aajhtsa maahta dam båehtjierdidh operasjovnine, gadtjijinie jallh hormonebåehtjierdimmine.
Vuollegis árvvut, mas dat vulget ?
Vuelebe vierhtieh, mestie dah båetieh ?
Vuollegis árvvut vuosttildit dan ahte livččii ovdaráksáborašdávda, vaikko beare okta PSA-iskkus ii olles sihkkarvuođain sáhte vuosttildit dan.
Vuelebe vierhtieh jeahta ij prostatacancerem, jïlhts barre PSA-pryövenasse maahta dam vaestiedidh.
Jus oažžu ovdarávssá váldot eret čuohpademiin PSA-árvu luoitá illá mihtidan dássái.
Jis prostatam operasjovnine laahpehti dellie PSA-vierhtie vualanidh guktie mahte ij maehtieh dam mööledh.
Vuollegis PSA-árvu sáhttá oainnát gevtojuvvot mihttun ahte čuohpadeamis lea leamaš ávki.
Vuelebe PSA-vierhtie maahta aaj mööleminie utnedh jis operasjovne hijven effekte åtna.
Maid guovtti eará dikšunvugiin, suonjardemiin ja hormonadikšumiin, láve njiedjan PSA-árvu leahkit mearkan ahte dikšun lea doaibman bures.
Dej göökte jeatjah båehtjierdimmievuekine, gadtjijh jïh hormonebåehtjierdimmie, pruvhkieh vuelebe PSA-vierhtie buerie væhta årrodh båehtjierdimmiem jåhta.
Čálli: Martin Enander, doavttir, spesialista almmolašmedisiinnas, Sundsvall
Tjaelije: Martin Enander, dåaktere, spesialiste sïejhmemedicijnisnie, Saedtievaellie
1177 Vårdguiden redakšuvdna ja redakšuvdnaráđđi leat maid heivehan, dárkkistan ja dohkkehan buot sisdoalu.
Katti Björklund, 1177 Vårdguiden
Maid oažžu máksit ?
Maam åådtje maeksedh ?
(ca 4 sidor)
(ca. 4 sidor)
Máksokeahtes dearvvašvuođa – ja buohccedikšun (ca 2 sidor)
Bijjiemaaksoevaarjelimmie (ca. 2 sidor)
Eanadikke- ja gielddalašvearut ruhtadit eanaš oasi dearvvašvuođa ja buohccedikšuma Ruoŧas.
Healsoe- jïh skïemtjehoksem Sveerjesne maaksa stööremes bieliem laantedigkie- jïh tjïelteskaehtijste.
Máksu mii máksojuvvo ovdamearkka dihte doavttergalledeamis lea beare oassi dan duođalaš goluin.
Maaksovem maam maaksa gosse dåakterem mïnnedh barre bieliem åeseste.
Dat ii guoskka ollásit priváhta divššu, ovdamearkka dihte plástakirurgiija mii ii leat medisiinnalaččat ákkastallon.
Numhtie ij leah privaate hoksesne, vuesiehtimmien gaavhtan plastikkirurgije, mij ij leah medisijneles skreejrehtamme.
Dalle buohcci máksá olles golu ieš.
Dellie ellies maaksovem jïjtje maaksa.
Sierra eanadikkiin ja gielddain sierra mávssut
Ovmessie maaksovh ovmessie laantedigkine jïh tjïeltine
Eanadikkit ja gielddat sáhttet stuorimus oassái ieža mearridit maid mávssuid galgá máksojuvvot doavttergalledemiin ja eará bálvalusain divššus.
Laantedigkieh jïh tjïelth maehtieh jïjtje nænnoestieh mah maaksovh edtja maeksedh gosse dåakteren luvnie jallh jeatjah dïenesji åvteste hoksesne.
Mealgadii leat mávssut oalle seammalágánat sierra eanadikkiin.
Dah leah mahte seamma ovmessie laantedigkine.
Jus dárbbaha olu divššu lea leahkime allagollosuodji, mii čilgejuvvo dárkileappot boahtte kapihttalis.
Jis daarpesje jïjnjh hoksem bijjiemaaksoevaarjelimmiem gååvnese, mejnie lïhkebe buerkeste båetije kapihtelisnie.
Dearvvašvuođa- ja buohccedikšun lea nuvttá measta buot eanadikkiin ja guovlluin jus lea vuollái 20 jagi.
Healsoe- jïh skïemtjehokse åesehts mahte gaajhkine laantedigkine jïh regijovnine jis nuerebe 20 jaepien.
Vuolábeale jorba mávssut gusket almmolaš divššu ja priváhta dikšoaddi geas lea soahpamuš eanadikkiin.
Dennie nuelesne medtielaakan maaksovh lea dan byjjes hoksesne jïh privaate hoksevedtiejinie mah latjkoem laantedigkiem utnieh.
Go lea buohcceviesus buohcci máksá jándormávssu mii lága jelgii oažžu leahkit alimustá 100 ruvnna.
Gosse skïemtjegåetesne maaksa dygnemaaksovem mij laaken mietie jollemes 100 kråvnah.
Go galleda doaktáris dearvvašvuođaguovddážis máksu variere 100 ja 300 ruvnna gaskkan.
Gosse dåakteren luvnie hoksejarngesne maaksovh 100 jïh 300 kråvnah gaskem.
Galledeapmi gynekologa ja mánáiddoaktára luhtte máksu variere rievdá 200 ja 350 ruvnna gaskkan.
Gynekologen jïh maanadåakteren luvnie maaksovh 200 jïh 350 kråvnah gaskem.
Jus daid galledemiid aktavuođas oažžu sáddaga röntgenii dehe dan sullásažžii ii láve dárbbahit máksit maidege.
Jis dennie dåaktereguessine remissem åådtje röntgenegoerehtæmman jallh seammalaakan goerehtimmide dellie ij daarpesjh jienebe maeksedh.
Galledettiin eará doavtterspesialisttaid luhtte máksu variere 150 ja 350 gaskkan.
Gosse jeatjah dåakterespesialisti luvnie maaksa 150 jïh 350 kråvnah gaskem.
Galledeapmi fáhkkavuostáváldimis buohcceviesus sáhttá máksit 220-380 ruvnna.
Jis akutedåastoevassem skïemtjegåetesne mænna dellie 220 – 380 kråvnah maaksa.
Galledeapmi buohccedikšára ja buohccegymnastta luhtte sáhttá máksit 50-220 ruvnna galledeamis.
Jis skïemtjesåjhterem jïh skïemtjegymnastem mænna maaksa gaskem 20 – 220 kråvnah fïerhten aejkien.
Mammongráfa áican dihte árrat raddeborašdávdda ja vástideaddji seallaiskkusdutkan goaŧŧonjálmmis, nu gohčoduvvon gynekologalaš dearvvašvuođadárkkisteapmi, sáhttá máksit gitta 200 ruvdnui.
Mammografije juktie aareh njammacancerem aajhtsa jïh seammalaakan cellepryövoegoerehtimmie boernegåetientjeahpohkistie, guktie gohtje gynekologen healsoevaaksjome, medtie 200 kråvnah maaksa.
Dihto eanadikkit váldet mávssu ambulánssa ja helikoptergivttain.
Såemies laantedigkie maaksovem vaalta jis skïemtjebïjline jallh ruevtiehaepkine fealadidh.
Jus ii gieldde áiggi mii ii heive dehe ii boađe sohppojuvvon áigái sáhttá geatnegahttot goittotge máksit galledanmávssu.
Naan laantedigkijste maaksovem bååstide maaksa jis tjuara vuertedh guhkiem latjkeme tïjjen mænngan.
Jus ovttaskas vállje rabas dehe giddejuvvon divššu eará eanadikkis go gosa lea sisa-čállojuvvon ovttaskas máksá daid buohccemávssuid mat leat vuoimmis dan eanadikkis gos oažžu divššu.
Jis ij jiehtieh ij tïjje sjïehth jallh ij båetieh tæjmose maam latjkeme maahta læjhkan maaksovem maeksedh.
Eará dikšuaddiin sáhttet leahkit eará távsttat
Jeatjah hoksevedtijh maahta jeatjah maaksoeh utnedh
Dat geas lea ollásit priváhtta dehe bargoaddi bakte lea buohccedikšundáhkádus sáhttá leahkit ollásit eará eavttut maid mávssuid galgá máksit.
Dïhte gie privaate jallh dan barkoevedtijen tjïrrh skïemtjehoksetjirkemem åtna maahta jeatjah njoelkedassh utnedh mah maaksovh edtja maeksedh.
Gielddalaš dearvvašvuođas ja buohccedivššus, mii guoská boarrásiid guhkesáigásaš buozalmasain, leat sierra távsttat divššuin maid buohccedivššár addá.
Tjïelten healsoe- jïh skïemtjehoksesne, voeresidie guhkiem skiemtjieh, ovmessie maaksovh hoksen åvtese gååvnesieh mah skïemtjesåjhteristie åådtje.
Ruoŧa Gielddaid ja Eanadikkiid webbáikkis leat adreassat gielddaide, eanadiggái ja guovlluide.
Sveerjen Tjïelth jïh Laantedigkieh webbesæjrosne adressh gååvnesieh tjïeltide, laantedigkide jïh regijovnide.
Dain lea áigeguovdilis ja dárkilis informašuvdna sin mávssuin.
Desnie bïevnesh dej maaksovigujmie gaavna.
Mávssut olgoriikka riikkavuložiidda
Maaksovh ålkoerïjhken otnegidie
Olgoriikka riikkavuložiin lea riekti fáhkkadikšui Ruoŧas.
Ålkoerïjhken otnegh reaktam utnedh akute hoksese Sveerjesne.
Jus boahtá nuppi EU-riikkas, EES-riikkas dehe Sveitsas galgá leahkit eurohpalaš buohccedáhkáduskoarta, EU-koarta, vai sáhttá čájehit ahte lea riekti fáhkka dikšui dábálaš buohccemávssuin.
Båata jeatjah EU-laanteste, EES-laanteste jallh Schweiz:ste edtja europeijen skïemtjetjirkemekåarhte utnedh, mij vuesehte reaktam åtna akute hoksese jïh daamhtaj skïemtjijemaaksovem maaksa.
Jus ii leat dat sáhttá šaddat máksit olles dikšungolu.
Jis ij kåarhtem utnieh kaanne tjuara ellies hoksemaaksovem maeksedh.
Jus háliida oažžut divššu mii ii leat fáhkka iige hálit máksit eanet go buohccemávssu galgá leahkit duođaštus man čájeha ahte ruovtturiika máksá divššu.
Jis sæjhta hoksem mij ij akute jïh ij sïjhth jienebe enn skïemtjijemaaksovem maeksedh edtja tjirkemem utnedh mij vuesehte hïejmelaante hoksem maaksa.
Jus dat váilu dalle ferte máksit olles dikšungolu ieš.
Jis ij dam utnieh ellies maaksovem jïjtje maaksa.
Eatnasat geat bohtet riikkain olggobealde EU., EES ja Sveitsa ožžot máksit olles dikšungolu ieža vaikko livččiige jearaldagas fáhkka dikšun.
Jïenesh mah laantijste EU:en, EES:en jïh Schweizen ålkolen åadtjoeh ellies maaksovem jïjtje maeksedh dovne jis akute hokse.
Jus ruoŧŧelažžan skihppá olgoriikkas
Jis sveerjen otnege ålkoelaantesne skeamtja
Eurohpalaš buohccedáhkáduskoarta, man sáhttá diŋgot Dáhkádusgássas, addá Ruoŧa riikkavuložii rievtti fáhkka dikšui eará EU-, EES- riikkas ja Sveitsas seamma ekonomalaš eavttuiguin mat gusket riikka iežas orruid.
Dïhte europeijen skïemtjetjirkemekåarhte, maam maahta Försäkringskassan luvhtie dongkedh sveerjen otnegidie reaktam vadta akute skïemtjehoksese jeatjah EU-, EES-laantine jïh Schweizesne seamma ekonomijeles tsiehkine mah laanten jïjtse otnegh utnieh.
Davviriikkain ii dárbbat čájehit koartta.
Dennie noerhten laantine ij daarpesjh kåarhtem vuesiehtieh.
Jus dárbbaha divššu olggobealde EU., EES ja Sveitsa sáhttá eanaš riikkain oažžut goluidis buhtaduvvot, leago Ruoŧas dehe eará riikkas gos galleda.
Jis hoksem daarpesje EU:en, EES-laanti jïh Schweizen ålkolen ij maehtieh jeenjemes laantine goerpemaaksovh åadtjodh, ij gænnahSveerjeste jallh dehtie laanteste gusnie orre.
Danin lea dehálaš ahte lea priváhta reaisodáhkádus mii gokčá goluid ovdamearkka dihte givtta.
Dïhte lea dan gaavhtan vihkeles privaate feelemetjirkemem utnedh mij maaksovh dåårje vuesiehtimmien gaavhtan feeleme.
Jus olbmoš lea ruovttudáhkádus láve das dábálaččat leahkit reaisosuodji mii gokčá oasi goluin.
Jis gåetietjirkemem åtna dan sisnie daamhtaj pråvhka feelemevaarjelimmiem årrodh mij bieliem maaksovistie dåårje.
Dáhkádusgássa webbáikkis lea lasse informašuvdna divššus go lea olgoriikkas.
Försäkringskassan webbesijjesne vielie bïevnesh hoksen bïjre gosse ålkoelaantesne.
Lea leahkime rádji man olu dárbbaha máksit dearvvašvuođa- ja buohccedivššus.
Rehpie gååvnese man jïjnjh daarpesje healsoe- jïh skïemtjehoksen åvteste.
Dat gohčoduvvo allagollosuodji ja lea hábmejuvvon seamma ládje juohke eanadikkis.
Dam gohtje bijjiemaaksoevaarjelimmie jïh lea seammalaakan gaajhkine laantedigkine.
Dat guoská maid jus ohcá divššu eará eanadikkis dehe guovllus gos ieš orru.
Dïhte aaj seamma jis hoksem jeatjah laantedigkesne jallh regijovnesne ohtsede enn gusnie årroeminie.
Allagollosuodji mearkkaša ahte olmmoš máksá 12 mánu siste 1100 ruvnna buohccemávssu.
Bijjiemaaksoevaarjelimmie lea gosse boelhkem, 12 aski mïeresne ektine bijjemes 1 100 kråvnah maaksa skïemtjijemaaksovine.
Dat rehkenasto vuosttaš galledeamis, beroškeahttá goas jagis dat dahkko.
Voestes mïnnemistie aalka ryöknedh, seamma goss-akt jaepesne dam dorjesåvva.
Go olmmoš lea máksán 1100 ruvnna de oažžu friddja koartta mii lea vuoimmis loahppa guoktenuppelot mánnoáigodaga.
Gåessie 1 100 kråvnah maakseme frijjekåarhtem åådtje maam luhkiegöökte aski-boelhken jåhta.
Go guoktenuppelot mánu leat gollan, ovttaskas álgá fas máksit dasságo olle 1100 ruvdnui boahtte hávi.
Gosse luhkiegöökte askh vaaseme aalka viht maeksedh guesiehtimmiej åvtese goske viht 1 100 kråvnah jaksa.
Allagollosuodji ii govčča dávjjimus
Bijjiemaaksoevaarjelimmesne daamhtaj ij dah lea meatan
mávssuid maid mii mákso beaivái go lea buohcceviesus
dah maaksovh mejtie fïerhten biejjien maaksa gosse skïemtjegåetesne
duođaštusa ja dearvvašvuođadutkamiid
tjirkemh jïh healsoegoerehtimmieh
eará eastaleaddji divššu, ovdamearkka dihte mammongráfadárkkisteami
jeatjah åvtelhbodti hokse, vuesiehtimmien gaavhtan mammografijevaaksjome
mávssu eret báhcán galledeamis
maaksove jis ij båetieh dongkeme tæjmose
journálamáŋggus goluid
maaksove kopijen åvteste journaleste
mat váldo jus máksá kredihtain dehe oažžu rehkega sáddejuvvot ruoktot.
ekspedisjovnemaaksove, maam vaalta gosse kreditine maaksa jallh åådtje fakturam gåatan seedteme
Bátnedivššus dávjjimus ii leat vuoimmis buohccedivššu allagollosuodji.
Ij baeniehoksem daamhtaj meatan skïemtjehoksen bijjiemaaksoevaarjelimmesne.
Dan sadjái sáhttá allagollosuodji guoskat bátnedivššu jus olbmoš leat stuora ja guhkesáigásaš dárbu persovnnalaš dikšui su beaivválaš eallimis.
Mohte baeniehoksem meatan bijjiemaaksoevaarjelimmesne gosse jis åtna stoerre jïh guhkiem daarpoem persovneles hoksese biejjieladtje jieliemisnie.
Allagollosuodji sáhttá maid leahkit vuoimmis jus olbmoš lea skibasvuohta gos bátnedikšun lea oassi medisiinnalaš dálkkodeamis.
Bijjiemaaksoevaarjelimmesne maahta aaj jis skïemtjelassem åtna gusnie baeniehokse bieliem medisijneles båehtjierdimmesne.
Jus olbmoš lea skibasvuohta mii mielddisbuktá lassánan riskka bátnevahágiidda dehe jus olbmoš lea váttisvuohta dikšut iežas njálbmehygiena sáhttá oažžut maid bátnedivššu buohccedikšomáksui mii gullo allagollosuoji vuollái.
Jis skïemtjelassem åtna man mietie stuerebe vaahra baenieskaarah sjidtieh jallh jis dåeriesmoerem åtna njaelmiehygijenem sujhtedh maahta aaj baeniehoksem åadtjodh skïemtjehoksemaaksoven åasa mij bijjiemaaksoevaarjelimmesne.
Dálkasiidda maid doavttir, buohccedikšárat dehe eará dohkálaš divššus lea čállán, lea leahkime allagollosuodji mii mearkkaša ahte dárbbaha máksit eanemus 2200 guovttenuppelot-áigodagas.
Daalhkesh mah dåaktere, skïemtjesåjhtere jallh jeatjah barkijh hoksesne lea olkese tjaaleme gååvnese bijjiemaaksoevaarjelimmie maam bijjemes 2 200 kråvnah fïerhten luhkiegöökteaskeboelhkem maaksa.
Rešeavttakeahtes dálkasat eai gullo dán allagollosuodjái.
Daalhkesh reseptem bielelen ij leah dan bijjiemaaksoevaarjelimmien sisnie.
Dan lassin lea leahkime allagollosuodji buohccereaissuide ja teknalaš veahkkeneavvuide mat mearriduvvo eanadikkiin.
Aaj gååvnese bijjiemaaksoevaarjelimmie skïemtjefeelemi jïh teknihken viehkievearhtaj åvteste maam laantedigkieh sjæjsjalieh.
Dat mearkkaša ahte njuolggadusat soitet varieret sierra eanadikkiid gaskkan.
Dellie kaanne dah njoelkedassh ovmessie laantedigki gaskem jeerehtse.
Máksokeahtes dearvvašvuođa – ja buohccedikšun
Healsoe- jïh skïemtjehokse mij åesehts
Dihto dearvvašvuođa- ja buohccedikšun sáhttá leahkit áibbas nuvttá muhtin eanadikkiin.
Naan healsoe- jïh skïemtjehoksh maehtieh åesehts årrodh naan laantedigkine.
Dálkasiid mat čállojit dáid dikšungalledemiid áigge ferte goittotge máksit.
Daalhkesh mah olkese tjaala dennie hoksemïnnemisnie åådtje dej gaavhtan maeksedh.
Galledeamit eadnedikšun- ja mánnádikšunvuostáváldimiin (MVC ja BVC) leat nuvttá olles riikkas.
Mïnnemh ietniehokse- jïh maanahoksedåastoevisnie (MVC jïh BVC) åesehts ellies laantesne.
Skuvladearvvašvuođadivššus ii dárbbat máksit ja boahkuheamit mat fállojuvvojit leat nuvttá.
Skuvlehealsoehoksesne ij naan mïnnememaaksovem maeksieh jïh dah vaksinasjovnh mah desnie faala leah åesehts.