pere/sami_parallel huggingface dataset:
Geafivuođaeastadeapmi lea maid okta ON nissonkommišuvnna fáttáin.
Gæmhpoe giefiesvoeten vööste sæjhta aaj akte dejstie aamhtesijstie årrodh EN:n nyjsenekommisjovnesne.
Sullii 5 proseantta máilmmi olbmuin gullet álgoálbmogiidda, muhto sii leat 33 proseantta dain 900 miljon olbmos mat leat buot geafimusat máilmmis.
Aalkoealmetjh leah medtie 5 prosenth veartenen almetjijstie, men leah 33 prosenth dejstie veartenen ellen giefiesommes 900 millijovnh almetjijstie.
Dáin 900 miljon olbmos lea nissonolbmot ja nuorra nieiddat 70 proseantta sis geat ellet hirbmat stuorra geafivuođas.
Dejstie 900 millijovnh almetjijstie dle nyjsenæjjah jïh noere nïejth 70 prosenth dejstie mah tjarke giefiesvoeten nuelesne jielieh.
- Logut čájehit čielgasit mo dilli lea; Álgoálbmotnissonat leat badjelmearálaččat ovddastuvvon máilmmi geafimusaid gaskkas.
- Dah taalh leah tjïelke; Ååpsen jïjnjh aalkoealmetjenyjsenæjjah dej giefiesommes gaskem veartenisnie.
Sin ferte oažžut eret geafivuođas, eahpedoaivvus ja veahkaválddi balu čavga sálvvas.
Dah tjuerieh viehkiem åadtjodh giefiesvoeteste, håjnoesvoeteste jïh vædtsoesvoeten asveste båetedh.
Dan lea vejolaš juksat buoret oahppovejolašvuođaid bokte, nannoset vuoigatvuođasuodjaleami bokte, eanet politihkalaš váikkuhanfámu bokte ja stuorát árvvusatnima bokte nissoolbmuid rolla ektui sihke bargo- ja bearašeallimis, loahpaha ráđđelahttu Muotka.
Dam maahta buektiehtidh jis stuerebe nuepieh vadta ööhpehtæmman, nænnoesåbpoe vaarjelimmie reaktijste, lissiehtamme politihkeles faamoe jïh nyjsenæjjaj råållam tjerkebelaakan seahkaridh dovne barkoejieleden jïh fuelhkien sisnjeli, raerielïhtsege Muotka minngemosth jeahta.
Ráđđelahttu Silje Karine Muotka
Govlehtallije:
Ođđa molssaeaktu sámegielas joatkkaskuvllas / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Orre alternatijve saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Ođđa molssaeaktu sámegielas joatkkaskuvllas
Orre alternatijve saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne
Sámediggi lea mearridan reviderejuvvon oahppoplánaid sámegielas vuosttašgiellan ja sámegielas nubbingiellan.
Saemiedigkie lea staeriedamme learoesoejkesjh vihtiestamme saemien voestesgïeline jïh saemien mubpiengïeline.
Váldoulbmil revideremiin lea leamaš čielggasmahttit vuođđogálggaid mat leat njálmmálaš gálggat, máhttit lohkat, máhttit čállit, máhttit rehkenastit ja digitála gálggat.
Akte åejvieulmie staeriedæmman lea orreme dejtie vihkelesommes tjiehpiesvoetide tjïelkestidh mah leah njaalmeldh tjiehpiesvoeth, maehtedh lohkedh, maehtedh, tjaeledh, maehtedh ryöknedh jïh digitaale tjiehpiesvoeth.
Giellaoahppu lea eanet deattuhuvvon ja servodatfágalaš mihttomearit leat láivuduvvon.
Daelie stuerebe leavloem gïelelïerehtæmman bïejeme, jïh dah siebriedahkefaageles ulmieh leah vaananamme.
Sámegiella vuosttašgiellan oahppoplána ja sámegiella nubbingiellan oahppoplána leat reviderejuvvon.
Learoesoejkesjh saemien voestesgïeline jïh saemien mubpiengïeline leah staeriesovveme.
Reviderejuvvon oahppoplánat galget váldot atnui skuvlajagis 2013/2014.
Dah staeriesovveme learoesoejkesjh edtjieh åtnosne vaaltasovvedh skuvlejaepien 2013/2014 raejeste.
Reviderejuvvon oahppoplána bidjá deattu ohppiid giellamáhtu ovdáneapmái, nu ahte sii sáhttet geavahit sámegiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat iešguđet oktavuođain ja iešguđetlágan arenain.
Saemien voestesgïeline: Dïhte staeriedamme learoesoejkesje eajhnadåvva learohki gïeledaarjojde evtiedidh, guktie dah maehtieh saemien nuhtjedh dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh ovmessie ektiedimmine jïh ovmessie sijjine.
Oahppoplána lea ožžon čielgaset mihttomeriid ohppiid sátneriggodaga ja giellagelbbolašvuođa ovdánahttimis ja máhttui ja gálggaide teakstahuksemis, grammatihkas ja riektačállimis.
Learoesoejkesje lea tjïelkebe ulmieh åådtjeme juktie learohki baakoeveahkam evtiedidh, jïh daajrojde jïh tjiehpiesvoetide tjaalegebigkemisnie, grammatihkesne jïh reaktatjaeliemisnie.
Sámegiella nubbingiellan:
Saemien mubpiengïeline:
Lea deaŧalaš ahte giellaplána sáhttá váikkuhit dasa ahte eanebut válljejit sámegiela ja olahit giellagelbbolašvuođa mainna šaddet doaibmi guovttegielagat.
Vihkeles gïelesoejkesje maahta viehkiehtidh guktie jienebh saemien veeljieh jïh aktem gïelemaahtoem jeksieh mah learoehkidie funksjovnelle guektiengïeline dorje.
Oahppoplánas leat čielgaset mihttomearit giellaoahppamii, ja aktiivvalaš giellageavaheapmi lea deattuhuvvon vai ohppiid njálmmálaš giella ovdána.
Learoesoejkesje lea tjïelkebe ulmieh lïerehtæmman åådtjeme, jïh leavloem bïejeme gïelem eadtjohkelaakan nuhtjedh jutkie learohki njaalmeldh gïelem evtiedidh.
Reviderejuvvon oahppoplána sámegielas nubbingiellan lea buorebut go ovdal heivehuvvon ohppiide geat álget sámegielain joatkkaoahpahusas go lea ásahuvvon ođđa molssaeaktu, sámegiella 4.
Dïhte staeriedamme learoesoejkesje saemien mubpiengïeline lea buerebelaakan sjïehtedamme dejtie learoehkidie mah saemien jåarhkeskuvlesne aelkieh goh aarebi, dan åvteste akte orre alternatijve lea sjïehtesjamme, saemien 4.
Dat lea daid ohppiid várás geain ii leat leamašan sámegieloahpahus vuođđoskuvllas ja geat háliidit álgit dainna joatkkaskuvllas.
Daate alternatijve lea dejtie learoehkidie mah eah lïerehtimmiem saemiengïelesne maadthskuvlesne åtneme, jïh mah sijhtieh dejnie aelkedh jåarhkeskuvlesne.
Sámegiela dili kárten / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Saemien gïeletsiehkiem goerehtalla / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
16. Guovvamánnu 2012
Saemien gïeletsiehkiem goerehtalla
Mis eai leat buorit logut dan birra gallis hállet, lohket dahje áddejit dan golmma virggálaš sámegiela mat leat Norggas dál.
Daan biejjien ij naan hijven låhkoe gååvnesh man gellie mah soptsestieh, luhkieh jallh guarkah dejtie golme byögkeles saemien gïelide Nøørjesne.
Dáid beivviid sáddejuvvo jearahallanskovvi poasttas 5000 válljejuvvon olbmui geat leat Sámedikki jienastuslogus kárten dihtii sámi álbmoga sámegiela dili ovttaskas olbmuid dásis.
Daej biejjiej akte gïhtjemegoere påastesne båata 5000 vaeljehke almetjidie, mah Saemiedigkien veeljemlåhkosne tjåadtjoeh, juktie saemien gïeletsiehkiem goerehtalledh indivijdedaltesisnie saemien almetji luvni.
- Sámedikki mielas livččii buorre jus olbmot servet iskkadeapmái ja vástidit jearahallanskovi gažaldagaide vai oažžut kártejuvvot gielladili nu ahte sáhttit álggahit doaibmabijuid mat buoridit gielladili iešguđet guovlluin, dadjá sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma.
- Saemiedigkie gegkeste almetjh leah meatan goerehtimmesne, jïh gihtjemegoerem vaestiedieh guktie mijjieh åadtjobe gïeletsiehkiem goerehtalledh, juktie råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah gïeletsiehkiem bueriedieh dejnie ovmessie dajvine, saemiedigkieraerije Ellinor Marita Jåma jeahta.
Dat golbma virggálaš sámegiela davvisámegiella, julevsámegiella ja lullisámegiella gullojit iešguđet guovlluin, ja mii dárbbašit dieđuid sámegielaid geavaheami birra iešguđet guovlluin riikkas.
Dah golme byögkeles saemien gïelh, noerhtesaemien, julevsaemien jïh åarjelsaemien govlesuvvieh joekehts dajvine, jïh daerpies daajroem utnedh guktie dah saemien gielh åtnasuvvieh laanten ovmessie bieline.
Dutkanásahusat Nordlandsforskning ja Norut Alta iskkadit sámegiela dili riikkaviidosaččat Sámedikki, Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeantta ja Máhttodepartemeantta ovddas.
Stillemen mietie Saemiedigkeste, Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemente jïh Maahtoedepartemente dle dah dotkemeinstitusjovnh Nordlandsforskning jïh Norut Alta aktem nasjovnale saemien gïelegoerehtimmiem tjïrrehteminie daelie.
Maiddái Nordlandsforskninga prošeaktajođiheaddji Karl Jan Solstad ávžžuha buohkaid vástidit geat ožžot dakkár skovi.
Prosjekten åvtehke Nordlandsforskningesne aaj haasta gaajhkesidie mah dagkeres goerem åadtjoeh dam vaestiedidh.
Skovi sáhttá vástidit buot golmma sámegillii dahje dárogillii.
Maahta goerem vaestiedidh gaajhkine saemien gïeline jallh nöörjen gïelesne.
Sáhttá vástidit dainna lágiin ahte deavdit skovi ja dan máhcahit poasttas, dahje logget sisa neahttaskovvái.
Gåarede goeresne vaestididh jïh dam påastesne seedtedh, jallh akten nedten goerese tjaangedh jïh desnie vaestiedidh.
Sámi giellaiskkadeapmi guoská davvisámegiela, julevsámegiela ja lullisámegiela geavaheapmái.
Saemien gïelegoerehtimmie lea åtnoen bïjre noerhtesaemien-, julevsaemien- jïh åarjelsaemien gïelijste.
Bargui gullá earret eará kártet gallis hálddašit sámegiela iešguđet dásis, man muddui sámegiella geavahuvvo, guđe giellaválljemiid váhnemat dahket mánáid ektui ja gallis háliidit oahppat sámegiela.
Stillemisnie edtja gaskem jeatjah goerehtalledh man jïjnjh almetjh mah saemien haalvoeh ovmessie daltesinie, mennie mieresne saemien åtnasåvva, mah gïelh eejhtegh sijjien maanide veeljieh jïh man gellie mah sijhtieh saemien lïeredh.
Dat dieđut mat bohte ovdan giellaiskkadeamis, leat deaŧalaččat go galgá hábmet sámi giellapolitihka ja čađahit doaibmabijuid mat veahkehit gáhttet ja ovddidit sámegielaid.
Dïhte daajroe maam gihtjemegoerehtimmie buakta, lea vihkeles juktie saemien gïelepolitihkem hammoedidh jih råajvarimmejgujmie nïerhkedh mah darjoeh guktie dah saemien gïelh gorresuvvieh jih evtiesuvvieh.
Raporta galgá leat gárvvis cuoŋománus 2012.
Reektehtse edtja gaervies årrodh voerhtjen 2012.
Iskkadeami bohtosat galggašedje leat vuođđun sámi giellapolitihkkii buot dásiin servodagas, dás maiddái stáhta, regiovdna ja gieldda dásis.
Dah illedahkh goerehtimmeste edtja våaroeminie årrodh saemien gïelepolitihkese gaajhkine daltesinie siebriedahkesne, daan nuelesne staateles, regijovnale jïh tjïelten daltesisnie.
- Iskkadeapmi šaddá hui deaŧalaš reaidun Sámedikki viidáset giellabargui.
- Goerehtimmie sæjhta akte joekoen vihkeles dïrrege årrodh Saemiedigkien vijriesåbpoe barkose gïeligujmie.
Bohtosat galget geavahuvvot daid doaibmabijuid hábmemii ja čađaheapmái, mat veahkehit gáhttet ja ovddidit sámegielaid.
Edtja illedahkide nåhtadidh juktie råajvarimmieh hammoedidh jïh råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah darjoeh guktie dah saemien gïelh gorresuvvieh jïh evtiesuvvieh.
Bohtosat galget maiddái geavahuvvot go mii čállit Sámedikki dieđáhusa sámegielaid birra, čilge Jåma.
Vijriesåbpoe edtja illedahkide nåhtadidh juktie Saemiedigkien bïevnesem saemien gïeli bïjre hammoedidh, Jåma buerkeste
Eanet dieđuid addet:
Vielie bïevnesh:
Sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma, tel. 916 13 460 Prošeaktajođiheaddji Karl Jan Solstad, Nordlandsforskning, tel. 75 51 70 21
Saemiedigkieraerije Ellinor Marita Jåma, tell.
Buohkat, geat leat geahččalan čálihit iežaset sisa ja ožžon dieđu ahte “ buot lea vástiduvvon ”, sáhttet dál vástidit elektrovnnalaččat dahje báhpárii.
916 13 460 Prosjekten åvtehke Karl Jan Solstad, Nordlandsforskning, tell.
Gii boahtá sisa Sámediggái ?
Gïeh Saemiedægkan båetieh ?
/ Dieđut / Kampanjeside / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
/ Bïevnesh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
39 áirasa galget válljejuvvot Sámediggái.
Edtja 39 tjïrkijh veeljedh Saemiedægkan.
Go válgalanjat giddejuvvojit, de galget lohkkojuvvot buot jienastagat mat leat addojuvvon ovddalgihtii ja válgabeaivvi.
Gosse veeljemegåetieh steegkieh, edtja gaajhkh åvtelhbodti steemmah jïh steemmah veeljemebiejjeste ryöknedh.
Válgaloahppameanut čađahuvvojit guovtti vuorus.
Veeljemejoekedimmie lea göökte aejkieh.
Vuos galgá mearriduvvot galle áirrassaji juohke bellodagas dahje juohke listtas galgá leat Sámedikkis.
Voestegh edtja sjæjsjalidh man gellie tjïrkijesijjieh fïereguhte krirrie jallh læstoe edtja utnedh Saemiedigkesne.
Dasto ferte mearridit guđe áirasat bellodagas / listtas galget oažžut dáid sajiid (áirasiid válljen).
Dan mænngan tjuara sjæjsjalidh mah kandidaath krirreste / læstoste mah edtjieh daejtie sijjide utnedh (kandidaateveeljeme).
Mandáhtaid juogadeapmi
Joekedimmie mandaatijste
Vuogádat lea vuođđuduvvon dasa ahte áirrassajit galget juogaduvvot gorálaččat bellodagaid / joavkkuid gaskkas dan jienastatlogu vuođul maid juohke válgalista oažžu.
Öörnege lea naemhtie, edtja tjirkijesijjide joekedidh krirriej / dåehkiej gaskem steemmelåhkoen mietie maam fïereguhte veeljemelæstoe åådtje.
Prinsihppa gohčoduvvo gorrelohkoválgan.
Prinsihpe gohtjesåvva forholdveeljeme.
Mandáhtaid juogadeapmi iešguđet listtaid gaskkas dahkkojuvvo seamma matematihkalaš vuogi mielde go stuorradiggeválggas, fylkkadiggeválggas ja gielddastivraválggas.
Mandaatejoekedimme dej ovmessie læstoej gaskem dorjesåvva viehkine dehtie seamma matematihken vuekeste, dovne stoerredigkieveeljemasse, fylhkendigkieveeljemasse jïh tjïelteståvroeveeljemasse.
Vuohki gohčoduvvo muddejuvvon St. Laguë vuohkin.
Vuekie gohtjesåvva St. Laguës vuekie.
Dat mearkkaša ahte iešguđet listta jienastagat vuos juogaduvvojit loguin 1,4 ja dasto loguiguin 3-5-7-9 jna..
Dellie fïereguhte læstoen steemmelåhkoe taalline 1,4 juakasåvva, jïh dan mænngan taalligujmie 3-5-7-9 jnv..
Dáid juogademiid bokte bohtet máŋga logu, nu gohčoduvvon kvotieanttat.
Daejnie juakadimmine gellie taallh båetieh, maam kvotientine gohtje.
Kvotieanttat ordnejuvvojit sturrodaga mielde.
Dah kvotienth stoeredahken mietie öörnesåvva.
Áirrassajit juogaduvvojit daidda listtaide main leat stuorámus kvotieanttat.
Joekede tjirkijesijjide dejtie læstojde mah dejtie stööremes kvotientide utnieh.
Vuosttaš mandáhta manná dan listii, mas lea stuorámus kvotieanta, mandáhta nr. guokte dasa mas lea nubbi stuorámus kvotieanta jna..
Dïhte voestes mandaate jåhta dan læstose mij dam stööremes kvotientem åtna, mandaate nr. göökte disse mij dan mubpie stööremes kvotientem åtna, jnv..
Áirasiid válljen
Kandidaateveeljeme
Go áirrassajit leat juogaduvvon listtaide, de galget áirasat válljejuvvot.
Gosse tjïrkijesijjide læstojde joekedamme, edtja kandidaateveeljemem darjodh.
Dat dáhpáhuvvá dán láhkai:
Dïhte naemhtie dorjesåvva:
Áirasiid válljedettiin lohkkojuvvojit vuos dušše dat namat mat leat vuosttažin jienastanlihpuin.
Kandidaateveeljemisnie voestegh ajve dejtie nommide ryöknoe mah leah nr. 1 steemmeleahpine.
Dat guhte oažžu eanemus jienaid dán lohkamis, válljejuvvo.
Dïhte guhte jeenjemes steemmah åådtje daennie ryöknemisnie veeljesåvva.
Dasto lohkkojuvvojit dat guhte leat nubbin jienastanlihpuin.
Dan mænngan dejtie ryöknoe mah nr. 2 steemmeleahpine.
Dat kandidáhta gii oažžu eanemus jienaid go biddjojuvvojit oktii bohtosat goappašiid lohkamis earret sii geat leat juo válljejuvvo, válljejuvvojit.
Dïhte kandidaate mij jeenjemes steemmah åådtje, gosse tjåanghkan beaja illedahkide gåabpagihtie ryöknemistie, jïh ij meatan vaeltieh dam mij joe lea veeljeme, veeljesåvva.
Nu jotkojuvvo dassážiigo buot áirasat leat válljejuvvon.
Naemhtie gïehtele guktie gaajhkh kandidaath veeljeesovveme.
Jus jienasteaddji rievdadusas jienastanlihpus galgá sáhttit váikkuhit persovdnaválgii, de fertejit badjel beali bellodaga jienasteddjiin leat dahkan rievdadusa seamma kandidáhta ektui.
Ihke veeljiji jarkelimmieh steemmeleahpine edtja maam akt jiehtedh persovneveeljemasse, dle bijjelen lehkie krirrien veeljijijstie lea tjoereme jarkelimmieh darjodh dennie seamma kandidaatesne.
Gulahallančoahkkimat boazodoaluin / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Dialogetjåanghkoeh båatsojne / Båatsoe / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Gulahallančoahkkimat boazodoaluin
Dialogetjåanghkoeh båatsojne
Sámediggeráđđi bovde orohagaid gulahallančoahkkimiid digaštallat ja muitalit Sámedikki barggu birra boazodoalloáššiiguin ja oažžut árvalusaid ja cealkámušaid Sámedikki bargui boazodoalloáššiiguin.
Saemiedigkieraerie båatsoesïjtide dialogetjåanghkojde böörede juktie digkiedidh jïh bievnedh guktie Saemiedigkie båatsoe-aamhtesigujmie barka, jïh raerieh åadtjodh Saemiedigkien barkose båatsoe-aamhtesigujmie.
Maŋimus jagiin leat leamaš ollu stuorra ja hástaleaddji áššit boazodollui Norggas.
Dej minngemes jaepiej jïjnjh stoerre jïh haestiedihks aamhtesh orreme båatsose Nöörjesne.
Boazodoallohálddahusa nuppástuhttin, boraspiredilli, boazoguohtunkonvenšuvdnašiehtadallamat, bohccuid vuddjomat togaide ja digaštallamat areálahálddašeami birra leat muhtun dain áššiin mat hástalit sihke Sámedikki ja ealáhusa.
Jarkelimmie båatsoeburriej reeremistie, juvredåeriesmoerh, rååresjimmieh båatsoekonvensjovnen bïjre, ovlæhkoe ruevtieraajrosne jïh digkiedimmieh dajvereeremen bïjre lea naaken dejstie aamhtesijstie mah dovne Saemiedigkiem jïh båatsoem haestieh.
- Sámedikki bargu boazodoalloáššiiguin ferte huksejuvvot buori ovttasbargui ealáhusain.
- Saemiedigkien barkoe båatsoe-aamhtesigujmie tjuara betnesne utnedh aktem hijven laavenjostoem båatsojne.
Dat ahte Sámedikkis galgá leat mealgat čielgaset rolla, eaktuda ahte dat dáhpáhuvvá lagaš ovttasbarggus ieš boazodoaluin.
Jis Saemiedigkie edtja aktem tjïelkebe råållam utnedh dle tjuara aktem lïhke laavenjostoem utnedh båatsojne.
Dat lea duogážin dasa ahte Sámediggi dál bovde buot orohagaid gulahallančoahkkimiidda, dadjá sámediggeráđđi Thomas Åhrengeas lea ovddasvástádus boazodoalloáššiin sámediggeráđis.
Dan åvteste dle Saemiedigkie gaajhkide sïjtide dialogetjåanghkojde böörede, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta, guhte dïedtem åtna båatsoeaamhtesi åvteste saemiedigkieraeresne.
Ovttasbargu ealáhusain
Laavenjostoe båatsojne
Sámedikkis lea politihkalaš ovddasvástádus boazodoalus mii lea sámi kultuvrra ja servodaga geađgejuolgi.
Saemiedigkien akte politihkeles dïedte båatsoen åvteste goh akte roenegierkie saemien kultuvresne jïh saemien siebriedahkesne.
Sámediggi háliida leat eaktudeaddjin boazodoallopolitihkkii, muhto eaktun dasa lea ahte boazodoallu ieš lea mielde ovddideamen Sámedikki politihka.
Saemiedigkie sæjhta premissedeallahtæjjine årrodh båatsoepolitihkese, men dellie båatsoe jïjtje tjuara viehkiehtidh Saemiedigkien politihkem evtiedidh.
- Mii háliidit ságastallat deaŧalaš hástalusaid birra boazodoaluin, muhto maiddái makkár vejolašvuođat boazodoalus leat ovdánit guoddevaš ealáhussan, seammás go bisuhuvvojit dat nana ruohttasat mat boazodoalus leat sámi kultuvrras, dadjá Åhren.
- Mijjieh sïjhtebe vihkeles haestemh digkiedidh båatsojne, men aaj mah nuepieh båatsoe åtna juktie evtiesovvedh akten monnehke jieliemasse, seamma tïjjen goh dejtie gïengeles roehtside utnehte mejtie båatsoe saemien kultuvresne åtna, Åhrén jeahta.
Sihkkarastit boahtteáiggi
Båetijen aejkien gorredidh
Sámediggeráđđi áigu ovddidit sámediggedieđáhusa boazodoalu birra, mas Sámedikki politihkalaš rolla boazodoalloáššiin guorahallojuvvo dievaslaččat ja čielggasmahttojuvvo.
Saemiedigkieraerie sæjhta aktem saemiedigkiebïevnesem buektedh båatsoen bïjre gusnie sæjhta ellieslaahkan båatsoem vuartasjidh, jïh tjïelkestidh gusnie Saemiedigkien politihkeles sijjie lea båatsoe-aamhtesinie.
Sámedikki mihttomearri lea ahte min bargu galgá leat mielde:
Saemiedigkien ulmie lea mijjen barkoe sæjhta:
Sihkkarastimin boazodollui buriid ja einnostanvejolaš rámmaeavttuid
Hoksedh båatsoe hijven jïh daajroes mierietsiehkieh åådtje
Sihkkarastimin boazodoalu areálavuođu
Båatsoen dajvevåaromem gorredidh
Nannemin boazodoalu ealáhussan
Båatsoem nænnoestehtedh goh jieleme
Rámmaeavttut
Mierietsiehkieh
Sámediggái lea deaŧalaš ahte boazodoalus leat buorit rámmaeavttut.
Saemiedigkie tuhtjie joekoen vihkeles båatsoen leah hijven mierietsiehkieh.
Sámedikkis ii leat dál formálalaš váldi boazodoalloáššiin, muhto das lea konsultašuvdnavuoigatvuohta dákkár áššiin mat gusket sámi servodahkii konsultašuvdnašiehtadusa bokte ráđđehusain.
Daan biejjien ij Saemiedigkie naan byjjes faamoem båatsoe-aamhtesinie utnieh, men rååresjimmiereaktam åtna aamhtesisnie dan saemien siebriedahken bïjre rååresjimmielatjkoen tjïrrh reerenassine.
- Sámediggeráđđi lea oaidnán ahte ollugat leat fuolastuvvan das mo boazodoalu beroštusat váldojuvvojit vuhtii boazodoalu ođđa regionála hálddahusas, ja erenoamážit areálaáššiid ektui.
- Saemiedigkieraerie lea vuajneme jeenjesh tjoeperdeminie gorredimmien åvteste båatsoen ïedtjijste dennie orre regijovnaale reeremisnie båatsoste, jïh joekoen dajve-aamhtesinie.
Midjiide lea deaŧalaš ahte ealáhusa mielváikkuhanvejolašvuohta sihkkarastojuvvon ođđa hálddahusas, ja mii áigut dan čuovvolit boahtteáiggis.
Mijjieh ååntjestallebe jielemen dennie orre reeremisnie gorresåvva, jïh sæjhta daam båetijen aejkien.
Mii háliidit áinnas oažžut orohagaid oainnuid das man láhkai sii vásihit ođđa hálddahusa dađistaga go dat doaibmagoahtá, dadje Åhren.
Mijjieh maaje sïjtijste govlebe dej dååjrehtimmiej bïjre dennie orre reeremisnie gosse dïhte aalka juhtedh daelie, Åhrén jeahta.
Eanet dieđuid addá Sámediggeráđđi Thomas Åhren, 908 39 663
Vielie bïevnesh: Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén, 908 39 663
Arkitektonalaš bealli / Sámediggevisti / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Arkitektovneles guelmie / Saemiedigkiegåetie / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Arkitektonalaš bealli
Arkitektovneles guelmie
Dat stuorra duoddarat eatnamiid ráddjema haga ledje vuolggasadjin geavahit eatnama fáddán.
Dah gaajh stoerre doedterh bielelen dah haemieh mah tjiehtjelh skaepiedieh, lij dïhte våarome juktie giedtiem teemine nåhtadidh.
Skoađas dahje seaidni ráddje ja suodjala buot doaimmaid visttis, seainnit birastahttet ja čohkkejit olbmuid.
Njaltja jallh vïedtje gaajhkide funksjovnide gåetesne gaertjede jïh vaarjele, dah vïedtjh geehtieh jïh almetjidie tjöönghkieh.
Go áibmu lea galmmas dan jiekŋagalbma čuovggas, de galget olbmot dovdat lieggasa ja suoji vistti siste.
Mearan elmie tjåetskemistie lanka dennie gaajh galmes tjoevkesisnie, dle almetjh edtjieh baahkem jïh vaarjelimmiem dååjredh gåetien sisnie.
Olles visti galgá addit signálaid sisgovas mii čielgasit lea ráddjejuvvon dan gievrras luonddus, buollašis, muohttagis.
Abpe gåetie edtja akten sisbielien bïjre prierkiehtidh, mij tjïelkelaakan vååjnoe goh mij akt jeatjah goh dïhte fååmijes eatneme, tjåetskeme, lopme.
Matemáhtalaš geometriija lea ovttačilggolaš ja addá vistái dan árvvu ja goargaivuođa maid dat ánssáša.
Dïhte matematihken geometrije lea tjïelke jïh gåatan aktem rïektes vyörtegsvoetem jïh göögkelesvoetem vadta.
Dat álu olgoseaidni, biras, loktana njuolga dakŋasiin, ja dat rabas seaidneskoađas buktá assosiašuvnnaid olbmo náhkkái, dahje liidnái mii biddjojuvvo birra.
Dïhte vælnjoeh ålkoevïedtje, giedtie, ryöktesth hïngseste tjuedtjele, dïhte njeerpes-ligke spaarravïedtje åssjaldahkh njaltjese vadta, jallh låavtegasse mij njåatseståvva.
Čielga gearddádat olgo- ja sisseinniid gaskka lea geahččaluvvon nanosmahttot dainna ahte vistái galgá mannat njuolga, ja olgo- ja sisgova gaskasaš erohus lea seamma ovttačilggolaš go lávus.
Voejhkelamme dam tjïelke giertiem ålkoebielien jïh sisbielien gaskem veaksahkåbpoe darjodh, dannasinie ryöktesth gåetien sïjse tjaanga, dïhte giertie gaskem ålkone jïh gåetesne lea seamma aktelaaketje goh låavhtgåetesne.
Siskkabealde rahpasa sisgovva, ja latnja orru seamma čielggas ja ovttačilggolaš go lávus.
Gosse gåetien sïjse tjaanga dle sisbielie gaahpode, jïh damta tjiehtjele lea seamma tjïelke jïh aktelaaketje goh aktene låavthgåetesne.
Dievasčoahkkinlatnja, bibliotehka, guhkes feaskkir, čoahkkinlanjat bohtet oidnosii, maiddái oasit olgogovas ráddjejuvvon olgoareálas orrot dego leat sisgova oassin.
Stoerretjåanghkoesavka, gærjagåetie, vaanterdimmiehaalle jïh tjåanhgkoetjiehtjelh vååjnesasse båetieh, jïh aaj bielieh dehtie ålkoebieleste atrijesne vååjnoeh goh akte bielie sisbieleste.
Guhkes feaskárin Guhkes feaskárin čadnojuvvojit sierralágan doaimmat oktii, seammás go dat lea vistti deataleamos latnja.
Vaanterdimmiehaalle dejtie ovmessie darjomesidie ektede, seamma tïjjen goh vaanterdimmiehaalle lea gåetien vihkielommes tjiehtjele.
Das oaidná buot eará doaimmaid, buot eará olbmuid ja lea oktavuohta lundui.
Daestie dejtie jeatjah darjomesidie vuajna, gaajhkide jeatjah almetjidie jïh ektiedimmiem eatneminie åtna.
Dán lanjas sáhttá eahpeformalalaččat ságastallat deatalaš áššiid birra, geometriija geažil sáhttá nuppe geahčen orrut dego dat livččii váccáhat, muhto go eanet lahkona dievasčoahkkinlanja, de govdu guhkes feaskkir masa čáhket eanet olbmot.
Maahta dejtie ovbyjjes, bene vihkeles soptsestallemidie darjodh daennie tjiehtjelisnie, mij geometrijen gaavhtan goh akte vaedtsemesijjie vååjnoe dennie aktene gietjesne, jïh gosse stoerretjåanghkoesavkan lïhkebasse båetieminie dle gemtebe sjædta, jïh dïhte sijjie vietseles tjiehtjielinie sjædta, gusnie steurebe almetjekrirrieh tjaakanieh.
Nuppi gearddis lea rabas galleriija gos sáhttá oaidnit rabas ráddjejuvvon olgoareála, duoddariid, bibliotehka ja dievasčoahkkinlanja.
Vaanterdimmiehaallen baalte akte gaahpoeh gallerije 2. laptesne, daestie maahta vuejnedh dan gaahpoeh atrijese ålkone, doedteri, gærjagåetien jïh stoerretjåanghkoesavkan vööste.
Sámedikkis lávejit leat dievasčoahkkimat njeljii jagis, dalle čoahkkanit buot guovlluid áirasat ja sis leat sierramállet ivdnás gávttit.
Daan baelien dle Saemiedigkie stoerretjåanghkoeh åtna njieljie våhkoeh fïerhten jaepien, jïh dej våhkoej dle tjirkijh gaajhkijste dajvijste gaavnesjieh, gåårveldihkie sijjen klaeriedihks gaptajgujmie.
Jorbamállet feaskkir ja rabas sisgovat leat dego rabas lávdi, buohkat oidnet guđet guimmiideaset ja sii - duppalin oidnet - movt ivdnás olbmot rievdadit vistti ivdnás ja ealli lávdin, maid kontrastan leat viiddis duoddarat olggobealde.
Dïhte jorpe vaanterdimmiehaalle, jïh ihke gåetie dan gaahpode sisnjelde, dle goh akte gaahpoeh scene vååjnoe, gaajhkesh sinsitniem vuejnieh jïh dah – guektiengïerth goerkesisnie – klaeriedihks almetjh gåetiem jeatjatehtieh akten klaeriedihks jïh svihtjije scenese, akte vuestiebielie dejtie stoerre doedteridie ålkone.
Dáidda Feaskára seinniide lea dáiddár Kristin Ytreberg bidjan vuogas sámegiel sátnevádjasiid datneárppuin ja spihkkáriiguin.
Vaanterdimmiehaallen mietie dle tjiehpiedæjja Kristin Ytreberg tjaebpieslaakan jïh hïervenlaakan saemien dïejvesh dorjeme ditnine jïh metalle-naevliejgujmie.
Dát leat ráfálaš govat beahcepanelas, mat rievddadit beaiwáža mielde, ja čuvget máŋggaláhkái seinne vuostá.
Dah goh seadtoes relieffh bietsievïedtjen vööste tjåadtjoeh, jïh jeatjahlaakan vååjnoeh mearan biejjie dan jorpe gåetien bïjre vaanterde, jïh tjoevkese joekehtslaakan vïedtjen vööste guaka.
Dás oažžut bagadussániid, mat leat deatalaččat sámi kultuvrras, ovdal go joavdat dievasčoahkkinlatnjii, ja main čielgasit boahtá ovdan oaivil.
Daesne åådtje dejtie vijsies baakojde lohkedh, mah leah vihkeles saemien kultuvresne, eannan stoerretjåanghkoesavkan sïjse tjaanga, jïh ussjedihks jïh tjyölkehke sov mïelem jeahta.
` Dievasčoahkkinlatnja lea váldovisttis gitta šaldin mii lea siste.
Stoerretjåanghkoesavka lea goh akte jïjtse bielie, åejviegåetine ektine ektiedamme akten måskoes pruvvien baaktoe.
Sámedikki bassi latnja, dievasčoahkkinlantja mii lea nugo dat galgá ge leat, ráddjejuvvon eret riejas - maiddái visuálalaš.
Saemiedigkien aejlies gåetie, stoerretjåanghkoesavka, vååjnoe goh dïhte tjïelke tjiehtjele mij byöroe årrodh, jeatjah gijjijste geerestammme - aaj visuelle.
Lanjas eai leat oppanassiige glásat mas sáhtášii geahččat luonddu, leat dušše alla glásat mat addet čuovgga latnjii, ja boktet dovdduid, leaš dal gaskaija beaivváš dahje bihkkaseavdnjat ja guovssahasat livardit.
Tjiehtjielisnie eah leah naan klaash mej tjïrrh lïj maahteme eatnemem ålkone vuejnedh, akte klaase guhkene bijjene baaja dam fïerhten tïjjen sjïere tjoevkesem båetedh savkan sïjse, jïh murriedimmiem buakta, mejtie lea gaskejijjebiejjie jallh jemhkelde buelije goeksegigujmie.
Smávva lohkančuovggat juohke áirasa beavddis čájehit lagašvuođa dan stuorra lanjas.
Smaave lohkemetjoevkesh fïerhten tjirkijen buertesne dejtie murreds, smaave tjiehtjielidie tjïertestieh daennie gaajh stoerre tjiehtjielisnie.
Ieš latnja lea vuolil jorbbas ja bajil čohkat, ja lea čiekŋalit nájastuvvon.
Dïhte jïjtjehke gåetie lea goh akte vælnjoeh tjeegla maam lea vielie nagkeme juktie foaje ’ m darjodh jïh baaja tjoevkesem gåetien sïjse båetedh.
Dáiddár Hilde Schanke Pedersen lea čiŋahan stuorra betoŋgapláhta stuorra abstrákta govain mas emalja ja golleivdni leat biddjon stuorra siŋkapláhtaide.
Tjiehpiedæjja Hilde Schanke Pedersen lea dam stoerre betongeheallam feegreme aktine fååmijes abstrakte guvvine, gusnie emalje jïh lastegullie leah bïejesovveme stoerre sinkehealline.
Govva assosiere čielgasit sámi kultuvrii, ja vaikko dat lea ge stuoris, de dat ii leat menddo dramáhtalaš dan lanjas, muhto baicce čájeha geainnu lanjas ja buktá ain stuorát magihkalaš dimenšuvnna.
Guvvie tjïelke ektiedimmieh dan saemien kultuvrese vadta, jïh jalhts fååmijes, ij leah læjhkan fer ipmerijhken tjiehtjielisnie, bene otnjegem jïh aktem stuerebe magiske dimensjovnem tjiehtjielasse vadta.
Bibliotehka Bibliotehkas lea oktavuohta olgolatnjii stuorra glássaráiggiid čađa máttás guvlui, bajábealde galleriijas leat dievva girjehildut main leat ollu girjjit.
Gærjagåetie lea klihtine dorjeme, jïh ålkoetjiehtjielinie gårrelge dej stoerre klaaseraejkiejgujmie åerjielasse, jïh gallerijesne bijjielisnie dle jïjnjh hælloeh dieves gærjijste.
Go boahtit sisa vistái, de oaidnit dán hirbmat stuorra lanja, girjjit dievva, ja dievasčoahkkinlatnja oidno fas stuorra glássaráiggiid čađa.
Gosse gåetien sïjse tjaanga dle daate stoerre tjiehtjele vååjnesasse båata, dah gærjah tjiehtjelem dievhtieh, mearan maahta stoerretjåanghkoesavkam vuejnedh akten stoerre klaaseraejkien tjïrrh.
Lohkansajit miehtá seinniid giktalit lohkkiid boahtit.
Lohkemesijjieh klaasi lïhke lohkemasse bööredieh goh gaahpoeh celline munkide.
Čalmmit besset vuoiŋŋastit dan ráfálaš luonddus, ja lohkansajit leat biddjojuvvon rytmálaččat galleriijas.
Dah tjelmieh åadtjoeh liegkedidh dennie seadtoes eatnamisnie, vielie måskoes munkecellah lohkemasse gallerijesne gååvnesieh.
Dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttat / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Healsoe jïh sosijaaleprosjekth / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttat
Healsoe jïh sosijaaleprosjekth
Ohcanáigemearri: Rábas ohcanáigemearri
Ohtsememierie: Ræhpas
Mihttomearri:
Ulmie:
Buorit ja ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat sámi álbmogii mas sámi giella ja kultuvra lea vuođđun.
Hijven healsoe jïh seammavyörtegs healsoe- jïh sosijaaledïenesjh saemien årroejidie, mah saemien gielem jïh kultuvrem våaroeminie utnieh.
Ulbmilolahusa eavttut:
Sjïere væhtah juktie ulmiem jaksedh
Prošeaktabohtosat leat implementerejuvvon organisašuvnna / ásahusa plánain.
Prosjekteilledahkh mah leah sjïehtesjamme siebrien / institusjovnen soejkesjevierhkesne
Galle doaimma leat biddjon johtui ovddidit heivehuvvon bálvalusaid sámi pasieanttaide
Låhkoe nïerhkeme råajvarimmijste juktie dïenesjh saemien skïemtjijidie sjïehteladtedh.
Galle metoda- ja fágaovddidanprošeavtta čađahuvvojit.
Låhkoe tjïrrehtamme vuekie- jïh faageevtiedimmieprosjektijste.
Ásahuvvon vuogádagat sámi geavaheaddjiváikkuheapmái
Tseegkeme systeemh ihke saemieh åadtjoeh meatan årrodh sjæjsjalimmieprosessine sijjen bïjre
Lasi duođaštuvvon dieđut sámi álbmoga dearvvašvuođa dili birra
Vielie vihtiestamme daajroe healsoetsiehkiej bïjre saemien årroji luvnie
Galle gelbbolašvuođaloktenprošeavtta leat álggahuvvon sámi pasieanttaid rivttiid ja dárbbuid birra
Låhkoe nïerhkeme maahtoelutnjemeråajvarimmijste saemien skïemtjiji reaktaj jïh daerpiesvoeti bïjre
Ohcamiid árvvoštallan ja vuoruheapmi daid gaskka
Vuarjasjimmie ohtsemijstie jïh våaroehtimmie ohtsemi gaskem
Ohcamat árvvoštallojuvvojit ekonomalaš, márkaniidguoski, teknihkalaš, servodatlaš ávkki, dáiddalaš, fágalaš ja eará guoskevaš beliid vuođul, earret eará leago geavahusas vejolaš čađahit.
Ohtsemh vuarjasjamme sjidtieh ekonomeles, maarkeden, teknihkeles, siebriedahkenåhtoen, kåansteles, faageles jïh jeatjah sjyöhtehke krööhkemi mietie, gaskem jeatjah mejtie ohtsijen lea nuepie prosjektem / råajvarimmiem dæjpeleslaakan tjïrrehtidh.
Ohcamiid árvvoštallamis deattuhuvvojit fágalaš sisdoallu, ámmátlašvuohta ja kvalitehta. Raporterema váilun ovddit áššiin deattuhuvvo.
Gosse ohtsemidie vuarjesje dellie leavloe bïejesåvva faageles sisvegasse, profesjonaliteetese jïh kvaliteetese.
Sámediggi sáhttá viežžat kredihttadieđuid ohcci birra.
Faatoes reekteme aarebi aamhtesinie sæjhta vihkeles årrodh vuarjasjimmesne.
Prošeavttat main leat máŋga ruhtadangáldu vuoruhuvvojit.
Gosse ohtseme gïetesåvva Saemiedigkie maahta vuarjasjidh mejtie ohtsije ekonomeles nuepiem åtna prosjektem / tseegkemem tjïrrehtidh.
Sámediggi sáhttá viežžat kredihttadieđuid ohcci birra.
Saemiedigkie maahta kredihtebïevnesh ohtsijen bïjre veedtjedh.
Meroštallannjuolggadusat:
Aerviedimmienjoelkedassh:
Doarjja meroštallojuvvo vuođustuvvon ohcama ja prošeaktačilgehusa vuođul, eanemusat 500 000 ru..
Dåarjoe aerviedamme sjædta buerkiestamme ohtsemen jïh prosjektebuerkiestimmien mietie, raajan 500 000 kråvnah.
Doarjjaohcan dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide
Dåarjoenjoelkedassh - Healsoe- jïh sosijaaleprosjekth
Giella / Sámediggi - Sametinget
Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Giella lea dehálaš bealli kultuvrii ja identitehtii.
Gïele akte vihkeles kultuvreguedtije jïh identiteteetemïerhke.
Lea vuođđudeaddji olmmošvuoigatvuohta ahte beassá iežas giela hupmat, ja álgoálbmogiin lea sápmelaččain dasa lassin vel riekti suddjet gielaset.
Akte vihkeles almetjereakta lea nuepiem utnedh sov jïjtse gïelem nåhtadidh, jïh goh aalkoealmetjh dle saemieh lissine reaktam utnieh vielie vaarjelimmiem åadtjodh sov gïeleste.
Ovdal lea dát prinsihppa dulbmojuvvon dáruiduhttinpolitihka bakte.
Aarebi dan vööste eadtjohkelaakan barkeme daaroedehtemepolitihken tjïrrh.
Sámegiel báikenamat
Saemien sijjienommh
Sámás muinna
Saemesth munnjien
Sámi Giellagáldu
Gïeleteknologije
Lágat ja láhkaásahusat
Laakh jïh mieriedimmieh
Ovttasbargat suohkanlaš eiseválddiiguin ja sin neavvuma bakte viiddidit sámegiela hálddašanguovllu
Reeremedajvem saemien gïelese vijriedidh, raeriestimmien jïh laavenjostoen tjïrrh tjïelten åejvieladtjigujmie
Ahte ásahuvvojit eanet giellalávddit, dakko bakte ahte ásahuvvojit eanet sámi giellaguovddážat seammás go doarjut ovttaskas gielladoaimmaid
Jienebh gïelesijjieh tseegkedh, goh saemien gïelejarngh tseegkedh jïh dåarjoem aktegsråajvaræmman vedtedh
Ahte sámegiella galgá leat ealli giellan maiddái boahtteáiggis, mánáid ja nuoraid vuoruheami bakte
Saemien edtja akte jielije gïele årrodh aaj båetijen biejjien, gosse maanide jïh noeride skreejrie
Sápmelaččat Norggas galget beassat sihkkarastit ja ovdánahttit gielaset, kultuvrraset ja servodateallimiiddiset.
Saemien åålmege Nöörjesne edtja maehtedh sov gïelem, kultuvrem jïh sov siebriedahkejieledem gorredidh jïh evtiedidh.
Sámegiela hálddašanguovllus lea buohkain riekti oažžut vástádusa sámegillii go váldet oktavuođa báikkálaš almmolaš ásahusain hálddašanguovllu siskkobealde.
Gaajhkesh reaktam utnieh vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne gosse aktine voenges byögkeles åårganine govlehtellieh reeremedajvesne saemien gïelese.
Buohkain lea riekti adnit sámegiela riektevuogádagas.
Gaajhkesh reaktam utnieh saemien nåhtadidh reaktasuerkesne.
Buohkat geat háliidit sámegillii gulahallat hálddašanguovllu báikkálaš ja guovlulaš almmolaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain, lea riekti oažžut bálvalusa sámegillii.
Gaajhkesh mah sijhtieh saemien nåhtadidh voenges jïh regijovnale byögkeles healsoe- jïh sosijaleinstitusjovnine reeremedajvesne, reaktam utnieh saemiestidh jïh vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne.
(Geahča maiddái Dearvvašvuođa ja sosiálaoasi)
(Vuartesjh aaj Healsoe jïh sosijale)
Sámi mánát geat lea mánáidsuodjalusa fuolahusas lea riekti hubmát eatnigielaset.
Saemien maanah maanavaarjelimmien hoksen nuelesne, reaktam utnieh sov ietniengïelem nåhtadidh.
Buohkain lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut girkolaš bálvalusaid Norgga girku searvegottiin mat leat sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde..
Gaajhkesh reaktam utnieh indivijduelle gyrhkeles dïenesjh saemien gïelesne åadtjodh Dennie nöörjen gærhkoen åålmegisnie reeremedajvesne.
Bargit báikkálaš dahje guovlulaš almmolaš ásahusain hálddašanguovllu siskkobealde lea riekti oažžut virgelobi bálkkáin háhkamis sámegielat gelbbolašvuođa go ásahus dárbbaša dákkár gelbbolašvuođa.
Barkijh aktene voenges jallh regijovnale byögkeles åårganesne reeremedajvesne, reaktam utnieh permisjovnem baalhkine åadtjodh saemien lïeredh, gosse åårgane dagkeres daajroem daarpesje.
Buohkain lea riekti oažžut sámegielat oahpahusa vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas
Gaajhkesh reaktam utnieh lierehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne maadthskuvlesne jïh jåarhkeskuvlesne.
Sámegielaid doaibmaplána
Dahkoesoejkesje saemien gïelide
Ráđđehus lea gárvvistan sámegielaid doaibmaplána.
Reerenasse aktem dahkoesoejkesjem saemien gïelide dorjeme.
Doaibmaplána váldočalmmusteapmi lea láhččet dili nu ahte oažžut eanet sámegielat geavaheddjiid.
Dahkoesoejkesjen åejviefokuse lea sjïehteladtedh låhkoem lissiehtidh dejstie mah saemiestieh.
Dát galgá ollašuhttojuvvot doaibmabijuid bakte mat nannejit sámegielat oahpahusa mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas, ja láhččet eanet sajádagaid gos sámegiella geavahuvvo ja eanet rekruteret ohppiid sámegielat oahpahusaide ja oahpahusaide main sámegiella lea oassin fágasuorggis.
Dam edtja darjodh råajvarimmiej tjïrrh juktie lïerehtimmiem saemien gïelesne nænnoestidh maanagïertesne jïh maadthööhpehtimmesne, sjïehteladtedh jienebh sijjieh tseegkedh gusnie maahta saemiestidh, jïh tjerkebelaakan saemiengïeleldh ööhpehtæmman dåårrehtidh jïh ööhpehtæmman saemien gïeline faagegievlesne.
Njuolggogeaidnu sámegielaid doaibmaplánii:
Laake sijjienommi bïjre:
Giellagáldu oažžu ruhtadeami / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Gïelegaaltije beetnehvierhtieh åådtje / Bïevnesh saemien gïeli bïjre / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Giellagáldu oažžu ruhtadeami
Gïelegaaltije beetnehvierhtieh åådtje
Sámi Parlamentáralaš Ráđi jođiheaddji, Tiina Sanila-Aikio, lea duhtavaš go Sámi Giellagáldu oažžu ruhtadeami Interregas.
Saemien Parlamentarihkeles Raerien åvtehke, Tiina Sanila-Aikio lea madtjeles ihke Saemien Gïelegaaltije beetnehvierhtieh åådtje Interregen tjïrrh.
Dát ruhtadeapmi dahká vejolažžan rájáid rasttildeaddji giellaovttasbarggu, lohká Sanila-Aikio.
Daej beetnehvierhtiejgujmie gåarede dam raastendåareste gïelelaavenjostoem tjïrrehtidh, Sanila-Aikio jeahta.
Terminologiijabargui stuorra dárbu
Joekoen daerpies termebarkojne
Ođđa tearpmat leat sámegiela geavaheami eaktun beaivválaš hállangielas, čálalaš gielas, mediain, sosiálamediain ja visot eará giellageavahanarenain.
Orre teermh leah eevre daerpies jis edtja saemien nuhtjedh aarkebiejjien, tjaaleldh gïelesne, meedijinie, sosijaale meedijinie jïh gaajhkine jeatjah gïelesijjine.
Giellagáldu bargá vuosttažettiin terminologiijain ja normeremiin.
Gïelegaaltije uvtemes teermigujmie jïh normeradimmine barka.
Lulli-, julev-, davvi-, anáraš- ja nuortalašgiela giellajuhkosa galget dohkkehit ja addit ávžžuhusaid ođđa terminologiija geavaheamis.
Gïeleseksjovnh åarjel-, julev-, noerhte-, enare-, jïh luvliesaemien gïelide edtjieh orre teermh jååhkesjidh jïh raerieh vedtedh guktie dejtie nuhtjedh.
Giellagáldu lea Ruoŧa, Suoma ja Norgga sámedikki ovttasbargoprošeakta.
Gïelegaaltije akte laavenjostoeprosjekte saemiedigkide Sveerjesne, Såevmesne jïh Nöörjesne.
- Go gillii riegádit ja sajáiduvvet ođđa tearpmat, de lea vejolaš čađahit maiddái eará gielladoaibmabijuid, dego ovdamearkan buvttadit oahppogirjjiid ja eará oahppomateriálaid iešguđetge sámegillii, dadjá Norgga sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
- Gosse orre teermh evtiesuvvieh jïh roehtsem åadtjoeh gïelesne, dellie gåarede aaj jeatjah gïeleråajvarimmieh tjïrrehtidh, goh learoegærjah jïh jeatjah learoevierhtieh darjodh dejnie ovmessie gïeline, nöörjen saemiedigkien presidente Aili Keskitalo jeahta.
Sámegielaid giellaráját eai čuovo riikkarájáid.
Saemien gïeleraasth eah rïjhkeraastide dåeredh.
Ollislaš giellapolitihkka gáibida buori ovttasbarggu riikarájáid rastá.
Akte ållesth gïelepolitihke aktem hijven laavenjostoem kreava rïjhkeraasti dåaresth.
Lulli- ja julevsámegiella hállo sihke Norggas ja Ruoŧas, davvisámegiella dasa lassin maiddái Suomas, anárašgiella hállo dušše Suomas, muhto nuortalašgiella hállo sihke Suomas ja Ruoššas, ja muhtun veardde maiddái Norggas.
Åarjel- jïh julevsaemien dovne Nöörjesne jïh Sveerjesne soptsesuvvieh, noerhtesaemien aaj lissine Såevmesne, enaresaemien ajve Såevmesne soptsesåvva, men luvliesaemien soptsesåvva dovne Såevmesne jïh Russlaantesne, jïh ånnetji aaj Nöörjesne.
Giellagáldu ulbmilin lea sajáiduhttit ovdamearkan lullisámegillii dakkár tearpmaid, maid ipmirdit sihke Norggas ja Ruoŧas.
Gïelegaaltijen ulmie lea dagkerh teermh roehtsine tseegkedh vuesiehtimmien gaavhtan julevsaemien gïelesne, mejtie aaj dovne Nöörjesne jïh Sveerjesne guarka.
- Davviriikkalaš giellaovttasbargu lea dehálaš sámegielaid oktasaš vuođu seailluheami dáfus, vai sámegielat sáhttet geavahuvvot rastá riikkarájáid nu, ahte ráját eai hehtte sámegielagiid gaskasaš gulahallama, dadjá Ruoŧa sámedikki stivrra jođiheaddji Håkan Jonsson.
- Noerhtelaanti gïelelaavenjostoe lea vihkeles jis edtja aktem tjåenghkies våaromem gorredidh dejtie saemien gïelide, guktie saemien gïelh maehtieh åtnasovvedh laanteraasti rastah, jïh raasth eah edtjh heaptojne årrodh govlesadtemasse dej saemien gïeli gaskem, Sveerjen saemiedigkien ståvroen åvtehke Håkan Jonsson jeahta.
Giellagáldu bargá fágalaš áššedovdiorgánan ja fállá giellaveahki sihke rávve sámegielaid geavaheapmái guoski gažaldagain.
Gïelegaaltije akte faageårgaane aamhtesemaahtojne mij dovne gïeleviehkiem faalehte jïh gyhtjelassine saemien gïeleåtnoen bïjre bihkede.
Dát mearkkaša dan, ahte giellageavaheaddjit sáhtte jearrat Giellagáldus rávvagiid ovdamearkan dasa, mo mii nu čállo sámegillii.
Daate sæjhta jiehtedh gïeleutnijh vuesiehtimmien gaavhtan maehtieh Gïelegaaltijem gihtjedh bïhkedimmien bïjre guktie dïhte jïh dïhte saemiengïelesne tjaalasåvva.
Terminologiijabargguid ja normerema lassin ásahusa bargguide gullá maiddái giellagáhtten.
Lissine dan barkose teermigujmie jïh normeradimmine institusjovne aaj gïelegorredimmine barka.
Dasa lassin Giellagáldu bargun lea juohkit dieđuid sámegielaid birra ja sámegiela fágalaš jearaldagain, ja almmuhit giellaáššiid.
Lissine Gïelegaaltije edtja bïevnesh vedtedh saemien gïeli jïh saemienfaageles gyhtjelassi bïjre, jïh gïele-aamhtesh beagkoehtidh.
Bistevaš davviriikkalaš giellaovttasbargoorgána
Ihkuve noerhtelaanti gïelelaavenjoestoeårgaane
Sámegielaid bajimuš mearridanorgána ii sáhte leat dušše prošeakta.
Dïhte bijjemes nænnoestimmieårgaane saemien gïelide ij maehtieh ajve akte prosjekte årrodh.
Prošeakta addá sámedikkiide golbma jagi áiggi láhčit Sámi Giellagáldui bistevaš ruhtadeami.
prosjekte saemiedigkide golme jaepieh vadta akten ihkuve finansieradæmman sjïehteladtedh Saemien Gïelegaaltijistie.
- Sámegielaid dilli lea ain rašši.
- Doh saemien gïelh leah annje akten geerve tsiehkesne.
Danin sámegiella ii sáhte leat dušše prošeakta.
Dan åvteste saemien ij maehtieh ajve akte prosjekte årrodh.
Dál mis lea buorre vejolašvuohta bargat garrasit politihkalaččat riikkaid eiseválddiid ja ráđđehusaid ektui, vai ásahus šaddá bistevažžan, loahpaha Sámi Parlamentáralaš Ráđi jođiheaddji Tiina Sanila-Aikio.
Daelie aktem sjïere nuepiem utnebe politihkeles tjarke barkedh dej staaten åejvieladtji jïh reerenasside vööste ihke gïelegaaltije ihkuve sjædta, Saemien Parlamentarihkeles Raerien åvtehke, Tiina Sanila-Aikio jeahta.
Golmma jagi prošeakta
Golmenjaepien prosjekte
Golmma jahkásaš prošeavtta oppalaš bušeahtta lea birrasii 25,5 miljon ruvnnu (3,1 miljon euro).
Budsjedte daan golmenjaepien prosjektese lea ovrehte 25,5 millijovnh kråvnah (3,1 millijovnh euro).
Mannan vahkus čielggai, ahte Suoma, Ruoŧa ja Norgga sámedikkit ožžot prošektii birrasii 7,5 miljon Norgga ruvnnu (922.439 euro) Interreg doarjaga ja badjelaš 1,3 miljon Norgga ruvnnu (163.415 euro) stáhtalaš IR-doarjaga Norgga stáhtas.
Evteben våhkoen daajroes sjïdti saemiedigkie Såevmesne, Sveerjesne jïh Nöörjesne åadtjoeh medtie 7,5 millijovnh nöörjen kråvnah (922,439 euro) Interreg-dåarjojne prosjektese, jïh ånnetji vielie goh 1.3 millijovnh kråvnah (165.415 euro) staaten IR-dåarjojne nöörjen staateste.
Prošeavtta ruhtadit Interreg V A Davvi Sápmi – oasseprográmma lassin, Lapin liitto, Romssa fylkkasuohkan sihke Norgga, Ruoŧa ja Suoma sámedikkit.
Prosjekte beetnehvierhtie åådtje lissine dan bielieprogrammese Interreg V A Noerhte Saepmie, Lapin liittoste, Tromsen fylhketjïelteste jïh saemiedigkijste Nöörjesne, Sveerjesne jïh Såevmesne.
Prošeakta bistá golbma jagi ja dan jođiha Suoma sámediggi.
Prosjekte golme jaepieh vaasa jïh såevmien saemiedigkie prosjektem stuvrie.
Giellagáldu doaibmagoahtá borgemánu 3. beaivve 2015:s rájes.
Gïelegaaltije aalka juhtedh mïetsken 3. b. 2015 raejeste.
Eanet dieđuid sáhtát jearrat:
Vielie bïevnesh maahtah åadtjodh daejstie:
Tiina Sanila-Aikio, Sámi Parlamentáralaš Ráđi jođiheaddji / Suoma sámedikki ságadoalli +358 50 300 1780
Tiina Sanila-Aikio, Saemien Parlamentarihkeles Raerien / Såevmien saemiedigkien åvtehke +358 50 300 1780
Aili Keskitalo, Norgga sámedikki presideanta +47 971 29 305
Aili Keskitalo, Nöörjen saemiedigkien presidente +47 971 29 305
Håkan Jonsson, Ruoŧa sámedikki stivrra jođiheaddji +46 70-322 83 01
Håkan Jonsson, Sveerjen saemiedigkien ståvroeåvtehke +46 70-322 83 01
Almmuhit earenoamáš fálaldaga / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Aktem sjïere faalenassem bæjhkohte / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Almmuhit earenoamáš fálaldaga
Aktem sjïere faalenassem bæjhkohte
Guovvamánu 6. b. oktavuođas almmuha Sámediggi ođđa fálaldaga buohkaide geat háliidit dieđihit iežaset jienastuslohkui, ja vuosttaš geardde searvat sámediggeválgii.
Goevteden 6. b. sjïekenisnie dle Saemiedigkie sæjhta aktem orre faalenassem bæjhkoehtidh gaajhkesidie mah sijhtieh jïjtjemse veeljemelåhkose tjaalasovvedh, jïh meatan årrodh saemiedigkieveeljemisnie dan ellen voestes aejkien.
– Iluin beasan dieđihit ahte guovvamánu 6. b. rájes lea vejolaš elektrovnnalaččat searvat Sámedikki jienastuslohkui, dadjá Sámediggepresideanta Egil Olli.
– Akte aavoe saarnodh goevten 6. biejjien raejeste dle gåarede Saemiedigkien veeljemelåhkose tjaalasovvedh elektrovneles, saemiedigkiepresidente Egil Olli jeahta.
Ovdal lei dušše báberskoviin vejolaš dieđihit iežas jienastuslohkui, muhto dál šaddá guovvamánu 6. b. rájes vejolaš dieđihit neahta bokte.
Mearan aarebi ajve meehti veeljemelåhkose tjaalasovvedh paehpierisnie, dle gåarede aaj tjaalasovvedh nedten baaktoe goevten 6. b. raejeste.
- Mii leat háliidan álkidahttit vejolašvuođa searvat Sámedikki jienastuslohkui.
- Mijjieh libie sïjhteme aelhkiehtidh dam nuepiem Saemiedigkien veeljemelåhkose tjaalasovvedh.
Dál go šaddá vejolaš elektrovnnalaččat searvat de mii sávvat ahte eanebut sis geat gokčet searvangáibádusaid, válljejit dieđihit iežaset jienastuslohkui ja dan bokte árjjalaččat váldet oasi boahttevaš válggas, dadjá Sámediggepresideanta Egil Olli.
Gosse elektrovneles tjaalasovvemem faalehtibie dle gegkestibie jienebh dejstie mah krïevenasside illieh, veeljieh jïjtjemse tjaalasovvedh jïh eadtjohke meatan sjïdtieh båetije veeljemisnie, saemiedigkiepresidente Egil Olli jeahta.
Sihkar ja beaktil
Jearsos jïh maerele
Elektrovnnalaš čovdosis lea alla sihkarvuođadássi ja lea vuođđuduvvon seamma ID- uskkádahkii mii geavahuvvo olu almmolaš ásahusain.
Dïhte elektrovneles vuekie sæjhta aktem jolle jearsoesvoetedaltesem faalehtidh jïh nuhtjie dam ID-portem maam gellie byögkeles suerkieh nåhtadieh.
ID- uskkádahkii beasat oadjebasat logget sisa juogo MinId, Bank-ID, Buypass dahje Commfides bokte.
ID-porte baaja datnem jearsoeslaakan tjaangedh viehkine daejstie, MinID, Bank-ID, Buypass jallh Commfides.
Sámediggi bovde duodjekonferánsii ođđajagimánu 27. - 28. b. 2016 / Duodji / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkie duedtiekonferansese böörede tsïengelen 27. – 28. b. 2016 / Duedtie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi bovde duodjekonferánsii ođđajagimánu 27. - 28. b. 2016
Saemiedigkie duedtiekonferansese böörede tsïengelen 27. – 28. b. 2016
Sámedikki boahttevaš duodjedieđáhusa oktavuođas bovdet ealáhusdoaimmaheddjiid ja eará berošteddjiid konferánsii Kárášjohkii ođđajagimánu 27.-28. b..
Saemiedigkien båetije duedtiebïevnesen sjïekenisnie jielemeaktöörh jïh jeatjah ïedtjeladtjh bööresuvvieh konferansese Karasjohkesne tsïengelen 27. – 28.
Duodjeealáhusa hástalusat, ja mo Sámediggi sáhttá veahkehit, leat muhtun dain fáttáin maid mii áigut digaštallat.
b. Mah haestemh duedtiejieleme åtna jïh mejnie Saemiedigkie maahta viehkiehtidh leah naaken dejstie aamhtesijstie mejtie edtja digkiedidh.
Konferánssas lea buotbeallásaš ja gelddolaš prográmma.
Konferansen akte gellielaaketje jïh gieltegs programme.
Earret eará lea Sámiid Duojis ja Duojáriid ealáhussearvvis sáhkavuorru duoji birra kulturguoddin ja ealáhussan, višuvnnaid, hástalusaid ja mihttomeriid birra ovddasguvlui.
Gaskem jeatjah siebrieh Sámiid Duodji jïh Duojáriid ealáhussearvi sijhtieh håaledh duedtien bïjre goh kultuvreguedtije jïh jieleme, visjovni, haestemi jïh ulmiej bïjre åvtese.