pere/sami_parallel huggingface dataset:
6. siidu 34 siiddus dađistagaárvvoštallamin ja dat galget ovddidit oahppama.
Gaajhkh vuarjasjimmieh mah jaabnan lïerehtimmesne vadtasuvvieh, jaabnanvuarjasjimmie gohtjesåvva, jïh edtja lïerehtimmiem eevtjedh.
Buot ohppiin lea riekti dasa, ja lea dehálaš ahte oahppit ipmirdit daid mihtuid mat vurdojuvvojit sin oahpaheamis.
Gaajhkh learohkh edtjieh dam utnedh, jïh vihkeles learohkh guarkah mah lïerehtimmieulmieh mejtie veanhtedeminie dah edtjieh jaksedh.
Dehálaš lea ahte oahpaheaddjit geavahit dieđuid geahččalemiid bohtosiin heivehit ohppiid oahpahusa ovddos guvlui ohppiid oahppandárbbuid mielde.
nuhtjieh juktie dam vijriesåbpoe lïerehtimmiem sjïehtedidh learohki lïerehtimmiedaerpiesvoeti mietie.
Buorre dađistaga-árvvoštallan gohčoduvvo maiddái Vurdering for læring / Árvvoštallan oahpaheami várás, ja njeallje prinsihpa leat guovddážis go geavaha geahččalemiid bohtosiid viidásit barggus.
Hijven jaabnanvuarjasjimmie aaj gohtjesåvva Vuarjasjimmie lïerehtæmman, jïh njieljie prinsihph leah jarngesne gosse illedahkide pryöveste nuhtjie dan vijriesåbpoe barkose.
NJEALLJE PRINSIHPA Ohppiid oahppaneavttuid sáhttá nannet jus oahppit 1. ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo.
NJIELJIE PRINSIHPH Maahta learohki lïerehtimmienuepieh nænnoestehtedh dastegh learohkh 1. guarkah maam edtjieh lïeredh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie
2. ožžot responssa ja besset gullat makkár kvalitehta sin barggus dahje olahusas lea.
2. bïevnesh bååstede åadtjoeh mah dejtie soptsestieh kvaliteeten bïjre barkose jallh maam dorjeme
3. ožžot rávvagiid movt sáhttet buorebut bargat.
3. raerieh åadtjoeh guktie dah maehtieh buerebe sjïdtedh
4. oassálastet iežaset oahppamis earret eará nu ahte árvvoštallet iežaset barggu
4. leah meatan jïjtse lïerehtimmiebarkosne, gaskem jeatjah jïjtse barkoem jïh evtiedimmiem vuarjasjidh
Dehálaš poeaŋŋa lea: Makkár mihtuid galggan olahit, man muttus mun lean daid mihtuid ektui, ja mo galggan mun ollet dohko ?
Akte vihkeles gyhtjelasse lea: Mah ulmieh edtjem jaksedh, gusnie leam viertiestamme daej ulmiejgujmie, jïh guktie edtjem dohkoe båetedh ?
Oahppit galget ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo
Mijjieh teermem posisjovnesysteeme nuhtjebe. Lij aaj maahteme tjaeledh luhkietaalesysteeme jallh
Oahppit fertejit maid diehtit manne lea dehálaš bargat rehkenastimiin vuođđo máhtolašvuohtan.
sijjieaarvoesysteeme.
Ságastala ohppiiguin mii lea geahččaleami ulbmil, ja maid geahččaleapmi galgá mihtidit.
Learoesoejkesje sijjieaarvoesysteemem nuhtjie.
Muital ohppiide sin bargguid birra ja rávve mo viidásit sáhttet bargat
Sæjroe 7 / 35
Árvvoštallan- ja čuovvolanbarggus lea guovddáš oassi addit ohppiide fágalaš dieđuid sin barggus. Dat galget muitalit makkár kvalitehta sin barggus dahje doaimmas lea ja galgá sisdoallat rávvagiid ja bagadusaid mo oahppit sáhttet bargat buorebut.
Learohkh edtjieh guarkedh maam edtjieh lïeredh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie Gosse pryövigujmie jïh vuarjasjimmine barkah dellie vihkeles learohkh daejrieh man åvteste dah vuarjasjamme sjidtieh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie.
Geahččaleami
Learohkh tjuerieh daejredh man
bohtosat ja dieđut sáhttet addit dutnje gova oahppi máhtuin, ja das mainna oahppi berre bargat eanet.
åvteste vihkeles ryöknedimmine barkedh goh akte uvtemesth tjiehpiesvoete.
Dieid dieđuid berret geahččat ovttas eará dieđuiguin mat dus leat oahppi birra ovdalaččas, ja dan berre geavahit dialogas ohppiiguin ja váhnemiiguin.
Soptsesth dan åvteste learohkigujmie aajkoen bïjre pryövine, jïh maam pryöve möölehte.
Oaččo ohppiid searvat árvvoštallamii
Vedtieh bïevnesh bååstede jïh raerieh geajnoen bïjre guhkiebasse Faageles bïevnesh bååstede leah akte vihkeles bielie vuarjasjimmie- jïh
Ohppiid berre oažžut searvat geahččalemiid árvvoštallamii.
dåarjelimmiebarkoste.
Go jearahallá ohppiin maid sii doivot sii leat máhttán bargat, ja mainna galggaše eanet bargat, de sáhttá ohppiid oažžut
Illedahkh jïh bïevnesh pryöveste maehtieh dutnjien aktem guvviem vedtedh destie maam learohkh haalvoeh, jïh mejnie dah tjuerieh vielie barkedh.
suokkardallat iežaset máhtolašvuođas.
Vaeltieh learoehkidie meatan Datne byörh learoehkidie meatan vaeltedh gosse pryövem gïehtjedh mænngan. Gosse
Maŋŋil go bohtosiid lea geahčadan, de sáhttá leat ávkkálaš ohppiiguin searválaga suokkardallat sin vástádusaid ja plánet movt oahppit sáhttet buorebut bargat.
learoehkidie gihtjh maam dah vienhtieh dah leah buektiehtamme, jïh mejnie byöroeh vielie haarjanidh, dellie dah maehtieh aelkedh sijjen jïjtsh lïerehtimmien bïjre ussjedieh.
Ohppiid árvvoštallamat iežaset barggus sáhttet addit dehálaš
Mænngan illedahkide gïehtjedamme, maahta nuhteligs årrodh baajedh learoehkidie meatan årrodh sijjen vaestiedassi bïjre ussjedidh, jïh soejkesjidh maam dah maehtieh
7. siidu 34 siiddus
darjodh juktie buerebe sjïdtedh.
• Movt ráhkkanahttit ohppiid geahččaleami ulbmiliidda ?
• Guktie edtjem learoehkidie ryöjrehtidh aajkose pryövine ?
• Movt galggan geavahit bohtosiid vai sáhtán addit fágalaš relevánta
• Guktie edtjem illedahkide nuhtjedh juktie maehtedh faageles sjyöhtehke
árvvoštallamiid ruovttoluotta mat ovddidit viidásit oahppama ?
bïevnesh bååstede vedtedh mah dam guhkiebasse lïerehtimmiem eevtjieh ?
• Movt mun sáhtán searvadahttit oahppi viidásit bargui bohtosiiguin ?
• Guktie edtjem learoehkidie meatan vaeltedh dennie guhkiebasse barkosne
• Movt oahppit sáhttet searvat iežaset barggu árvvoštallamii ?
• Guktie learohkh maehtieh meatan årrodh sijjen jïjtsh barkoem vuarjasjidh ?
8. siidu 34 siiddus oahpásmuvvat bures ovdal čađahanbeaivvi.
Åvtelen pryöve dorjesåvva, dle vihkeles datne lea veelelaakan goerehtamme bïhkedassem Instruksjon for gjennomføring.
Dat instruksa sisdoallá dan maid oahpaheaddji galgá dadjat ohppiide ovdal geahččaleami ja geahččaleami čađahettiin.
Sæjroe 8 / 35 learohke edtja learoehkidie jiehtedh pryöven åvtelen jïh mearan pryöve dorjesåvva.
Dat lea danne go oahppit geain leat oahppanváttut dávjá váibet eanet go oahppit geain eai leat dakkár hástalusat.
Dïhte dan åvteste dah viesjies learohkh daamtaj maehtieh sæjloesåbpoe sjïdtedh goh dah veaksehke learohkh.
Buot oahppit galget beassat čájehit kártengeahččaleamis maid sii máhttet, ja ahte boasttu vástádusaid sivva ii leat dat go leat váiban.
Vihkeles gaajhkh learohkh åadtjoeh
Dat lea dušše láidehus, muhto ávžžuhit ahte eai váldde bottu maŋŋil.
Daate ajve bïhkeden, men mijjieh juvnehtibie eejehtimmie ij seejnebe vaaltasovvh.
Geahččaleami
Maahta
sáhttá maiddái juohkit guovtti skuvlabeaivái.
aaj pryövem juekedh gööktine skuvlebiejjine.
Oktiibuot almma bottu haga lea geahččaleami čađahanáigi sullii 60 minuhta.
Tjåanghkan pryöve sæjhta vaasedh medtie 60 minudth, dellie eejehtimmie ij leah meatan.
Oahpahusdirektoráhta lea ráhkadan diehtojuohkingihppaga váhnemiidda / ovddasteddjiide man namma lea: ” Informasjon om kartleggingsprøver, våren 2015 ”.
Ööhpehtimmiedirektovraate aktem bïevnesetjaalegem dorjeme eejhtegidie man nomme: «Bïevnesh goerehtallemepryövi bïjre, gïjren 2015 š. Bïevnesetjaalege eejhtegidie
Váhnemiid diehtojuohkingihpa sáddejuvvo ohppiid mielde ruovttuide ja dan galggašii maiddái sáhttit viežžat skuvlla ruovttusiiddas dahje oahpahusneahttabáikkis.
seedtesåvva gåatan learohkigujmie jïh byöroe lissine våålese vaaltasovvedh skuvlen gåetiesæjrosne jallh lïerehtimmiesijjesne.
Lea dehálaš ahte geavahat buori áiggi čilget mii kártengeahččaleapmi lea, manne galgá dakkár geahččaleapmi, ja mo geahččaleapmi
Vihkeles datne astoem åtnah buerkiestidh mij akte goerehtallemepryöve lea, man åvteste dijjieh edtjede dagkeres pryövem utnedh jïh guktie pryöve edtja tjïrrehtamme sjïdtedh.
Ohppiid bargoáigi geahččaleami osiide lea ovdal bottu 17, 5 minuhta ja 13,5 minuhta maŋŋil bottu. Dasa
Barkoetïjje learoehkdie dejnie göökte bieline pryöveste lea 16 minudth eejehtimmien åvtelen jïh 12
lassin boahtá áigi bagadusaide ja nu ain.
Lissine tïjje vadtasåvva bïhkedimmieh vedtedh jïh numhtie vijriesåbpoe.
9. siidu 34 siiddus
Sæjroe 9 / 35
 várren áiggi geahččaleami čađaheapmái
GÏEHTJEDIMMIELÆSTOE LOHKEHTÆJJESE TJÏRREHTIMMIEN ÅVTELEN Manne  tïjjem vadteme pryövem tjïrrehtidh
 lohkan ovdagihtii oahpaheaddjibagadusa ja geahččaleami instruksa
 gïehtjedamme bïhkedimmiem jïh bïhkedasside juktie pryövem tjïrrehtidh
 doaimmahan váhnemiidda diehtogihppaga geahččaleami birra ja dieđu
 hokseme eejhtegh bïevnesetjaalegem åådtjeme jïh bïevnesh åådtjeme
geahččaleami čađaheami ja čuovvoleami birra.
tjïrrehtimmien jïh dåarjelimmien bïjre
 ságastallan ohppiiguin dan birra ahte geahččaleapmi galgá leat veahkkin
 learohkigujmie soptsestamme daate pryöve edtja viehkine årrodh ihke
oahpaheaddjái addit ohppiide nu buori oahpahusa go vejolaš
lohkehtæjja maahta learoehkidie dan bööremes lïerehtimmiem vedtedh
 várren áiggi maŋŋil geahččaleami ovttaskas oahppi bohtosiid árvvoštallamii ja
 tïjjem vadteme tjïrrehtimmien mænngan juktie maehtedh vuarjasjidh jïh
čuovvoleapmái
3. MEARAN TJÏRREHTEMINIE
10. siidu 34 siiddus dárogillii namain Instruksjon for gjennomføring geahččalemiidvuogádaga fierpmádagas, Prøveadministrasjonssystemet (PAS), https://pas.udir.no.
Pryövereeremesysteemesne (PAS.)
Doppe gávnnat maiddái bohtosiidčilgehusa / fasihta mii čilge movt galggat divvut geahččalemiid.
((https://pas.udir.no) gaavnh Instruksjon for gjennomføring mij buerkeste guktie datne edtja pryövem tjïrrehtidh, jïh mah ryöjredimmieh mejtie tjoerh darjodh pryöven åvtelen.
Don fertet lohkat ja oahpásmuvvat bures instruksii, Instruksjon for gjennomføring, buori áiggis ovdal kártengeahččaleami čađaheami ohppiiguin.
Datne tjoerh veele lohkedh jïh gïehtjedidh Instruksjon for gjennomføring guhkiem åvtelen datne goerehtallemepryövem tjïrrehth learohkigujmie.
Jus diktá ohppiid bargat nu guhká go sii háliidit, de nákcejit maiddái oahppit geat bargat eahpevuogálaččat čoavdit bargobihtáid riekta.
Dennie tjaalegisnie Instruksjon tjåådtje man guhkiem learohkh edtjieh utnedh laavenjasside loetedh fïerhtene sæjrosne.
Dat leat oahppit geaid geahččaleapmi galgá gávdnat go váilevaš
Dastegh baaja learoehkidie dan guhkiem gïehtelidh goh jïjtje
strategiijaovdáneapmi lea stuorimus prediktora vejolaš matematihkkaváttuide maŋŋil.
Daah leah learohkh mejtie pryöve edtja vueptiestidh dan åvteste faatoes strategijeevtiedimmie lea dïhte veaksahkommes prediktovre dastegh learohkh matematihketsagkesh mænngan åadtjoeh.
11. siidu 34 siiddus bohtosiid.
tïjjemieride bïhkedassesne.
Kártengeahččaleapmi mihtida guokte máhtolašvuođasuorggi rehkenastima vuođđo máhtolašvuođain.
tjiehpiesvoetine ryöknedimmesne goerehtallemepryövesne.
Dovdat ja čilget sisdoallá oahppi máhtolašvuođa identifiseret dilálašvuođaid maidda gullet logut ja sturrodagat.
Damtijidh jïh buerkiestidh leah mejtie learohke maahta tsiehkieh damtijidh mah taalh jïh stoeredahkh meatan utnieh.
Oahppit fertejit ipmirdit ahte logut
Learohkh tjuerieh guarkedh taalh tseahkan gårrelgieh, jïh tjuerieh
čatnasit dilálašvuođaide, ja sii fertejit máhttit ráhkadit mentála modealla matematihkalaš oktavuhtii, ovdamearka dihte oastit ja vuovdit.
maehtedh aktem mentaale maallem darjodh dan matematihkeles ektiedæmman, vuesiehtimmien gaavhtan åestedh jïh doekedh.
Geavahit ja ráhkadit sisdoallá máhtu válljet strategiijaid váttisvuođačoavdimii.
Nuhtjedh jïh gïetedidh lea strategijh
strategiijaid hivvodagaid juohkimii ja juogusteapmái ja álkes rehkenastimii.
Pryöve möölehte guktie learohke maahta aelhkie strategijh nuhtjedh gosse veahkah juaka jïh klaassifiserede, jïh aelhkie aerviedimmieh darjodh.
Ohppiid rehkenastima vuođđomáhtolašvuođaid mihtideapmái leat ráhkaduvvon bargobihtát njealji temás: Lohkan, lohkodoahpagat, lohkoráidu ja lohkolinnjá ja
Juktie learohki uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne möölehtidh, laavenjassh leah evtiesovveme njieljie teemaj sisnjeli: Ryökneme, taalegoerkese, taaleraajroe jïh taalesïeve
rehkenastin.
jïh ryöknedimmie.
Buot dát njeallje temá čilgejuvvojit vuollelis.
Fïereguhte dejstie njieljie teemijste goerehtallemepryövesne åehpiedehteme sjædta vuelielisnie.
Dás čilgejuvvojit maiddái hástalusat mat sáhttet leat ohppiin geat rahčet guhtege temá siskkobealde, ja dás leat
Vijriesåbpoe haestemh buerkeste mejtie viesjies learohkh dåastoeh fïerhten teeman sisnjelen, jïh
evttohusat aktivitehtaide mat sáhttet veahkehit ohppiid birget daiguin hástalusaiguin.
muvhth raeriestimmieh darjoemidie vadtasuvvieh mah maehtieh learoehkidie viehkiehtidh dejtie haestiemidie haalvedh.
Dat portreahtat leat čállon dan vuođul maid muhtun oahppit leat
Portrehth soptsestieh maam learohkh leah vuesiehtamme dah haalvoeh, jïh eah haalvoeh
Portreahtat muitalit maid oahppit leat čájehan ahte sii máhttet ja maid eai máhte geahččaleamis.
pryövesne.
Juohke ohppiidportreahtas lea árvalus mo sáhttá viidásit čuovvolit oahppi.
Fïerhten learohkeportrehtese raeriestimmieh vadtasuvvieh juktie guhkiebasse learohkem dåarjelidh.
Dat leat dárbbašlaš vuođđogeađggit rehkenastima
Daate lea daerpies bigkemegierkieh juktie vihkielommes tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne vejtiestidh jïh matematihkem lïeredh. Edtja illedahkem
vuođđomáhtolašvuođaid oahppamis ja matematihka oahppamis. Bohtosat 2. jahkeceahki matematihka kártengeahččaleamis galget geavahuvvot vuolggasadjin ságastallamii ohppiiguin ja váhnemiiguin go pláne mo galgá čuovvolit oahppu.
goerehtallemepryöveste ryöknedimmesne 2. daltesasse åtnasovvedh goh våarome akten soptsestæmman learoehkinie jïh eejhtegigujmie, juktie dam guhkiebasse dåarjelimmiem learoehkistie soejkesjidh.
Ovttas sáhttibehtet vuoruhit movt ovddos guvlui bidjabehtet oahppomihtuid barggus.
Ektesne dijjieh maehtede bæjjese bïejedh våaroehtamme lïerehtimmieulmieh dan guhkiebasse barkose.
Ságastallet movt oahppi
Soptsestidie ektesne guktie learohke
sáhttá olahit mihtuid maid bidjabehtet.
Vihkeles fokusem utnedh naan gille ulmide fïerhten aejkien, mejtie maahta jaksedh.
Dehálaš lea bidjat deattu muhtun moatti, realisttalaš mihttui hávális.
vååjnoe goh learohke lea tjoeperdimmieraasten nuelesne, jïh dan gaavhtan lissie dåarjelimmiem daarpesje
 Ohppiid vuolábealde sierra beroštumi rájiid galgá čuovvolit  Oahpaheaddji ferte dieđihit váhnemiidda kártengeahččalemiid bohtosiin jus oahppi bohtosat leat vuolábealde sierra beroštumi ráji ja nu dárbbašit liige čuovvoleami  Oahppit geat leat juste bajábealde sierra beroštumi ráji, sáhttet maiddái dárbbašit čuovvoleami  Guhtege oahppi bohtosiid ferte geahččat ovttas eará dieđuiguin oahppi birra
 Learohkh mah eevre tjoeperdimmieraasten bijjelen skååredieh, maehtieh aaj guhkiebasse dåarjelimmiem daarpesjidh
Sáhttá ollu dieđuid oažžut jus
Maahta jïjnjh bïevnesh gaavnedh jis learohken abpe heeftem gïehtjede.
12. siidu 34 siiddus sierra báhpirii.
plæjjohkemïerhkh taalesïevine jïh goerine, vuartesjh aaj notaatine jallh gusnie learohke tjaaleme sæjroebieline jallh jïjtse paehpierisnie.
Jus eahpidat, huma ohppiin ja jeara sus muitá go mo son jurddašii.
Jis jueriedisnie, soptsesth learoehkinie jïh gihtjh mejtie learohke måjhta guktie ussjedi.
Geahččaleami berre mannat čađa ovttaskas ohppiiguin geain leat bohtosat juste bajábealde dahje vuolábealde sierra beroštumi ráji.
Byöroe pryövem aktine aktine learoehkinie gïehtjedidh mij lea eevre tjoeperdimmieraasten bijjelen jïh nuelesne.
Árvvoštala leago ohppiide vuolábealde sierra beroštumi ráji ávkkálaš mannat olles geahččaleami čađa.
Vuarjesjh mejtie learohkh tjoeperdimmieraasten nuelesne aevhkiem
lagamusas oahppi ovdánandási.
utnieh abpe pryövem gïehtjedidh.
Ohppiide geat ožžot čuoggáid ollu vuollelis sierra beroštumi ráji (geahča Lena portreahta) sáhttá dovdot váivin jus oahpaheaddji bláđe olles geahččaleami čađa ja nu oidnojit buot bargobihtát maid ii leat máhttán dahje vástidan.
Veeljh dej veajkoej muvhth sæjroeh mejtie learoehkinie ektine vuartesjh. Daate byöroe sæjroeh sisveginie årrodh mah leah learohken lïhkemes evtiedimmiesovnen sisnjelen. Akte learohke mij guhkede tjoeperdimmieraasten nuelesne
Dat sáhttá mearkkašit ahte okta oahppi lea mielde ovtta kurssas, muhtun
Mujhtieh gåarede «kuvsjemš darjodh learohkedåehkiejgujmie juktie sjïere dïejvesigujmie
eará oahppi soaitá mielde máŋgga kurssas.
jallh tjiehpiesvoetigujmie guhkiebasse barkedh, mejgujmie gaajhkh learohkh dåehkesne tjabreminie.
Evttohusat gažaldagaide ohppiide sierra beroštumi ráji vuolábealde
Raeriestimmie gyhtjelasside learoehkidie tjoeperdimmieraasten nuelesne:
 Sáhtát go čájehit dan siiddu geahččaleamis mii du mielas lei buot suohttaseamos ?
 Maahtah munnjien vuesiehtidh dam sæjroem pryövesne datne tuhtjih lij lustemes ?
 Ledje go muhtun bargobihtát maid don it ipmirdan mo galget bargat ?
 Mah laavenjassh desnie mejtie idtjïh guarkah guktie edtjh loetedh ?
Evttohusat gažaldagaide ohppiide go bargá olles luohkain maŋŋil geahččaleami:
Raeriestimmie gyhtjelasside learoehkidie gosse barkeminie pryöven mænngan ellies klaassine:
 Maid jáhkkibehtet mii galgat gávdnat dáinna siidduin ?
 Maam dijjieh vienhtede mijjieh pryövebe gaavnedh daejnie sæjrojne ?
Daid dáhttut fuobmát kártengeahččalemiiguin, ja danne čađahit
Mijjieh sïjhtebe daam goerehtallemepryövine vueptiestidh, jïh dan åvteste pryövem tjïrrehtibie
geahččaleami áigemeriiguin ja veahkkeneavvuid haga.
tïjjemieriejgujmie jïh bielelen viehkiedïrregh.
Maŋŋil go geahččaleapmi lea divvojuvvon, de sáhttá láhčit ohppiide vejolašvuođa bargat bihtáid maid eai vástidan geahččaleamis.
Mænngan pryövem staeriedamme, maahta sjïehteladtedh ihke learohkh åadtjoeh laavenjasside loetedh mejtie idtjin vaestedh gosse
loahppa bargobihtáid ivdnebliánttain.
Sæjroe 12 / 35 pryövem tjïrrehtin.
Okta vuohki lea ahte oahppi
Akte nuepie lea learohke lohkehtæjjine ektine, dejtie laavenjasside dorje mejtie satne idtji asth pryövesne darjodh.
13. siidu 34 siiddus dieđuid das maid oahppi ii ipmir, ja mainna son rahčá.
Dellie lohkehtæjja nuepiem åådtje jienebh gyhtjelassh gihtjedh jïh lissie bïevnesh åadtjodh man bïjre learohke guarka, jïh mejnie tjabreminie.
14. siidu 34 siiddus máhtolašvuođaid ovdal go doahpagiid, vai ohppet go daid buohtalaga.
Digkedeminie mejtie goerkese evtiesåvva tjiehpiesvoeti åvtelen, tjiehpiesvoeth goerkesen åvtelen, jallh mejtie dah sinsitnien baalte evtiesuvvieh.
doahpagiid mat čatnasit loguide.
ryöknemisnie jïh taaleryöknedimmesne.
Árra giellaovdánemiin ja lohkamiin leat sii háhkan dehálaš gelbbolašvuođa mii lea vuođđun vuođđo máhtolašvuođaide rehkenastimis ja dasa ahte oahppat matematihka.
Aareh gïeleevtiedimmien jïh ryöknemen tjïrrh dah leah vihkeles maahtoem vejtiestamme mij våaroeminie sjædta tjiehpiesvoetide ryöknedimmesne, jïh matematihkem lïeredh.
Ipmárdus doahpagiidda nugo ovdamearka dihte stuorit go, eanet, dahje lohkosánit ja lohkanmáhtolašvuođat leat reaiddut viidásit oahppamii.
Goerkese ektiedamme dïejvesidie goh vuesiehtimmien gaavhtan stuerebe goh, vielie, jallh
Juo skuvlaálgima áiggi sáhttet oahpaheaddjit áicat ahte ohppiin leat iešguđetlágan gelbbolašvuođat.
taalebaakoeh jïh ryöknemetjiehpiesvoeth leah dïrregh dan guhkiebasse lïerehtæmman.
Muhtun oahppit eai máhte lohkat meaddel viđá kardinála ipmárdusain, muhtun oahppit ges máhttet adderet loguid 0-100 gaskkas.
Joe skuvleaalkoven lohkehtæjjah maehtieh vïhtesjidh learohkh joekehts maahtoem utnieh.
Skuvllas sáhttá áicat
Skuvlesne maahta aktem matteuseffektem vïhtesjidh, joekehtse learohki gaskem sjïdtede dej voestes skuvlejaepiej.
matteuseffekta, erohus ohppiid gaskkas stuorru árra skuvlajagiid.
Goerehtallemepryövi aajkoe lea joekehtsh vueptiestidh, guktie
Lohkan lea dárbbašlaš ohppiid lohkoipmárdusa ovddideapmái, dasa lassin geavahit oahppit ollu lohkanstrategiijaid bargobihtáid čoavdimii.
taaledïejvesem utnedh. Learohki evtiedimmien gaavhtan lea joekoen vihkeles veele barkedh learohki ryöknemedarjomigujmie dej voestes jaepiej skuvlesne.
Eanas oahppit ohppet dađistaga beaktileabbo ja geabbileabbo strategiijaid dađi mielde go šaddet čeahpibut lohkat ja háhket buoret lohkoipmárdusa.
Ryökneme lea daerpies juktie learohki taalegoerkesem evtiedidh, lissine learohkh jeenjemasth ryöknemestrategijh nuhtjieh laavenjasseloetemisie.
Muhtun ohppiid ovdáneapmi bisána, dainna oaivvilduvvo
Dah jeanatjommes learohkh sijhtieh
ahte sii jotket geavahit álkes strategiijaid (geahča Rehkenastin vuollelis).
Såemies learohkh tjöödtjestieh, dah jåerhkieh aelhkie strategijh nuhtjedh (vuartesjh Ryöknedimmie vuelielisnie). Daah learohkh leah
Dat oahppit sáhttet oažžut matematihkkaváttuid.
Sæjroe 13 / 35 vaahresne matematihketsagkesh evtiedidh.
Danne lea dehálaš veahkehit ohppiid ovdánit viidásit ovttageardánis ja ovttamállet lohkanstrategiijain beaktileabbo strategiijaide ja geabbileabbo strategiijageavaheapmái.
Dan åvteste vihkeles learoehkidie guhkiebasse viehkiehtidh naive jïh rigide ryöknemestrategijijste, vielie effektijve strategijide jïh akten vielie fleksijbele strategijeåtnose.
Dávjá geavahit doahpagiid gáržžes ja viiddis definišuvnna (geahča ovdamearka dihte
Daamtaj dïejvesh gietskies jïh gamte definisjovne åtnasuvvieh (vuartesjh vuesiehtimmien gaavhtan
Lunde, 2008) Muhtun ohppiin geat rahčet matematihkain, leat erenoamáš matematihkkaváttut.
Lunde 2008). Såemies dejstie learoehkijstie mah matematihkine tjabreminie, sjïere matematihketsagkesh utnieh.
Erenoamáš matematihkkaváttuid čatnet ovdamearka dihte muitinváttuide, kognitiivafáktoriidda dahje abstrakšuvdnaváttuide (Holm, 2002).
Dam ektede nåakebe mujhtesefunksjovnese, kognitijve faktoridie jallh abstraksjovnetsagkesidie (Holm, 2002).
Ohppiide geain leat erenoamáš matematihkkaváttut berre árvvoštallat lea go dárbu liige
Dejtie learoehkidie sjïere matematihketsagkesigujmie, byöroe vuarjasjidh mejtie daerpies lissie dåarjelimmiem aaj
čuovvoleapmái maiddái olggobealde heivehuvvon oahpahusa vrd oahpahuslága.
mierien ålkolen sjïehtedamme lïerehtimmeste, ööhpehtimmielaaken mietie.
Johtočálus F-04-13 geatnegahttá skuvlla árvvoštallat oahpahusa doaibmama ovdalgo vuolggaha ášši PPT:I ja vejolaččat erenoamáš oahpahusa mearrádussii.
Prievien mietie F-04-13 skuvle dïedtem åtna nåhtoem lïerehtimmeste vuarjasjidh, åvtelen PPD:se vuesehte, jïh eventuelle nænnoestimmie sjïereööhpehtimmien bïjre. Goerehtallemepryöve
Dakkár árvvoštallamis sáhttá kártengeahččaleami geavahit oassin.
maahta meatan årrodh aktene dagkeres vuarjasjimmesne.
Lunde (2008) mielde mearkkaša dat ahte
Lunden mietie (2008) dellie sæjhta akte ovreakta årrodh
Dán teavstta referánssat leat evttohuvvon lassi lohkamušaid listus.
gaskem learohken kognitijve fungeradimmiem, ööhpehtimmiem jïh jeatjah faktovrh mah lïerehtimmiem tsevtsieh, jïh daate ovreakta jeenjemasth learohken matematihkelïerehtimmiem heerrede.
15. siidu 34 siiddus matematihka. Muhtun ohppiin geat leat ožžon bohtosiid vuolábealde sierra beroštumi ráji leat dábálaš matematihkkaváttut.
Muvhth dejstie learoehkijstie mah tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh, sïejhme matematihketsagkesh utnieh. Dejtie
Daidda ohppiide galgá plánet doaibmabijuid heivehuvvon oahpahusa siskkobealde oassin árra doaimmain.
learoehkidie edtja råajvarimmieh soejkesjidh mierien sisnjelen sjïehtedamme lïerehtimmeste, goh akte lïhtse aareh råajvarimmesne.
Dábálaš matematihkkaváttuid dovdomearkkat leat heajos doabaipmárdus ja ovttageardánis ja rievddakeahtes strategiija geavaheapmi.
Learohkh sïejhme matematihketsagkesigujmie daamtaj viesjies dïejvesegoerkesem, jïh naive jïh rigide strategijeåtnoem utnieh.
Danne go heajos strategiijageavaheapmi addá
Juktie ovmaereles strategijeåtnoe nåake våaromem vadta dan
heajos vuođu viidásit oahppamii, de dat sáhttá addit váttisvuođaid matematihkain maŋŋel skuvlaáigodagas jus ii bija johtui doaibmabijuid (geahča ovdamearka dihte Lunde, 2008 dahje Ostad, 2008 ja 2010).
guhkiebasse lïerehtæmman, daate maahta tsagkesh vedtedh matematihkine mænngan skuvletïjjen dastegh råajvarimmieh eah vadtasovvh (vuartesjh vuesiehtimmien gaavhtan Lunde, 2008 jallh Ostad, 2008 jïh 2010).
Geahččaleami nubbi oassi mihtida eanas lohkorehkenastima (adderema, subtraherema ja multiplikašuvnna).
Mubpie bielie pryöveste åajvahkommes taaleryöknedimmiem möölehte (addisjovne jïh subtraksjovne).
Vai galgá daid
Viesjies
ohppiid fuomášit, de lea juohke siidui biddjon áigemearri.
Juktie dejtie learoehkidie vueptiestidh dle fïerhte sæjroe aktem tïjjemieriem åådtjeme.
Áigemearri lea biddjon nu ahte oahppit geat geavahit eahpevuogálaš ja unnán beaktilis strategiijaid, eai árvvu mielde nákce geargat buot bargobihtáiguin siiddus mearriduvvon áigái. Geahččaleami vuosttaš
Tïjjemierie lea bïejesovveme naemhtie guktie learohkh mah ovmaereles jïh nåake effektijve strategijh nuhtjieh, eah sån sïjhth gaervies sjïdtedh gaajhki
oasis lea eanet áigi bargat bihtáid.
laavenjassigujmie sæjrosne tïjjemierien sisnjelen.
• Lohkanaktivitehtat: lohkat ovddos guvlui ja maŋos guvlui, lohkat viidásit muhtun
• ryöknemedarjomigujmie: åvtese jïh bååstede ryöknedh, guhkiebasse ryöknedh aktede vihties taaleste jïh numhtie vijriesåbpoe
logus ja nu ain
Gusnie vaenemes ?
• Buohtastahttit hivvodagaid: gos lea eanemus ?
Dah referansh mah daennie tjaalegisnie vadtasuvvieh, læstosne gaavnh raeriestimmiejgujmie vielie
Gos lea unnimus ?
lohkemen bïjre
• Bargat olles lohkoguovllus 0-100, iige dušše lohkoguovllus 0-10: dat lea dehálaš vai ipmirda mo sadjevuogádat lea huksejuvvon ovttežiiguin ja logežiiguin
• barkedh abpe taalesuerkesne 0-100, jïh ij ajve taalesuerkesne 0 -10; daate lea
• Ovdánahttit alcces strategiijageavaheami: oahppit geat rahčet dárbbašit veahki ja doarjaga go galget ovdánit “ lohkat-buot ” ” - strategiijas “ lohkat-viidásit ” “ lohkat-viidásit ” - strategiijai
• jïjtse strategijeåtnoem evtiedidh: viesjies learohkh viehkiem jïh dåarjoem daarpesjieh juktie vaedtsedh «gaajhkem ryöknedhš- strategijijste, «guhkiebasseryöknedhš strategijide Learohkeportrehth såemies raeriestimmieh
Elevportrettene gir noen forslag til det videre arbeidet for elevene.
vedtieh learohki guhkiebasse barkose.
Oahppit dárbbašit vuođđo ipmárdusa viđa prinsihpas vai galget šaddat čeahpes (lohko) lohkkit:
Juktie væjkele ryöknijh sjïdtedh dle learohkh aktem uvtemesth goerkesem vïjhte prinsihpijste daarpesjieh.
Oahppit fertejit máhttit lohkoráiddu (loguid namaid) ja diehtit ahte loguin lea dihto vuorru (ordinalitehta).
Learohkh tjuerieh taaleraajroem maehtedh (taali nommh) jïh daejredh taalh aktem vihties öörnegem utnieh (ordinaliteete).
Sii fertejit maiddái ipmirdit okta-ja-okta korresponderema, dainna oaivvilduvvo ahte juohke diŋga lohkko okte ja dušše okte, ja ahte ii leat dadjamuš makkár
Dah tjuerieh aaj aktese aktese- korrespondansem guarkedh, daate sæjhta jiehtedh fïerhte aate ajve ikth
16. siidu 34 siiddus “ man galle ” jus ii ipmir kardinála aspeavtta.
ryöknesåvva, jïh ij sïjhth maam jiehtedh mennie öörnegisnie aatide ryöknoe.
Dan ohppet eanas oahppit ovdal go álget skuvlii.
Lissine learohkh tjuerieh lïeredh dïhte minngemes taale dïhte, mij lea dam abpe veahkam maam ryökneme (kardinaliteete).
Oahppiovdamearka
kardinaale aspektem guarkedh.
Jenni galgá lohkágoahtit 38 rájes.
Learohkevuesiehtimmie Jenny birresåvva guhkiebasse ryöknedh taaleste 38.
Son lohká golbmalogigávcci, golbmalogiovcci, golbmalogilogi... Son bisána, ii oro diehtime šat veahášge mo de galgá.
Dihte ryöknoe golmeluhkiegaektsie, golmeluhkieuktsie, golmeluhkieluhkie.. … Dïhte tjöödtjeste, tjïelke båasarimmesne.
Joreha ovddabealde leat guokte logeža, okta viđeš ja golbma ruvdnobihtá.
Daanen uvte göökte luhkieh, akte vijhte jïh golme kråvnah.
Joret doallá logi suorpma ovddabealde ja lohká ovtta ja ovtta gitta logi rádjái.
Daane luhkie soermh sov uvte steerie mearan akti akti ryöknoe goske låhkan båata.
De son joatká seammás go bidjá
Dle jåarhka mearan akti
vulos ovtta ja ovtta suorpma, gitta 20 rádjái.
akti soermem «vïbpeldeš goske 20 båata.
Son bisana, dolle ovtta gieđa bajas mas leat suorpmat badjin, ja joatká lohkat 21,22,23,24,25.
Dihte tjöödtjeste, aktem gietem bæjjese steerie soermigujmie geerjehtamme jïh guhkiebasse ryöknoe 21, 22, 23, 24, 25.
De son cuige golmma ruvdnobihtáide ja lohká 26, 27, 28.
Dle dejtie golme kråvnide tjuvtjede jïh ryöknoe 26, 27, 28.
Jenni ii dovdda buot namaid lohkoráiddus iige struktuvrraid sadjevuogádagas.
Jenny ij gaajhkide nommide taaleraajrosne jallh struktuvrem posisjovnesysteemesne damth.
Son dárbbaša eanet hárjehallama lohkamis.
Dïhte vielie haarjanimmiem daarpesje ryöknedh.
Jennis sáhttá maiddái leat heajos ipmárdus lohkodoahpagiidda (geahča vuollelis temá Lohkodoahpagat).
Jenny maahta sån aaj viesjies taalegoerkesem utnedh (vuartesjh teemam Taaledïejvese vuelielisnie).
Joret čájeha ahte son máhttá
Daane vuesehte satne maahta beetnegidie ryöknedh, men ij dejtie öörneldihkie dåehkide nuhtjh juktie luhkine jïh vïjhtine ryöknedh.
lohkat ruvdnobihtáid, muhto son ii geavat strukturerejuvvon joavkkuid lohkat logežiiguin ja ovttežiiguin.
steeredh ryöknemisnie.
Ovdalgo oahppit leat ipmirdan mo lohkovuogádagat leat huksejuvvon, logežiiguin ja ovttežiiguin, de orrot logut eavttuid haga dušše lohkun ja jietnan.
Jïjnjh learohkh soermide nuhtjieh gosse ryökneminie, mij lea akte hijven strategije noere aaltarisnie.
Logešrasttideapmi sáhttá leat váttis máŋgga oahppái, nugo Jennii ovdamearkkas badjelis.
Soermine ryöknedh maahta aaj mij akt årrrodh maam learohkh
Dasa lassin sáhttet logut 11-20 leat erenoamáš hástaleaddji.
darjoeh juktie dam konkrete jïh dam abstrakte aktanidh.
Dat logut eai čuovo dábálaš njálmmálaš minstara
Sïejhme learohkh ånnetji ånnetji orrijieh soermine ryöknedh goske aelkieh njaalmeldh ryöknedh, «nijhkemeryöknedhš jallh aktene mentaale taalesïevesne ryöknedh 2. – 3. daltesisnie.
(guoktelogi-okta, guoktelogi – guokte...,njealljelogi-okta, njealljelogi-guokte, jna), muhto dain lea iežaset logihkalaš struktuvra.
Dellie aelhkebe sjædta learoehkasse åejjieryöknemestrategijh nuhtjedh - mij lea dïhte våarome matematihken maahtose.
Ohppiide geat rahčet sáhttá leat buorre goansta hárjehallat erenoamážit daiguin loguiguin, sihke lohkosániid ja struktuvrra.
Learohkh ahkedh jearsoesåbpoe sjidtieh dej prinsihpigujmie ryöknemasse mah leah bijjielisnie neebneme, jïh jearsoesåbpoe jïh veelebe sjidtieh gosse dejtie nuhtjieh.
Vai oahppit galget fuobmát oktavuođaid ja minstariid lohkoráidduin, de lea dehálaš ahte oahppit
Mænngan learohkh lierieminie dovne bæjjese jïh våålese ryöknedh, gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine jïh luhkine jïh luhkine.
barget loguiguin gitta čuođi rádjái.
Faatoes goerkese ryöknemistie maahta akte heaptoe årrodh juktie taalegoerkesem evtiedidh.
Buorre lohko ipmárdus loguide gitta 100 rádjái mearkkaša ahte oahppit máhttet lohkat viidásit (sihke bájas ja vulos), logežiid, guokte ja guokte, vihtta ja vihtta ja logežiiguin ja logežiiguin vaikko makkár guovttesiffar logus.
Nåake ryöknemetjiehpiesvoeth leah ektiedamme minngebidie tsagkesidie ryöknedimmine.
Lohkanmáhtolašvuođa ovdánahttin
Jalhts maanah
Ollu oahppit geavahit suorpmaid go lohket, mii doaibmá nuorra agis buorrin strategiijan.
matematihketsagkesigujmie daamtaj maehtieh jïh guarkah dejtie vihkielommes prinsihpide ryöknemisnie, vuesiehtimmien gaavhtan taaleraajroe jïh akti akti korrespondanse, maehtieh dåeriesmoerh utnedh guarkedh ij leah vihkeles mennie öörnegisnie dah ryöknoeh.
Lohkan suorpmaiguin sáhttá maiddái leat juoga maid oahppit dahket vai čatnet oktii dan mii lea konkrehta dainna mii lea abstrákta.
Daate aktem faatoes goerkesem jïh tjiehpiesvoetem vadta ryöknemistie.
Oahppit dábálaččat dađistaga heitet lohkamis suorpmaiguin ja álget lohkat jitnosit, nivkkuhit ja lohket dahje lohket mentála lohkolinnjáin 2.3. ceahkis.
Åvtelen learohkh leah guarkeme guktie taalesysteeme lea bæjjese bigkeme luhkiejgujmie jïh aktigujmie, taalh sijhtieh årrodh taalh jïh tjoejh mah eah naan mïelem utnieh.
Dat dahká oahppái álkibun geavahit rehkenastinstrategiijaid maiguin rehkenastet oaivvis – mii lea vuođđun matematihka gelbbolašvuhtii.
Luhkiesertiestimmieh maehtieh gïerve årrodh gellide learoehkidie, naemhtie goh Jennyse vuesiehtimmesne bijjielisnie.
Oahppit šaddet dađistaga oadjebasabut prinsihpaide mat leat loguidlohkamis, nugo namuhuvvon badjelis, ja sii šaddet sihkkareappot ja dárkileappot go sii hárjehallet dan bargat.
Lissine taalh 11-20 maehtieh joekoen haestiedihks årrodh.
Oahppit ohppet dađistaga lohkat sihke bajásguvlui ja vulosguvlui, guvttiin ja guvttiin, viđain ja viđain ja logežiin ja logežiin.
Daah taalh eah dam sïejhme njaalmeldh mönsterem utnieh (göökteluhkie akte, göökteluhkie göökte, njieljieluhkie akte njieljieluhkie göökte jnv) men aktem jïjtse logiske
Vásáhusat maid oahppit háhket go lohkamiin čovdet váttisvuođaid ja bargobihtáid, dahket ahte sii ohppet bajil lohkofáktáid, nugo ovdamearka dihte ahte 2 + 3 lea vihtta.
struktuvrem utnieh. Maahta væjsehke årrodh joekoen daejnie taaline haarjanidh dej viesjiehtommes learohkigujmie, dovne taalebaakoeh jïh struktuvre.
Váilevaš ipmárdus lohkamis sáhttá hehttet lohkoipmárdusa ovdáneami.
Juktie ektiedimmieh jïh möönsterh taaleraajrojne vueptiestidh lea vihkeles learohkh taaligujmie berkieh tjuetien raajan.
Heajos lohkanmáhtolašvuohta sáhttá čujuhit matematihkkaváttuide maŋitáiggi.
Hijven taalegoerkese taalide 100 raajan sæjhta jiehtedh learohkh maehtieh
Vaikko mánát geain leat matematihkkaváttut dávjá máhttet ja ipmirdit lohkama deháleamos prinsihpaid, nugo ovdamearka dihte lohkoráiddu ja ovttas oktii korrenspondánsa, de sis sáhttá leat váttisvuohta ipmirdit ahte ii leat
guhkiebasse ryöknedh (dovne bæjjese jïh våålese), luhkiej bijjelen, gööktine gööktine, vïjhtine vïjhtine jïh luhkine luhkine saaht man taalen raejeste göökte sifferigujmie.
Bargu viidásit Ovdalgo sáhttá čuovvolit barggu, de lea dehálaš oažžut eanet dieđuid das mo oahppi lohká loguid, go dat mii boahtá ovdan kártengeahččaleamis.
Geajnoe guhkiebasse Åvtelen dïhte guhkiebasse barkoe maahta aelkedh, lea vihkeles vielie daajroem åadtjodh guktie learohke ryöknoe goh dam maam goerehtallemepryöve maahta vedtedh.
Dilálašvuođas mas lea njuolggo
Gosse oktegh learoehkinie maahta vïhtesjidh guktie learohke ryöknemelaavenjassh luetieh, jïh
gulahallan ohppiin sáhttá áicat mo oahppi čoavdá lohkanbargobihtáid ja ságastit dan birra maid oaidná.
soptsestidh dan bïjre maam vuajna.
Nagoda go oahppi lohkat vaikko ii geavat veahkkin suorpmaid dahje guoskkahallama eará diŋggaide ?
Learohke maahta öörnegem steeredh ryöknemisnie bielelen soermide nuhtjedh jallh daeverh doehtedidh ?
Máhttá go oahppi lohkat bajás guvlui ja vulos guvlui muhtun logus, lohkat logežiid,
Learohke maahta bæjjese jïh våålese ryöknedh saaht man taaleste, luhkiej bijjelen ryöknedh, tjuetiej bijjelen, ryöknedh
čuđežiid, lohkat guokte ja guokte, vihtta ja vihtta, logi ja logi mielde ja nu ain ?
gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine, luhkine jïh luhkine jïh naemhtie guhkiebasse ?
Ságastallama bokte oažžu dieđuid mo oahppi jurddaša, ja makkár ipmárdus oahppis lea lohkolohkamii.
Soptsestimmien tjïrrh daajroem åådtje guktie learohke ussjede jïh guktie learohke ryöknemem guarka.
Ulbmil ságastallamiin lea addit oahppái diđolašvuođa iežas lohkanmáhtolašvuođain ja mainna son galgá bargat viidásit
lea learoehkasse daajroem vedtedh jïjtse ryöknemetjiehpiesvoeti bïjre, jïh mejnie edtja guhkiebasse barkedh juktie væjkele ryöknijinie sjïdtedh.
Ollu oahppit jotket geavahit álkes lohkanstrategiijaid čoavdit addišuvdna, subtrakšuvdna ja multiplikašuvdna bargobihtáid.
Jïjnjh learohkh jåerhkieh aelhkie ryöknemestrategijh nuhtjedh juktie addisjovne- jïh subtraksjovnelaavenjassh loetedh.
Dan birra lea eanet temás Rehkenastin.
Daam ållermaahteme teeman nuelesne Ryöknedimmie.
Evttohusat viidásit lohkamuššii
Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre
Doahpagat nu go ovdamearka dihte galle, stuorimus,
Dïejvesh goh vuesiehtimmien gaavhtan låhkoe, stööremes, jeenjemes, vaenebe, göökte vaenebe, man gellie, gaske, nuelesne jïh bijjelen leah vihkeles dïejvesh mah leah ektiedamme gïeleevtiedæmman sïejhmelaakan, jïh evtiedæmman learohki matematihkeles gïeleste
eanemus, unnit, guokte unnit, man ollu, gaskkas, vuolde ja bajábealde leat dehálaš doahpagat giellaovdáneapmái oppalaččat ja oahppi matematihkka giela ovdáneapmái erenoamážit.
sjïerelaakan. Tjuara dïejvesidie taalide ektiedidh, dovne taalesymbovlh jïh taalebaakoeh.
Doahpagiid ferte čatnat loguide, sihke lohkosymbolaide ja lohkosániide.
Dååjrehtimmien tjïrrh ryöknemisnie maanah lierieh vuesiehtimmien gaavhtan vïjhte lea veele akte vielie goh njieljie.
Mánát ohppet vásáhusa bokte go lohket ovdamearka dihte ahte vihtta lea juste ovtta
Vïjhte stuerebe goh golme, göökte vaenebe goh njieljie jïh
eanet go njeallje.
numhtie vijriebasse.
Lohkodoahpagiid oahppama álgu lea ipmirdišgoahtit doahpagiid maid ovdalis leat namuhan, maid eanas oahppit dahket go álget skuvlii.
Evtiedimmie taaledïejvesijstie aalka dïejvesidie bijjielisnie guarkedh, naakede dah jeanatjommes learohkh darjoeh gosse skuvlem aelkieh. Lissine learohkh tjuerieh
Dasa lassin fertejit oahppit ipmirdit kvantitehta, dat mearkkaša ahte logut čujuhit dihto hivvodagaide.
kvantiteetem guarkedh, daate sæjhta jiehtedh taalh veahkide vuesiehtieh.
Dávjá lea giellageavaheapmi čatnon lohkui ja loguidmeannudeapmái gitta das makkár dilálašvuođas
Daamtaj gïeleåtnoe ektiedamme taalide jïh taalegïetedæmman, lea tsevtseme destie man bïjre soptsestibie, naakede mij maahta stoerre haestemh årrodh learoehkidie.
Girjji čálli ja lágadusa almmuhit girjjálašvuođalistus dokumeantta loahpa geahčen.
Akte stoerre taale lea vuesiehtimmien gaavhtan ij naan tjïelke stoeredahke. Muvhten aejkien dle akte
18. siidu 34 siiddus leat stuora lohku.
stoerre taale akte millijovne.
Buorit lohkodoahpagat ohppiin mearkkaša maiddái ahte galget ipmirdit ja máhttit geavahit iešguđetlágan vugiid barggus.
Hijven taaledïejvese lea aaj maehtedh guarkedh jïh nuhtjedh ovmessie soptsestimmievuekieh. Maahta aktem veahkam vïjhte eeplajgujmie vuesiehtidh viehkine
Okta valljodat mas leat vihtta eahppela sáhttá almmuhuvvot go čállá sáni “ vihtta ”, vihtta sázu | | | | | dahje lohkosymbola 5. Oahppit galget maiddái
Tjaelije jïh berteme leah tjaalasovveme lidteratuvrelæstosne tjaalegen minngiegietjesne.
máhttit ovddasteddjiid gaskkas dulkot.
Learohkh aaj tjuerieh maehtedh vuesiehtimmiej gaskem jarkoestidh.
Anja lea gávnnahan ahte son lea ovtta rássái coggan 17 sarriha.
Tanja lea gaavnehtamme dihte 17 sirrieh åtna sov aktene goejesne.
Klássa bargá sadjeárvvuiguin ja hukse loguid unifix-birccuiguin.
Klaasse sijjieaarvojne barkeminie jïh taalh unifix-klåbpojste bigkie.
Oahpaheaddji jearrá Juhánis diehtá go son galle logeža lea 34:s.
Lohkehtæjja Jåhham gihtjie mejtie dïhte daajra man gellie luhkieh lea taalesne 34.
Anja ii dovdda loguid čállima konvenšuvnna, ahte ovttežat galget olgešbealde ja logežat galget gurutbealde.
Tanja ij konvensjovnide guarkah juktie taalh tjaeledh, gidtjh dah akth leah åelkiesbielesne jïh luhkieh gårroehbielesne.
Čállá go son álo ovttežiid gurutbeallái, vai dáhpáhuvvá go dat dušše muhtomin ?
Dïhte iktesth aktide gårroehbielesne tjaala, jallh ajve muvhtine ?
Jus galgá háhkat dieđu ipmirda go Anja sadjevuogádaga ja dušše čállá boastut, vai ii go son ipmir sadjeárvvu, de ferte guorahallat maid Anja jurddaša, ja manne son čállá 71 iige 17.
«ajveš båajhtode tjaala, jallh mejtie ij sijjie-aarvoem guarkah, tjuara goerehtidh maam Tanja ussjede, jïh man åvteste dïhte 71 tjaala sijjeste 17.
Muhtun oahppit geain lea dysleksiija rahčet lohkanguovlluin go sii lohket ja
Muvhth learohkh dysleksijine lohkemehaerine tjabreminie gosse luhkieh jïh taalh tjaelieh.
čállet loguid. Ohppiide sáhttá leat ávkkálaš jus bidjá fokusa dasa mo galgá čállit loguid.
Fokusem utnedh guktie mijjieh taalh tjaelebe, maahta viehkine årrodh learoehkidie.
Buori lohkoipmárdussii lea vuođđun buorre ipmárdus sadjevuogádagas, loguid huksehusas ja loguid siffariid árvvus.
Hijven taaledïejvese akten hijven goerkesasse posisjovnesysteemeste bigkie, guktie taalh leah bæjjese bigkeme jïh aarvoe sifferijstie taalesne.
Ohppiide lea maiddái ávkkálaš juohkit loguid iešguđet ládje.
Gosse daate goerkese ahkedh
Dađistaga go dat máhttu ovdána, de eai geahča šat logu 23 dušše 23 ovttadahkan, muhto maiddái oktiibidjamin 20 ja 3 gaskkas, dahje 2 logešjoavkku ja 3 ovtteža gaskkas.
evtiesåvva, taale 23 ij sïjhth ajve vuajnalgidh goh 23 ektievoeth, men aaj goh akte ektiedimmie dejstie göökte bielijste 20 jïh 3, jallh 2 luhkiedåehkieh jïh 3 akth.
Juhán máhttá juohkit 34 joavkkuide, ja son máhttá muitalit árvvu guhtege joavkkus vaikko
Jåhha maahta 34 dåehkine juekedh, jïh maahta aarvoem jiehtedh fïerhten dåahkan, bielelen dïhte dåehkiebïejeme sjeahta dejnie joekedimmine posisjovnesysteemesne. Lohkehtæjja
joavkojuohkin ii dárbbu dihte leat seamma ládje go juohkin lea sadjevuogádagas. Oahpaheaddji berre čuovvolit Juhána vástádusa jearaldagain máhttá go son juohkit 34 eará ládje, dahje sáhttá go 14 juhkkojuvvot logežiid ja ovttežiid mielde.
byöroe Jåhhan vaestiedassine vijriesåbpoe barkedh, jïh gihtjedh mejtie dïhte maahta taalem 34 jeatjahlaakan juekedh, jallh mejtie 14 maahta juakasovvedh luhkine jïh aktine.
Ohppiide geat eai nu bures
Dejtie learoehkidie mah viesjies goerkesem utnieh guktie taalh leah bæjjese bigkeme (luhkieh jïh
ipmir loguid huksehusa (logežat ja ovtteža), šaddet bargobihtát nugo 70 + __ = 72 lihka gáibideaddjin go 34 + ___ = 72.
akth) laavenjassh goh 70 + __ = 71 sijhtieh seamma krïevije årrodh goh 34 + __ = 72.
Oahppit geat rahčet ipmirdit ja geavahit sadjevuogádaga, deaividit stuora hástalusaid go sii galget rehkenastit addišuvnna ja subtrakšuvnna máŋggasiffar loguiguin.
Learohkh mah tjabreminie posisjovnesysteemem guarkedh jïh nuhtjedh, sijhtieh stoerre haestemh dåastodh gosse edtjieh addisjovnine jïh subtraksjovnine ryöknedidh taaligujmie mej jienebh sifferh.
19. siidu 34 siiddus lohkamiin.
Evtiedimmie taaledïejvesijstie
Ohppiid sátneriggodat ovdána, ja gielalaš doahpagat čadnojit matematihkalaš oktavuođaide ja sisdoaluide.
matematihkeles ektiedimmide jïh sisvegasse.
Siffarat máŋggasiffar loguin eai mearkkaš sierra maidege ohppiide, ja sii eai geavat sadjevuogádaga lohkat dahje almmuhit ahte dihto siffar čujuha dihto árvui.
sifferh ij naan mïelem utnieh learoehkidie, jïh dah eah posisjovnesysteemem nuhtjieh juktie lohkedh jallh soptsestidh fïereguhte siffere aktem aarvoem vuesehte.
Áitto go sii leat ipmirdišgoahtán sadjevuogádaga, lea ohppiin doarvái gelbbolašvuohta geavahit loguid geabbilit.
Easkah gosse dah aktem goerkesem posisjovnesysteemeste evtiedamme, learohkh nuekies maahtoem utnieh taalide fleksijbeleslaakan nuhtjedh.
Sii sáhttet dál juohkit logu ovttežiidda ja logežiidda, sii dihtet makkár árvu iešguđetge siffarat ovddastit, ja sii oidnet olles logu supmin osiin.
Daelie maehtieh taalem juekedh aktine jïh luhkine, daejrieh mah aarvoeh dah ovmessie sifferh utnieh, jïh abpe
De lea ohppiin buorre vuođđu ovdánahttit alcceseaset vugiid lohkorehkenastimii (máŋggasiffar loguiguin) ja oahppat ja ipmirdit njealji rehkenastinvugiid algoritmmaid.
taalese vuejnieh goh summe dejstie bielijste. Dellie learohkh aktem hijven våaromem utnieh jïjtsh vuekieh evtiedidh taaleryöknedæmman (taaligujmie mej jienebh sifferh), jïh vejtiestidh jïh guarkedh algoritmidie dejtie njieljie ryöknedimmiesåarhtide.
Ollu oahppit geat rahčet oahppat lohkodoahpagiid, atnet loguid vaikko man stuorisin, ja ovttadimenšunála lohkoráidun main siffariin ii leat makkárge sierra mearkkašupmi.
Jïjnjh dejstie learoehkijste mah tjabreminie taaledïejvesh evtiedidh, taalide vuejnieh goh akte guhkies, aktedimensjovnale taaleraajroe gusnie dah sifferh taaline eah naan mïelem utnieh fïereguhtene haeresne.
Oallugat dain ohppiin geavahit álkes lohkanstrategiijaid nugo lohkat-visot-strategiijaid (geahča temá Rehkenastin vuollelis).
Learohkh viesjies taalegoerkesinie sijhtieh aktem viesjies våaromem utnedh gosse edtjieh ryöknedidh taaligujmie jienebi sifferigujmie.
Bargu viidásit Kártet oahppi ipmárdusa sániiguin nugo stuorimus, unnimus (sturrodat), eanemus, unnimus (hivvodat) sáhttá leat álgu viidásit barggus oahppi čuovvoleamis. Geahččal
«gaajhkem ryöknedhšstrategijh (vuartesjh teemam Ryöknedimmie vuelielisnie).
maiddái gávnnahit man stuora loguid oahppi máhttá govahallat ja čatnat konkrehta hivvodaga dasa.
Voejhkelh aaj gaavnehtidh man stoerre taalh learohkh maehtieh sov uvte vuejnedh, jïh mïsse maehtieh aktem vihties veahkam ektiedidh.
Lea dehálaš ahte oahppit besset hárjehallat lohkat ja čállit stuora loguid.
tjaeledh stoerre taalh.
Oahppit dárbbašit ollu ja máŋggalágan hástalusaid mat čatnasit siffarárvui.
Learohkh jïjnjh jïh gelliesåarhts haestemh daarpesjieh ektiedamme
Konkrehtamateriála mii bidjá fokusa loguid juohkimii logežiidda ja ovttežiidda (abakus, unifix-birccut, ruđat, ja nu ain) sáhttá geavahit loguid ráhkadeapmái.
siffere-aarvose. Konkretiseradimmiematerijelle mij fokusem åtna taalh juekedh luhkine jïh aktine (abakus, unifix-klåbpoeh, beetnegh jïh numhtie vijriebasse) maahta åtnasovvedh taalh bigkedh.
Daid seammá lohkohivvodagaid berre maiddái sárgut ja čállit addišuvdnan.
Byöroe aaj doh seamma taaleveahkah guvviedidh jïh tjaeledh goh addisjovne.
Jus fokusere logežiid ja ovttežiid dušše rehkenastin ja čállinoktavuođain, de šaddá fokus
Jis fokusem åtna luhkide jïh aktide ajve gosse edtja maam akt ryöknedidh jïh stuhtjh bæjjese bïejedh,
eanas dušše bargobihttáčoavdimii.
konkretiseradamme sjidtieh.
Dat addá unnit vejolašvuođaid ovdánahttit buori doabaipmárdusa.
Dïhte vaenebh nuepieh vadta hijven dïejvesegoerkesem evtiedidh.
Vállje modealla mas lea sadji ovcci kuvlii mat leat dihto sajiin nu ahte rasttideamit dahkkojit konkrehtan.
• Matematikk på småskoletrinnet, kapihtelh 3 jïh 6
Dasa lassin fertejit oahppit leat oadjebasat loguid sirremis sturrodagaide, jorbet loguid ja dovdat loguid dihto gaskkaid.
Lissine learohkh
Kártengeahččaleamis vuhtto dat das go oahppit beaktilit sáhtte bidjat loguid ja hivvodagaid rievttes sadjái lohkolinnjás, ja ahte máhttet identifiseret
Goerehtallemepryövesne daate våajnoes sjædta gosse learohkh radtjoeslaakan maehtieh taalh jïh veahkah reaktoe
ovdamearka dihte lagamus logeža.
sæjjan bïejedh taalesïevesne.
Matematihkkaoahpaheamis geavahit dávjá iešguđetlágan lohkolinnjáid čájehit lohkoráiddu struktuvrra ja mii lea veahkkeneavvun lohkorehkenastimis. Jus galgá sáhttit geavahit
Matematihkeööhpehtimmesne daamtaj ovmessie taalesïevh nuhtjie juktie struktuvrem vuesiehtidh taaleraajrosne jïh goh viehkiedïrrege taaleryöknedimmesne.
lohkolinnjá geabbilit rehkenastimis, de gáibiduvvo ohppiin buorre lohkoipmárdus.
Juktie maehtedh taalesïevem fleksijbeleslaakan ryöknedæmman nuhtjedh, lea eevre daerpies learohke hijven taalegoerkesem utnieh.
De sáhttet oahppit geavahit lohkolinnjá vulos- ja bajás guvlui, ja geavahit mearkkaid linnjás ovdamearka dihte dasa ahte lohket viidásit 10:s.
Dellie learohkh maehtieh svihtjedh bæjjese jïh våålese taalesïevesne, jïh mïerhkesjimmide nuhtjedh sïevesne, vuesiehtimmien gaavhtan viehkine
Oahppiovdamearka
guhkiebasse ryöknedh taaleste 10.
Fatima galgá sirret golbma logu lassáneami mielde.
Learohkevuesiehtimmie Ealla edtja golme taalh veesmedh sjïdtije öörnegisnie.
Son čállá 23, 14 ja 19.
Dïhte tjaala 23, 14 jïh 19.
Máhtte galgá merket gokko 23 lea lohkolinnjás mas leat dušše logežat merkejuvvon.
Meehte edtja mïerhkesjidh gusnie 23 lea aktene taalesïevesne gusnie ajve dah luhkieh leah mïerhkesjamme.
Son bidjá mearkka juste gasku 20 ja 30 gaskii.
Dïhte mierhkem beaja 20 jïh 30 gaskoeh.
Ante beavdái lea darvehuvvon lohkolinnjá maid son geavaha veahkkin lohkorehkenastimis.
Aanta aktem taalesïevem dibrehtamme sov buertesne maam viehkine åtna taaleryöknedimmesne.
Son galgá rehkenastit 15 – 3.
Dihte edtja ryöknedidh 15 – 3.
Dasto sirdá suorpma vulosguvlui lohkolinnjás ja lohká guokte go cuige 14, ja golbma go son cuige 13.
Dle taalesïeven våålese svæhtja jïh ryöknoe göökte mearan taalese 14 tjuvtjede, jïh golme mearan taalese 13 tjuvtjede.
Fatima rahčá loguid čállima konvenšuvnnaiguin.
Ealla konvensjovnigujmie tjabreminie juktie taalh tjaeledh.
41 čállá muhtomin 14.
Muvhtine 41 tjaalasåvva goh 41 jïh muvhtine goh 14.
Dasa lassin jáhkká son ahte lohku mas lea 9 lea stuora lohku.
Lissine Ealla veanhta taalh sifferinie 9 leah stoerre taalh.
Dat sáhttá mearkkašit ahte Fatimas leat
Maahta
váilevaš lohkodoahpagat iige leat háhkan mentála lohkolinnjá.
vååjnedh goh Ealla viesjies taalegoerkesem åtna, jïh ij leah aktem mentaale taalesïevem tseegkeme.
Máhte merken sáhttá čájehit ahte son lea eahpesihkar leago 23 lagabus 20 vai 30, iige oro áibbas ipmirdan loguid mearriduvvon gaskkas.
Dejnie mïerhkesjimmine maam Meehte dorje, maahta vååjnedh goh dïhte lea jueriedisnie mejtie 23 lea lïhkemes 20 jallh 30, jïh ij eevre guarkah taali gåhkoem gaskemsh.
Heajos ipmárdus lohkolinnjás sáhttá danne go oahppi álo lohká 0 rájes ovtta ja ovtta bajás guvlui dassážii go olle lohkui masa galggai lohkat.
væhtah viesjies taalegoerkesasse taalesïeveste maahta årrodh learohke iktesth taaleste 0 ryöknoe, jïh bæjjese ryöknoe aktine aktine juktie reaktoe taalem gaavnedh
Ánte rahčá oaidnit loguid lohkolinnjás mat sáhttet ovddastit barggu maid son galgá bargat (15-3).
Aanta tjabreminie taalesïeven mietie svihtjedh gosse edtja dam barkoem darjodh (15 – 3).
Ánte dárbbaša doarjaga máhttit geavahit lohkolinnjá veahkkeneavvun lohkorehkenastimis.
Aanta dåarjoehtimmiem daarpesje juktie maehtedh taalesïevem nuhtjedh goh viehkiedïrrege taaleryöknedæmman.