pere/sami_parallel huggingface dataset:
P-pillara sáhttet čállit reseptii jortamovra dehe doavttir nuoraidvuostáváldimis, jortamovravuostáváldimis dehe seksa- ja ovttaseallinvuostáváldimis.
P-pillerem maahta receptesne åadtjodh tsegkietneste jallh dåakteristie noeredåastoevisnie, tsegkietniedåastoevisnie jallh sekse- jïh ektiejielijedåastoevisnie.
Sáhttá maid jorgasit nissonklinihkkii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Maahta aaj nyjseneklinikem jallh hoksejarngem bïeljelidh.
Ieš tableahtaid oažžu viežžat apotehkas.
Dah tabledth apotehkeste veedtjie.
Man olu p-pillar máksá sáhttá sierranit gos riikas orru ja man boaris lea.
Man dovres p-pillerem maahta juekedh gusnie laantesne årroeminie jïh man båeries.
Muhto eanaš eanadikkiin ja guovlluin leat eastadanávdnasat hálbbibut go lea vuollái 20 jagi.
Jeenjemes laantedigkine jïh regijovnine prevensjovnevierhtieh aelpebe gosse nuerebe 20 jaepeste.
Man sihkkar lea p-pillar ?
Man vihties p-pillere ?
Jus váldá iežas p-pillara nu go galgá lea riska šaddat áhpeheapmin hui unni.
Jis p-pillerem vaalta guktie edtja dellie vaahra nåajsan sjïdtedh dan onne.
Got heaitá p-pillariin ?
Guktie p-pillerinie orrijidh ?
Jus háliida heaitit p-pillariin, nu láve buoremus leahkit ahte borrá válmmasin p-pillarkárttá man lea borrame ja dasto ii álgge ođđasiin.
Jis sæjhta p-pillerinie orrijidh, dellie pråvhka bööremes årrodh dam p-pillerekaarhtam vaeltedh jïh ij orre kaarhtine aelkieh dan mænngan.
Ii leat váralaš heaitit p-pillariin gasku kárttá, muhto riska lea ahte dalle sáhttá oažžut dásehis vardimiid.
Ij leah feerlege p-pillerinie orrijidh gaskoeh kaarhtesne, mohte vaahra gååvnese maahta ovjaabnan vertemh åadtjodh.
Jus ii hálit šaddat áhpeheapmin nu lea dehálaš geavtigoahtit soames eará suoji áhpehisvuođa vuostá jus lea cinneanašeapmi.
Jis ij sïjhth nåajsan sjïdtedh dellie vihkeles jeatjah vaarjedimmieh aalka nåhtadidh guktie ij nåajsan sjïdth jis tsavnoenegkemem åtna.
Lea sierralágán man jođánit mánnodávddat bohtet johtui maŋŋel go lea heaitán p-pillariin.
Dïhte jeerehtse man varki gujnelemmie aalka dan mænngan lea p-pillerinie orrijamme.
Muhtimat ožžot dássedis mánnodávddaid dakkaviđe ja nuppiide dat sáhttá váldit máŋga mánu.
Naan åadtjoeh jaabnan gujnelemmiem varki jïh jeatjide kaanne gellie askh vaesieh.
Jus ii hálit šaddat áhpeheapmin lea dehálaš boahtit johtui suddjemiin áhpehisvuođa vuostá jus lea cinneanašeapmi vaikko mánnodávddat eai leatge boahtán johtui.
Jis ij sïjhth nåajsan sjïdtedh lea vihkeles mujhtedh vaarjedidh guktie ij nåajsan sjïdth jis tsavnoenegkemem åtna jïlhts idtji gujnelemmie bååstide båetieh.
Monneluovvaneapmi dáhpáhuvvá sullii 14 beaivvi ovdal mánnodávddat bohtet ja jur dalle lea riska stuorimus šaddat áhpeheapmin.
Munnieluajhteme medtie 14 biejjieh åvteli gujnelemmie jïh dellie stööremes vaahra nåajsan sjïdtedh.
Jus ii leat ožžon ruovttoluotta iežas mánnodávddaid guhtta mánu maŋŋel go lea heaitán p-pillariin dalle galgá váldit oktavuođa nuoraidvuostáváldimiin, jurtamovravuostáváldimiin, liike- ja sohkabealevuostáváldimiin dehe dearvvašvuođaguovddážiin váldin dihte čielgasa mas dat vuolgá.
Jis ij leah gujnelemmiem åådtjeme govhte askh mænngan p-pillerinie orrijidh edtja noeredåastoevasse, tsegkietniedåastoevasse, njaltje- jïh tjoeledåastoevasse jallh hoksejarngese bïeljelidh guktie åådtje daejredh mannasinie naemhtie.
Ovddut
Aevhkieh
Dat lea sihkkaris suodji áhpehisvuođa vuostá
Vihties vaarjelimmie guktie ij nåajsan sjïdth.
Mánnodávddat unnot ja šaddet dásseleppot
Gujnelemmie vaenede jïh jeenjebe jaabnan sjædta.
Oažžu unnit mánnodávdabákčasiid
Gujnelemmiebaaktjesem unnede.
Riska vuolšái monnejohtasis ja borašdávdii monnerávssás ja goaŧus unnu.
Vaahram vaenede munnieluejhtemh ovledh jïh cancerem munnieståahkine jïh boernesgåetesne åådtje.
Mánnodávddaid sáhttá sirdit ovddos jus ovdamearkka dihte galgá reiset juosat.
Maahta gujnelemmiem juhtedh åvtese jis vuesiehtimmien gaavhtan edtja vuelkedh.
Heajos bealit
Vaejvieh
P-pillar ii suddje sohkabealedávddaid vuostá.
P-pillere ij tjoeleskïemtjelassi vööste vaarjelh.
Hormonat sáhttet váikkuhit ovttaskassii nu ahte ovdamearkka dihte oažžu oaivebákčasa, oažžu nákkiid dehe dovdá iežas šlundin.
Dah hormonh maehtieh tsevtsedh guktie vuesiehtimmien gaavhtan åejjieh aalka saejriedidh, njavsodh jallh hujnies damtedh.
Daningo sierra p-pillarat váikkuhit gorudii sierra ládje sáhttá geahččalit molsut eará sortii jus oažžu ila olu siidováikkuhusaid.
Dan gaavhtan ovmessie p-pillerh kråahpem tsevtsedh ovmessie vuekine maahta pryövedh molsedh jeatjah såarhtese jis jïjnjh vaejvieh åadtjoeh.
Jus vuovssada, jus lea luhčadávda dehe vajálduhttá váldit tableahta ii sáhte leahkit sihkkar ahte ii šatta áhpeheapmin.
Jis voeksede, skrovretassh åådtje jallh åajaldahta tabledtem vaeltedh ij maehtieh vihties årrodh ij nåajsan sjïdtedh.
Joskos go lea 10 ja 13 jagi gaskkan lávejit eatnasat ollet rávásmanahkái.
Såemies aejkien gåessie 10 jïh 13 jaepiej gaskem pruvhkieh jeenjemesh puberteetese båetedh.
Rávásmanagi áigge gorut ovdána mánás rávesolmmožin.
Pubperteetesne kråahpe evtede maaneste geervese.
Ovdamearkka dihte jietna ja sohkabealli rievdá, sáhttá oažžut nákkiid ja álgá beroštit seksas.
Vuesiehtimmien gaavhtan gïele jïh dïrregh jeatjahtehtieh, maahta njavsodh jïh pråvhka aelkedh seksen bïjre ussjedidh.
Hormonat bidjet johtui rávásmanagi.
Puberteete aalka hormonigujmie.
Hormonat leat ávdnasat mat šaddet goruda sierra ravssain.
Hormonh leah ïebnh mah ovmessie reavsine kråahpesne sjidtieh.
Hormonat váikkuhit mot gorut doaibmá máŋgga sierra ládje.
Hormonh tsevtsieh guktie kråahpe jåhta jïjnjh ovmessie vuekine.
Ovdamearkka dihte stivrejit nahkáriid, varradeattu, miela ja man olu čáhci lea gorudis.
Vuesiehtimmien gaavhtan dah nahkerem, vïrrediedtesem, bïevsterh stuvrieh man jïjnjh tjaetsiem kråahpesne åtna.
Hormonat maid mearridit got ja goas gorut ovdána.
Hormovnh aaj dah mah nænnoestieh gåessie jïh guktie kråahpe jeatjahtahta.
Go olle rávásmanahkái ja mot dan dovdá variere olbmos olbmui.
Gåessie puberteetesne jïh guktie dam dååjrehte jeatjahtahta persovneste persovnese.
Muhtimat sáhttet vuordit mánnodávddaid dehe skávžžáid oažžuma go fas earáid mielas dat lea áŋgir.
Naan vuertieh goske gujnelemmiem åadtjodh jallh skaavtjoem sjïdtedidh mearan jeatjah tuhtjieh slæjhtoe sjïdtedh.
Ollego árrat dehe maŋŋit rávásmanahkái dan ii sáhte stivret ieš.
Jis aareh jallh seente puberteetese båata ij maehtieh jïjtje stuvredh.
Nieiddain rávásmanahki láve álgit go lea 10 ja 12 jagi gaskkas ja bártniin 11 ja 13 jagi gaskkas.
Nïejtide puberteete pråvhka aelkedh gåessie 10 jïh 12 jaepiej gaskem jïh baernide 11 jïh 13 jaepiej gaskem.
Muhto lea dábálaš ahte dat dáhpáhuvvá árabut ja maŋibut maid.
Mohte dïhte daamhtaj aalka dovne aarebi jïh seentebe.
Man boaris lea go olle rávásmanahkái lea stuora oassái árbbálaš.
Man båeries gåessie puberteetese båata lea aerpeles.
Oppa rávásmanahki láve váldit vihtta – guhtta jagi ja dan áigge lea buohkain iežas tákta.
Abpe puberteete vïjhteste govhtese jaepieh jåhta jïh dennie tïjjesne gaajhkide joekehts sjidtieh.
Rávásmanahki álgá dávjá ahte šaddá jođánit.
Puberteete daamhtaj aalka varki sjïdtede.
Muhtimin soaitá dovdat iežas boakkasin daningo goruda buot oasit eai šatta seamma távttas.
Muvhtene maahta tjålhpoeh damtedh juktie gaajhkh bielieh kråahpesne eah seammasïenten sjïdtedieh.
Ovdamearkka dihte gieđat ja juolggit lávejit šaddat hui sakka álggos.
Vuesiehtimmien gaavhtan gïeth jïh juelkieh varki aalkovisnie sjïdtedieh.
Go boahtá eret rávásmanagis lea šaddan válmmasin guhkkodahkii.
Gåessie puberteeteste båata dellie gåhkoem sjïdtedamme.
Leahkit rávásmanagis
Puberteetesne årrodh
Gullá dávjá ahte rávásmanahki lea áŋgiris perioda.
Daamhtaj åådtje govledh puberteete gïerve boelhkem.
Nu sáhttá leahkit muhtumiidda, muhto ii buohkaide.
Naemhtie maahta muvhtene årrodh, mohte ij gaajhkesidie.
Máŋgasii dat lea somás ja gelddolaš áigi eallimis, go dáhpáhuvvet máŋggat ođđa áššit iežainis ja earáin ovttaskasa birra.
Jïjnjide luste jïh gïeltegs tïjjem jieliemisnie, gosse jïjnjh orre aath deahpadieh dovne jïjtjemdh jïh jeatjajgujmie.
Máŋggat liikojit šaddat ja oažžut eanet rávesolbmo goruda ja hámi, muhto eai buohkat.
Jïjnjh lyjhkoeh sjïdtedidh jïh jienebe geerve kråahpem jïh guelmiem åadtjoeh, mohte ij gaajhkesh.
Sáhttá dovdot seagas ahte gorut rievdá, muhtumin sáhttá dovdot ahte ii riekta čuovo mielde.
Maahta båasaridh gosse kråahpe jeatjahtahta, muvhtene maahta damtedh ij leah ryöktesth meatan.
Muhtumin sáhttá dovdot dego ahte leat jurdagat ja gáibádusat, ovdamearkka dihte mot galgá leahkit ja man hámat galgá leahkit nieidan ja bárdnin.
Muvhtine maahta damtesovvedh goh åssjelh jïh krïevemh gååvnesieh, vuesiehtimmien gaavhtan guktie edtja årrodh jïh vååjnedh nïejtine jallh baernine.
Rávesolbmuin sáhttet leahkit idéat makkárat nuppelotjahkásaččat ” leat ”, man sáhttá govvidit negatiivvalaš sániiguin dego nuppelotjahkásaččat leat lossadat ja riidát.
Geerveh maehtieh åssjelh utnedh guktie noere “ leah ”, mejtie maehtieh negatijveles baakoejgujmie bïhkedidh, numhtie noerh leah vaejvies jïh rajjadieh.
Galgá muitit ahte ii geasge leat riekti gieđahallat ovttaskasa soamehemiid ja juohkehaččas lea riekti leahkit dat gii háliida.
Edtja mujhtedh ij naan reaktam utnieh jeatjide nåakelaakan gïetedidh jïh reaktam åtna årrodh dam maam sæjhta årrodh.
Jus dovdo váivi lea buorre ságastit soapmásiin.
Jis vaejvies damta maahta hijven giejnie soptsestalledh.
Dat sáhttá ovdamearkka dihte leahkit skuvladivššár, skuvlakurator dehe soamis nuoraidvuostáváldimis.
Maahta vuesiehtimmien gaavhtan skuvlesåjhterinie, skuvlekuratovrine jallh naan noeredåastoevisnie.
Mii dáhpáhuvvá rávásmanagis ?
Maam puberteetesne deahpede ?
Nieiddaide lea vuosttas mearka ahte lea ollen rávásmanahkái ahte rattit šaddagohtet.
Nïejtide voestes væhta puberteetese båateme njammah aelkieh sjïdtedidh.
Dan sáhttá dovdat go oažžu una garra marššiid radderuppiid duohkái.
Maahta maam akt damtedh mij lea ohtje jïh garres njidtjie-vaahteren duekesne.
Dat lea ratti raksa mii ovdána.
Dïhte lea dah reavsah njammesne mejtie sjïdtedieh.
Go rattit šaddet sáhttet dat sakŋidit ja leahkit bákčasat.
Gosse njammah sjïdtedieh maehtieh siknjiedidh jïh baektjiedidh.
Lea maid dábálaš ahte bávččaga go časká juoga vuostá dehe nordada rattiid garrasit.
Aaj daamhtah baektjede gosse dejtie mïsse håasedh jallh garres dejtie doehtedidh.
Dávjjimusat nubbi raddi šaddá ovdal nuppi.
Daamhtaj akte njamma aalka sjïdtedidh åvteli dïhte mubpie.
Lea dábálaš ahte rattit jotket šaddat sierra távttas.
Daamhtaj njammah jåerhkieh ovmessielaakan sjïdtedidh.
Measta bealli bártniin oažžu raddemarššiid mat sáhttet oidnot ja dovdot una maršin nuppi dehe goappeš radderuoppi vuolde.
Mahte bieliem baernijste åadtjoeh mïelkenreavsah mah dovne maahta vååjnedh jïh damtedh akten jallh gåabpegh mïelken-vaahteri nuelesne.
Radderavssat sáhttet maid dovdot vehá bákčasat, muhto dat ii leat váralaš.
Mïelkereavsah maehtieh aaj damtedh ånnetji baektjiedidh, mohte dïhte ij leah feerlege.
Oanehis áigge geažis lávejit radderavssat šaddat unnin fas.
Ånnetji mænngan dellie unnede viht.
Dasa gollá guokte – golbma jagi.
Kaanne göökte jallh golme jaepieh vaalta.
Guolggat gorudis
Sïehpe jïh goelkh kråahpesne
Rávásmanagis oažžu sohkabealeguolggaid.
Puberteetesne sïehph åådtje.
Guolggat šaddet olggobealde sohkabeali ja buođggaid guvlui.
Dïhte aalka juelkiej gaskem sjïdtedidh.
Sihke bártnit ja nieiddat sáhttet oažžut guolggaid gurgadassan gitta nábi rádjái.
Dovne baernieh jïh nïejth maehtieh goelkh naepien vööste åadtjodh.
Olmmoš oažžu maid guolggaid gieđa vuollái ja dábálaš ahte oažžu eanet guolggaid eará sadjái gorudii maid ovdamearkka dihte gieđaide ja julggiide.
Aaj gaejnjielisnie sjïdtedieh jïh daamhtaj aaj jeatjah sijjine kråahpesne, vuesiehtimmien gaavhtan gïetide jïh juelkide.
Bártnit sáhttet oažžut guolggaid raddái ja sealgái.
Baernide maehtieh aaj rudtjesne jïh prægkosne sjïdtedidh.
Bártniide šaddet skávžžát.
Baernide skaavtjoeh sjïdtedieh.
Dat lávejit álgit badjebaksamis ja viidot dasto muođuide ja gáibái.
Pråvhka bijjiebangsemisnie aelkedh jïh dan mænngan searoemidie jïh gaajpan.
Muhtumiin sáhttá guolgašaddan ain lassánit ja šaddat garraseappot guhkás rávis ahkái.
Naan dejstie jåerhkieh jeananidh jïh söökes sjidtieh.
Rávásmanagis vuovttat oaivvis šaddet jođáneappot vuodjan go ovdal.
Puberteetesne voepth buajtehks sjidtieh varkebe goh aarebi.
Dat vuolgá das ahte dálgarávssát válbmejit eanet vuoja.
Dïhte dan gaavhtan buejtiereavsijste jienebe buejtiem sjidtieh.
Danin sáhttá dárbbahit bassat vuovttaid dávjjibut go lea dahkan ovdal.
Dannasinie kaanne tjuara voepth daamtasåbpoe bïssedidh enn aarebi.
Vuolabealli
Tsåvhnoe
Vuolabealli muhto rávásmanagi áigge nu sturrodagas go fearggas.
Tsåvhnoe puberteetesne jeatjahtahta, dovne stuaradahkem jïh klaeriem.
Vuodjaravssat álget oidnot čielgaseappot mii dagaha ahte sáhttá fuomášit dielkkuid ja nákkiid mat leat lunddolaččat eaige leat váralaččat.
Buejtiereavsah tjïelkebe vååjnoeh mestie maahta aajhtsedh tsiehkieh jïh jeatjah njaltjesne mah leah iemeles jïh ij leah vaahreles.
Vuodja ja čáziid mat álget ráhkkanit dagahit ahte vuolabealli maid hakso earáládje go ovdal.
Bïevestahkh jïh jeatjah darjoeh tsåvhnoe jeatjahlaakan hopsoe goh aarebi.
Nieiddain šaddet sihke olggut ja siskkit cinnabaksamat stuoribun ja seavdnjadeabbon.
Nïejtide dovne bæjngolen jïh sisnjelen tsïnnebangsemh stuerebe jïh mïrhkebe sjidtieh.
Dávjá siskkit cinnabaksamat šaddet nu ahte oidnojit olggobealde olggubuid.
Daamhtaj dah sisnjelen tsïnnebangsemh sjidtieh guktie dejtie vuajna ålkolen dejtie bæjngolen tsïnnebangsemidie.
Maid bunnu šaddá.
Aaj klitorisem sjïdtede.
Cinni, goaŧŧu ja monnerávssát mat leat goruda siste šaddet stuoribun.
Tsïnne, boernengåetie jïh munniestuehkie mah kråahpen sisnie dah sjïdtedieh.
Monneseallaluovvaneapmi álgá.
Munnieluejhteme aalka.
Bártniin bálločalmmit álget šaddat.
Baernide dellie dah goelh mah aelkieh sjïdtedidh.
Maid bállu ja náhpol šaddet ja sturrot ja bállu oažžu seavdnjadit feargga.
Aaj båasa jïh boetje sjïdtedieh jïh stuerebe sjidtieh jïh båasa aaj mïrhkebe sjædta.
Man olu náhpol šaddá lea sierralágan olbmos olbmui.
Man jïjnje boetjem sjïdtede lea ovmessie persovneste persovnese.
Maid siskkit sohkabealeravssat man gohčoduvvo ovdaraksan ja siepmanravssat šaddet.
Aaj dah sisnjelen tjoelereavsah mejtie gohtje prostata jïh spoejeh.
Ovdanáhkki viidu ja stuorru ja ovdanáhki vuolde álgá “ spegma ”, vilgeslágán vuoidi čáhci šaddat.
Åvtenjaltje stuarene jïh stuerebe sjædta jïh dan nuelesne aalka smegmam, veelkeslaakan badtja, sjïdtedidh.
Go bálločalmmit šaddet dat sáhttet leat bákčasat.
Gosse goelh sjïdtedieh maehtieh ånnetji baektjede.
Dat láve leahkit mearkan ahte dat leat álgán válbmet siemagolgosa.
Dïhte pråvhka væhtam årrodh dah aelkieh spermijerh darjodh.
Dat láve dáhpáhuvvat 14-15 jagis, muhto dat sáhttá álgit árabut ja maŋibut.
Dïhte pråvhka deahpadidh gosse 14-15 jaepien båeries, mohte maahta gujht aelkedh dovne aarebi jïh dan mænngan.
Jus boahtá siemagolggus go oažžu orgásma, nu dat mearkkaša ahte sohkabealegivssas.
Jis sperma båata gosse dam luajhta, dïhte sæjhta jiehtedh tjoelenjoetseldh sjædta.
Dalle sáhttá dahkan soapmása áhpeheapmin jus lea cinneanašeapmi.
Dellie maahta naan nåajsan darjodh jis tsïnneboetjemem åtna.
Rávásmanagis lea dábálaš ahte oažžu orgásma ihkku go nohkká.
Puberteetesne daamhtaj luejhtemem åadtjodh jïjjege gosse åara.
Muhtumiidda dáhpahuvvá dat beare moadde háve muhto earát ožžot idjasaš orgásmmaid máŋgga jagi áigge.
Muvhtide daate deahpede barre naan aejkien mearan jeatjah luejhtemem fïerhten jïjjen åådtje gellien jaepiej raejesne.
Golgamat
Galkegh
Ovdalgo mánnodávddat bohtet álgá oažžut golgamiid.
Åvteli gujnelemmie båata aalka galkegh åadtjodh.
Dan fuomáša go boahtá vehá fiskesvielgadas buvssaide.
Dam aajhtsa gosse ånnetji vïskesveelkes galkemem lijhkiemåvhkesne.
Golgamat dagahit nu ahte vuohččecuoccat cinnis dollo lávttasin, dat dollet maid cinni ráinnasin ja suddjejit infekšuvnnain.
Galkegh darjoeh guktie njevlieskïelth tsïnnesne måasodh, dah aaj darjoeh guktie tsïnnesne reejnes jïh infeksjovni vööste vaarjelieh.
Mánodávddat
Gujnelemmie
Go oažžu mánodávddaid mearkkaša ahte monneseallaluovvaneapmi lea beassan johtui.
Gujnelemmie åådtje dïhte lea munnieluejhteme aalka.
Dat mearkkaša ahte lea sohkabealeválmmas, dalle sáhttá šaddat áhpeheapmin ja oažžut mánáid.
Dïhte sæjhta jiehtedh tjoelenjoetseldh, maahta nåajsan sjïdtedh jïh maanam åadtjodh.
Vuosttas mánodávddat lávejit boahtit sullii guokte jagi maŋŋel go rattit leat álgán šaddat.
Voestes gujnelemmie pråvhka båetedh medtie göökte jaepieh mænngan njammah eelkin sjïdtedidh.
Dávjjimusat dat álget ahte boahtá beare vehá varra buvssaide dehe báhpirii go sihkku iežas.
Daamtasåbpoe aalka dejnie barre ånnetji vïrrem lijhkiemåvhkese jallh paehpierasse båata gosse njaamede.
Lea maid dábálaš ahte leat ruškeslágán golgamat ovdalgo oažžu vuosttas mánodávddaid.
Daamhtaj aaj sïejhme provnelaakan galkegh åtna åvteli voestes gujnelemmiem åådtje.
Dat lea goruda vuohki muitalit ahte mánodávddat leat jođus.
Dïhte lea kråahpen vuekie jiehtedh gujnelemmie båata.
Varraseagat golgamat lávejit leahkit čáhppadat ja ruškeslágánat, dat vuolgá das go varra geargá goikat ovdalgo boahtá olggos.
Vïrrebleenteme galkegh pruvhkieh mïrhke jïh provnelaakan årrodh, destie vïrre ånnetji gejhkie åvteli olkese båata.
Álggus lea dábálaš ahte mánodávddat eai leat dássedat.
Aalkovisnie daamhtaj gujnelemmie ij jaabnan båetieh.
Sáhttá oažžut mánodávddaid oktii ja dasto sáhttet jávkat máŋga mánu ovdalgo bohtet fas.
Maahta vuesiehtimmien gaavhtan gujnelemmie akten aejkien åadtjodh jïh dellie gellie askh vaesieh åvteli viht båata.
Dat lea dábálaš iige leat váralaš.
Dïhte lea sïejhme jïh ij leah vaahreles.
Sáhttá leahkit himolaš, onaneret dehe anašit eará ládje ja oažžut orgasmma juo ovdalgo lea sohkabealválmmas.
Maahta sekseostem utnedh, onanereeredh jallh seksem utnedh jeatjah vuekine jïh orgasmem åadtjodh joe åvteli tjoelenjoetseldh sjædta.
Muhto go šaddá sohkabealválmmas láve hállu ja gáibádus seksii lassánit.
Mohte gosse tjoelenjoetseldh sjædta dellie oste seksem utnedh jeanamidh.
Vaikko leage onaneren juo go lei nuorat dávjjimustá rávásmanagis eatnasat álget onaneret diđolaččabut.
Jïlhts lea onanereereme joe gosse nuerebe dellie daamhtajommes puberteetesne jeenemessh aalka jienebe voerkes onanereeredh.
Máŋggat jurddašit dávjjibut dakkára mii lea seksain dahkamis ja lea dábálaš ahte álgá jurddašit got boahtá dovdot vuosttas geardde go lea seksa soapmásiin.
Jïjnjh ussjedieh daamhtajommes dejtie mah leah seksen bïjre jïh daamhtaj aalka funterdidh guktie edtja damtedh dan voestes aejkien gosse edtja mubpine seksem utnedh.
Bártniide sáhttet jurdagat seksas dahkat ahte álkit oažžu erekšuvnna.
Baernide maehtieh dah sekseåssjelh darjodh aelhkebe garresem åadtjodh.
Muhtimin dat dáhpáhuvvá ipmirkeahttá manin.
Muvhtene deahpede jïlhts ij guarkoeh mannasinie.
Dat sáhttá ovdamearkka dihte leahkit go čohkkeha busses mii doarggista dehe go sihkkelastá sáddoluottas.
Dïhte maahta vuesiehtimmien gaavhtan årrodh gosse bussesne tjahkesje mij firrie jallh gosse gearketjegeajnosne sygkelde.
Doarggisteamit dagahit ahte signálat mannet njuolga cissanávlái manakeahttá vuoigŋas meaddel.
Dah firremh signaalh rïekte boetjese seedtieh, jïh ij aajlese.
Dat sáhttá orrut soameheapme ja sáhttá jáhkkit ahte lea okto gii oažžu erekšuvnna dáhtokeahttá, vaikko dat lea rievtti mielde hui dábálaš.
Destie maahta sjaejmoejidh jïh maahta aelhkie ussjedidh oktegh lea garresem åadtjodh jeajesne, jïlhts dïhte dan sïejhme.
Jur nugo vuovttat jođáneappot šaddet vuodjan nu šaddá liiki maid nu.
Seammalaakan goh voepth varkebe buajtehkåbpoe sjædta aaj njaltjine.
Dat vuolgá das ahte vuodjaravssat buvttadit eanet vuoja go ovdal, muhtumin eanet go rievtti mielde dárbbaha.
Dïhte destie buejtiereavsah jienebe buejtieh produseerieh goh aarebi, muvhtene jienebe goh daarpesje.
Dan fuobmá das ahte liiki čuovgá eareliiggánit njuni birra ja gállus, muhto maid muođuin ja sealggis.
Dam aajhtsa gosse njaltja gæjka, joekoen njuenien bïjre jïh gaallosne, mohte aaj searoeminie jïh rudtjesne.
Go liikái šaddá vuodja sáhttá dat dagahit ahte oažžu nákkiid ja liikemáđuid.
Gosse njaltja buajtehkåbpoe sjædta dellie aaj njavsodh jïh pormaskh åadtjodh.
Rávásmanagis sáhttá maid oažžut sárgáid liikái, nu gohčoduvvon liikeluoddanemiid. Dat vuolgá das ahte liiki vatná jođáneappot go geargá vuogáiduvvat.
Puberteetesne maahta aaj straanjes njaltjesne åadtjodh, maam gohtje njaltjastraanjes Dïhte naemhtie sjædta juktie njaltja seejkede varkebe enn dïhte sjïehtede.
Nieiddain lea dábálaš ahte oažžu luoddanemiid rattiin, spirraliin ja badjeváhkáin.
Nïejth daamhtaj dejtie njammine, sjeagkeminie jïh roejtine åadtjoeh.
Bártniin lea dábáleamos čielggis ja olggiin.
Baernine daamhtemes rudtjesne jïh åelkine.
Luoddanemiid šaddet šoavkadeabbon áiggi mielde.
Dah straanjh tïjjen mietie spåallan.
Olmmoš álgá bivastuvvat eanet rávásmanagis, danin lea dehálaš basadit juohke beaivvi.
Aalka aaj jienebe bïevestidh puberteetesne, dannasinie vihkeles fïerhten biejjien bïssede.
Jus atná dárbbašlažžan, sáhttá geavtit deodorántta gieđavuole.
Jis tuhtjie daarpesjidh, dellie maahta deodorantem gaejnelinie utnedh.
Jur nugo olles gorudis jietna ovdána rávásmanagis.
Seammalaakan goh kråahpe dellie aaj gïele jeatjahtehtedh puberteesne.
Guoggun šaddá ja jietnabaksamat šaddet guhkibun mii dagaha ahte jietna šaddá seavdnjadeabbon ja roavvaseabbon, dan gohčoduvvo jietnadoajáhat.
Gealoe sjïdtede jïh gïelebaanth gåhkadieh guktie gïele mïrhkebe sjædta.
Dat dáhpáhuvvá sihke nieiddain ja bártniin.
Daate gujht deahpede dovne nïejtide jïh baernide.
Muhto bártniid jietna muhto eanet go nieiddaid ja dat sáhttá dagahit ahte bárdnin jiena kontrolleren lea váddásit.
Mohte baerniej gïele jienebe jeatjahtahta goh nïejti jïh dïhte maahta darjodh gïerve baernide gïelem stuvredh.
Sáhttá muhtumin orrut vehá roakkas dehe molsasit čuovgada ja seavdnjadeappo gaskkan muhtin áigge ovdalgo sevnnjoda ja čiekŋu.
Dïhte maahta naan aejkien kruepies sjïdtedh jallh tjoevkebe jïh mïrhkebe gïeline veekselde boelhken mietie åvteli mïrhkebe jïh gïengielåbpoe sjædta.
Gorut šaddá ja rievdá
Kråahpe sjïdtede jïh jeatjahtahta
Rávásmanagi álggus gieđat ja juolggit dávjá šaddet erenomáš jođánit. De šaddet giehtaruohttasat ja váhkát.
Puberteeten aalkovisnie daamhtaj gïeth jïh juelkieh varki sjïdtedieh.
Dan maŋŋel olmmoš šaddá ollásii guhkkodahkii.
Dan mænngan gåhkoem sjïdtede.
Olmmoš sáhttá šaddat máŋga sentte beare moatti mánus.
Maahta gellie centimeterh sjïdtedidh måedtie askine.
Dan lávejit gohčodit šaddančusken.
Dam gohtje sveerjen gïelesne tillväxtspurt, gosse dan varki sjïdtedidh.
Gorut ii šatta beare guhkkodahkii muhto molsu maid hámi.
Kråahpe ij barre gåhkoem sjïdtedh, dan hammoem aaj jeatjahtahta.
Nieiddat lávejit oažžut govddit čoarbbeliid ja bártnit govddit badjegoruda.
Nïejth pruvhkieh gemtebe ullemem åadtjoeh jïh baernieh gemtebe åelkieh.
Árra ja maŋŋit rávásmanahki
Aareh jïh seente puberteete
Goas rávásmanahki álgá lea sierralágán ja vuolgá e.e. árbbálašvuođas.
Gåessie puberteete aalka lea ovmessie jïh gaskem jeatjebem aerpeles.
Árrat boahtin rávásmanahkái sáhttá sihke dovdot somán dehe váivni.
Aareh puberteetese båetedh dovne luste jïh gïerve.
Boahtit rávásmanahkái ila árrat ovdalgo lea deavdán gávcci jagi nieidan ja ovcci jagi bárdnin, lea eahpedábálaš.
Dan aareh puberteetese båata, åvteli gaektsie jaepieh illeme nïejtine jallh uktsie jaepieh baernine ij leah sïejhme.
Jus oažžu rávásmanagimearkkaid nu árrat galgá sárdnut váhnemiiddisguin dehe eará fuolaheddjiin ja váldit oktavuođa skuvladivššárii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Jis puberteetevæhtah dan aareh åadtjoeji byöroe eejhteginie jallh jeatjah åeline soptsestidh jïh skuvlesåjhterem jallh hoksejarngem gaskesadtedh.
Jus ii leat ožžon máŋge lágán rávásmanagimearkkaid go lea 14 jahkásaš gohčoduvvo dan maŋŋi rávásmanahkin.
Jis ij puberteetevæhtah åådtjeme gosse 14 jaepien båeries dellie gohtje seente puberteete.
Dalle sáhttá sárdnut váhnemiiddisguin dehe eará fuolaheddjiin ja ovttas singuin dehe ieš váldit oktavuođa skuvladivššárii, nuoraidvuostáváldimii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Dellie maahta eejhteginie jallh jeatjah åeline soptsestidh jïh dej ektesne jallh jïjtje skuvlesåjhterem, noeredåastovem jallh hoksejarngem gaskesadtedh.
Jus lea dárbbašlaš sáhttá rávásmanahki bidjot johtui dálkasiid vehkiin.
Jis daarpesje dellie maahta puberteetem daalhkesigujmie viehkine aelkedh.
Olmmoš ii sáhte ieš dahkat nu ahte boahtá árabut rávásmanahkái.
Ij maehtieh jïjtje maam akt darjodh guktie varkebe puberteetese båetedh.
Jus atná ahte lea váivi go ii ovdán seamma távttas go olbmát sáhttá dovdot suohtas sárdnut soapmásiin, skuvladivššár ovdamearkka dihte lea buorre olmmoš geasa jorgasit.
Jis tuhtjie gïerve ij seammalaakan voelpigujmie evtedh maahta hijven damtedh naan soptsestalledh, skuvlesåjhterinie, vuesiehtimmien gaavhtan buerie persovne mejnie maahta bïeljelidh.
Sáhttá maid oažžut veahki nuoraidvuostáváldimis dehe dearvvašvuođaguovddážis.
Viehkiem maahta aaj åadtjodh noeredåastoevisnie jallh hoksejarngesne.
Seksa vuosttaš geardde
Sekse voestes aejkien
Eatnasat lávejit lean onaneren ovdalgo leat anašan soapmásiin.
Jeenjemes pruvhkieh onanereeme åvteli dah seksem jeatjabinie utnieh.
Vuosttaš seksuálalaš vásáhus lea oainnát iežainis.
Dïhte voestes seksuellen dååjresem jeenjemesh jïjtsinie utnieh.
Lea dábálaš ahte olbmos leat olu jurdagat ja vuordámušat got boahtá leahkit go vuosttaš geardde anaša soapmásiin.
Sïejhme jïjnjh åssjelh jïh vuartoeh åtna guktie sjædta dïhte voestes aejkien gosse seksem jeatjabinie utnedh.
Jurdagat vuosttaš geardde
Åssjelh voestes aejkien bïjre
Jus ii leat leamaš seksa soapmásiin ovttaskasas sáhttet leahkit olu jurdagat mot boahtá dovdot, got háliida ahte galgá šaddat ja goas dat galgá dáhpáhuvvat.
Gosse ij leah seksem jeatjabinie åtneme maahta jïjnjh åssjelh utnedh guktie dïhte sjædta, damtedh, guktie sæjhta edtja sjïdtedh jïh gåessie edtja deahpadidh.
Ovttaskas lea soaitán gullan olbmáid sárdnume das, oaidnán filmmaid, lohkan áviissaid dehe gullan eará mii dagaha ahte leat oaivilat mot galgá leahkit.
Maahta govleme gosse voelph dan bïjre soptsestalleme, filmide vuartasjamme, plaeride lohkeme jallh maam akt jeatjah govleme mestie åssjelh båetieh guktie dïhte edtja årrodh.
Dávjá gusket jurdagat cinneanašeami.
Daamhtaj dah åssjelh tsïnneboetjemen bïjre.
Dutkamat mat leat dahkkon čájehit ahte leat máŋgasat geat eai leat cinneanašan go gerget gymnásas.
Dah goerehtimmieh mah dorjesovveme vuesiehtieh dïhte lea jïjnjh gïeh idtjin tsïnneboetjem utnieh gosse jåerhkeskuvlem galhkoeh.
Dat sáhttá vuolgit das máŋgga sierra áššis, ovdamearkka dihte ahte ii hálit, ahte ii leat leamaš máhtolašvuohta, ahte liiko anašit seamma sohkabeliin dehe lea beroštupmi eará seksii go juste cinneanašeapmái.
Dïhte ovmessie tsiehkiej åvteste, vuesiehtimmien gaavhtan ij sïjhth, ij nuepiem utnieh, lyjhkoe seksem utnedh persovnine seamma tjoeline jallh ïedtjem åtna jeatjah seksem utnedh enn tsïnneboetjemem.
Ovttaskas mearrida ieš
Jïjtje nænnoste
Muhtumin soaitá dovdat iežas duđalažžan dehe bággejuvvon anašit vaikko ii soaitte riekta ieš háliidit dehe ii dovdda iežas válmmasin.
Muvhtene maahta damtedh fuehpesne jallh nuvreme seksem utnedh jïlhts kaanne ij dam sïjhth.
Ovttaskas soaitá dovdat iežas bággejuvvon vuordit seksain vaikko livččii háliidan dan.
Maahta aaj damtedh nuvreme seksine vuertedh jïlhts dam sïjhtedh.
Dovdat iežas bággejuvvon anašit dehe vuordit anašemiin sáhttá vuolgit joavkodeattus daid gaskkas geaiguin lea ovttas dehe ovdamearkka dihte veaga vuordámušain.
Damta tjabrehtidh jallh vuertedh seksine maahta årrodh gosse voelph dam tsevtsieh jallh vuartoeh vuesiehtimmien gaavhtan fuelhkeste.
Muhto lea dehálaš muitit ahte galgá dahkan dan mii dovdo vuogas alccesis.
Mohte vihkeles mujhtedh dam darjodh maam hijvenlaakan jïjtsasse damtedh.
Olmmoš mearrida ieš
Jïjtje nænnoste:
iežas goruda badjel
jïjtje kråahpen bïjre
jus ja goas háliida anašit
jis jïh gåessie sæjhta seksem utnedh
mainna vugiin háliida seksa
mij vuekine sæjhta seksem utnedh
geainna háliida seksa.
giejnie sæjhta seksem utnedh
Ahkerádji seksii ?
Aaltereraaste seksen åvteste ?
Ii sáhte mearridit erenomaš agi goas lea gearggus anašit soapmásiin, dan ferte ieš dovdat.
Ij gåeredh nænnoestidh sjïere aaltere gosse riejries seksem jeatjabinie åtna, dam tjuara jïjtje nænnoestidh.
Lea leahkime dan sadjái láhka mii dadjá ahte olmmoš gii lea badjel 15 jagi ii oaččo anašit dehe eará ládje soapmásiin gii lea vuollái 15 jagi.
Gååvnese gujht laake mij jeahta persovne båarasåbpoe 15 jaepieh ij åadtjoeh seksem utnedh giejnie nuerebe 15 jaepieh.
Muhto lágas dadjo maid ahte ovttaskas ii galgga dubmejuvvot jus lea čielgga ahte ii leat leamaš miige veagalváldin.
Mohte laakesne aaj tjåådtje ij edtjh dööpmeme sjïdtedh jis eevre tjïelkes ij lij daaresjimmie.
Mearrideaddji lea erenomážit buot dakkár man stuorat lea ahkeearru, jus earru ovdáneamis persovnnaid gaskkan geat leaba anašan lea unni ja jus dat lea leamaš eaktodáhtus.
Dïhte vihkeles man stoerre dïhte aalterejoekehtse lea, jis dah joekehts evtiedimmesne persovni gaskem gïeh seksem utnin lea onne jïh jis gåabpegh dam sïjhtin.
Láhka guoská seamma ládje buohkaid beroškeahttá sohkabealis.
Laake seamma vuekine gaajhkide seamma man tjoele.
Láhka lea máná suddjema dihte vai boarrásit olmmoš ii bija juoga čuozáhahkan man sii eai hálit.
Daate laake edtja maanah vaarjelidh guktie eah båarasåbpoe persovneste daaresjh.
Lága jelgii ii geasge leat riekti dahkat juoidá seksuálalaččat jus ovttaskas ii hálit.
Laaken mietie ij naan reaktam utnieh maam akt seksuellen darjodh jeatjeben vööste maam dïhte ij sïjhth.
Evttohusat ovdal anašeami soapmásiin earáin
Raerie åvteli seksem jeatjabinie åtna
Lea dábálaš ahte vuosttas geardde go lea seksa šaddá earálágan dan guovdu mot lea jurddašan.
Dïhte sïejhme gosse voestes aejkien seksem utni jeatjhlaakan sjïdti guktie lea ussjedamme.
Muhtumiin sáhttá dovdot ahte eahpelihkostuvai daningo ii lean dakkár go lei vuordán.
Muvhtene aaj dïhte dovne damtesovvi dïhte bæjhkari guktie idtji sjïdth guktie veanhtadi.
Seksa lea juoga man dárbbaha hárjehallat vai šaddá rivttes buorre, seamma go máŋga eará eallimis.
Seksine tjuara haarjanidh guktie edtja eevre hijven sjïdtedh, seammalaakan goh jeatjah jieliedisnie.
Eai leat máŋggas geat sáhttet speallat sin favorihttalávllu gitárain dieđitkeahttá got váldá akkortta, dehe oppanassiige doallan instrumeantta !
Eah gellie mah maehtieh dam sov bööremes musihkem gitarresne spealadidh namhtah daejredh gutkie ackordem vaeltedh jallh gosse eah leah aerebe dejnie intrumentine gïetedamme.
Vuosttas geardde leat muhtin áššit mat galget leat jurdagis ja muhtin áššiid sáhttá maid hárjehallat.
Åvteli voestes aejkien gååvnesieh naan aath mejtie maahta ussjedidh jïh naan aath mejtie maahta haarjanidh.
Geahččal vehá sierra ládje onaneret ovdal, dalle lea álkit diehtit masa liiko.
Pryövh ånnetji ovmessie vuekine onaneeredh åvteli, dellie aelhkebe daejredh maam lyjhkoe.
Gávdnan dihte vuogas báikkiid goabbat guoimmi gorudis: sárdnut gaskaneaskka, iskkadit ja dadjat oainnus.
Sijjieh sinsitnien kråahpine gaavnedh: soptsestellieh, ohtsedh, damth jïh jiehtieh maam tuhtjh
Sáhttá njávkat, cummástallat ja dahkat olu eará somá giktalan dihte goabbat guoimmi.
Maahta deehkehtidh, tjuvliestidh jïh jïjnjh jeatjah darjomh guktie ostem åadtjodh.
Geavtte suoji, ovdamearkka dihte kondoma dehe njoallunláhpu ja hárjehala ovdal got geavttát dan.
Vaarjelimmiem utnieh, vuesiehtimmien gaavhtan kondomem jallh njoeledoengesem, jïh haarjenh guktie dejtie nåhtadidh.
Anašit sihkkaris báikkis sáhttá dahkat álkibun muossánit.
Seksem utnedh jearsoes sijjesne aelhkebe sjädta sleapkedh.
Duohtatmeahttun
Ij seksem åtneme
Muhtumin sáhttá gullat sáni duohtatmeahttun das gii leat anašan.
Muvhtene maahta sveerjen baakoem oskuld / ovskåaltoe govledh, dan bïjre gie ij leah seksem åtneme.
Dat sáhttá mearkkašit ahte ii leat anašan náhpol cinnis, muhto dat sáhttá mearkkašit ahte ii leat anašan oppanassiige.
Dïhte sæjhta jiehtedh ij leah seksem åtneme gosse boetje tsïnnesne, mohte aaj maahta årrodh ij leah seksem gåessie gan åtneme.
Muhtimat eai liiko geavtit sáni duohtatmeahttun.
Naan ij lyjhkh dam baakoem nåhtadidh.
Soaitá dovdot ahte dego livččii vealgi, go ii leat duohtatmeahttun.
Kaanne juktie govloes goh skåltoem åtna, gåessie ij leah ovskåaltoe.
Dego galggalii heahpanit go lea anašan.
Guktie edtja skaamesjidh jis seksem åtneme.
Eatnasat geat gevtet sáni duohtatmeahttun eai jurddat nu.
Jeenjemes gïeh baakoem ovskåaltoe nåhtadidh eah naemhtie ussjedh.
Dadjo eaŋkilit duohtatmeahttun sátnin daningo ii leat leamaš seksa.
Barre jiehtieh ovskåaltoe baakojne mij jeahta ij leah seksem åtneme.
Go lea leamaš seksa vuosttaš geardde lávejit dan gohčodit ahte lea láhppán duohtatmeahttuma.
Gosse seksem utni voestes aejkien pråvhka jiehtedh lea ovskåaltoem laahpeme.
Soaitá dovdat iežas čeavlán dehe ilolažžan ahte ii leat šat duohtatmeahttun.
Kaanne garmerde jallh aavone damtedh juktie ij leah ovskåaltoe.
Juohkehaččas lea ieš riekti mearridit goas galgá anašit vuosttas geardde.
Fïerhten almetje reaktam åtna nænnoste gåessie edtja seksem utnedh voestes aejkien.
Dasa ii leat geasge earán dahkamuš.
Ij naan jeatjah maehtieh dam darjodh.
Iige sáhte oaidnit olbmos leago anašan dehe ii.
Ij gåaredh vuejnedh jis persovne seksem åtneme jallh ij.
Ii doavttirge dehe jurtamovra sáhte oaidnit dan.
Eah gænnah dåaktere jallh tsegkietnie maehtieh dam vuejnedh.
Dat maid dárkkuhuvvo go dadjá luondducuozza lea duođain ráigi gos goaŧu bajit oassi manná badjel goaŧu siskkit oasi.
Dïhte maam sveerjen gïelesne gohtje mödomshinna jallh skïelte tsïnnennjaelmesne lea dïhte njaelmie gusnie tsïnnen bæjngolen bielie sjædta sisnjelen bieliem tsïnneste.
Ráiggis sáhttá leahkit eahpedássedis foarbma ja ráiggi ravda sáhttá leahkit vehá nárvvas.
Njaelmie maahta ovmessie hammoe jïh njaelmie maahta mårhtjoes årrodh.
Ráigi stuorru ja fatná rávásmanagis, muhto ii láhppo goassege.
Njaelmie vijrene jïh sjædta jienebe vïtnes puberteetesne, mohte ij gåessie gan haavjoeh.
Muhto ii leat mangelágán cuozza mii gokčá goaŧu.
Mohte ij leah naan skïelte maam tsïnnenjaelmiem gaptjedh.
Daningo ii leat mangelágán cuozza ii leatge miige mii sáhttá cuovkanit go anaša.
Juktie ij gååvnesh naan skïelte dellie ij maam akt gååvnesh maam maahta murhkedh gosse boetjedh.
Dan sajis muhtin nieiddat sáhttet vardit go sis lea cinneanašeapmi vuosttas geardde, muhto dábáleamos lea ahte ii vardde.
Mohte naan nïejth maehtieh bertedh gosse tsïnneboetjemem utnieh voestes aejkien, mohte sïejhmemes ij bertieh.
Dain geat vardet sáhttá sivvan leat ahte cinneráiggi ravda lea baski.
Dejtie gïeh bertieh maahta naemhtie sjædta juktie tsïnnenjaelmie dan traegkies.
Muhto lea dábáleabbo ahte vardá soames eará siva dihte, dego ahte lea gealdagis dehe giktalan.
Mohte sïejhmebe barta jeatjah sjïekenistie, juktie dearkoes jallh ij leah nuekies ostesne.
Ii sáhte oaidnit olbmos leago duohtatmeahttun dehe ii.
Ij gåaredh vuejnedh jis persovne ovskåaltoe jallh ij.
Ii doavttirge dehe jortamovra sáhte oaidnit jus lea anašan.
Eah gænnah dåaktere jallh tsegkietnie maehtieh vuejnedh jis naan seksem lea åtneme.
Áŧestus leat garra fuolla ja ballu mii sáhttá dovdot olles gorudis, ja man eatnasat ožžot muhtumin.
Asve lea gosse damta tjarki aerkies jïh skabroeh, maahta abpe kråahpesne damtedh jïh mah jeenjemesh naan aejkien åadtjoeh.
Áŧestus sáhttá leahkit unohas, muhto olmmoš galgá goit dahkat dan man háliida iige vealtit dilálašvuođaid main jáhkká oažžut áŧestusa.
Gosse asvede dellie båånhtsere, mohte edtja voejhkelidh darjodh guktie sïjhtedh jïh ij tsiehkieh pryövh lïepedh mestie veanhta asvedidh.
Áŧestus leat reakšuvnnat nearvasystemas maid ii sahte stivret ieš.
Asve lea reaksjovnh nervesysteemesne mah ij maehtieh jïjtje stuvredh.
Lea buorre dovdat ahte áŧestus ii leat váralaš ja ahte dat manná meaddel veháš áigge geažis.
Hijven daejredh asve ij leah vaarege jïh lajva boelhken mænngan.
Sáhttá dovdot oppa gorudis
Maahta abpe kråahpesne damtedh
Go lea áŧestus dovdá iežas balus ja leaboheapmin.
Asvedidh lea ålvas aerkies jïh skabroeh domtedh.
Dat lea garra dovdu mii sáhttá dovdot oppa gorudis.
Dïhte tjarke domtese maam maahta abpe kråahpesne damtasovvedh.
Seamma áigge go olmmoš šaddá leaboheapmin sáhttá váibmu časkit jođáneappot ja garraseappot, vuoigŋan šaddá jođáneabbon ja deahkit geassásit čoahkkái.
Seamma aejkien gosse aerkies dellie vaajmoe tsaapma varki jïh tjarke, aalka bovsedh jïh åedtjieh garres sjidtieh.
Olmmoš sáhttá álgit bivastuvvat, oaivi jorggistit, doarggistit dehe veadjit heajuid, dehe dovdat deattu rattis, nu ahte lea lossat vuoigŋat.
Maahta aalka bïevestidh, såmskodh, svilkiestidh jallh tjööjjijste, jallh mïelki dåeresth dïedtemem damtedh guktie löövles voejngehte.
Álggos dovdu šaddá garrasit ja garrasit, muhto veháš áigge geažis doarggástus ii laso.
Voestes domtesem tjarkebe jïh tjarkebe sjædta, mohte boelhketjen mænngan ij leah dan tjarki.
Dalle olmmoš láve álgit lotkkoduvvat ja áŧestus unnu.
Dellie aalka sleapkedh, jïh asve unnede.
Áŧestus sáhttá dovdot balddihahttin.
Asveste maahta bïlledh.
Muhto dat orru álo lojit veháš áigge geažis, iige leat váralaš.
Bene buerebe boelhketjen mænngan damta, jïh ij leah feerlege.
Áŧestus sáhttá dovdot iežálágánin sierra gerddiid.
Asve maahta ovmessie vuekine damtedh ovmessie aejkine.
Iige álo dieđe ahte dat man dovdá gorudis lea áŧestus.
Jïh ij åålegh daejrieh maam damta lea asve.
Muhtumin gevto sátni áŧestus go olmmoš dovdá juoga lea váivi.
Muvhtene baakoem asvem nåhtede gosse maam akt tuhtjie gïerve.
Dadjo ahte olbmos lea áŧestus ovdamearkka dihte go lea geahččaleapmi skuvllas dehe go lea olu bargu.
Jeahta asvede vuesiehtimmien gaavhtan jis pryövoem skuvlesne åtna jallh barkoes barkosne.
Muhto áŧestus lea juoga eanet go dát juohke beaivásaš leabohisvuohta. Mii soaitá dárkkuhit hoahpu.
Mohte asve lea jienebe goh beajjetjen aerkie, mij daamhtaj kaanne raessesne.
Olmmoš ii álo dieđe manin oažžu áŧestusa
Ij åålegh daejrieh mannasinie asvede
Eatnasat ožžot áŧestusa muhtimin, muhto dat lea earálágan man olu ja man dávjá.
Jeanatjommesh muvhtene asvedieh, bene jeerehtse man tjarki jïh man daamhtaj.
Muhtimat ožžot áŧestusa moadde háve.
Såemies asvedieh barre muvhtene.
Earáin sáhttá leat garra áŧestus mii dávjá geardu, dehe áŧestus mii bistá guhká.
Jeatjah maehtieh dan tjarki asvedidh mij daamhtaj bååstide båetedh, jallh guhkiem asvedieh.
Olmmoš sáhttá maid oažžut oanehis áŧestusdohppehallama mii manná badjel jođánit.
Maahta aaj åenehks boelhki laktedh mij varki orriji.
Muhtumin olmmoš diehtá manin oažžu áŧestusa.
Muvhtene daajra mannasinie asvede.
Dat sáhttá šaddat go olmmoš vásiha soames váttis ášši, dego ahte soamis gean buot dovdet jápmá.
Maahta båetedh gosse maam akt gïerve deahpade, jallh gosse naan gïem damta sealede.
Olmmoš sáhttá oažžut áŧestusa jus lea šaddan veahkaváldot.
Maahta asvedidh daaresjimmien mænngan.
Dehe jus soamis lea leamaš baháguren neahtas, dehe geahččalan beahttit dehe ávkkástallat suinna.
Jallh jis naan datnem gaskeviermesne irhkie, jallh voejhkele nulliehtidh jallh vïegkehtidh.
Muhtimat ožžot áŧestusa iskosa dehe barguiváldinjearahallama ovdal.
Maahta pryöven åvteli jallh barkoegoerehtimmien åvteli asvedidh.
Dehe go galgá dahkat juoidá masa ii liiko.
Jallh gosse maam akt darjodh mestie bïlledh jallh ij lyjhkh.
Dat sáhttá leat váttis, muhto olmmoš diehtá goittotge manin lea áŧestus.
Dïhte maahta dan gïerve årrodh, mohte dellie gujht daajra mannasinie asvede.
Dat soaitá dahkat álkibun gierdat dan.
Maahta ånnetji aelhkebe dellie.
Áŧestusa sáhttá oažžut maid jus juhká viinni dehe geavtá gárrenmirkkuid.
Maahta aaj asvedidh jis alkohovlem jovkedh jallh drogh nåhtadidh.
Áŧestus sáhttá šaddat maid olbmo dieđikeahttá manin, dehe áššiin main jurddaša eai galggale addit áŧestusa.
Maahta aaj asvedidh jïh ij daejrieh mannasinie, jallh aatijste mejstie ussjede ij asvedh.
Dat sáhttet muhtumin dagahit áŧestusa váivvibun ja dahkat olbmo eanet balolažžan.
Muvhtene maahta destie tjarkebe asvedidh jïh jienebe bïlledh.
Ii leat mangelágán čielga rádji dán soarttat áŧestusaid gaskkan.
Ij gååvnesh naan tjïelke raaste dej asvehammoej gaskem.
Soaitá maid leahkit nu ahte olmmoš diehtá mas áŧestus vuolgá, muhto goittotge atná ahte dat lea ila garas, ovdamearkka dihte jus oažžu váibmodearpama, illáveaju ja bivastuvvama ovdal geahččaleami dehe tenttaid.
Dïhte aaj maahta årrodh naemhtie, daajra mestie asvedidh, mohte læjhkan tuhtjie dïhte dan tjarki, vuesiehimmien gaavhtan jis vaajmoetsaepmemem åådtje, såmskodh jïh bïevestidh pryövi jallh tenti åvteli.
Váikkuha nahkáriidda ja dovdduide
Åeremem jïh domtesidie tsavtsa
Áŧestus sáhttá dagahit ahte olbmoš lea váttis muossánit ja oađđit bures.
Maahta gïerve sleapkedh jïh eensi åeredh gosse asvede.
Olmmoš sáhttá badjánit ihkku ja dainnalágiin oažžut nahkáriid gaskaduvvát, dehe oažžut ila unnán nahkáriid.
Maahta gaskoeh jïjjem fahkedh jïh destie åeremem stuvrie, jallhfeerh vaenie åeredh..
Áŧestus sáhttá maid dahkat ahte olmmoš šaddá leaboheapmin, gierdameahttumin ja erdui dehe nu ahte álkibut šaddá surolažžan ja álgá čierrut.
Gosse asvede aaj sjædta ovvissjeles, seknie jallh tramstarostijh, jallh aelhkebe hujnies sjædta jïh tjyörijidh.
Áŧestus áŧestusa dihte
Gosse asvede maahta dan tjarki domtesh jïh reaksjovnh kråahpesne åadtjodh guktie maahta vïenhtedh edtja jaemedh jallh vuaralidh.
Áŧestus sáhttá addit garra dovdduid ja reakšuvnnaid gorudis ahte olmmoš sáhttá jáhkkit ahte jápmá dehe šaddá jallan.
Maahta aerkies årrodh juktie asvedahtjedh gosse jeatjajgujmie, jïh tuhtjie gïerve lea dan bïjre soptsestidh.
Dat sáhttá leahkit nu váivi ahte ovttaskas geahččala dahkat buot vealtin dihte ahte dat ii gearddo.
Destie kaanne sjædta aalka ij almetjh råakh gïejgujmie sæjhta gaavnesjidh jallh ij aatem darjoeh maam sæjhta darjodh.
Dalle sáhttá oažžut áŧestusa daningo ballá ahte oažžu áŧestusa.
Jis bælla asvedahtjedh destie jielemem gaertjiedidh.
Dat gohčoduvvo vuordináŧestussan.
Dan sijjeste edtja aarebi viehkiem ohtsedidh.
Maid ieš sáhttá dahkat ?
Maam maahta jïjtje darjodh ?
Áŧestusas sáhttá beassat luovos.
Maahta orrije asvedidh.
Dávjá olmmoš sáhttá gávdnat iežas vugiid gieđahallat iežas áŧestusa.
Daamhtaj maahta vuekide gaavnedh asvem gïetedidh.
Dá leat moadde guigosa:
Daesnie naan raerieh.
Láve veahkehit muitalit áŧestusas soapmásii gean olis dovdá iežas oadjebassan.
Pråvhka viehkiem årrodh asven bïjre soptsestidh naan giejnie jearsoes.
Bidjamiin sániid iežas váttis dovdduide sáhttá dahkat álkibun jurddašit ja ipmirdit daid.
Baakoeh beaja gïerve domtesidie maahta darjodh aelhkebe ussjedidh jïh dejtie guarkedh.
Máŋgasa veahkeha dat maid ahte čállá váttis dovdduin, dehe mále dehe luovvat eará ládje.
Jeanatjommesh viehkine gosse gïerve domtesi bïjre tjaeledh, jallh måaladidh jallh jeatjah vuekine skaepiedidh.
Hoahppu sáhttá maid dagahit áŧestusa.
Jis raessesne dellie asvem sjïdtede.
Jus lea huššái olmmoš sáhttá jurddašit got sáhttá unnidit huša, ja dainna lágiin maid unnidit áŧestusa.
Jis raessesne maahta funterdidh guktie maahta dam ånnene, jïh dan vuekien mietie asvem unnede.
Olmmoš sáhttá dahkat muossánan hárjehusaid.
Maahta haarjanidh sleapkedh.
Dat gávdnojit láddet interneahtas dehe oastit cd:s apotehkas.
Dah gååvnesieh gaskeviermesne jallh maahta cd:em åestedh apotehkesne.
Áŧestus dagaha ahte olmmoš nohkká heajubut.
Asveste daamhtaj nåake åerieminie.
Muhto jus lihkostuvvá nohkkat bures sáhttá dat unnut.
Bene jis njaelkieslaakan åara dam ånnene.
Danin lea dehálaš geahččalit oađđit ortnegiid.
Dan gaavhtan vihkeles voejhkele eensi åeredh.
Áŧestus sáhttá unnut jus lihkada, hárjehallamiin ja vázzimiin.
Asve maahta unnedidh jis vaedtsedh jallh saavredh.
Jus borgguha, nuvske, juhká viinni dehe juhká olu gáfe olmmoš sáhttá geahččalit unnidit dan ja oaidnit jus dat veahkeha.
Jis rïevhkeste, snuhkijh, alkohovlem jåvka jallh jïjnjh prïhtjegh jåvka maahta voejhkelidh dam vaeniedidh jïh vuejnedh jis viehkine sjædta.
Olu nikotiidna ja koffeiidna sáhttá lasidit áŧestusa ja dahkat ahte olmmoš nohkká heajubut.
Jïjnjh nikotijne jïh koffeine maahta asvem sjïdtedidh jïh destie nåekebe åara.
Olmmoš sáhttá lohkat áŧestusas dehe oažžut guigosiid earáin, ovdamearkka dihte interneahtas.
Maahta jïjnjh asvem bïjre lohkedh jallh raeriem jeatjijste åadtjodh, vuesiehtimmien gaavhtan gaskeviermesne.
Gávdnojit searvvit maidda sáhttá searvat mat sáhttet doarjut guigosiiguin ja neavvagiiguin.
Siebrieh gååvnesieh gusnie raeriem jïh dåarjoem maahta åadtjodh jis lïhtsege.
Jus háliida hupmat soapmásiin, sáhttá riŋget soamis telefonfáktii mat gávdnojit.
Jis sæjhta giejnie soptsestalledh, maahta ringkedh aktem dejstie telefovnejourijste mah gååvnesieh.
Olmmoš ii galgga juhkat viinni dehe váldit gárrenmirkkuid áŧestusa unnideapmái.
Ij edtjh alkohovlem jovkedh jallh jeatjah drogh vaeltedh juktie asvem unnede.
Dat soaitá orrut veahkeheame bottažii, muhto áŧestus boahtá ruovttoluotta ja dalle soaitá šaddat vearrábun.
Maahta damtedh viehkiem boelhketjem, mohte asve gujht bååstide båata jïh dellie kaanne vïerrebe.
Makkár veahki olmmoš sáhttá oažžut ?
Mij viehkide maahta åadtjodh ?
Olmmoš sáhttá maid oažžut veahki gávdnat vuogi beassat áŧestusas.
Maahta aaj viehkiem åadtjodh vuekiem gaavnedh guktie ij asvedh.
Dábáleamos dikšun lea soames lágan ságastanterapiija, dálkasat dehe muosáheapmi.
Daamhtemes båehtjierdimmie lea naan vuekie soptsestallemeterapije, medisijnh jallh sleapkedh.
Dat mii doaibmá ovtta persovdnii ii soaitte doaibmat nubbái.
Dïhte maam aktem persovnese hijven kaanne ij leah hijven mubpide.
Danin lea dehálaš ahte oažžu veahki mii lea heivehuvvon dasa maid ieš dárbbaha.
Dan gaavhtan vihkeles viehkiem åådtje mij lea sjïehtedamme mestie maam jïjtje daarpesjidh.
Ovttaskas sáhttá álgit váldimiin oktavuođa nuoraidvuostáváldimiin, ohppiiddearvvašvuhtii dehe dearvvašvuođaguovddážii.
Maahta aelkedh dejnie, noeredåastovem, learohkehealsoem jallh hoksejarngem gaskesadta.
Jus dárbbahuvvo sáhttá dat gean deaivá veahkehit ovttaskasa oažžut oktavuođa ovdamearkka dihte psykologain dehe doaktáriin.
Jis daarpesje dïhte gïem råaka maahta viehkehte jeatjide gaskesadtedh vuesiehtimmien psykologe jallh dåaktere.
Jus givssiduvvo
Jis irhkesåvva
Go givssiduvvo lea álki ahte dovdagoahtá iežas leaboheapmin ja álgá veadjit heajuid.
Gosse irhkesåvva aelhkies aerkies jïh nåake damta.
Muhtumin dat váikkuha eallimii nu olu ahte oažžu heajut iešdovddu ja geahččala garvit dilálašvuođaid gos deaivá daid geat givssidit.
Muvhtene dam jielemem dan jïjnjh tsavtsa guktie jïjtjetjirkeme vaenede jïh voejhkele tsiehkieh slyöhpedh gusnie irhkijh råaka.
Muhto ii giige dárbbat čiehkadit dan dihte ahte earát givssidit.
Mohte ij naan edtjh tjïekedidh juktie jeatjah irhkieh.
Muhtimat geat givssiduvvojit dovdagohtet ahte sis iežanasas lea feaila.
Såamesh gïeh irhkesuvvieh aelhkieh vïenhtedh jïjtje fïejlem utnedh.
Sii soitet jurddahallat rievdadit iežaset vai eai givssiduvvoše.
Dah kaanne funterde jïjtjemdh jeatjahtehtedh guktie irhkemem slyöhpedh.
Muhto ii dárbbat rievdadit áššiid dego beroštumiid dehe mii sus lea nalde beare dan dihte ahte earát leat bahágurenat.
Mohte ij edtjh daarpesjidh aatide jeatjahtehtedh goh ïedtjh jallh maam gåårvede juktie jeatjah neerrehtieh.
Olbmos lea álot riekti vealtat givssideames.
Eejnegen reaktam åtna ij edtjh irhkesovvedh.
Goas lea givssideapmi ?
Gåessie lea irhkeme ?
Lohkko givssideapmin jus máŋgii hárdojuvvo, uhkiduvvo, šaddá bogostahkan, časkojuvvo dehe loavkiduvvo.
Dïhte lea irhkeme gosse gellien aejkien naakenem viesjliedidh, irhkedh, aahpeldidh, neerrehtidh jallh tjarmedidh.
Givssideapmi sáhttet leahkit savkkuheamit, geahčastagat, boagusteapmi, nordamat, časkimat ja ilgadis sánit.
Irhkeme maahta sïmmedh, vïjlelidh, naskoehtidh, tsaepmedh jïh vesties baakoeh.
Lohkko givssideapmin jus ii goassege oaččo leahkit mielde dehe soamis viiduda vearru beakkohusaid ovttaskasas.
Dïhte lea irhkeme gosse ij åadtjoeh ij gossege meatan årrodh jallh jis mubpien bïjre soptsestidh mij ij leah saatnan.
Soaitá maid ahte soamis sádde ilgadis sms:aid dehe meilaid, čállá bahágurenis namuhemiid facebookas, bloggas dehe eará sajis neahtas.
Dïhte aaj maahta årrodh jis naan vesties sms:h jallh mejl:h seedtie, vesties baakoeh facebookesne, bloggesne jallh jeatjah sijjine gaskeviermesne tjaala.
Dehe ahte soamis bidjá heajudeaddji govaid nehttii.
Jallh jis naan guvvieh gaskevearman beaja mah leah mïedtelimmie.
Jus soamis dadjá ilgadis áššiid dan dihte go gárvoda dehe lea dihto hámat dehe olbmos lea doaibmahehttehupmi, lea dat givssideapmi.
Jis gie vesties aath jeahta mubpide guktie gåårvede jallh vååjnoe jallh jis funksjovneheaptoem åtna, dïhte lea irhkeme.
Jus lea šaddan daid vuolážin, ja veadjigoahtá heajuid dan dihte, soaitá dárbbahit veahki vai dat nohká.
Jis naan dam dorje jïh mubpie aalka destie nåake domtedh, maahta viehkiem daarpesjidh guktie dïhte edtja orrijidh.
Muitalit givssideamis
Soptsesth irhkemen bïjre
Soaitá dovdot balesin muitalit soapmásii ahte lea givssiduvvon.
Maahta dearkoeh damtedh gïese soptsestidh irhkesåvva.
Soaitá ballat ahte šaddá bahábun go muitala.
Kaanne veanhta vïerrebe sjædta jis dan bïjre soptsestidh.
Ovttaskas soaitá heahpanit go lea šaddan olggobeallái.
Kaanne skaamesje ålkolen årrodh.