pere/sami_parallel huggingface dataset:
Lohkoráiddu ja lohkolinnjá ipmirdeapmi álgá dainna go oahppá lohkosániid ja lohkosymbolaid ja makkár vuorus dat galget leat.
Evtiedimmie goerkesistie taalesïeveste Goerkese taaleraajroste jïh taalesïeveste aalka gosse leara taalebaakojde, taalesymbovlide jïh mennie öörneginie dah tjåadtjoeh.
Sii ipmirdit maiddái ahte okta segmentta lohkolinnjás sáhttá álgit eará loguin go 0, ja ahte sáhttet leat eará juogut go 1.
Dah aaj guarkah akte segmente aktede taalesïeveste maahta jeatjah taaligujmie aelkedh goh 0, jïh dihte maahta jeatjahlaakan juakeme årrodh goh 1.
Dađistaga ovdánahttet oahppit mentála lohkolinnjá maid sáhttet geavahit lohkat vulos- ja bajá guvlui ja bargobihtáid čoavdimii (eanet dan birra Rehkenastin temás).
Mænngan learohkh sijhtieh aktem mentaale taalesïevem evtiedidh maam maehtieh nuhtjedh gosse edtjieh bæjjese jïh våålese ryöknedh jïh laavenjassh loetedh (vielie dan bïjre Ryöknedimmesne).
Viidásit ovdáneapmi mielddisbuktá ahte oahppi ovdána das ahte máhttá lohkolinnjá bajás- ja vulosguvlui atnit dasa ahte álgá lohkolinnjá geabbilit geavahit čoavdit bargobihtáid.
Vijriesåbpoe evtiedimmie sæjhta jiehtedh learohkh ij ajve bæjjese jïh våålese svihtjh taalesïevesne men aelkieh taalesïevem fleksijbeleslaakan nuhtjedh dåeriesmoereloetemisnie.
Go sii dovdet lohkolinnjá struktuvrra, de sii sáhttet geavahit dan mearridit guovtti logu gaskka, ovdamearka dihte lea go 18 lagabus 15 vai 20.
Gosse struktuvrem taalesïevesne demtieh, maehtieh dam nuhtjedh juktie gåhkoem jiehtedh göökte taali gaskem, vuesiehtimmien gaavhtan mejtie 18 leah
Mentála lohkolinnjá ovdánahttin lea gitta das ahte oahppi beassá bargat sihke smávva ja stuora loguiguin.
lïhkemes 15 jalh 20. Dastegh learohkh edtjieh aktem mentaale taalesïevem evtiedidh dah tjuerieh barkedh dovne smaave jïh stoerre taaligujmie.
Bargu viidásit Viidásit barggu ohppiiguin sáhttá álggahit guorahallamiin man bures oahppit dovdet lohkoráiddu.
Geajnoe guhkiebasse Maahta dam guhkiebasse barkoem aelkedh viehkine goerehtidh man hijven daajroe
Ovdamearka dihte sáhttá ohppiid geat rahčet eanemusat diktit lohkát viidásit muhtun logus, sihke bajás guvlui ja vulos guvlui. Buot ohppiide sierra beroštumi ráji
learohke taaleraajrose åtna. Vuesiehtimmien gaavhtan maahta aelkedh baajedh learohkem guhkiebasse ryöknedh aktede saaht mehtie taaleste, dovne bæjjese jïh våålese.
vuolábealde berre álgit kártengeahččalemiid bargobihtáiguin ja diktit oahppi čilget mo son lea sirren loguid sturrodaga mielde ja mo lea mearridan man stuora interválla guovtti logu gaskkas lea.
Vaeltieh våaromem laavenjassine goerehtallemepryövesne, jïh baajh learohkem buerkiestidh guktie satne taalh stoeredahken mietie veesmie, jïh intervallem gaavna
Man ollu gaskamearkkaiguin ferte merken lohkolinnjá ovdalgo oahppi sáhttá
Man fïjne juekeme tjuara taalesïevesne årrodh
bidjat logu rievttes sadjái ?
Sæjroe 21 / 35 ihke learohke edtja maehtedh taalem reaktoe sæjjan bïejedh ?
Viidásit barggus sáhttá diktit oahppi vásihit lohkolinnjá geavaheami (main leat mearkkat iešguđet ládje), bidjat loguid lohkolinnjái, lohkat loguid ja lohkat bajás guvlui ja vulos guvlui lohkolinnjás, áinnas iešguđetlágan intervállaiguin.
Guhkiebasse maahta aaj baajedh learohkem dååjrehtimmiem åadtjodh ovmessie taalesïevh nuhtjedh (ovmessie mïerhkesjimmiejgujmie), taalh taalesïevese bïejedh, taalh lohkedh bæjjese jïh våålese
Go oahppit barget loguid sirremiin sturrodagaid mielde dahje lagamus loguid gávdnamiin, de sii fertejit geavahit iežaset mentála lohkolinnjá.
taalesïevesne, maaje ovmessie intervalligujmie.
Ohppiide sáhttá leat álkibut ipmirdit loguid ja lohkorehkenastima go geavahit ollu konsekveantta visuála representašuvdnahámiid nugo lohkolinnjá.
Vijries jïh iktegisth åtnoe visuelle vuesiehtimmievuekijste goh taalesïeve, dorje guktie aelhkebe sjædta learoehkasse taalh jïh taaleryöknedimmiem guarkedh.
Dakkár representašuvdnahámiid lea dehálaš čatnat matematihkalaš symbolaide.
Vihkeles dagkerh vuesiehtimmievuekieh gårrelgieh dejtie matematihkeles symbovlide.
Lohkolinnjáid geavaheapmi luohkkálanjain sáhttá stimuleret oahppi háhkat alcces mentála lohkolinnjá
Åtnoe taalesïevijste klaassetjiehtjielisnie maahta learohkem skreejredh jïjtse mentaale taalesïevh evtiedidh mejtie maahta taaleryöknedimmesne nuhtjedh.
maid son sáhttá geavahit lohkorehkenastimis.
Aanta tjabreminie taalesïevem nuhtjedh
Ánte rahčá geavahit lohkolinnjá beavddis nalde riekta.
maam buertesne åtna, reaktoelaakan.
• Dyskalkulia, Kapihtal lohkovuogádaga birra
• Dyskalkulia, kapihtele taalesysteemen bïjre
22. siidu 34 siiddus lohkodoahpagiid ja lohkoráiddu.
Juktie hijven ryöknedimmietjiehpiesvoeth åadtjodh lea vihkeles hijven taalegoerkesem jïh daajroem utnedh taaleraajroem bïjre.
Eaktun oahppat buriid rehkenastinstrategiijaid lea ahte ipmirda loguid juohkima logežiidda ja ovttežiidda, dovdat logešolbmáid (ja eará lohkoolbmáid) ja máhttit duppalastit ja juohkit beliin.
aktine, daajroem utnedh luhkievoelpi bïjre (jïh jeatjah taalevoelph), maehtedh taalide guektiengïerth darjodh jïh taalide gööktine juekedh leah vihkeles jis edtja maehtedh hijven ryöknedimmiestrategijh evtiedidh.
Viidásit leat buorit lohkanmáhtut ja
Hijven ryöknemetjiehpiesvoeth jïh ryökneme bæjjese jïh våålese taalese tjuetie aaj akte vihkeles bielie dehtie våaroemistie tjiehpiesvoetide
lohkan bajás guvlui ja vulos guvlui gitta čuođi rádjái guovddáš oassi lohkorehkenastin máhtolašvuođa vuođus.
taaleryöknedimmesne.
Dasa lea ollu sivvan ahte ohppiin lea heajos doabaipmárdus.
Daate jeenjemasth dan åvteste daah learohkh viesjies
rehkenaste.
dïejvesegoerkesem utnieh.
Sivvan dasa dáidá leat oktavuođain lohkodoahpagiid, lohkama ja lohkofáktáid bajiloahppama gaskkas.
Viesjies learohkh daamtaj naive jïh rigide strategijh nuhtjieh juktie aerviedimmieh darjodh, naemhtie goh Aanna vuesiehtimmesne vuelielisnie.
Oahppiovdamearka
Dah ryöknoeh sijjeste ryöknedidh.
3 + 5 = ____ Anna lohká álggos golbma suorpma gurut gieđas.
Learohkevuesiehtimmie 3 + 5 = ____ Aanna voestegh golme soermh gårroehgietesne ryöknoe.
De son lohká vihtta suorpma gurut gieđas.
Dan mænngan vïjhte soermh åelkiesgïetesne ryöknoe.
17 + 5 = ___ Lin “ deavdá ” olles logežii nu ahte rehkenastá 17 + 3.
Læsja aktem ellies luhkiem «deavhtaš gosse ryöknede 17 + 3.
Go son lohká 1 go doallá badjin guhtta suorpma, de su vástádus gaskkas šaddá logi.
Dan åvteste dihte 1 ryöknoe gosse govhte soermh bæjjese steerie, dïhte gaavnehte joekehtse lea luhkie.
Lohkat-buot strategiijat lea maiddái heajos vuohki lohkat go oahppit galget bargat máŋggasiffar loguiguin.
Gaajhkem-ryöknedh strategijh eah leah dan maereles gosse learohkh edtjieh taaligujmie barkedh mej jienebh sifferh.
Oahppit geat leat oahppan
Learohkh mah leah taalefaaktah vejtiestamme, daejrieh golme jïh vïjhte lea gaektsie.
Mihkkal rahčá geavahit strategiija riekta.
Mihka tjabreminie strategijem reaktoelaakan nuhtjedh.
Ollu oahppit geat rahčet boastudit go geavahit lohkanstrategiijaid, juogo danne go lohket boastut, dahje danne go rahčet geavahit
Jïjnjh viesjies learohkh
strategiijaid. Oahpahusa mihttu lea ovdánahttit ohppiid lohkanstrategiijain rehkenastinstrategiijaide.
båajhtode darjoeh gosse ryökneme-strategijh nuhtjieh, juktie dah båajhtode ryöknoeh jallh dah tjabreminie strategijem nuhtjedh.
Dasa lassin lea dehálaš ahte oahppit ohppet bajil lohkofáktáid.
Lissine vihkeles learohkh taalafaaktah automatiseradieh.
Go oahppit ohppet lohkofáktáid de geahpida dat rehkenastima ohppiide dainna lágiin ahte kognitiiva noađđi njiedjá go oahppi de ii dárbbaš geavahit návccaid lohkamii. Bahá lea maid vajálduhttit
Automatiseradamme taalefaaktah ryöknedimmiem aelhkebe darjoeh learoehkidie, juktie dïhte kognitijve maajsoe vaanene dan åvteste learohkh slyöhpoeh tïjjem jïh faamoem nuhtjedh
maid lea juo lohkan, ja mii lei vel báhcán lohkat, jus ovdamearka dihte galgá rehkenastit 25 + 13 logiin suorpmaiguin.
ryöknemisnie. Aaj aelhkie bijjieguvviem dassedh dan bïjre maam lea ryökneme, jïh mij aajmene ryöknedh, jis edtja vuesiehtimmien gaavhtan ryöknedidh 25 + 13 luhkie soermine.
Jus muhtun oahppi rehkenastá hejot kártengeahččaleami addišuvdna ja subtrakšuvdna bihtáin, de sáhttá dat mearkkašit ahte oahppis leat heajos
Jis akte learohke nåake dorje sæjrojne addisjovnine jïh subtraksjovnine goerehtallemepryövesne, maahta vååjnedh goh learohken leah viesjies
23. siidu 34 siiddus
ryöknedimmiestrategijh, vuesiehtimmien gaavhtan learohke nuhtjie «gaajhkem-ryöknedhšstrategijh.
Ohppiid strategiijaid lea dehálaš kártet, danne go strategiijaovdáneapmi lea hui dehálaš oahppi rehkenastinmáhtolašvuođaid ovdáneamis. Áigemearri dain siidduin lea biddjon nu ahte
Vihkeles learohki strategijh goerehtalledh, dan åvteste strategijeevtiedimmie lea joekoen vihkeles evtiedimmien gaavhtan learohki ryöknedimmietjiehpiesvoetijste.
diekkár heajos strategiijageavaheapmi galggašii dagahit ahte oahppi ii háhppet bargat buot bargobihtáid.
Evtiedimmie ryöknedimmiestrategijijste «Gaajhkem-ryöknedhš-strategijijste addisjovnese lea sïejhme learohkh ånnetji ånnetji «guhkiebasse-ryöknedhš-strategijh lierieh. Aalkoelisnie maahta årrodh guhkiebasse
Álggos sáhttá dat leat nu ahte lohket viidásit dan logus maid leat addán álggos, muhto dađistaga galggaše oahppit lohkat viidásit dan stuorimus logus.
dehtie taaleste ryöknedh mij lea neebnesovveme voestegh, men ånnetji ånnetji learohkh byöroe guhkiebasse ryöknedh dehtie stööremes taaleste. Daate lea
Dat leat ratjonála strategiijat, ja lohkagoahtit viidásit stuorimus logus lea beaktilileappot ja geabbileappot go “ lohkat-buot ” - strategiija.
Sæjroe 23 / 35 rasjovnelle strategijh, jïh guhkiebasse ryöknedh dehtie stööremes taaleste lea vielie effektijve jïh fleksijbele goh akte «gaajhkem-ryöknedhš-strategije.
Dađistaga go oahppit
Mænngan goh learohkh leah jïjnjh dååjrehtimmieh dorjeme ryökneminie, sijhtieh mujhtedh 3 + 5 lea
leat gártadan vásáhusaid lohkamis, de sii muitigohtet ahte 3 + 5 lea gávcci, ja vurkejit dan lohkofáktán maid maŋŋil sáhttet viežžat guhkesáiggemuittus.
gaektsie, jïh daam vöörhkedh goh akte taallefaakta maam maehtieh mænngan veedtjedh guhkiesmojhtesistie.
De sáhttet 8 + 7 ovdamearka dihte čoavdit nu ahte oahppi
Dellie learohke maahta 8 + 7 vuesiehtimmien gaavhtan loetedh gosse satne ussjede 8 + 7 lea akte vielie goh 7 + 7, amma 15.
Ollu oahppit geavahit “ lohkat bajásguvlui ” ” - dahje lohkat vulosguvlui ” - strategiijaid subtrakšuvdna
Jïjnjh learohkh «bæjjese-ryöknedhš - jallh «våålese-ryöknedhš-strategijh nuhtjieh subtraksjovnese.
rehkenastimis.
maam edtja våålese ryöknedh.
čovdet subtrakšuvdna bihtáid dainna lágiin ahte gesset veahážiid mielde ain hávális.
Muvhth learohkh subtraksjovnelaavenjassh luetieh viehkine bååstede giesedh «ånnetji ånnetjiš.
Dađistaga máhttigohtet oahppit čoavdit subtrakšuvdnabargobihtáid nu ahte čovdet álkibut váttisvuođa ja geavahit dan vuolggasadjin gávdnat vástádusa bargobihttái, dahje nu ahte geavahit sihke lohkofáktáid ja strategiijaid.
Mænngan learohkh sijhtieh maehtedh subtraksjovnelaavenjassh loetedh viehkine aktem aelhkebe dåeriesmoerem loetedh jïh dam goh våaroeminie nuhtjedh juktie vaestiedassem gaavnedh dan voestes laavenjassese, jallh aktem aktanimmiem nuhtjedh taalefaaktijste jïh strategijijste.
Dat mearkkaša ahte go muhtun oahppi joatká geavahit “ lohkat-buot ”
Daate sæjhta jiehtedh gosse akte learohke jåarhka «gaajhkem-ryöknedh š--strategijh nuhtjedh, gosse jeatjah learohkh lea aalkeme «guhkiebasse-ryöknedhš-strategijh jïh taalefaakta-daajroem nuhtjedh, daate akte
strategiijaid go eará oahppit leat juo geavahišgoahtán “ lohkatviidásit ” - strategiija ja lohkofáktá-máhtuset, de lea dat várrehus.
vaahravæhta.
Jáhku mielde oahppi ii leat ovdánan vuođđo rehkenastinmáhtolašvuođain nu go vuordit, ja oahppi sáhttá oažžut oppalaš matematihkkaváttuid.
Daate learohke sån ij dam evtiedimmiem utnieh dejstie uvtemesth ryöknedimmietjiehpiesvoetijste mejtie veanhtadibie, jïh learohke maahta sïejhme matematihketsagkesh evtiedidh.
Oahppit geain leat matematihkkaváttut rahčet eanet go eará oahppit lohkamiin gávdnat vástádusa álkes addišuvdnabargobihtáide
Learohkh matematihketsagkesigujmie tjabreminie aaj vielie goh mubpieh learohkh ryökneminie juktie vaestiedassh gaavnedh aelhkie addisjovnelaavenjassine (summe göökte taalijste unnebe goh luhkie).
(supmi guovtti logus vuollil logi). Dat erohus lassána agimielde.
Daate joekehtse læssene gosse båarasåbpoe sjædta.
Bargu viidásit Go viidásit galgá čuovvolahttit ohppiid de lea dárbbašlaš kártet mo oahppit čovdet addišuvdna- ja subtrakšuvdnabargobihtáid, sihke čállon bargobihtáid ja bargobihtáid mat
Geajnoe guhkiebasse Dan vijriesåbpoe dåarjelimmien gaavhtan lea daerpies goerehtalledh guktie learohke addisjovne- jïh subtraksjovnelaavenjassh luetieh, dovne bæjjese bïejeme laavenjassh jïh
24. siidu 34 siiddus máhttá oahppi ?
Mah taalefaaktah learohke maahta ?
Stoahkanhárjehallan, nugo bircospealut, dahje eará spealut mat leat heivehuvvon lohkofáktáid hárjehallamii dihto lohkoguovlluin, sáhttet
stååkedimmie, goh teernegespïele, jallh jeatjah spïelh mah leah sjïehteladteme taalefaaktah aktene vihties taalesuerkesne haarjanidh, maehtieh åtnasovvedh juktie skraejriem lissiehtidh learohken luvnie. Darjomen aajkoe byöroe tjïelke årrodh
geavahuvvot ohppiid movttiideapmái.
learoehkasse.
Ohppiide berre leat čielggas mii lea aktivitehtaid ulbmil.
Sæjroe 24 / 35
Oallugat hárjehallet loguid gearduntabeallas. Muitte ahte sáhttá leat stuora veahkkin ohppiide
Lohkehtæjja maahta learohkem åvtese viehkiehtidh akten jeereldihkie jïh radtjoes strategijeåtnoen vööste, viehkine strategijh vuesiehtidh jïh guktie dah åtnasuvvieh.
maŋŋil skuvlavázzimis ahte veahkeha sin maiddái máhttit gearduntabealla “ maŋos guvlui ”, dat mearkkaša ahte sii maiddái ohppet lohkofáktáid nugo ahte 21 lea seamma go golmma geardde čieža.
Learohke daarpesje dovne ovmessie strategijh jïh åtnoesuerkieh vuejnedh, jïh dejnie haarjanidh jeereldihkie viehkine.
Oahpaheaddji sáhttá veahkehit oahppi oahppagoahtit máŋggalágan ja beaktilis strategiijaid ja geavahanguovlluid ja ahte daid besset geahččaladdet sihke unnán ja ollu doarjagiin.
Juktie learohkem viehkiehtidh strategijem evtiedidh tjuara ööhpehtimmiem sjïehteladtedh naemhtie guktie dïhte learohkem viehkehte minngeben daltesasse.
Go galgá veahkehit oahppi ovddidit strategiijaid, de ferte oahpahus
Dastegh learohke aktem «gaajhkem-ryöknedhš-strategijem nuhtjie,
Jus oahppi geavaha ” lohkat-buot ” - strategiija, de ferte mihttu vuos leat ahte veahkehit oahppi lohkanstrategiijai mas oahppi lohká viidáseappot.
dellie dïhte mubpie ulmie tjuara årrodh learohkem viehkiehtidh akten ryöknemestrategijen vööste gusnie learohke guhkiebasse ryöknoe.
Ovdamearka dihte sáhttá oahppi dovdat stuorimus ja unnimus logu addišuvdnabargobihtáin.
Maahta vuesiehtimmien gaavhtan learohkem lïerehtidh dam stööremes jïh unnemes taalem damtijidh aktene
Oahppi ferte beassat hárjehallat, álgit stuorimus logus ja suorpmaiguin lohkat veahkkin dan mađe go dat unnimus lohku ovddasta.
addisjovnestuhtjesne. Learohke tjuara haarjanidh dehtie stööremes taaleste aelkedh jïh viehkine soermijste ryöknedh dam låhkoem maam dïhte unnemes taale lea.
Ovdamearka dihte sáhttá 3 + 5 =__čoavdit nu
Vuesiehtimmien gaavhtan maahta 3 + 5 = __ loetedh viehkine dam stööremes taalem (5)
ahte gávdná stuorimus logu (5) ja dan unnimus logu (3).
jïh dam unnemes taalem (3) gaavnedh.
Ohppiidportreahtat – Áile, Joavnna ja Marcus
Learohkeportrehth – Andrea, Jåvva jïh Meehte
Vuolábealde leat golbma ohppiidportreahta mat govvidit maid muhtun oahppit vuolábealde, ollu vuolábealde ja ollu bajábealde sierra beroštumi ráji leat máhttán
Vuelielisnie golme learohkeportrehth gaavnh mij vuesehte maam akte learohke nuelesne, guhkene nuelesne jïh guhkene bijjelen tjoeperdimmieraastem leah pryövesne buektiehtamme.
25. siidu 34 siiddus boasttuvástádusat ja strategiijat maid sáhttá áicat, leat geavahuvvon čujuhussan doabaipmárdussii dahje rehkenastimáhtolašvuhtii.
strategijh mejtie maahta vïhtesjidh, leah åtnasovveme goh signaalh dïejvesegoerkesen jallh ryöknedimmietjiehpiesvoeten bïjre.
Áile - jur vuolábealde sierra beroštumi ráji
Andrea – eevre tjoeperdimmieraasten nuelesne
Áile geahččaleapmi čájeha ahte son geavaha dakkár strategiija ahte juohká osiide ja lohká figuvrraid.
Andrean pryöve vuesehte dïhte aktem strategijem nuhtjie juktie goerh kategoriseradidh jïh dejtie ryöknedh.
Son merkesta figuvrraid go lohká.
Dïhte mïerhkem beaja goeride mearan ryökneminie.
Seammás dáhpáhuvvá ahte son lohká ovtta beare unnán.
Seamma tïjjen heannede dïhte aktem fer vaeniem ryöknoe.
Dat sáhttá mearkkašit ahte Áile rahčá birget iežas strategiijain.
Maahta vuejnedh goh Andrea tjabreminie sov jïjtse strategijem haalvedh.
Áiles orru unnán oahppu lohkoráiddu birra.
Maahta vååjnedh goh Andrea viesjies daajroem taalesïeven bïjre åtna.
Go geahččá su geahččaleami, de oaidná das bliánttamerkemiid lohkolinjjáin mat čujuhit dasa ahte Áile lohká bajás guvlui ovtta ja ovtta.
Gosse altese pryövem vuartesje, maehtebe plæjjohkemïerhkh vuejnedh taalesïevesne, jïh dïhte
Áile ii čájet buriid máhtuid diehtit beaktilit dan maid galgá gávdnat lohkolinnjás, son maiddái lohká 0 rájes iige geavat struktuvrra mii lea addon.
Andrea viesjies maehtelesvoetem vuesehte radtjoeslaakan taalesïevesne vaaksjoehtidh, dïhte iktesth taaleste 0 ryöknoe jïh ij dam vadteme struktuvrem nuhtjh.
Dat leage várra sivvan manne son ii leat geargan bargat buot bargobihtáid áigemeari siskkobealde.
Daate aaj seapan man åvteste dïhte ij leah hïnneme gaajhkh
sadjevuogádaga ektui ja movt logežiid ja ovttežiid juohku lea.
Maahta vååjnedh goh Andra lea jueriedisnie posisjovnesysteemen bïjre jïh guktie edtja luhkieh jïh akth juekedh.
Sus lea maiddái váttisvuohta sirret loguid sturrodaga mielde go logut leat stuoribut go 20, juoga mii čájeha ahte sus váilot máhtut ovttaskas logu sajádagas eará loguid ektui.
Dïhte aaj dåeriesmoerh åtna taalh veesmedh stoeredahken mietie gosse taalh stuerebe goh 20, mij maahta vååjnedh goh dïhte daajroem fååtese taali sijjien bïjre gaskemsh. Aktene
Ovtta bargobihtás mas rievttes vástádus lea 27, lea Áile čállán 77.
laavenjassesne, gusnie vaestiedasse lea 27, Andrea tjaaleme 67.
Dat sáhttá leat mearka giellaváttisvuođaide, danne go dárogillii tjuesju (27) sáhttá seahkánit sju sju (7 7).
Daate maahta akte væhta årrodh gïeledåeriesmoerine, juktie göökteluhkietjïjhtje (27) maahta lotnesovvedh taaline govhteluhkietjïjhtje (67).
Áile rahčá lohkat bargobihtáin main ii galgga lohkat ovttain.
Andrea tjabreminie laavenjassine ryöknedh gusnie ij aktine ryöknh.
Son ii leat vástidan máŋgga bargobihttái, mii sáhttá čujuhit dasa ahte son ii ipmir minstara mii lea bargobihtáid loguin.
Jienebh laavenjassh mejtie ij leah vaestiedamme, jïh maahta vååjnedh dïhte ij mönsterem guarkah maam taalh
Áiles lea maiddái váttisvuohta lohkat hivvodagaid mat leat juhkkojuvvon joavkkuide ruovderuđaiguin (viđežiiguin ja logežiiguin) go supmi lea badjel 40.
laavenjassesne darjoeh. Andrea aaj dåeriesmoerh åtna dåehkieveahkah ryöknedh beetnegigujmie (vïjhth jïh luhkieh) gosse veahka lea bijjelen 40.
Dat sáhttá mearkkašit ahte Áiles lea váttisvuohta ráidolohkamiin ja lohkat hivvodagaid mat leat juhkkojuvvon.
Maahta vååjnedh goh Andrea dåeriesmoerh åtna raajroeryöknedh jïh veahkah dåehkine ryöknedh.
Máhttu lohkat guokte ja guokte, vihtta ja vihtta, ja logi ja logi lea dárbbašlaš vai leat
Maehtedh ryöknedh gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine, luhkine jïh luhkine lea daerpies jis edtja radtjoes ryöknemestrategijh utnedh, jïh maehtedh taalemöönsterh damtijidh.
beaktilis lohkanstrategiijat ja vai galgá máhttu dovdat lohkominstariid.
Andrea vuesehte satne buektehte dam stööremes aarvoem gaavnedh gosse tjuara jienebh veahkah viertiestidh.
Áile čájeha ahte son nagoda gávdnat stuorimus árvvu go máŋga hivvodaga buohtastahttojuvvojit.
bigkeme beetnehdåehkijste.
Áile máhttá álkis biddjon addišuvdna- ja subtrakšuvdnabargobihtáid oalle bures.
Andrea aelhkie bæjjese bïejeme addisjovne- jïh subtraksjovnelaavenjassh buektehte naa hijvenlaakan.
Seammás go bargobihtát main lea addišuvdna ja subtrakšuvdna čatnon kontekstii, leat váddáseabbo Áilii.
Seamma tïjjen goh laavenjassh addisjovnine jïh subtraksjovnine kontekstesne leah gïervebe Andrease.
Son soaitá gitta das ahte rehketbihttá ferte biddjon jus galgá nagodit čoavdit dan.
Mejtie lea daerpies dah ryöknedimmiestuhtjh leah neebneme jis edtja buektiehtidh dejtie loetedh.
Orru nu ahte Áiles leat unnán lohkofáktat ja geavaha álkes strategiijaid, ja dat dahká
Maahta vuejnedh goh Andrea vaenie taalefaakta åtna jïh aelhkie strategijh nuhtjie, jïh daate taaleryöknedimmiem krïevije dorje
lohkorehkenastima gáibideaddjin Áilii.
Andrease.
Áile bargu viidásit Áile lea máhttán ollu kártengeahččaleamis, ja sáhttá jurddašit nugo dávjá jurddašit dábálaš máhtolašvuođageahččalemiin, de orru ártet ahte Áile lea sierra beroštumi ráji vuolábealde go sus leat nu máŋga rievttes vástádusa.
Andrean geajnoe guhkiebasse Andrea lea jïjnjem buektiehtamme goerehtallemepryövesne, jïh jis ussjede goh daamtaj dorje sïejhme daajroepryövine, sæjhta rovnege vååjnedh Andrea lea tjoeperdimmieraasten nuelesne gosse dan jïjnjh reaktoe vaestiedassh åtna. Læjhkan, mænngan Andrean
Goitge go lea guorahallan su geahččaleami, de dárbbaša Áile bargat eanet:
pryövem gïehtjedamme, dle dïhte daarpesje vielie barkedh daejnie:
• Lohkamiin: lohkat maŋos guvlui ja viidásit mearriduvvon loguin, lohkat hivvodagaid mat leat juhkkojuvvon (guokte ja guokte, vihtta ja vihtta, logi ja logi).
• Ryökneme: bååstede ryöknedh jïh guhkiebasse vihties taali raejeste, ryöknedh veahkah dåehkine (göökti göökti, vïjhti vïjhti, luhkiej luhkiej).
26. siidu 34 siiddus loguid juohkin, siffarárvvu ja lohkoárvvu.
posisjovnesysteemem guarkedh – luhkiesijjie jïh aktesijjie, juekeme taalijste, siffere-aarvoe jïh taale-aarvoe.
• Strategiijageavahemiin: ovdánahttit beaktileabbo strategiijaid lohkamis ja rehkenastimis (Lohkat-viidásit strategiijaid)
• Strategijeåtnoe: juktie radtjoesåbpoe strategijh ryöknemisnie jïh ryöknedimmesne evtiedidh (guhkiebasse ryöknedh-strategijh)
Lea dehálaš ahte oahpaheaddji čájeha Áiliii maid son máhttá.
Vihkeles lohkehtæjja Andream vuesehte maam dïhte maahta, jïh gaajhkem maam buektiehtamme pryövesne.
Oahpaheaddji, Áile ja váhnemat berrejit ságastit ovttas maid Áile galgá bargat eanet, nu ahte son ipmirda maid son galgá oahppat ja manne.
Lohkehtæjja, Andrea jïh dan eejhtegh byöroeh ektesne
Son soaitá sáhttit álgit bargat lohkanhárjehallamiin, dainna sáhttet váhnemat ja Áile bargat searválagaid.
Kanne barkoe maahta vielie ryöknemehaarjanimmine aelkedh, naakede man bïjre eejhtegh jïh Andrea maehtieh laavenjostedh.
Dehálaš lea Áile maiddái siskkildit su iežas
Vihkeles Andrea
ovdáneami árvvoštallamii.
aaj meatan vaaltasåvva, juktie sov jïjtse evtiedimmiem vuarjasjidh daejnie suerkine.
Nákce go son lohkat logežiid ja logežiid maŋŋil go lea hárjehallan dainna, dahje dárbbaša go son eanet hárjehallama dasa ?
taaligujmie barkedh goh aarebi mænngan dïsse vielie haarjanamme, jallh daerpies vielie haarjanimmine ?
Joavnna – ollu vuolábealde sierra beroštumi ráji
Jåvva – guhkene tjoeperdimmieraasten nuelesne
Joavnna leat máhttán dušše moadde bargobihtá geahččaleamis.
Jåvva ajve naan gille laavenjassh buektiehtamme pryövesne.
Son čájeha ahte máhttá bidjat kategoriijaide ja lohkat eahpeordnejuvvon objeavttaid 15 rádjái, ja son čájeha ahte
Dïhte vuesehte satne maahta kategoriseradidh jïh ryöknedh ov-öörneldihkie daeverh taalese 15 raajan, jïh vuesehte satne ånnetji guarka taalesïeveste.
Joavnna vástádusminstarat čájehit ahte sus lea váilevaš lohkanmáhtolašvuohta, ahte son ii máhte lohkat sihkkarit viidáseappot 15 rájes.
taaleste 15.
Son rahčá maiddái lohkat vulos guvlui.
Dïhte aaj tjabreminie våålese ryöknedh.
Bliántamearkkat objeavttain maid sáhttá lohkat, orru nu ahte Joavnna lohká ovtta ja ovtta go son galgá lohkat konkrehtaid mat leat
Plæjjohkemïerhki mietie dejnie daeverinie mejtie edtja ryöknedh, maahta vååjnedh goh Jåvva akti akti ryöknoe gosse satne edtja daeverh ryöknedh mah leah dåehkine bïejeme luhkie luhkie.
juhkkojuvvon logešjoavkkuide.
Jåvva vuesehte dam maam gohtje aelhkie jallh naive strategijh.
Joavnna čájeha daid maid gohčodit álkes dahje ovttageardánis strategiijan.
Dah guhkiem fïnkesieh.
Dat leat hui áiggeáddjit.
Daate lea seapan
Dat dáidá leat sivvan manne son ii leat geargan bargat buot bargobihtáid mat siskkildit lohkat strukturerejuvvon hivvodagaid.
man åvteste dïhte ij leah hïnneme gaajhkh laavenjassh darjodh gusnie edtja struktuvreradamme veahkah ryöknedh.
Orru maiddái jáhkehahtti ahte Joavnna ipmirda boastut bargobihtáid main galgá sárgut “ lihka ollu ” ja/dahje Lea-mearka ipmirdeami.
guvviedidh, jïh maahta årrodh guktie dïhte dïejvesem «seamma jïjnjhš guarka jïh / jallh seammavoetevæhtam guarka.
Muhtun vástádusat Joavnnas čájehit ahte son ii ipmir ahte logut leat huksejuvvon logežiiguin ja ovttežiiguin.
Såemies Jåvvan vaestiedassijste vuesehte satne ij guarkah taalh leah bæjjese bigkeme luhkijste jïh aktijste.
De šaddá váttis sirret
Dellie gïerve sjædta taalh veesmedh sjïdtije öörnegisnie jallh veahkah viertiestidh.
Máŋgga siiddus geahččaleamis lea Joavnna vástidan boastut muhtun bargobihtáid, ja muhtumiid ii leat vástidan.
båajhtode vaestiedamme muvhtine laavenjassine, mearan mubpieh laavenjassh ij leah vaestiedamme.
Danne eat dieđe man bures Joavnna máhttá sadjevuogádaga, loguid saji earáid
Dan åvteste ibie daejrieh man jïjnjem Jåvva maahta posisjovnesysteemen bïjre, taali sijjieh gaskemsh, jallh dïejvesh goh «lïhkemes taaleš, «lehkieš jïh «seamma
ektui, dahje doahpagiid nugo “ lagamus lohku ” ja “ lihka máŋga ”.
jïjnjhš.
Joavnnas leat čielgasit váilevaš rehkenastinmáhtolašvuođat.
Tjïelke Jåvvan leah viesjies ryöknedimmietjiehpiesvoeth.
Son ii leat máhttán ovttage addišuvdna ja subtrakšuvdna bargobihtá, ii biddjon bargobihtáid iige bargobihtáid mat leat
Ij leah naaken dejstie laavenjassijste buektiehtamme addisjovnine jallh subtraksjovnine, mejtie lea bæjjese
konteavsttas.
bïejeme laavenjassh, jallh laavenjassh aktene kontekstesne.
Son rahčá maiddái bargobihtáiguin main galgá lohkat juhkkojuvvon hivvodagaid.
Dïhte aaj tjabreminie laavenjassigujmie gusnie edtja veahkah ryöknedh dåehkine.
Dán geahččaleami vuođul lea veadjemeahttun maidege Joavnna addišuvdna ja subtrakšuvdna máhtuin.
Daan pryöven mietie ij gåaredh jiehtedh gænnah maam Jåvva maahta addisjovnen jïh subtraksjovnen bïjre.
lohkofáktát ja unnán rehkenastinstrategiijat.
Jåvvan goerehtallemepryöveste maehtebe vihtiestidh Jåvva vuesehte satne viesjies taalegoerkesem, vaenie vöörhkeme taalefaaktah jïh vaenie ryöknemestrategijh åtna.
Joavnna bargu viidásit Diehtit hui unnán maid Joavnna máhttá.
Jåvvan geajnoe guhkiebasse Mijjieh gaajh vaeniem daejrebe maam Jåvva maahta.
Joavnna lea čájehan ahte son máhttá veaháš siskkobealde lohkoguovllu 0-15.
Jåvva lea vuesiehtamme satne maam akt maahta taalesuerkien 0-15 sisnjelen.
Das máhttá lohkat ja kategoriseret, lohkat guokte ja guokte, buohtastahttit hivvodagaid ja sirret loguid sturrodaga mielde.
Daesnie maahta ryöknedh jïh kategoriseradidh, ryöknedh gööktine gööktine, veahkah viertiestidh jïh taalh stoeredahken mietie.
Olggobealde dan
Dïhte aaj
lohkoguovllu čájeha Joavnna hui unnán lohkoipmárdusa.
vuesehte satne goerkesem fååtese posisjovnesysteemen bïjre jïh viesjies taalegoerkesem.
Son čájeha váilevaš ipmárdusa sadjevuogádagas ja heajos lohkodoahpagiid.
Lissine Jåvva vuesehte satne ryöknedimmietjiehpiesvoeth fååtese suerkesne 0-10, dovne addisjovnesne jïh subtraksjovnesne.
Dasa lassin čájeha Joavnna ahte sus váilot rehkenastinmáhtolašvuođat guovllus 0-10 sihke addišuvnnas ja subtrakšuvnnas.
Ibie nuekie daejrieh maam Jåvva haalvoe juktie dåarjelimmiem jïh dam guhkiebasse barkoem soejkesjidh, dan åvteste sæjhta daerpies årrodh vielie goerehtalleminie juktie Jåvvam viehkiehtidh.
27. siidu 34 siiddus árvala Joavnnai ja su váhnemiidda geavahit 1. jahkeceahki kártengeahččaleami laboratiivalaččat.
goerehtallemepryövem 1. daltesasse laboratijvelaakan nuhtjedh.
Dat mearkkaša ahte son áigu várret áiggi nu ahte Joavnna sáhttá bargat dainna geahččalemiin dego dat livčče oahpponeavvu.
Daate sæjhta jiehtedh lohkehtæjja sæjhta astoem vedtedh Jåvvese guktie dïhte maahta daejnie pryövine barkedh ovgoh lij akte lïerehtimmiematerijelle.
Dan gaskkas go Joavnna čoavdá bargobihtáid, áicá oahpaheaddji ja jearrá gažaldagaid.
Mearan Jåvva laavenjasside dorje, lohkehtæjja sæjhta vïhtesjidh jïh gyhtjelassh gihtjedh.
Makkár strategiijaid geavaha Joavnna ?
Mah strategijh Jåvva nuhtjie ?
Man guhkás máhttá son lohkat ?
Man gåhkese
Máhttá go son lohkat vulos guvlui ?
maahta ryöknedh ?
Makkár
Maahta våålese ryöknedh ?
lohkofáktáid lea son oahppan bajil.
Mah taalefaaktah dïhte automatiseradamme.
Go geahččaleami geavaha dáinna lágiin, de sáhttá oahpaheaddji maiddái oaidnit maid Joavnna máhttá go oahpaheaddji lea doarjjan.
Gosse pryöve naemhtie åtnasåvva, lohkehtæjja maahta aaj goerehtidh maam Jåvva buektehte gosse satne viehkehte. Daate sæjhta buerebe
Dat addá buoret vuođu plánet doaibmabijuid.
våaromem vedtedh råajvarimmieh soejkesjidh.
Dat addá maiddái vuođu ságastallamii Joavnnain dan birra maid son máhttá ja movt dat sáhttá dahkat vuolggasaji viidásit oahppamii.
Daate aaj våarome vadta Jåvvine soptsestidh dan bïjre maam satne maahta, jïh guktie dïhte maahta våaroeminie sjïdtedh dan vijriesåbpoe lïerehtæmman.
Joavnna beassá leat mielde bidjame oahppomihtuid viidásit bargui.
Jåvva maahta meatan årrodh lïerehtimmieulmieh bïejedh dan vijriesåbpoe barkose.
Go váldá vuođđun kártengeahččaleami, viidásit kártema, luohkkálatnjaáicama ja ságastallama Joavnnain ja su váhnemiiguin, de sáhttá árvvoštallan galgá go PPT
Goerehtallemepryöven mietie, vijriesåbpoe goerehtalleme, vïhtesjimmie klaassetjiehtjielisnie jïh Jåvvine jïh altese eejhtegigujmie soptsestidh, maahta vuarjasjidh
guorahallat Joavnna.
mejtie PPD edtja Jåvvam salkehtidh.
Dán proseassas lea lunddolaš siskkildit skuvlla erenoamášpedagogalaš resurssaid ja oktavuođaid.
Daennie prosessesne lea iemie skuvlen sjïerepedagogeles vierhtieh jïh govlehtallijh meatan vaeltedh.
Marcus – ollu bajábealde sierra beroštumi ráji
Meehte guhkene bijjelen tjoeperdimmieraastem
Marcusa bohtosat leat ollu bajábealde sierra beroštumi ráji ja čájehit ahte son máhttá measta buot kártengeahččaleamis.
Meehte lea guhkene tjoeperdimmieraasten bijjelen jïh vuesehte satne dam ellen jeanatjommesem buektehte goerehtallemepryövesne.
Son čájeha ahte máhttá kategoriseret ja lohkat objeavttaid, beallekonkrehtaid ja juhkkojuvvon hivvodagaid, vaikko leat bliántamearkkat geahččaleamis mat sáhttet čujuhit ahte son lohká ovttadagaid mat leat juhkkon logežiidda
Dïhte vuesehte satne maahta kategoriseradidh jïh daeverh, bieliekonkreeth jïh veahkah dåehkine ryöknedh, jalhts plæjjohkemïerhkh pryövesne mah maehtieh vuesiehtidh satne ektievoetide öörnedamme luhkine ryöknoe, akti akti. Seamma tïjjen dle vååjnoe goh varke jïh jearsoeslaakan
ovtta ja ovtta mielde.
ryöknoe.
Seammás son orru lohkame jođánit ja sihkkarit.
Vååjnoe goh Meehte taalesïevem haalvoe.
Son máhttá oaidnit loguid eará loguid ektui ja sirre loguid lassáneaddji ráidui.
vuejnedh jïh taalh veesmedh sjïdtije öörnegisnie.
Marcusa vástádusain vuhtto ahte son ipmirda ahte lohku lea juhkkojuvvon logežiidda ja ovttežiidda ja ahte son dovdá siffariid árvvu.
Meehten vaestiedassi mietie dle vååjnoe goh dïhte guarka taalh leah juakeme luhkine jïh aktine, jïh damta sifferi aarvoem.
Marcus lea sihkar addišuvdna ja subtrakšuvdna bihtáin, sihke dain maid leat konteavsttas dahje eai, ja sus leat dušše moadde boasttuvuođa dain bargobihtáin.
Meehte addisjovnem jïh subtraksjovnem haalvoe, dovne kontekstine jïh bielelen kontekste, jïh ajve akte göökte fiejlieh åtna daejnie laavenjassine.
Marcusa bargu viidásit Marcusa bohtosat eai muital maidege man buorit máhtolašvuođat sus leat rehkenastimis, ja daid ii sáhte dan dihte geavahit go galgá sutnje muitalit mo galgá bargat ovddos guvlui.
Meehten geajnoe guhkiebasse Meehten illedahkh eah maamkh soptsesth man hijven tjiehpiesvoeth dïhte åtna ryöknedimmesne, jïh ij gåaredh dejtie nuhtjedh juktie bïevnesh bååstede vedtedh dan vijriesåbpoe barkoen bïjre.
Marcus lea ollu bajábealde sierra beroštumi ráji iige sus vuhtto heajos lohkoipmárdus eaige váilevaš rehkenastimáhtolašvuođat. Son iige čájet makkárge vuođđo
Meehte lea guhkene bijjelen tjoeperdimmieraastem jïh ij væhtah vuesehth dïhte viesjies taalegoerkesem jallh viesjies ryöknedimmietjiehpiesvoeth
váilvevašvuođaid ovttage dihto temás geahččaleamis.
åtna. Ij gænnah vuesehth dïhte naan uvtemesth vaanoeh utnieh naan sjïere teemaj sisnjeli pryövesne.
Marcusa viidásit čuovvoleapmi ferte váldit vuolggasaji eará dieđuin.
Vijriesåbpoe dåarjelimmie Meehteste tjuara jeatjah bïevnesijstie darjodh.
Marcusa geahččaleamis leat unna mearkkat dan ektui ahte sus eai leat beaktilis strategiijat go son bargá juhkkojuvvon hivvodagaiguin.
Meehten pryöve aktem onne væhtam vadta dïhte ij naan radtjoes strategijh utnieh gosse veahkajgujmie dåehkine barka.
Ovdalii go lohkat logežiid lohká son daid ovttežiid.
Sijjeste luhkieh ryöknedh, dïhte dejtie goh akth ryöknoe.
Oahpaheaddji soaitá diktit Marcusa bargat eanet joavkolohkamiin seammás go bagadallá.
Dagke lohkehtæjja maahta baajedh Meehtem vielie dåehkieryökneminie barkedh
ektui.
bïhkedimmien nuelesne.
28. siidu 34 siiddus
Vijriesåbpoe barkoe illedahkijste lohkehtæjjadåehkesne
Jahkeceahkki sáhttá doallat čoahkkáigeassima ja ságastallama geahččalemiid bohtosiid birra ovttas - ja rastá luohkáid / ohppiidjoavkkuid.
Daltese maahta tjåanghkan giesedh jïh soptsestidh pryöven illedahki bïjre ektesne – jïh klaassi / learohkedåehkiej dåaresth.
Nu sáhttá badjelgeahčastaga oažžut eaŋkilohppiin sihke bajábealde ja vuolábealde sierra beroštumi ráji, ja ollislaččat
Naemhtie maahta aktem bijjieguvviem åadtjodh
jahkeceahkis.
aktegslearohki bïjre mah leah tjoeperdimmieraasten nuelesne, jïh abpe daltesen bïjre.
Leat go mis oahppit skuvllas mat sulastahttet Lena ?
Skuvlesne naan learohkh mah leah goh Jåvva ?
Gávdnojit go bargobihtát maid ii oktage dahje maid dušše moadde oahppi luohkás leat
Gååvnese laavenjassh mejtie ij guhte jallh ajve naan gille learohkh klaassesne leah buektiehtamme.
nákcen. Maid dat muitala oahpahusa birra ?
Maam dïhte ööhpehtimmien bïjre soptseste ?
Dá čájehuvvo oanehaččat mii lea skuvlajođiheaddji ovddasvástádus ovdal, čađahettiin ja maŋŋel geahččaleami.
Daesnie akte aelhkie bijjieguvvie destie mej åvteste skuvleåvtehke dïedtem åtna, tjïrrehtimmien åvtelen, mearan jïh mænngan.
OVDAL GEAHČČALEAMI GEAHČČALEAMIS MAŊŊIL GEAHČČALEAMI
ÅVTELEN MEARAN MÆNNGAN
29. siidu 34 siiddus oahpaheaddjebagadusa
- lohkedh Retningslinjer for gjennomføring (Njoelkedassh tjïrrehtæmman) jïh åahpenamme bïhkedimmiejgujmie lohkehtæjjide
- fuolahit ahte skuvlla kártengeahččalemiid čađaheapmi čuovvu njuolggadusaid mat leat dasa
- hoksedh tjïrrehtimmie goerehtallemepryöveste lea njoelkedassi mietie mah leah vadteme njoelkedassine Retningslinjer for gjennomføring
- iskat leat go boahtán
- daejredh mij iktesth tjåådtje daesnie www.udir.n o, «viktige meldingerš nuelesne
ovdánahttinbarggus
- hoksedh eejhtegh bïevnesh åådtjeme tjïrrehtimmien bïjre, jïh eejhtegetjaalege jallh bïevnesetjaalege jïjtjevyljehke pryövi bïjre olkese vadtasuvvieh guhkiem tjïrrehtimmien åvtelen
- láhčit dili nu ahte oahpaheaddjit čuovvolit ohppiid sierra beroštumi rájis ja dan vuolábealde.
- stïeresne årrodh lohkehtæjjide gosse viehkiem jïh dåarjoem daarpesjieh tjïrrehtimmiem soejkesjidh
- fuolahit ahte daid ohppiid
- hoksedh skuvlh paahkh dååsteme
“ dehálaš dieđut neahttasiidui
- lohkehtæjjide dåarjoehtidh gosse pryövide tjïrrehteminie
- fuolahit ahte váhnemat
- illedahkide skuvledaltesisnie fulkesidh dennie gïetskene evtiedimmiebarkosne
leat ožžon dieđu čađaheami birra, ja ahte váhnengihpa dahje diehtu eaktodáhtolaš geahččalemiin lea juhkkojuvvon buori áiggis ovdal geahččaleami.
- sjïehteladtedh ihke lohkehtæjjah learohkh dåarjelieh tjoeperdimmieraasten nelnie jïh nuelesne
sii dárbbašit veahki ja doarjaga čađahettiin
- hoksedh learohki eejhtegh
Eanet dieđut ja resurssat
Sæjroe 30 / 35 pryöveheeftajgujmie, jïh gïehtjedidh låhkoe jïh gïele leah reaktoe
GEAHČČALEAMI JA ÁRVVOŠTALLAMA BIRRA
6. Bïevneseraerieh jïh sjyöhtehke vierhtieh
Gos gávnnan eanet dieđuid geahččaleami ja árvvoštallama birra ?
PRYÖVENASSEN JÏH VUARJASJIMMIEN BÏJRE Gusnie vielie bïevnesh gaavnem vuarjasjimmien jïh pryövi bïjre ?
Njuolggadusat kártengeahččaleami čađaheapmái
Gusnie bïhkedimmiebieliem gaavnem juktie maehtedh
Gos gávnnan instruksaoasi geahččaleami čađaheapmái ?
pryövem tjïrrehtidh ?
Prøveadministrasjonssystemet (PAS)
Pryövnassereeremesysteeme (PAS.
Gos sáhtán lohkat eanet fáttás árvvoštallan oahpaheami várás ?
Gusnie maahtam vielie lohkedh vuarjasjimmien bïjre lïerehtæmman ?
Árvvoštallan oahppama várás (Vurdering for
Vuarjasjimmie lïerehtæmman daesnie
læring) gávdno dárogillii dáppe: www.udir.no/vfl
UVTEMESTH TJIEHPIESVOETI BÏJRE RYÖKNEDIMMESNE
www.udir.no/lareplaner/kunnskapsloftet / Mat leat rehkenastima vuođđo máhtolašvuođat ja mo galgá daid ovddidit ?
dejstie uvtemesth tjiehpiesvoetijste ? Learoesoejkesje Maahtoelutnjemasse www.udir.no/lareplaner/kunnskapsloftet /
Vuođđogálggaid / máhtolašvuođaid rámmaráhkadus
Mah leah uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknemisnie, jïh guktie dah evtiesuvvieh ?
www.udir.no/Lareplaner/Forsok-ogpagaendearbeid/Lareplangrupper/Rammeverkforgrunnleggende-ferdigheter / Gos gávnnan eanet resurssaid ja
Mierievierhkie uvtemesth tjiehpiesvoetide www.udir.no/Lareplaner/Forsok-ogpagaendearbeid/Lareplangrupper/Rammeverkforgrunnleggende-ferdigheter / Gusnie maahtam jienebh vierhtieh jïh materijellem gaavnedh juktie learohkidie dåarjelidh ?
materiála ohppiid viidásit čuovvoleapmái ?
Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre
Lassilohkamuš
Sæjroe 32 / 35
Dárogielat girjjálašvuohta
Matematikvanskeligheder.
31. siidu 34 siiddus
Dansk psykologisk forlag.
Eará dárogielat resurssat Matematihkkaguovddáš / Matematikksenteret “ Alle teller “ (www.matematikksenteret.no).
Jeatjah nöörjengïelen vierhtieh Matematikksenteret “ Alle teller “ (www.matematikksenteret.no).
Neahttabáiki www.matematikk.org Skuvla sáhttá maiddái veardidit diŋgot áigečállaga Tangenten (http://www.caspar.no/tangenten.php).
Nedtesijjie www.matematikk.org Skuvle maahta aaj vuarjasjidh mejtie edtja dongkedh plaeriem Tangenten (http://www.caspar.no/tangenten.php).
Geahča ovdamearka dihte nr. 2 2003 mas lea tema
Vuartesjh vuesiehtimmien gaavhtan nr 2. 2003 teemine aalkoelïerehtimmie.
álgooahpahus.
Sæjroe 33 / 35
32. siidu 34 siiddus
Sæjroe 34 / 35
Udir.no - Davvisámegiella Dássi 8-10
Udir.no - Daltese 8-10
Dieđut Pedagogalaš – psykologalaš bálvalusa birra
Bïevnesh Pedagogeles-psykologeles dïenesjen bïjre
Pedagogalaš-psykologalaš bálvalus (PP-bálvalus)
Pedagogeles- psykologeles dïenesje (PP-dïenesje)
Pedagogalaš-psykologalaš bálvalus (oaniduvvo dávjá PPB dahje PP-bálvalus) lea gieldda dahje fylkagieldda rávvenbálvalus.
Pedagogeles-psykologeles dïenesje (daamtaj åeniedamme PPT jallh PP-dïenesje) lea akte tjïelten jallh fylhkentjïelten dïenesje mij raerieh vadta.
Dan olis veahkehit mánáid, nuoraid ja ráves olbmuid, geain leat váttisvuođat ovdánemiin, dahje geain lea váttis oahppandilli.
Dïhte edtja maanide, noeride jïh geerve almetjidie viehkiehtidh mah sijjen skearkagimmesne tjabreminie, jallh aktem geerve lïerehtimmietsiehkiem utnieh.
PP-bálvalusa olis galget ee. rávvet ja bagadit mánáidgárddiid ja skuvllaid dan hárrái mo láhčit dilálašvuođaid mánáide / nuoraide, geat dárbbašit heivehuvvon fálaldaga.
PP-dïenesje edtja g. j. maanide jïh skuvlide raeriestidh jïh bïhkedidh guktie dah edtjieh maanide / learoehkidie sjïehteladtedh mah dam daarpesjieh.
PP-bálvalus galgá veahkehit skuvllaid heivehit oahpahusa ohppiide, geain leat erenoamáš dárbbut.
PP-dïenesje edtja skuvlide viehkiehtidh lïerehtimmiem buerebelaakan sjïehteladtedh learoehkidie mej sjïere daerpiesvoeth.
PP-bálvalus lea jávohisvuođageatnegasvuođa vuollásaš.
PP-dïenesje sjeavohtsvoetedïedtem åtna.
almmolašvuhtii, eaige addojuvvo ovddos guvlui váhnemiid dohkkeheami haga.
Bïevnesh maanan / learohken bïjre eah edtjh byögkeles årrodh, jïh eah mubpide vadtasovvh jis eejhtegh eah leah dam jååhkesjamme.
Máná / oahppi dieđuid seailluhit sierra journálas / máhpas, mii meannuduvvo Diehtobearráigeahču njuolggadusaid vuođul.
Bïevnesh maanan / learohken bïjre vöörhkesuvvieh aktene jïjtse journalesne / maabpesne bïhkedassi mietie mejtie Daatavaaksjome vadteme.
Maid PP-bálvalus bargá ?
Maam PP-dïenesje dorje ?
PP-bálvalus guorahallá, rávve ja bagada mánáid, nuoraid ja ráves olbmuid hárrái, geaid hástalussan leat
PP-dïenesje salkehte, raereste jïh bïhkede maanaj, noeri jïh geerve almetji bïjre mah haestemh utnieh daan bïjre
• giella- ja hállanváttisvuođat • oppalaš oahppanváttisvuođat dahje váttisvuođat dihto fágain • lohkan- ja čállinváttisvuođat • matematihkkaváttisvuođat • konsentrerenváttisvuođat • sosiála ja emotionála váttisvuođat
• sïejhme learoetsagkesh jallh faagetsagkesh
• láhttenváttisvuođat • oaidnin- ja gullanváttisvuođat
• lohkeme- jïh tjaelemetsagkesh
Mo váhnen váldá oktavuođa PP-bálvalusain ?
• matematihketsagkesh
Ovdal go válddát oktavuođa PP-bálvalusain, berret háleštit dearvvašvuođastašuvnna / mánáidgárddi / skuvlla bargiiguin dan birra, man ektui leat
• sosijaale jïh emosjovnelle tsagkesh
fuolastuvvan iežat máná beales.
• tsagkesh vuejnedh jïh govledh
Badjel 15-jahkásaš oahppit sáhttet maid ieža gulahallat PPbálvalusain.
Learohkh bijjelen 15 jaepieh maehtieh aaj PP-dïenesjinie soptsestidh.
PP-bálvalus sáhttá maid veahkehit ráves olbmuid, geat háliidit vuođđoskuvlaoahpu.
PP-dïenesje maahta aaj geerve almetjh viehkiehtidh mah sijhtieh maadthskuvlelïerehtimmiem vaeltedh.
Sihke olbmot ja ásahusat (mánáidgárdi, skuvla ja earát) sáhttet nama haga gulahallat PPbálvalusain ja jearrat ráđi.
Dovne almetjh jïh institusjovnh (maanagïerte, skuvle jïh mubpieh) maehtieh tjeakoeslaakan soptsestidh jïh raerien mietie gihtjedh PP-dïenesjen luvnie.
Jos dárbbašuvvo eanet veahkki PP-bálvalusas, de sáhttá máná / oahppi čujuhit PP-bálvalussii.
Dastegh daerpies vielie viehkine PP-dïenesjistie, maahta maanam / learohkem saehtedh PPdïenesjasse.
Čujuheapmi dahkkojuvvo dábálaččat sierra čujuhanskoviin, geahča iežat gieldda / fylkkagieldda ruovttusiiddus.
Saehteme PP-dïenesjasse dorjesåvva sïejhmemes aktene saehtemegoeresne, vuartesjh dov tjïelten / fylhkentjïelten gåetiesæjrosne.
Váldde oktavuođa mánáidgárddiin / skuvllain, dat sáhttet
Soptsesth maanagïertine / skuvline juktie viehkiem åadtjodh saehtemegoerem dievhtedh.
Earát, geat sáhttet čujuhit PP-bálvalussii:
Mubpieh mah maehtieh PP-dïenesjasse saehtedh:
• Mánáidgárdi, skuvla ja ráves olbmuid oahpahus.
• Maanagïerte, skuvle jïh geervelïerehtimmie
• Dearvvašvuođastašuvdna ja buohcceviessu, go váhnemat dasa mihtet, jos mánná / oahppi ii leat vel deavdán 15 jagi.
• Healsoestasjovne jïh skïemtjegåetie mænngan eejhtegh jååhkesjamme, dastegh maana / learohke ij leah 15 jaepieh illeme.
Oahppi dahje váhnemat sáhttet gáibidit skuvlla dahkat dárbbašlaš guorahallamiid ja dan láhkai gávnnahit dárbbašago oahppi erenoamáš oahpahusa, ja vejolaččat makkár oahpahusa oahppi dárbbaša.
Learohke jallh eejhtegh maehtieh krievedh skuvle daerpies goerehtimmieh dorje juktie gaavnehtidh mejtie learohke sjïereööhpehtimmiem daarpesje, jïh mah såarhts lïerehtimmie learohke daarpesje.
Mo PP-bálvalus bargá ?
Guktie PP-dïenesje barka ?
PP-bálvalus bargá ovttas ee. mánáidgárddiiguin ja skuvllaiguin, ja heiveha fálaldaga máná / oahppi eavttuide ja dárbbuide.
PP-dïenesje laavenjostoe gaskem jeatjah maanagïertigujmie jïh skuvligujmie juktie faalenassem sjïehteladtedh learohken nuepiej jïh daerpiesvoeti mietie.
PP-bálvalusa áššemeannudeami sáhttá juohkit golmma muddui:
Maahta aamhtesegïetedimmiem PP-dïenesjasse golme boelhkine juekedh:
Guorahallan Go PP-bálvalus oažžu čujuheami, de lea dábálaš gulahallat váhnemiiguin ja
Salkehtimmie Gosse PP-dïenesje saehtemem dååste, dle sïejhme govledh misse eejhtegh, laavenjostosne maanagïertine jïh skuvline, viehkiem daarpesjieh.
mánáidgárddiin ja skuvllain dan hárrái, masa sii háliidit veahki. Ságastallamiin / jearahallamiin, dárkumiin ja iskkademiin PP-bálvalus háhká dieđuid,
Soptsestimmien / byjrehtallemen, vïhtesjimmien jïh goerehtimmien tjïrrh PP-dïenesje aktem dan ållesth guvviem åådtje dejstie nuepijste jïh daerpiesvoetijste maana / learohke åtna.
Guorahallama lágidit mánáidgárddis, skuvllas dahje PP-bálvalusa lanjain.
Salkehtimmie dorjesåvva maanagïertesne, skuvlesne jallh PPdïenesjen tjiehtjielinie.
Áššedovdi árvvoštallan / ávžžuhus Guorahallama vuođul PP-bálvalus čállá áššedovdi árvvoštallama (čálalaš raportta),
Aamhtesemaehteles vuarjasjimmie / raeriestimmie Salkehtimmien sjïekenisnie dle PP-dïenesje aktem aamhtesemaehteles vuarjasjimmiem dorje (tjaaleldh reektehtse) jïh juvnehte kanne aktem sjïehteladtemem maanagïertesne jallh lïerehtimmietsiehkesne, mij våaroeminie åtna maanan / learohken nuepieh.
PPB addá áššedovdi ávžžuhusa.
PP-dïenesje aamhtesemaehteles raeriem vadta.
Dábáleamos suorggit leat vuollái skuvlaahkásaš mánáid erenoamášpedagogalaš veahkki ja ohppiid erenoamášoahpahus.
Dah sïejhmemes suerkieh leah vuarjasjimmie sjïerepedagogeles viehkeste maanide skuvleaalteren nuelesne, jïh sjïereööhpehtimmie learoehkidie.
PP-bálvalus sáhttá čuovvulit dan láhkai, ahte dat rávve / bagada váhnemiid,
Dåarjoehtimmie PP-dïenesje maahta dåarjoehtimmiem vedtedh viehkine raerijste / bïhkedimmeste eejhtegidie, barkijidie maanagïertesne jïh lohkehtæjjide skuvlesne.
mánáidgárddi bargiid ja skuvlla oahpaheddjiid. PP-bálvalus sáhttá lágidit doarjjaságastallamiid ohppiin, ja vejolaččat árvvoštallat viidáseappot čujuheami.
PP-dïenesje maahta dåarjoesoptsestimmieh vedtedh dan aktegs learoehkasse, jïh dah maehtieh sån aaj vijriesåbpoe saehtemem vuarjasjidh.
PP-bálvalusa barggu vuođđun lea oahpahusláhka, ee. dát paragráfat:
PP-dïenesjen barkoe lea nænnoestamme ööhpehtimmielaakesne, g, j daejnie paragraafine:
Udir.no - Matematihka 2 T ja 2 P oahppoplána
Udir.no - Learoesoejkesje matematihkesne 2 T jïh 2 P
Matematihka 2 T ja 2 P oahppoplána
Learoesoejkesje matematihkesne 2 T jïh 2 P
Máhttodepartemeanta mearridan láhkaásahussan 21.06.2013
Vihtiestamme goh mieriedimmie Maahtoedepartemeenteste 21.06.2013
Ulbmil
Ulmie
Matematihkka lea oassi min máilmmiviidosaš kulturárbbis.
Matematihke lea akte bielie mijjen veartenevijries kultuvreaerpeste.
Olbmot leat doloža rájes geavahan ja ovdánahttán matematihka systematiseret vásáhusaid, válddahit ja áddet oktavuođaid luonddus ja servodagas ja suokkardit máilmmi.
Almetje lea iktegisth matematihkem nuhtjeme jïh evtiedamme juktie dååjrehtimmieh öörnegen mietie bïejedh, ektiedimmieh eatnamisnie jïh siebriedahkesne buerkiestidh jïh guarkedh, jïh veartenerommem goerehtidh.
Eará inspirašuvdnagáldu ovdánahttit fága lea leamaš ahte olbmot iešalddis leat beroštan bargat matematihkain.
Akte jeatjah skraejriegaaltije juktie faagem evtiedidh lea almetje lea aavoedamme matematihkine barkedh jïjtsinie.
Fága guoská olu guovddáš servodatsurggiide nu go medisiidnii, ekonomiijii, teknologiijii, kommunikašuvdnii, energiijahálddašeapmái ja huksendoaimmaide.
Faage lea stïeresne gelline vihkeles siebriedahkesuerkine, goh medisijne, ekonomije, teknologije, govlesadteme, energijereereme jïh bigkemisnie.
Danne lea nana matematihkkagelbbolašvuohta eaktun servodaga ovdánahttimii.
Nænnoes maahtoe matematihkesne lea dan åvteste eevre daerpies gosse edtja siebriedahkem evtiedidh.
Aktiivvalaš demokratiija dárbbaša olbmuid geat máhttet guorahallat, áddet ja kritihkalaččat árvvoštallat kvantitatiiva dieđuid, statistihkalaš analysaid ja ekonomalaš prognosaid.
Akte eadtjohke demokratije årrojh daarpesje mah maehtieh lïeredh, guarkedh jïh laejhtehkslaakan vuarjasjidh jïjnjh bïevnesh, statistiske analyjsh jïh ekonomeles aerviedimmieh.
Nu lea matematihkkagelbbolašvuohta dárbbašlaš go galgá áddet ja sáhttit váikkuhit proseassaid servodagas.
Naemhtie dle maahtoe matematihkesne daerpies juktie guarkedh jïh maehtedh prosessh siebriedahkesne eadtjoestidh.
Matematihkkagelbbolašvuohta mearkkaša geavahit čuolbmačoavdima ja modellerema analyseret ja nuppástuhttit čuolmma matematihkalaš hápmái, čoavdit dan ja árvvoštallat man gustovaš čoavddus lea.
Matematihkeles maahtoe sæjhta jiehtedh dåeriesmoereloetemem jïh hammoedimmiem nuhtjedh juktie dåeriesmoerem analyjseradidh jïh jarkelidh akten matematihkeles hammose, dam loetedh jïh vuarjasjidh man reaktoe vaestiedasse lea.
Dás leat maiddái gielalaš bealit, nu go gaskkustit, ságastallat ja resoneret ideaid.
Daate aaj gïelebielieh åtna, goh leerehtidh, soptsestidh jïh ussjedidh åssjaldahki bïjre.
Eanaš matematihkalaš doaimmain mii geavahit veahkkeneavvuid ja teknologiija.
Dejnie jeanatjommes matematihkeles darjoeminie nuhtjeminie viehkiedïrregh jïh teknologijem.
Sihke máhttit geavahit ja árvvoštallat iešguđet veahkkeneavvuid, ja diehtit daid ráddjehusaid birra, leat dehálaš oasit fágas.
Dovne maehtedh nuhtjedh jïh vuarjasjidh ovmessie viehkiedïrregh jïh damtedh gusnie dah maehtieh åtnasovvedh, leah vihkeles bielieh faageste.