pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sámiráđđi muitala oktasašsámi barggu birra duoji nannemiin, ja Duodjeinstituhtta fas muitala ovddidandoaimmaid birra duojis.
Saemieraerie sæjhta dan ektiesaemien barkoen bïjre bievnedh juktie duedtiem nænnoestehtedh, mearan Duodjeinstituhtta sæjhta maam akt jiehtedh evtiedimmiebarkoen bïjre duedtien sisnjelen.
Viidáseappot váldá duojár Lilian Urheim ovdan fáttá Design ja duodji, ja Jacob Adams fas ságasta duoji riektesuodjalusa birra.
Vytnesjæjja Lilian Urheim sæjhta Hammoedimmien jïh duedtien bïjre soptsestidh mearan Jacob Adams sæjhta duedtien reaktavaarjelimmien bïjre håalodh.
Oassálastiid ovddas, geat bohtet olggobealde Finnmárkku, gokčá Sámediggi mátkki ja orruma 10 olbmo ovddas gitta 5 000 ru rádjai juohke olbmo nammii.
Dejtie mah Finnmaarhken ålkoelistie båetieh Saemiedigkie maaksa fealadimmien jïh årromen åvteste 10 almetjidie gaertjiedamme bæjjese 5000 kråvnide fïerhten almetjen åvteste.
Finnmárkku ássiid ovddas gokčá Sámediggi lunšša ja mállásiid.
Vytnesjæjjide mah Finnmaarhkesne årroeh Saemiedigkie gaskebeapmoen jïh gaskebiejjien åvteste maaksa.
Eanet dieđut ja dieđiheapmi konferánsii leat dás.
Vielie bïevnesh jïh bïeljelimmie konferansese daesnie gaavnh.
Dieđihanáigemearri: 23.12.2015
Bïeljelimmiemierie: 23.12.2015.
Bovdehus buktit árvalusaid boazodoallopolitihka ektui / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Bööredimmie lahtestimmiejgujmie båetedh / Båatsoe / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Bovdehus buktit árvalusaid boazodoallopolitihka ektui
Bööredimmie lahtestimmiejgujmie båetedh
Sámediggeráđđi lea hábmemin ođđa sámediggedieđáhusa boazodoalu birra. Dieđáhusa ulbmil lea čielggasmahttit Sámedikki politihka boazodoalu ektui ja nannet Sámedikki sihke guovddáš politihkalaš aktevran ja guovddáš ovddidanaktevran.
Bïevnesen ulmie lea Saemiedigkien båatsoepolitihkem tjïelkestidh, jïh Saemiedigkiem nænnoestehtedh dovne goh akte vihkeles politihkeles aktööre jïh akte vihkeles evtiedimmieaktööre.
Plána mielde ovddiduvvo dieđáhus Sámediggái meannudeapmái 2016 álggus.
Soejkesjen mietie edtja bïevnesem buektedh Saemiedigkien gïetedæmman aareh 2016.
Politihkkaovddideapmi ja dieđáhusbargu galgá dahkkojuvvot ovttasbarggus boazodoaluin.
Politihkeevtiedimmie jïh bïevnesebarkoe edtja aktene lïhke laavenjostosne årrodh båatsojne.
Sámediggi háliida bovdet orohagaid, siiddaid, organisašuvnnaid, ásahusaid ja ovttaskas olbmuid buktit buot berošteddjiid buktit evttohusaid Sámediggái dán dieđáhusbarggu oktavuođas.
Saemiedigkie båatsoesïjth, sïjth, siebrieh, institusjovnh jïh aktegsalmetjh böörede lahtestimmiejgujmie båetedh bïevnesebarkose.
Sámediggedieđáhusain háliidit hábmet ollislaš ja boahtteáigásaš politihka mas leat čielga mihttomearit mat váikkuhit:
Saemiedigkiebïevnesisnie ulmie lea aktem ållesth politihkem hammoedidh mij lea båetijen aejkien stuvreme tjïelke ulmiejgujmie mah viehkiehtieh:
Nannet boazodoalu ealáhussan ja lasihit ealáhusa árvoháhkama
Båatsoem nænnoestehtedh goh jieleme jïh aarvoesjugniedimmiem båatsosne lissiehtidh
Sihkkarastit boazodoalu riektevuođu
Båatsoen areale- jïh dajvevåaromem gorredidh
Sihkkarastit boazodollui buriid ja einnostanvejolaš rámmaeavttuid
Båatsose hijven jïh daajroes mierietsiehkieh gorredidh
Sihkkarastit boazodoalu giella- ja kulturguoddin
Båatsoem gorredidh goh gïele- jïh kultuvreguedtije
Dieđáhusas galgá maiddái ceavzilvuohta boazodoalus leat guovddáš fáddá.
Bïevnesisnie monnehkevoete båatsosne aaj sæjhta akte vihkeles teema årrodh.
Mii bivdit din oainnuid ceavzilvuođa mihttuid ektui.
Dan åvteste dijjen vuajnoej bïjre birrebe ulmiej bïjre akten monnehke båatsose.
Mielddusin lea Sámediggeráđi lea čilgehus boazodoallopolitihka birra.
Baalte bïejeme lea saemiedigkieraerien reektestimmie båatsoepolitihken bïjre maam digkiedin Saemiedigkien stoerretjåanghkosne ruffien 2015.
Sámedikki dievasčoahkkin lea digaštallan čilgehusa dievasčoahkkimis geassemánus, ja dát lea okta vuolggasajiin viidásit dieđáhusbarggus.
Reektestimmie lea akte dejstie våaroemijstie bïevnesebarkose.
Evttohusaid sáhttá sáddet Sámediggái ovdal 05.09.15, e-poasta bokte čujuhussii: boazodoallu@samediggi.no
Maahta lahtestimmide seedtedh e-påastine diekie boazodoallu@samediggi.no, 5.9.15 åvtelen
Allet čiegat rasismma !
Bievnieh raasismen bïjre !
/ Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
/ Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Maŋimuš áiggis lea beaggán medias máŋgii ahte sámit vealahuvvojit rasisttalaččat.
Dan minngemes tïjjen dle jienebh stuhtjh meedijinie orreme trïegkenassen jih raasismen bïjre saemiej vøøste.
- Vašši cealkámušat ja veahkaváldi leat dohkketmeahttun dagut beroškeahttá das makkár ákkaiguin čájehit vaši ja manne geavahit veahkaválddi, cealká Sámedikki presideanta Laila Susanne Vars.
- Ij edtjh lahtestimmieh dieves aassjoste jih vædtsoesvoeteste jååhkesjidh saaht maam buerkiestimmiem åtna dagkari lahtestimmiejgujmie båetedh, jïh vædtsoes dahkoeh mubpiej vööste darjodh, mubpie presideente Laila Susanna Vars jeahta.
- Ii galgga leat nu ahte “ dien mađe ferte gierdat go lea sápmelaš ”.
- Ij edtjh naemhtie årrodh goh «devverde tjuara töölledh gosse lea saemieš.
Sámediggeráđi bealis háliidan mun dadjat ahte mii doarjut sin; geat leat duostilat ja muitalit rasismma birra almmolaččat, go sin vásihusat sáhttet veahkehit earáid geat leat seamma dilis, cealká várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Saemiedigkieraerien bieleste sïjhtem mijjen dåarjojne båetedh dejtie mah ååredæjjam vuesiehtieh, dijjieh lidie mavvas jïh dijjen dååjrehtimmieh sijhtieh mubpide viehkiehtidh seamma tsiehkesne, mubpie presideente Laila Susanna Vars jeahta.
- Mii leat maŋimuš áiggis gullan garra muitalusaid sihke beaivválaš rasismma birra ja dan birra ahte sámiid vuostá lea geavahuvvon njulgestaga veahkaváldi danne go sii leat sámit.
- Dan minngemes tïjjen libie isvelihke soptsesth govleme aarhkebiejjien raasismen bïjre, jïh vædtsoesvoete ryöktesth almetji vööste saemien maadtoste.
Mun lean hui suorganan go ná ain dáhpáhuvvá Norggas 2012:s, ja čájeha ahte mis lea ollu ain bargu dan ektui ahte sihkkarastit dan ahte sihke vánhemat ja oahpahusvuogádat oahpahit mánáide ja nuoraide gudnejahttit eará kultuvrraid ja identitehtaid.
Manne alvesadtem dagkerh heannadimmieh annje Nöörjesne heannede jaepien 2012, jïh dïhte vuesehte gaajhkesh mijjieh tjoerebe maam akt darjodh juktie gorredidh dovne eejhtegh jïh mijjen lïerehtimmieöörnege maanide jïh noeride lierieh jeatjah kultuvride jïh almetjidie ååktedh.
Muhto rávisolbmuin lea erenoamáš ovddasvástádus, kulturerohusaid árvvus atnin lea vuođđoárvu min servodagas, cealká várrepresideanta Laila Susanne Vars.
Men geerve almetji akte sjïere dïedte, kultuvrejoekehtsh ååktedh akte vihkielommes aarvoe mijjen siebriedahkesne, mubpie presideente Laila Susanne Vars jeahta.
Várrepresideanta dubme rasisttalaš daguid ja rámiida sin geat dustet muitalit iežaset vásihusaid birra.
Mubpie presideente Vars raasisteles dahkoeh laajhta jïh garmerde dejtie mah sijjen histovrijigujmie åvtese båetieh.
Sámediggeráđđi lea juo váldán oktavuođa Antirasistisk Senteriin ja háliida dál geahčadit mo livččii vejolaš ovttasbargat nu gohčoduvvon beaivválaš rasismma vuostá maid ollu sámit vásihit.
Saemiedigkieraerie joe govlehtalleme Antirasistisk Senter ’ inie jïh sæjhta daelie vuartasjidh mejtie nuepie vielie laavenjostedh juktie gæmhpodh dan, mij gohtjesåvva aarkebiejjien raasismen vööste, maam gellie saemieh dååjrieh.
Suorganan man viiddis rasisma lea
Tjoeperde man jïjnje raasisme lea
Rasisma lea vealaheapmi etnisitehta, álgoriikka dahje liikeivnni mielde.
Raasisme lea fïerhne sïerredimmie mij våaromem åtna etnisiteetesne, mehtie laanteste båata jallh njaltjan klaerie.
Norggas lea rasisma gildojuvvon Straffeloven nammasaš lágas § 135 a ja lágas man namma lea Diskrimineringsloven § 4.
Nöörjesne raasisme luhpehts daej laaki tsegkie, Straffeloven § 135 a jïh Diskrimineringsloven § 4.
- Rasisma ii jávkka iešalddis, ja Sámediggeráđđi lea váldán ovdan Ráđđehusain ahte mii leat suorganan go dan muttos ollu sápmelaččat vásihit vealaheami ja rasismma Norggas odne.
- Raasisme ij jïjtsistie gaatolh, jïh Saemiedigkieraerie lea Reerenassine bæjjese vaalteme mijjieh tjoeperdeminie ihke devverde dan jïjnjh saemieh mah sïerredimmiem jïh raasismen dååjrieh Nöörjesne daan biejjien.
Mii leat evttohan doaibmabijuid, erenoamážit oahpahusa ja diehtojuohkinbarggu ektui.
Mijjieh libie råajvarimmieh raeriestamme, joekoen lïerehtimmien jïh bïevnesebarkoen sisnjeli.
Min mielas lea deaŧalaš ahte máilbmi oažžu diehtit beaivválaš rasismma birra, ja medias lea dan oktavuođas deaŧalaš rolla.
Mijjieh vienhtebe vihkeles gaajhkesh åadtjoeh aarkebiejjien raasismen bïjre daejredh, jïh meedija aktem vihkeles råållam åtna.
Sámediggeráđđi ávžžuha buohkaid váldit oktavuođa Antirasistisk Senteriin jos vásihit rasismma beaivválaččat, dat sáhttá veahkehit váttis dilis, dadjá Laila Susanne Vars loahpas.
Saemiedigkieraerie haasta gaajhkesidie Antirasistisk Senter ’ inie govlehtalledh jis raasismem dååjrieh aarkebiejjien, dah maehtieh viehkiehtidh jis aehpine båata, Laila Susanna Vars minngemosth jeahta.
Dá leat Antirasistisk Sentera rávvagat:
Daesnie dah juvnehtimmieh Antirasistisk Senter ’ istie:
Lea deaŧalaš reageret go rasismma vásiha, ja dan sáhttá dahkat máŋgga láhkai.
Vihkeles maam akt darjodh gosse raasisme vååjnoes, jïh dam maahta gellielaakan darjodh.
Go don leat vásihan rasismma:
Jis raasismen dååjreme:
Antirasistisk Sentera ráđđeaddinkantuvrras lea guhkes áiggi vásihus rasismaáššiiguin.
Antirasistisk Senter ’ en raeriestimmiekontovre guhkies dååjrehtimmiem åtna raasismeaamhtesigujmie.
Sádde e-poastta dahje čuojat 23 13 90 00 vai beasat šiehtadit persovnnalaš ráđđeaddima.
Seedth e-påastem jallh ringkh 23 13 90 00 juktie nåhtedidh persovneles raeriestimmien bïjre.
Dásseárvo- ja vealahusáittardeaddji meannuda áššiid ja addá nuvttá ráđiid vealahusáššiin.
Mïrrestalleme- jïh sierredimmietjirkije aamhtesh gïetede jïh namhtah raeriestimmiem vadta sierredimmieaamhtesinie.
Rasisma neahtas:
Raasisme nedtesne:
Go fuobmát rasisttalaš ovdanbuktimii Interneahtas, de sáhtát dieđihit njuolgga KRIPOS:ii sin cavgilanbálvalusa bokte.
Jis raasisteles lahtestimmieh vueptesth Gaskeviermesne maahtah dam ryöktesth KRIPOS ’ ese reektedh dej raeriedïenesjen tjïrrh.
Rasisttalaš ovdanbuktimiid sáhttá maiddái dieđihit njuolgga moderatoraide digaštallanforain.
Maahtah aaj raasisteles lahtestimmieh ryöktesth moderatovride reektedh digkiedimmiesijjine.
Váldde oktavuođa siiddu ovddasvástideddjiin.
Gaskesadth sæjroen tjåadtjoehtæjjam.
Dain leat dál ollugiin dieđihanboallu heivemeahttun čállosiid várás.
Jïjnjh sæjroeh reektemebåalah utnieh jis ov-sjiehteles stuhtjh båetieh.
Geavat daid !
Nåhtedh dejtie !
Facebook:s leat čielga njuolggadusat dan birra ahte rasisttalaš sisdoallu ii dohkkehuvvo, ja don sáhtát raporteret joavkkuid dahje eará sisdoalu mii du mielas lea rasisttalaš.
Facebook tjïelke bïhkedassh åtna ihke raasisteles sisvege lea luhpehts, jïh datne maahtah dåehkieh jallh jeatjah sisvegem reektedh mejtie vienhth leah raasisteles.
Joavko-siiddu vuolimuččas lea leaŋka mainna sáhttá raporteret joavkku (” rapporter gruppe ”) mainna sáhtát almmá muitalkeahttá gii don leat, raporteret ja vejolaččat ákkastallat manne du mielas berre sihkkut joavkku.
Akte lïenghke dåehkiesæjroen vuelielisnie man nomme lea «rapporter gruppeš, desnie maahtah tjeakoeslaakan reektedh, jïh aaj jis sïjhth buerkiestidh mannasinie datne vienhth dåehkie byöroe destie vaaltasovvedh.
Ollugat eai háliit iežaset man nu sivaid geažil persovnnalaččat seaguhit áššái.
Jïjnjh almetjh eah sïjhth persovneles meatan sjïdtedh ovmessie fåantoej gaavhtan.
Antirasistisk Sentera ektui it dárbbaš almmuhit gii don leat, sii sáhttet váidit ášši politiijaide du ovddas, váldit oktavuođa mediain, váldit oktavuođa web-hoteallain dahje váldit oktavuođa siiddu ovddasvástideddjiin.
Antirasistiske Senter ’ asse maahtah tjeakoes årrodh, dah maehtieh tsiehkieh pollisese bieljelidh dov åvteste, meedijam gaskesadtedh, webhotellem gaskesadtedh jallh sæjroen tjåadtjoehtæjjam gaskesadtedh.
Várrepresideanta Laila Susanne Vars, tel. 977 54 102
Govlehtallije:
Doarjja nuorra guolásteddjiide / Mearraealáhusat / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Dåarjoe noere göölijidie / Marijne jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Doarjja nuorra guolásteddjiide
Dåarjoe noere göölijidie
Sámediggeráđđi lea juolludan 400 000 ru nuorra álggaheddjiide guolástusain.
Saemiedigkieraerie lea 400.000 kråvnah dåårjeme noere tseegkijidie göölemisnie.
guollebivdi Magnus Olsen Návuonas eret ja Stjernøy Kystfiske AS leat goabbá ge ožžon 200 000 ru..
Göölije Magnus Olsen Kvænangeste jïh Stjernøy Kystfiske AS leah fïereguhte 200.000 kråvnah åådtjeme.
- Illudan go Davvi-Norgga nuorat háliidit bargagoahtit guolásteaddjin.
- Sjollehke noerhtenöörjen noerh ïedtjem utnieh göölijinie sjïdtedh.
Ovdáneapmi guolástusain maŋimus jagiid lea dagahan guolásteami hui kapitálagáibideaddjin, erenoamážit álggaheaddji nuoraide.
Dej minngemes jaepiej evtiedimmie lea dorjeme guktie göölijebarkoe jïjnjem kapitaalem daarpesje, joekoen doh noerh mah edtjieh aelkedh.
Mii sávvat ahte doarjagat guhkit áiggi vuollái buoridit rekrutterema ealáhussii, dadjá Silje Karine Muotka.
Mijjieh gegkiestibie dåarjoe edtja skreejrehtidh jienebh noerh gööleminie nierhkieh, Silje Karine Muotka jeahta.
Sámediggeráđđi lea dán vuoru juolludan ruđaid fanasinvesteremiidda.
Saemiedigkieraerie lea daan aejkien vierhtieh dåårjeme vïnhtseåestiemasse.
Muotka deattuha ahte Sámediggeráđđi háliida nannet olles ealáhusa infrastruktuvrra, ja čujuha dasa ahte ealáhusa oassálastit sáhttet maiddái ohcat doarjaga vuostáiváldinrusttegiidda ja bálvalusrusttegiidda olles báikkálaš riddo- ja vuotnaguolásteddjiid várás.
Muotka tjïerteste Saemiedigkieraerie sæjhta abpe jieleden infrastruktuvrem nænnoestehtedh, jïh tjïerteste aktöörh göölemisnie aaj maehtieh dåarjoem ohtsedh tseegkeldahkide mah gueliem dåastoeh jïh hoksehtimmiem vedtieh voenges mearoe- jïh fjovlegöölijidie.
– Min ulbmil lea nannet riddoservodagaid guolástanealáhusa, ja dalle lea midjiide hui deaŧalaš sihkkarastit rekrutterema fidnui.
– Mijjen ulmie lea göölemejielemem nænnoestehtedh mearoegaedtien siebriedahkine, jïh dellie eevre vihkeles mijjese orre göölijh barkose dåårrehtidh.
Muhto nuorra álggaheddjiide lea gáibideaddji sihkkarastit ruhtadeami sihke fatnasii ja eriide.
Men dejtie noere tseegkijidie lea krïevije dovne skïhph jïh kvotah finansieradidh.
Energiija ja minerálat / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Energije jïh mineraalh / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Energiija ja minerálat
Energije jïh mineraalh
Sámediggi ii leat hálddašaneiseváldi go lea sáhka mearrideames konsešuvnnaid energiijahuksemiidda ja mineráladoaimmaide.
Saemiedigkie ij naan reeremefaamoem utnieh sjæjsjalimmieh vaeltedh konsesjovni bïjre energijelissiebigkemidie jïh mineraaledarjoemasse.
Lágat mat dákkár doaimmaid regulerejit leat čázádatmuddenláhka, energiijaláhka, čáhceresursaláhka ja minerálaláhka.
Dah laakh mah dagkeres darjomem sjïehtesjieh leah tjaetsiestuvrehtimmielaake, energijelaake, tjaetsievierhtielaake jïh mineraalelaake.
Dáid lágaid hálddašaneiseválddit leat Norgga čázádat- ja energiijadirektoráhtta ja Minerálahálddašandirektoráhtta.
Dah reeremeåejvieladtjh daejtie laakide leah Norges Vassdrag og Energidirektorat jïh Direktoratet for mineralforvaltning.
Dát lágat leat dehálačča danin go dat muddejit doaimmaid main sáhttá leat stuora váikkuhus sámi kultuvrra luondduvuđđui.
Daah laakh leah vihkeles ihke dah darjomh stuvrehtieh mah maehtieh stoerre ulmiem utnedh saemien kultuvren eatnemevåaroemasse.
Sámediggeráđđi ii hálit Nussirii doaimma
Saemiedigkie luejhtemeluhpiem laajhta Nussirese
Sámediggeráđđi lea dál ovddidan ášši Sámedikki dievasčoahkkimii, dainna ávžž...
Saemiedigkie lea Byjresedirektovraaten nænnoestimmiem laajhteme mij Nussir A...
Sámediggi váidá Nussira luoitinlobi
Saemiedigkien guhkiebasse barkoe Nussir-aamhtesinie
Sámediggi lea váidán Birasgáhttendirektoráhta mearrádusa mii addá Nussir ASA...
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka ij leah madtjeles ihke Byjresedirekto...
Sámediggi bargá lea dál:
Daelie Saemiedigkie daejnie barka:
Bargamiin Sámedikki energiijastrategiijain
Saemiedigkien energijestrategijh
Searvan Finnmárkku fylkka bieggafámu fylkkaoasseplánabargui
Meatan årrodh fylhkenbieliesoejkesjebarkosne biegkefaamose Finnmaarhken fylhkesne
Čađaha gulaskuddamiid ja ráđđádallamiid smávvafápmorusttegiid ja bieggafápmohuksemiid birra
Govlehtimmieh jïh konsultasjovnh smaavefaamoevierhki jïh biegkefaamoebigkemi bïjre
Gulaskuddamin ja ráđđádallamiin fápmojođđasa huksema birra
Govlehtimmieh jïh konsultasjovnh lissiebigkemen bïjre faamoenedteste
Doaibmalobi ohcama ráđđádallamiin ruvkedoaimma ektui Fálesnuori suohkanis
Rååresjimmieh ohtsemen bïjre gïehteldimmiekonsesjovnen bïjre jienemehaevtiegïehteldæmman Kvalsunden tjïeltesne
Čuovvoleames šiehtadusa ruvkedoaimma iskkadanbargguid birra Guovdageainnu suohkanis
Latjkoem fulkesidh goerehtimmiebarkoej bïjre jienemehaevtiegiehteldæmmam Guovdageaidnun tjïeltesne
Golli ja veaikegávdnostumiid šiehtadusain Kárášjogas gielddas
Latjkoe goerehtimmiej bïjre gullie - jïh kåahperegaavnojste Kárásjohken tjïeltesne
Searvan Finnmárkku minerálaforumii
Meatan årrodh Finnmaarhken mineraaleforumisnie
Sámedikki ovddasvástádus Sámediggi ii leat hálddašaneiseváldi čázádatmuddenlága, energiijalága, čáhceresursalága ja minerálalága mielde.
Saemiedigkie ij leah reeremeåejvieladtje tjaetsiestuvrehtimmielaaken, energijelaaken, tjaetsievierhtielaaken jïh mineraalelaaken mietie.
Dáid lágaid mielde eai dattetge sáhte mearridit almmá ráđđádallamiid haga Sámedikkiin.
Læjhkan ij maehtieh sjæjsjalimmieh daej laaki mietie darjodh åvtelen konsultasjovnh Saemiedigkine tjïrrehtamme.
Minerálaáššiin čađaha iežas Sámedikki proseassat njuolga minerálaaktevrraiguin ja vuordá ahte čađahuvvojit šiehtadallamat ovdal go ohcet doaibmalobi.
Mineraale-aamhtesinie dle Saemiedigkie jïjtsh prosessh åtna ryöktesth mineraaleaktöörigujmie, jïh veanhtede rååresjimmieh dorjesuvvieh åvtelen maahta gïehteldimmiekonsensjovni bïjre syökedh.
Du váikkuhanvejolašvuohta Sámi vuoigatvuođalaččaid ja báikegottiid beroštumit ja vuoigatvuođat lea dehálaš vuhtiiváldit mearridanproseassas.
Saemien reaktaaajhteri jïh voenges siebriedahki iedtjh jïh reaktah leah vihkeles gorredidh sjæjsjalimmieprosessesne.
Sámediggi bargá danin dan badjelii ahte čađahuvvojit duohta ráđđádallamat singuin, ja ahte sii bovdejuvvojit vejolaš šiehtadallamiidda huksenfitnodagaiguin.
Dannasinie Saemiedigkie barka ihke vihties konsultasjovnh dejgujmie dorjesuvvieh, jïh dah meatan vaaltasuvvieh rååresjimmine lissiebigkemesïeltigujmie.
Dievasčoahkkima jođihangoddi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Stoerretjåanhgkoen ståvroe / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Dievasčoahkkima jođihangoddi ráhkada áššelisttu, gohčču čoahkkimiidda ja jođiha Sámedikki dievasčoahkkimiid Sámedikki bargoortnegis mearriduvvon njuolggadusaid mielde.
Stoerretjåanghkoen ståvroe aamhteselæstoem dorje, Saemiedigkien stoerretjåanghkojde gohtje jïh stoerretjåanghkoem stuvrie dej njoelkedassi mietie, Saemiedigkien barkoeöörnegisnie.
Dievasčoahkkinjođihangotti bargun lea earret eará mearridit permišuvdnaohcamušaid, ovddidit mearrádusárvalusaid dievasčoahkkimii áššiin mat gusket Sámedikki bargoortnegii ja dahkat dárbbašlaš mearrádusaid ášševálbmemiid ektui dievasčoahkkimiidda.
Stoerretjåanghkoen ståvroen barkoeh leah permisjovneohtsemh sjæjsjalidh, raeriestimmieh stoerretjåanghkose buektedh dej gyhtjelassi bïjre mah leah Saemiedigkien barkoeöörnegen bïjre, jïh daerpies nænnoestimmieh darjodh aamhtesesoejkesjimmide stoerretjåanghkoen tjåanghkojde.
Jođihangoddi galgá maiddái válljet ovddasteddjiid ja áirasiid čoahkkimiidda ja konferánssaide maidda Sámediggi searvá, ja fuolahit áššebáhpiriid sáddema Sámedikkis mearriduvvon bargoortnega mielde. Dievasčoahkkima jođihangottis lea vihtta lahttu ja válljejuvvojit dievasčoahkkima áirasiid gaskkas.
Ståvroe edtja aaj almetjh jïh tjirkijh parlamentarihkeles tjåanghkojde jïh konferanside nammoehtidh gusnie Saemiedigkie edtja meatan årrodh, jïh aaj aamhtesepaehperh olkese seedtedh dej njoelkedassi mietie mejtie Saemiedigkien barkoeöörnege nænnoste.
Jørn Are Gaski - Jođiheaddji
Storretjåanghkoen ståvrosne vïjhte lïhtsegh mah veeljesuvvieh tjirkijijstie jïh tjirkiji gaskem stoerretjåanghkosne.
Anita Persdatter Ravna - Nubbin jođiheaddji
Anita Persdatter Ravna
Sártnit ja artihkkalat
Håalemh jïh tjaalegh
Dievasčoahkkinjođihangotti lahtuid sártnit, sáhkavuorut ja artihkkalat.
Håalemh, lahtestimmieh jïh tjaalegh stoerretjåanghkoeståvroen lïhtsegijstie.
Mánáidsuodjalus / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Maanavaarjelimmie / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi deattuha mánáid vuoigatvuođaid ja ahte sámegiella ja kultuvra galgá vuhtiiváldot mánáin geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas.
Saemiedigkie maanaj reaktah jïh daerpiesvoeth ååktoe gosse lea gorredimmien bïjre saemien gïeleste jïh kultuvreste, maanavaarjelimmien hoksen nuelesne.
Lea nationála eiseválddiid ovddasvástádus fuolahit ahte sámegielat mánát galget beassat áimmahuššat gielaset ja kultuvrraset go leat mánáidsuodjalusa fuolahusas.
Nasjovnale åejvieladtjh diedtem utnieh voernges bihkedassh buektedh, ihke saemien maanah edtjieh sov gïelem jïh sov kultuvrem åadtjodh maanavaarjelimmien hoksen nuelesne.
Sámediggi vuolláičállá ovttasbargošiehtadusa Norgga biebmoruovttuidservviin...
Saemiedigkie laavenjostoelatjkoem dorje Nöörjen foestehïejmesiebrine. Latjko...
Mánáidsuodjalanbálvalus lea suohkaniid ovddasvástádus.
Tjïelte diedtem åtna maanavaarjelimmiedïenesjen åvteste.
Mánáidsuodjalanbálvalus galgá earret eará neavvut ja bagadit bearrašiid, čađahit guorahallamiid go ožžot dieđuid mánáid dilálašvuođa birra, mearridit mánáidsuodjalanlága vuođul ja gárvvistit áššiid fylkalávdegotti meannudeapmái.
Maanavaarjelimmiedïenesje edtja gaskem jeatjah raerieh jïh bïhkedimmiem vedtedh fuelhkide, goerehtimmieh darjodh mænngan bïevnesh åådtjeme tsiehkiej bïjre maanaj luvnie, nænnoestimmieh darjodh maanavaarjelimmie-laaken mietie.
Stáhta Mnb-ossodagas lea ovddasvástádus biebmoruovttuin, dustenruovttuin ja mánáidsuodjalanásahusain.
Staate Bufetaten baaktoe lea tjåadtjoehtæjja foestegåetide, beredskapgåetide jïh maanavaarjelimmieinstitusjovnide.
Sámi mánáid vuoigatvuođat ja dárbbut áimmahuššat sámi giela ja kultuvrra go leat mánáidsuodjalusa fuolahusas
Saemien maanaj reaktah jïh daerpiesvoeth juktie saemien gïelem jïh kultuvrem gorredidh, maanavaarjelimmien hoksen nuelesne gorresåvva.
Lasihit sámegielat ja kultuvrralaš gelbbolašvuođa ja máhtu seammás go maiddái lea seamma gelbbolašvuohta ja máhttu sámegiela ja kultuvrra birra buot dásiin mánáidsuodjalanbálvalusas.
Vielie maahtoe jïh daajroe saemien gïelesne jïh saemien gïelen jïh kultuvren bïjre gaajhkine daltesinie maanavaarjelimmiedïenesjisnie.
Dát ovddasvástádus gullá bajit dássái fuolahit.
Tjåadtjoehtæjja dan åvteste lea aktene bijjemes daltesisnie.
Áltá 2013
Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi lea bovden álgoálbmotovddasteddjiid miehtá máilmmi riikkaidgaskasaš ja ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferensii Áltái, Finnmárkui, geassemánu 8. b rájes 12. b. rádjai 2013.
Saemiedigkie lea aalkoealmetjetjirkijh abpe veartenistie bööredamme akten gaskenasjovnaale jïh ryöjreden aalkoealmetjekonferansese Altesne, Finnmarhke, ruffien 8.- 12. b. 2013.
Áltái vurdojuvvojit boahtit sullii 800 álgoálbmotáirasa, ráđđeaddit, iešguđet dárkojeaddjit ja preassaovddasteaddjit miehtá máilmmi Áltái 2013 geassemánus ráhkkanahttit ON váldočoahkkima máilmmikonferánssa álgoálbmogiid birra New Yorkas 2014:s.
Vuertieminie medtie 800 aalkoealmetjen saadthalmetjh, - raeriestæjjah, ovmessie vïhtesjæjjah jïh tjirkijh preesseste abpe veartenistie Altese båetieh ruffien 2013, juktie ENn generaalekrirrien veartenekonferansese ryöjredidh aalkoealmetji bïjre New York ’ sne 2014.
Web-tv: Áltá 2013 live
Politihkere gïen diedte
Áigeguovdil
Phone: +47 900 26 880
Rahpansárdni Áltá 2013, Sámedikki presideanta Egil Olli
Daaletje
Ráhkis álgoálbmotovddasteaddjit ja eará guossit.
Akte vihkeles nammoehtimmie veartenen aalkoealmetjidie
Áigumuššan ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssain Álttás 2013:s lea váikkuhit dasa ahte ovttasbargu lassána, ja identifiseret ja koordineret deaŧalaš čuolbmačilgehusaid ja áššiid mat gusket máilmmi álgoálbmogiidda dan barggus ahte sihkkarastit álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid máilmmikonferánssas (UN World Conference on Indigenous Peoples, WCIP) 2014:s.
Ulmie daejnie ryöjreden aalkoealmetjekonferansine Altesne 2013 lea lissiehtamme laavenjostose viehkiehtidh, jïh aaj gaavnedh jïh iktedidh vihkeles dåeriesmoerh jïh aamhtesh veartenen aalkoealmetji gaskem daennie barkosne juktie aalkoealmetji almetjereaktah gorredidh veartenekonferansesne (UN World Conference on Indigenous Peoples, WCIP) jaepien 2014.
Álttá-konferánssa lágideaddjin lea Sámediggi Norggas, ja lea lágideami geavatlaš čađaheaddjin.
Saemiedigkie Nöörjesne lea gåassoehtæjjah Alta-konferansese, jïh lea tjåadtjoehtæjjah dan dæjpeles öörnedimmien åvteste.
Sámedikkis lea lagaš ovttasbargu máilmmiviidosaš álgoálbmogiid koordinerenjoavkkuin (Indigenous Global Coordinating Group - GCG), mii ásahuvvui 2014 máilmmikonferánssa várás.
Saemiedigkie lihke barka dejnie abpeveartenen iktedimmiedåehkine aalkoealmetjidie (Indigenous Global Coordinating Group - GCG), mij tseegkesovvi veartenekonferansen 2014 sjïekenisnie.
GCG:s lea maid ovddasvástádus álgoálbmogiid ráhkkaneaddji konferánssa Áltá 2013 čađaheamis ja sisdoalus.
GCG aaj dïedtem åtna tjïrrehtimmien jïh sisvegen åvteste dennie ryöjreden konferansesne aalkoealmetjidie Altesne 2013.
Konferánsa lea rabas akkrediterejuvvon preassaovddasteddjiide ja dan máilmmi 9 iešguđet álgoálbmotregiovnna áirasiidda, sin ráđđeaddiide ja dárkojeddjiide.
Konferanse lea gaahpode preessen akkrediteradamme tjirkijidie, jïh saadthalmetjidie dejstie 9 ovmessie aalkoealmetjeregijovnijste veartenisnie, dej raeriestæjjah jïh vïhtesjæjjah.
Olles konferánsa sáddejuvvo njuolgga interneahta bokte.
Abpe konferanse ryöktesth seedtesåvva gaskeviermesne.
Eanet dieđut Áltá 2013 birra
Vielie bïevnesh Alta 2013n bïjre
Konferánsaprográmma
Vihkeles svaalhtesh
Oktavuohta Áltá 2013
Bïevnesh preessese
Deaŧalaš leaŋkkat
WCIP 2014 bïjre
Iešsoardimiid eastadeapmi guorahallojuvvo ON álgoálbmogiid bissovaš forumis / Riikkaidgaskasaš álgoálbmotovttasbargu / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Heerredimmie aemielueseste digkiedamme sjædta EN:n forumisnie aalkoealmetjeaamhtesidie / Gaskenasjovnaale aalkoealmetjelaavenjostoe / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Iešsoardimiid eastadeapmi guorahallojuvvo ON álgoálbmogiid bissovaš forumis
Heerredimmie aemielueseste digkiedamme sjædta EN:n forumisnie aalkoealmetjeaamhtesidie
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo searvá álgoálbmogiid bissovaš forumii New York:s cuoŋománu loahpas.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo lea meatan ihkuve forumisnie aalkoealmetjeaamhtesidie New Yorkesne voerhtjen minngiegietjesne.
Nuorat, iežas hávváduhttin ja iežas sorbmen lea okta fáttáin mainna Sámediggi erenoamážit áigu áŋgiruššat dán jagi.
Noerh, jïjtjeirhkeme ïh aemielueseme lea akte dejstie aamhtesijstie mejnie Saemiedigkie ååntjestallajoekoen daan jaepien.
ON álgoálbmogiid bissovaš forum lágiduvvo juohke jagi New York:s.
Fïerhten jaepien EN:n ihkuve forume aalkoealmetjeaamhtsidie New Yorkesne öörnesåvva.
Dán jági sešuvdna lea áigodagas 20.04. - 01.05. 2015.
Daan jaepien sesjovne lea voerhtjen 20. b. raejeste suehpeden 1. b. 2015 raajan.
Sámediggeráđi beales servet Sámedikki presideanta Aili Keskitalo, politihkalaš ráđđeaddi Runar Myrnes Balto ja Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John Bernhard Henriksen.
Saemiedigkieraereste presidente Aili Keskitalo jïh raerien göökte politihkeles raeriestæjjah Runar Myrnes Balto jïh John Bernhard Henriksen leah meatan.
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegotti ovddasta dán jagi Ida Ristiinna Hætta Ophaug.
Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtsistie (SUPU) Ida Ristiinna Hætta Ophaug meatan daan jaepien.
Relevánta sámiide
Sjyöhtehke saemide
Sámedikkis leat ollu fáttát mat beroštahttet.
Jienebh aamhtesh mejgujmie Saemiedigkie ååntjestalla.
Álgoálbmogiid máilmmikonferánssa čuovvoleapmi ja dan 2014 loahppadokumeanta.
Dïhte guhkiebasse barkoe veartenekonferanseste aalkoealmetji bïjre jïh dan galhkuvetjaalege jaepeste 2014.
Fáddá meannuduvvon foruma vuosttaš beaivvi.
Edtja aamhtesem gïetedidh forumen voestes biejjien.
Seamma áiggi dollojuvvo seminára Columbia Univerisitehtas áigodagas 24. – 26.04. máilmmikonferánssa loahppadokumeantta birra masa Sámediggi áigu searvat.
Seamma tïjjen akte seminaare öörnesåvva Columbia University ' sne boelhken voerhtjen 24.-26. b. sisvegen bïjre veartenekonferansen galhkuvetjaalegisnie, gusnie Saemiedigkie sæjhta meatan årrodh.
http://www.columbia.edu/cu/cser/downloads/UiTColumbiaSeminar.pdf Nuppi vahkus meannuduvvo ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusa čađaheapmi masa Sámediggi álo láve searvat.
Mubpien våhkoen edtja tjïrrehtimmiem EN:n bæjhkoehtimmeste aalkoealmetji reaktaj bïjre gïetedidh, jïh iktesth leah sjyöhtehke Saemiedægkan dam goltelidh.
- Sámediggi háliida áinnas diehtit mii jurddašuvvo foruma boahtteáiggi barggu birra, go diibmá almmuhuvvui ahte áigo geahčadit vugiid ja vejolašvuođaid movt ođasmahttit foruma, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
- Saemiedigkie aaj aavode daajroem åadtjodh mah åssjaldahkh mah gååvnesieh forumen båetijen barkoen bïjre, dan åvteste dæjman bïeljelin dah sïjhtin vuartasjidh mejtie jeatjah vuekieh jïh nuepieh gååvnesieh forumem orrestidh, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Iežas sorbmen ja iežas hávváduhttin
Aemielueseme jïh jïjtjeirhkeme
Bissovaš foruma sešuvnnas lea fáddán nuorat, iežas hávváduhttin ja iežas sorbmen.
Aamhtese daennie sesjovnesne lea noerh, jïjtjeirhkeme jïh aemielueseme.
- Dát lea stuorra váttisvuohta mii erenoamážit čuohcá ollu álgoálbmotservodagaide, ja mii gáibida johtilis doaimmaid maiguin eastadit dán negatiivvalaš ovdáneami.
- Daate akte stoerre dåeriesmoere maam joekoen jïjnjh aalkoealmetjesiebriedahkh dååjroeh, jïh mij varke råajvarimmieh kreava juktie nåake evtiedimmiem heerredidh.
Nuoraid massin lea maiddái servodatváttisvuohta ja buktá stuorra morraša lagamuččaide, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
Gosse jielede nåhka dellie dïhte aaj akte siebriedahkedåeriesmoere, jïh akte stoerre vaejvie dejtie mah baetsieh saemien dajvine, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
- Fáddá guoská midjiide ja mii áigut muitalit min vásihusaid iežas hávváduhttima ja iežas sorbmema eastadeami birra, dadjá Keskitalo.
- Aamhtese vihkeles mijjese jïh mijjieh sïjhtebe mijjen dååjrehtimmiej bïjre soptsestidh juktie jïjtjeirhkemem jïh aemieluesemem heerredidh, Keskitalo jeahta.
Loga eambbo dás:
Lohkh vielie:
Sámedikki jienastuslohku 2005 / Jienastuslohku / Kampanjeside / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkien veeljemelåhkosne 2005 / Veeljemelåhkoe / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikki jienastuslohku 2005
Saemiedigkien veeljemelåhkosne 2005
Sámedikki jienastuslogus 2005 rájes ledje 12 538 olbmo.
Saemiedigkien veeljemelåhkosne 2005:este lin 12538 almetjh.
Dát geavahuvvui vuođđun áirasiid juohkimii válgabiirriin 2009 válggas.
Dïhte våarome sjidti gåessie mandaath juekedh veeljemegievlide veeljemen 2009 åvteste.
Loahpalaš logu válgabiirriin 2005 válggas gávnnat vuolábealde.
Daesnie vuelelen låhkoeh gaavnh veeljemegievlijste 2005 veeljemen åvteste
7 Davvi-Romsa / Nord-Troms
7 Noerhte-Tromse / Nord-Troms
8 Gaska-Romsa / Midt-Troms
10 Noerhte Noerhtelaante / Nordre Nordland
11 Gaska Nordlánda / Midtre Nordland
11 Gaske Noerhtelaante / Midtre Nordland
13 Lulli-Norga / Sør-Norge
13 Åarjel-Nöörje / Sør-Norge
Sámediggeráđđi oassálastá Rio+20:i / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkieraerie galka meatan årrodh Rio+20:esne / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggeráđđi oassálastá Rio+20:i
Saemiedigkieraerie galka meatan årrodh Rio+20:esne
Sámediggeráđđi Vibeke Larsen oassálastá máilmminjunuščoahkkimii guoddilis ovdáneami birra áigodagas geassemánu 20-22 b.. Rio de Janeiros Brasilas.
Saemiedigkieraerie Vibeke Larsen galka meatan årrodh EN:n veareldeåvtehketjåanghkosne Rio de Janeirosne Brasijlesne goelken 20-22 b. mij staeries evtiedimmiem dæjpa.
Rio+20 stuorámus ON-konferánsa goassege, ja dohko vurdojuvvojit boahtit badjel 50 000 oassálasti virggálaš lágidemiide.
Rio+20 lea støøremes EN-konferaanse mij gåessiegih orreme, jïh vienhtieh 50.000 almetjh båetieh gieh gelkieh meatan årrodh byjjes øørneminie.
Váldofáddán lea ruoná ekonomiija ja geafivuođa uhcideapmi.
Åejvieaamhtese lea kruana økonomije jïh giefiesvoetem unniedidh.
Ráđđelahttu Vibeke Larsen illuda váldit ovdan álgoálbmotperspektiivva Rio+20:s.
Raerielihtsege Vibeke Larsen ussjede galka aalkoealmetji vuajnoem vååjnesasse bïejedh Rio+20:esne.
- Máilmmi álgoálbmogiin lea guovddáš rolla das ahte seailluhit ekovuogádagaid ja hukset nana bákkálaš ekonomiija.
- Vearelden aalkoealmetjh jarnges rollem utnieh guktie økosystemh tjïrkedh jïh nænnoes voenges økonomijem tseegkedh.
Álgoálbmogat sáhttet fállat čovdosiid boahttevaš guoddilis ovdáneapmái.
Aalkoealmejth maehtieh loetemh faaledh båetije biejji staeries evtiedimmien muhteste.
Eaktun lea ahte álgoálbmogiid vuoigatvuođat eatnamiidda ja resurssaide árvvusadnojuvvojit, ja ahte álgoálbmogiid vuoigatvuohta mearridit iežaset ovdáneami čađahuvvo.
Daerpies dillie ahte aalkoealmetji reaktah eatnemidie jïh vierhtidie dåhkasjehtedh, jïh ahte aalkoealmetji reaktam dåhkasjehtedh sijjen jïjtse evtiedimmiem stuvredh.
Álgoálbmogiid árbedieđuid ja ekovuogádatbálvalusaid dohkkeheapmi ávkkuha bures geafivuođa vuosttaldeamis ja berre leat okta geađgejulggiin ruoná ekonomiijas.
Aalkoealmetji aerpievuekien maahtoeh jïh økosystemedïenesjh dåhkasjehtedh edtja joekoen tjielkes råajvarimmie årrodh gåessie giefiesvoeten vøøste barkedh jïh luvnie årrome akte daejstie tseagkerijstie kruana økønomijisnie.
Viidáseappot lea nissonolbmuid rolla deaŧalaš dasa ahte lihkostuvvat juksamiin ođđa guoddilvuođa mihttomeriid, ja danne mun čalmmustahtán dan ahte nissonperspektiiva galgá nannejuvvot buot dásiin, dadjá sámediggeráđđi Vibeke Larsen.
Nyjsenæjjaj våajnoe lea vihkeles tjuevtenje gåessie orre staeries ulmieh buktiehtidh illedh, jïh dannasine sïjhtem manne galka nyjsenæjjaj vuajnoem nænnoestidh gaajhkne daaltesinie, saemiedigkieraerie Vibeke Larsen jeahta.
Dál lea vássán 20 jagi dan rájes go máilmmiservodat deaivvadii konferánssas birrasa ovdáneami birra, Eco`92 Rios.
Dïhte 20 jaepien juassah veareldesiebriedahke gaavnedamme byjresken jïh evtiedimmien konferaansesne, EcoŠ92 Riosne.
Dalle mearriduvvui dálkkádatkonvenšuvdna, biologalaš šláddjivuođakonvenšuvdna ja Agenda 21. 2002:s dohkkehuvvui Johannesburg-julggaštus.
Daelie daalhkadahkelatkjoem, biologihken gellienvoeten latkjoem jïh Agenda 21:m nænnoestamme. 2002:esne Johannesburg-sjïehtedimmiem nænnostamme.
Vuođđun lea 1987 mannosaš Máilmmikommišuvnna / Brundtlandkommišuvdna mii dadjá ahte guoddilis ovdáneapmi lea ovdáneapmi mii váldá vuhtii dálá dárbbuid almmá bilidit boahttevaš buolvvaid vejolašvuođaid duhtadit iežaset dárbbuid.
Veareldekommisjovnen / Brundtlandkommisjovnen galhkemereektehtsistie 1987:n raejeste våarome båata mij jeahta: «Staeries evtiedimmie lea evtiedimmie mij daanbien daarpoeh dååste jïh ij båetien boelven nuepieh eerjh juktie dah åadtjoeh sijjen daarpoeh krøøhkestidhš.
Doahpagis lea sáhka das mo biras, ekonomiija ja sosiála ovdáneapmi čatnasit lávga oktii.
Dïhte buerkeste guktie byjresken, økonomijen jïh sosiaalen evtiedimmieh gårreldahkesne.
Geafivuođaváttisvuođaid ja birasváttisvuođaid ferte geahččat ovttas, ja birrasa guhkesáiggi vuhtiiváldima ferte árvvoštallat oanehisáiggi ekonomalaš vuhtiiváldima ektui.
Tjeahta vuartasjidh guktie giefesvoetedåeriesmoerh jïh byjreskedåeriesmoerh sinsitniem dijpieh, jïh daerpies vierhtiedidh guhkiem byjreskem krøøhkestidh dan muhteste goh åenehkes aejkien økonomijen krøøhkestidh.
Rio20 + ráhkkaneami oktavuođas leat šiehtadallojuvvon dakkár surggiin go: guoddilvuođa mihttomearit (SDG), ruoná ekonomiija, biebmosihkarvuohta, biologalaš šláddjivuohta, dásseárvu, dearvvašvuohta ja oahppu, mearra, kemikálat ja dálkkádat jna..
Gåessie Rio20 + ryøjrehtidh dillie lea ovmessie aamhtesh dïjveldamme juktie: staeries ulmieh (SDG), kruana økonomije, beapmoevihtiesvoete, biologihken gellienvoete, mïrrestalleme, healso jïh øøhpehtimmie, mearoe, kjemikaalijh jïh daalhkadahke j.n.v..
Dát galgá leat vuođđun Rio+20 loahppadokumeantta / julggaštusa mearrádussii.
Dïhte våaromem dorje juktie galhkemetjaalegem / sjïehtedimmiem nænnoestidh Rio20+:esne.
Stuorra sáttagoddi
Stoerre dåehkie
Sámediggi oassálastá Norgga sáttagoddái maid stáhtaministtar Jens Stoltenberg jođiha.
Saemiedigkie meatan orre Nøørjen dåehkesne man åejvie staateministere Jens Stoltenberg.
Maiddái birasgáhttenministtar, ovddidanministtar, máŋga stáhtačálli ja politihkalaš ráđđeaddi iešguđet departemeanttain, Stuorradikki áirasat, ámmátolbmot ja eaktodáhtolaš organisašuvnnaid ja Norgga siviilaservodaga ovddasteaddjit oassálastet.
Dan lissinie meatan årroeh byjreskevaarjelimmieministere, evtiedimmieministere, ovmessie staatetjaelijh jïh politihken raerijh ovmessie departemeentijstie, Stoerredigkielihtsegh, embeetegoevtesh jïh jijtsen mieleste åårganisasjovni jïh sivijlesiebriedahki lihtsegh Nøørjeste.
- Mun illudan digaštallat guoddilis ovdáneami čovdosiid eará álgoálbmogiiguin, ja stáhta ovddasteddjiiguin, NGO:iguin ja birasáŋggirdeddjiiguin Rio+20:s.
- Manne aavone uvtelassh dijveldidh loetemidie staeries evtiedimmien muhteste jeatjah aalkoealmetjigujmie, jïh jeatjah staaten lihtsegigujmie, NGO:gujmie jïh jeatjah byjreskebarkijigujmie dan mearan gåessie Rio20+.
Mun illudan maiddái doallat sáhkavuoru oalgelágideamis masa Australia stáhtaministtar Julia Gillard lea mu bovden gaskavahku geassemánu 20. b., čilge sámediggeráđđi Vibeke Larsen.
Manne aaj sjuesjedem goh åadjtoem aktem sæjroe-øørnemem lahtestidh mïsse Australijan staateministeere Julia Gillard mannem bøøreme ruffien gaskavahkoen 20. b., saemiedigkieraerie Vibeke Larsen tjielkeste.
Oalgelágideami fáddán lea álgoálbmogiid ja báikegottiid eana- ja mearraguovlluid hálddašeapmi man vuođđun lea biologalaš šláddjivuođa seailluheapmi ja guoddilis geavaheapmi.
Sæjroeøørnemen aamhtese lea guktie aalkoealmetjh jïh voenges siebriedahkh maehtieh eatneme- jïh jaevriedajvh reeredh jih daejtie tjirkedh jïh staries åtnoem tjïrrehtidh biologihken gellienvoeten muhteste.
Viidáseappot lea jurdda ásahit stáhtaid ja álgoálbmogiid gaskasaš fierpmádaga mas sáhttá digaštallat dákkár málliid vásáhusaid ja ovddideami.
Dïhte åssjelmes galka vïjrebe viermiem tseegkedh staati jïh aalkoealmetji gaskemsh gusnie maahta dååjrehtsh jïh dagkeres modelli evtiedimmiem dijveldidh.
- Sámedikki bealis mii čujuhit erenoamážit finnmárkkuláhkii, ja mo Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš konsultašuvdnašiehtadus geavahuvvo juksan dihtii ovttamielalašvuođa sámi oassálastima oktavuođas hálddašanmálliide sámi guovlluid luondduvuđđosa hárrái, dadjá ráđđelahttu Larsen loahpas.
- Saemiedigkien bieleste sïjhtebe Finnmarken laakese vuesiehtidh, jïh guktie konsultasjovnelatkjoem utnedh Saemiedigkien jïh staaten byjjesfaamoej gaskemsh guktie sjiehtedidh saemieh gelkieh meatan årroeh reerememodellisnie eatnemen muhteste saemien dajvine, raerielihtsege Larsen jeahta minngemes.
Oktavuohta:
Govlehtallije:
Sámedikki ráđđelahttu Vibeke Larsen, tlf. 941 30 116
Saemiedigkieraerije Vibeke Larsen, tlf. 941 30 116
Stáhtabušeahtta beahttašuhttá sakka / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Håjnarostoe staatebudsjedteste / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Stáhtabušeahtta beahttašuhttá sakka
Håjnarostoe staatebudsjedteste
Gaskavahku golggotmánu 8. b. bijai ráđđehus ovdan stáhtabušeahttaevttohusa jagi 2015 várás.
Gaskevåhkoen, rïhkeden 8. b. reerenasse sov raeriestimmiem staatebudsjedtese 2015 böökti.
Oktiibuot juolluduvvui 426,5 miljon ruvnnu Sámediggái ja 890 miljovnna sámi áigumušaide.
Ållesth dåarjoeji 426,5 millijovnh kråvnah Saemiedægkan jïh 890 millijovnh saemien åssjelidie.
Presideanta Aili Keskitalo gávnnaha ahte dáinna lágiin leat juolludeamit sámi servodahkii duohtavuođas njiedjan.
Presidente Aili Keskitalo vihteste daate akte tjïelke giehpiedimmiedåarjojne saemien siebriedahkese.
Presideanta Aili Keskitalo lea sakka beahtahallan ráđđehusa stáhtabušeahttaevttohussii.
Presidente Aili Keskitalo lea gaajh håjnoes reerenassen raeriestimmeste staatebudsjedtese.
- Dát lea sámi servodaga gáržžideapmi.
- Daate akte heajjoedimmie dehtie saemien siebriedahkeste.
Kulturdepartemeanta lea geahpedan 4 miljovnna árktalaš eanadollui eanadoallošiehtadusa bokte ja 2 miljovnna boazodoallošiehtadussii.
Kultuvredepartemeente lea 4 millijovnh tjoehpeme saemien plaeride jïh Laanteburriedepartemeente lea tjoehpeme 4 millijovnh arktiske laantebårran laanteburrielatjkoen bijjelen jïh 2 millijovnh båatsoeburrielatjkose.
Dán jagi stáhtabušeahtain čájeha ráđđehus iežas duohta sámepolitihkalaš ámadeaju ii ge illudahte man ge láhkai, cealká presideanta Aili Keskitalo.
Daan jaepien staatebudsjedtine reerenasse sov tjïelke saemiepolitihkeles ååredæjjam vuesehte jïh ibie mijjieh madtjeles gænnah, presidente Aili Keskitalo jeahta.
- Min bušeahttadárbbus jagi 2015 várás čujuheimmet earret eará vihtta suorggi mat dárbbašit eanet áŋgiruššama.
- Mijjen budsjedtedaerpiesvoetesne jaapan 2015 libie gaskem jeatjah tjïertestamme vïjhte suerkieh mah aktem lissie dåarjoehtimmiem daarpesjieh.
Dat leat Sámi Giellagáldu, sámi oahpponeavvut, Bååstede prošeakta ja ođđa visttit Saemien Sijtei ja Beivváš Sámi Našunálateáhterii, cealká presideanta Aili Keskitalo.
Saemien Gïelegaaltije, saemien learoevierhtieh, prosjekte Bååstede jïh orre gåetieh Saemien Sijtese jïh Beivváš Sámi Našunálateáhterasse, presidente Aili Keskitalo jeahta.
Saemien Sijte lea vuordán 9 jagi dainna ahte ráđđehus juolluda ruđaid ođđa vistái Snåasei, ii ge dán jagi dat lean mielde ráđđehusa stáhtabušeahttaevttohusas.
Saemien Sijte lea 9 jaepieh vuarteme ihke reerenasse edtja beetnegh dåarjodh akten orre gåatan Snåasesne, vaallah daan jaepien meatan sjïdti reerenassen raeriestimmesne staatebudsjedtese.
- Ráđđehus rábmo ahte sii áŋgiruššet museavisttiiguin, ja nu dat lea sakka beahttašuhtti vásihit ahte ii vel vuoruhuvvo Saemien Sijte.
- Reerenasse garmerde satne museumegåetieh dåarjohte, dan åvteste gaajh håjnoes vuejnedh Saemien Sijti ikth vielie våålese prioriteradamme sjædta.
Eai ge leat juolluduvvon ruđat dan oahpponeavvoloktemii mii nu sakka dárbbašuvvo.
Vaallah leah beetnegh dåårjeme akten gaajh daerpies learoevierhtielutnjemasse.
Vaikke vel lea ge ná, de oaidná presideanta Keskitalo dattetge ahte Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta lea lokten sámi giellaáŋgiruššama.
Læjhkan presidente Keskitalo vuajna Tjïelte- jïh orrestimmiedepartemeente lea aktem saemien gïeleråajvarimmiem buakteme.
Ráđđehus stáhtabušeahttaevttohusas leat várrejuvvon 2 miljon ruvnnu Sámi Giellagáldui, ja ruđat ođđaásahuvvon sámi giellalávdegotti doibmii.
Reerenassen raeriestimmesne staatebudsjedtese lea 2 millijovnh kråvnah lyjkeme Saemien Gïelegaaltijasse, jïh vierhtieh dan aadtjen tseegkeme saemien gïelemoenehtsasse.
Searvva don nai hutkat ovttas eará mánáiguin ja nuoraiguin miehtá máilmmi / Áltá 2013 / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Årroeh meatan sjugnedh maanaj-jih noerigujmie ektine abpe veartenistie / Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Searvva don nai hutkat ovttas eará mánáiguin ja nuoraiguin miehtá máilmmi
Maanah jïh noerh dejnie tjïjhtje aalkoealmetjeregijovnine bööresuvvieh aktem guvviem seedtedh sijjen nïekedshæhtjoste.
14. Njukčamánnu 2013
Dïhte tjåenghkies vierhkie vååjnoe aalkoealmetje-konferansesne Arktisesne: ÁLTÁ 2013 ruffien.
Oktasaš buvtta čájehuvvo álgoálbmotkonferánssa áiggi: ÁLTÁ 2013. 800 guossi miehtá máilmmi bohtet davás oassálastit konferánssas mas álgoálbmogat ráhkkanit ON máilmmi álgoálbmotkonferánsii.
800 guessieh abpe veartenistie noerhtese båetieh juktie meatan årrodh “ Gaskenasjovnaale ryöjreden aalkoealmetjekonferansesne veartenekonferansese aalkoealmetji bïjre ”
Duogáš
Våarome
800 máná Finnmárkkus ja Frankriikkas leat juo searvan dáiddaprošektii mii lea čájehuvvon Frankriikkas. Dáiddárat Josée Coquelin ja Laila Kolostyák leaba jođihan dan.
800 maanah jïh noerh Finnmarhkeste jïh Frankrijhkeste joe guvvieh seedteme kåansteprosjektese mij aarebi Frankrijhkesne orreme, öörneme tjiehpiedæjjijste Josée Coquelin jïh Laila Kolostyák.
Prošeakta viiddiduvvo ja dál bovdet mánáid ja nuoraid miehta máilmmi sáddet govaid.
Daelie prosjekte jåarhka jïh maanah jïh noerh abpe veartenistie bööresuvvieh.
Govat biddjojit de oktasaš čájáhussan álgoálbmot konferánssas ja dainna sávvat buohkaide bures boahtima.
Dah seedteme guvvieh sijhtieh tjåanghkan bïejesovvedh akten tjåenghkies vearhkan mij aalkoealmetjekonferansen saadthalmetjidie buerie båeteme vaajtele.
Fáddá
Teemah
Mii dárbbašit buohkat suoji, oadjebasvuođa, dohkkejumi ja gullevašvuođa.
Gaajhkh mijjieh vaarjelimmiem, jearsoesvoetem, jååhkesjimmiem jïh ektievoetem daarpesjibie
Suodji gokčá min vuođđodárbbuid.
Akte suaja mijjen vihkielommes daerpiesvoeth vaarjele
Gaskaboddosaš suodji heajos dálkkis.
Akte åvtelhbodti faasoe nåake vearolden vööste
Mánnávuođas orrunbáiki.
Akte tseegkeldahke mijjen maanabaeleste
Ráhkaduvvon vaikko makkár ávdnasis.
Dorjeme iebnijste mah gååvnesieh
Buot dálkkádagain.
Gaajhkine klijmine
Min vuosttaš jurdda ruovttus.
Gaajhkine byjreskinie
Barta bidjá min niegadit.
Hæhtjoe baaja mijjem nïekedidh
Mánát ja nuorat bovdejuvvojit hutkat govaid dain fáttain.
Maanah jïh noerh gaajhkine aalterinie bööresuvvieh sijjen guvvieh teemaj bïjre sjugniedidh
Oaččut ráhkadit gova mas áiggut.
Åadtjoeh jïjtje materijalh jïh teknihkem veeljedh.
Govva galgá leat 15 cm x 15 cm
Gaajhkh guvvieh tjuerieh stoeredahkesne 15 cm x 15 cm årrodh
Áigemearri sáddet lea 26.4. 2013
Seedtememierie lea voerhtjen 26. b. 2013
Sádde govaid deike: ÁLTÁ 2013 ved Mari Bottolfsen, Alta videregående skole, Skoleveien 15, 9510 Alta, Norge.
Mijjieh aavoedibie dijjen guvvieh dåastodh, åvtelhbodti jïjnjh gæjhtoeh
Áŋgiruššá viidáseappot sámi mátkeealáhusain / Máŋggalágan ealáhusdoaibma / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Saemien fealadassem guhkiebasse dåarjohte / Gellielaaketje jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggeráđđi juolluda 850 000 ruvnnu doarjjan Nordnorsk Reiseliv AS:ii prošektii Sámi Mátkeealáhus 2.0.
Saemiedigkieraerie 850 000 kråvnah dåårje Nordnorsk Reiseliv AS:se prosjektese Samiske Reiseliv 2.0.
Prošeakta galgá loktet sámi mátkeealáhusfitnodagaid gelbbolašvuođa ja eanedit daid buktagiid ja márkanosiid.
Prosjekte edtja maahtoem, dorjesidie jïh maarkedelåhkojde lissiehtidh saemien fealadassesïeltide.
Sámi Mátkeealáhus 2.0 lea dan Sámi Mátkeealáhus prošeavtta joatkka maid Origo Nord lea jođihan áigodagas 2012-2015.
Samisk Reiseliv 2.0 lea akte guhkiebasse barkoe prosjekteste Samisk Reisliv maam Origo Nord lea stuvreme boelhken 2012-2015.
- D at mii lea ođas dán joatkimis, lea ahte sámi mátkeealáhussuorgi dás čadnojuvvo dálá mátkeealáhusbirrasii ja nu beassá ávkkástallat ásahuvvon fierpmádagain, alla mátkefágalaš gelbbolašvuođain ja nana vuovdalankanálain mii sáhttá lokte juohke fitnodaga prošeavttas, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Dïhte mij lea orre daennie guhkiebasse barkosne lea saemien fealadassesuerkie daesnie ektiedamme sjædta akten daaletje fealadassebyjresen vööste jïh destie gaskesem åådtje aktine tseegkeme viermine, jolle fealadimmiefaageles maahtojne jïh akten nænnoes maarkededoekemekanaalese mah maehtieh fïerhtem sïeltem prosjektesne lutnjedh, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
NordNorsk Reiseliv AS (NNR) vuovdala Davvi-Norgga mátkemearrin našunálalaččat ja riikkaidgaskasaččat.
NordNorsk Reiseliv AS (NNR) lea maarkedefoeresjimmieåårgane Noerhte-Nöörjese goh fealadimmieulmie nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale sijjesne.
Fitnodagas leat 15 bargi kantuvrrain Romssas, Álttás ja Bådåddjos.
Sïelten leah 15 barkijh kontovrine Tromsøesne, Altesne jïh Bådåddjosne.
Sámi Mátkeealáhus 2.0 galgá leat rabas fierpmádat mii fállá gealbudeami buohkaide geat háliidit háhkat ođđa máhtu.
Samisk Reiseliv 2.0 edtja akte gaahpoeh viermie årrodh mij maahtoelutnjemem faalehte gaajhkesidie mah sijhtieh orre daajroem vejtiestidh.