pere/sami_parallel huggingface dataset:
guldalit, digaštallat, hupmat iežainis dahje earáiguin ja jitnosit lohkat
- goltelidh, digkiedidh, jïjtsinie jallh jeatjabigujmie soptsestidh jïh reegkes gïeline lohkedh
Taktiila oahppit liikojit
Taktile learohkh lyjhkoeh
Kinestetihka (motorihkalaš) oahppit liikojit
Kinestetiske learohkh lyjhkoe
guoskkahit diŋggaid, giehtabarggu, dihtoriin bargat, ráhkadit seaidneplakáhtaid, speallat, čállit, čuohpadit ja liibmet
- aath doehtedidh, gïetigujmie barkedh, pc-ine barkedh, vïedtjeplakath darjodh, spealadidh, tjaeledh, bietskiedidh jïh lïjmesjidh
bargat latnjarieggáin ja árpobreahtain
- tjoevtenjereagkine jïh laejkiepreejrine barkedh
lihkadit ja olleš rupmaša atnit, speallat iešguđetlágan spealuid, teáhterneaktima ja praktihkalaš barggu
- svïhtjedh jïh abpe kråahpem nåhtadidh, ovmessie spïelh spealadidh, teaterem spealadidh jïh dæjpeles barkoe
seaidne- ja láhttespealuid
- vïedtje jïh guelpiespïele
Árvvoštallan
Faagem vïerhtiedidh
Oahppit galget árvvoštallat dan maid sii duođai máhttet ja maid sii leat oahppan.
Learohkh edtjieh vuarjasjidh maam dah raaktan maehtieh jïh haalvoeh, jïh maam lïereme.
Gávdnat vástádusa dasa, galget oahppit čállit VØL-skovi.
Juktie dam gaavnehtidh, learohkh maehtieh aktem VØL-goerem dievhtedh.
Skovi galget oahppit čállit ovdalgo álggahit oahppodoaimma.
Learohkh maehtieh goerem dievhtedh åvtelen lïerehtimmiedarjomem aelkieh.
Gelbbolašvuođamihttomearri, oahppomihttomearri ja dovdomearkkat dahje eavttut galgá almmuhit ohppiide ja galget oidnot bargoplánas ja klássalanjas, omd. seaidneplakáhtas.
Tjuara maahtoeulmide, lïerehtimmieulmide jïh væhtide åehpies darjodh learoehkidie, jïh dah tjuerieh våajnoes årrodh barkoesoejkesjisnie jïh klaassen tjiehtjielisnie, vuesiehtimmien gaavhtan aktene vïedtjeplakatesne.
Lea dehálaš ahte oahpaheaddji njálmmálaččat aiddostahttá dovdomearkkaid ja eavttuid ohppiide.
Vihkeles lohkehtæjja njaalmeldh learoehkidie buerkeste guktie dah væhtah leah.
Lea maiddái dehálaš ahte čilge mat dát duođaid leat.
Aaj vihkeles dah leah tjïelke.
Dovdomearkkaid sáhttá čilget iešguđege dásis, nugomat:
Maahta væhtide buerkiestidh ovmessie daltesinie, vuesiehtimmien gaavhtan:
Don leat álgán Don máhtát eanemus adnon beaivválaš sániid mat gullet fáddái.
Datne aalkeme Datne maahtah naaken dejstie sïejhmemes biejjieladtje baakojste aamhtesen bïjre.
Don máhtát atnit soames oahppan sániid.
Datne maahtah naan lïereme baakoeh nåhtadidh.
Don máhtát hábmet álkes cealkagiid fáttá birra ja searvat daid birra ságastallat.
Datne maahtah aelhkie raajesh aamhtesen bïjre darjodh, jïh dejtie nåhtadidh soptsestimmine.
Don máhtát gažaldagaid vástidit eaŋkilsániiguin.
Datne maahtah gyhtjelassh vaestiedidh aktegh baakojne.
Don leat bures mátkái joavdan Dus lea oalle buorre sátneriggodat fáttá birra.
Datne stodtetjem båateme Dov akte naa hijven baakoeveahka aamhtesen bïjre.
Don máhtát atnit máŋga oahppan sániid.
Datne maahtah jïjnjh lïereme baakoeh nåhtadidh.
Don máhtát hábmet cealkagiid mas lea sisdoallu ja searvat ságastallamii fáttá birra.
Datne maahtah raajesh darjodh sisvegisnie, jïh meatan årrodh aamhtesen bïjre soptsestidh.
Don máhtát vástidit gažaldagaid olles cealkagiiguin.
Datne maahtah gyhtjelassh vaestiedidh ellies raajesigujmie.
Don leat joavdan guhkas Dus lea dán fáttás buorre sátneriggodat.
Datne gåhkese båateme. Dov akte hijven baakoeveahka aamhtesen bïjre.
Don máhtát bures atnit hui ollu oahppan sániid.
Datne maahtah joekoen jïjnjh lïereme baakoeh hijvenlaakan nåhtadidh.
Don máhtát hábmet cealkagiid rikkis ja dárkilis gielain ja searvat spontána ságastallamii fáttá birra.
Datne maahtah raajesh darjodh aktine jeereldihkie jïh tjïelke gïeline, jïh meatan årrodh gosse dastegh aamhtesen bïjre soptseste.
Don vástidat gažaldagaid dievaslaččat ja olles cealkagiiguin.
Datne gyhtjelassh veelelaakan vaestedh jïh ellies raajesigujmie.
Vuođđogálggat
Faagen maadth maahtoeh
Máhttit ovdanbuktit njálmmálaččat: Njálmmálaš doaibma lea guovddážis dán ovdamearkkas.
Maehtedh sov njaalmeldh daajroeh buektedh: Dïhte njaalmeldh darjome lea dïhte åejviedarjome daennie vuesiehtimmesne.
Máhttit ovdanbuktit čálalaččat: Oahppit galget sámegillii sátnádit deavdimis VØL - ja lotusskovi oahppandoaimmas.
Maehtedh sov tjaaleldh daajroeh buektedh: Learohkh tjaelieh gosse VØL - jïh lotusgoerh dievhtieh lïerehtimmiedarjomisnie.
Máhttit lohkat: Álgimis fáttáin bargat sáhttá sihke oahpaheaddji ja/dahje oahppit lohkat iežaset teavsttaid.
Maehtedh lohkedh: Gosse aamhtesinie aalka, dovne lohkehtæjja jïh / jallh learohkh maehtieh sjïehteles tjaalegh lohkedh.
Máhttit rehkenastit: Praktihkalaš barggus nugomat láibuma bakte, atnit ja geardduhit oahppit doahpagiid mat gullet sámi lohkan- ja rehkenastinvuohkái.
Maehtedh ryöknedh: Dæjpeles barkoen tjïrrh goh bååhkesjimmie, dah learohkh lahtesh nåhtadieh jïh repeterieh, mah leah saemien ryöknemevuekesne.
Máhttit atnit digitála reaidduid: oahppit atnet dihtormášiinna bargobihtá čálalaš oassái.
Maehtedh digitale dirregh nåhtadidh: Dah learohkh PC. ’ em nåhtadieh gosse edtjieh laavenjassese tjaeledh.
Sii gávdnet govaid interneahtas, dahje sii čállet teavstta eará govvii.
Dah guvvieh gaskeviermesne gaevnieh, jallh akten jeatjah gåvvan tjaelieh.
Gáiddusoahpahus
Maajhööhpehtimmie
Dát ovdamearka heive bures gáiddusoahpahussii danin go oahppodoaibma deattuha njálmmálaš giellaanu.
Daate vuesiehtimmie hijvenlaakan maajhööhpehtæmman sjeahta ihke daate lïerehtimmiedarjome tjïerteste gïelem njaalmeldh nåhtadidh.
Dalle šaddá oahpaheaddji ovdalgihtii gávnnahit makkár bargovuogit dása buoremusat heivejit.
Dellie lohkehtæjja åvtelhbodti tjuara gaavnehtidh mah barkoevuekieh bööremes sjïehtieh.
Oahpaheaddji sáhttá ráhkadit iešguđetlágan goarttaid, spealuid ja bargobihtáid mat sáddejuvvojit ohppiide.
Lohkehtæjja maahta ovmessie kåarhth, spïelh jïh barkoelaavenjassh darjoh mah learoehkidie seedtesuvvieh.
Oahppi ja oahpaheaddji sáhttiba humadit fáttá birra seammásgo oahppi čuohpada muitogoarttaid.
Learohke jïh lohkehtæjja maehtieh aamhtesen bïjre soptestidh mearan learohke vuesiehtimmien gaavhtan mojhtese-kåarhtide bietskede.
Gielladomeanat
Gïelesuerkie
Jus lea heivvolaš čađahit praktihkalaš barggu dáinna fáttain bargamis, nugomat láibut dahje málestit, de sáhttá doaibma dahje gievkkan leat gielladomeanan.
Jis maereles maam akt dæjpeles darjodh dejnie aamhtesinie, goh bååhkesjidh jallh beapmoeh jurjiehtidh, dellie darjome jallh tjöövke maahta akte gïelesuerkie årrodh.
Breahttaspeallu dahje seaidneplakáhtta fáttá birra sáhttá maiddái leat gielladomeanan.
Akte dabloe jallh vïedtjeplakate aamhtesen bïjre, maahta aaj akte gïelesuerkie årrodh.
Dalle gulahallan breahttaspealu dahje seaidneplakáhtain bargama oktavuođas čađahuvvo sámegillii.
Dellie sæjhta ajve saemiestidh dabloen jallh plakaten bïjre.
2005 Sara: Joatkke ain.
Learoevierhtieh
Iđut 2008 Nan Persen: Láibbážat.
Raeriestimmieh tjaalegi bïjre
Neahttaresurssat
Nedtevierhtieh
Udir.no - Fuolkenamahusat
Udir.no - Laahkoeh
Fuolkenamahusat
Laahkoeh
Ceahkki: 2. jahkeceahkki Fádda: Sogat / Fuolkit Áigi: golbma gitta viđa diibmui
Daltese: 2. jaepiedaltese
Álggahus
Aalkoe
Dát oahpahusláhču lea ovdamearkka movt bargat gelbbolašvuođamihttomeriin 1. ja 2. jahkeceahkis.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte guktie maahtoeulmine 1. jïh 2. jaepiedaltesinie barka.
Dás galgá sohkanamahusaiguin bargat.
Daate lea barkoe laahkoej bïjre.
Gelbbolašvuođamihttomearit sáhttet konkretiserejuvvot oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin joksat gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahta maahtoeulmide tjyølkehke darjodh lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahpahusláhču čájeha heivvolaš bargovugiid, movt vuođđogálggaid integrere bargui ja movt oahpaheaddji sáhttá heivehit oahpahusa ohppiide ja árvvoštallat sin dađistaga.
Øøhpehtimmiesoejkesje sjyøhtehke barkoevuekieh vuesehte, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie lohkehtæjja øøhpehtimmiem learoehkidie sjïehtede, jïh dejtie vuarjesje iktemearan.
Das lea maid ovdamearka movt oahppit árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset barggu.
Daesnie aaj vuesiehtimmieh guktie learohkh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjieh.
Máhttoloktema ML06 gelbbolašvuođamihttomearit
Maahtoeulmie 2. jaepiedaltesen mænngan
Gelbbolašvuođamihttomearit 2. jahkeceahki maŋŋel Árbevirolaš máhttu Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Lohkehtimmien ulmie lea learohke edtja maehtedh
gohčodit iežas lagas fulkkiid fuolkenamahusaiguin ja diehtit maid sátni gáibmi mearkkaša
laahkoeh dan lihke maadtoeladtjese nåhtadidh jïh soptsestidh mij neebne lea
Eará heivvolaš gelbbolašvuođamihttomearit 4.
Jeatjah sjyøhtehke maahtoeulmieh 4. jaepiedaltesen mænngan
Jahkeceahki maŋŋel Njálmmálaš gulahallan
Njaalmeldh gaskesadteme
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Lohkehtimmien ulmie lea learohkh edtjieh maehtedh
geavahit iešguđetlágan dajaldagaid dilálašvuođaid mielde
ovmessie njaalmeldh dïejvesh nåhtadidh, ovmessie tsiehkide sjïehtedamme
Oahppanulbmilat
Lïerehtimmieulmie
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus olahit gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahtoeulmiem tjyølkehke dorjeme lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmiem jaksedh.
Oahppi galgá máhttit
Learohke edtja maehtedh
- geavahit doahpagiid bearaš, eadni, áhčči, viellja, oabbá, áhkku, áddjá, vilbealit / oambealit, muoŧŧá / goaski / siessá ja eanu / čeahci / eahki - čilget gáimmi doahpaga mearkkašumi
dïejvesidie fuelhkie, tjidtjie, aehtjie, vïelle, åabpa, aahka, aajja, aajkohke, seasa jïh jyøne nåhtadidh
Vuođđogálggat
Vihkielommes maehtelesvoeth
Máhttit lohkat mearkkaša dás máhttit fuolkenamahusaid lohkat.
Maehtedh lohkedh lea daesnie maehtedh laahkojde lohkedh.
Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit mearkkaša dán oktavuođas ipmirdit ja máhttit dadjat fuolkenamahusaid.
Maehtedh jïjtjemse njaalmeldh tjïelkesidh lea daesnie laahkojde guarkedh jïh jiehtedh.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit mearkkaša dás ahte máhttá čállit muhtin fuolkenamahusaid.
Maehtedh jïjtjemse tjaaleldh tjïelkesidh lea daesnie naan laahkoeh tjaeledh.
Máhttit geavahit digitálalaš reaidduid mearkkaša dás čállit fuolkenamahusaid dihtorii ja geavahit digitála reaidduid dán bargui.
Maehtedh digitale dïrregh nåhtadidh lea daesnie laahkoeh daatovrisnie tjaeledh jïh digitale dïrregh nåhtadidh gosse daejnie barka.
Ráhkkaneapmi
Soejkesjimmieh
Oahpaheaddji álgá iskát makkár fuolkenamahusaid oahppit máhttet, ja dihtet go buohkat ja máhttet go geavahit rievttes fuolkenamahusaid.
Lohkehtæjja aalka goerehtidh mah laahkoeh learohkh maehtieh, jïh mejtie gaajhkesh daejrieh jïh maehtieh dejtie reaktoe laahkojde nåhtadidh.
Lea dehálaš ahte oahpaheaddji ovdalgihtii jurddaša makkár fuolkenamahusaid sáhttá geavahit ohppiid ektui.
Vihkeles lohkehtæjja åvtelhbodti ussjede mah laahkoeh dah learohkh maehtieh nåhtadidh.
Muhtumin berre dát fáddá geavahuvvot oppalaš dásis danne go ferte vuhtiiváldit ovttaskas ohppiid.
Muvhten aejkien tjuara aamhtesem siejhmelaakan gïetedidh, juktie aktegslearohkh krøøhkestidh.
Muital guovddáš doahpagiid nugo eadni, áhčči, viellja, oabbá, áhkku, áddjá, muoŧŧá / goaski / siessá ja eanu / čeahci / eahki ja huma dáid birra ohppiiguin.
Øøhpehth dah voernges dïejvesh goh tjidtjie, aehtjie, vïelle, åabpa, aahka, aajja, jyøne, jiekie, tsietsie, seasa, gåeskie, maake, muahra, jijmie jïh aajkohke, jïh soptsesth dej bïjre learohkigujmie.
Oahpahuslážut
Lïerehtimmiedarjomh
Muitalit iežaset birra Divtte ohppiid njálmmálaččat muitalit iežaset birra, bearraša birra ja eará lagas fulkkiid.
Baajh learoehkidie njaalmeldh jïjtse bïjre soptsestidh, sov fuelhkie jïh lihke maadtoeladtjh.
Lea dehálaš oažžut buot ohppiid mielde ságastallamii.
Vihkeles gaajhkide learoehkidie meatan åadtjodh soptsestimmesne.
De sáhttet sii oahppat čállit fuolkenamahusaid.
Dan mænngan maehtieh lïeredh laahkojde tjaeledh.
Nannen dihte sátnegovaid de sáhttet oahppit sárgut govaid dahje liibmet govaid mat govvidit sániid.
Juktie baakoeguvvide nænnoestidh dah learohkh maehtieh guvviedidh jallh fotoh lïjmesjidh mah baakojde sjïehtesjieh.
Ráhkadit álkkes fuolke- / sohkamuora (vižžon Sámegiela 2) Dá lea muorra mas lea njeallječiegat rámma.
Aktem aelhkie boelvemoerem darjodh
Das lea sadji sárgumii dahje oahppi govvii ja oahppi nammii bajimussii.
Daesnie guvvie aktede moereste aktine mierine, gusnie sijjie akten gåvvan learoehkistie jïh learohken nomme bijjemes.
Vuolit dásis lea sadji sárgumiidda dahje váhnemiid / ovddasteddjiid govvii ja nammii.
Njieptjine vuelebe lea sijjie guvvide jïh nommide eejhtegijstie / dejstie mah eejhtegi åvteste.
Vuolemus ráiddus lea sadji ges sárgumiidda dahje govaide ja ádjáid / áhkuid namaide.
Dennie vuelemassjen njieptjesne lea sijjie guvvide jïh nommide aahkeste gon aajjeste.
Molssaeaktun lea čuohpadit govaid aviissain ja bláđiin ja ráhkadit máhkašbearraša / fantasiija bearraša.
Akte alternatijve lea guvvieh plaerijste jïh våhkoeplaerijste bietskiedidh, jïh aktem ussjedamme fuelhkiem / heamtuvrefuelhkiem darjodh.
Gáldu: Samegiella 2-bagadallan
Gaaltije: Saemien 2-bïhkedimmie
Buot oahppit barget álgoálggus seammá bargobihtáin, heiveheapmi boahtá das maid oahppit ja oahpaheaddjit válljejit.
Gaajhkh learohkh aalkovistie seamma laavenjassine berkieh, bene joekehtse lea dejnie veeljeminie learohke jïh lohkehtæjjah darjoeh.
Soapmásat barget ovdamearkka dihte dušše mottiin doahpagiin lagamus bearraša birra, earát ges barget eanet doahpagiiguin ja fuolkesániiguin oppalaččat.
Muvhth berkieh, vuesiehtimmien gaavhtan naan gille dïejvesigujmie dennie ellen lihkemes fuelhkesne, mearan mubpieh jïjnjh dïejvesigujmie jïh laahkojgujmie berkieh siejhmelaakan.
Oahpahuslážut fertejit heivehuvvot ohppiid gálggaide.
Tjuara lïerehtimmiedarjomem sjïehtedidh learohki maehtelesvoetide.
Ovdamearkka dihte máhttet muhtin oahppit geavahit doahpagiid dušše njálmmálaččat, earát ges máhttet sihke njálmmálaččat ja čálalaččat geavahit daid.
Vuesiehtimmien gaavhtan naan learohkh ajve laahkojde njaalmeldh nåhtadieh, mearan jeatjebh maehtieh dejtie dovne njaalmeldh jïh tjaaleldh nåhtadidh.
Loga eambbo heivvehuvvon oahpahusa birra dás.
Lohkh vielie sjïehtedamme lohkehtimmien bïjre daesnie
Árvvoštallan
Vuarjasjimmie
Dađistaga- árvvoštallan Oahppit sáhttet oažžut njálmmálaš ja/dahje čálalaš dađistaga-árvvoštallama.
Learohkh maehtieh njaalmeldh jïh / jallh tjaaleldh vuarjasjimmiem iktemearan åadtjodh.
Váldde vuođu oahppanulbmiliin.
Vaeltieh våaromem lïerehtimmieulmine.
Lea dehálaš addit ohppiide dieđu mii muitala maid sii máhttet, ja mainna fertejit eambbo bargat ja movt sii dán sáhttet dahkat buoremus lági mielde.
Vihkeles bïevnesh bååstede vedtedh learoehkidie maam dah haalvoeh, mejnie dah tjuerieh vielie barkedh jïh guktie dah bøøremeslaakan maehtieh dam darjodh.
Oahppit árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset Lassin oahpaheaddji dađistaga-árvvoštallamii sáhttet oahppit árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset.
Learohkh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjieh Lissine dam vuarjasjimmiem iktemearan lohkehtæjjeste, learohkh maehtieh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjidh.
Dá lea ovdamearka maid oahppit sáhttet geavahit go árvvoštallet iežaset, ja go galget ruovttoluottadieđu addit guhtet guoimmiset.
Daesnie akte vuesiehtimmie maam learohkh maehtieh nåhtadidh gosse jïjtjemse vuarjasjieh, jïh gosse edtjieh sinsætnan bïevnesh bååstede vedtedh.
Namma: Dahton: Ceahkki:
Nomme: Biejjie: Daltese:
Oahppanulbmil
Lïerehtimmieulmie
Dán mun in máhte nohka bures
Im daam nuekies hijven maehtieh
Dán mun máhtán
Daam maahtam
Dán mun máhtán hui bures
Daam hijven maahtam
Dadjat bearašláhtuid namaid
nommem jiehtedh fuelhkien lïhtsegidie
Čilget maid gáibmi-sátni mearkkaša
ulmiem buerkiestidh dïejvesistie neebne
Deavdde fuolkenamahusaid mat heivejit ovdal oahppit geavahit dán skovi.
Dievhtieh sjyøhtehke laahkoeh aarebi learohkh goerem nåhtadieh.
Čállit sániid mu bearraša birra
Baakoeh mov fuelhkien bïjre tjaeledh
Dán in máhte mun
Im daam buektehth
Dán mun máhtán oalle bures
Daam naa hijven buektehtem
Dán máhtán hui bures
Daam hijven maahtam
Eadni
Åabpa
Áhčči
Vïelle
Áhkku
Aahka
Nordsamisk: HERMANSEN, JAN OLE.:
Saemiedigkien plaakath: Laahkoe BULL, ELLA HOLM 1980: Åarjelsaemien 2.
Fuolkelávlla “ Bearašspeallu. ”
Spïele gærjese Åarjelsaemien 2.
Spill fra Ája språksenter, Kåfjord kommune.
BULL, ELLA HOLM 1998: Laavlomh maanide.
http://www.kafjord.kommune.no/beara-speallu.329557-21590.html
Indre Billefjord: Iđut. Vuesiehtimmien gaavhtan laavlome: Manne aahkan aahkove
Udir.no - Davvisámegiella Dássi 5-7
Udir.no - Daltese 5-7
Dássi 1
Daltese 1
Dássi 2
Daltese 2
Dássi 3
Daltese 3
Dássi 4
Daltese 4
Dássi 5
Daltese 5
Dássi 6
Daltese 6
Dássi 7
Daltese 7
Dássi 8
Daltese 8
Dássi 9
Daltese 9
Dássi 10
Daltese 10
Gelbbolašvuođamihttomeriid oahppoplánas gávnnat dáppe http://www.udir.no/grep
Maahtoeulmieh learoesoejkesjistie daesnie, http://www.udir.no/grep
Oahpahusdaguide ovdamearkkat
Vuesiehtimmieh lohkehtimmiesoejkesjidie
Oahpahusdagus: Dássi 5
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 5
Oahpahusdagus: Dássi 6
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 6
Oahpahusdagus: Dássi 7
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 7
Udir.no - Movt ráhkadit skovi mainna galgá hárjehallat sániid sojahit
Udir.no - Ryøknemeaarke – goere juktie baakoesojjehtimmiem haarjanidh
Movt ráhkadit skovi mainna galgá hárjehallat sániid sojahit
Ryøknemeaarke – goere juktie baakoesojjehtimmiem haarjanidh
Jus oahpaheaddji ráhkada guoros dokumeantta mállen, de sáhttá dan geavahit maŋŋel ráhkadit sullasaš hárjehusaid.
Jis lohkehtæjja aktem gåaroes tjaatsegem vøørhkie goh maalle, satne maahta dam nåhtadidh juktie seammaleejns haarjanimmieh mænngan darjodh.
Go galgá guoros málle ráhkadit masa deavdá maŋŋel, de sáhttá geavahit vurkenvejolašvuođa Lagre som -&gt; fiilamálle: Regneark-mal.
Juktie akte gåaroes maallem darjodh maam edtja mænngan dievhtedh, dle vøørhkemenuepie Lagre som -&gt; filtype: Regneark-mal åtnasåvva.
1. Raba rehkenastinprográmmas ođđa guoros bargogirjji.
Dievhtieh daerpies bïevnesh celline.
2. Deavdde dárbbašlaš dieđuid lanjaide.
b. Raajroe 2 edtja gåaroes årrodh.
c. Latnja A3: Dá lea dat latnja masa oahppit čállet namaset.
c. CelleA3: Daate akte sijjie gusnie learohke sov nommem tjaala.
Oahppit čállet latnjii B3.
Learohkh sijjen nommh tjaelieh celline B3.
Dán ruvttu oažžu áinnas ivdnet.
Maahta maaje daam daabloem klaeriedidh.
d. Latnja D3: Dása čállá dáhtona jus háliida.
d. CelleD3: Daesnie biejjiem tjaala jis vaajteles.
Geavat áinnas doaimma (fuŋkšuvnna) ‘ Sett inn dato ’.
Nåhtedh maaje funksjovnem ’ Sett inn dato ’.
Dan gávdná leavggas ‘ Sett inn ’.
Dïhte lea faanen nuelesne ” Sett inn. ”.
e. Gurgalus 4 lea guoros.
e. Raajroe 4 gåaroes.
Jus oahpaheaddji lea hárjánan geavaheaddji, de sáhttá dán maid sihkkut.
Jis lohkehtæjja tjiehpies utnije, maahta aaj dam laahpehtidh.
De sáhttá 5. gurgalusa allodaga heivehit.
Dïhte maahta raajroejalloem 5. raajrosne sjïehtesjidh.
f. Latnja A5: Čále dasa “ Guđe vearbba galggat sojahit ? ”
f. CelleA5: Bïejh raajesem ” Maam vaerbide edtjh sojjehtidh ? ”
Čále vearbba infinitiivahámi latnjii D3.
Tjaelieh infinitijvehaamoem vaerbeste maam edtja sojjehtidh cellesne D3.
Sáhttá ivdnet ruvttu masa vearba čállojuvvo.
Maahta maaje daabloem vaerbine klaeriedidh.
g. Ráiddu C galgá maŋŋel čiehkat.
g. Edtja kolonnem C mænngan tjiekedh.
Dan dihte ii ábut čállit dasa maidege maid ohappit galget oaidnit. Maŋŋel čilgejuvvo movt ráiddu čiehká.
Dannasinie ij tjoerh aamhth, mejtie edtja mænngan learoehkidie vuesiehtidh, daennie daablosne tjaeledh.
Dál boahtá dat mii eanemus gullá hárjehusbarggu ráhkadeapmái. 1.
Daelie dïhte båata mij raaktan lea sjyøhtehke daan haarjanæmman.
Merke lanjaid A6 og E16 gaskkas.
Mïerhkesjh cellide A6 jïh E16 gaskem.
Vállje ” Kantlinjer ”, ja bija buot lanjaid birra ravdasázuid.
Veeljh ” Kantlinjer ”, jïh bïejh raedtiesievh gaajhki celli bïjre.
Dalle lea álkit ohppiide ja oahpaheaddjái oaidnit gosa mii ge gullá. 2.
Dellie aelhkebe learoehkidie jïh lohkehtæjjese vuejnedh mij lea mij.
Heivet ráiddu govdodaga nu ahte heivejit teavsttaid guhkkodagaide.
Sjïehtedh kolonnegamtoeh guktie dah tjaalegegåhkojde sjïehtieh.
Dán sáhttá bargat sihke ovdal ja maŋŋel go lea deavdán eará ruvttuid.
Dam maahta darjodh dovne aarebi barkojne nïerhkie jallh mænngan.
3. Ráidu 6 adno bajilčállagiidda mat galget ohppiid tabealla bajimusas:
Raajroe 6 åtnasåvva dejtie bijjietjaalegidie goeresne, maam learohkh edtjieh dievhtedh: a. Celle A6 gåaroes b. CelleB6: Tjaelieh ” Presens ” jallh ” Preteriume ” jallh aktem jeatjah baakoem mij vaerben tijjem buerkeste.
b.. Latnja B6: Čále “ Preseansa ” dahje “ Preterihtta ” dahje eará sániid mat čilgejit vearbaáiggi.
c. CelleC6: Tjaelieh ” Faasite ” jallh aktem jeatjah sjïehteles baakoem.
c. Latnja C6: Čále “ Fasihtta ” dahje eará vuogas sáni. Dán ráiddu eai oainne oahppit, bajilčála lea eanas ráhkadeaddji váste.
Eah edtjh learohkh daam raajroem vuejnedh, bijjietjaalege lea uvtemes disse mij tjaala.
d. Latnja D6: Čále “ Boađus ”.
d. CelleD6: Tjaelieh ” Illedahke ”.
e. Latnja E6: Čále ” Čuoggát ”.
e. CelleE6: Tjaelieh ” Poengh ”
4. Deavdde persovnnalaš pronomeniid vulosguvlui A-ráidui.
Dievhtedh dejtie persovneles pronovmenidie ahkedh våålese kolonnesne A.
5. Ráidu B:ii dat galget oahppit čállit.
Kolonne B lea dïhte kolonne gusnie learohkh edtjieh tjaeledh.
Dát galgá leat guoros. 6.
Dïhte edtja gåaroes årrodh.
Ráidu C lea fasihtta.
Kolonne C lea faasite.
Oahpaheaddji čállá dasa rievttes vearbasojahusaid.
Lohkehtæjja dejtie reaktoe vaerbesojjehtimmide tjaala.
Dát adno vuođđun go addá oahppái dieđu lea go čállán riekta vai ii.
Daate goh våarome åtnasåvva dejtie bïevnesidie bååstede learoehkidie.
Lea hirbmat dehálaš ahte fasihtta lea riekta.
Eevre vihkeles faasite reaktoe.
7. Ráidu D lea hápmoráidu.
Kolonne D lea formelkolonne.
Dasa čállo dát hápmu latnjii D7: = HVIS (Buorre ! "
Daesnie daam formelem tjaala cellesne D7: = HVIS(B7=C7;"Hijven ! ”
; " Geahččal oktii vel. ")
; ” Pryøvh ikth vielie. ")
8. Álkidan dihte barggu, de sáhttá oahpaheaddji máŋget D7-lanja ja liibmet čuovvovaš gurgalusaide D-ráiddus.
Juktie dam verkebe darjodh dle lohkehtæjja maahta kopijeredh cellem D7 jïh dejnie minngebe raajrojne lïjmesjidh kolonnesne D.
9. Ráidu E: Dás oažžu oahppi ovtta čuoggá rievttes vástádusas, 0 čuoggá vearu vástádusa ovddas.
Kolonne E: Daesnie learohke aktem poengem åådtje fïere guhten reaktoe vaestiedassen åvteste, 0 poenge jis båajhtoeh vaestiedasse.
Dát lea válljejuvvon vai lea álki ráhkadit hámu.
Daam veeljeme juktie formelem aelhkie darjodh.
Hápmu: = HVIS (B7=C7;1;0) 10.
Bïejh tjåanghkan kolonnide E ’ sne, formele: = SUMMER (E6:E22)
Bija oktii E-ráiddu čuoggáid, hápmu: = SUMMER (E7:E15) 11.
Tjiekh kolonnem C gosse kolonnem mïerhkesjh.
Čiega ráiddu C. Merke ráiddu, deaddil dasto C ráiddu bajimusas.
Diedtieh C kolonnem bijjielisnie.
Ráiddus galgá de rievdat ivdni.
Dellie kolonne edtja klaeriem målsodh.
Doala njuola kolonna siste.
Steerh maarkørem kolonnen sisnie.
Olgeš-deaddil ja vállje ‘ Skjul ’. 12.
Diedtieh åelkiesbielesne jïh veeljh ” Skjul ”.
Don sáhtát maid lásset lanjaid vai eai rievdda.
Maahtah aaj ceellh leesedh.
Fáddá:
Aamhtese:
Namma: Dahton:
Nomme: Biejjie:
Kártengeahččaleapmi rehkenastimis
Goerehtallemepryöve ryöknedimmesne
3. ceahkki
daltesasse
Oahpaheaddjibagadus 2015
Bïhkedimmie lohkehtæjjide 2015
Davvisámegillii
Åarjelsaemien
Sisdoallu
Sisvege
1 GEAHČČALEAMI BIRRA 3 Sierra beroštumi rádji 4 Maid mihtida 3. jahkeceahki kártengeahččaleapmi rehkenastimis ?
1. PRYÖVEN BÏJRE... 3 Tjoeperdimmieraaste... 4 Maam goerehtallemepryöve ryöknedimmesne 3. daltesasse möölehte ?...
4 Mo geavahit bohtosiid vuođđun viidásit oahpaheamis ?
4 Guktie illedahkide nuhtjedh goh våarome dan vijriesåbpoe lïerehtæmman ?... 6 2.
6 2 OVDAL GEAHČČALEAMI 7 Diehtu váhnemiidda / ovddasteddjiide 8 Diehtu ohppiide 8 3 GEAHČČALEAMI ČAĐAHEAPMI 8 4 GEAHČČALEAMI MAŊŊIL 10 Čuovvoleapmi ohppiin geat leat sierra beroštumi ráji vuolábealde 10 Doahpagiid ja máhtolašvuođaid ovdánahttin 12 Lohkan 14 Lohkodoahpagat 15 Lohkoráidu ja lohkolinnjá 18 Rehkenastin 20 Ohppiidportreahtat – Adam, Lena ja Biijá 22 Adam – jur vuolábealde sierra beroštumi ráji 23 Lena - Ollu vuollelis sierra beroštumi ráji 24 Bijjá - ollu bajábealde sierra beroštumi ráji 25 Bohtosiid čuovvoleapmi oahpaheaddjijoavkkus 26 Skuvlajođiheaddji ovddasvástádus 27 Eanet dieđut ja resurssat 27 Evttohuvvon lassi lohkamuššii 28
MEARAN TJÏRREHTEMINIE... 9 4. PRYÖVEN MÆNNGAN... 10 Dåarjelimmie learoehkijstie tjoeperdimmieraasten nuelesne... 10 Evtiedimmie goerkesistie jïh tjiehpiesvoetijste... 12 Ryökneme... 14 Taaledïejvesh... 17 Taaleraajroe jïh taalesïeve... 19 Ryöknedimmie... 22 Learohkeportrehth - Aanta, Ealla jïh Jonna... 25 Aanta ånnetji tjoeperdimmieraasten nuelesne... 25 Ealla – guhkene tjoeperdimmieraasten nuelesne... 27 Jonna - guhkene tjoeperdimmieraasten bijjelen... 28 Vïjriesåbpoe barkoe illedahkijste lohkehtæjjadåehkesne... 29 5. Skuvleåvtehken dïedte... 29 6. Bïevneseraerieh jïh sjyöhtehke vierhtieh... 30 Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre... 31
Ođas jagi 2014 rájes
Orre jaepeste 2014
Jagi 2014 rájes čađahuvvojit ođđa reviderejuvvon kártengeahččaleamit lohkamis ja rehkenastimis 1.-3. jahkeceahkkái.
Jaepeste 2014 orre, orrestahteme giehtjedimmieh tjïrrehtuvvieh, lohkemem jïh ryöknedimmiem 1. – 3. daltesisnie goerehtalledh.
Geahččalemiin lea ođđa hápmi ja muhtun bargobihttáhámit ja sisdoalut geahččalemiin leat rievdaduvvon ovddit geahččalemiid ektui.
Dah pryövh aktem orre guelmiem åådtjeme, jïh såemies laavenjassehammoeh jïh sisvege pryövine leah jarkelamme, viertiestamme dej aarebi pryövigujmie.
Ulbmil ođđa geahččalemiiguin lea earuhit buorebut ohppiid vuolábealde ja bajábealde sierra beroštumi ráji.
Ulmie dej orre pryövigujmie lea buerebelaakan learohki gaskem joekehtidh mah tjoeperdimmieraasten bijjelen jïh nuelesne.
Geahččaleamit galget maiddái addit eanet dieđuid ohppiid birra geat rahčet.
Doh pryövh edtjieh aaj jienebh bïevnesh vedtedh dej viesjies learohki bïjre.
Dain leat danne ollu álkes bargobihtát eaige mihtit ulbmilolahusa oahppoplánaid ektui ohppiide geat eai raža.
Dan åvteste dah sijhtieh jïjnjh aelhkie laavenjassh utnedh, jïh eah sïjhth ulmiejaksemem möölehtidh, viertiestamme learoesoejkesjinie dejtie veaksehke learoehkidie. Goerehtallemepryövh
Kártengeahččalemiin lea eallináigi 5 jagi ovdalgo reviderejuvvojit, ja seamma geahččaleapmi čađahuvvo dan dihte vihtta jagi maŋŋálagaid.
Sæjroe medtie vïjhte jaepieh jielieh åvtelen dah staeriesuvvieh, jïh dïhte seamma pryöve dan åvteste tjïrrehtamme sjædta vïjhte jaepiej iktemearan.
GEAHČČALEAMI BIRRA
1. PRYÖVEN BÏJRE
Dát bagadus lea čállon dutnje geas leat oahppit geat galget čađahit 3. jahkeceahki kártengeahččaleami rehkenastimis.
Daate bïhkedimmie lea tjaaleme dutnjien gïen learohkh mah edtjieh goerehtallemepryövem ryöknedimmesne tjïrrehtidh 2. daltesisnie.
Ulbmil geahččalemiin lea fuomášit ohppiid geat dárbbašit liige čuovvoleami vai ožžot buoret vuođu viidásit bargui rehkenastima vuođđo máhtolašvuođain.
Pryöven aajkoe lea learohkh damtijidh mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh juktie aktem buerebe våaromem åadtjodh dan guhkiebasse barkose dej uvtemesth tjiehpiesvoetigujmie ryöknedimmesne.
Bagadusas leat rávvagat ja dieđut dasa maid galggašii bargat ovdal geahččaleami, geahččaleami čađaheamis ja maŋŋil geahččaleami.
Bïhkedimmesne raerieh jïh bïevnesh dan bïjre maam byöroe darjodh åvtelen, mearan jïh mænngan pryövide tjïrrehtamme.
Bagadusa maŋemus oassi, mas leat rávvagat maid galgá bargat maŋŋil geahččaleami čađaheami, čilge mo bohtosiid sáhttá geavahit daid ohppiid čuovvoleapmái geat leat sierra beroštumi ráji vuolábealde.
Minngemes bielie bïhkedimmeste lea guktie maahta illedahkide nuhtjedh juktie dejtie learoehkidie vijriesåbpoe dåarjelidh mah akten tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh. Datne maahtah vielie pryöven bïjre lohkedh
Geahččaleami birra sáhtát maiddái lohkat dieđuid Oahpahusdirektoráhta neahttasiidduin (www.udir.no)
Ööhpehtimmiedirektovraaten nedtesæjrojne (www.udir.no).
Mii lea ulbmil geahččalemiin ?
GOEREHTALLEMEPRYÖVI BÏJRE Mij lea pryöven aajkoe ?
Kártengeahččaleamit galget almmustahttit leat go oahppit geat eai leat oahppan dárbbašlaš máhtolašvuođaid álgooahpahusas.
Goerehtallemepryövh edtjieh vueptiestidh mejtie leah learohkh mah eah leah daerpies tjiehpiesvoeth aalkoelierehtimmesne vejtiestamme.
Geahččaleami bohtosat galget veahkehit oahpaheddjiid ja skuvlajođiheddjiid identifiseret ohppiid geat leat vuolábealde ” sierra beroštumi ráji ” ja geat dárbbašit liige čuovvoleami.
Illedahkh pryöveste edtjieh lohkehtæjjide jïh skuvleåvtehkem viehkiehtidh learohkh damtijidh mah leah akten tjoeperdimmieraasten nuelesne jïh mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh.
Geahččalemiid dieđuid ferte geahččat searválagaid eará dieđuiguin mat skuvllas leat ohppiid birra.
Tjuara bïevnesh pryövijste ektesne vuejnedh jeatjah
Jus muhtun oahppi geahččaleami bohtosat čájehit váilevaš doabaipmárdusa ja / dahje rehkenastinmáhtolašvuođa, de sáhttá leat dárbu eanet kártemii ovdalgo oahppi oažžu liige čuovvoleami.
bïevnesigujmie learohken bïjre mejtie skuvle åtna. Dastegh pryöveilledahkh akten learoehkasse vuesiehtieh learohken leah faatoes diejvesegoerkese jïh / jallh ryöknemetjiehpiesvoeth, maahta
Maid mihtida geahččaleapmi ?
daerpies årrodh vielie goerehtalledh åvtelen learohke lissie dåarjelimmiem åådtje.
Kártengeahččaleapmi galgá iskat man muddui oahppi doabaipmárdus ja vuođđomáhtolašvuođat leat dan ektui mii oahppoplánain lea mihttun vuođđo máhtolašvuohtan guhtege fágas.
Maam goerehtallemepryövh möölehtieh ? Goerehtallemepryövh edtjieh goerehtidh mennie mieresne learohki diejvesegoerkese jïh maadthtjiehpiesvoeth leah learoesoejkesjen ulmiej mietie dejtie uvtemesth tjiehpiesvoetide dennie sjyöhtehke faagesne.
Geahččaleamis leat ollu álkes bargobihtát ja addá danne unnán dieđu ohppiid birra geat máhttet buot dahje measta buot bargobihtáid.
vadta dej learohki bïjre mah gaajhkide jallh mahte gaajhkide laavenjasside buektiehtieh.
Áidna maid sáhttit dadjat ohppiid birra geat leat máhttán ollu dahje visot bargobihtáid lea ahte sis lea doarvái máhtolašvuohta vuođđun viidásit oahpahussii, muhto diehtit unnán man ollu sii rievttimielde máhttet.
Dïhte aajnehke maam mijjieh maehtebe dej learohki bïjre jiehtedh mah jïjnjem jallh gaajhkem buektiehtieh, lea dah nuekies tjiehpiesvoeth utnieh goh våarome dan guhkiebasse lierehtæmman,
Dainna lágiin lea kártengeahččalemiin erohus nationála geahččalemiin main leat maiddái váttis bargobihtát ja mat addet dieđuid ohppiin buot máhtolašvuođa dásiin.
men mijjieh vaenie daejrebe man jïjnjem dah raaktan maehtieh. Naemhtie goerehtallemepryövh nasjovnaale pryövijste joekehtieh gusnie aaj gierve laavenjassh, jïh bïevnesh learohki bïjre vedtieh
Fertejit go buot oahppit čađahit geahččaleami ?
gaajhkine daltesinie.
2. jahkeceahkis galget buohkat váldit geahččaleami.
Gaajhkh learohkh 3. daltesisnie edtjieh pryövem tjïrrehtidh.
Oahppit geat leat buohccit geahččaleami čađahanbeaivvi, dahje leat eret eará sivaid dihte, galget beassat váldit geahččaleami maŋŋil.
Learohkh mah leah skiemtjine pryövebiejjien, jallh jeatjah gaatoem utnieh, edtjieh nuepiem åadtjodh pryövem vaeltedh akten jeatjah biejjien.
Eanet dieđut das geat eai dárbbaš váldit geahččaleami leat čađaheami njuolggadusain Re t ning s linjer for gjennomføring.
Bïevnesh luejhtiehtimmien bïjre lea lihkebe buerkiestamme njoelkedassine Retningslinjer for gjennomføring.
Sáhttá go geahččaleami heivehit ohppiide ?
Learohkh maehtieh sjïehteladtemem åadtjodh ?
Skuvllas lea ovddasvástádus ahte oahppit geat dárbbašit heivehusaid maiddái sáhttet čađahit kártengeahččaleami.
Skuvle dïedtem åtna ihke learohkh mah sjiere sjïehteladtemem daarpesjieh aaj maehtieh goerehtallemepryövem tjïrrehtidh.
Heiveheapmi sáhttá leat earret eará ahte čađahit geahččaleami smávit joavkkuin, dahje čađahit geahččaleami okto, dahje ahte leat bottut.
Sjïehteladteme maahta vuesiehtimmiem gaavhtan årrodh pryövem darjodh aktene onne dåehkesne, dam oktegh darjodh, jallh jienebi eejehtimmiejgujmie.
Skuvla ii sáhte ráhkadit sierra ortnegiid mat sáhttet váikkuhit ohppiid bohtosiidda nugo veahkkeneavvuid geavaheamit dahje eanet áigi juohke siiddu čađaheapmái.
Skuvle ij maehtieh jijtsh öörnegh darjodh mah maehtieh learohkeilledahkide tsevtsedh, goh
Skuvlajođiheaddji ferte árvvoštallat ovttaskas oahppi dárbbuid sierra heiveheapmái.
Skuvleåvtehke tjuara vuarjasjidh fïerhten learohken daerpiesvoeth sjïere sjïehteladtemasse.
Geas lea ovddasvástádus kártengeahččaleami čađaheapmái ?
Gie dïedtem åtna goerehtallemepryövide tjïrrehtidh ?
Skuvlajođiheaddjis lea bajimus ovddasvástádus láhčit dili nu ahte oahppit oassálastet geahččaleami čađaheamis.
Skuvleaajhtere dam bijjemes dïedtem åtna sjïehteladtedh ihke gaajhkh learohkh meatan tjïrrehtimmesne.
Sierra beroštumi rádji
Tjoeperdimmieraaste
Kártengeahččalemiin lea sierra beroštumi rádji dan váste ahte galgá identifiseret ohppiid geat dárbbašit liige čuovvoleami ovdánahttit lohkodoahpagiid ja rehkenastinmáhtolašvuođaid.
Goerehtallempryöven akte tjoeperdimmieraaste guktie mijjieh maehtebe learohkh damtijidh mah lissie dåarjelimmiem daarpesjieh jis edtjieh aktem hijven taalegoerkesem
Sierra beroštumi rádji mearriduvvo go buohtastahttet bohtosiid ohppiidjoavkkus mat sáhttet leat ovddasteaddjin vuosttaš gearddi go geahččaleami čađahit.
jïh hijven ryöknedimmietjiehpiesvoeth evtiedidh. Tjoeperdimmieraastem aerviedibie gosse illedahkide akten sjiehteles learohkedåahkan viertiestibie, voestes aejkien pryövem tjïrrehtibie.
Rádji biddjo nu ahte lea dat poeaŋŋa dahje unnit poeaŋŋa go mii lea riikkadásis 20 proseantta ohppiin geat leat ožžon heajumus bohtosiid.
Raaste bïejesåvva naemhtie guktie dah viesjiehtommes 20 prosenth learoehkijstie abpe laantesne seamma jïjnjh, jallh vaenebh poengh goh
Sierra beroštumi rádji almmuhuvvo loahpageahčen borgemánu 2014.
tjoeperdimmieraastem utnieh.
Gaskaboddosaš sierra beroštumi ráji gávdná dieđihanskovis oasis Instruksjon for gjennomføring Vurderingsveiledning mii lea almmuhuvvon neahttabáikkis PAS.
Datne aktem åvtelhbodti raastem gaavnh vïhtesjadtemegoeresne tjaaleginie Instruksjon for gjennomføring jïh Vurderingsveiledning mah leah bæjhkoehtamme PAS:sne.
Gaskaboddosaš ja loahpalaš sierra beroštumi rájis ii dáidde ollu erohus.
Seapan ij sïjhth stoerre joekehtse årrodh dej åvtelhbodti jïh minngemosth tjoeperdimmieraasti gaskem.
Sierra beroštumi ráji ii ábut atnit áibbas čavga rádjin.
Ij tjoerh tjoeperdimmieraastem vuejnedh goh akte vihties raaste.
Muhtun oahppit geat leat juste bajábealde sierra beroštumi ráji, dárbbašit maiddái liige čuovvoleami.
Såemies dejtie learoehkijstie dåehkesne mah leah eevre tjoeperdimmieraasten bijjelen sijhtieh aaj lissie
Dasa lassin sáhttá oahpaheaddji vásihit ahte oahppit ožžot poeaŋŋaid jur vuolábealde dahje sierra beroštumi ráji lahkosis, vaikko ovdalaš áicamat oahppis eai leat čájehan váilevaš máhtolašvuođaid.
dåarjelimmiem daarpesjidh. Lissine lohkehtæjja maahta dååjredh akte learohke tjoeperdimmieraasten nuelesne jallh eevre lïhke skåårede, seamma tïjjen goh aarebi vïhtesjimmieh learoehkijstie maam akt jeatjebem vuesehte.
Danne lea dehálaš geavahit veahkkin eará dieđuid oahppi birra su viidásit čuovvoleamis.
Dan åvteste vihkeles jeatjah jïh aarebi bïevnesh krööhkedh mejtie learohki bïjre åtna dennie vijriesåbpoe
Maid mihtida 3. jahkeceahki kártengeahččaleapmi rehkenastimis ?
Maam goerehtallemepryöve ryöknedimmesne 3. daltesasse möölehte ?
Kártengeahččaleapmi galgá geavahuvvot kártet rehkenastima vuođđo máhtolašvuohtan, ráddjejuvvon ohppiid lohkoipmárdussii ja rehkenastinmáhtolašvuhtii 1.
Edtja goerehtallemepryövem nuhtjedh juktie ryöknedimmiem goerehtalledh goh uvtemesth tjiehpiesvoeth, gaertjiedamme learohki taalegoerkesasse jïh ryöknedimmietjiehpiesvoetese.
Ulbmil geahččalemiin lea identifiseret ohppiid geain lea váilevaš doabaipmárdus ja geain leat váilevaš lohkan- ja rehkenastinmáhtolašvuođat.
Pryöven aajkoe lea learohkh damtijidh mej viesjies goerkese jïh viesjies ryökneme- jïh ryöknedimmietjiehpiesvoeth. Pryöve lea gårredamme
Geahččaleapmi váldá vuođu rehkenastima definišuvnnas ja progrešuvdnačilgehusas Rammeverk for grunnleggende ferdigheter 2 oahppoplána gelbbolašvuođamihtus 3.
tjïelkestimmesne jïh progresjovnebuerkiestimmesne ryöknedæmman tjaalegisnie Rammeverk for grunnleggende ferdigheter jïh maahtoeulmine jïh learoesoejkesjisnie.
Geahččaleapmi lea ráhkaduvvon dakkárin ahte galgá addit eanemus dieđuid ohppiid birra geaid čuoggát leat sierra beroštumi ráji lahkosis.
Pryöve lea evtiesovveme juktie jeenjemes bïevnesh learohki bïjre vedtedh mah leah tjoeperdimmieraasten lïhkebisnie.
Lea dehálaš diehtit ahte oahppit vuolábealde ráji sáhttet hui iešguđet ládje máhttán geahččaleami ja sis sáhttet iešguđetlágan rahčamušat.
Vihkeles daejredh learohkh mah leah tjoeperdimmieraasten nuelesne maehtieh gaajh joekehts aath buektiehtidh, jïh joekehts
Danne lea dárbbašlaš ovttaskas oahppi bohtosiid árvvoštallat searválaga eará dieđuiguin oahppi birra, ovdal go mearrida maid berre viidásit bargat.
Sæjroe aatigujmie tjabredh. Dan åvteste daerpies illedahkide vuarjasjidh fïerhten learoehkasse jeatjah bïevnesi vööste learohken bïjre, åvtelen sjæjsjalimmieh vaaltah dan guhkiebasse barkoen bïjre.
Dehálaš lea daid ohppiid váhnemiidda - geat dárbbašit čuovvoleami, ovddidit makkár bohtosat ja rávvagat sidjiide leat, nu ahte váhnemat sáhttet doarjut mánáideaset ovdánahttima matematihka vuođđo máhtolašvuođain.
Sæjhta doh ellen jeanatjommes learohkh mejtie goerehtallemepryöve damtije, dåarjelidh mierien sisnjelen sjïehtedamme lïerehtimmeste. Læjhkan naan gille learohkh mejtie byöroe vijriesåbpoe salkehtidh, juktie daerpiesvoeth vuarjasjidh sjïereööhpehtimmine.
Eanas ohppiid maid kártengeahččaleamit áiccalmahttet, sáhttá čuovvolit heivehuvvon oahpahusa rámma siskkobealde.
Vuelielisnie akte vuarjasjimmie dorjesåvva mah aspekth dejnie uvtemesth tjiehpiesvoetine ryöknedimmesne mejtie maahta pryövesne möölehtidh. Learohkh mah
Muhtun ohppiid berre guorahallat viidáseappot, iskat leago dárbu sierraoahpahussii.
tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh leah aktene vuelege daltesisnie.
Vuođđo máhtolašvuođat rehkenastimis leat juhkkojuvvon njealji máhtolašvuođasuorgái:
Doh uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne leah juakeme njieljie tjiehpiesvoetesuerkine:
Dovdat ja čilget lea 1. dásis čilgejuvvon ná: “ Dovdá konkrehta diliid mat sáhttet čovdojuvvot rehkenastimiin, ja ráhkada gažaldagaid daidda ”.
• Damtijidh jïh buerkiestidh 1. njieptjesne lea buerkiestamme goh «Damtije vihties tsiehkieh mejtie maahta ryöknedimmesne loetedh, jïh gyhtjelassh dejtie dorješ.
Lunddolaš lea dan čatnat dilálašvuođaide mat siskkildit loguid ja sturrodagaid.
Iemie daam dejtie tsiehkide viedtedh mah taalh jïh stoeredahkh meatan utnieh. 2.
3. jahkeceahkkái mearkkaša dat máhttit ráhkadit rievttes rehketvuogi dilálašvuođain mat čilgejuvvojit illustrašuvnnaiguin, ovdamearka dihte rehkenastit man ollu guokte diŋgga mákset oktii.
daltesasse sæjhta jiehtedh reaktoe ryöknedimmievuekiem hammoedidh dejtie tsiehkide mah buerkiestamme sjidtieh guvvijste, goh ryöknedidh mennie åesesne göökte daeverh tjåanghkan sjidtieh.
Sáhttá maiddái leat nu álki go ipmirdit ahte čieža eappela (beallekonkrehta / sárgosat) sáhttet ovddastit (lohko) symbola 7, dahje sáhttit buohtastahttit guokte ovddasteaddji seamma lohkui (ovdamearka dihte lohkosymbola ja konkrehtaid).
(taale) symbovline 7, jallh maehtedh göökte representasjovnh seamma taalese viertiestidh (vuesiehtimmien gaavhtan taalesymbovlh jïh konkreeth).
Geavahit ja ávkkástallat lea 1. dásis čilgejuvvon ná: “ Geavaha álkes strategiijaid lohkat ja juogustit hivvodagaid ja geometralaš hámiid.
• Nuhtjedh jïh gïetedidh lea 1. njieptjesne buerkiestamme goh “ aelhkie strategijh nuhtjie gosse edtja ryöknedh, veahkah jïh geometrijen goerh klassifiseradidh.
Rehkenastá álkes rehketbihtáid iešguđetlágan vugiiguin.
Aelhkie aerviedimmieh dorje joekehtslaakan ”.
3. jahkeceahki geahččaleamis lea lunddolaš ráddjet dan máhttui geavahit strategiijaid loguidlohkamis ja juogustit hivvodagaid ja sáhttit čađahit aritmehtalaš rehkenastimiid (sihke gárvvisin biddjon ja ii gárvvisin biddjon bargobihtáid).
Pryövese 2. daltesasse lea iemie daam gaertjiedidh jïh ajve strategijh nuhtjedh ryöknemasse jïh klassifiseradæmman veahkijste, jïh maehtedh aritmetriske aerviedimmieh tjïrrehtidh (dovne bæjjese bïejeme jïh ij bæjjese bïejeme laavenjassh).
Suokkardit ja árvvoštallat leat čilgejuvvon ná: “ Mearridit leago boađus vástádus gažaldahkii mas jerrojuvvui ”.
• Ussjedalledh jïh vuarjasjidh lea buerkiestamme goh «Sjæjsjele mejtie akte illedahke
Dien lea dábálaččat ohppiide hui gáibideaddji árvvoštallat “ ii-njálmmálaš ” dilálašvuođas ja dat dahká ila stuora rievddademiin ohppiid gaskkas makkár máhttu sis lea hámuhit čálalaččat.
lea vaestiedasse gyhtjelassese mij gihtjesovviš. Aervede krïevije sjædta learoehkasse daam vuarjasjidh aktene «ij-njaalmeldhš tsiehkesne, jïh sæjhta fer gïerve årrodh learoehkasse dam tjaaleldh darjodh.
Danne dat oassi ii árvvoštallojuvvo.
Dan åvteste ij sïjhth dam aspektem vuarjasjidh.
Kommunikašuvdna lea čilgejuvvon ná: “ Geavaha iešguđetlágan veahkkeneavvuid čilget álkes rehkenastimiid ”.
• Govlesadteme lea buerkiestamme goh «ovmessie viehkiedïrregh nuhtjie juktie
Kártengeahččalemiid rámmaplánaid mielde eai galgga geahččaleamis mihtidit ohppiid máhtuid čállimis ja lohkamis.
Mierievierhkesne goerehtallemepryövide tjåådtje dah pryövh eah edtjh learohki maahtoem tjaeliemisnie jïh lohkemisnie möölehtidh.
Kommunikašuvnna eai danne árvvoštala das, muhto dat mihtiduvvo eahpenjuolgadit: Go oahppit čovdet geahččaleamis bargobihtáid, de fertejit sii geavahit matematihkalaš symbolaid riekta nu ahte earát maid ipmirdit maid sii leat bargan.
Dan åvteste ij sïjhth govlesadtemem vuarjasjidh, men sæjhta dam ovryöktesth vuarjasjidh. Gosse learohkh laavenjasside pryövesne luetieh, tjuerieh
Oahppit kommuniserejit go čállet loguid ja symbolaid.
Learohkh govlesedtieh viehkine taalh jïh symbovlh tjaeledh.
Eanas bargobihtát leat ráhkaduvvon suorgái Geavahit ja ráhkadit.
Dah jeenjemes laavenjassh leah evtiedamme suarkan Nuhtjedh jïh gïetedidh.
Aspektii Dovdat ja čilget leat maiddái ráhkaduvvon bargobihtát.
Aaj laavenjassh evtiedamme aspektese Damtijidh jïh buerkiestidh.
Dasa lassin leat ráhkaduvvon muhtun bargobihtát mat isket vuođđo doabaipmárdusa mii lea dárbbašlaš eaktun matematihka vuođđo máhtolašvuođaid ovdánahttimis.
Lissine lea evtiedamme såemies laavenjassh mah vihkielåbpoe dïejvesegoerkesem teestadieh, mij lea daerpies jis
3. jahkeceahki kártengeahččalemiid bargobihtáid sáhttá juohkit njealji temái:
Maahta laavenjasside goerehtallemepryövesne 3. daltesasse njieljie teemine juekedh:
Loguid lohkan temá mearkkaša máhttit lohkat struktuvrralaš ja eahpestruktuvrralaš hivvodagaid, lohkagoahtit viidásit muhtun logus (sihke bajásguvlui ja vulosguvlui), ja máhttit lohkat guvttiin-ja guvttiin, viđáin-ja viđáin ja nu ain viidásit.
• Ryöknemetjiehpiesvoeth leah maehtedh struktuvreradamme jïh ovstruktuvreradamme veahkah lohkedh, guhkiebasse lohkedh akten saaht man taalen raejeste (dovne bæjjese jïh våålese), jïh maehtedh ryöknedh gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine jïh naemhtie vijriesåbpoe.
Lohkodoahpagiid temá mearkkaša ipmirdit guovddáš doahpagiid nugo stuorit go, unnit go, lohku ovdal, lagamus lohku ja nu ain.
• Taaledïejvese leah maehtedh vihkeles dïejvesh guarkedh goh stuerebe goh, unnebe goh, taale åvtelen, lïhkemes taale jïh naemhtie vijriesåbpoe. Edtja aaj
Dasa gullá maiddái máhttit čatnat oktii galle-leat rievttes symbolii, ja ipmirdit ja geavahit sadjevuogádaga 4.
maehtedh låhkoem symbovlese ektiedidh jïh posisjovnesysteemem guarkedh jïh dam nuhtjedh.
Lohkoráidu ja lohkolinnjá temá sisdoallá ahte galgá nákcet bidjat loguid lohkolinnjái, galgá diehtit loguid gaskka, galgá čatnat lohkomeari dasa man ollu leat, ja geavahit dan ovdamearka dihte sirret loguid sturrodaga mielde.
• Taaleraajroe jïh taalesïeve leah maehtedh taalh taalesïevese bïejedh, taali gåhkoen bïjre gaskemsh, maehtedh låhkoem ektiedidh veahkide jïh dam nuhtjedh juktie vuesiehtimmien gaavhtan taalh veesmedh stoeredahken mietie.
Rehkenastinmáhtolašvuohta temá siskkilda máhtu geavahit gelbbolašvuođa loguid ja meriid birra ovttas strategiijaiguin nu ahte sáhttá čoavdit gárvvisin biddjon ja ii biddjon bargobihtáid (artimetihkas).
bïjre strategijigujmie ektine juktie bæjjese bïejeme jïh ij bæjjese bïejeme laavenjassh loetedh (aritmetihkesne).
Mo geavahit bohtosiid vuođđun viidásit oahpaheamis ?
Guktie illedahkide nuhtjedh goh våarome dan vijriesåbpoe lïerehtæmman ?
Buot árvvoštallamiid maid addá ohppiide dađimielde go oahpaha sin, gohčodit dađistagaárvvoštallamin ja dat galget ovddidit oahppama.
Gaajhkh vuarjasjimmieh mah jaabnan lïerehtimmesne vadtasuvvieh, jaabnanvuarjasjimmie gohtjesåvva, jïh edtja lïerehtimmiem eevtjedh.
Buot ohppiin lea riekti dasa, ja lea dehálaš ahte oahppit ipmirdit daid mihtuid mat vurdojuvvojit sin oahpaheamis.
Gaajhkh learohkh edtjieh dam utnedh, jïh vihkeles learohkh guarkah mah lïerehtimmieulmieh mejtie
Dehálaš lea ahte oahpaheaddjit geavahit dieđuid geahččalemiid bohtosiin heivehit ohppiid oahpahusa ovddosguvlui ohppiid oahppandárbbuid mielde.
veanhtedeminie dah edtjieh jaksedh. Vihkeles lohkehtæjjah bïevnesh pryöveilledahkijste nuhtjieh juktie dam vijriesåbpoe lïerehtimmiem sjïehtedidh learohki lïerehtimmiedaerpiesvoeti mietie.
Buorre dađistaga-árvvaštallan gohčoduvvo maiddái Vurdering for læring / Árvvoštallan oahpaheami várás, ja njeallje prinsihpa leat guovddážis go geavaha geahččalemiid bohtosiid viidásit barggus.
Hijven jaabnanvuarjasjimmie aaj gohtjesåvva Vuarjasjimmie lïerehtæmman, jïh njieljie prinsihph leah jarngesne gosse illedahkide pryöveste nuhtjie dan vijriesåbpoe barkose.
Čuovvovaš prinsihpat leat čilgejuvvon oahpahuslága láhkaásahusas, 3. kap..
Daah prinsihph leah buerkiestamme mieriedimmesne ööhpehtimmielaakese, kap. 3.
Ohppiid oahppaneavttuid sáhttá nannet jus oahppit
Lij aaj maahteme tjaeledh luhkietaalesysteeme jallh
ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo.
sijjieaarvoesysteeme. Learoesoejkesje sijjieaarvoesysteemem nuhtjie.
ožžot responssa ja besset gullat makkár kvalitehta sin barggus dahje olahusas lea.
NJIELJIE PRINSIHPH Maahta learohki lierehtimmienuepieh nænnoestehtedh dastegh learohkh 1. guarkah maam edtjieh lieredh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie
ožžot rávvagiid movt sáhttet buorebut bargat.
2. bïevnesh bååstede åadtjoeh mah dejtie soptsestieh kvaliteeten bïjre barkose jallh maam dorjeme
oassálastet iežaset oahppamis earret eará nu ahte árvvoštallet iežaset barggu ja ovdáneami.
3. raerieh åadtjoeh guktie dah maehtieh buerebe sjïdtedh
Dehálaš poeaŋŋa lea: Makkár mihtui d galggan ola hit, man muttus mun lean daid mihtuid ektui, ja mo galggan mun ollet dohko ?
4. leah meatan jïjtse lierehtimmiebarkosne, gaskem jeatjah jïjtse barkoem jïh evtiedimmiem vuarjasjidh
Oahppit galget ipmirdit maid sii galget oahppat ja mii sis vurdojuvvo
Akte vihkeles gyhtjelasse lea: Mah ulmieh edtjem jaksedh, gusnie leam viertiestamme daej ulmiejgujmie, jïh guktie edtjem dohkoe båetedh ?
Go bargá geahččalemiiguin ja árvvoštallamiin, de lea dehálaš ahte oahppit dihtet mii sis vurdojuvvo ja manne sin árvvoštallet.
Learohkh edtjieh guarkedh maam edtjieh lïeredh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie Gosse pryövigujmie jïh vuarjasjimmine barkah dellie vihkeles learohkh daejrieh man åvteste dah vuarjasjamme sjidtieh, jïh mij lea veanhtadamme dejstie.
Oahppit fertejit maid diehtit manne lea dehálaš bargat rehkenastimiin vuođđo máhtolašvuohtan.
Learohkh tjuerieh daejredh man åvteste vihkeles ryöknedimmine barkedh goh akte uvtemesth tjiehpiesvoete.
Ságastala ohppiiguin mii lea geahččaleami ulbmil, ja maid geahččaleapmi galgá mihtidit.
Soptsesth
Muital ohppiide sin bargguid birra ja rávve mo viidásit sáhttet bargat
dan åvteste learohkigujmie aajkoen bïjre pryövine, jïh maam pryöve möölehte.
Árvvoštallan- ja čuovvolanbarggus lea guovddáš oassi addit ohppiide fágalaš dieđuid sin barggus.
Vedtieh bïevnesh bååstede jïh raerieh geajnoen bïjre guhkiebasse Faageles bïevnesh bååstede leah akte vihkeles bielie vuarjasjimmie- jïh dåarjelimmiebarkoste.
Dat galget muitalit makkár kvalitehta sin barggus dahje doaimmas lea ja galgá sisdoallat rávvagiid ja bagadusaid mo oahppit sáhttet bargat buorebut.
Daah edtjieh kvaliteeten bïjre barkosne soptsestidh jallh guktie learohke dam haalveme, jïh edtja dovne raerieh jïh bïhkedimmiem vedtedh guktie learohkh maehtieh buerebe sjïdtedh.
Geahččaleami bohtosat ja dieđut sáhttet addit dutnje gova oahppi máhtuin, ja das mainna oahppi berre bargat eanet.
destie maam learohkh haalvoeh, jïh mejnie dah tjuerieh vielie barkedh.
Dieid dieđuid berret geahččat ovttas eará dieđuiguin mat dus leat oahppi birra ovdalaččas, ja dan berre geavahit dialogas ohppiiguin ja váhnemiiguin.
Datne byörh daam bïevnesem ektesne vuejnedh jeatjah bïevnesigujmie mejtie åtnah learohki bïjre aarebistie, jïh byöroe dialogesne learohkigujmie jïh eejhtegigujmie åtnasovvedh.
Oaččo ohppiid searvat árvvoštallamii
Vaeltieh learoehkidie meatan Datne byörh learoehkidie meatan vaeltedh gosse pryövem gïehtjedh mænngan. Gosse