pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sámedikkis Norggas lea bajitdási ovddasvástádus sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka hábmemis ja lea áibbas guovddáš eaktudeaddjin Norgga eiseválddiid ektui go galgat ovdánahttit dásseárvosaš fálaldagaid sámi álbmogii.
Saemiedigkie Nöörjesne dam bijjemes dïedtem åtna saemien healsoe-jïh sosijaalepolitihkeevtiedimmien åvteste, jïh lea dïhte vihkielommes premissedeallahtæjjah dejtie nöörjen åejvieladtjide gosse aktem seammavyörtegs faalenassem evtede dejtie saemien almetjidie.
Láhččomis bálvalusa oktavuođas lea Sámedikkis oktiiheivehan ja váikkuheaddji sajádat guovddáš eiseválddiid ektui.
Saemiedigkie iktede jïh eadtjoste dejtie byögkeles åejvieladtjide gosse dïenesjem sjïehteladta.
Mánáidsuodjalus
Phone: +47 907 75 219
Dearvvašvuohta
Maanavaarjelimmie
Sosiála
Healsoe
Lágat
Laakh
dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi pasieanttaide, seamma ládje go álbmogii muđui.
seammavyörtegs healsoe- jïh sosijalefaalenasse saemien skïemtjijidie, seammalaakan goh dejtie jeatjah årroejidie.
ahte guovddáš dásis láhččojuvvojit čielga rámmat dasa movt joksat dásseárvosaš bálvalusa sámi álbmogii.
tjïelke mierieh biejesuvvieh dejstie voernges åejvieladtjijste guktie edtja ulmiem jaksedh aktine seammavyörtegs dïenesjinie dejtie saemien almetjidie.
ahte ovddasvástádus láhččet dearvvašvuođabálvalusa mas lea sámi gielat ja kultuvrralaš máhttu ja gelbbolašvuohta loktejuvvo bajitdássái.
dïhte diedte akten healsoedïenesjasse, mij daajroem jïh maahtoem åtna saemien gïelen jïh kultuvren bïjre akten bijjemes daltesasse lutnjesåvva.
Vuoigatvuoðat
Reaktah
Sámi pasieanttain leat vuoigatvuođat nationála lágaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid bakte.
Saemien skïemtjijh reaktah utnieh nasjovnaale laaki jïh gaskenasjovnaale konvensjovni tjïrrh.
Sámelága § 3-5 bakte ožžot sii geat ásset sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde vuoigatvuođa adnit sámegiela go iežaset beroštumiid ovddidit báikkálaš ja guovlulaš almmolaš dearvvašvuođa- ja sosiálaásahusaide, ja lea maiddái riekti oažžut bálvalusaid ja veahki sámegillii.
Saemielaaken § 3-5 årroejidie saemien reeremedajvesne reaktam vadta saemien nåhtadidh juktie jïjtsh ïedtjh voebnesjidh, gietskene jïh regijovnale byögkeles healsoe- jïh sosijaleinstitusjovnine, jïh reaktam utnieh gagkestimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Maiddái pasieantavuoigatvuođalága § 3-5 daddjo ahte pasieanttain lea riekti oažžut dieđuid, mat leat heivehuvvon vuostáiváldi oktagaslaš eavttuide, nugomat ahkái, rávisvuhtii, vásáhusaide ja kultuvrra- ja gielladuogážii.
Seammalaakan dle Skïemtjijereaktalaake § 3 – 5 tjïerteste, dah skïemtjijh reaktam utnieh bïevnesh åadtjodh mah leah sjïehtedamme dåastojen indivijduelle tsiehkide, goh aaltere, geervevoete, dååjrehtimmie jïh kultuvre- jïh gïelemaadtoe.
Od.prp. nr. 12 dárkkuha ahte riekti oažžut dieđuid mat leat heivehuvvon juohke ovttaskas pasieanta dárbbuide, mearkkaša ahte sámegielat pasieanttaide galgá láhččojuvvot dulka, dahje ahte galget leat sámegielat buohccedivššárat geat dikšot sámegielat pasieanttaid go dat lea dárbbašlaš vai pasieanta oažžu dieđuid nu movt lágas gáibiduvvo.
Ot.prp. nr. 12 tjïerteste, dïhte reakta bïevnesh åadtjodh, mij lea sjïehtedamme dan aktegs skïemtjijen indivijduelle daerpiesvoetese, sæjhta jiehtedh dah skïemtjijh mah saemiestieh byöroeh toelhkem utnedh, jallh dah skïemtjijh byöroeh viehkiem åadtjodh healsoebarkijijstie mah saemiestieh gosse daate lea daerpies ihke skïemtjije edtja dejtie bïevnesidie åadtjodh mah krievemidie laakesne voebnesjieh.
Viidáset čujuhuvvo ILO-konvenšuvdnii nr 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji stáhtain, ON konvenšuvdnii mánáid vuoigatvuođaid birra ja ON julggaštussii álgoálbmotvuoigatvuođaid birra.
Vijriesåbpoe dle vuesehte ILO-konvensjovnese nr 169 aalkoealmetji jïh tjiertealmetji bïjre jïjtjeraarehke staatine, EN. ’ i konvensjovnese maanaj reaktaj bïjre jïh EN. ’ i bæjhkoehtimmie aalkoealmetji reaktaj bïjre.
ILO konvenšuvnna artihkal 25 sihkkarastá sámiide rievtti leat mielde hábmemis guoskevaš dearvvašvuođafálaldagaid seammás go nanne sámi geavaheddjiid vuoigatvuođa oažžut dohkálaš dearvvašvuođabálvalusaid.
ILO-konvensjovne artihkel 25 gorrede dah saemieh reaktam utnieh meatan årrodh sjyöhtehke healsoefaalenassh evtiedidh, jïh vihteste saemieh reaktam utnieh hijven healsoedïenesjh åadtjodh.
ON Mánáidkonvenšuvdna nanne sámi mánáid vuoigatvuođa adnit giela, kultuvrra ja oskku.
EN. ’ i Maanakonvensjovne vihteste dah saemien maanah reaktam utnieh gïelem, kultuvrem jïh religijovnem nåhtadidh.
Earret eará nanne konvenšuvnna artihkal 20 ahte mánáid bajásgeassimis galgá doarvái buorre joatkevašvuohta, ja maiddái vuhtiiváldit máná čearddalaš, vuoiŋŋalaš, kultuvrralaš ja gielalaš duogáža go máná sirdá eará fuolahussii.
Gaskem jeatjah dle konvensjovnen 20. artihkele vihteste edtja kontinuiteetem krööhkedh maanan bijjiedimmesne, jïh maanan etnihken, religijööse, kultuvrelle jïh gïeleldh maadtoem krööhkedh hoksesertiestimmesne.
Dieðut dán birra Dearvvašvuohta ja sosiála
Bievnesh dan bïjre Healsoe jïh sosijaale
Leat suohkanat ja stáhta geat ovddasvástidit láhččomis dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmogii.
Tjïelth jïh staate diedtem utnieh healsoe- jïh sosijaledïenesji åvteste dejtie saemien årroejidie.
Dát mearkkaša maiddái ahte lea ovddasvástádus láhččet bálvalusa mii lea heivehuvvon sámi pasieanttaid sámegiela ja sámi kultuvrra dárbbuide.
Dïhte sæjhta jiehtedh dah aaj aktem diedtem åtna aktem dïenesjem vedtedh mij lea sjïehteladteme saemien skïemtjiji daerpiesvoetide gïelen jïh kultuvren muhteste.
Váilevaš máhttu sámi gielas ja kultuvrras ja váilevaš dearvvašvuođa- sosiálaárvu bálvalusain unnida sámi pasieanttaid vejolašvuođa ávkkástallat bálvalusfálaldagaid.
Faatoes daajroe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre, jïh healsoe- jïh sosijalestaatusen bïjre dïenesjinie, dïenesjefaalenasside dejtie saemien skïemtjijidie giehpede.
Sámi dearvvašvuođadutkanguovddáža dearvvašvuođa- ja birgenlágiguorahallan duođašta ahte eai leat earenoamáš erohusat somáhtalaš dearvvašvuođas sámi álbmoga ja eará álbmoga gaskkas.
Healsoe- jïh jieledetsiehkiegoerehtimmieh mejtie Saemien healsoegoerehtimmiejarnge dorjeme, vuesiehtieh ij leah naan sjïere joekehtsh somatiske healsosne saemiej jïh jeatjah årroeji gaskem.
Sámit baicca vásihit stuorit gulahallanváttisvuođaid go vuostáiváldojuvvojit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas go maid dážat vásihit.
Saemieh læjhkan aktem stuerebe dåeriesmoerem kommunikasjovnesne dååjrieh gosse healsoe- jïh sosijaledïenesjinie gaavnesjh, viertiestamme jeatjah nöörjen almetjigujme.
Vai galgat olahit dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid de ferte bálvalusas leat sámegielat ja sámi kultuvrralaš máhttu ja gelbbolašvuohta buot dásiin.
Jis edtja aktem seammavyörtegs healsoe- jïh sosijaledïenesjem åadtjodh dejtie saemien årroejidie, dle dïenesje tjuara daajroem jïh maahtoem utnedh saemien gïelesne jïh kultuvresne gaajhkine daltesinie.
Maiddái lea dehálaš ahte ovddasvástádus kvalitehtalaččat dárkkistit dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi pasieanttaide loktejuvvo alit dássái.
Aaj vihkeles dïhte diedte akten bijjemes daltesasse lutnjesåvva, juktie kvaliteetem gorredidh healsoe- jïh sosijaledïenesjisnie saemien skïemtjijidie.
Dás ii galgga leat nu ahte sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid kvalitehtadárkkisteapmi galgá leat ovttaskasolbmuid duohken geain lea earenoamášgelbbolašvuohta, dahje earenoamáš beroštupmi sámi gillii ja kultuvrii.
Ij maehtieh naemhtie årrodh dïhte kvaliteetegorredimmie saemien healsoe-jïh sosijaledïenesjijstie tjuara jearohks årrodh naan sjïere almetjijstie mah sjïere maahtoem utnieh, jallh aktem sjïere iedtjem utnieh saemien gïelese jïh kultuvrese.
Iige galgga leat nu ahte lea juohke áidna ovttaskas bálvalusoažžu duohken čilget makkár heivehuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid son dárbbaša.
Ij maehtieh darhkh naemhtie årrodh dïhte aktegs saemien dïenesjedåastoje tjuara tjïelkestidh maam satne daarpesje sjïehteladteme healsoe- jïh sosijaledïenesjijstie.
Lávgadet ovttasbargu Sámedikki ja giellaguovddážiid gaskka / Sámegielaid hálddašanguovlu / Giella / Sámediggi - Sametinget
Lïhkebe laavenjostoe Saemiedigkien jïh gïelejarngi gaskem / Reeremedajve saemien gïelide / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Lávgadet ovttasbargu Sámedikki ja giellaguovddážiid gaskka
Lïhkebe laavenjostoe Saemiedigkien jïh gïelejarngi gaskem
Sámi giellaguovddážiin lea guovddáš rolla sámegiela nannen- ja ovddidanbarggus báikkálaččat.
Saemien gïelejarngh aktem vihkeles råållam utnieh saemien gïelem nænnoestehtedh jïh evtiedidh voengesne.
Buoret ovttasbargu Sámedikki ja sámi giellaguovddážiid gaskka ja maiddái ovttasbargu giellaguovddážiid gaskka lea okta áŋgiruššansurggiin “ Sámedikki strategiijain sámi giellaguovddážiid várás ” ja dát ášši galgá meannuduvvot dievasčoahkkimis geassemánus 2015.
Bueriedamme laavenjostoe Saemiedigkien jïh dej saemien gïelejarngi gaskem jïh aaj laavenjostoe gïelejarngi gaskem lea akte dejstie sjïere barkoesuerkijste " Saemiedigkien strategijesne saemien gïelejarngide " maam edtja stoerretjåanghkosne gïetedidh ruffien 2015.
- Sámediggeráđđi oaidná deaŧalažžan láhčit diliid árjjalaš ja ealli giellaguovddážiidda, ja evttoha danne ollu rievdadusaid mat earret eará galget leat mielde láhčimin ekonomalaččat einnostan vejolašvuođa ja nannet ovttasbarggu Sámedikki ja giellaguovddážiid gaskka, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
- Saemiedigkieraerie tuhtjie vihkeles sjïehteladtedh eadtjohke jïh jielije gïelejarngide, jïh dan åvteste gellie jarkelimmieh raereste mah gaskem jeatjah edtjieh lissiehtamme ekonomeles daajrose sjïehteladtedh tïjjen åvtese, jïh laavenjostoem nænnoestehtedh Saemiedigkien jïh dej saemien gïelejarngi gaskem, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Guhkes áiggi badjel
Guhkiebasse
Golmma jagáš doaibmaplána atnui váldima ja aktivitehtadoarjaga lasiheami bokte sámi giellaguovddážiidda duste Sámediggi giellaguovddážiid dárbbu guhkes áiggi plánema ja einnostan vejolašvuođa ektui.
Gosse 3-jaepien darjomesoejkesjh tjïrrehte jïh darjomedåarjoem lissehte dejtie saemien gïelejarngide, dellie Saemiedigkie gïelejarngi daerpiesvoeth krööhkie akten guhkiebasse jïh daajroes soejkesjimmien bïjre.
Dat mearkkaša dan ahte giellaguovddážat ollu iežas sáhttet stivret iežaset doaimma.
Daate sæjhta jiehtedh gïelejarngh jeenjemasth leah meatan jïjtse darjomem stuvrieh.
Ceahkkálastojuvvon aktivitehtadoarjja addá saji doaimmaid plánemii báikkálaš dárbbuid vuođul ja dasto ahte sáhttá láhčit eanet ollislaš giellaplánema ovttaskas giellaguovddážis.
Akte joekehtamme darjomedåarjoe sæjhta nuepiem vedtedh darjomh soejkesjidh voenges daerpiesvoeti mietie, jïh seamma tïjjen akten elliesåbpoe gïelesoejkesjæmman sjïehteladtedh fïereguhtene gïelejarngesne.
Lassin dasa go Sámediggi maŋimuš jagiin lea lasihan vuođđodoarjaga giellaguovddážiidda, de lasihit dál maiddái aktivitehtadoarjaga mealgat.
Lissine Saemiedigkie lea maadthdåarjoem gïelejarngide lissiehtamme dej minngemes jaepiej, dellie aaj darjomedåarjoem jïjnjem lissehte daelie.
Danne vai giellaguovddážat oččošedje einnostan vejolaš ekonomalaš rámma.
Daate dorjesåvva juktie gïelejarngide aktem daajroes ekonomeles mieriem vedtedh.
– Mii háliidit láhčit stuorát vejolašvuođa doibmii báikkálaččat, ja ahte giellaguovddážiid doaimmaid galget stivret báikkálaš dárbbut gos giellaguovddážat leat, dadjá Keskitalo.
- Mijjieh sïjhtebe sjïehteladtedh lissiehtamme darjoemidie voengesne, jïh gïelejarngi darjomh edtjieh stuvresovvedh dejstie voenges daerpiesvoetijste gusnie gïelejarngh leah, Keskitalo jeahta.
Eanet ovttasbargu
Lissiehtamme laavenjostoe
Dasto evttohuvvo ahte Sámediggi eanet válddášii ovddasvástádusa sámi giellaguovddážiid bagadallamis ja ráđđeaddimis.
Raereste aaj Saemiedigkie edtja vielie dïedtem vaeltedh bïhkedimmien jïh raeriestimmien åvteste dejtie saemien gïelejarngide.
Sámediggi galgá ovttasbargguin giellaguovddážiiguin earret eará láhčit eanet ovttasbarggu, viidáset ovddidit dálá gielladeaivvademiid, lágidit fágalaš čoagganemiid, ásahit fierpmádatforuma ja ráhkadit strategiijaid buoret rekrutterema várás oahpuide sámi gielas ja resursaolbmuid gelbbolašvuođa bajideamis
Saemiedigkie edtja gïelejarngigujmie ektine gaskem jeatjah sjïehteladtedh lissiehtamme laavenjostose, guhkiebasse evtiedidh daan beajjetje gïelejarngetjåanghkoeh, faageles gaavnedimmieh öörnedidh, viermiem tseegkedh jïh strategijh evtiedidh juktie learojde saemien gïelesne dåårrehtidh, jïh maahtoem lutnjedh vierhtiealmetjidie.
- Mii diehtit ahte fágalaš gelbbolašvuođa váiluin lea stuorra hástalus, ja ahte lea dárbu buoridit gelbbolašvuođa ja jeavddalaččat bagadit resursaolbmuid sámi giellaguovddážiin.
- Mijjieh badth daejrebe akte stoerre haesteme faageles maahtoe fååtese, jïh daerpies maahtoelutnjeminie jïh jaabnan bïhkedimmine vierhtiealmetjijstie dejnie saemien gïelejarngine.
Resursaolbmot leat deaŧalaččat giellaguovddážiin ja šaddá váttis álggahit kurssaid ja doaimmaid sin haga.
Vierhtiealmetjh dah mah leah gïelejarngh, jïh sæjhta geerve årrodh kuvsjigujmie jïh darjomigujmie nïerhkedh dej namhtah.
Danne lea deaŧalaš ráhkadit buriid strategiijaid ja buoridit gelbbolašvuođa, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
Dan åvteste vihkeles hijven strategijh evtiedidh dåårrehtæmman jïh maahtoelutnjemasse, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Sámedikki presideanttas lea jáhkku ovttasbarggu buorideapmái Sámedikki ja sámi giellaguovddážiid gaskka, ja áigut maiddái láhčit eanet ovttasbarggu sierra giellaguovddážiid gaskka.
Saemiedigkiepresidente stoerre jaahkoem åtna akten bueriedamme laavenjostose Saemiedigkien jïh dej saemien gïelejarngi gaskem, jïh sæjhta aaj sjïehteladtedh lissiehtamme laavenjostose dej ovmessie gïelejarngi gaskem.
- Sámedikkis ja sámi giellaguovddážiin lea oktasaš mihttomearri – oažžut eanet giellageavaheddjiid ja oažžut eanet geavahit sámegielaid.
- Saemiedigkie jïh saemien gïelejarngh aktem tjåenghkies ulmiem utnieh - låhkoem gïeleutniejijstie lissiehtidh jïh åtnoem saemien gïelijste lissiehtidh.
Dainna sáhttit lihkostuvvat dušše ovttas, dadjá Keskitalo loahpas.
Dam maehtebe buektiehtidh jis ektesne tjåadtjobe, Keskitalo minngemosth jeahta.
Loga eanet giellaguovddážiid birra: http://www.samediggi.no/Giella/Samas-muinna/Artikler/Sami-giellaguovddazat
Saemien gïelejarngh: http://www.saemiedigkie.no/Giele/Saemesth-munnjien/Artikler/Saemien-gielejarngh
Sámediggi áŋgiruššá nannosit dujiin / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkie duedtiem tjarke dåarjede / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi áŋgiruššá nannosit dujiin
Saemiedigkie duedtiem tjarke dåarjede
Sámediggi juolluda golbma miljon ruvnnu mearkagálvoovddidemiin, vuovdimiin, vuovdalemiin ja gealbudemiin duodjeealáhusas.
Saemiedigkie golme millijovnh kråvnah dåårje mïerhkevaaroebïgkemasse, doekemasse, maarkedoekemasse jïh maahtoelutnjemasse duedtiejieliemisnie.
Ráđđelahttu Marianne Balto dadjá ahte duodji lea identitehtaduddjoma deaŧalaš doaibma mas lea stuorra mearkkašupmi sámi kultuvrii ja gillii.
Raerielïhtsege Marianne Balto jeahta duedtie lea akte vihkeles darjoe mij identiteetem sjugnede, mij lea joekoen vihkeles dan saemien kultuvren jïh gïelen gaavhtan.
- Sámedikki mihttomearri lea ovddidit duoji dakkár ealáhussan mii lea gánnáhahtti ja mii vuovdá eanet iežas buvttaduvvon gálvvuid.
- Saemiedigkien akte ulmie duedtiem evtiedidh akten jieliemasse mestie lissiehtamme dïenestem jïh doekemem jïjtsedorjeme vaarojste åådtje.
Oktiibuot golbma miljon ruvdnosaš juolludus lea lávki rivttes guvlui ovddideamis hutki ja márkandiđolaš ealáhusa, mii ii leat nu sorjavaš doaibmadoarjagii, dadjá Balto.
Dah dåarjoeh, ållesth golme millijovnh kråvnah, leah akte vihkeles sïlle juktie jielemem evtiedidh guktie dïhte vielie orresjugniedihks jïh maarkeden vööste stuvreme sjædta, jïh ij dan soe jearohke gïehtelimsdåarjoste, Balto jeahta.
Mearkagálvoovddideapmi
Mïerhkevaaroebïgkeme
Duojáriid Ealáhussearvi ja Sámiid Duodji háliidit nannet duoji mearkagálvun.
Duojáriid Ealáhussearvi jïh Sámiid Duodji sijhtieh mïerhkevaaroem duedtie nænnoestehtedh.
Danne sii háliidit ráhkadit guhkesáigge plána dasa mo oččodit nana mearkagálvvu boahtteáigái ja mo dan galgá doaimmahit boahtteáiggis.
Dan åvteste sijhtieh aktem guhkiebasse soejkesjem darjodh, guktie edtja aktem nænnoes mïerhkevaaroem bïgkedh jïh guktie edtja dam sietedh båetijen aejkien.
Sámediggi juolluda 782 850 ru prošektii.
Saemiedigkie 782 850 kråvnah prosjektese dåårje.
Ráđđelahtu Marianne Balto mielas lea deaŧalaš ahte duodji boahtá eanet oidnosii ja ahte dan lea álkit fidnet márkanis.
Raerielïhtsege Marianne Balto jeahta vihkeles duedtie vielie våajnoes maarkedesne sjædta, jïh aelhkebe dam maarkedesne gaavnedh.
Danne lea vuovdaleami ja vuovdima nannen deaŧalaš doaibmabidju.
Dannasinie akte vihkeles råajvarimmie maarkededoekemem jïh doekemelïhtsem nænnoestehtedh.
Buoret gelbbolašvuohta
Maahtoem lissiehtidh
Sámediggi juolluda 495 000 ru doarjjan Duojáriid ealáhussearvái ja Sámiid Duodjái álggahit dutkamii buvttadeamis, vuovdaleamis ja vuovdimis.
Saemiedigkie 495 000 kråvnah dåårje Duojáriid ealáhussearvise jïh Sámiid Duodjise juktie studijh aelkedh dorjemassesne, maarkededoekemisnie jïh doekemisnie.
Sámi allaskuvllas lea ovddasvástádus kurssaid čađaheamis.
Saemien jolleskuvle dïedtem åtna kuvsjide tjïrrehtidh.
Duojáriid ealáhussearvi ja Sámiid Duodji háliidit loktet gelbbolašvuođa duodjeealáhusas.
Duojáriid ealáhussearvi jïh Sámiid Duodji sijhtieh maahtoem lutnjiestidh duedtiejielemen sisnjelen.
Dutkan lágiduvvo nu ahte dat addá 15 oahppočuoggá 3 mánu áigodagas.
Studije lea sjïehteladteme guktie dïhte 15 studijepoengh vadta akten boelhken mij ryöhkoe 3 askh.
Dutkamii gullá oahpahus duodjeteknihkain, mašiinnaid geavaheapmi, teknologiija čájeheapmi ja oahpahus teknologiijas ja vuovdin ja vuovdaleapmi.
Studije ööhpehtimmiem feerhmie duedtievuekiej bïjre, åtnoe maasjinijste, vuesiehtimmie jïh lïerehtimmie teknologijesne jïh aaj doekeme jïh maarkededoekeme.
- Dárbu loktet gelbbolašvuođa ođđa teknologiija geavaheamis, vuovdimis ja vuovdaleamis duodjeealáhusa lea stuoris, ja danne mii leat juolludan ruđaid prošektii, dadjá ráđđelahttu Marianne Balto.
- Akte stoerre daerpiesvoete maahtoem lutnjedh åtnoen bïjre orre teknologijeste jïh doekeme jïh maarkededoekeme duedtiejieliemisnie, jïh dannasinie libie beetnegh prosjektese dåårjeme, raerielïhtsege Marianne Balto jeahta.
Bagadeaddjivirgi duojis
Bïhkedæjjabarkoeh duedtesne
Sámediggi juolluda miljon ruvnnu bagadeaddjivirgái Nuorta- ja Gaska-Finnmárkkus.
Saemiedigkie aktem millijovnem kråvnah bïhkedæjjabarkojde dåårje Luvlie- jïh Gaske-Finnmarhkesne.
Duodjeinstituhtta Guovdageainnus dat háliida nannet duoji kultuvran, fágan, ealáhussan ja lotnolasealáhussan Nuorta- ja Gaska-Finnmárkkus.
Duodjeinstituhtta Guovdageaidnusne sæjhta duedtiem nænnoestehtedh goh kultuvre, faage, jieleme jïh kombinasjovnejieleme Luvlie- jih Gaske-Finnmarhkesne.
Prošeakta bistá jagi.
Prosjekte aktem jaepiem vaasa.
Duodjeinstituhtta ulbmil lea ovddidit duoji dakkár giehtaduodjin ja ealáhussan mas lea ealáhusovddideapmi ja mii addá ođđa bargosajiid sámi giehtaduodjevieruid vuođul.
Duodjeinstituhttan åssjele lea duedtiem evtiedidh goh vætnoe jïh jieleme, jïh viehkiehtidh guktie jielemeevtiedimmie jïh orre barkoesijjieh sjugniesuvvieh mej våarome leah saemien vætnoeaerpievuekine.
- Go mii dál áŋgiruššat nu nannosit mearkagálvoovddidemiin ja gealbudemiin iežamet dutkamiid vuođul, de lea lunddolaš ahte dat čuovvoluvvo bagadeddjiin gii sáhttá veahkehit duojáriid váldit atnui ođđa teknologiija ja šaddat eanet márkandiđolažžan, dadjá ráđđelahttu Marianne Balto.
- Gosse mijjieh mïerhkevaaroebïgkemem jïh maahtoelutnjemem tjarke dåarjedibie daelie jïjtsh studijigujmie, dle aaj iemie bïhkedæjjajgujmie dåarjoehtidh mah maehtieh vytnesjæjjide viehkiehtidh orre teknologijem åtnosne vaeltedh, jïh vielie maarkeden vööste stuvreme sjïdtedh, raerielïhtsege Marianne Balto jeahta.
Ekonomiija- ja rehketdoallokursa
Ekonomije jïh reeknehlåhkoekuvsje
Sámediggi juolluda 495 000 ru ekonomiija- ja rehketdoallokursii duojáriid várás.
Saemiedigkie 495 000 kråvnah dåårje ekonomije- jïh reeknehlåhkoekuvsjide duedtiedarjojde.
Duojáriid ealáhussearvi ja Sámiid duodji dat háliidit nannet ealáhusa ekonomiija- ja rehketdoallogelbbolašvuođa.
Duojáriid ealáhussearvi jïh Sámiid duodji mah sijhtieh maahtoem eknomijen jïh reeknehlåhkoen sisnjeli nænnoestehtedh jieliemisnie.
Kurssat galget dollojuvvot čieža báikkis Snoasa rájes máddin Deanu rádjai nuortan.
Edtja kuvsjide tjïrrehtidh tjïjhtje sijjine, Snåasen luvhtie åarjene Deatnun gåajkoe luvlene.
Kurssaid fáddán lea earret eará fitnodagaid registreren, buvttaregistreren, girjefievrrideapmi, rehketdoallu ja doaibmadoarjjaortnega ohcaskoviid guorahallan.
Kuvsji teemah leah gaskem jeatjah vïhtesjadteme sïelteste, dorjesevïhtesjadteme, reeknehlåhkoetjaeleme jïh ohtsemegoeride gïehtelimsdåarjoeöörnegasse buerkiestidh.
- Sámediggi lea dárkkistan máŋga duojára geat leat ožžon doaibmadoarjaga Sámedikkis.
- Saemiedigkie lea jienebh vytnesjæjjah gïehtjedamme mah gïehtelimsdåarjoem Saemiedigkeste åådtjeme.
Dárkkisteapmi čájeha ahte máŋgasiin ii leat doarvái buorre máhttu rehketdoalus, ja danne lea buorre ahte ealáhus háliida nannet duojáriid ekonomiijagelbbolašvuođa, dadjá ráđđelahttu Marianne Balto.
Gïehtjedimmie vuesehte jïjnjh vytnesjæjjah eah nuekies hijven daarjoem reeknehlåhkoetjaelemen bïjre utnieh, jïh dan åvteste dle hijven jieleme sæjhta ekonomijemaahtoem nænnoestehtedh vytnesjæjjaj luvnie, raerielïhtsege Marianne Balto jeahta.
Bivdi oažžu 150 000 ruvnno / Mearraealáhusat / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
150 000 kråvnah Bivdise / Marijne jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Bivdi oažžu 150 000 ruvnno
150 000 kråvnah Bivdise
Sámediggeráđđi juolluda 150 duhát ruvnno Bivdái, mearrasámi bivdo- ja guolástusorganisašuvdnii, ovddideapmái ja organisašuvdnahuksemii.
Saemiedigkieraerie 150 tåvsenh kråvnah Bivdise dåårje, mearoesaemien bivteme- jïh göölijesiebrie, evtiedæmman jïh siebriebigkemasse.
Bivdi lea bivdo- ja guolástusorganisašuvdna mii galgá ovddidit fuolahit mearrasámiid beroštusaid ja vuoigatvuođaid mearas.
Bivdi akte bivteme- jïh göölijesiebrie mij edtja mearoesaemiej ïedtjh jïh reaktah mearosne eevtjedh jïh gorredidh.
Organisašuvdna vuođđuduvvui 2005:s.
Siebrie tseegkesovvi jaepien 2005.
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka dadjá ahte mearrasámi guolásteaddjit ja báikegottit dárbbašit nana organisašuvnnaid maid ulbmil lea fuolahit ovttaskas guolásteaddji, báikegotti ja sámi álbmoga sámi vuoigatvuođaid, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta mearoesaemien göölijh jïh voenges siebriedahkh nænnoes siebrieh daarpesjieh mah saemien reaktah gorredieh fïerhten göölijasse, voenges siebriedahkide jïh saemide goh akte almetje, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Bivdi čállá ohcamis ahte organisašuvdna lea deaŧalaš váikkuheaddji dain Sámedikki politihkkasurggiin, main mearrasámi vuoigatvuođat ealáhuseallimis ja servodagas leat guovddážis.
Bivdi ohtsemisnie tjaala siebrie sæjhta akte vihkeles dåarjoehtæjja årrodh Saemiedigkien politihkesuerkine gusnie mearoesaemien reaktah jieliemisnie jïh siebriedahkesne leah jarngesne.
Ođđa stivra lea ožžon bargamuššan loktet organisašuvnna “ gievkkandásis ” vai sáhttá lágidit iežas beaivválaš doaimma nu ahte dat oktilaččat ovddida politihka ja geige gulaskuddamiid ovddidettiin mearrasámi guolásteddjiid, bivdiid ja lotnolasealusdoaimmaheddjiid kultur- ja ealáhusberoštumiid.
Dïhte orre ståvroe lea barkojne åådtjeme siebriem akten orre sæjjan giesedh «tjöövkebienghkenš luvhtie, guktie buektehte sov biejjieladtje barkoem öörnedidh naemhtie dïhte ahkedh buektehte politihkem jïh govlehtimmieh deelledh kultuvre- jïh jielemeïedtjine mearoesaemien göölijidie, bivtiejidie jïh dejtie mah jienebi jielemigujmie gïehtelieh.
- Sámediggeráđđi sávvá Bivdái lihku ovddideamis mearrasámi beroštusaid nana ja čielga jiena, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
- Saemiedigkieraerie Bivdim barkojne læhkohte juktie akte nænnoes jïh tjïelke gïele sjïdtedh mearoesaemien ïedtjide, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Loga eanet Bivdi birra dás: http://bivdi.no /
Lohkh vielie Bivdin bïjre daesnie: http://bivdi.no /
Eanet dieđuid addá: Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka, 984 87 576
Vielie bïevnesh: Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka, 984 87 576
Doarju eanet vásáhusvuđot turismma Romssa fylkkas / Máŋggalágan ealáhusdoaibma / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Vielie dååjreseturismem Tromsesne dåarjohte / Gellielaaketje jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Doarju eanet vásáhusvuđot turismma Romssa fylkkas
Vielie dååjreseturismem Tromsesne dåarjohte
Sámediggeráđđi juolluda 463 000 ru.. Lenangen Brygge AS:ii Ivgus.
Lenangen Brygge AS Lyngenisnie 463 000 kråvnah Saemiedigkieraereste åådtje.
Fitnodat áigu fállat barttaid ja eará vuogasvuođaid lustabivdiide meara alde ja čuoigan- ja dálvedoaimmaid Ivgogáissiin.
Sïelte edtja hæhtjoeh jïh daerpies sijjieh faalehtidh dejtie mah mearosne håagkoeh jïh treavka- jïh daelviedarjomh Lyngsalpesne.
– Ivgoguovllus lea ávkkástallan báikkálaš resurssaiguin ja kultuvrrain ovdánan bures, ja dat lea ge dakkár ovdáneapmi maid mii háliidit doarjut.
– Lyngen-dajve lea gaajh væjkeles voenges vierhtieh jïh kultuvrem nuhtjedh sijjen barkosne, jïh daate akte evtiedimmie maam sïjhtebe dåarjoehtidh.
Kultur- ja luondduturismmas davvin leat stuorra vejolašvuođat, ja Sámediggi háliida láhčit ovdáneapmái báikkálaš ealáhuseallimii, dadjá sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Kultuvre- jïh eatnemeturisme noerhtene stoerre nuepieh åtna, jïh Saemiedigkie sæjhta sjïehteladtedh guktie voenges jieleme åådtje sjïdtedidh, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Muotka deattuha ahte Ivgu lea hui deaŧalaš dan oktavuođas ahte vásihit Davvi-Norgga sihke meara alde ja váris.
Muotka tjïerteste Lyngen lea akte jarnge dejtie sjïere noerhtenöörjen dååjresidie mearosne jïh vaeresne.
Mátkeealáhusfálaldagat gielddas leat lassánan maŋimus jagiid, ja Sámediggi lea juolludan doarjagiid máŋga ođđaálggahemiide.
Fealadassefaalenasse tjïeltesne lea læssanamme dej minngemes jaepiej, jïh Saemiedigkie lea dåarjoem vadteme jieniebidie dejstie orre tseegkemijstie.
Lenangen Brygge AS lea maid ožžon investerendoarjaga Innovašuvdna Norggas.
Lenangen Brygge AS lea aaj skåårvemedåarjoem åådtjeme Innovasjovne Nöörjeste.
– Ivgu lea dál šaddan dovddus mátkeealáhusa mearusbáikin sihke čuoigamiid ja guolástan- ja vázzinturismma oktavuođas.
– Lyngen lea daelie akte dajve mij lea åehpies goh fealadasseulmie dovne dejtie mah sijhtieh tjoejkedh, gïerestalledh, håagkodh jïh vaanterdidh.
Givrodahkan lea maiddái ahte eaiggádat doibmet juo árjjalaččat guolástusas ja nu sii leat mielde nannemin sihke ealáhusdoaimmaid ja ássama guovllus, deattuha Muotka.
Aaj akte aevhkie aajhterh joe daelie leah eadtjohke göölemisnie jïh dan åvteste viehkiehtieh dovne jielemedarjoemidie jïh årromem dajvesne nænnoestehtedh, Muotka tjïerteste.
Sámi giellaiskkadeapmi čájeha hástalusaid / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Saemien gïelegoerehtimmie haestemh vuesehte / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámi giellaiskkadeapmi čájeha hástalusaid
Saemien gïelegoerehtimmie haestemh vuesehte
13. Geassemánnu 2012
Jienebh noerh goh båarasåbpoe almetjh mah åarjelsaemien soptsestieh akte dejstie gaavnojste vuesehte Saemien gïelegoerehtimmesne 2012, maam Nordlandsforskning AS jïh Norut Alta – Áltá tjïrrehti Saemiedigkien, Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartementen jïh Maahtoedepartemeenten åvteste.
Davvi- ja julevsámegielas lea gaskagearddi giellamáhtu njiedjan, muhto maiddái dás lea dilli veaháš buoret sin gaskkas geat leat vuolle 30 jagi, čájeha iskkadeapmi.
Noerhte- jïh julevsaemien gïeli sjïekenisnie dle lij akte vueliedimmie gïelemaahtojne dan gaskeboelvese, mearan tsiehkie daesnie aaj ånnetji buerebe dej gaskem mah leah nuelelen 30 jaepieh, goerehtimmie vuesehte.
Sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma ja ođasmahttin-, hálddahus- ja girkoministtar Rigmor Aasrud leaba ilus go álggahuvvon gielladoaibmabijut leat ávkkuhan, erenoamážit lullisámi guovlluin.
Saemiedigkieraerije Ellinor Marita Jåma jïh orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoeministere Rigmor Aasrud lea geerjene ihke doh gïeleråajvarimmieh mejgujmie nïerhkeme, hijven orreme, joekoen dejnie åarjelsaemien dajvine.
- Lea erenoamáš deaŧalaš čalmmustahttit sámegielaid gáhttema, nannema ja ovddideami, dadjaba Jåma ja Aasrud.
- Annje vihkeles fokusem utnedh vaarjelæmman, nænnoestæmman jïh evtiedæmman dejstie saemien gïelijste, Jåma jïh Aasrud jiehtiejægan.
Iskkadeapmi čájeha ahte golmmas viđa olbmos válljejit geavahit dárogiela vaikke vel livččii ge vejolaš geavahit dárogiela.
Goerehtimmie vuesehte golme vïjhte almetjijstie veeljieh nöörjen nåhtadidh jalhts lij nuepie orreme saemiestidh.
Stuorámus sivvan válljet eret sámegiela lea go váilot sánit ja go eai oro iežaset mielas hállamin sámegiela doarvái bures.
Stööremes fåantoe juktie saemien båarhte veeljedh lea baakoeh fååtesieh, jïh ihke tuhtjie ij saemien nuekies hijven soptsesth.
Lea šaddan dáhpin válljet eret sámegiela, dadjá iskkadeapmi.
Akte voete sjïdteme saemien båarhte veeljedh, goerehtimmie vuesehte.
Ovdalis áiggi hálle sámegiela juohke sajis, earret skuvllas.
Åvtesne dle saemiesti gaajhkem lehkiem, bielelen skuvlesne.
Iskkadeapmi čájeha ahte dál lea eanaš dušše nuoraid gaskka mánáidgárddis ja skuvllas ahte hállet sámegiela.
Gaajhkh saemien maanah sjïere reaktam utnieh saemien lïerehtimmiem skuvlesne åadtjodh.
Iskkadeapmi čájeha ahte goalmmát oassi váhnemiin dadjet ahte mánát eai oaččo dan sámegieloahpahusa maid sis lea vuoigatvuohta oažžut.
Goerehtimmie vuesehte akte gåalmehtse eejhtegijstie jiehtieh maanah læjhkan eah dam saemien lïerehtimmiem åadtjoeh maam edtjieh laaken mietie utnedh.
Váilevaš fálaldat skuvllas almmuhuvvo deaŧaleamos sivvan dasa.
Faatoes faalenasse skuvline lea neebneme goh dihte vihkielommes fåantoe mannasinie naemhtie.
- Mii fertet ovttas ráđđehusain bearráigeahččat ahte gieldda fállet sámegieloahpahusa ohppiide, vai mii oažžut eanet giellageavaheddjiid boahtteáigái, dadjá sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma.
- Mijjieh tjoerebe laavenjostosne reerenassine hoksedh tjïelth saemien lïerehtimmiem faalehtieh learoehkidie, guktie mijjieh jienebh gïeleutnijh åadtjobe båetijen aejkien, saemiedigkieraerije Ellinor Marita Jåma jeahta.
Son dadjá viidáseappot ahte ferte oččodit eanet giellaarenaid, vai beassá geavahit sámegiela beaivválaš dilis.
Vijriesåbpoe jeahta jienebh gïelesijjieh byöroeh sjugniesovvedh, guktie maahta saemien aarkebiejjien nåhtadidh.
- Dasa lassin ferte sámegiella boahtit buorebut oainnusin, sihke median ja muđui servodagas, dadjá Jåma.
- Lissine dle saemien tjuara vielie våajnoes sjïdtedh, dovne meedijesne jïh abpe siebriedahkesne, Jåma jeahta.
Deaŧalaš reaidu
Vïhkeles dïrrege
Giellaiskkadeapmi šaddá hui deaŧalaš reaidun Sámedikki ja ráđđehusa viidáset bargui sámegielaiguin.
Gïelegoerehtimmie sæjhta akte joekoen vihkeles dïrrege årrodh Saemiedigkien jïh reerenassen vijriesåbpoe barkose dej saemien gïeligujmie.
Bohtosat galget geavahuvvot daid doaibmabijuid hábmemii ja álggaheapmái, mat dagahit ahte sámegielat seilot ja ovddiduvvojit.
Edtja illedahkide nåhtadidh juktie darjodh jïh råajvarimmiejgujmie nïerhkedh mah darjoeh guktie saemien gïelh gorresuvvieh jïh evtiesuvvieh.
Viidáseappot galget bohtosat geavahuvvot go Sámediggedieđáhus sámegielaid birra čállojuvvo.
Vijriesåbpoe edtja illedahkide nåhtadidh gosse Saemiedigkiebïevnesem saemien gïeli bïjre dorje.
Sámediggeráđđi Ellinor Marita Jåma, tel. 916 13 460
Govlehtallije:
Loga ráportta: Samisk språkundersøkelse 2012
Saemien gïelegoerehtimmesne 2012
Sámediggeválga 2013 – listoevttohusat mat leat boahtán midjiide / Dieđut / Kampanjeside / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
Båeteme læstoeraeriestimmieh / Bïevnesh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggeválga 2013 – listoevttohusat mat leat boahtán midjiide
Båeteme læstoeraeriestimmieh
Sámediggi leat ožžon 49 listoevttohusa sámediggeválgii 2013.
Saemiedigkie lea 49 læstoeraeriestimmieh dååsteme saemiedigkieveeljemasse 2013.
Válgabiire 1
Valgkrets 1
Válgabiire 2
Valgkrets 2
Arja.pdf
NSR.pdf
Válgabiire 3
Valgkrets 3
Válgabiire 4
Valgkrets 4
Válgabiire 5
Valgkrets 5
Válgabiire 6
Valgkrets 6
Válgabiire 7
Valgkrets 7
Dieđiheapmi jienastuslohkui / Válga ja jienastuslohku / Sámediggi - Sametinget
Tjaalasovveme veeljemelåhkosne / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Dieđiheapmi jienastuslohkui
Tjaalasovveme veeljemelåhkosne
Dieđiheapmi interneahta bokte
Tjaalasovveme gaskeviermien baaktoe
Jos áiggut dieđihit jienastuslohkui interneahta bokte, de fertet logget sisa ID-portálain / MinID.
Juktie jïjtjemdh gaskeviermien baaktoe tjaalasovvedh tjoerh sïjse tjaangedh ID-portaline / MinID
Juohkehaš guhte julggašta ahte atná iežas sápmelažžan, ja geas juogo
Gaajhkesh mah bæjhkoehtieh dah jïjtjemse saemine utnieh, jïh mah
a) lea sámegiella ruovttugiellan, dahje b) leat dahje leat leamaš vánhemat, vánhenváhnemat dahje máttarvánhemat geain lea / lei sámegiella ruovttugiellan, dahje c) lea olbmo mánná gii lea / lea leamaš jienastuslogus, sáhttet gáibidit fievrriduvvot jienastuslohkui.
a) saemien hïejmegïeline utnieh, jallh b) utnieh jallh åtneme eejhtegh, aahka gon aajjah jallh maadteraahka maadteraajjah saemiengïeline hïejmegïeline, jallh c) leah maana aktede almetjistie mij tjåådtje jallh lea tjåådtjeme almetjelåhkosne maehtieh krïevedh satne veeljemelåhkosne tjaalasåvva
Buot sámiin Norggas, geat leat badjel 18 jagi dahje devdet 18 jagi válgajagi, lea vuoigatvuohta registrerehit jienastuslohkui.
Gaajhkh saemieh Nöörjeste mah leah bijjelen 18 jaepien båeries jallh 18 jaepieh illieh veeljemejaepien, reaktoem utnieh veeljemelåhkosne tjaalasovvedh.
Eará davviriikkaid stáhtaborgárat geat leat sápmelaččat sáhttet registrerehit jienastuslohkui, jos sii válgajagi geassemánu 30. b. muttus leat dieđihan álbmotregistarii ahte ásset Norggas.
Saemieh mah leah staateårrojh jeatjah noerhtelaantine maehtieh veeljemelåhkosne tjaalasovvedh jis dah ruffien 30. b. veeljemejaepien leah almetjelåhkosne tjaalasovveme goh årrojh Nöörjesne.
Sámit geat eai leat davviriikkain eret, sáhttet registrerehit jienastuslohkui jos sii álbmotregistara dieđuid mielde leat ássan Norggas golbma maŋimuš jagi ovdal válgabeaivvi.
Saemieh mah eah leah aktede dejstie noerhtelaantijste maehtieh veeljemelåhkosne tjaalasovvedh jis dah leah almetjelåhkosne tjåådtjeme goh årrojh Nöörjesne dej golme minngemes jaepiej veeljemebiejjien åvtelen.
Dieđiheapmi báberskovi bokte
Tjaalasovveme paehperegoeren baaktoe
Viečča pdf-skovi vuolábealde, deavdde dan ja sádde devdojuvvon ja vuolláičállojuvvon skovi Sámediggái.
Leessh våålese pdf-goerem vuelielisnie, dievhtieh dam jïh seedth dam dov nommevæhtine Saemiedægkan.
Sáhkavuorru Sámediggeráđi dieđáhusa ovdan buktimis 23.09.15 / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Håaleme åehpiedehtiemisnie Saemiedigkieraerien reektemistie 23.09.15 / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sáhkavuorru Sámediggeráđi dieđáhusa ovdan buktimis 23.09.15
Håaleme åehpiedehtiemisnie Saemiedigkieraerien reektemistie 23.09.15
Čoahkkinjođiheaddji
Tjåanghkoeåvtehke
ON nállevealaheami vuostálastinlávdegoddi (CERD) lea gieskat almmuhan maŋimuš áigodatraporttas Norgga birra.
EN:n raasesïerredimmiemoenehtse (CERD) lea aadtjen sov minngemes boelhkereektehtsem bæjhkoehtamme Nöörjen bïjre.
Raporttas dovddaha lávdegoddi ahte lea duođas fuolas Norgga eiseválddiid áŋgiruššama ektui rasismma ja vaššiságaid vuostá go guoská etnihkalaš ja eará rašis joavkkuide.
Reektehtsisnie moenehtse aktem tjïelke tjoeperdimmiem buakta nöörjen åejvieladtji barkoste juktie raasismen jïh aassjoen vööste gæmhpodh etnihkeles unnebelåhkoej vööste jïh jeatjah prååsehke dåehkiej vööste.
Lávdegoddi rávve ollu doaibmabijuid movt nannet láhkadahkosiid ja plánaid rasisttalaš veahkaválddi, lassánan amasbalu ja vealaheami oktavuođas.
Moenehtse jienebh råajvarimmieh juvnehte mah edtjieh laakide jïh soejkesjidie nænnoestehtedh juktie raasistiske vædtsoesvoeten jïh sjïdtije ammesasven jïh sïerredimmien vööste gæmhpodh.
Nugo Sámediggeráđđi ja eanetlohku dán čoahkkimis, de lea ON nállevealahanlávdegoddi hui fuolas sámi mánáid giella- ja oahpahusdili geažil.
Seammalaakan goh Saemiedigkieraerie jïh jienebelåhkoe daennie krirresne, EN:n raasesïerredimmiemoenehtse tjarke tjoeperdeminie dehtie gïele- jïh lïerehtimmietsiehkeste saemien maanide.
Sámediggi lea ollu jagiid bivdán eanet resurssaid sámi oahpahussii: oahpponeavvuide, ruhtadeapmái ja oahppanresurssaide.
Saemiedigkie lea gellie jaepieh birreme aktem lissiehtimmiem vierhtijste åadtjodh saemien lïerehtæmman: learoevierhtieh, finansieradimmie jïh lohkehtæjjavierhtieh.
Dát lea maiddái fas ain fáddán min gulahallamis bušeahta ja bušeahttadárbbuid birra ráđđehusain.
Daate sæjhta aaj tïjjen åvtese akte teema årrodh gosse budsjedten jïh budsjedtedaerpiesvoeten bïjre rååresjibie reerenassine.
Mun lean maiddái duhtavaš go ON nállevealaheami vuostálastinlávdegoddi oaivvilda ahte Norgga eiseválddit čuovvolit váilevaččat Finnmárkkulága ja eana- ja čáhcevuoigatvuođaid identifiserema Finnmárkkus ja dan olggobealde.
Manne aaj madtjeles ihke EN:n raasesïerredimmiemoenehtse jeahta nöörjen åejvieladtjh eah leah guhkiebasse barkeme Finnmaarhkelaakine jïh reaktaidentifikasjovnine eatnamasse jïh tjaatsan Finnmaarhkesne jïh Finnmaarhken ålkolen.
Nugo diehtit de lea Sámediggeráđđi guhkes áiggi cuiggodan dan go álgoálbmogiid suodjaleapmi ja vuoigatvuođaid goziheapmi lea váilevaš minerálaláhkaaddimis ja go konsultašuvnnat eai doaimma Norgga eiseválddiid ja Sámedikki gaskka.
Goh dijjieh daejrede dle Saemiedigkieraerie guhkiem laajhteme aalkoealmetjh jïh reaktah eah vaarjelimmiem utnieh mineraalelaakine, jïh eah sijjen dïedtem steereme dej tjïelke rååresjimmiej bïjre nöörjen åejvieladtji jïh Saemiedigkien gaskem.
Maiddái dán lea lávdegoddi fuomášan.
Jïh moenehtse aaj dam vïhtesjadteme.
Maŋimuš jagiid áŋgiruššan ja bargu stáhtaid ja álgoálbmogiid beales riikkaidgaskasaš arenas lea buktán šattuid.
Dej minngemes jaepiej råajvarimmie jïh barkoe mejtie staath jïh aalkoealmetjh leah dorjeme gaskenasjovnaale sijjesne leah hijven illedahkh vadteme.
Mun muittuhan ON álgoálbmogiid vuoigatvuođa julggaštusa ja Álttá 2013.
Manne måjhtajahtam EN:n bæjhkoehtimmien bïjre aalkoealmetji reaktaj bïjre jïh Alta 2013.
Dat buorre ovdáneapmi čájeha man dárbbašlaš lea ahte Sámediggi árjjalaččat searvá riikkaidgaskasaš arenas.
Daate hijven evtiedimmie vuesehte lea daerpies Saemiedigkie lea eadtjohkelaakan meatan gaskenasjovnaale sijjesne.
Globaliseren dagaha ahte mearrádusat mat dahkkojuvvojit riikkaidgaskasaččat čuhcet báikkálaččat min árgabeaivái.
Doh globaliseradimmietendensh darjoeh guktie sjæjsjalimmieh gaskenasjovnaale sijjesne konsekvensh voengesne åadtjoeh mijjen aarkebiejjien jieliedinie.
Sámedikki dieđáhus solidaritehta ja riikkaidgaskasaš barggu birra meannuduvvo dán vahkus.
Saemiedigkiebïevnese solidariteeten jïh gaskenasjovnaale barkoen bïjre gïetesåvva daan våhkoen.
Das evttoha Sámediggeráđđi earret eará ahte áŋgiruššan EO mearrádusorgánaid ektui nannejuvvo.
Desnie Saemiedigkieraerie gaskem jeatjah raereste barkoem nænnoestehtedh EU:n sjæjsjalimmieåårgani vööste.
Dieđáhus ja strategiijat leat dakkár gaskaoamit maid bokte nannejuvvo Sámedikki rolla riikkaidgaskasaš aktevran.
Bïevnese jïh strategijh desnie leah dïrregh mah sijhtieh Saemiedigkien råållam nænnoestehtedh goh akte gaskenasjovnaale aktööre.
Dasto galgat mii váikkuhit ON álgoálbmogiid vuoigatvuođaid julggaštusa konkretiserema sámi álbmoga várás ruovttus.
Seamma tïjjen edtjebe viehkine årrodh tjïelkestidh EN:n bæjhkoehtimmiem aalkoealmetjereaktaj bïjre saemien åålmegidie mijjen laantesne.
Rievdan ja ovdáneapmi báikkálaččat, nationála dásis ja riikkaidgaskasaččat dagahit ahte sámi servodahkii dađistaga bohtet ođđa hástalusat.
Jarkelimmie- jïh evtiedimmiedrïekten gaavhtan voengesne, nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale sijjesne, dle saemien siebriedahke ahkedh orre haestemi uvte tjåådtje.
Dát gáibidit ođđa jurdagiid ja čovdosiid.
Dan åvteste daerpies orre åssjaldahkigujmie jïh raeriejgujmie.
Danne buvttii Sámediggeráđđi maŋimuš vahkus ovdan čielggadusa perspektiivvaid birra ráđđehusa suohkanođastussii.
Minngemes våhkoen Saemiedigkieraerie dan åvteste aktem salkehtimmiem perspektijvi bïjre åehpiedehti reerenassen tjïeltereformese.
Mun oainnán ahte dievasčoahkkinjođiheaddji Gaski álggos odne bijai midjiide jearaldaga; movt árvvoštallojuvvo dáláš sámepolitihkka 150 jagi geahčen ?
Manne krööhkestim stoerretjåanghkoen åvtehke Gaski mijjese gyhtjelassem gihtji daan biejjien; guktie daan beajjetje saemiepolitihke sæjhta vuarjasjamme sjïdtedh 150 jaepiej minngelen ?
Mun dajan ahte: ráđđehusa suohkanođastus lea maiddái sámepolitihkka.
Baajede mannem dam naemhtie jiehtedh: reerenassem tjïeltereforme aaj saemiepolitihke.
Dat guoská stuorra ja deaŧalaš politihkkasurggiide main lea mearkkašupmi sámiide, ja dat guoská áššiide main válddahuvvojit sámi politihkalaš vuoigatvuođat, resurssat ja eatnamat ja kultuvrralaš vuoigatvuođat.
Dïhte sæjhta stoerre jïh vihkeles politihkesuerkiej bïjre årrodh saemide, jïh gyhtjelassi bïjre årrodh mah leah saemien politihkeles reaktaj bïjre, vierhtiej jïh eatnemedajvi bïjre jïh kultuvrelle reaktaj bïjre.
Čielggadus galgá dál sáddejuvvot viiddis gulaskuddamii sámi servodahkii.
Daelie salkehtimmie edtja akten gamte govlehtimmieprosessese saemien siebriedahkesne.
Muhto juo dál sáhtán mun dadjat maid Sámediggeráđđi oaivvilda suohkanođastusbarggu ektui ahte ođastus ferte nannet riektedili ja bálvalusfálaldagaid sámiide suohkaniin.
Men joe daelie maahtam jiehtedh Saemiedigkieraerien vuajnoe dennie barkosne tjieltereformine lea reforme tjuara reaktatsiehkiem jïh dïenesjefaalenassem nænnoestehtedh saemide tjïeltine.
Jos 150 geahčen galgá gullot sámegiella suohkaniin, leat sámegiela oahpahus skuvllain ja sámit ellet iežaset sámi eallima, de ferte suohkanstruktuvra ja rievttit láhččojuvvot dan ektui.
Jis edtja saemiestidh tjïeltine, saemiengielesne ööhpehtidh skuvlesne jïh saemienlaaketje jieledh150 jaepiej minngelen, dellie tjïeltestruktuvre jïh reaktah tjuerieh dïsse sjïehteladtedh.
Suohkanođastusas ii leat assimilerenulbmil, muhto mii ballat dattetge ahte dat áiggi mielde sáhttá mannat dohko guvlui, jos sámit šaddet kultuvrralaš ja politihkalaš unnitlohkun buot suohkaniin boahtteáiggis.
Tjïeltereforme ij assimileradimmiem ulmine utnieh, naemhtie guktie mijjieh aarebi daan biejjien govlimh daaroedehtemepolitihken jaepijste. Men læjhkan bïllem dïhte guhkiebasse maahta dagkerh effekth åadtjodh, dastegh saemieh akte kultuvrelle jïh politihkeles unnebelåhkoe sjidtieh gaajhkine båetijen aejkien tjïeltine.
Čoahkkinjođiheaddji:
Tjåanghkoeåvtehke:
Nugo maiddái ON nállevealahanlávdegoddi namuha, de duolmmahallet sámi guovllut ja vuoigatvuođat stuorra servodaga beales, sihke guolástusresurssaid, minerálaresurssaid ja areálaresurssaid dáfus.
Goh aaj EN:n raasesïerredimmiemoenehtse neebnie, dle saemien dajvh jïh reaktah tjarke behtjiedimmiem nuelesne stoerresiebriedahkeste, dovne göölemevierhtiej, mineraalevierhtiej jïh arealevierhtiej sjïekenisnie.
Suohkanođastus ja hástalusat sámi kultuvrra, giela ja oahpahusa ektui čájehit ahte lea duohta dárbu geahčadit bajimuš dásis ja čoahkis dáid hástalusaid.
Tjïeltereforme jïh haestemh ektiedamme saemien kultuvrese, gielese jïh lïerehtæmman vuesiehtieh akte tjïelke daerpiesvoete gååvnese dejtie haestiemidie vuartasjidh eensilaakan jïh tjåenghkies. Voestes nuepie lea mænngan daan våhkoen:
Vuosttaš vejolašvuohta lea maŋŋelis dán vahkus: Sámediggi áigu dán dievasčoahkkimis meannudit ášši 37/15 Vuođđolága sátnádeami rievdadeapmi § 108 ja Vuođđoláhka sámegillii.
Saemiedigkie edtja daennie stoerretjåanghkosne aamhtesem 37/15 gïetedidh Jarkelimmie jiehtiegijstie Maadthlaakesne § 108 jïh Maadthlaake saemiengielesne.
Sámediggeráđđi evttoha ahte vuođđolágas dárkilastojuvvo sámi álbmoga stáhtus riikka álgoálbmogin.
Saemiedigkieraerie aktem tjïertestimmiem raereste maadthlaakesne saemien almetji staatusem bïjre goh laanten aalkoealmetjh.
Dat lea alimus reálapolitihkalaš dahku, ja mii dávista daid hástalusaide ja ovdáneapmái mat sámiin dál leat ovddabealde.
Daate akte vihkeles realpolitihkeles råajvarimmie, mij lea seamma vihkeles goh doh haestemh jïh evtiedimmievæhta mej uvte saemieh daan biejjien tjåadtjoeh.
Sámediggeráđđi lea borgemánus johtán miehtá Finnmárkku rittu.
Saemiedigkieraerie lea mïetsken aktem fealadimmiem dorjeme Finnmaarhken gaedtiebealam.
Mearraresurssat leat ahtanuššama ja optimismma gáldut miehtá rittu.
Vierhtieh mearosne lea akte gaaltije sjïdtedæmman jïh optimismese abpe gaedtiebealam.
Olles Sámediggeráđđi lea oaidnán makkár eallinfápmu ja nana dáhttu lea olbmuin, dan mii oinniimet miehtá Várggáin gitta Ávanuorrái.
Abpe Saemiedigkieraerie lea madtjeles sjïdteme dehtie jieledefaamoste jïh barkoevæljoste mejtie vuajneme abpe fealadimmesne Vardøen luvhtie Havøysunden gåajkoe.
Dieđuid maid oaččuimet váldit mii viidáseappot bargu Mearrasámi strategiijaiguin.
Daejnie manne leam raerien reektemem barkoen bïjre åehpiedehteme minngemes boelhkese.
Sámediggeráđđi lea mearridan doarjut dán jagá TV-akšuvnna arvevuovddi ovddas.
Saemiedigkieraerie lea sjæjsjalamme sov dåarjoem vedtedh jïh nænnoestidh daan jaepien TV-aksjovnem maam Regnskogfondet reerie.
Mun ávžžuhan buot áirasiid ja sápmelaččaid muđui, searvat dán jagá akšuvdnii.
Manne haastam gaajhkide tjirkijidie jïh jeatjah saemide eadtjohke årrodh daan jaepien aksjovnesne.
Dán jagá akšuvdna guoská erenoamážit álgoálbmogiidda arvevuovdeguovlluin ja rahčamušaide álgoálbmogiid vuoigatvuođaid ovddas.
Daan jaepien aksjovne lea joekoen aalkoealmetji bïjre ebrieskåajjedajvine jïh gæmhpoen bïjre aalkoealmetji reaktaj åvteste.
Dieđit iežat ruhtačoaggin dahje doarjjo eará ládje.
Bïeljelh datne sïjhth böössaguedtiejinie årrodh jallh jeatjahlaakan dåarjoehtidh.
Giittán beroštumis.
Gæjhtoe mov åvteste.
Mari Boine álgoálbmotkonferánsii Áltái 2013 / Áltá 2013 / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
Mari Boine – Alta 2013 / Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Mari Boine álgoálbmotkonferánsii Áltái 2013
Mari Boine jïh inuihte Nive Nielsen leah dej åejvieattraksjovni gaskem dennie gaskenasjovnaale aalkoealmetjekonferansesne Altesne daan giesien.
18. Njukčamánnu 2013
Kultuvreprogramme aalkoealmetjekonferansese Alta 2013 lea gaervies, jïh desnie jïjnjh ovmessie kultuvredarjomh fïerhten biejjien konferansesne.
Konferánsa álggahuvvo vuostáiváldimiin Allaskuvllas Álttás sotnabeaivvi geassemánu 9. b., ja loahpahuvvo olgokonsearttain Áttá guovddážis Mari Boine ja Nive Nielsen bokte gaskavahku geassemánu 12. b..
Konferanseaalkoe aalka aktine dåastoeminie Altan Jilleskuvlesne aejlegen ruffien 9. b. jïh galhka aktine ålkoekonsertine Alta jarngesne gusnie Mari Boine jïh Nive Nielsen meatan, gaskevåhkoen, ruffien 12. b.
- Mii leat hui ilus go dát guokte čeahpes artistta Mari Boine ja Nive Nielsen leaba miehtan loahpahit dán konferánssa, mii lea nu deaŧalaš álgoálbmogiidda.
- Mijjieh joekoen geerjene ihke göökte dan åajvoeh artisth goh Mari Boine jïh Nive Nielsen leah jeahteme dah sijhtieh daam, aalkoealmetjidie, vihkeles konferansem orrijidh.
Dat lea mielde geasuheamen konferánsii ja álgoálbmotpolitihkkii.
Dah guaktah darjoejægan guktie tsåatskelesvoete sjædta konferansen jïh aakoealmetjepolitihken bïjre.
Muhto vuosttažettiin leat Álttá ássit ja guossit mielde positiiva láhkai báidnimin dán kulturvahku loahpaheami, dadjá Áltá 2013 kulturprográmma ovddasvástideaddji Sara Margrethe Oskal, Sámedikkis.
Men uvtemes dle Altan årroejidie jïh guesside aktem gaajh eensi galhkuvem vedtieh aktene kultuvrelle våhkosne, jïjnjh stoerre heannadimmiejgujmie, Sara Margrete Oskal Saemiedigkesne jeahta, guhte dïedtem åtna kultuvreprogrammen åvteste Alta 2013.
Vuosárgga geassemánu 10. b. čájeha Beaivváš Sámi Teáhter Nils Aslak Valkeapää bihtá ” Ridn ` oaivi ja nieguid oaidni ” Álttá kulturlanjas.
Måantan ruffien 10. b. dle Beaivváš Sámi Teáhter vuesehte ” Ridn ` oaivi ja nieguid oaidni ”, Nils Aslak Valkeapää ’ ste Altan kultuvresavkesne.
Maŋebárgga geassemánu 11. b. lea Álttá guovddážis olgokonsearta, mas báikkálaš skuvllat leat mielde.
Dæjstan ruffien 11. b. dle ålkoekonserte Altan jarngesne gusnie voenges skuvlh leah meatan.
Juohke beaivvi konferánssa áiggi lágiduvvojit šilljogávppašeamit Álttá guovddážis ja iešguđet dáiddačájáhusat Finnmarkshallenis.
Gaajhki biejjiej konferansesne lea tåarjedoekeme Altan jarngesne jïh ovmessie kåanstevuasahtallemh Finnmarhkehaallesne.