pere/sami_parallel huggingface dataset:
Son šattat 2.18 mehtera.
Dïhte 2,18 meeterh sjïdti.
1855 giđa son hávdáduvvui Liksjoe:ii, muhto rumaš ostojuvvui, roggojuvvui bajás ja sáddejuvvui Vitenskapsmuséet:ii Stockholm:ii.
Gïjren 1855 juvlelgi Liksjosne, men naaken kråahpem öösti, dam bæjjese kroehki jih seedti Vitenskapsmuseeten gåajkoe Stuehkesne.
- Historjá lea seamma áigeguovdil otne ge.
- Histovrije lea sjyöhtehke daan biejjien.
Dál lea seamma ollu rasisma ja vierisvuođaballu go dalle go Catarina Christina Larsdotter elii 1800-logus.
Seamma jïjnje raasisme jih ammesasve daan biejjien goh dellie gosse Catarina Christine Larsdotter jielieji 1800-låhkoen.
Nubbi bealli mii maid dagaha historjjá miellagiddevažžan lea ahte ain leat sámi bázahasat museaid ja universitehtaid iešguđet gealláriin ja vuorkkáin, ja danne doarju sámediggeráđđi prošeavtta, dadjá sámediggeráđđi Thomas Åhren.
Akte mubpie bielie man åvteste daate histovrije dan gieltegs lea dan åvteste annje saemien daektieh ovmessie tjeallarinie jih våarhkojne museuminie jih universiteetine, gååvnesieh jih dan åvteste saemiedigkieraerie prosjektem dåårje, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
- Lea deaŧalaš muitalit bajásšaddi bulvii historjjá áidnalunddot olbmo birra geas lei rašis eallin, muhto maiddái gelddolaš eallin dakkár áiggis go sápmelaččat badjelgehččojuvvojedje, dadjá Åhren.
- Vihkeles histovrijem soptsestidh dan boelvese mij daelie byjjene akten sjïere almetjen bïjre mij saejrieslaakan jielieji, men aaj aktem gieltegs jieledem utni akten tïjjen gosse saemieh vuajnalgin goh unnebevyörtegs, Åhrén jeahta.
Loga eanet Åarjelsaemien Teatere birra dás:
Lohkh vielie Åarjelhsaemien Teateren bïjre:
Eanet dieđuid addá: Sámediggeráđđi Thomas Åhren, 908 39 663
Vielie bïevnesh: Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén, 908 39 663
Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi galgá nannet sámiid politihkalaš sajádaga ja ovddidit sámiid beroštumiid Norggas ja bargat dan badjelii ahte sámit sáhttet seailluhit ja ovddidit gielaset, kultuvrraset ja servodagaset.
Saemiedigkie edtja saemiej politihkeles sijjiem veaksahbåbpoe darjodh jïh saemiej iedtjh skreejredh Nöörjesne jïh sjïehteladtedh guktie saemieh maehtieh sov gïelem, sov kultuvrem jïh sov siebriedahkejieledem gorredidh jïh evtiedidh.
Sámedikki birra
Saemiedigkien bïjre
Válga ja jienastuslohku
Veeljeme jïh veeljemelåhkoe
Stipeanda ja doarjja
Stipendh jïh dåarjoeh
Sámedikki lávdegoddečoahkkimat álget vuossárggá guovvamánu 29. b. dii 09.00 ja loahpahuvvojit maŋŋebárgga njukčamánu 1. b. dii. 15.00 rádjái.
Stipende jollebe ööhpehtæmman – Ohtsememierie goevten 1.
Logo eambbo
b.
Sámediggi oaččui Concis Kárášjoga...
Dåarjoe kultuvremojhtesevaarjelæmman – Ohtsememierie goevten 15. b.
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo lea ilus go giellalávdegotti oasseraporta lea buktojuvvon.
Saemiedigkieraerie edtja guessine mïnnedh ovmessie voenges siebriedahkine juktie raerieh åadtjodh Saemiedigkien politihkese arealen jïh byjresen sisnjeli.
– Mii háliidit ahte raporta buvttihivččii buori ságastallama sámegiela boahtteáiggi hálddašeami birra, dadjá Sámedikki presideanta Aili Keskitalo.
– Mijjieh sïjhtebe saemien tjïerth, siebrieh, jielemebarkijh jïh faagealmetjh voengesne böör...
Mii muittuhit čuovvovaš ohcanáigemeriid birra:
Saemiedigkien bïjre
Doarjja kulturmuitosuodjaleapmái – guovvamánu 15. b..
Tjirkijh
Sámi mánáidgárddit ja mánáidgárddit main lea sámegielossodat - guovvamánu 15. b..
Stoerretjåanghkoe
Duodjestipeanda - guovvamánu 25. b..
Saemiedigkieraerie
Sámediggeráđđi lea dál ovddidan ášši Sámedikki dievasčoahkkimii, dainna ávžžuhusain ahte hilgu ruvkedoaimma plánaid Nussirii ja Gumpenjunnái.
Tjaatsegh
Sámediggeráđđi galgá galledit iešguđet guovlluid báikkálaš servodagaid oažžun dihte cealkámušaid Sámedikki politihkkii areála ja birassuorggis.
Biejjielåhkoe
Sámedikki birra
Gaskesadth mijjine
Áirasat
View Saemiedigkien bïjre
Dievasčoahkkin
Gïele
Sámediggeráđđi
Bïevnesh saemien gïeli bïjre
Dáhpáhusat
Reeremedajve saemien gïelide
Váldde oktavuođa
Saemien sijjienommh
View Sámedikki birra
View Gïele
Faktadieđut sámi gielaid birra
Kultuvrejieleme
Sámegielaid hálddašanguovlu
Stipende jïh dåarjoe
Sámegiel báikenamat
Meedijah
Stipeanda ja doarjja
Gaarsjelimmie
Mediaid
Lïerehtimmie
Oahpahus
Maanagïerte
Mánáidgárdi
Maadthskuvle jïh Jåa
Dutkan ja alit oahpahus
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
View Oahpahus
View Lïerehtimmie
Ealáhusat
Jielemh
Mearraealáhusat
Marijne jielemh
Eanandoallu
Jåartaburrie
View Ealáhusat
View Jielemh
Mánáidsuodjalus
Maanavaarjelimmie
View Dearvvašvuohta ja sosiála
View Healsoe jïh sosijaale
Biras, areála ja kultursuodjaleapmi
Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie
Luonddušláddjivuohta
Kultuvremojhtesh
Areála
Eatnemegellievoete
View Biras, areála ja kultursuodjaleapmi
View Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie
Eatnan ja resursavuoigatvuođat
Laante jïh vierhtiereaktah
Eananvuoigatvuođat
Göölemereakta
Bivdovuoigatvuohta
Goerehtalleme
View Eatnan ja resursavuoigatvuođat
View Laante jïh vierhtiereaktah
Riikkaidgaskasaš bargu
Gaskenasjovnaale barkoe
Sámi ovttasbargu
Saemien laavenjostoe
Rájahis guovlulaš ovttasbargu
Raastendåaresth regijovnaale laavenjostoe
Riikkaidgaskasaš álgoálbmotovttasbargu
Gaskenasjovnaale aalkoealmetjelaavenjostoe
View Riikkaidgaskasaš bargu
View Gaskenasjovnaale barkoe
Politihkalaš organisašuvdna
Politihkeles siebrie
Sámediggeráđđi
Saemiedigkieraerie
Ráđđi doaibmá Sámedikki ráđđehussan, ja čađaha beaivválaš politihkalaš doaimma.
Raerie lea goh Saemiedigkien reerenasse, jïh dam biejjieladtje politihkeles barkoem reerie.
Presideanta lea nammadan sámediggeráđi lahtuid ja jođiha ráđi.
Saemiedigkieraerien lïhtsegh leah nammoehtamme presidenteste, mij lea raerien åvtehke.
Dievasčoahkkin
Stoerretjåanghkoe
Sámedikki dievasčoahkkin lea bajimus orgána ja eiseváldi.
Saemiedigkien stoerretjåanghkoe lea Saemiedigkien bijjemes åårgane jïh faamoe.
Dievasčoahkkimat dollojit dábálaččat njelljii jagis, seamma vahkuid go leat lávdegoddečoahkkimat.
Stoerretjåanghkoeh sïejhmemes njieljien aejkien jaepien, seamma våhkoen goh moenehtsetjåanghkoeh.
Mii dápáhuvvá ?
Mij heannede ?
Searvá AWG
Generalforsamling Åarjelhsaemien Teatere
AIEC2016 lágiduvvo Guovdageainnus
AIEC2016 öörnesåvva Guovdageaidnusne
Bovdehus gielddaseminárii
Gærjagåetie
Stuorra vuordámušat sámi giellalávdegoddái / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Jolle veanhtadimmieh saemien gïelemoenehtsasse / Bïevnesh saemien gïeli bïjre / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Stuorra vuordámušat sámi giellalávdegoddái
Jolle veanhtadimmieh saemien gïelemoenehtsasse
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo deaivvada bearjadaga 17.10.14 ođđanammaduvvon sámi giellalávdegottiin sin vuosttáš čoahkkimis Oslos.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo dam aadtjen nammoehtamme saemien gïelemoenehtsem gaavnesje bearjadahken 17.10.2014 gosse moenehtse sov voestes tjåanghkoem åtna Oslosne.
Presideanta illuda deaivat lávdegotti lahtuid ja mieđiha ahte sus leat stuorra vuordámušat dasa maid lávdegoddi sáhttá ollašuhttit.
Presidente aavode moenehtsen lïhtsegh gaavnesjidh jïh myöte sov leah jolle veanhtadimmieh dïsse maam moenehtse maahta buektiehtidh.
- Lávdegotti bargu lea deaŧalaš ja dárbbašlaš.
- Akte vihkeles jïh daerpies barkoe maam moenehtse edtja tjïrrehtidh daelie.
Munnje lea lunddolaš searvat lávdegotti vuosttáš čoahkkimii.
Munnjien lea iemie meatan årrodh moenehtsen voestes tjåanghkosne.
Mii galgat ovttas rahčat sámegiela boahtteáiggi ovddas, cealká presideanta Keskitalo.
Mijjieh edtjebe ektesne barkedh saemien gïelen båetijen aejkien gaavhtan, presidente Keskitalo jeahta.
Son čujuha viidáseappot dasa ahte servodat lea ovdánan dan rájes go Sámelága giellanjuolggadusat vuosttaš geardde mearriduvvojedje ja ahte dál lea áigi guorahallat daid lágaid, doaibmabijuid ja ortnegiid mat čatnasit sámegillii.
Dïhte aaj tjïerteste siebriedahke lea evtiesovveme mænngan Saemielaaken gïelenjoelkedassh voestes aejkien nænnoestamme sjïdtin jïh daelie tïjje båateme laakide, råajvarimmide jïh öörnegidie ektiedamme saemien gïelese gïehtjedidh.
- Mus lea stuorra jáhkku dasa ahte giellalávdegotti čielggadeamis leat máŋga doaibmabiju mat sihkkarasttášedje ja nannešedje sámegielaid boahtteáigái, cealká presideanta Keskitalo.
- Mov lea stoerre veanhtoe gïelemoenehtsasse salkehtimmie sæjhta gellie råajvarimmieh utnedh mah sijhtieh meatan årrodh saemien gielide gorredidh jïh nænnoestehtedh båetijen aajkan, presidente Keskitalo jeahta.
Sámediggepresideanta háliida ahte sámegielat galget geavahuvvot, gullot, oidnot ja ovddiduvvot, ja ahte boahtteáiggis láhččojuvvo dasa ahte buohkat geat dan háliidit, galget oažžut vejolašvuođa oahppat sámegiela.
Saemiedigkiepresidente sæjhta saemien gïelh edtjieh åtnasovvedh, govlesovvedh, våajnoes årrodh jïh evtiesovvedh, jïh ihke sjïehteladta ihke gaajhkesh mah sijhtieh edtjieh nuepiem åadtjodh saemien lïeredh.
- Háliidan ahte váhnemiin galgá leat vejolašvuohta fievrridit giela viidáseappot iežaset mánáide ja ahte láhččojuvvo dasa ahte sámegielat fálaldagat leat fidnemis mánáidgárddis, skuvllas ja astoáiggis.
- Mov håhkoe lea eejhtegh nuepieh utnieh jåerhkedh gïelem sijjen maanide vedtedh, jïh siebriedahke sjïehteladta ihke saemiengïelen faalenassh gååvnesieh maanagïertesne, skuvlesne jïh eejehtallemisnie.
Giela boahtteáigái livččii mávssolaš ahte giella geavahuvvo ja oidno olggobealde ruovttu.
Sæjhta gaajh vihkeles årrodh gïelen båetijen aejkien gaavhtan gïele åtnasåvva jïh lea våajnoes hïejmen ålkolen.
Sámedikki álgga
Saemiedigkien skraejrie
Sámediggi lea guhká oaidnán dárbbu sihkkarastit ovttaskas olbmo vuoigatvuođa beassat geavahit sámegiela árgabeaivvis ja válddii dan oktavuođas álgaga dasa ahte nammaduvvo giellalávdegoddi mii dainna bargá.
Saemiedigkie guhkiem vuajneme ihke lea daerpies fïereguhten reaktam gorredidh saemien nuhtjedh aarkebiejjien, jïh dan sjïekenisnie skraejriem veelti dan barkose mejnie gïelemoenehtse nearhka daelie.
Lávdegoddi galgá árvvoštallat buriid čovdosiid mat dahket bargguid álkibun ja váldet vuhtii gielddaid hástalusaid ja dárbbuid.
Moenehtse edtja fleksijbele vuekieh vuarjasjidh mah darjoeh guktie aelhkebe sjædta jïh mah krööhkestieh tjïelth joekehts haestemh jïh daerpiesvoeth utnieh.
Lávdegoddi galgá deattuhit dakkár ortnegiid ja doaibmabijuid mat sáhttet dagahit ahte eanebut ohppe ja geavahit sámegielaid, ja mii dainna lágiin sihkkarastá gielddaide ja earáide geat fállet bálvalusaid, bargiid geain lea máhttu sámegielain.
Moenehtse edtja leavloem bïejedh öörnegidie jïh råajvarimmide mah maehtieh darjodh guktie jienebh saemien lierieh jïh nuhtjieh, jïh dan åvteste gorredieh tjïelth jïh jeatjah dïenestevedtijh barkijh utnieh saemien gïelemaahtojne.
Lávdegoddi galgá geiget čielggadusas maŋimusat guovvamánu 15. b. 2016.
Moenehtse edtja sov salkehtimmiem deelledh goevten 15. b. 2016 åvtelen.
Loga eanet: Lávdegoddi galgá nannet sámegiela
Lohkh vielie: Moenehtse edtja saemien gïelem nænnoestehtedh
Presideanat Aili Keskitalo, tel. 971 29 305
Govlehtallije:
Sámediggeráđđi rávve ásahit Sámi dearvvašvuođasiida / Samisk helsepark / Dearvvašvuohta / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkie laavenjostoelatjkoem dorje Nöörjen foestehïejmesiebrine. / Healsoe / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggeráđđi rávve ásahit Sámi dearvvašvuođasiida / Samisk helsepark
Saemiedigkie laavenjostoelatjkoem dorje Nöörjen foestehïejmesiebrine.
Várrepresideanta Henrik Olsen lea jierástuvvan evttohusa geažil ásahit Sámi dearvvašvuođasiidda.
Saemiedigkie laavenjostoelatjkoem dorje Nöörjen foestehïejmesiebrine.
Son doarju Finnmárkku Dearvvašvuođa bargojoavkku mii rávve ásahit Sámi dearvvašvuođa siidda.
Latjkoen aajkoe lea sjïehteladtedh akten hijven foestehïejmehoksese saemien maanide, gusnie maanaj gïele jïh kultuvre gorresuvvieh.
- Dát lea buorre vuođđun dasa ahte nannet psyhkalaš dearvvašvuođasuodjalusa ja gárrendivššu sihke dáža ja sámi álbmogii Finnmárkkus.
Saemiedigkie jïh Nöörjen foestehïejmesiebrie sæjhta laavenjostoe edtja aktem stuerebe fokusem bïejedh saemien gïelese jïh kultuvrese foestehïejmehoksesne.
Seammás lea stuorra nanusvuohta dat ahte háliidit čohkket resurssaid psyhkalaš dearvvašvuođas ja eará spesialistadearvvašvuođabálvalusain, gávnnaha Henrik Olsen.
Edtja foestehïejmeråajvarimmieh våaroehtidh mah leah sjïehtedamme saemien kultuvrese jïh gïelese, vuesiehtimmien gaavhtan slïektefoestehïejme.
SÁNAG lea barggus bokte ovddidan máhtu ja vásáhusaid mat leat árvvolaččat sámi buhcciid dikšuma oktavuođas.
- Saemien maanah aktem maanavaarjelimmiem dåastoeh mij ij iktesth buektehth gorredidh dej reaktam sijjen saemien gïeline jïh sijjen kultuvrine byjjenidh.
Evttohus ásahit Sámi dearvvašvuođasiidda fuolaha seammás fálaldaga sámi buhcciide miehtá riikka.
Ij iktesth nuekies leavloem bïejhmaanajgïelese jïh kultuvrese gosse edtja hoksevuekieh veeljedh, jïh dïhte maahta nåake sjïdtedh maanaj jieliedasse.
Olsen deattuha ahte spesialistadearvvašvuođafálaldaga nannen sámi álbmogii, mearkkaša maiddái fálaldaga nannen olles álbmogii.
Dan åvteste vihkeles saemien maanah foestehïejmine båetieh gusnie maanaj gïele jïh kultuvre aktem iemie sijjiem utnieh, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
Sámi dearvvašvuođasiidda ásaheapmi lea guhkes lávki dan guvlui ahte juksat dásseárvosaš bálvalusa sámi álbmogii.
Olsen aaj jeahta Nöörjen foestehïejmesiebrie sæjhta hijven voebnesjæjjah årrodh akten foestehïejmehoksese saemien maanide, mij aaj dej reaktam gorrede jïjtse gïelem jïh kultuvrem byjjenimmesne vaarjelidh.
- Duohtavuohtan lea ahte dálá fálaldagas eai leat doarvái sámegielat fágaolbmot.
Nöörjen foestehïejmesiebrie:
Danne lea ávkkálaš hukset nana fágaásahusaid ja – birrasiid, sihke dikšofálaldaga dáfus ja dan boahtteáigái rekrutterema dáfus sihke psyhkalaš dearvvašvuhtii ja gárrenfuolahussii, deattuha Olsen
Nöörjen Foestehïejmesiebrie lea akte laantenvijries jïh jïjtjeraarehke ïedtjesiebrie man ulmie lea kvaliteetem lissiehtidh gaajhkine suerkine foestehïejmehoksen sisnjelen.
Gulahálli Várrepresideanta Henrik Olsen, tel. +47 907 75 219
Vielie bïevnesh: Saemiedigkieraerie Henrik Olsen, 907 75 219
Konvenšuvnnat, lágat ja láhkaásahusat / Suodjaluvvonguovllustivrrat / Luonddušláddjivuohta / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Konvensjovnh, laakh jïh mieriedimmieh vaarjelimmiesoejkesjebarkoen bïjre / Vaarjelimmiedajveståvrojne / Eatnemegellievoete / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Suodjaluvvonguovllustivrrat
Vaarjelimmiedajveståvrojne
Politihkalaš ášši: Ortnet báikkálaš álbmotmeahccestivrraiguin, mii ásahuvvui 2010:s, lea ovtta láhkai dego Norgga álgoálbmotrievttálaš geatnegasvuođaid čađaheapmi álgoálbmogiid luondduresurssaid searvama, hálddašeami ja suodjaleami oktavuođas sin guovlluin.
Politihken aamhtese: Öörnege voenges nasjovnaalepaarhkeståvroejgujmie, mij tseegkesovvi jaepien 2010, lea akte vuekie Nöörjen aalkoealmetjerïekteles dïedth illedh ihke aalkoealmetjh edtjieh meatan årrodh eatnemevierhtide nuhtjedh, reeredh jïh vaarjelidh sijjen dajvine.
Ortnegiin addojuvvo sámi beroštumiide ja báikkálaš beroštumiide mieldeváikkuheami hálddašeamis.
Öörnege baaja saemien ïedtjeladtjh jïh voenges ïedtjeladtjh meatan årrodh reeremisnie.
Sámedikki ovddasteaddjit suodjalanguolostirraide
Konvensjovnh, laakh jïh mieriedimmieh vaarjelimmiesoejkesjebarkoen bïjre
Konvenšuvnnat, lágat ja láhkaásahusat
Konvensjovnh, laakh jïh mieriedimmieh vaarjelimmiesoejkesjebarkoen bïjre
Sámediggi bargá dan ala ahte árbevirolaš sámi geavahus bisuhuvvo ja ovddiduvvo maiddái suodjalanguovlluin dainna lágiin ahte luonddugirjáivuohta suodjaluvvo.
Saemiedigkie barka ihke aerpievuekien saemien åtnoe tjåadtjoehtamme sjædta jïh evtiesåvva aaj vaarjelimmiedajvine, naemhtie guktie dïhte eatnemen gellievoetem gorrede.
Barggus leat čuovvovaš riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat, lágat ja šiehtadusat deaŧalaččat Sámediggái
Daennie barkosne daah minngebe gaskenasjovnaale konvensjovnh, laakh jïh latjkoeh vihkeles Saemiedægkan
ILO-konvenšuvdna nr. 169, artihkal 15 nr.1
ILO-konvensjovne nr. 169, artihkele 15 nr.1
Suodjalanguovlluid báikkálaš hálddašeapmi dávista ILO-169 álgoálbmogiid birra, artihkal 15 nr 1 geatnegahttá stáhta sihkkarastit sámi searvama luondduresurssaid geavaheami, hálddašeami ja suodjaleami oktavuođas sámi guovlluin.
Voenges reereme vaarjelimmiedajvijste lea ILO-169 aalkoealmetji bïjre, artihkele 15 nr. 1 mietie, mij staatese dïedtem vadta saemieh åadtjoeh meatan årrodh nuhtjedh, reeredh jïh gorredidh eatnemevierhtide saemien dajvine.
ON biologalaš girjáivuođa konvenšuvdna (CBD)
FNn konvensjovne biologeles gellievoeten bïjre (CBD)
ON biologalaš girjáivuođa konvenšuvdna (miessemánu 22. b. 1992) lea ratifiserejuvvon ja dat gustogođii Norggas juovlamánu 29. b. 1993.
ENn konvensjovne biologeles gellievoeten bïjre (suehpeden 22. b. 1992) lea ratifiseradamme jïh faamoem Nöörjesne åadtjoeji goeven 29. b. 1993.
CBD mihttomearrin lea biologalaš girjáivuođa suodjaleapmi, biologalaš girjáivuođa ceavzilis geavaheapmi ja ovdamuniid vuoiggalaš juohkin maid biologalaš girjáivuođa geavaheapmi addá.
CDBn aajkoe lea gorredimmie biologeles gellievoeteste, monnehke åtnoe biologeles gellievoeteste, jïh reaktoe joekedimmie dejstie aevhkijste mejtie åtnoe biologeles gellievoeteste vadta.
Luondduvalljodatláhka gođđá nationála dásis ollu deaŧalaš prinsihpaid 1992 Biologalaš girjáivuođa konvenšuvnnas.
Eatnemegellievoetelaake nasjovnaale jïjnjh vihkeles prinsihph sjïehtesje Konvensjovnesne biologeles gellievoeten bïjre jaepeste 1992.
Luondduvalljodatlága ulbmilparagráfas nannejuvvo ahte luondu galgá vuhtii váldojuvvot ceavzilis geavaheami ja suodjaleami bokte, maiddái vuođđun sámi kultuvrii.
Eatnemegellievoetelaaken åssjeleparagraafe vihteste eatneme edtja gorresovvedh viehkine monnehke åtnoste jïh vaarjelimmeste, aaj goh våarome saemien kultuvrese.
Biologalaš girjáivuođa konvenšuvnnas – artihkkaliin 8 (j) ja 10 (c) čuožžu “ Biologalaš girjáivuođa boaresvirot geavaheapmi mii dávista kultuvrralaš bargui galgá suodjaluvvot ja movttiidahttojuvvot ”.
Konvensjovnesne biologeles gellievoeten bïjre – art 8(j) jïh 10 (c) tjåådtje ” Edtja aerpievuekien åtnoem biologeles gellievoeteste mij lea kultuvrelle åtnoen mietie, vaarjelidh jïh madtjeldehtedh ”.
Prinsihppa lea váldojuvvon luondduvalljodatlága §:de 1, 8 ja 14.
Prinsihpe lea meatan vaalteme eatnemegellievoetelaakese § 1, 8 jïh 14.
Álgoálbmogiid searvanvuoigatvuohta ja stáhta geatnegasvuohta čađahit konsultašuvnnaid leat ILO-169 vuođđoprinsihpat, ja bohtet ovdan konvenšuvnna máŋgga artihkkalis.
Aalkoealmetji reakta meatan årrodh jïh staaten dïedte konsultasjovnh tjïrrehtidh leah vihkeles maadthprinsihph ILO-169’sne, jïh aaj meatan jieniebinie artihkelinie konvensjovnesne.
ILO-169 guđát artihkal ásaha stáhtii geatnegasvuođa konsulteret sámiiguin go lea áigumuš mearridit lágaid dahje váldit atnui hálddahuslaš doaibmabijuid mat njuolga sáhttet váikkuhit sidjiide.
ILO-169, artihkele 6 staatide aktem dïedtem vadta staatese saemiejgujmie rååresjidh gosse eajhnadåvva laakh nænnoestidh, jallh reereles råajvarimmieh sjïehtesjidh mah maehtieh vihkeles sjïdtedh saemide.
2005:s dahkkojuvvui konsultašuvdnašiehtadus stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka.
Jaepien 2005 konsultasjovnelatjkoe dorjesovvi staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien gaskem.
Prosedyraid ulbmilin lea:
Vuekiej åssjele lea:
váikkuhit stáhta álbmotrievttálaš geatnegasvuođa geavatlaš čađaheami konsulteret álgoálbmogiin.
Viehkiehtidh staaten almetjerïekteles rååresjimmiedïedtem aalkoealmetjigujmie praktihkeles tjïrrehtidh
geahččalit soahpat stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka jos lea áigumuš váldit atnui lágaid dahje doaibmabijuid mat sáhttet váikkuhit sámi beroštumiide njuolga.
Pryövedh sïemesvoetem buektiehtidh staaten åejvieladtji jïh Saemiedigkien gaskem gosse ussjedeminie laakh jallh råajvarimmieh sjïehtesjidh mah maehtieh saemien ïedtjh ryöktesth tsevtsedh.
láhčit guoibmevuođaperspektiivva ovddideami stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka mat váikkuhit sámi kultuvrra ja servodaga nannema.
Evtiedæmman aktede guejmievoeteperspektijveste sjïehteladtedh, staateles åejvieladtji jïh Saemiedigkien gaskem, mij saemien kultuvrem jïh siebriedahkem nænnoestahta.
ovddidit oktasaš áddejumi dillái ja ovddidandárbui sámi servodagas.
tjåenghkies goerkesem evtiedidh tsiehkeste jïh evtiedimmiedaerpiesvoetijste saemien siebriedahkine
Šiehtadus Sámedikki ja Birasgáhttendepartemeantta gaskka suodjalanplánabarggu njuolggadusaid hárrái luondduvalljodatlága mielde sámi guovlluin
Latjkoe Saemiedigkien jïh Byjresevaarjelimmiedepartemeenten gaskem bïhkedassi bïjre vaarjelimmiesoejkesjebarkose, eatnemevaarjelimmielaaken mietie saemien dajvine.
Šiehtadus Birasgáhttendepartemeantta ja Sámedikki gaskka 2007:s movt suodjalanplánaproseassa čađaheapmi sámi guovlluin galggašii buvttihit stuorát mielde váikkuheami sámiid bealis ja báikkálaččat suodjalanguovlluid ásaheami oktavuođas.
Latjkoe byjresevaarjelimmiedepartemeenten jïh Saemiedigkien gaskem jaepeste 2007, guktie vaarjelimmiesoejkesjeprosesse edtja årrodh saemien dajvine, edtja viehkiehtidh guktie saemieh jïh voenges almetjh buerebelaakan åadtjoeh meatan årrodh gosse edtja vaarjelimmiedajvh tseegkedh.
Dát lea oppalaš konsultašuvdnašiehtadusa heiveheapmi guovllusuodjaleami ektui.
Daate akte sjïehtedimmie dehtie sïejhme konsultasjovnelatjkoste dajvevaarjelimmien bïjre.
Gávdnojit earret eará njuolggadusat bargolávdegotti ásaheami birra mas galgá leat sámi ovddastus.
Gaskem jeatjah njoelkedassh tseegkemen bïjre barkoemoenehtsistie gusnie saemien tjirkijh edtjieh meatan årrodh.
Dát sihkkarastá ahte njuolga guoskkahuvvon sámi vuoigatvuođaoamasteaddjit ja sámi beroštumit konsulterejuvvojit njuolga suodjalanprosessii searvama bokte.
Daate håksa dah reakta-aajhterh mej bïjre ryöktesth lea, jïh saemien ïedtjeladtjh konsuleradamme sjidtieh gosse leah meatan vaarjelimmieprosessesne.
Barggu birra hálddašanplánaiguin lea sierra mearrádus.
Akte jïjtse nænnoestimmie barkoen bïjre reeremesoejkesjigujmie.
Suodjalanláhkaásahus ja Gonagaslaš resolušuvdna
Vaarjelimmiemieriedimmie jïh gånkan resolusjovne
Suodjalanguovllut, sihke álbmotmeahcit, eanadatsuodjalanguovllut ja luonddureserváhtat hálddašuvvojit suodjalanláhkaásahusa vuođul ovttaskas suodjalanguovllu ektui.
Vaarjelimmiedajvh, dovne nasjovnaalepaarhkh, eatnemevaarjelimmiedajvh jïh eatnemereservaath reeresuvvieh vaarjelimmiemieriedimmien mietie fïereguhten vaarjelimmiedajvese.
Luondduvalljodatlága mielde galgá Gonagas stáhtaráđis mearridit suodjalanláhkaásahusaid.
Gånka staateraeresne edtja eatnemegellievoetelaaken mietie vaarjelimmiemieriedimmieh nænnoestidh.
Suodjalanláhkaásahusaid ráhkadeami oktavuođas konsultere Sámediggi ovddasvástideaddji eiseválddiiguin šiehtadusa mielde Sámedikki ja Birasgáhttendepartemeantta gaskka suodjalanplánabarggu njuolggadusaid hárrái luondduvalljodatlága mielde sámi guovlluin.
Gosse vaarjelimmiemieriedimmieh darjoeminie, Saemiedigkie rååresje åejvieladtjigujmie mah dïedtem utnieh, latjkoen mietie Saemiedigkien jïh Byjresevaarjelimmiedepartemeenten gaskem, bïhkedassi bïjre vaarjelimmiesoejkesjebarkose eatnemevaarjelimmielaaken mietie saemien dajvine.
Sámediggi háliida ahte:
Saemiedigkie sæjhta:
Báikegottiid álbmoga iežaset resursaguovlluid geavaheapmi jotkojuvvo
Guhkiedidh guktie voenges almetjh lea sijjen vierhtiedajvh nuhtjeme
Dáláš geavahemiin jotkojuvvo – oktilaš geavaheapmi
Daaletje åtnoem guhkiedidh – iktemearan åtnoe
Boazodoalu geavaheami ja doaibmavuogi gudnejahttin ja áddejupmi
Seahkarimmiem jïh goerkesem utnedh båatsoen åtnose jïh barkoevuakan
Suodjaleapmi lea maiddái árvvuid suodjaleapmi.
Vaarjelimmie aaj vaarjelimmie aarvojste.
Ii daga ovtta das mii gaskkustuvvo ja movt gaskkustuvvo ja gii gaskkusta.
Maam leerehte jïh guktie dam leerehte jïh gie leerehte ij lea saaht guktie.
Sierra álbmotmehciid suodjalanláhkaásahusat gávdnojit dákko.
Vaarjelimmiemieriedimmieh dejtie ovmessie nasjovnaalepaarhkide leah daesnie.
Diehtojuohkin suodjalanguovlluid birra ja liŋka suodjalanláhkaásahusaide gávdno dákko.
Bïevnesh vaarjelimmiedajvi bïjre, svaalhtesinie vaarjelimmiemieriedimmide daesnie gaavnh.
Álbmotmehciid ja stuorát suodjalanguovlluid báikkálaš hálddašeapmi
Voenges reereme nasjovnaalepaarhkijste jïh stoerre vaarjelimmiedajvijste
Sámediggi lea konsulteren Birasgáhttendepartemeanttain, ja leat soahpan álbmotmehciid ja stuorát suodjalanguovlluid hálddašanortnegiid birra 2009:s.
Saemiedigkie lea Byjresedepartemeentine rååresjamme jïh seamadin reeremeöörnegen bïjre nasjovnaalepaarhkide jïh stuerebe vaarjelimmiedajvide jaepien 2009.
Sámediggi ja Birasgáhttendepartemeanta konsulterejit sámi ovddastusa birra juohke áidna álbmotmeahccestivrras dahje suodjalanguovlostivrras.
Saemiedigkie jïh Byjresevaarjelimmiedajve dej saemien tjirkiji bïjre rååresjieh fïerhtene nasjovnaalepaarhkeståvrosne jallh vaarjelimmiedajveståvrosne.
Veara lea bidjat merkii ahte ođđa hálddašanortnega ásaheami oktavuođas báikkálaš hálddašanstivrraiguin lea ráđđehus dadjan ahte sámi ovddastusa sturrodat galgá “ Árvvoštallojuvvot guovllu mearkkašumi vuođul sámi kultuvrii ja ealáhusbargui. ”
Tjuara amma krööhkestidh gosse dïhte orre reeremeöörnege voenges reeremeståvroejgujmie tseegkesovvi, dle reerenasse jeehti man gellie saemien tjirkijh reeremeståvroeh edtjin utnedh, ” edtjin vuarjasjidh man vihkeles dajve lea saemien kultuvrese jïh jielemebarkose ”.
Sámediggeráđđi evttoha lahtuid suodjalanguovlostivrraide ja álbmotmeahccestivrraide.
Saemiedigkie tjirkijidie vaarjelimmiedajveståvrojde jïh nasjovnaalepaarhkeståvrojde raereste.
Dábálaččat čohkkájit sii ovtta sámediggeáigodaga.
Iemielaakan aktem Saemiedigkieboelhkem tjahkasjieh.
Hálddašanplána
Reeremesoejkesje
Hálddašanplána lea suodjalanguovllu beaivválaš hálddašeami gaskaoapmi.
Akte reeremesoejkesje lea akte dïrrege dan biejjieladtje reeremasse vaarjelimmiedajveste.
Hálddašanplána galgá gozihit gáhttenárvvuid, sihke dan bokte ahte suodjalit daid sávakeahtes lihkahallamiid vuostá, ja dakkár doaimma láhčima bokte mii ovddida suodjalanárvvuid.
Reeremesoejkesje edtja vaarjelimmie-aarvojde gorredidh, dovne dejtie ovvaajteles goerpedehtemi vööste vaarjelidh, jïh darjoemidie sjïehteladtedh mah vaarjelimmie-aarvojde eevtjieh.
Hálddašanplána addá ovttagaslaš ja einnostan vejolaš rámmaid suodjalanguovllu hálddašeami várás čielga hálddašangeavahus- ja áššemeannudannjuolggadusaid bokte.
Reeremesoejkesje mierieh vadta akten aktelaaketje jïh åehpies reeremasse vaarjelimmiedajveste, tjïelke njoelkedassigujmie reeremen jïh aamhtesegïetedimmien bïjre.
Buorit suodjalanguovlostivrrat main lea sámi ovddastus, ráddjejit Sámedikki beales njuolga váikkuhandárbbu.
Hijven vaarjelimmiedajveståvroeh saemien tjirkijigujmie giehpiedieh Saemiedigkien daerpiesvoete ryöktesth meatan årrodh.
Sámedikkis ii leat dárbu njuolga konsulteret suodjalanguovlostivrraiguin hálddašanplánaid birra.
Saemiedigkie ij daarpesjh ryöktesth vaarjelimmiedajveståvroejgujmie rååresjidh reeremesoejkesji bïjre.
Dat maid ii leat lunddolaš nu guhká go Sámediggi lea mielde nammadeamen stivrraid.
Vaallah sïjhth iemie årrodh dan guhkiem Saemiedigkie lea meatan ståvrojde nammohte.
Dábálaš áššejohtu lea ahte Sámediggi sádde gulaskuddancealkámuša dalle go plána lea gulaskuddamis.
Iemie aamhtesegïetedimmie sæjhta årrodh Saemiedigkie aktem govlehtimmielahtestimmiem seedtie gosse soejkesje lea govlehtimmesne.
Mii konsulteret vejolaččat loahppameannudeami oktavuođas ovdal go Luonddusuodjalandirektoráhta dohkkeha hálddašeami.
Dellie kanne galhkuvegïetedimmesne rååresjibie, åvtelen Eatnemereeremen direktovraate soejkesjem jååhkesje.
Oktilašvuohta suodjaleamis ja luonddu ceavzilis geavaheamis lea dat mii addá luondduvuđđosa sámi kultuvrii.
Kontinuiteete vaarjelimmesne jïh monnehke åtnoe eatnamistie lea dïhte mij eatnemevåaromem saemien kultuvrese vedtieh.
Danne dárbbašuvvo sámi kulturgelbbolašvuohta hálddašeamis ja gaskkusteamis.
Dan åvteste daerpies saemien kultuvremaahtojne reeremisnie jïh leerehtimmesne.
Sámediggi sávvá garrasit dan ahte máhttovuđot hálddašeapmi maid dál álggahit, goziha álgoálbmotdimenšuvnna sámi guovlluin.
Saemiedigkien bieleste dle akte tjarke vaajtele dïhte daajroeligke reereme mejnie daelie aalkeme, aaj aalkoealmetjidie måjhtele saemien dajvine.
Ráđđehusa bušeahttaproposišuvnnas čuožžu maiddái ahte “ Máhttu sámi kultuvrra birra lea deaŧalaš dain guovlluin gos dat lea relevánta ”.
Aaj reerenassen budsjedteproposisjovnesne tjåådtje ” Daajroe saemien kultuvren bïjre lea vihkeles dejnie dajvine gusnie sjyöhtehke ” Reeremesoejkesjh såemies vaarjelimmiedajvide leah daesnie.
Muhtun suodjalanguovlluid hálddašanplánaid gávnnat dákko.
Politihkere gïen diedte
Ovddasvástideaddji politihkkár
NSR
Eanet fokus Sámi nissonolbmuid dearvvašvuhtii / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Læssanamme fokuse saemien nyjsenæjjaj healsose / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Eanet fokus Sámi nissonolbmuid dearvvašvuhtii
Læssanamme fokuse saemien nyjsenæjjaj healsose
21. Guovvamánnu 2012
Goevten 17.
Norga lea guovvamánu 17. b. geigen iežas 8. raportta ON nissonvealahankonvenšuvnna čuovvoleami.
b. Nöörje sov 8. reektehtsem bæjhkoehti dan vijriesåbpoe barkoen bïjre EN. ’ i nyjsenæjjasïerredimmiekonvensjovnine.
Stáhtaráđđi Audun Lysbakken vástidii Norgga ovddas.
Staateraerije Audun Lysbakken Nöörjen åvteste vaestiedi.
Sámedikki bealis leigga seniorráđđeaddi Ingeborg Larsen ja ráđđeaddi Vivi Pedersen mielde.
Senijovreraeriestæjja Ingeborg Larssen jïh raeriestæjja Vivi Pedersen lin meatan Saemiedigkeste.
ON váillahedje dieđuid Norggas sámi nissoniid ja sin dearvvašvuođa birra, ja makkár doaibmabijuid Norga ásaha njulgen dihtii dán čielga dearvvašvuohtaerohusa.
EN faatoes bïevnesh Nöörjeste pryöjjedin saemien nyjsenæjjaj jïh dej healsoetsiehkien bïjre, jïh mah råajvarimmieh Nöörje dorje juktie daam tjïelke healsoejoekehtsem staeriedidh.
Sámediggi lea buktán cealkámuša raportii, ja oassálasttii dárkojeaddjin Geneves.
Saemiedigkie raeriestimmieh reektehtsasse vadteme, jïh lij meatan goh vuartasjæjja Genèvesne.
Sámediggi deattuhii iežas mearkkašumiin ahte váilot statistihkat sámi nissoniid birra, sámi nissoniid birra vuođđoealáhusain ja sámi nissoniid dearvvašvuođa birra.
Saemiedigkie sov raeriestimmine faatoes statistihkem saemien nyjsenæjjaj bïjre pryöjjedi, jïh aaj saemien nyjsenæjjah aalkoejielieminie jïh saemien nyjsenæjjaj healsoe.
- Lea vuosttaš geardi go Norga lea čalmmustahttán sámi nissoniid iežas ON- raporteremis, ja dás lea Sámedikki cealkámuš leamaš mearrideaddji dadjamušain.
- Daate lea voestes aejkien Nöörje saemien nyjsenæjjah våajnoes dorjeme sov EN-reektemisnie, jïh daesnie Saemiedigkien raeriestimmieh eevre vihkeles orreme.
Sámediggeráđi mielas lea buorre ovdáneapmi go dát váttisvuođat čuvgejuvvojit ON vuogádagas, lohká ráđđelahttu Vibeke Larsen.
Saemiedigkieraerie tuhtjie akte hijven evtiedimmie gosse EN-systeme daejtie dåeriesmoeride tjïelkeste, raerielïhtsege Vibeke Larsen jeahta.
Sámi nissoniin olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea čalbmáičuohci heajut dearvvašvuohta iežaset mielas go nissoniin siskkobealde sámegiela hálddašanguovllu, Ketil Lennert Hansena dutkama mielde.
Saemien nyjsenæjjah saemien gïeli reeremedajven ålkolen, tjïelkebelaakan tuhtjieh dah aktem nåakebe healsoem utnieh goh saemien nyjsenæjjah reeremedajven sisnjelen, Ketil Lennert Hansenen dotkemen mietie.
- Sámediggi lea iežas cealkámušain deattuhan erohusaid kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođain sámi nissoniidda siskkobealde hálddašanguovllu sihke Sámelágas ja aitto biddjon johtui lágas suohkana dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaide, čilge Sámediggeráđđi Larsen.
- Saemiedigkie lea sov raeriestimmine joekehtsem tjuevtjiedamme dejnie gïeleldh jïh kultuvrelle reaktine saemien nyjsenæjjide reeremedajven sisnjelen, dovne Saemielaakesne jïh dennie aadtjen tseegkeme laakesne tjïelten healsoe-jïh sosijaledïenesji bïjre, saemiedigkieraerie Larsen tjïerteste.
Iežas vástádusas ON:i dovddastii stáhtaráđđi Lysbakken ahte kultuvrralaš ja gielalaš máhttu dearvvašvuođabálvalusas leat dárbbašlaččat jus galgá sáhttit sámi nissoniidda addit ovttadássásaš dearvvašvuohtafálaldaga.
Sov vaestiedassesne EN. ’ ide staateraerije Lysbakken byjhki kultuvrelle jïh gïeleldh daajroe healsoedïenesjisnie lea daerpies jis edtja saemien nyjsenæjjide aktem seammavyörtegs healsoefaalenassem vedtedh.
Stáhtaráđis ii lean makkárge evttohus erenoamáš doaibmabijuide mat buvttášedje sámi nissoniidda olggobealde hálddašanguovllu buoret dearvvašvuohtafálaldaga.
Staateraerije idtji naan raeriestimmieh sjïere råajvarimmide utnieh juktie saemien nyjsenæjjide reeremedajven ålkolen aktem buerebe healsoefaalenassem vedtedh.
Son čujuhii dušše dearvvašvuohtafálaldahkii mii lea juo doaimmas ja ahte lea dárbbašlaš kultuvrralaš ja gielalaš dihtomielalašvuhtii sámi nissoniid ektui.
Dïhte vuesiehti dan joe gaavnoes healsoefaalenassese, jïh jeehti lij daerpies aktine kultuvrelle jïh gïeleldh voerkesvoeten bïjre dej saemien nyjsenæjjaj sjïekenisnie.
- Sámediggeráđđi lea ilus beroštumi ovddas maid ON bijai sámi nissoniid dearvvašvuođadillái.
- Saemiedigkie geerjene ihke EN tjoevkesem bïeji saemien nyjsenæjjaj healsoetseahkan.
Seammás lea váidalahtti go stáhtaráđđi Lysbakkenis eai lean konkrehta doaibmabijut addit sámi nissoniidda buoret dearvvašvuohtafálaldaga.
Seamma aejkien dle ovmurreds staateraerije Lysbakken ij vihties råajvarimmieh utnieh juktie saemien nyjsenæjjide aktem buerebe healsoefaalenassem vedtedh.
Sámediggeráđđi áigu eanet oidnosii oažžut dán váttisvuođa oktavuođas guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiiguin, loahpaha Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Saemiedigkieraerie sæjhta tjoevkesem bïejedh daejtie dåeriesmoeride gosse voernges healsoeåejvieladtjigujmie govlehtalla, Ellinor Marita Jåma minngemosth jeahta.
Oktavuohtadieđut:
Govlehtallijh:
Áŋgiruššat kulturealáhusaiguin Romssas / Kulturealáhus / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Kultuvrejielemem Tromsesne dåarjede / Kulturejieleme / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Áŋgiruššat kulturealáhusaiguin Romssas
Kultuvrejielemem Tromsesne dåarjede
Sámediggeráđđi lea vuossárgga Gáivuonas ja almmuha dan oktavuođas ođđa prográmma sámi kulturealáhusaktevrraid várás geat háliidivčče eallit dáidda- ja kulturbargguin.
Måantan Saemiedigkieraerie guessine mænna Kåfjovlese jïh daan sjïekenisnie aktem orre programmem saemien kultuvrejielemebarkijidie bæjhkohte mej nïekedasse lea sijjen kåanste- jïh kultuvrevuekijste jieledh.
Prográmmas lea sadji 12 arvvalaš oasseváldái Romssas, ja dat álggahuvvo skábmamánus Davviálbmogiid guovddážis.
Programme sijjiem åtna 12 eadtjohke almetjidie Tromseste jïh aalka gålkoen Noerhtealmetji jarngesne.
- Davvi-Romssas lea gelddolaš historjá gos lea buorre ealáhushutkan.
- Noerhte-Tromse aktem murreds histovrijem åtna jïjnje skaepiedihks entreprenørskapine.
Odne dat lea okta min deaŧaleamos sámi kulturealáhuskatalysáhtoriin, dadjá sámediggepresideanta Aili Keskitalo.
Daan biejjien dïhte akten mijjen vihkielommes katalysatovrijstie saemien kultuvrejieliemasse, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Birrasiid nugo Halti ealáhusgárdi, Davviálbmogiid guovddáš, máŋga festivála ja mátkeealáhusprošeavtta bokte lea šaddan buorre ealáhushutkanbiras Davvi-Romssas
Byjresi tjïrrh goh Halti næringshage, Noerhtealmetji jarnge, jienebh festivaalh jïh fealadasseprosjekth akte hijven byjrese lea sjugniesovveme skaepiedihks jieliemidie Noerhte-Tromsesne
Dál leat dán guovllus ásahan máŋga unnit fitnodaga mat vuođđuduvvet kultur- ja kulturvuđot ealáhusaide.
Daan biejjien lea jienebh unnebe sïelth mah leah tseegkesovveme kultuvre- jïh kultuvrebaseradamme jielemen sisnjelen daennie dajvesne.
Sámediggi sávvá dál ahte šattašedje eanet ceavzilis bargosajit kultur- ja kulturvuđot ealáhusain Romssas
Daelie Saemiedigkie gegkeste jienebh monnehke barkoesijjieh sjidtieh kultuvre- jïh kultuvrebaseradamme jielemi sisnjeli Tromsesne.
Fitnodatovddidanprográmma bokte, mii erenoamážit lea láhččojuvvon kulturealáhusaide ja daid mihtilmasvuhtii, besset čeahpes sámi aktevrrat buoridit gelbbolašvuođa das movt doaimmahit gánnáhahtti kulturfitnodaga.
Sïelteevtiedimmieprogrammen tjïrrh mah joekoen leah kultuvrejieliemasse jïh dan sjïerevoetese sjïehteladteme, tjiehpies saemien aktöörh edtjieh sijjen maahtoem lutnjedh juktie kultuvresïeltine gïehtelidh mij dïenestem vadta.
Aktevrrat besset bargat jurddaovddidemiin, fitnodaga ásahemiin, dahje ovddidemiin ja strategiijain.
Aktöörh åadtjoeh åssjalommesh evtiedidh, sïeltem tseegkedh jallh evtiedimmine jïh strategijine barkedh.
Sámediggi lea bivdán Kreativ Industri nammasaš fitnodaga čađahit prográmma man namma lea Dáhttu.
Programmen nomme lea Dáhttu jïh Kreativ Industri programmem jåhta, stillemen mietie Saemiedigkeste.
Dáhttu1 lea juo álggahuvvon Finnmárkkus man oktavuođas 12 arvvalaš kulturealáhusaktevrra leat juo olles leavttuin ovddideamen alcceseaset fitnodaga.
Dáhttu 1 joe juhtieminie Finnmaarhkesne gusnie 12 eadtjohke kultuvrejielemebarkijh joe gïehteleminie sijjen jïjtse sïeltem evtiedidh.
Kulturealáhusaktevrrat geain lea beroštupmi sáhttet váldit oktavuođa Kreativ Industri nammasaš fitnodagain, maŋimustá 24.09, post@kreativindustri.no
Birrebe kultuvrejielemeaktöörh mah ïedtjem utnieh Kreativ Industrijine govlehtalledh åvtelen 24.09, post@kreativindustri.no
Mii sámi kulturealáhus lea
Mijlea saemien kultuvrejieleme
Sámi kulturealáhusvuođđuduvvá sámi dáidagii ja kulturbargui ja ráhkaduvvo daid vuođul.
Saemien kultuvrejielemevåaroemisnie åtna jïh lea sjugniedamme saemien kåanste jïh kultuvrevuekijste.
Ealáhussan dat šaddá dalle go barggut vuvdojuvvojit ja leat gávpegálvun dahje bálvalussan márkanis.
Jieleme sjædta gosse dah vuekieh doekesuvvieh jïh åtnasuvvieh beetnegi gaavhtan goh dorjesh jallh dïenesjh akten maarkedese.
Kulturvuđotealáhuslea dakkár ealáhus mas kultuvra lea guovddáš oassin doaimmas.
Kultuvrebaseradamme jielemelea jieleme mij kultuvrem nuhtjie goh akte vihkeles bielie sov barkoste.
Ovdamearkka dihte festiválat, mátkeealáhusaktevrrat jna..
Vuesiehtimmien gaavhtan festivaalh, fealadasseaktöörh jnv..
Ealáhussii sáhttet gullat buot smávva ovttaolbmofitnodagaid rájes gitta stuorát fitnodagaid rádjai, main leat mielde sihke dáiddárat ja kulturaktevrrat.
Jieleme dovne smaave sïelth aktine almetjinie jïh stuerebe sïelth dovne tjiehpiedæjjajgujmie jïh kultuvreaktöörigujmie.
Dat sáhttet leat maiddái sámi máinnusdoaimmat, arkitektuvra, girjjit, aviissat, design, govat, filmmat, duodji, visuála dáidda, musihkka ja ollu eará.
Daan nuelesne saemien reklamebarkoe, arkitektuvre, gærjah, plaerieh, hammoe, foto, filme, duedtie, våajnoes kåanste, musihke jïh jïjnje vielie.
Muhtun kulturealáhusaktevrrat ožžot almmolaš doarjaga ja eará veahki mii lea oassin sin dietnasis, go fas eará aktevrrat birgejit ollásit iežaset buktagiid vuovdimiin.
Såemies kultuvrejielemeaktöörh byögkeles dåarjoem jïh jeatjah dåarjoem utnieh goh akte bielie baalhkeste, mearan mubpieh ajve doekemistie sijjen jïjtsh dorjesijstie jielieh.
Dát guokte beali eai leat vuostálágaid.
Dïhte akte ij dam mubpiem heerredh.
Sámediggi áŋgiruššá dál kulturealáhusaid ektui lassin dan viiddis áŋgiruššamii mii juo lea sámi dáidaga ja kultuvrra oktavuođas.
Daelie Saemiedigkie kultuvrejielemem dåarjede jïh dam lissine dorje dan joe gamte dåarjedæmman saemien kåanstese jïh kultuvrese.
Sámegielaid hálddašanguovlu / Giella / Sámediggi - Sametinget
Reeremedajve saemien gïelide / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Sámegielaid hálddašanguovlu
Reeremedajve saemien gïelide
Sámegiela hálddašanguovllus leaba sámegiella ja dárogiella ovttaárvosaš gielat.
Reeremedajvesne saemien gïelide saemien jïh nöörjen seammavyörtegs gïelh.
Dát mearkkaša ahte buohkain lea riekti oažžut bálvalusaid sámegillii go váldet oktavuođa almmolaš ásahusaiguin mat leat sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde.
Dïhte sæjhta jiehtedh gaajhkesh reaktoem utnieh saemiestidh jïh vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne gosse byögkeles etaatigujmie govlehtellieh, mah leah reeremedajvesne saemien gïelide.
Ávjovárri
NSR
Aili Keskitalo
Phone: +47 971 29 305
Presideanta galleda hálddašangielddaid
Presidente guessine mænna reeremetjïeltine
Áigodagas ođđajagimánu / guovvamánu áigu presideanta Aili Keskitalo galledit g...
Boelhken tsïengelen / goevten presidente Aili Keskitalo sæjhta guessine mïnned...
Árborde suohkan lea mearridan ohcat laktojuvvot sámegiela hálddašanguvlui
Aarborten tjïelte lea nænnoestamme syökedh mejtie åådtje akte bielie sjïdtedh saemien gïelen reeremedajveste
Sámediggi lea ožžon illudahtti dieđu go Árborde suohkanstivra lea mearridan...
Saemiedigkie dam sjollehke bïevnesem åådtjeme ihke Aarborten tjïelteståvroe...
Sámegiela hálddašanguovlu fátmmasta Guovdageainnu suohkana ja Kárášjohka, Deanu, Unjárga ja Porsáŋggu gielddaid Finnmárkkus, Gáivuona ja Loabát suohkaniid Romssas, Divttasvuona suohkana Nordlánddas, Snoasa suohkana ja Raavrevijhke gielda Davvi-Trøndelagas.
Reeremedajve saemien gïelide lea dah tjïelth Guovdageaidnu, Kárášjohka, Deatnu, Unjárga, Porsáŋggu Finnmaarhkesne, Gáivuotna og Lavangen tjïelth Tromsesne, Divtasvuodnan tjïelte Nordlaantesne, Snåasen jïh Raavrevijhkentjïelte Noerhte-Trööndelagesne.
Njeallje davimus fylkkasuohkanat, Finnmárku, Romsa, Nordlánda ja Davvi-Trøndelaga, gullet maiddai hálddašanguvlui.
Dah njieljie noerhtemes fylhkentjïelth, Finnmaarhke, Troms, Nordlaante jïh Noerhte-Trööndelage aaj meatan reeremedajvesne.
Sámegielaid hálddašanguovlu:
Reeremedajve saemien gïelide:
Sámegiela hálddašanguovllus galget sámelága giellanjuolggadusat sihkkarastit rievtti:
Reeremedajvesne saemien gïelese saemielaaken gïelenjoelkedassh edtjieh reaktam gorredidh:
Atnimis sámegiela almmolaš ásahusaiguin gulahallamis
saemien nåhtadidh gosse byögkeles åårganigujmie govlehtalla
Ahte beassá gullat ja oaidnit sámegielain almmolaš oktavuođain
saemien gïelem dåastodh byögkeles ektiedimmesne
Sámegiela hálddašanguovllus lea čuovvovaš gáibádusat almmolaš ásahusaide ja doaimmaide:
Reeremedajvesne saemien gïelese dah krievemh gååvnesieh byögkeles darjoemidie:
Almmuhusat mat leat hálddašanguovllu juogo olles álbmoga várás dahje álbmotoassái, galget leat sihke sámegillii ja dárogillii.
Bæjhkoehtimmieh byögkeles åårganijstie mah leah ussjedamme gaajhkide jallh naakenidie dejstie årroejijstie reermedajvesne, edtjieh dovne saemien jïh nöörjen gïelesne årrodh.
Skovvi mii adno hálddašanguovllu báikkálaš dahje guovlulaš almmolaš ásahusa ektui galgá gávdnot sihke sámegillii ja dárogillii (§ 3-2).
Goerh, mejtie akte gietskene jallh regijovnale byögkeles åårgane reeremedajvesne nåhtede, edtjieh dovne saemien jïh nöörjen gïelesne årrodh (§ 3-2).
Sus guhte sámegillii váldá oktavuođa hálddašanguovllu almmolaš ásahusain, lea riekti oažžut vástádusa sámegillii (§ 3-3).
Dïhte guhte saemeste jallh saemien tjaala akten voenges byögkeles åårganese reeremedajvesne, reaktam åtna vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne. (§3-3).
Sus guhte háliida sámegiela bakte áimmahuššat iežas beroštumiid sihke báikkálaš ja guovlulaš almmolaš dearvvašvuođa- ja sosiálaásahusaid ektui, lea riekti oažžut bálvaluvvot sámegillii (§ 3-5).
Dïhte guhte sæjhta saemiestidh juktie jïjtsh ïedtjh voebnesjidh, gietskene jïh regijovnale byögkeles healsoe- jïh sosijaaleinstitusjovnine reeremedajvesne, reaktam åtna vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne (§ 3-5).
Hálddašanguovllu báikkálaš dahje guovlulaš ásahusaid bargiin lea riekti oažžut virgelobi bálkkáin háhkamis sámegielat gelbbolašvuođa go ásahus dárbbaša dákkár gelbbolašvuođa (§ 3-7).
Barkijh aktene voenges jallh regijovnale byögkeles åårganesne reeremedajvesne reaktam utnieh permisjovnem baalhkine åadtjodh juktie daajroem saemiengïelesne skååffedh gosse åårgane dagkeres daajroem daarpesje. (§ 3-7).
Suohkanstivra sáhttá mearridit ahte sámegiella ja dárogiella galget leat ovttaárvosaš gielat olles suohkanhálddahusas dahje muhtun osiin (§ 3-9).
Tjïelteståvroe maahta nænnoestidh saemien edtja seammavyörtegs nöörjen gïeline årrodh abpe jallh bielieh dehtie tjïelten reeremistie (§3-9).
Oahpahusláhka, mánáidgárdeláhka, ja báikenammaláhka bidjet earenoamáš gáibádusaid hálddašanguovllu suohkaniidda:
Ööhpehtimmielaake, maanagïertelaake jïh sijjienommelaake aaj sjïere krïevenassh bïejieh tjïeltide reeremedajvesne:
Suohkanis lea ovddasvástádus fuolahit ahte mánáidgárdefálaldat sámegielat mánáide huksejuvvo sámi giella ja kultuvrra nala (mánáidgárdeláhka § 8)
Tjïelte dïedtem åtna ihke maanagïertefaalenasse saemien maanide saemien gïelese jïh kultuvrese bigkie (maanagïertelaake § 8)
Sámi oahppoplána – Sámi máhttolokten – galgá geavahuvvot suohkana skuvllain (oahpahuslága láhkaásahus, § 1-1)
Dïhte saemien learoesoejkesje – Maahtoelutnjeme – Saemien - edtja skuvlesne åtnasovvedh tjïeltesne (mieriedimmieh ööhpehtimmielaakese, § 1-1)
Luoddagalbemis daid guovlluin gos leat máŋggagielat báikenamat geavahuvvojit, galgá sámegielat báikenamma čállojuvvot álggus (báikenammalága láhkaásahus, § 7)
Desnie gusnie gelliegïelen sijjienommh åtnasuvvieh geajnoesjiltine, desnie dïhte saemien nomme edtja voestegh tjåadtjodh (mieriedimmieh sijjienommelaakese, § 7).
Doarjja guovttegielat suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda Sámediggi lea jagi 2011. s juohkán 46 milj. ruvnno guovttegielatvuođa doarjaga suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda mat leat sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguovllu siskkobealde.
Jaepien 2011 dle Saemiedigkie 46 mill. kråvnah joekedamme guektiengïelevoetedåarjojne tjïeltide jïh fylhkentjïeltide reeremedajvesne saemielaaken gïelenjoelkedasside.
Suohkanat ožžot gaskal 3 milj. ruvnno ja 7,5 milj. ruvnno doarjaga 2011:s, ja fylkkasuohkanat ožžot gitta 1,4 milj. ruvnno rádjai.
Dah tjïelth gaskem 3 mill. kråvnah jïh 7,5 mill. kråvnah dåarjojne åadtjoehjaepien 2011, mearan fylhkentjïelth mahte 1,4 mill. kråvnah åadtjoeh.
Dasalassin juolluda Sámediggi doarjaga logi giellaguovddážiidda (5,7 milj. ruvnno jagi 2011:s), ja ohcamušaid vuođul doarjaga gielladoaibmabijuide olggobealde hálddašanguovllu (oktiibuot 7,6 milj. ruvnno 2011:s).
Lissine dle Saemiedigkie vierhtieh joekede luhkie gïelejarngide (5,7 mill. kråvnah jaepien 2011), jïh gïeleråajvarimmide reeremedajvesne jïh reeremedajven ålkolen ohtsemen mietie (tjåanghkan 7,6 mill. kråvnah jaepien 2011).
Giela oktavuođas de lea maiddái Sámedikki doarjja oahpahussii – mm.
Gïeleektiedimmesne vuajneme, dle aaj Saemiedigkien dåarjoe ööhpehtæmman – dsj.
oahpponeavvuide, mánáidgárddiide ja stipeanddaide – hui dehálaš váikkuhangaskaoapmin vai joksat mihttomeriid mat leat mearriduvvon sámegielaid ovdánahttima várás.
learoevierhtieh, maanagïerth jïh stipendh – gaajh vihkeles viehkiedïrregh juktie dejtie ulmide jaksedh mejtie bïejeme evtiedæmman saemien gïelijste.
Sámediggi lea 2010:s ráddjen oktiibuot 31,3 milj. ruvnno doarjagiidda sámegielat oahpahusa várás.
Jaepien 2010 dle Saemiedigkie tjåanghkan 31,3 mill. kråvnah dåarjojne lyjkeme saemien ööhpehtæmman.
Lassin dasa juolluda Sámediggi doarjaga dávvirvuorkkáide, kulturguovddážiidda ja kulturviesuide, ja doarjagat doaibmabijuide dearvvašvuođasuorggis, main maiddái lea stuora mearkkašupmi háhkamis buoremus rámmaeavttuid sámegilli.
Lissine Saemiedigkie dåarjoem vadta museumidie, kultuvrejarngide jïh kultuvregåetide, jïh dåarjoe råajvarimmide healsoesuerkien sisnjelen, mah aaj stoerre ulmiem utnieh juktie dejtie bööremes mieriekrïevenasside sjugniedidh saemien gïelese.
Sámediggi leat 2010:s árvvoštallan guovttegielatvuođadoarjaga mii juhkkojuvvo suohkaniidda ja fylkkasuohkaniidda sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguovllus.
Jaepien 2010 dle Saemiedigkie aktem evalueringem tjïrrehtamme guektiengïeledåarjoste tjïeltide jïh fylhkentjïeltide reeremedajvesne saemielaaken gïelenjoelkedasside.
Dát árvvoštallan galgá earret eará leat vuođđun go árvvoštallat doarjaga meroštallannjuolggadusaid ja raporterengáibádusaid.
Evalueringe edtja akte bielie våaroemistie årrodh juktie vuarjasjidh gaskem jeatjah guktie edtja dåarjoen stoeredahkem ryöknedh jïh reektemekrïevenassi bïjre.
Sámedikkis oktilaččat ságastallá suohkaniiguin ja sámi giellaguovddážiiguin čoahkkimiin, seminárain ja konferánssain sámegielaid seailluheami ja ovdánahttima birra.
Saemiedigkie iktemearan tjïeltigujmie jïh dej saemien gïelejarngigujmie rååresje tjåanghkoej tjïrrh, seminaarine jïh konferansine, juktie saemien gïelh vaarjelidh jïh evtiedidh.
Sii leat Sámediggái leamašan hui dehálaš ovttasbargoguoimmit.
Saemiedigkien gaavhtan dle joekoen vihkeles dejgujmie laavenjostedh.
Juogadeames Sámedikki 2011 guovttegielatvuođadoarjaga ovdanboahtá Sámedikki 2011 bušeahtas 5.2.1 čuoggás.
Joekedimmie Saemiedigkien guektiengïeledåarjoste jaapan 2011 lea våajnoes Saemiedigkien budsjedtesne 2011, mearhketje 5.2.1.
Hálddašanguvlui searvama proseassa Guđe suohkanat gullet sámegiela hálddašanguvlui, lea mearriduvvon sámelága láhkaásahusas.
Mah tjïelth mah leah meatan reeremedajvesne saemien gïelide, lea saemielaaken mieriedimmesne nænnoestamme.
Dalle go sámelága giellanjuolggadusat mearriduvvojedje jagi 1990, gulle guhtta davvisámegielat suohkana hálddašanguvlui.
Gosse saemielaaken gïelenjoelkedasside nænnoesti jaepien 1990, dellie govhte noerhtesaemien tjïelth lin meatan.