pere/sami_parallel huggingface dataset:
Jagi 2005:s searvvai Divttasvuotna Nordlánddas hálddašanguvlui, 2008:s Snoasa suohkan Davvi-Trøndelagas, ja 2009:s Loabát suohkan Romssas.
Jaepien 2005 Divtasvuodna meatan sjïdti, jaepien 2008 Snåase Noerhte-Trööndelagesne, jïh 2009 Lavangen Tromsesne.
Raavrevijhke suohkan Davvi-Trøndelagas mearridii 2010 geassemánu ohcat lobi searvat hálddašanguvlui.
Ruffien 2010 dle Raavrevijhken tjïelte Noerhte-Trööndelagesne nænnoesti syökedh meatan sjïdtedh reeremedajvesne.
Go suohkan ohca lobi searvat hálddašanguvlui, de dat dáhpáhuvvá čuovvovaš vuogi mielde:
Gosse akte tjïelte syökoe meatan sjïdtedh reeremedajvesne, dellie prosesse naemhtie jåhta:
Suohkan mearrida ohcan searvanlobi.
Tjïelte nænnoste syökedh meatan sjïdtedh.
Suohkanat sáddejit searvanlobi ohcama Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartementii.
Tjïelte ohtsemem Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentese seedtie
Departemeanta váldá oktavuođa Sámedikkiin ja bivdá sis cealkámuša suohkana ohcamuššii, ja suohkana guovttegielatvuođadoarjaga sturrodaga ektui.
Departemeente Saemiedigkine govlehtalla mij lahtestimmine båata tjïelten ohtsemen bïjre, aaj guektiengïeledåarjoen stoeredahken bïjre
Departemeanta doaimmaha hálddahuslaš ja ekonomalaš árvvoštallama, ja gárvvista ášši gulaskuddamii.
Departemeente reereles jïh ekonomeles vuarjasjimmieh dorje, jïh govlehtimmieaamhtesem dorje
Láhkaásahusa rievdadanárvalus sáddejuvvo gulaskuddamii guoskevaš gulaskuddanásahusaide (dábálaš gulaskuddanáigodat lea 3 mánu)
Akte raeriestimmie mieriedimmiejarkelimmien bïjre sjyöhtehke govlehtimmieinstanside seedtesåvva (govlehtimmieboelhke lea aalkovisnie 3 askh)
Departemeanta rievdada láhkaásahusa mii mearriduvvo gonagaslaš resolušuvnna bakte, mii mearkkaša ahte ášši meannuduvvo ráđđehusčoahkkimis.
Departemeente aktem mieriedimmiejarkelimmiem dorje maam gånkan resolusjovnesne nænnoste, dïhte sæjhta jiehtedh aamhtese staateraeresne gïetesåvva.
Sámedikki mihttomearri lea ahte sámegiella galgá nannejuvvot ja šaddat oassin norgalaš almmolašvuođas.
Saemiedigkien ulmie lea saemien gïelem nænnoestehtedh guktie gïele akte iemie bielie dehtie nöörjen byögkelesvoeteste sjædta.
Sámi sisdoallu mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus / Mánáidgárdi / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Saemien sisvege maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmesne / Maanagïerte / Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Sámi sisdoallu mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus
Saemien sisvege maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmesne
Buohkat geat álget ođđa mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui galget oahppat sámi giela, kultuvrra ja servodaga birra.
Gaajhkesh mah dam orre maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmiem aelkieh edtjieh saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre lïeredh.
2013 čavčča biddjui ođđa mánáidgárdeoahpaheaddjioahppu johtui.
Tjaktjen 2013 dïhte orre maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmie eelki.
Ulbmil oahpuin lea ahte dat galgá leat ovttastuvvon, profešuvnnalaš ja dutkanvuđot mánáidgárdeoahpaheaddjioahppu mii maiddái lea geasuheaddji, ođđahutkkálaš ja gáibideaddji, ja mas lea buorre kvalitehta.
Ööhpehtimmien ulmie lea dïhte edtja akte sjïehtesjamme, profesjovnestuvreme jïh dotkemebaseradamme maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmie årrodh mij aaj lea fryöjstehke, orresjugneden jïh krïevije, jïh mij jolle kvaliteetem åtna.
Viidáseappot lea nammaduvvon čuovvunjoavku mii galgá čuovvut ja árvvoštallat ovdáneami mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus, juogadit máhtu čađaheami ja reforbma bohtosiid birra vejolaš geavaheddjiide.
Vijriesåbpoe akte fulkemedåehkie tseegkesovveme mij edtja evtiedimmiem maanagïertelohkehtæjja-ööhpehtimmesne fulkedh jïh vuarjasjidh, daajroem tjïrrehtimmien jïh effekti bïjre reformeste juekedh sjyöhtehke utniejidie.
Viidáseappot áigu čuovvolanjoavku čuovvolit mihttomeriid ođđa rámmaplánas, bagadallat ja addit rávvagiid ásahusaide ja láhčit dili kvalitehtabuorideapmái oahpahusain
Vijriesåbpoe fulkemedåehkie sæjhta ulmide dåarjedidh aktene orre mieriesoejkesjisnie, institusjovnide bïhkedidh jïh raeriestidh jïh akten kvaliteetebueriedæmman ööhpehtimmine sjïehteladtedh.
Loga eanet FG-BLUbirra: http://blu.hib.no /
Lohkh vielie dan bïjre FG-BLU: http://blu.hib.no /
Sámedikki ovddasteaddji čuovvolanjoavkkus lea Marianne Helene Storjord, fágajođiheaddji mánáidgárdejuhkosis, Sámedikkis, Kárášjogas.
Saemiedigkien tjirkije fulkesimmiedåehkesne lea Marianne Helene Storjord, Saemiedigkien faageåvtehke maanagïertegoevtesasse, Kárásjohka.
Sámi perspektiiva
Saemien vuajnoe
Sámediggi lea rahčan oažžut sámi perspektiivva čalmmusin ođđa našunála mánáidgárdeoahpaheaddjiohppui.
Saemiedigkie lea barkeme ihke dihte saemien vuajnoe edtja vååjnesasse båetedh dennie orre nasjovnaale maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmesne.
- Ovddit našunála láhkaásahusas ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpus ii lean sámi birra namuhuvvon duođi eanet.
- Dennie evtebe nasjovnaale mieriedimmesne aarhskuvlelohkehtæjja-ööhpehtimmesne, dïhte saemien ij lij dan tjarke neebnesovveme.
Danin lea dát dehálaš dáhpáhus Norgga mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus, lohká sámediggeráđđiSilje Karine Muotka.
Dan åvteste daate akte jaksoesmierie nöörjen maanagïertelohkehtæjjaööhpehtæmman, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
- Lea dehálaš ahte čalmmustahttin sámi áššiin ođđa našunála mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus čuovvoluvvo.
- Vihkeles dam vuesiehtimmiem destie mij lea saemien dennie orremaanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmesne, dåarjedidh.
Lea maid dehálaš ahte dahkko čielggasin ja biddjojit searat viidáset- ja joatkkaohppui sámi fáttáid birra sin várás geat juo leat gazzan oahpu ja barget mánáidgárddiin, lohká Muotka.
Aaj vihkeles dam tjïelke darjodh, jïh jåarhke- jïh minngieööhpehtimmiem dåarjoehtidh saemien aamhtesinie dejtie mah joe leah ööhpehtimmiem vaalteme jïh maanagïertine berkieh, Muotka jeahta.
Buot máhttosurggiin
Gaajhkine daajroesuerkine
Ođđa mánáidgárdeoahpaheaddjioahpus ii galgga studeanttain leat fága, muhto máhttosuorggit.
Dennie orre maanagïertelohkehtæjjaööhpehtimmesne studenth eah edtjh vielie faagh utnedh, men daajroesuerkieh.
Buot guđa máhttosuorggis galget dál mánáidgárdeoahpaheaddjit oažžut oahpu sámi perspektiivvas.
Gaajhkine govhte daajroesuerkine maanagïertelohkehtæjjah edtjieh lïerehtimmieaevhkiem dennie saemien perspektijvesne utnedh.
Sáhttá ovdamearkka dihte namuhit ahte studeanttat galget dovdat earret eará sámi bajásgeassima birra, sámi historjjá birra álgoálbmogin, osiid sámi kultuvrra ja árgabeaidili birra, sámi máinnastanárbevieru birra, sámi duodjeárbevieruid birra ja sámi mánáid vuoigatvuođaid birra.
Maahta vuesiehtimmien gaavhtan neebnedh studenth edtjieh gaskem jeatjah daajroem utnedh saemien maanabijjiedimmien bïjre, saemien histovrijen bïjre goh aalkoealmetjh, bielieh saemien kultuvreste jïh aarkebiejjeste, saemien aerpievuekiej bïjre soptsestimmien jïh vætnoej sisnjeli jïh saemien maanaj reaktaj bïjre.
- Go váldá sisa dákkár gelbbolašvuođa buot mánáidgárdeoahpaheddjiide Norggas, de ferte dát maiddái boahtit ovdan mánáidgárddi rámmaplánas.
- Gosse dagkeres maahtoem gaajhkide maanagïertelohkehtæjjide Nöörjesne sjïehtesje, daate tjuara aaj våajnoes sjïdtedh maanagïerten mieriesoejkesjisnie.
Dát mielddisbuktá ahte buot mánát Norgga mánáidgárddiin galget beassat diehtit sámi álbmoga birra, lohká Muotka.
Dellie gaajhkh maanah maanagïertine Nöörjesne edtjieh daajroem åadtjodh saemien almetji bïjre, Muotka jeahta.
- Ođđa mánáidgárdeoahpaheaddji galget skuvlejuvvot ja viidásetgaskkustit dán máhtu buot mánáidgárddiide Norggas.
- Doh orre maanagïertelohkehtæjjah edtjieh lïerehtimmiem åadtjodh jïh vijriesåbpoe daam daajroem bievnedh gaajhkide maanide maanagiertine Nöörjesne.
Dát lea buorre ja dehálaš ovdáneapmi, lohká sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Daate akte joekoen hijven jïh vihkeles evtiedimmie, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Vuoruhit lasseoahpu
Minngieööhpehtimmiem prioriteradidh
Hástalus maid Sámediggi oaidná, lea ahte váilot fágaolbmot ja oahpaheaddjit geat sáhttet skuvlet studeanttaid.
Dïhte haesteme maam Saemiedigkie vuajna lea vaanoe faagealmetjijstie jïh lohkehtæjjijste mah maehtieh studentide lïerehtidh.
Danin ferte vuoruhit viidáset- ja lasseoahpu sámi gielas ja kultuvrras fágabargiide alit oahpus.
Tjuara dan åvteste jåarhke- jïh minngieööhpehtimmiem prioriteradidh saemien gïelesne jïh kultuvresne faagebarkijidie jollebe ööhpehtimmesne.
Sámediggi oaidná ahte gelbbolašvuohta sámi giela ja kultuvrra birra fágabargiin lea vealtameahttun dasa movt studeanttat ožžot oahppat, ipmárdusa, beroštumi ja máhtu sámi giela ja kultuvrra birra mánáidgárdesuorggis.
Saemiedigkie vuajna maahtoe saemien gïelen jïh kultuvren bïjre faagebarkijidie lea eevre vihkeles guktie studenth daajroem, goerkesem jïh ïedtjem saemien gïelen jïh kultuvren bïjre maanagïertesuerkesne åadtjoeh.
Dát máhttu šaddá boahtteáiggi mánáidgárdeoahpaheddjiid eakun das ahte sáhttit gaskkustit ja ovddidit sámi giela ja kultuvrra mánáidgárddis.
Daah daajroeh dej båetijen aejkien maanagïertelohkehtæjjaj krïevenassh sjidtieh guktie dah bievnieh jïh eevtjieh saemien gïelem jïh kultuvrem maanagïertesne.
Sámediggeráđđi Silje Karine Muotka, 984 87 576
Vielie bïevnesh:
- Álgoálbmogat dárbbašit min dohkkeheami / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
- Aalkoealmetjh mijjen jååhkesjimmiem daarpesjieh / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
- Álgoálbmogat dárbbašit min dohkkeheami
- Aalkoealmetjh mijjen jååhkesjimmiem daarpesjieh
Odne lea 500 ` álgoálbmotjoavkku mearkabeaivi, miehtá oba máilmmi.
Daan biejjien akte mïerhkebiejjie 5000 ovmessie aalkoealmetjetjïertide abpe veartenisnie.
Borgemánu 9. beaivi lea ON riikkaidgaskasaš álgoálbmotbeaivi.
Mïetsken 9. b. lea ENn gaskenasjovnaale aalkoealmetjebiejjie.
Dan beaivve heive maid čájehit solidaritehta álgoálbmogiiguin, geat ellet lossa dilis.
Daate biejjie lea aaj akte biejjie juktie ektievoetem vuesiehtidh aalkoealmetjetjïertigujmie mah gïerve tsiehkiej nuelesne veasoeh.
Máilmmi álgoálbmogat leat badjel vihtta proseantta máilmmi ássiin, eanet go 370 miljovnna olbmo, geat ásset eanet go 90 riikkas.
Veartenen aalkoealmetjh leah bijjelen vïjhte prosenth veartenen almetjijstie, vielie goh 370 millijovnh almetjh joekedamme jieniebinie goh 90 laantine.
Eanaš álgoálbmogiin lea váttis eallindilli, ja ollugiid vealahit ja oaguhit.
Dah jeanatjommes aalkoealmetjh gïerve tsiehkiej nuelesne jielieh, jïh jeenjesh dovne dïedtesimmiem jïh trïegkenassem dååjrieh.
- Máilmmi álgoálbmogiin leat ollu iešguđetlágan gielat ja kultuvrrat, mat leat midjiide riggodahkan.
- Veartenen aalkoealmetjh aktem stoerre gïelen jïh kultuvrelle gellievoetem utnieh, mij mijjem ræjhkoesåbpoe dorje.
Dan mii ávvudit odne, sámeministtar Rigmor Aasrud dadjala.
Daam mijjieh mïerhkesjibie daan biejjien, saemieministere Rigmor Aasrud jeahta.
- Ollu álgoálbmogiid dulbmet ja oaguhit ja sii dárbbašit min doarjaga ja dohkkeheami.
- Jïjnjh aalkoealmetjh dïedtesimmiem jïh trïegkenassem dååjrieh, jïh mijjen dåarjoem jïh jååhkesjimmiem daarpesjieh.
Ráđđehus áigu danin ain bargat aktiivvalaččat riikkaidgaskasaččat dan ovdii, ahte stáhtat ja sin álgoálbmogat gulahallet, Aasrud cealká.
Reerenasse sæjhta dan åvteste annje akte eadtjohke guejmie årrodh gaskenasjovnaale barkosne, dan govlesadtemasse staati jïh dej aalkoealmetjetjïerti gaskem, Aasrud jeahta.
Boahtte jagi ON lágida sierra Álgoálbmogiid máilmmičoahkkima, vuosttaš čoahkkima, mas nationálastáhtat ja álgoálbmogat deaivvadit ja guorahallet nationálastáhtaid geatnegasvuođaid álgoálbmogiid ektui.
Mubpien jaepien EN aktem jïjtse Veartenekonferansem aalkoealmetjidie öörnede, dïhte voestes konferanse gusnie nasjovnaalestaath jïh aalkoealmetjh gaavnesjieh, juktie nasjovnaalestaaati dïedth almetji vööste digkiedidh.
Vai álgoálbmogat livčče nu bures ráhkkanan dan čoahkkimii go vejolaš, de Sámediggi bovdii geassemánus 2013 álgoálbmotkonferánsii Álahedjui.
Juktie veartenen aalkoealmetjh bööremeslaakan daan konferansese ryöjredidh, Saemiedigkie lij gåassoehtæjja aktene gaskenasjovnaale ryöjreden aalkoealmetjekonferansese Altesne ruffien 2013.
Doppe ráhkadedje loahppadokumeantta, man 600 álgoálbmotáirasa buot máilmmi álgoálbmotguovlluin dohkkehedje.
Desnie aktem galhkuvetjaatsegem dajroeji, maam gaajhkh veartenen aalkoealmetjeregijovnh daelie dåarjoehtieh.
- Lea sáhka riikkaidgaskasaš álgoálbmotsolidaritehtas.
- Daate lea gaskenasjovnaale aalkoealmetjeektievoeten bïjre.
Álgoálbmogat leat unnitlogus measta buot riikkain, danin Sámediggái lea mearihis mávssolaš, ahte álgoálbmogat ovddidit oktasaš oaiviliid, nu guhkás go dat lea vejolaš.
Aalkoealmetjh leah unnebelåhkoeh mahte gaajhkine laantine, dan åvteste joekoen vihkeles Saemiedægkan aalkoealmetjh aktine tjåenghkies gïeline soptsestieh, dan gåhkese gåarede.
Min máilmmiviidosaš oktiigullevašvuohta addá midjiide fámu, ja dán beaivve lea vuogas čalmmustahttit dan, sámediggeráđđi Vibeke Larsen nanne.
Mijjen abpeveartenen ektievoete lea dïhte mij mijjem nænnoestahta, jïh daate biejjie akte hijven nuepie tjoevkesem dïsse bïejedh, saemiedigkieraerie Vibeke Larsen jeahta.
Máilmmi álgoálbmotbeaivvi ásahedje 1994, ja borgemánu 9. beaivi válljejuvvui daningo ON máilmmi álgoálbmogiid bargojoavkku čoahkkanii vuosttaš háve dan beaivve 1982.
Veartenen aalkoealmetjebiejjie tseegkesovvi 1994, jïh mietsken 9. biejjien 1982 lij dïhte voestes tjåanghkoe ENn barkoedåehkesne veartenen aalkoealmetjidie.
Bargojoavku gulai prosessii, man vuođul ON váldočoahkkin dohkkehii ON julggaštusa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra 2007.
Barkoedåehkie lij akte bielie dehtie barkoste mij darjoeji guktie ENn generaalekrirrie ENn bæjhkoehtimmiem aalkoealmetji reaktaj bijre nænnoesti jaepien 2007.
Sápmelaččain lea álgoálbmotstáhtus Norggas, ja borgemánu 9. beaivi lea sámi leavgabeaivi.
Saemieh staatusem aalkoealmetjinie Nöörjesne utnieh, jïh mïetsken 9. b. lea saemien saevegebiejjie.
Sámediggeráđi Vibeke Larsen, tel. +47 941 30 116
Govlehtallije Saemiedigkieraerie Vibeke Larsen, tell: +47 941 30 116
Sámi kulturmuittut, min árbi boahtteáigái / Kulturmuittut / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Saemien kultuvremojhtesh, mijjen aerpie båetijen aajkan / Kultuvremojhtesh / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Sámi kulturmuittut, min árbi boahtteáigái
Saemien kultuvremojhtesh, mijjen aerpie båetijen aajkan
Sámediggeráđđi bovde kulturmuitokonferánsii Guovdageidnui njukčamánu 11.-12. b.. Sámedikki ođđa sámi kulturmuitosuodjalusdieđáhusa hábmema birra.
Saemiedigkieraerie kultuvremojhtesekonferansese böörede Guovdageaidnusne njoktjen 11. -12. b. barkoen sjïekenisnie aktede orre saemiedigkiebïevnesistie saemien kultuvremojhtesevaarjelimmien bïjre.
- Sámi kulturmuittut ja visttit duođaštit sámi geavaheami ja leahkima eanadagas.
- Saemien kultuvremojhtesh jïh gåetieh leah gïejh saemien åtnoste jïh ihke saemieh eatnamisnie orreme.
Danne lea deaŧalaš suodjalit, gáhttet ja oainnusin dahkat sámi kulturmuittuid boahtteáigái, dadjá sámediggeráđđi Thomas Åhren.
Dan åvteste vihkeles saemien kultuvremojhtesh vaarjelidh, gorredidh jïh våajnoes darjodh båetijen aajkan, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Danne lea kulturmuittuid suodjaleapmi ja hálddašeapmi deaŧalaš oassi Sámedikki barggus.
Vaarjelimmie jïh reereme kultuvremojhtesijstie leah dan åvteste akte vihkeles bielie Saemiedigkien barkoste.
Iežamet vássánáiggi ja historjjá hálddašemiin háliida Sámediggi bidjat váldoeavttuid.
Juktie mijjen jïjtse åvtetje tïjjem jïh histovrijem reeredh Saemiedigkie sæjhta åejvieprinsihpide bïejedh.
Danne lea sámediggedieđáhus sámi kulturmuitosuodjalusa birra deaŧalaš dán bargui boahttejagiin.
Akte orre saemiedigkiebïevnese saemien kultuvremojhtesevaarjelimmien bïjre lea dan åvteste vihkeles dan barkose dej jaepiej åvtese.
Dieđáhusa guovddáš áššit čatnasit earret eará Sámedikki formálalaš hálddašanváldái, 100-jagi njuolggadussii sámi kulturmuittuin kulturmuitolágas, máhtu gaskkusteapmái sámi kulturmuittuid birra ja sámi kulturmuitosuodjalusa ekonomalaš rámmaide.
Vihkeles gyhtjelassh bïevnesisnie sæjhta gaskem jeatjah årrodh Saemiedigkien byjjes reeremefaamoen bïjre, 100-jaepien njoelkedassh saemien kultuvremojhtesidie kultuvremojhteselaakesne, daajroem bievnedh saemien kultuvremojhtesi bïjre jïh dej ekonomeles mieriej bïjre dan saemien kultuvremojhtesevaarjelæmman.
Konferánsa dollojuvvo sámegillii, dárogillii ja eaŋgalasgillii (dulkojuvvo).
Konferanse sæjhta årrodh saemien, nöörjen jïh eengelsken gielesne (toelhken baaktoe).
Konferánsa sáddejuvvo maid njuolgga Sámedikki neahttasiiddu bokte.
Konferanse aaj seedtesåvva ryöktesth Saemiedigkien nedtesæjroen baaktoe.
Konferánsa lea rabas buohkaide.
Konferanse lea ræhpas gaajhkesidie.
Ii leat dieđihandivat.
Ij naan bïeljelimmiemaaksoe.
Lunšša máksá Sámediggi dieđihuvvon oassálastiide.
Saemiedigkie gaskebeapmoem maaksa dejtie mah bïeljelamme dah edtjieh meatan årrodh konferansesne.
Juohke oassálasti máksá ieš mátkki, idjadeami ja mállásiid.
Fïereguhte jïjtje maaksa vuelkemen, jïjjedimmien jïh gaskebiejjien åvteste.
Báiki: Diehtosiida, Guovdageaidnu
Gåessie: 11. – 12.03. 15.
Prográmma
Programme
Gaskavahku njukčamánu 11. b..
Gaskevåhkoen, njoktjen 11. b.
Fáddá 1: Historjá ja báikkálaš faggi
Aamhtese 1: Histovrije jïh voenges gårreldimmie
09:15: Sámi kulturmuittut ja sámi kulturmuitosuodjalusRandi Sjølie bokte, seniorráđđeaddi, Sámediggi
09:15 Saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvremojhteseaarvoeh, Randi Sjølie, seniorraeriestæjja, Saemiedigkie
09:45: Sámi kulturmuittut ja kulturmuitoregistreren bihtánsámi guovllusKnutja Toril Sivertsenbokte, Bihtán sámesearvi
09:45 Saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvremojhteseregistreradimmie pijtesaemien dajvesne, Knut jïh Toril Sivertsen, Pijtesaemien siebrie
10:45: Gáffeboddu
10:45 Prïhtjege
11:00: Árbediehtu sámi kulturmuittuid ektuiAnne Karen Hætta ja Liv Østmo bokte, Árbediehto-prošeakta, Sámi allaskuvla
11:00 Aerpievuekien daajroe viertiestamme saemien kultuvremojhtesigujmie, Anne Karen Hætta jïh Liv Østmo, Árbediehto-prosjekte, Saemien jïlleskuvle
11:30: Gažaldagat ja kommeanttat
11:30 Gyhtjelassh jïh lahtestimmieh
Fáddá 2:Kulturmuitosuodjalusa birra Norggas ja Sámis muđui
Aamhtese 2: Kultuvremojhtesevaarjelimmien bïjre Nöörjesne jïh abpe Saepmesne
13:30: Vistesuodjalusa birra ja hástalusaid birra dan oktavuođasOlav Austlidbokte, Romssa Fylkkasuohkan
13:30 Gåetievaarjelimmien jïh dan haestemi bïjre, Olav Austlid, Tromsen Fylhkentjïelte
14:00: Sámi kulturmuittut ja kulturmuitosuodjalus SuomasEija Ojanlatvabokte, arkeologa, Sámi Museum Siida, Anár
14:00 Saemien kultuvremojhtesh jïh kultuvremojhtesevaarjelimmie Såevmesne, Eija Ojanlatva, arkeologe, Sámi Museum Siida, Inari
14:30: Kulturmuitosuodjalusa birra Norggas oppalaččat ja sámi kulturmuitosuodjalusa birra erenoamážit – cealkámušat guovddášeiseválddiid bealisDálkkádat- ja birasdepartemeantta ja Riikkaantikvára bokte.
14:30 Kultuvremojhtesevaarjelimmien bïjre Nöörjesne sïejhmelaakan jïh saemien kultuvremojhtesevaarjelimmien bïjre sjïerelaakan - vuajnoeh staaten sijjeste, Klijma jïh byjresedepartemeente jïh Rïjhkeantikvaare
15:30: Gáffeboddu
15:30 Prïhtjege
16:00: Perspektiivvat hálddašeapmái.
16:00 Perspektijvh reeremasse.
Dilii, bargamušat ja ovddasvástádus – sámi museat, riikaoassemuseat ja SámediggiBirgitta Fossum bokte, direktevra, Saemien sijte, Snåase
Tsiehkie, laavenjassh jïh dïedte - saemien museumh, laantebieliemuseumh jïh Saemiedigkie, Birgitta Fossum, direktööre, Saemien sijte, Snåase
16:30: Gažaldagat, kommeanttat ja čoahkkáigeassu
16:30 Gyhtjelassh, lahtestimmieh jïh åeniedimmie
19:00:MállásatThon hoteallas
19:00 Gaskebiejjie Thon hotellesne
Duorastaga njukčamánu12.b.
Duarstan, njoktjen 12. b.
Fáddá 3:Vistesuodjalusa ja eará suodjalusa birra
Aamhtese 3: Gåetievaarjelimmien jïh jeatjah vaarjelimmien bïjre
09:00: Sámi kulturmuittuid birra Ruoŧas ja jurdagat rievdadusaid birra 2014 kulturmuitolágasEwa Ljungdahlbokte, prošeaktajođiheaddji, Gaaltije, Staare
09:00 Saemien kultuvremojhtesi bïjre Sveerjesne jïh vuajnoeh jarkelimmien bïjre kultuvremojhteselaakesne jaepeste 2014, Ewa Ljungdahl, prosjekten åvtehke, Gaaltije, Östersund
09:30: Ráfáiduhttojuvvon sámi visttiid eaiggádiid jurdagatAnja Somby, Sirma ja Unni Steinfjell, Raavrhvijhke / Guovdageaidnu
09:30 Vuajnoeh jïh åssjaldahkh vaarjelamme saemien gåetiej aajhterijstie, Anja Somby, Sirma jïh Unni Steinfjell, Raarvihke / Guovdageaidnu
10:30: Gáffeboddu
10:30 Prïhtjege
10:45: Diehtojuohkin Norgga kulturmuitofoandda bealisSimen Bjørgen bokte, direktevra, Norgga kulturmuitofoanda
10:45 Bïevnesh Nöörjen kultuvremojhtesefoenteste, Simen Bjørgen, direktööre, Nöörjen kultuvremojhtesefoente
11:30: Gažaldagat ja kommeanttat
11:15 Gyhtjelassh jïh lahtestimmieh
12:00: Seminára čoahkkáigeassu ja loahpaheapmiSunniva Skålnes bokte, ossodatdirektevra, Sámediggi
11:45 Iktegieseme jïh galhkuve seminaareste, Sunniva Skålnes, goevtesedirektööre, Saemiedigkie
12:15: Lunša, ja dasto mátki ruoktot
12:15 Gaskebeapmoe jïh dan mænngan vualkoe
Eanet dieđut: Sametingsråd Thomas Åhren, 908 39 663
Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén, 908 39
Loga eambbo: http://www.samediggi.no/Biras-areala-ja-kultursuodjaleapmi/Kulturmuittut
http://www.saemiedigkie.no/Byjrese-areale-jih-kultuvrevarjelimmie/Kultuvremojhtesh
Loga eambbo: http://www.samediggi.no/Biras-areala-ja-kultursuodjaleapmi/Sami-vistesuodjalus
http://www.saemiedigkie.no/Byjrese-areale-jih-kultuvrevarjelimmie/Saemien-gaaetievaarjelimmie
Sámi muitominta 2017 / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Saemien mojhtesedaale 2017 / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sámi muitominta 2017
Saemien mojhtesedaale 2017
Vuosttaš sámi riikkačoahkkima Troandimis 100 jagi ávvudeami oktavuođas lea Norgga Báŋku mearridan almmuhit muitomintta.
100-jaepien heevehtimmien sjïekenisnie dan voestes saemien rïjhketjåanghkose Tråantesne, Nöörjen Baanghke lea sjæjsjalamme aktem mojhtesedaalem olkese vedtedh.
Sámedikki presideantta Aili Keskitalo mielas dát lea dán deaŧalaš olahusmearkka gelbbolaš gudnejahttin.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo veanhta daate akte vyörtegs earoehtimmie dehtie vihkeles heannadimmeste saemien histovrijisnie.
- Lea hui illudahtti oaidnit ahte Norgga Báŋku lea čuvvon Sámedikki jagi 2011 ávžžuhusa ja dál áigu gudnejahttit ávvudeami Troandimis sierra muitominttain, cealká presideanta Keskitalo.
- Joekoen sjollehke Nöörjen Baanghke lea Saemiedigkien haestemem dåarjoehtamme jaepeste 2011, jïh daelie soejkesjeminie heevehtimmiem earoehtidh aktine jïjtse mojhtesedaaline.
Guovvamánu 6. b. 1917 čoahkkanedje vuosttaš geardde davvi- ja lullisámit iešguđet riikkain stuorra čoahkkimii digaštallat ja guorahallat oktasaš áššiid ja čuolbmačilgehusaid.
Goevten 6. b. 1917 lij voestes aejkien noerhte- jïh åarjelsaemieh joekehts laantijste gaavnesjin akten stoerre tjåanghkose juktie digkiedidh jïh tjoevkesem bïejedh tjåenghkies aamhtesidie jïh dåeriesmoeride.
Čoahkkin dollojuvvui Metodistagirkus gosa bohte badjel čuohte oassálasti, stuorra oassi dain ledje nissonolbmot.
Tjåanghkoe öörnesovvi Metodistegærhkosne, jïh dohkoe vielie goh tjuetie almetjh böötin, dejstie aaj jïjnjh nyjsenæjjah.
Elsa Laula Renberg lea erenoamáš olmmoš sámi historjjás ja su jurdaga duohtandahkan, vuosttaš sámi riikkačoahkkin Troandimis, lea deaŧalaš olahusmearkan sámi álbmogii.
Elsa Laula Renberg lea akte åajvoeh gaagkoe saemien histovrijisnie jïh tjïrrehtimmie altese åssjalommesistie, dïhte voestes saemien rïjhketjåanghkoe Tråantesne, lea sjïdteme goh akte vihkeles heannadimmie saemien årroejidie.
Stuorra 100 jagi ávvudeapmi lea plánejuvvon Troandimii jagis 2017.
Daelie soejkesjeminie aktem stoerre 100-jaepien heevehtimmiem Tråantesne 2017.
Suohkanođastus / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Tjïeltereforme / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi bargá árjjalaččat vuhtiiváldit ja nannet sámi álbmoga rivttiid ja dárbbuid suohkanođastusa proseassa oktavuođas.
Saemiedigkie eadtjohkelaakan barka juktie gorredidh jïh nænnoestehtedh saemien årroji reaktah jïh daerpiesvoeth prosessesne tjïeltereformine.
Mii bargat dan prinsihpa mielde ahte ráđđehusa boahtteáiggi mihttomearit suohkanođastusain, erenoamážit mihttomearit buriid ja ovttadássásaš bálvalusfállan ja báikkálaš demokratiija nannen, maiddái gusket sámi álbmogii.
Mijjen prinsihpe barkosne lea reerenassen ulmieh tjïeltereformesne mah leah stuvreme båetijen aejkien vööste, joekoen ulmieh hijven jïh seammavyörtegs dïenesti bïjre jïh nænnoesåbpoe voenges demokratije, aaj tjuerieh faamosne årrodh dejtie saemien årroejidie.
Cielggadus - Suohkanođastus ja sámi (2015).pdf
Politihkere gïen diedte
ann-mari.thomassen@samediggi.no
Phone: +47 900 57 123
Sámediggi háliida du oaivila suohkanođastusa birra !
Saemiedigkie sæjhta dov mïelem govledh tjïeltereformen bïjre
Sámediggi bargá aktiivvalaččat ovddidit sápmelaččaid beali suohkanođastusas...
Saemiedigkie eadtjohkelaakan barka juktie saemiej vuajnojde buektedh tjïelte...
Sámi álbmot orru bieđgguid, ja máŋgga suohkanis Norggas.
Saemien årrojh bårrode årroeh, jïh gelline Nöörjen tjïeltijste.
Sámi gielaid dilis lea stuora variašuvdna ja sámi servodagas dovdo dát suohkana dárbbuin ja diliin.
Jeerehtse saemien gïelen tsiehkien gaskem jïh saemien siebriedahkesne vååjnesasse båetieh daerpiesvoetine jïh tsiehkine tjïeltine.
Gávpotsuohkanat, gos leat ollu sápmelaččat ja smávva suohkanat gos giella lea ealáskanproseassas, leat iešguđet lágan dárbbut.
Staaretjïelth, gusnie jïjnjh saemien årrojh jïh smaave tjïelth gusnie gïele aktene jealajehtemeprosessesne, sijhtieh joekehts daerpiesvoeth utnedh.
Dát lea juoga mii Sámedikki mielas galgá bures boahtit ovdan suohkanođastusas.
Daate lea mij akt maam Saemiedigkie veanhta lea vihkeles tjïelkestidh tjïeltereformesne.
Min bargu suohkanođastusain
Mijjen barkoe tjïeltereformine
Sámediggi lea bidjan johtui barggu čielggadit suohkanođastusa.
Saemiedigkie lea barkoem aalkeme aktine salkehtimmine tjïeltereformen bïjre.
Áigumuš čielggademiin lea ovddidit čovdosiid dan máŋgga vástitkeahtes gažaldagaide mat gusket sámi áššiide suohkanođastusas.
Salkehtimmie ussjede raerieh buektedh dejtie jïjnjh gyhtjelasside mejtie ij vaestiedassem utnieh, mah leah saemien tsiehkiej bïjre tjïeltereformesne.
Čielggadeamis lea dehálaš čilget movt sáhttá álkidit ja vejolažžan dahkat ođđa suohkaniid deavdimis sámiid vuoigatvuođain.
Salkehtimmesne lea vihkeles tjïelkestidh guktie maahta aelhkebe sjïdtedh tjïeltide, jïh tjïeltide nuepieh vedtedh dejtie saemien reaktide illedh.
Dan oktavuođas háliida Sámediggi bovdet buot ásahusaid, servviid, ovttaskas olbmuid ja suohkaniid ovdanbuktit vásihusaid ja evttohusaid čovdosiidda.
Daan sjïekenisnie Saemiedigkie gaajhkide institusjovnide, siebride, aktegsalmetjidie jïh tjïeltide böörede dååjrehtimmiejgujmie jïh raeriestimmiejgujmie båetedh.
Cealkámušaid sáddet deike: kommunereformen@samediggi.no
Raerieh diekie seedtesuvvieh: kommunereformen@samediggi.no
Min prinsihpat suohkanođastusas
Mijjen prinsihph tjïeltereformesne
Mii fertet sihkkarastit ahte vuoigatvuođat mat leat nannejuvvon lága bokte, eai galgga hedjonit, muhto baicca nannejuvvot, ođđa suohkanjuohkimis ja ođđa suohkanstruktuvrras.
Tjuara hoksedh gaajhkh laakevïedteldihkiereaktah eah nåakebe sjïdth, men buerebh nænnoesåbpoe sjidtieh, akten orre tjïeltejuekemen jïh tjïeltestruktuvren gaavhtan.
Vejolaš ođđa stuora suohkaniin ferte sihkkarastit ahte sámi álbmot čalmmustahttojuvvo ja ahte sámi álbmogis lea dadjamuš ođđa suohkanstruktuvrras.
Dastegh orre stoerretjïelth, tjuara hoksedh saemien årrojh våajnoes dorjesuvvieh jïh saemien årrojh aktem sijjiem åadtjoeh gusnie gåvloehtuvvieh dennie orre tjïeltestruktuvresne.
Suohkanođastusa prinsihpaid ektui gáibida Sámediggi ahte ođđa suohkanat maiddái galget rahčat fállat buriid ja ovttadássásaš bálvalusaid, ollislaš ja oktiiheivehuvvon servodatovddideami mii lea heivehuvvon sámi gillii ja servodahkii.
Dej prinsihpi mietie tjïeltereformesne Saemiedigkie kreava dah orre tjïelth aaj tjuerieh barkedh juktie maehtedh hijven jïh seammavyörtegs dïenesth faalehtidh, ellies jïh iktedamme siebriedahkeevtiedimmie ektiedamme saemien gïelese jïh siebriedahkejieliedasse.
Sámegiela hálddašanguovlu
Reeremedajve saemien gïelese
Lea eiseválddiid ovddasvástádus vára váldit ja nannet sámi vuoigatvuođaid.
Åejvieladtji dïedte gorredidh jïh nænnoestehtedh saemien reaktah.
Sámegiela hálddašanguovlu ii galgga unnut, go dat mielddisbuktá ahte ovttaskas olbmo riekti geavahit sámegiela hedjona.
Reeremedajve saemien gïelese ij edtjh gaertjiedamme sjïdtedh, dan åvteste dellie dïhte sæjhta fïereguhten reaktam giehpiedidh saemien gïelem nuhtjedh.
Dat vuoigatvuođat mat sápmelaččain leat sámegiela hálddašanguovllus galget viidásetfievrriduvvot maiddái ođđa suohkanstruktuvrras.
Doh reaktah saemieh utnieh reeremedajvesne saemien gïelese edtjieh jåerhkedh aaj aktene orre tjïeltestruktuvresne.
Ii galgga leat ovttaskas suohkana duohken mearridit ahte vuoigatvuođat mat leat sámelága njuolggadusain, gáržžiduvvojit.
Fïerhte tjïelte ij maehtieh jïjtje nænnoestidh dah maehtieh reaktide saemielaaken gïelenjoelkedassi mietie gaertjiedidh.
Dearvvašvuođa- ja sosiálasuorgi
Healsoe jïh sosijaalesuerkie
Sámi divššohasain leat vuoigatvuođat mat leat regulerejuvvon riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain ja našunála lágain.
Saemien skïemtjijh reaktah utnieh mah leah stuvreme Gaskenasjovnaale konvensjovnine jïh nasjovnaale laakine.
Sámedikki mielas dát lea mielde nanneme sámi divššohasaid vuoigatvuođaid fuolaheami dál, ja Sámedikki mielas lea maid dehálaš ahte sámi divššohasaid vuoigatvuođat bohtet čielgasit ovdan našunála láidestemiin ja lágain boahtteáiggi suohkanorganiserema oktavuođas.
Saemiedigkie veanhta daate viehkehte saemien skïemtjiji reaktah gorredidh daan biejjien, jïh aaj åtna daerpies saemien skïemtjiji reaktah tjïelke vååjnesasse båetieh nasjovnaale barkojne jïh laakine aktene båetijen aejkien tjïelteöörnedimmesne.
Mánáidgárdi ja oahpahus
Maanagïerte jïh lïerehtimmie
Jus sámegiela hálddašanguovlu rievdá, de ii galgga dat mielddisbuktit ahte kvalitehta ja sisdoallu ásahuvvon sámi mánáidgárdefálaldagas hedjona, muhto baicca ahte dat buoriduvvo.
Jis jarkelimmieh båetieh reeremedajvesne saemien gïelese, dellie sisvege jïh kvaliteete gaavnoes saemien maanagïertefaalenassine eah edtjh nåakebe sjïdtedh, men buerebh buerebe sjïdtedh.
Vurdojuvvo ahte suohkanat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu láhčet dili nu ahte sámi mánát sáhttet ovddidit ja sihkkarastit iežaset giela ja kultuvrra.
Veanhtedeminie tjïelth reeremedajven ålkolen sjïehteledtieh ihke saemien maanah maehtieh sijjen gïelem jïh kultuvrem evtiedidh jïh gorredidh.
Sámi mánáidgárdefálaldat sámegiela hálddašanguovllus galgá ain leat huksejuvvon sámi giela ja kultuvrra nala.
Saemien maanagïertefaalenasse saemien reeremedajven sisnjelen edtja annje saemien gïelem jïh kultuvrem betnesne utnedh.
Vejolaš nuppástuhttin suohkaniid mánáidgárddiin, suohkanođastusa dihte, ii galgga váikkuhit dasa ahte sámi mánáidgárdefálaldat hedjona, muhto baicca buoriduvvo.
Dastegh maanagïerth tjïeltine jeatjahlaakan öörnesuvvieh tjïeltereformen gaavhtan, saemien maanagïertefaalenasse ij edtjh nåakebe sjïdtedh, men buerebh buerebe sjïdtedh.
Sámi ealáhusat, areálageavaheapmi ja álbmot- ja servodatstruktuvra
Saemien jielemh, arealeåtnoe jïh årroje- jïh siebriedahkestruktuvre
Láhkavuđot mielváikkuhanproseassat mat gusket suohkana plánemiidda ja geatnegasvuohta háhkat báikkálaš máhtu ja árbevirolaš máhtu, eai galgga hedjonit suohkanođastusa dihte.
Doh prosessh laaken mietie mah baajedieh fïereguhtem sov mïelem buektedh tjïelten soejkesjimmien bïjre, jïh dïedte voenges daajroem jïh aerpievuekien daajroem skååffedh eah edtjh nåakebe sjïdtedh tjïeltereformen gaavhtan.
Ođđa bargočovdosiid hábmema proseassas ferte maid guorahallat movt mii sáhttit buoridit barggu suohkana boazoealáhusa ektui.
Gosse barkeminie orre laavenjassh bïejedh tjïeltine tjuara aaj vuarjasjidh guktie maahta barkoem nænnoestehtedh båatsose tjïeltesne.
Bargosajit mat leat dehálaččat smávva sámi giliide eai galgga heaittihuvvot dahje sirdojuvvot guovddáš báikkiide jus dát mielddisbuktet heajos váikkuhusaid giliid bargodilálašvuhtii.
Barkoesijjieh mah leah vihkeles juktie smaave saemien voenh tjåadtjoehtidh eah edtjh vaenebh barkijh åadtjodh jallh stuerebe sijjide sertiestidh jis dïhte nåake konsekvensh åådtje fasseldæmman voenine.
Áigeguovdilis liŋkkat:
Sjyöhtehke svaalhtesh:
Dieđut sámegiela hálddašanguovllu birra
Bïevnesh saemien gïelen reeremedajven bïjre
Ráđđehusa neahttabáiki suohkanreforpma birra
Reerenassen nedtesæjroe tjïeltereformen bïjre
Suohkansektora organisašuvdna
Tjïeltesektovri siebrie
Lávdegotti birra mii galgá geahčadit lágaid, doaibmabijuid ja ortnegiid sámi gielaide
Moenehtsen bïjre mij edtja laakide, råajvarimmide jïh öörnegidie saemien gïelide vuartasjidh
Sohkabealli dásseárvvu hehttehussan / Sosiála / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Tjoele goh heaptoe mïrrestallemasse / Sosijaale / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Sohkabealli dásseárvvu hehttehussan
Tjoele goh heaptoe mïrrestallemasse
Mii áigut ságastallat, dalle go sámediggeráđđi ovddida čilgehusa sohkabealdásseárvvu birra dievasčoahkkimii boahtte vahkus, veahkaválddi birra nissonolbmuid vuostá, sohkabealidentitehta ja rabasvuođa birra seksuála soju ektui sámi servodagas.
Nyjsenæjjaj vööste, tjoeleidentiteete jïh eerlegevoete seksuellevoeten bïjre saemien siebriedahkine leah naakede destie maam edtja digkiedidh gosse saemiedigkieraerie sov reektestimmiem buakta tjoelemïrrestallemen bïjre stoerretjåanghkose mubpien våhkoen.
Ráđđelahttu Henrik Olsen háliida eanet rabas, gierdavaš ja searvvaheaddji sámi servodaga.
Raerielïhtsege Henrik Olsen daejnie aktem vielie gaahpode, toleraante jïh feerhmeles siebriedahkem sæjhta.
- Sámediggeráđđái lea deaŧalaš ahte sámi servodat ja sámi oktasašvuohta leat rahpasat, gierdavaččat ja searvvaheaddji.
- Saemiedigkieraerien mïelen mietie dle vihkeles saemien siebriedahke jïh saemien ektievoete edtja gaahpode, toleraante jïh feerhmeles årrodh.
Ollu daid áššečuolmmaid birra mat čatnasit sohkabeallái, dásseárvui ja sodjui sáhttá leat váttis hállat.
Maahta geerve årrodh soptsestidh gelliej dej dåeriesmoeretjoelmi bïjre mah leah ektiedamme tjoelese, mïrrestallemasse jïh seksuellevoetese.
Dan maid vuosttamužžan fertet dahkat lea oažžut dáid áššiid politihkalaš agendai, cealká ráđđelahttu Olsen.
Dïhte voestes maam tjoerebe darjodh lea dan åvteste daejtie aamhtesidie dan politihkeles aamhteselæstose bïejedh, raerielïhtsege Olsen jeahta.
Čilgehusas ovdan buktojuvvojit iešguđege suorggit main sohkabealli sáhttá leat dásseárvvu hehttehussan, nugo veahkaváldi nissonolbmuid vuostá, sohkabealidentitehta ja seksuála sodju.
Reektestimmesne joekehts suerkieh åehpiedahta gusnie tjoele maahta akte heaptoe mïrrestallemasse årrodh, daan nuelesne vædtsoesvoete nyjsenæjjaj vööste, tjoeleidentiteete jïh seksuellevoete.
- Veahkaváldi nissonolbmuid vuostá lea máilmmiviidosaš váttisvuohta, ja mis ii leat makkárge sivva jáhkkit ahte sámi servodagas livččii dilli earálágan.
- Vædtsoesvoete nyjsenæjjaj vööste akte veartenevijries dåeriesmoere, jïh ibie maehtieh veanhtadidh gænnah daate jeatjahlaakan saemien siebriedahkine.
Identitehta sohkabeali ektui lea nanus sámi servodagas ja sáhttá leat váttis hilgut dán sohkabealnorpma.
Identiteete ektiedamme tjoelese lea nænnoes saemien siebriedahkine, jïh maahta geerve årrodh daam tjoelevuekiem vuastalidh.
Muhtumiin lea ain váttis dohkkehit ahte ráhkistit seamma sohkabeale olbmo.
Gallasidie lea annje geerve jååhkesjimmiem mubpijste åadtjodh jis naakenem seamma tjoeleste eahtsa.
Buot dát hehtte duohta sohkabealdásseárvvu, cealká Henrik Olsen.
Gaajhke daate aktem tjïelke tjoelemïrrestallemem heerrede, Henrik Olsen jeahta.
Minoritehta minoritehta gaskkas
Unnebelåhkoe unnebelåhkosne
Čilgehusas boahtá ovdan ahte lesbbat, homofiillat, bifiillat ja guovttesárgálaš olbmot sámi servodagas leat minoritehtat minoritehta siste ja ahte ollugat vásihit vaši ja jaskatvuođa jos sii háliidit boahtit oidnosii.
Reektestimmesne tjåådtje lesbiske, homofijle jïh bifijle jïh transalmetjh saemien siebriedahkine leah goh unnebelåhkoeh unnebelåhkosne jïh jeenjesh dovne aassjoem jïh sjeavohtsvoetem dååjroeh jis veeljieh eerlege årrodh.
Ráđđelahttu Henrik Olsen doaivu ahte eanet rabasvuohta sohkabealidentitehta ja seksuála soju ektui sámi servodagas dagahivččii ahte gierdavašvuohta buorránivččii.
Raerielïhtsege Henrik Olsen gegkeste jis stuerebe eerlegevoete tjoeleidentiteeten jïh seksuellevoeten bïjre saemien siebriedahkesne dellie dïhte sæjhta goerkesadtemem lissiehtidh.
- Sámi servodagas galgá leat sadji buohkaide ja galggašii leat iešalddis čielga ášši ahte sáhttit ráhkistit ovtta beroškeahttá sohkabealis, almmá ahte vašuhuvvot ja váldošeimmet vuostá jaskatvuođain.
- Edtja sijjie årrodh gaajhkesidie saemien siebriedahkesne jïh hævvi byöroe maehtedh iehtsedh dam maam sïjhtebe ovjearohke tjoeleste, bielelen aassjoem jïh sjeavohtsvoetem dååjredh.
Mii fertet maiddái duostat hástalit tabuáššiid sohkabealidentitehta oktavuođas vai sáhttit ovddidit servodaga viidáseappot.
Tjoerebe aaj doestedh tabu ' ide haestedh mah leah ektiedamme tjoeleidentiteetese juktie siebriedahkem guhkiebasse evtiedidh.
Čilgehus galgá leat vuođđun dásseárvodoaibmaplánii ja doaibmabijut galget searvvahuvvot Sámedikki jahkásaš bušeahtaide.
Reektestimmie edtja akte våarome årrodh akten dahkoesoejkesjasse mïrrestallemasse, jïh edtja råajvarimmide sjïehtesjidh Saemiedigkien fïerhten jaepien budsjedtine.
Čilgehusa čuovvoleapmin áigu sámediggeráđđi geassemánus doallat seminára lesbbaid, homofiillaid, bifiillaid ja guovttesárgálaš olbmuid birra sámi servodagas.
Goh akte guhkiebasse barkoe reektestimmeste saemiedigkieraerie sæjhta aktem seminaarem hööltedh lesbiske, homofijle jïh transalmetji bïjre saemien siebriedahkine ruffien.
Oktavuohtaolmmoš:
Govlehtallije:
Dáidda – ja kulturbargu / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Kåanste- jïh kultuvrebarkoe / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Dáidda – ja kulturbargu
Kåanste- jïh kultuvrebarkoe
Sámedikki ovddasvástádus sámi dáidaga ovddideamis lea fuolahit ahte dáiddáriin leat buorit ja einnostan vejolaš rámmaeavttut sin doibmii.
Saemiedigkien dïedte gosse lea evtiedimmien bïjre saemien kåansteste, lea hoksedh tjiehpiedæjjah hijven jïh daajroes mierietsiehkieh utnieh sov barkose.
Mii galgat sihke láhčit diliid nu ahte mis lea girjás sámi kultureallin ja seammás galgat mii láhčit ámmátlašvuođa ja kvalitehta.
Mijjieh edtjebe dovne sjïehteladtedh ihke mijjieh aktem gellielaaketje kultuvrejieledem utnebe, seamma tïjjen goh mijjieh edtjebe sjïehteladtedh kåanste jih kultuvre maahta barkojne sjïdtedh, jïh kvaliteetese.
Mii galgat láhčit diliid árbevirolaš čájehanhámiide, seammás go mii galgat láhčit sámi ođđaáigásaš dáidaga.
Mijjieh edtjebe dejtie aerpievuekien kultuvrevoetide sjïehteladtedh, seamma tïjjen goh mijjieh edtjebe sjïehteladtedh daaletje saemien kåanstese.
Sámit lea okta álbmot geain leat máŋga giela.
Saemieh leah akte åålmege gelliej gïeligujmie.
Dát riggodat galgá čájehuvvot maiddái kultuvrra oktavuođas.
Daate ræjhkoesvoete edtja våajnoes årrodh kultuvresne.
Sámedikki deaŧaleamos gaskaoapmi dán barggus leat min ekonomalaš váikkuhangaskaoamit, muhto maiddái dat váikkuhanvejolašvuohta mii mis lea gulahallama, oktavuođa ja ovttasbarggu bokte eará almmolaš eiseválddiiguin.
Saemiedigkien vihkielommes dïrrege daennie barkosne lea mijjen ekonomeles viehkiedïrregh, men aaj dïhte tsevtsemenuepie maam utnebe gosse govlesadtebe, gaskesem utnebe jïh laavenjostebe jeatjah byögkeles åejvieladtjigujmie.
Doarju teáhterčájáhusa nállebiologiija birra
Laavenjostoelatjkoe saemien kåansten bïjre jååhkesjamme sjædta Oslosne
Ovttasbargošiehtadus sámi dáidaga birra vuolláičállojuvvo Oslos
Dåarjoe åehpies musihkeridie jïh orre båatalasside
Sámediggi ja Sámi dáiddárráđđi vuolláičállet ođđa ovttasbargošiehtadusa duor...
Saemiedigkieraerie lea 2 155 000,- kråvnah dåårjeme musihkebæjhkoehtimmide j...
Oažžut buoret ulbmil- ja boađusstivrema Sámedikki ohcanvuđot váikkuhangaskaomiide mat leat sámi kultuvrii ja dáidagii
Buerebe ulmie- jïh illedahkestuvremem buektiehtidh Saemiedigkien viehkiedïrregijstie mej bïjre tjuara syökedh, saemien kåanstese jïh kultuvrese
Gozihit sámi mánáid ja nuoraid ja gielalaš máŋggabealatvuođa Sámedikki kulturpolitihkas
Saemiedigkien kultuvrepolitihke edtja saemien maanah jïh noerh jïh doh ovmessie saemien gïelh gorredidh
Ovddidit ovttasbargošiehtadusa Sámedikki ja Sámi dáiddárráđi gaskka (Dáiddáršiehtadus)
Laavenjostoelatjkoem evtiedidh Saemiedigkien jïh Saemien tjiepiedæjjaraerien gaskem (Tjiehpiedæjjalatjkoe)
Háhkat ovttasbargoarenaid sámi dáiddáriid ja eará dáiddáriid gaskka guovllu- ja riikadásis
Laavenjostoesijjieh evtiedidh saemien tjiehpiedæjjaj jïh jeatjah tiehpiedæjjaj gaskem regijovnaale jïh nasjovnaale
Politihkahábmen lávga gulahallamiin dáidda- ja kultureallimiin
Politihkem hammoedidh aktene lïhke govlesadtemisnie kåanste- jïh kultuvrejieliedinie
Oččodit arenaid, fierpmádagaid ja ovttasbargoprošeavttaid mat váikkuhit riikkaidgaskasaččat promoterema ja sámi dáidaga ja kultuvrra gaskkustemiin riikkaidgaskasaš márkanii.
Sijjieh, viermieh jïh laavenjostoeprosjekth buektedh mah dam gaskenasjovnaale promoteradimmiem jïh eksportem kåansteste jïh kultuvreste lissiehtieh akten gaskenasjovnaale maarkedese
Ekonomalaš váikkuhangaskaoamit
Ekonomeles viehkiedïrregh
Sámedikki dáidda- ja kulturbarggu váikkuhangaskaomiid mihttomearrin lea sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš muosáhemiid girjáivuohta mat oainnusmahttojuvvojit servodagas.
Ulmie Saemiedigkien viehkiedïrregidie Kåanste- jïh kultuvrebarkose lea gelliesåarhts saemien kåanstevuekieh jïh kultuvrelle barkoeh mah våajnoes sjidtieh siebriedahkesne.
Oassemihttomearri lea viiddis ja buorre kulturfálaldat sámi álbmoga várás.
Bielieulmie akte gamte jïh hijven kultuvrefaalenasse dejtie saemien årroejidie.
Sámedikkis leat ohcanvuđot doarjagat kulturbargui, ruđaid sáhttá ohcat sámegielat girjjálašvuhtii, sámi musihkkii, sámegielat govvasárggusráidduide, sámi lágádusaide ja kulturdoaibmabijuide.
Saemiedigkie dåarjoeh Kultuvrebarkose åtna mej bïjre tjuara syökedh, jïh maahta vierhtiej bïjre syökedh saemiengïelen lidteratuvrese, saemien musihkese, saemiengïelen guvvieraajrojde, saemien bertemidie jïh kultuvreråajvarimmide.
Dáiddáršiehtadus lea ovttasbargošiehtadus mii lea dahkkojuvvon Sámedikki ja Sámi dáiddárráđi / Samisk kunstnerråd (SDR) bokte.
Tjiehpiedæjjalatjkoe akte laavenjostoelatjkoe man bïjre Saemiedigkie jïh Saemien tjiehpiedæjjaraerie leah seamadamme.
Sámediggi addá ohcanvuđot doarjaga musihkkii, girjjálašvuhtii, govvasárggusráidduide, sámi lágádusaide ja kulturdoaibmabijuide.
Saemiedigkie ohtsijedåarjoeh vadta musihkese, lidteratuvrese, guvvieraajrojde, saemien bertemidie jïh kultuvreråajvarimmide.
Dáin ortnegiin lea sierra ohcanskovvi, sierra njuolggadusat ja veaháš sierralágan ohcanáigemearit.
Daah öörnegh jïjtsh ohtsemegoerh utnieh, jïh aaj jïjtsh njoelkedassh jïh naan joekehts ohtsememierieh.
Ohcanvuđot doarjagat musihkkii, girjjálašvuhtii, govvasárggusráidduide lágádusaide ja kulturdoaibmabijuide galget váikkuhit:
Dah ohtsijedåarjoeh musihkese, lidteratuvrese, guvvieraajrojde, bertemidie jïh kultuvreråajvarimmide edtjieh viehkiehtidh:
Ahte sáhttá háhkat, gaskkustit ja vásihit girjás sámi dáiddalaš ja kultuvrralaš čájehemiid
Guktie maahta gelliesåarhts saemien kåanstevuekieh jïh kultuvrelle vuekieh sjugniedidh, åehpiedehtedh jïh dååjredh
Ahte eambbogat logašedje sámegielat girjjálašvuođa
Guktie jienebh saemiengïelen lidteratuvrem luhkieh
Ahte eambbogat guldalivčče sámi musihka
Guktie jienebh saemien musihkem goltelieh
Ahte leat lágádusat main lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja servodatáššiin
Guktie bertemh gååvnesieh mah maahtoem utnieh saemien gïelesne jïh siebriedahkeaamhtesisnie
Ahte leat girjás sámi kultuvrralaš doaimmat
Gelliesåarhts saemien kultuvrelle darjomh gååvnesieh
Dáiddáršiehtadus
Tjiehpiedæjjalatjkoe
Sámediggi ja Sámi Dáiddárráđđi (SDR) leaba 19.08.2004 lihtodan ovttasbargošiehtadusa (Dáiddáršiehtadus).
Saemiedigkie jïh Saemien tjiehpiedæjjaraerie (SDR) akten laavenjostoelatjkoen bïjre seamadin 19.08.2004 (tjiehpiedæjjalatjkoe).
Šiehtadusbealit leaba soahpamušas gávnnahan ahte “ lea dárbbašlaš ovdánahttit buori ja girjás sámi kultureallima ja ahte láhččojuvvo vejolašvuohta ávdnet ja gaskkustit sámi girjjálašvuođa, musihka, dánssa ja teáhtera, filmma ja govalaš dáidaga ja dáiddaduoji.
Dah guejmieh leah latjkosne vihtiestamme, «daerpies aktem hijven jïh gellielaaketje saemien kultuvrejieledem evtiedidh, jïh sjïehteladtedh guktie gåarede saemien lidteratuvrem, musihkem, daahtsoem, teaterem, filmem jih guvvietjeahpoem sjugniedidh jih vuesiehtidh.
Viidáset leat bealit gávnnahan ahte lea fuopmášahtti vejolašvuohta atnit kultuvrra vuođđun go ovdánahttit sámi servodaga.
Vijriebasse dah guejmieh vihtiestieh akte stoerre nuepie gååvnese kultuvrem våaroeminie nåhtadidh juktie saemien siebriedahkem evtiedidh.
Dát fátmmasta buot nugomat máhttu árbevierus filbmii, mátkeealáhusaid, designa ja kulturbuvttadeami ”.
Daate gaajhkem feerhmie, goh daajroe aerpievuekien bïjre, filme, fealadasse, designe jïh kultuvredorjemasseš.
Dáiddársoahpamuša vuođul čađaheaba Sámediggi ja SDR jahkásaš šiehtadallamiid mas čuovvovaš jagi dáiddáršiehtadusa sisdoallu ja ekonomalaš rámma mearriduvvo.
Tjiehpiedæjjalatjkoen sjïekenisnie dle Saemiedigkie jïh SDR rååresjimmieh tjïrrehtieh fïerhten jaepien, gusnie sisvegem jïh ekonomeles mieriem dan båetijen jaepien latjkose nænnoestieh.
Sámi dáiddáršiehtadusas leat ruđat: Dáiddafondii, sámi dáiddárstipendii, doaibmadoarjja dáiddárorganisašuvnnaide ja Sámi dáiddárráđđái, sámi ođđaáiggi dáidaga oastinortnegii ja dáiddaduodjái, fágakonsuleanttaide, čájáhusbuhtadussii ja sámi čáppagirjjálašvuođa oastinortnegii, musihkkii ja luđiide.
Saemien tjiehpiedæjjalatjkoe vierhtieh åtna daejtie: Kåanstefoente, dåarjoe saemien tjiehpiedæjjide, gïehtelimmiedåarjoe tjiehpiedæjjasiebride jïh Saemien tjiehpiedæjjaraaran, åestemeöörnege daaletje saemien kåanstese jïh kåansteduadtan, faagekonsuleenth, vuesiehtimmiebaalhka jïh åestemeöörnege saemien tjiehpieslidteratuvrese, musihkese jïh joejkese.
Dáid ruđaid hálddašit Sámi dáiddárráđđi ja og RidduDuottarMuseat.
Saemien tjiehpiedæjjaraerie jïh RidduDuottarMuseat daejtie vierhtide reerieh.
Doarjja seminárii boazodoalolága ja álbmotrievtti birra / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Dåarjoe seminaarese Båatsoelaaken jïh almetjereaktan bïjre / Båatsoe / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Doarjja seminárii boazodoalolága ja álbmotrievtti birra
Dåarjoe seminaarese Båatsoelaaken jïh almetjereaktan bïjre
Sámediggeráđđi juolluda 100 duhát ruvnnu Gáldu álgoálbmotvuoigatvuođa gelbbolašvuođaguovddážii lágidit seminára boazodoalolága ja álbmotrievtti birra.
Saemiedigkieraerie lea 100 000 kråvnah dåårjeme Gálduse – Aalkoealmetjereaktaj maahtoejarnge – juktie seminaarem öörnedidh Båatsoelaaken jïh almetjereaktan bïjre.
Boazosámiin lea dárbu diehtit eanet dán suorggis, vai buorebut ákkastallat iežaset vuoigatvuođaid.
Båatsoesaemieh vielie daajroem daan suerkien bïjre daarpesjieh juktie guarkedh jïh bagkesidh sijjen reaktah.
Boazodoallit leat bivdán Gáldus oažžut čiekŋaleappo láhkaáddejumi sihke našunála ja riikkaidgaskasaš dásis, ipmirdan dihtii sin vuoigatvuođaid.
Båatsoesaemieh leah Gáldum birreme sijjese aktem buerebe laakegoerkesem vedtedh dovne nasjovnaale jïh gaskenasjovnaale daltesistie, juktie buektiehtidh sijjen reaktah guarkedh.
Dán semináras lea fokus boazodoallolága ráŋggáštanvugiide, nugo boazologuheiveheapmái, man proseassa boazodoalus leat gažadišgoahtán ja moaitán.
Daennie seminaaresne fokuse lea bysvehtsvuekide båatsoelaakesne, goh dïhte prosesse juktie bovtselåhkoem sjïehtedidh, maam båatsoe lea laajhteme jïh man bïjre gyhtjelassigujmie båateme.
Sámedikki ráđđelahttu Thomas Åhren lohká dehálažžan loktet boazodolliid gelbbolašvuođa boazodoallolágas ja álbmotrievtti birra.
Saemiedigkieraerien lïhtsege Thomas Åhrén jeahta vihkeles båatsoesaemieh åadtjoeh maahtoem lutnjedh båatsoelaaken jïh almetjereaktan bïjre.
- Boazologuheiveheapmi lea okta boazodoalu stuorámus hástalusaiguin, ja dál lea ášši masa Sámediggi lea bidjan olu fuomášumi.
- Sjïehtedimmie bovtselåhkoste lea akte dejstie stööremes haestiemijstie maam båatsoe åtna, jïh daate akte aamhtese mïsse Saemiedigkie lea stuerebe fokusem bïejeme.
Mii leat deattuhan ahte lea dehálaš vuoruhit diehtojuohkima boazodolliide, ja leat lea hástalan boazodoalloeiseválddiid dán dahkat.
Mijjieh libie tjïertestamme man vihkeles lea bïevnesh prioriteradidh båatsoesaemide, jïh libie haasteme båatsoeåejvieladtjide dam darjodh.
Åhren mielas diehtojuohkin mii eiseválddiid beales lea dahkkon ii leamaš doarvái buorre.
Åhrén jeahta bïevnesh mejtie båatsoeåejvieladtjh leah vadteme eah leah nuekies hijven orreme.