pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dat čujuha dasa ahte son ii ipmir sadjeárvvu danne go čuđežat ja ovttežat de bohtet seamma “ sadjái ”.
Vååjnoe goh dïhte ij guarkah sijjie-aarvoem dan åvteste tjuetieh jïh akth seamma sæjjan båetieh.
Go nie lea bidjan bihtá, de čujuha dat maiddái dasa ahte Lena rehkenastá mekánalaččat.
Akte dagkeres bæjjesebïejeme aaj vuesehte Ealla
Dutkamat čájehit ahte ollu mánát rehkenastet mekánalaččat, ja ahte máŋggalágan boasttuvástádusat addišuvdna- ja subtrakšuvdnabargobihtáin sáhttet čatnasit mekánalaš rehkenastimii.
mekanihkeles ryöknede. Dotkeme vuesehte jïjnjh maanah mekanihkeles ryöknedieh, jïh maahta jïjnjh såarhts båajhtoeh vaestiedassh addisjovne- jïh subtraksjovnelaavenjassine dan mekanihkeles ryöknedæmman ektiedidh.
Lena ii leat máhttán ovttage subtrakšuvdnabihtáin.
Ealla ij naaken dejstie subtraksjovnelaavenjassijste buektehth.
Su vástádusat leat “ smávva logut ”.
Altese vaestiedassh leah «smaave taalhš.
Muhtun oahppit geat rahčet jáhkket ahte subtrakšuvdnabargobihtáin lea unna logoš vástádussan, mii lea boasttuipmárdus.
Såemies viesjies learohkh vienhtieh subtraksjovnelaavenjassh aktem onne taalem vaestiedassine utnieh, mij leah eevre båajhtode.
Lena rahčá maiddái juohkit beallái.
Ealla aaj tjabreminie guektelen juekedh.
Son soaitá árvidit, dahje soaitá geahččalit lohkat vulošguvlui.
Dagke moenede, dagke voejhkele våålese ryöknedh.
Dákko lea dárbu eanet kártemii.
Daesnie daerpies
Lena bargu viidásit
vielie goerehtalleminie.
Lenas leat heajos vuođđo máhtolašvuođat rehkenastimis.
Eallan geajnoe guhkiebasse Ealla viesjies uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne åtna.
Son lea máhttán hui unnán kártengeahččaleamis ja lea ollu vuolábealde sierra beroštumi ráji.
Dïhte vaenie buektiehtamme goerehtallemepryövesne jïh lea guhkene tjoeperdimmieraasten nuelesne.
Su vástádusat addet unnán dieđu das maid son máhttá, makkár boasttuipmárdusat sus leat, geavaha go son álkes ja seamma rievddakeahtes strategiijaid vai váilot go sus strategiijat.
Altese vaestiedassh mijjese vaenie bïevnesh vedtieh maam maahta, maam båajhtode guarka, mejtie aelhkie jïh rigide strategijh åtna jallh mejtie strategijh fååtese.
Ollu orru čujuheame dasa ahte Lenas leat váilevaš lohkodoahpagat.
Vååjnoe goh Eallan lea viesjies taaledïejvese.
Lena lohkoipmárdusa ja rehkenastinmáhtolašvuođaid lea dárbu eanet kártet ovdalgo sáhttá bidjat doaibmabijuid johtui.
Daerpies vielie goerehtalleminie Eallan taalegoerkesistie jïh ryöknedimmietjiehpiesvoetijste åvtelen maahta råajvarimmiejgujmie aelkedh. Akte nuepie
Okta vejolašvuohta lea geavahit 1. ceahki dahje 2. ceahki kártengeahččalemiid laboratiivalaččat.
lea goerehtallemepryövem nuhtjedh 1. daltesasse jallh 2. daltesasse laboratijvelaakan.
Dainna lágiin beasašii Lena bargat bargobihtáiguin mat leat lagabut dan maid son hálddaša.
Naemhtie Ealla maahta laavenjassigujmie barkedh mah leah lïhkebe dam maam haalvoe.
Oahpaheaddji berre áicat Lena dan gaskkas go son bargá bargobihtáiguin, ja jearrát mo son jurddaša.
Lohkehtæjja byöroe Eallam vïhtesjidh mearan laavenjassigujmie barka, jïh gihtjedh guktie ussjede.
De beassá Lena čájehit maid son máhttá, seammás go dat addá oahpaheaddjái vejolašvuođa háhkat dieđu makkár ipmárdus Lenas lea.
Dellie Ealla åådtje vuesiehtidh maam satne maahta, seamma tïjjen goh
Ságastallamis sáhttá oahpaheaddji čájehit Lenai maid son (Lena) máhttá, ja mo dat sáhttá leat vuolggasadji viidásit oahppamii.
Soptsestimmesne lohkehtæjja maahta Eallese vuesiehtidh maam dïhte maahta, jïh guktie dïhte maahta våaroeminie årrodh dan guhkiebasse lïerehtæmman.
Lena beassá seammás leat mielde bidjame oahppomihtuid viidásit bargui.
Ealla maahta seamma tïjjen meatan årrodh lïerehtimmieulmieh bïejedh dan guhkiebasse barkose.
Sáhttá árvvoštallat galgá go Lena guorahallat viidásit go váldá vuolggasaji kártengeahččalemiin, viidásit kártemis, luohkkálatnjaáicamis ja ságastallamis Lenain ja su váhnemiiguin.
Goerehtallemepryöven mietie, vielie goerehtalleme, vïhtesjimmie klaassetjiehtjielisnie jïh soptsestimmieh Ealline jïh altese eejhtegigujmie maahta vuarjasjidh mejtie edtja Eallam
Dan proseassas lea lunddolaš siskkildat skuvlla erenoamášpedagogalaš resurssaid ja oktavuođaid.
Daennie prosessesne lea iemie skuvlen sjïerepedagogeles vierhtieh jïh govlehtæjjah meatan vaeltedh.
Bijjá - ollu bajábealde sierra beroštumi ráji
Jonna - guhkene tjoeperdimmieraasten bijjelen
Bijjá bohtosat leat ollu bajábealde sierra beroštumi ráji, ja su geahččaleamis oaidnit ahte son lea máhttán bargat measta buot kártengeahččaleamis.
Jonna lea guhkene tjoeperdimmieraasten bijjelen jïh vuesehte satne dam ellen jeanatjommesem buektehte goerehtallemepryövesne.
Son lohká ovttadagaid, juohká joavkkuide, juohká ja geassá supmiide loguid ja hivvodagaid.
Dïhte ektievoeth ryöknoe, dåehkine beaja, juaka jïh taalh jïh veahkah tjåanghkan beaja.
Bijjá geavaha lohkolinnjá bures ja merke riekta loguid ja hivvodagaid árvvuid.
Jonna taalesïevem hijven nuhtjie jïh mïerhkem beaja reaktoe aarvose taalide jïh veahkide.
Son sirre loguid riekta ráidun, deavdá válmmasin lohkoráidduid main leat iešguđetlágan intervállat ja jorbe lagamus logežii ja čuđežii.
veesmie, taaleraajroeh illie ovmessie intervalligujmie jïh jorpesje lïhkemes låhkan jïh tjuatan.
Kártengeahččaleamis čájeha Biijá ahte son ipmirda ja máhttá geavahit sadjevuogádaga ja siffarárvvu bargobihttáčoavdimis.
Goerehtallemepryöve vuesehte Jonna guarka jïh maahta posisjovnesysteemem jïh siffereaarvoem nuhtjedh laavenjasseloetemisnie.
Dat boahtá ovdan ovdamearka dihte addišuvdna ja subtrakšuvdna bargobihtáin.
Daate vuesiehtimmien gaavhtan våajnoes sjædta laavenjassine addisjovnine jïh subtraksjovnine.
Biijá bargu viidásit
Jonnan geajnoe guhkiebasse Jonnan illedahkh eah maamkh soptsesth man hijven tjiehpiesvoeth dïhte åtna
Bijjá bohtosat eai muital maidege man buorit máhtolašvuođat sus leat rehkenastimis, ja daid ii sáhte dan dihte geavahit nu ahte muitala sutnje mo son galggašii viidásit bargat.
ryöknedimmesne, jïh ij gåaredh dejtie nuhtjedh juktie bïevnesh bååstede vedtedh dan vijriesåbpoe barkoen bïjre.
Bijjá lea nákcen measta visot kártengeahččaleamis ja čájeha ahte son geavaha strategiijaid mat leat beaktilat áiggi ektui.
Jonna lea dam jeanatjommesem buektiehtamme goerehtallemepryövesne jïh vuesehte satne strategijh nuhtjie mah leah effektijve
Sus lea leamaš buorre áigi geahččaleamis ja lea sárgon olu marggáide dan bottus go son lea vuordán boahtte bargobihtá.
Sæjroe tïjjeåtnoen sjïekenisnie. Dïhte astoem åtneme pryövesne jïh jïjnjem maargine guvviedamme mearan dam mubpiem laavenjassem vuarteme.
Geahččaleami bohtosiid vuođul diehtit unnán man nannosat ja geabbilat su máhtolašvuođat leat.
Man stabijle jïh fleksijbele altese tjiehpiesvoeth leah, ibie jïjnjem daejrieh illedahki mietie pryövesne.
Oahpaheaddji ferte danne geavahit eará dieđuid Bijjá birra go pláne su viidásit barggu klássalanjas.
Lohkehtæjja tjuara dan åvteste jeatjah bïevnesh Jonnan bïjre nuhtjedh juktie dam guhkiebasse
Soaitá vejolaš iskat man máŋggalágan strategiijaid Bijjá geavaha go rehkenastá máŋggasiffar loguiguin.
Dagke gåarede goerehtidh man gelliesåarhts strategijh Jonna nuhtjie ryöknedimmesne taaligujmie jienebh sifferigujmie.
Bohtosiid čuovvoleapmi oahpaheaddjijoavkkus
Vïjriesåbpoe barkoe illedahkijste lohkehtæjjadåehkesne
Vuođđo máhtolašvuođat leat siskkilduvvon fágaid gelbbolašvuođamihtuide.
Dah uvtemesth tjiehpiesvoeth leah maahtoeulmine faagide sjïehtesjamme.
Kártengeahččalemiid čuovvoleapmi lea dehálaš buot oahpaheddjiide ceahkis.
Vijriesåbpoe barkedh goerehtallemepryövine lea vihkeles gaajhkide lohkehtæjjide daltesisnie.
Jahkeceahkki sáhttá doallat čoahkkáigeassima ja ságastallama geahččalemiid bohtosiid birra ovttas - ja rastá luohkáid / ohppiidjoavkkuid.
Daltese maahta tjåanghkan giesedh jïh soptsestidh pryöven illedahki bïjre ektesne – jïh
Nu sáhttá badjelgeahčastaga oažžut eaŋkilohppiin sihke bajábealde ja vuolábealde sierra beroštumi ráji, ja ollislaččat jahkeceahkis.
Naemhtie maahta aktem bijjieguvviem åadtjodh aktegslearohki bïjre mah leah tjoeperdimmieraasten nuelesne, jïh abpe daltesen bïjre.
Leat go skuvllas máŋga dahje moadde oahppi sierra beroštumi ráji vuolábealde ?
Skuvlen jïjnjh jallh vaenie learohkh tjoeperdimmieraasten nuelesne ?
Leat go mis oahppit skuvllas mat sulastahttet Lena ?
Skuvlesne naan learohkh mah leah goh Ealla ?
Gávdnojit go bargobihtát maid ii oktage dahje maid dušše moadde oahppi luohkás leat nákcen.
Gååvnese laavenjassh mejtie ij guhte jallh ajve naan gille learohkh klaassesne leah buektiehtamme.
Maid dat muitala oahpahusa birra ?
Maam dïhte ööhpehtimmien bïjre soptseste ?
Galgat go plánet doaibmabijuid olles jahkeceahkkái ?
soejkesjidh abpe daltesasse ?
Ovtta ohppiidjovkui ?
Akten sjïere learohkedåahkan ?
Eaŋkiloahppái ?
Akten sjïere learoehkasse ?
Dat berre leat mihttun digaštallat movt sáhttá bargat ovttas ceahkis, ja mainna berre bargat eanet iešguđetge fágain.
Byöroe akte ulmie årrodh digkiedidh guktie maahta ektesne barkedh daltesisnie, jïh mejnie byöroe vielie barkedh dejnie ovmessie faagine.
Skuvlajođiheaddji ovddasvástádus
5. Skuvleåvtehken dïedte
Dá čájehuvvo oanehaččat mii lea skuvlajođiheaddji ovddasvástádus ovdal, čađahettiin ja maŋŋel geahččaleami.
Daesnie akte aelhkie bijjieguvvie mej åvteste skuvleåvtehke dïedtem åtna, tjïrrehtimmien åvtelen, mearan jïh mænngan.
Skuvlajođiheaddji galgá:
Skuvleåvtehke edtja:
OVDAL GEAHČČALEAMI
ÅVTELEN MEARAN MÆNNGAN
lohkan Retningslinjer for gjennomføring ja lohkan oahpaheaddjebagadusa
- lohkedh Retningslinjer for gjennomføring (Njoelkedassh tjirrehtæmman) jïh åahpenamme bïhkedimmiejgujmie lohkehtæjjide
fuolahit ahte skuvlla oahpaheaddjit dovdet oahpaheaddjibagadusa sisdoalu
- hoksedh skuvlen lohkehtæjjah sisvegem demtieh lohkehtæjjabïhkedimmine
fuolahit ahte skuvlla kártengeahččalemiid čađaheapmi čuovvu njuolggadusaid mat leat dasa Retningslinjer for gjennomføring
- hoksedh tjïrrehtimmie goerehtallemepryövijste lea njoelkedassi mietie mah leah vadteme njoelkedassine Retningslinjer for gjennomføring
iskat leat go boahtán “ dehálaš dieđut neahttasiidui www.udir.no
- daejredh mij iktesth tjåådtje daesnie www.udir.no, «viktige meldingerš nuelesne
fuolahit ahte váhnemat leat ožžon dieđu čađaheami birra, ja ahte váhnengihpa dahje diehtu eaktodáhtolaš geahččalemiin lea juhkkojuvvon buori áiggis ovdal geahččaleami.
- hoksedh eejhtegh bïevnesh åådtjeme tjïrrehtimmien bïjre, jïh eejhtegetjaalege jallh bïevnesetjaalege jïjtjevyljehke pryövi bïjre olkese vadtasuvvieh guhkiem tjïrrehtimmien åvtelen
- leat olámuttus oahpaheddjiide jus sii dárbbašit veahki ja doarjaga
- stïeresne årrodh lohkehtæjjide gosse viehkiem jïh dåarjoem daarpesjieh tjïrrehtimmiem soejkesjidh
čađahettiin
- hoksedh skuvlh paahkh
čuovvolahttit bohtosiid skuvladásis báikkálaš ovdánahttinbarggus
- lohkehtæjjide dåarjoehtidh gosse pryövide tjïrrehteminie
láhčit dili nu ahte oahpaheaddjit čuovvolit ohppiid sierra beroštumi rájis ja dan vuolábealde.
- sjïehteladtedh ihke lohkehtæjjah learohkh dåarjelieh tjoeperdimmieraasten nelnie jïh nuelesne
fuolahit ahte daid ohppiid váhnemat geain leat bohtosat sierra beroštumi rájis dahje dan vuolábealde ožžot dieđu bohtosiin ja makkár viidásit doaibmabijut leat, ja ahte dan gehččet ovttas eará áššáigullevaš árvvoštallandieđuiguin mat oahpaheddjiin leat ovdalaččas
eejhtegh tjoeperdimmieraasten nelnie jïh nuelesne bïevnesh bååstede åadtjoeh illedahki bïjre jïh bïevnesh vijriesåbpoe råajvarimmiej bïjre, jïh daate ektesne vuajnelge jeatjah sjyöhtehke vuarjasjimmiebïevnesigujmie mejtie lohkehtæjjah aarebistie åtna
Eanet dieđut ja resurssat
6. Bïevneseraerieh jïh sjyöhtehke vierhtieh
GEAHČČALEAMI JA ÁRVVOŠTALLAMA BIRRA
PRYÖVENASSEN JÏH VUARJASJIMMIEN BÏJRE
Gos gávnnan eanet dieđuid geahččaleami ja árvvoštallama birra ?
Sæjroe Gusnie vielie bïevnesh gaavnem vuarjasjimmien jïh pryövi bïjre ?
Árvvoštallan: www.udir.no
Vuarjasjimmie daesnie www.udir.no
Mii lea skuvlajođiheaddji bargu kártengeahččalemiiguin ?
Mah leah skuvleåvtehken laavenjassh goerehtallemepryövigujmie ?
Gos gávnnan instruksaoasi geahččaleami čađaheapmái ?
Gusnie bïhkedimmiebieliem gaavnem juktie maehtedh pryövem tjïrrehtidh ?
Gos sáhtán lohkat eanet fáttás árvvoštallan oahpaheami várás ?
Gusnie maahtam vielie lohkedh
Árvvoštallan oahppama várás (Vurdering for læring) gávdno dárogillii dáppe: www.udir.no/vfl
vuarjasjimmien bïjre lïerehtæmman ? Vuarjasjimmie lïerehtæmman daesnie www.udir.no/vfl
Maid oahppit galget máhttit vuođđo máhtolašvuođain ?
Maam learohkh edtjieh maehtedh
Máhttoloktema oahppoplána:
dejstie uvtemesth tjiehpiesvoetijste ?
Mat leat rehkenastima vuođđo máhtolašvuođat ja mo galgá daid ovddidit ?
Mah leah uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknemisnie, jïh guktie dah evtiesuvvieh ?
Vuođđogálggaid / máhtolašvuođaid rámmaráhkadus
Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre
Gos gávnnan eanet resurssaid ja
Sæjroe
materiála ohppiid viidásit čuovvoleapmái ?
Lindenskov, L og Weng, P (2013).
Evttohuvvon lassi lohkamuššii
Matematikvanskeligheder.
Dárogielat girjjálašvuohta
Dansk psykologisk forlag.
Ruoŧa- ja dánskagielat girjjálašvuohta
Gåabpaginie gærjine raeriestimmie vijriesåboe goerehtallemasse jïh ööhpehtimmiedarjomh
Eŋgelasgielat girjjálašvuohta
Emerson, J., & Babtie, P. (2010).
Eará dárogielat resurssat
The Dyscalculia assessment.
Skuvla sáhttá maiddái veardidit diŋgot áigečállaga Tangenten
London: Continuum. Jeatjah nöörjengïelen vierhtieh
(http://www.caspar.no/tangenten.php).
Skuvle maahta aaj vuarjasjidh dongkedh plaeriem Tangenten (http://www.caspar.no/tangenten.php).
Ollu ovdalaš artihkkalat leat lágádusa ruovttusiiddus PDF-fiilan.
Jïjnjh aarebi tjaalegh gååvnesieh goh PDFfijlh bertemen gåetiesæjrosne.
Geahča ovdamearka dihte nr. 2 2003 mas lea tema álgooahpahus.
Vuartesjh vuesiehtimmien gaavhtan nr. 2 2003 teemine aalkoelïerehtimmie.
Evttohus lassi lohkamuššii skuvlajođiheaddjái
Sæjroe
Joavku: Eksáminandda nr..
Skuvle: Dåehkie: Eksaminande nr..
Fágakoda Bargobihtá nr..
Faagekode Laavenjasse nr..
1 Árvosátni 2 Árvosátni 3- 4 Árvosátni 5 – 6 Kommentára lea eaŋkilis / muhtin muddui vástádus oanehisvástádus-oassái
1 Karaktere 2 Karakterh 3- 4 Karakterh 5 – 6 Lahtestimmieh
lea buori muddui relevánta vástádus
lea aelhkies / ånnetje sjyöhtehke vaestiedasse
lea dárkilis ja relevánta vástádus
Lea jeenjemasth sjyöhtehke vaestiedasse
lea eaŋkilis / muhtin muddui relevánta vástádus guhkes-
vaestiedasse guhkiesvaestiedassebielese
vástádusoassái čájeha ahte lea muhtin muddui
ånnetje goerkesem jïh åtnoem lissiehtamme tjaalegijstie vuesehte
ipmirdan ja geavahan mielddusteavsttaid
vaestiedasse guhkievaestiedassebielese
oanehisvástádusoassái lea buori muddui relevánta vástádus
goerkesem jïh åtnoem lissiehtamme tjaalegijstie vuesehte
oanehisvástádusoassái lea vuđolaš ja relevánta vástádus
Lea veele jïh sjyöhtehke vaestiedasse åenehksvaestiedassebielese
guhkesvástádusoassái čájeha ahte lea ipmirdan ja geavahan mielddusteavsttaid
lea elliesåbpoe jïh sjyöhtehke vaestiedasse guhkievaestiedasse
guhkesvástádusoassái čájeha ahte lea ipmirdan ja geavahan mieldddusteavsttaid
bielese goerkesem jïh jïjtjeraarehke åtnoem lissiehtamme tjaalegijstie vuesehte
iešheanalaččat
byjjes maeh-teles
lea eaŋkilt hábmejuvvon čájeha ahte lea muhtin muddui
voeth: lea aelhkies dorjesovveme
čanastus gaskkal cealkagiid ja teakstaosiid
vuesehte såemiesmearan ektiemimmiem raajesi jïh boelhki gaskem
čájeha ahte hálddaša muhtin muddui hábmennjuolggadusaid čájeha ahte hálddaša muhtin muddui
vuesehte dïhte såemiesmearan ortografijem jïh væhtabiejemem haalva
ortografiija ja gaskamearkkaid earuha gaskkal sitáhta ja iežas
sitaati jïh jïjtjedorjeme tjaalegi gaskem joekehtahta jïh gaaltijidie neebnie
buktaga ja čujuha gálduide lea čielgasit hábmejuvvon, buriin ja ulbmillaš sátneriggodagain
lea tjïelke dorjesovveme, hijven jïh maereles baakoeveahkine
čájeha ahte lea buorre čanastus gaskkal cealkagiid ja teakstaosiid
vuesehte hijven ektiedimmiem raajesi jïh boelhki gaskem
čájeha ahte hálddaša hábmennjuolggadusaid buori muddui čájeha ahte hálddaša buori muddui
vuesehte dïhte jeenjemasth ortografijem jïh væhtabiejemem haalva
ortografiija ja gaskameakkaid čalmmustahttá sitáhta ja čujuha
sitaath tsiehkesje jïh gaaltijide vuesehte
čorgadit gálduide lea čielgasit ja dárkilit hábmejuvvon, ulbmillaš ja girjás sátneriggodagain
lea tjïelke jïh veele dorjesovveme, maereles jïh gellielaaketje baakoeveahkine
čájeha ahte lea hui buorre čanastus gaskkal cealkagiid ja teakstaosiid, ja lea girjás giella
vuesehte dan hijven ektiedimmiem raajesi jïh boelhki gaskem jïh
čájeha ahte hálddaša hábmennjuolggadusaid
jeereldihkie gïeline vuesehte dïhte hammoevierhkem haalva
čájeha ahte hálddaša ortografiija ja gaskamearkkaid
vuesehte dïhte ortografijem jïh væhtabiejemem haalva
čalmmustahttá sitáhta ja čujuha gálduide čorgadit ja dárkilit
sitaath tsiehkesje jïh gaaltijidie veelelaakan vuesehte
lea muhtin muddui temáhtalaš čanastus ja eaŋkilis struktuvra selveha fágalaš fáttáid, kommentere
dasse lea ånnetje tematihkeles ektiedimmiem jïh aelhkies struktuvrem åtna faageles aamhtesh tjïelkeste,
dahje ákkastallá eaŋkilit vuhtto ahte vuođđogiella báidná
aelhkieslaakan lahteste jallh argumenterade
jorgaluvvon giela, sihke sánis sátnái jorgaleami ja sátneortnega dáfus čujuha muhtin mihtilmasvuođaide
vuajna jarkoestamme gielem baakoste baakose jarkoestamma jïh baakoeöörnegen mietie
teavsttain geavaha eaŋkilis fágagiela Eksámenvástádusas lea temáhtalaš čanastus ja ulbmillaš struktuvra selveha fágalaš fáttáid, kommentere
aelhkie faagegïelem åtna lea tematihkeles ektiedimmiem jïh maereles struktuvrem åtna faageles aamhtesh tjïelkeste,
dahje ákkastallá čorgadit jorgala ja heiveha teavstta buori
tjïelkelaakan lahteste jallh argumenterade
muddui lunddolaš giellan selveha mihtilmasvuođaid teavsttain
tjaalegem jeenjemasth jarkoste jïh sjïehtede hijven gïeline sjïere væhtah tjaaleginie tjïelkeste
geavaha ulbmillaš fágagiela Eksámenvástádusas lea temáhtalaš čanastus ja čielga, ulbmillaš struktuvra selveha fágalaš fáttáid, kommentere
maereles faagegïelem åtna lea tematihkeles ektiedimmiem jïh tjïelke, maereles struktuvrem åtna faageles aamhtesh tjïelkeste,
dahje ákkastallá čorgadit ja dárkilit jorgala ja heiveha teavstta vuogas,
tjïelkelaakan jïh veele lahteste jallh argumenterade
lunddolas ja njuovžilis giellan selveha dárkilit mihtilmasvuođaid
tjaalegem jarkoste jïh sjïehtede veele jïh gellielaaketje gïeline sjïere væhtah tjaaleginie tjïelke
teavsttain geavaha dárkilis ja ulbmillaš fágagiela
tjïelkeste veele jïh maereles faagegïelem åtna
Informatiiva, ákkastalli ja resonnerejeaddji teavsttat
Bievnijes, argumetereles jïh ussjeden tjaalegh
1 Árvosátni 2
Karakterh 5 – 6 Lahtestimmieh
Árvosátni 3 – 4
Bievnijes,
lea muhtin muddui temáhtalaš
Aktem tjïelke tematihkeles ektiedimmiem jïh hijven
rejeaddji teavsttat
argumentereles jïh ussjeden tjaalegh
čanastus ja eaŋkilis struktuvra selveha fágalaš fáttáid eaŋkilit
tematihkeles ektiedimmiem jïh aelhkie struktuvrem åtna Faageles aamhtesh aelhkie
bájuha muhtin muddui váldooainnu
tjïelkeste Åejvievuajnoem
ákkastallá muhtin muddui
argumenterade Aelhkie ussjede
leat muhtin ovdamearkkat ja / dahje momeanttat
Naan vuesiehtimmieh jïh / jallh momenth meatan åtna
leat muhtin čoahkkáigeasut dahje eaŋkilis loahppaárvalusat
Lea maam akt tjåanghkan geasa jallh aelkies
čájeha veaháš reflekšuvnna geavaha gálduid muhtin muddui
konklusjovnh åtna Ånnetje refleksjovnem vuesehte
relevánta vugiin (jus geavaha) lea temáhtalaš čanastus ja
Gaaltijeåtnoem vuesehte (jis dam nuhtjie)
ulbmillaš struktuvra selveha fágalaš fáttáid buori muddui čorges vugiin
ektiedimmiem jïh naan tjïelke struktuvrem åtna Faageles aamhtesh tjïelkeste
hámuha váldooainnu
Åejvievuajnoem dorjesåvva
ákkastallá áššálaččat
Vuajnoeh eensi argumenterade
resonnere čielgasit, nákce ságaškuššat fáttá čorges vugiin
Tjïelkes ussjede, maehtelesvoetem vuesehte
leat áššáigullevaš ovdamearkkat ja / dahje momeanttat
Sjyötehke vuesiehtimmieh jïh / jallh momenth åtna
hábme čoahkkáigeasuid dahje loahppaárvalusaid
Tjåanghkan giesemh dorjesåvva jallh konklusjovnh åtna
lea oalle buorre dahje buorre reflekšuvdnadássi geavaha gálduid relevánta ja
Såemiesmearan jallh hijven refleksjovnem vuesehte
dárkkistahtti vugiin (jus geavaha) lea čielga temáhtalaš čanastus,
Åtnoem sjyötehke gaaltijijstie vuesehte (jis dam nuhjtjie)
ulbmillaš ja buorre struktuvra selveha fágalaš fáttáid relevánta, čalmmus ja čorges
struktuvrem åtna Faageles aamhtesh tjïelkeste sjyötehke, tjïelke jïh maereles
vugiin hámuha váldooainnu čielgasit ja dárkilit
vuekine Åejvievuajnoem tjïelkes jïh veele
ákkastallá áššálaččat, viidát ja iešheanalaččat
dorjesåvva Vuajnoeh eensi, vïjries jïh
resonnere čielgasit, nákce ságaškuššát fáttá áššálaččat ja máŋggabealis
jïjtjeraarehke argumenterade Tjïelkes ussjede, maehtelesvoetem vuesehte
leat áššáigullevaš ovdamearkkat ja / dahje momeanttat main lea
aamhtesem eensi jïh gellielaaketje vuekine digkede
buorre viidodat hábme aiddostahtti čoahkkái - geasuid dahje loahppaárvalusaid
Sjyötehke vuesiehtimmieh jïh / jallh moenth åtna mejtie maereles
lea allá reflekšuvdnadássi, čájeha iešheanalašvuođa
Tjåanghkan giesemh tjïelke dorjesåvva jallh konsklusjovnh
geavaha gálduid kritihkalaččat, dárkkistahtti vugiin ja iešheanalaččat (jus geavaha)
åtna Jolle refleksjovnedaltesem åtna, jïjtjeraarehkevoetem vuesehte
Árvvo- šteapmi,
Jïjtjeraarehe åtnoem sjyötehke vuesehte (jis dam nuhtjie)
oanehis ja guhkes
Tjåenghkies vuarja-sjimmie åenehks jïh guhkies vaestie
teaksta Obbalaččat čájeha oahppivástádus
dimmjste Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte
vuollegis gelbbolašvuođa fágas Obbalaččat čájeha oahppivástádus
vuelege maahtoem faagesne Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte naa
Obbalaččat čájeha oahppivástádus
hijven jallh hijven maahtoem faagesne.
oalle buori gelbbolašvuođa fágas dahje buori gelbbolašvuođa fágas
Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte dan
hui buori gelbbolašvuođa fágas dahje erenoamáš buori gelbbolašvuođa
hijven jallh joekoen hijven maahtoem faagesne.
Árvosátneevttohus:
Karaktereraeriestimmie:
Analiisa, dulkon, buohtastahttin
Analyseradimmieh, toelhkestimmieh jïh viertiestimmieh 1 Karaktere 2
1 Árvosátni 2 Árvosátni 3 – 4 Árvosátni 5 -6 Kommentára Analiisa, dulkon ja
Karakterh 3 – 4 Karakterh 5 -6 Lahtestimmieh
čujuha muhtin váikkuhangaskaomiide
Tjuvhtehte såemies viehkiedïrregh tjaalegisnie
selveha muhtin váikkuhangaskaomiid ja čájeha
toelhkestimmieh jïh viertiestimmieh
teavsttas čujuha muhtin beliid
Tjuvhtehte naan bielide argumentasjovnine jïh
ákkastallamis ja hastalanvugiid geavaheami
apellehammoej åtnoem tjuvhtehte naan bielide
čujuha muhtin beliide temás / aigumušas / váldooainnus
teemesne / dïjresne / åejvievuajnosne
reflektere teavstta hárrái eaŋkilis vugiin
tjaalegh aelhkies vuekine ussjede naan vuarjasjimmieh åtna
leat muhtin árvvoštallamat
naan bielieh tjaaleginie
selveha ja árvvoštallá váikkuhangaskaomiid ja čájeha mo
vierteste aelhkies faagegïelem åtna
dat doibmet teavsttas selveha čielgasit ákkasteami,
ånnetje gïeleldh /
hástalanvugiid geavaheami ja daid doaimma
kultuvrehistovrijes ektiedimmiem damta gaaltijeåtnoem vuesehte (jis
selveha čielgasit temá / aigumuša / váldooainnu
nuhtijie) Digkede såemies viehkiedïrregh jïh såemiesmearan tjaalegisnie
buohtastahttá muhtin beliid teavsttain geavaha eaŋkilis fágagiela
vuesehte guktie dejtie utnedh Digkede åejvietsiehkieh argumentasjovnine jïh
dovdá veaháš gielalaš / kulturhistorjjálaš oktavuođa
apellehammoej åtnoem teemam / dïjrem /
geavaha gálduid muhtin muddui relevánta vugiin (jus geavaha)
åejvievuajnoem digkede
muhtin muddui mo dat doibmet teavsttas selveha ákkasteami váldoosiid ja
tjaalegh faageles sjyötehke vuekine ussjede vuarjasjimmieh åtna jïh
hástalanvugiid geavaheami
vuajnoeh tjïelkeste tjaalegh vierteste tjïelke vuekine
reflektere teavsttaid hárrái fágalaš áššálaš vugiin
sjyötehke faagegïelem åtna
leat árvvoštallamat ja vuođuštuvvon oaivilat
tjaalegem gïeleldh /
buohtastahttá teavsttaid čorgadit geavaha relevánta fágagiela
kultuvrehistovrijes ektiedæmman buakta åtnoem sjyötehke gaaltijistie
bidjá teavstta gielalaš / kulturhistorjjálaš oktavuhtii
vuesehte (jis nuhtjie) Digkede jïh vuarjesje viehkiedïrregh jïh vuesehte guktie
geavaha gálduid relevánta ja dárkkistahtti vugiin (jus geavaha)
dejtie tjaalegisnie tsevtsieh Digkede tjïelke argumentasjovnine,
reflektere teavsttaid hárrái fágalaš áššáigullevaččat ja iešheanalaččat
apellehammoej åtnoem jïh guktie dej tsevtsieh
leat iešheanalaš árvvoštallamat ja vuođuštuvvon oaivilat
teemam / dïjre / åejvievuajnoem tjïelke digkede
buohtastahttá teavsttaid girjás vugiin geavaha dárkilis ja relevánta fágagiela
tjaalegh faageles sjyötehke jïh jïjtjeraarehke vuekine ussjede jïjtjeraarehke vuarjasjimmieh åtna
bidjá teavstta čorgadit gielalaš / kulturhistorjjálaš oktavuhtii geavaha gálduid kritihkalaččat,
jïh vuajnoeh tjïelkeste tjaalegh vierteste gellielaaketje
dárkkistahtti vugiin ja iešheanalaččat (jus geavaha)
vuekine veele jïh sjyötehke faagegïelem åtna
Árvvo- steapmi: oanehis ja guhkes
tjaalegem gïeleldh /
teaksta Obbalaččat čájeha
gaaltijijstie vuesehte (jis nuhtjie) Tjåenghkies vuarjasjimmie åenehks jïh guhkies vaestie
oahppivástádus vuollegis gelbbolašvuođa fágas
dimmjste Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte vuelege maahtoem faagesne
Obbalaččat čájeha oahppivástádus oalle buori gelbbolašvuođa fágas dahje
Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte naa hijven jallh hijven maahtoem
buori gelbbolašvuođa fágas Obbalaččat čájeha oahppivástádus hui buori gelbbolašvuođa fágas dahje erenoamáš buori gelbbolašvuođa
faagesne. Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte dan hijven jallh joekoen hijven maahtoem
fágas
faagesne.
Kreatiiva teavsttat
Skaepiedihks tjaalegh
Kreativa teavsttat:
Skaepiedihks tjaalegh:
lea struktuvra mii buori muddui heive ulbmilii ja fáddái
Struktuvrem åtna mij jeenjemasth ulmine jïh aamhtesinie latjkesisnie
geavaha muhtin eaŋkilis gielalaš váikkuhangaskaomiid
naan aelhkies gïeleldh viehkiedïrregh åtna
čájeha veaháš gielalaš hutkáivuođa
naan gïeleldh skaepiedihksvoetetm
čájeha ahte lea válljen muhtin ovdamearkkaid ja / dahje
vuesehte vuesehte naan vuesiehtimmieh jïh / jallh
oaidninguovlluid čajeha muhtin muiddui
åssjaldahkh pryövoe aelhkies vuekine
gielalaš / kulturhistorjjálaš máhtu (jus lea relevánta) geavaha muhtin muddui
vuesehte (jis sjyötehke) lissietjaalegh nuhtjie aelhkies vuekine
mielddusteavsttaid lea struktuvra mii heive ulbmilii ja fáddái
Struktuvrem åtna mij ulmine jïh aamhtesinie latjkesisnie
geavaha gielalaš váikkuhangaskaomiid dihtomielalaččat
gïeleldh viehkiedïrregh voerkes vuekine åtna
čájeha gielalaš hutkáivuođa
gïeleldh skaepiedihksvoetem vuesehte
čájeha hutkáivuođa ovdamearkkaiguin ja / dahje
skaepiedihksvoetem vuesehte vuesiehtimmine jïh / jallh
oaidninguovlluin čujuha ja geavaha gielalaš /
gïeleldh / kultuvrehistovijes maahtoem vuesehte (jis
kulturhistorjjálaš máhtu (jus lea relevánta) geavaha mielddusteavsttaid
sjyhtehke) lissietjaalegh nuhtjie jïjtjeraarehken vuekine
iešheanalaččat lea iesheanalaš hápmi, ja lea struktuvra mii heive ulbmilii ja fáddái
Jïjtjeraarehke hammode, jïh struktuvrem åtna mij ulmine jïh aamhtesinie latjkesisnie
geavaha váikkuhangaskaomiid dihtomielalaččat ja suokkardeami vugiin
viehkiedïrregh åtna goerehte jïh voerkes vuekine geavaha
čájeha gielalaš hutkáivuođa ja lea persuvnnalaš giella
gïeleldh skaepiedihksvoetem vuesehte jïh persovneles gïelem
čájeha hutkáivuođa ja originálitehta ovdamearkkaiguin
åtna skaepiedihksvoetem jïh originalitetem vuesehte
ja / dahje oaidninguovlluin čujuha ja reflektere
vuesiehtimmine jïh / jallh vuajnojne
gielalaš / kulturhistorjjálaš máhtu hárrái (jus lea relevánta) geavaha mielddusteavsttaid
gïeleldh / kultuvrehistovijes maahtoem vuesehte jïh ussjede
kreatiivvalaččat ja iešheanalaččat
dan bïjre (jis sjyötehke) lissietjaalegh nuhtjie jïjtjeraarehken jïh skaepiedihks
Árvvo- šteapmi: Oanehis- ja
vuekine
guhkes- teaksta Obbalaččat čájeha oahppivástádus
Tjåengh-kies vuarja-sjimmie åenehks jïh guhkies vaestie
vuollegis gelbbolašvuođa fágas Obbalaččat čájeha oahppivástádus
dimmjste Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte vuelege maahtoem faagesne
Obbalaččat čájeha oahppivástádus
Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte naa hijven jallh hijven maahtoem
oalle buori gelbbolašvuođa fágas dahje buori gelbbolašvuođa fágas
faagesne. Tjåenghkies learohken vaestiedasse vuesehte dan hijven jallh joekoen hijven maahtoem
hui buori gelbbolašvuođa fágas dahje erenoamáš buori gelbbolašvuođa fágas
faagesne.
Ceahkki: 3.- 4. jahkeceahkki Fádda: muitalus Áigi: 3-5 diimmu
Daltese: 3. -4. jaepiedaltese Aamhtese: soptsese Tijje: 3 – 5 tæjmoeh
Dát oahpahusláhču lea okta ovdamearka dasa movt 3. ja 4. jahkeceahkis sáhttá bargat.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte guktie 3. jïh 4. jaepiedaltesinie barka.
Gelbbolašvuođamihttomeriid sáhttá konkretiseret oahppanulbmilin, mat leat ceahkkin barggus olahit gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahta maahtoeulmide tjyølkehke darjodh lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh.
Oahpahuslážus leat heivvolaš bargovuogit, movt vuođđogálggat integrerejuvvojit ja movt oahpaheaddji oahpahusa heiveha ohppiide ja árvvoštallá sin.
Øøhpehtimmiesoejkesje vuesehte sjyøhtehke barkoevuekieh, guktie vihkieslommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie lohkehtæjja øøhpehtimmiem sjïehtede learoehkidie jïh dejtie iktemearan vuarjesje.
Dás lea ovdamearka iežas árvvoštallamii ja movt guhtet guoimmiset árvvoštallet.
Daesnie akte vuesiehtimmie jïjtsevuarjasjæmman jïh vuarjasjimmie sinsitneste..
Dat oahpahusláhču lea dan birra movt čállit muitalusaid ja dát ii govčča olles vuosttaš gelbbolašvuođamihttomeari.
Daate øøhpehtimmiesoejkesje lea guktie edtja soptsesh tjaeledh, jïh ij abpe dam voestes maahtoeulmiem feerhmh.
Máhttoloktema ML06 gelbbolašvuođamihttomearit
Maahtoeulmie LM06-S
Gelbbolašvuođamihttomearit 4. jahkeceahki maŋŋel Čálalaš gulahallan Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Maahtoeulmie 4. jaepiedaltesen mænngan
čállit muitalusaid, divttaid, reivviid ja áššeteavsttaid
soptsesh, dikth, prievieh jïh aamhtesetjaalegh tjaeledh
ordnet teavsttaid bajilčállagiin, álggahusain ja loahpahusain
tjaalegh bijjietjaaleginie, aalkovinie jïh galhkuvinie øørnedidh
Oahppanulbmilat
Lïerehtimmieulmieh
Gelbbolašvuođamihttomearit leat konkretiserejuvvon oahppanulbmiliin, mat leat ceahkkin dasa ahte olahit daid gelbbolašvuođamihttomeriid.
Maahtoeulmide tjyølkehke dorjeme lïerehtimmieulmine, mah leah akte sille juktie maahtoeulmide jaksedh
Oahppi galgá máhttit
galhkuvem tjaeledh
- plánet muitalusa - ráhkadit bajilčállaga muitalussii - čállit álggu - čállit váldooasi - čállit loahpa - čállit olles cealkagiid - geavahit čuoggá ja jearaldatmearka - čállit stuora álgobustáva namaide ja mearkkaid maŋŋel.
stoerre åvtebokstaavem nommine jïh væhtaj minngesne tjaeledh
Máhttit lohkat: Oahppit lohket muitalusaset njuovžilit, ollislaččat, dadjet sániid riekta ja lunddolaš intonašuvnnain.
Maehtedh lohkedh: Learohkh sov soptsesem galkojne, ahkedh, reaktoe jiehteginie jïh iemie intonasjovnine soptseste.
Máhttit čálalaččat ovdanbuktit: Oahppit čállet muitalusa ja bidjet deattu oahppanulbmilidda.
Maehtedh jïjtjemse tjaaleldh tjïelkesidh: Learohkh aktem soptsesem tjaelieh jïh tjierteste dam maam lïerehtimmieulmieh tjïelkesieh.
Máhttit geavahit digitála reaidduid: Oahppit hárjánit geavahit čállinprográmma go čállet muitalusaset.
Maehtedh digitale dïrregh nåhtadidh: Learohkh haarjanimmiem åadtjoeh tjaelemeprogrammem nåhtadidh gosse sijjen soptsesh tjaelieh.
Máŋgga oahppái lea eanet miellagiddevaš ja movttiidahtti čállit digitálalaččat go gieđain čállit báhpirii.
Jïjnjh learoehkidie lea gïeltegsåbpoe jïh eadtjahkåbpoe digitalelaakan tjaeledh goh gïetine.
Lea álkit ohppiide rievdadit ja buoridit teavstta go čállet dihtoriin.
Aelhkie learoehkidie tjaalegem staeriedidh jïh bueriedidh gosse pc ’ sne tjaelieh.
Oahpaheaddji čállá muitalusa mii šaddá modeallan dasa movt muitalusa ráhkadit, ja lohká dan ohppiide.
Lohkehtæjja aktem soptsesem tjaala mij maalline sjædta guktie aktem soptsesem tjaala, jïh dam learoehkidie låhka.
Muitalus maid oahppi lea čállán, sáhttá maid geavahuvvot jus dat deavdá oahppanulbmiliid gáibádusaid.
Maahta aaj aktem soptsesem nåhtadidh maam akte learohke tjaaleme, jis dïhte lea lïerehtimmieulmiej krievemi mietie.
Álggat barggu dainna ahte ráhkadat muitalusaid mat movttiidahttet ja addet čállinmovtta ohppiide.
Aelkieh dam barkoem soptsesh darjodh naemhtie guktie learoehkidie skreejrieh, jïh dejtie tjaeleme-aavoem vadta.
Soames oahppit oalgguhuvvojit go dihtet ahte soames galgá lohkat dahje guldalit su muitalusa.
Såemies learohkh skraejriem åadtjoeh gosse daejrieh naaken edtjieh soptsesem lohkedh jallh goltelidh.
Sii oidnet ahte sin barggus lea ávki, ja de šaddá suohttaseabbo.
Dellie dååjrieh barkoe aktem aajkoem åtna, jïh tjaeleme ulmiem åådtje.
Vállje fáttáid maidda oahppit liikojit, dahje divtte sin válljet fáttá.
Veeljh aamhtesh mah seapan sïjhtieh learoehkidie feengkedh, jallh baajh dejtie aamhtesem jïjtje veeljedh.
Oahppit sáhttet čohkkát rieggás ja fárrolaga ráhkadit njálmmálaš muitalusa.
Learohkh maehtieh aktene gievlesne tjahkasjidh jïh aktem njaalmeldh soptsesem ektesne darjodh.
Vurrolaga ráhkada juohkehaš ovtta cealkaga.
Dah fiereguhten raajesem våaroej våaroej jiehtieh.
Oahpahuslážut
Soptsesem tjaeledh
Čállit muitalusa Álggos ráhkadit oahppit fárrolaga jurddakártta.
Voestegh learohkh aktem åssjaldahkekaarhtem ektesne darjoeh.
Sii ožžot veahá jurddašanáiggi ja de buktet evttohusaid.
Dah åadtjoeh ånnetji ussjedidh jïh dan mænngan raeriestimmiejgujmie båetieh.
Oahpaheaddji čállá távvalii idéaid, ja oahppit de válljejit dáin evttohusain man birra guhtege áigu čállit.
Lohkehtæjja åssjaldahkide taavlesne tjaala, jïh learohkh jïjtje veeljieh man bïjre dah sïjhtieh tjaeledh dejstie raeriestimmijste.
Oahppit ráhkadit de jurddakártta ieža ja geavahit dan go plánejit muitalusa sisdoalu.
Learohkh åssjaldahkekaarhth jïjtje darjoeh jïh dam nåhtadieh gosse sisvegem soejkesje sijjen soptsesinie.
Dehálaš oasit sáhttet leat olbmuid namat, báiki, áigi ja dáhpáhus.
Vihkeles biehkieh maehtieh årrodh almetji nommh, sijjie, tijje jïh heannadimmieh.
De maŋŋel álget oahppit čállit muitalusa juogo gieđain ja dahje dihtoriin.
Dan mænngan learohkh aelkieh soptsesem tjaeledh, gïetine jallh pc ’ sne.
Eará vuogit - Oahpaheaddji addá golbma dahje vihtta sáni mat galget leat muitalusas, nugo ovdamearkka dihte geassi, lávggodit, oaggut, beana ja gállit.
Lohkehtæjja golme jallh vijhte baakoeh learoehkidie vadta mah edtjieh meatan årrodh soptsesisnie, vuesiehtimmien gaavhtan giesie, laavkodh, gøøledh, bïenje jïh gaeledh.
- Oahppit evttohit sánit mat čállojit távvalii, ja mii šaddá dego sátnebáŋkun gos sii besset válljet sániid.
Learohkh baakoeh raeriestieh mah taavlesne tjaalasuvvieh jïh daate baakoebaanghkine sjædta mestie frijjelaakan veeljieh.
- Oahpaheaddji čájeha govvosa dahje juogalágan diŋgga / diŋggaid mat galget muitalusas fárus.
Lohkehtæjja aktem gaagkoem åehpiedahta jallh aktem jallh jienebh daeverh vuesehte, mah edtjieh meatan årrodh soptsesisnie.
- Oahppit čállet muhtin fáttá birra, maid oahpaheaddji diehtá berostahttá oallugiid.
Learohkh aktede vihties aamhtesistie tjaelieh, man bïjre lohkehtæjja daajra jïjnjh learohkh iedtjem utnieh.
- Oahppit ožžot ovtta namahusa.
Learohkh aktem bijjietjaalegem åadtjoeh.
- Oahppit ožžot álggu.
Learohkh aktem aalkovem åadtjoeh.
- Oahpaheaddji čájeha ohppiide gova man mielde sii čállet muitalusa.
Lohkehtæjja aktem guvviem learoehkidie vuesehte, misse learohkh edtjieh aktem soptsesem tjaeledh.
- Oahpaheaddji ja oahppit čuohpadit govaid aviissain ja bláđiin.
Lohkehtæjja jïh learohkh guvvieh plaerijste jïh våhkoeplaerijste bietskiedieh.
Oahppit válljejit ovtta gova dahje vuorbádit / gesset gova mii šaddá muitalusa vuođđun.
Learohkh aktem guvviem veeljieh jallh aktem guvviem sigkieh mij våaroeminie sjædta soptsesasse.
- Oahppit geahčadit govaid govvagirjjiin (govvaráidduid) ja čállet muitalusa daid vuođul.
Learohkh guvvide guvvieraajrojne vuartasjieh jïh aktem soptsesem tjaelieh dejstie guvvijste.
- Oahpaheaddji lohká muhtin muitalusa álggu, ja oahppit čállet viidáseappot dán muitalusa.
Lohkehtæjja aalkovem aktene soptsesisnie låhka jïh learohkh vijriebasse tjaelieh.
Loga dán birra eambbo Wirkola &Baal dahje Susegg ja eará sullasaš girjjiin.
Lohkh vielie dan bïjre daesnie, Wirkola &Baal jallh Susegg el.
- Oahppit lohket muitalusaid vai ožžot inspirašuvnna, dahje oahpaheaddji lohká jitnosit muitalusa.
Learohkh heamtuvrh luhkieh goh skraejrie, jallh lohkehtæjja heamtuvrh dejtie låhka.
- Oahpaheaddji lohká muitalusa ja oahppit geavahit dán modeallan dahje inspirašuvdnan čállit iežaset muitalusa.
Lohkehtæjja aktem soptsesem tjaala, jïh learohkh dam maalline jallh skraejrine nåhtadieh juktie aktem jïjtse soptsesem tjaeledh.
Lea dehálaš oažžut buot ohppiid ságastallamii searvat mas lea sáhka muitalusa birra, nu ahte sii leat ráhkkanan ja ovdanbuktán plána ovdal go álget čállit.
Vihkeles buektiehtidh guktie gaajhkh learohkh meatan sjïdtieh soptsesen bïjre soptestalledh, juktie dah aktem soejkesjem dorjeme jïh bieljelamme aarebi nïerhkieh tjaeledh.
Go oahppit ráhkadit jurddakárta, sáhttá oahpaheaddji sin veahkehit gávdnat sániid ja ráhkadit cealkagiid.
Gosse learohkh aktem åssjaldahkekaarhtem darjoeh, lohkehtæjja maahta dejtie viehkiehtidh baakoeh gaavnedh jïh raajesh darjodh.
Loguid bidjat jurddakártta sániide sáhttá leat ávkin go galgá muitit guđe ortnegis jurdagat galget leat muitalusas.
Maahta viehkine årrodh taallh baakojde bïejedh ååsjaldahkekaarhtesne, juktie mujhtedh mennie vuerpesne åssjaldahkh edtjieh båetedh soptesisnie.
Cealkagiid čállit govvaráiddu govaide sáhttá leat ávkin struktureret muitalusa.
Maahta viehkine årrodh raajesh guvvide tjaeledh aktene guvvieraajrosne, juktie aktem soptsesem øørnegen mietie tjaeledh.
Oahppi sáhttá áinnas álggos sárgut muitalusa, ja de easka čállit.
Learohke maahta badth aaj soptsesem voestegh guvviedidh, jïh dan mænngan sijjen guvvide tjaeledh.
Soames oahppit soitet dárbbašit veahki cealkagiid hábmet dahje cealkagiid hukset go leat bargame muitalusain.
Muvhth learohkh sïjhtieh viehkiem daarpesjidh raajesh darjodh jallh raajesh haamoedidh, gosse soptsesinie barkeminie.
Muhtin oahppit hálddašit ja háliidit čállit guhkes muitalusaid ja sáhttet bargat dainna seammá muitalusain guhká, ja eará oahppit ges soitet de álgit ođđa ja eará bargobihtáiguin.
Muvhth learohkh haalvoeh jïh lastoem utnieh guhkies soptsesh tjaeledh, jïh maehtieh dejnie seamma soptsesinie guhkiem gïehtelidh, mearan muvhth learohkh orre jïh jeatjah laavenjassigujmie nïerhkieh.
Soames oahppit ges sáhttet čállit máŋga muitalusa.
Muvhth learohkh maehtieh jienebh soptsesh tjaeledh.
Jus oahppi lea čállán hui oanehis muitalusaža, de sáhttá oahpaheaddji máŋget dán ja de čuohpadit dan lunddolaš osiide ja liibmet ođđa árkii dan nu ahte šaddá gaska muhtin sajiin.
Jis learohke aktem joekoen åenehks soptsesem tjaaleme, lohkehtæjja maahta kopijem destie vaeltedh, iemie biehkine bietskiedidh jïh lïjmesjidh aktene orre paehpierisnie, gaskine såemies vihties sijjine.
Ja de sáhttá oahppi čállit eambbo cealkagiid daidda guoros sajiide nu ahte šaddá eambbo ollislaš muitalus.
Dle learohke maahta jienebh raajesh lissiehtidh juktie aktem elliesåbpoe soptsesem åadtjodh.
Dán lea hui álki dahkat jus oahppi čállá dihtoriin.
Dam maahta hævvi varki darjodh jis learohke pc ’ sne tjaala.
Dađistaga- árvvoštallan Oahppit galget oažžut oktilis bagadallama čálidettiin, ja oahppanulbmilat galget leat vuođđun bagadallamii.
Learohkh edtjieh ahkedh bïhkedimmiem åadtjodh tjaelemebarkosne, jïh lïerehtimmieulmieh edtjieh våaroeminie årrodh bïhkedæmman.
Oahpaheaddji movttiidahttá ohppiid čállit dainna go addá konkrehta evttohusaid dahje diktá ohppiid ságastallama bokte evttohit evttohusaid.
Lohkehtæjja madtjeldahta learoehkidie tjaeledh, gosse vihties raeriestimmieh vadta, jallh baaja learohkem raeriestimmiejgujmie båetedh gosse soptsestimmesne.
Lea dehálaš dasa bidjat fuomášumi mii muitalusas lea buorre, nugo ovdamearkka dihte ahte muitalusas lea bajilčála, álgu ja loahppa, ja ahte oahppi doalaha fáttá dahje ahte muitalus lea bures ovttastuvvon / ahte lea rukses árpu muitalusas.
Vihkeles tjuvtjiedidh disse mij lea hijven soptsesisnie, vuesiehtimmien gaavhtan soptsese aktem bijjietjaalegem, aalkovem jïh galhkuvem åtna, learohke aamhtesasse tsååptse, jallh akte røøpses laejkie abpe soptsesisnie.
Oahppi de joatká daiguin osiiguin mat lea buorit muitalusas.
Learohke vijriebasse bigkie disse maam bæjjese lutnjie goh hijven.
Oahpaheaddji addá maid oahppái dieđu dan birra maid oahppi sáhttá bargat vai buorida muitalusa, nugo ovdamearkka dihte čállit eambbo bienaid váldooasis, muitit loahpa dahje geahččat leat go namain stuora álgobustávva ja váilot go eará mearkkat.
Lohkehtæjja aaj bïevnesh bååstede vadta maam learohke maahta darjodh juktie soptsestem bueriedidh, vuesiehtimmien gaavhtan jienebh biehkieh meatan vaeltedh åejviebielesne, galhkuvem mujhtedh jallh soptsesem ikth vielie vuejnedh juktie væhtah bïejedh, jïh stoerre åvtebokstaavem punktumen minngesne bïejedh.
Oahppi árvvoštallet iežaset ja guhtet guoimmiset Lassin oahpaheaddji dađistaga-árvvoštallamii sáhttet oahppit árvvoštallat iežaset ja guhtet guoimmiset.
Lissine dam vuarjasjimmiem iktemearan lohkehtæjjeste, learohkh maehtieh jïjtjemse jïh sinsitniem vuarjasjidh.
Dá lea ovdamearka skovvái maid oahppit sáhttet geavahit go árvvoštallet iežaset.
Daesnie akte såarhts goere maam learohkh maehtieh nåhtadidh gosse jïjtjemse vuarjasjieh.
Dát skovvi sáhttá maid geavahuvvot go oahppit árvvoštallet guhtet guoimmiset.
Maahta daam goerem aaj nåhtadidh gosse learohkh edtjieh bïevnesh bååstede vedtedh sinsætnan.
“ Don ” biddjo de “ mun ” sadjái.
Dellie datne sijjeste manne åtnasåvva.
Dáhton:
Biejjie:
Dán in máhte nohka bures
Im daam nuekies hijven maehtieh
Dán máhtán
Daam maahtam
Dán máhtán hui bures
Daam joekoen hijven maahtam
Mun máhtán plánet muitalusa go geavahan jurddakárta.
Maahtam soptsesem soejkesjdih viehkine åssjaldahkekaarhteste.
Mun máhtán čállit muitalusa mas lea bajilčála, álgu, dáhpáhus ja loahppa.
Maahtam soptsesem tjaeledh bijjietjaaleginie, aalkovinie, heannadimmine jïh galhkuvinie.
Mun máhtán olles cealkagiid čállit.
Maahtam ellies raajesh tjaeledh.
Mun máhtán geavahit čuoggá ja jearaldatmearkka.
Maahtam punktumem jïh gihtjemevæhtam nåhtadidh.
Mun máhtán čállit stuora ovdabustáva namaide ja mearkkaid maŋŋel.
Maahtam stoerre åvtebokstaavem nommesne tjaeledh jïh væhtaj minngesne.
En ny litteraturdidaktikk.
Vierhtieh
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 5
Udir.no - Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 5
Oahpahusláhču: Dássi 5
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 5
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 5. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie lohkehtæjja vuesiehtimmieh gaavna guktie satne maahta maahtoeulmiejgujmie 5. daltesisnie barkedh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearri duohtandahkko oahppoulbmilis, sisdoallu ja bargovuogit, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahusa sáhttá heivehit juohke ovttaskas oahppái.
Daesnie våajnoes guktie dah maahtoeulmieh tjyölkehke sjïdtieh lïerehtimmieulmine, sisvegisnie jïh barkoevuekine, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie maahta ööhpehtimmiem sjïehtedidh dan aktegh learoehkasse.
Dađistagaárvvoštallan ja gielladomeanat leat oassin láhčimis.
Vuarjasjimmie iktemearan, gïelesuerkieh jïh maajhööhpehtimmie akte bielie dehtie soejkesjistie.
Okta sámegiela 2 ja 3 hástalusain lea oaččuhit ohppiid doaibmi njálmmálaš sámegielagin.
Akte dejstie haestemijstie Saemien 2 jïh 3 lea maanide skreejredh dam saemien gïelem eadtjohkelaakan njaalmeldh nåhtadidh.
Dát ovdamearka čájeha movt oahppit sáhttet hupmat dálkki, dálkemearkkaid, muohttaga ja lunddolaš siivvu, beaivválaš gielladilálašvuođaid birra.
Daate vuesiehtimmie vuesehte guktie learohkh maehtieh vearolden, væhtah vearolden bïjre, lopmen jïh daelhkien bïjre soptsestidh, mah leah iemie, biejjieladtje gïeletsiehkieh.
geavahit giela aktiivvalaččat iešguđetlágan gielladilálašvuođain ja iešguđetlágan oktavuođain ja doaimmain
gïelem joekehts gïeletsiehkine jïh darjomi tjïrrh iedtjeleslaakan utnedh.
ipmirdit ja geavahit loguid geavatlaš dilálašvuođain
Gïelen jïh kultuvren bïjre daejredh
geavahit doahpagiid mat čilgejit dálkki, dálkemearkkaid, muohttaga ja siivvu
baakoeh utnedh mejtie veareldem, veareldevæhtide, lopmem jïh daelhkiem buerkiestieh
Čálalaš gulahallan
Tjaaleldh gaskesadteme
lohkat ja čállit iešguđetlágan šáŋra teavsttaid
teeksth lohkedh jïh tjaeledh joekehts sjaangerine
Oahpahusláhču ii álot fátmmas olles gelbbolašvuođamihttomeari.
Ööhpehtimmiesoejkesje ij iktegisth ellies maahtoeulmieh faarhmesth.
Gelbbolašvuođamihttomearit leat duohtandahkko oahppoulbmilis.
Maahtoeulmieh leah tjïelkestahteme lïerehtimmieulmine, mah tjïelke jiehtieh maam edtja lïeredh.
Oahppomihttomearri lea okta lávki gelbbolašvuođamihttomeari ollašuhttima guvlui.
Lïerehtimmieulmieh akte sïlle guktie maahtoeulmide jaksedh.
Mihttomearrin lea ahte oahppit galget atnit giela aktiivvalaččat iešguđet gielladilálašvuođain main galget atnit doahpagiid mat čilgejit dálkki, dálkemearkkaid, muohttaga ja siivvu.
Dïhte ulmie lea learohkh edtjieh gïelem eadtjohkelaakan nåhtadidh ovmessie gïeletsiehkine, gusnie aaj lahtesh goh vearolde, væhtah vearolden bïjre, lopme jïh daelhkie leah meatan.
Dát mearkkaša ahte oahppit galget máhttit:
Daate sæjhta jiehtedh learohke edtja maehtedh:
ipmirdit doahpagiid jahkodagaid, dáhtoniid, mánuid ja jagiid birra (geardduheapmi maid 4. dásis ohppe)
lahtesh guarkedh jaepieboelhki, biejjiej (daatove), aski jïh jaepiej bïjre (repetisjovne 4. daltesistie)
ipmirdit doahpagiid dálkki, dálkemearkkaid, muohttaga ja iešguđege jahkodaga siivvu birra
lahtesh guarkedh vearolden, væhtah vearolden bïjre, lopmen jïh daelhkien bïjre dejnie ovmessie jaepieboelhkine
njálmmálaččat atnit doahpagiid jahkodagaid, dáhtoniid, mánuid, jagi, dálkki, dálkemearkkaid, muohttaga ja jahkodagaid siivvu birra
lahtesh nåhtadidh jaepieboelhki, biejjiej, aski, jaepiej, vearolden, væhtah vearolden bïjre jïh lopmen jïh daelhkien bïjre njaalmeldh jaepien tjïrrh, våaroeminie jaepieboelhkine
atnit loguid go mihtidit galle mm ja cm lea arván- ja borgan, ja mihtidit temperatuvrraid guovtti vahkus čakčat ja dálvet ja hupmat dálke- ja temperatuvrramihtidemiid birra lohkosániiguin, ortnetadjektiivvaiguin ja mihtidandoahpagiin.
taallh nåhtadidh gosse ebrie-jïh lopmeveahkah möölieh mm jïh cm, jïh temperatuvrh göökte våhkojne tjaktjege jïh daelvege, jïh vearolden jïh temperatuvremöölegi bïjre soptsestidh viehkine taallijste, öörnegetaallijste jïh lahtesijstie möölegen bïjre.
(oahppit čohkkejit, šláddjejit ja čohkkejit dieđuid tabeallaide ja stoalpodiagrámmii ja hupmet čohkkejuvvon dieđuid birra.
(Learohkh tjöönghkieh, veesmieh jïh guvviedieh daatah tabellinie jïh sööjledijagrammine, jïh dan bïjre soptsestieh.
Áigeguovdilin sáhttá bidjat earuhuvvon oahppomihttomeari daid ohppiide geain juo lea buorre máhttu fáttá birra.)
Daate maahta aaj akte joekehtehteme lïerehtimmieulmie årrodh dejtie learoehkidie mah joe hijven daajroem aamhtesen bïjre utnieh).
árvvoštallat njálmmálaš giellaanu daid eavttuid mielde mat leat čállojuvvon vuolábealde
vuarjasjidh dam njaalmeldh darjomem dejstie væhtijste mah leah buerkiestamme vuelielisnie
Dás leat deattuhan ahte ráhkaduvvo autenttalaš bargobihttá.
Leavloem biejeme aktem eensi laavenjassem darjodh.
Oahppit galget duođaštit máhtolašvuođaset go ráhkadit dálkedieđáhusa mas čuovvovaš bealit leat namuhuvvon: dálki, dálkemearka, muohta ja siivu.
Daesnie learohkh edtjieh sov maahtoem vuesiehtidh gosse vearoldebïevnesh darjoeh, gusnie akte jallh jienebh daejstie aatijste meatan: vearolde, væhtah vearolden bïjre, lopme jïh daelhkie.
Nu oahppit sáhttet ávkkástallat háhkan máhtolašvuođa juste nu movt duohta eallimis šaddet.
Dellie dah nuepiem åadtjoeh daajroem seammalaakan nåhtadidh goh dennie rïektes jieliedisnie.
Dálkedieđáhusat sáhttet áinnas leat earáláganin, ráhkaduvvot hutkáivuođain, go dat maid gullat radios dahje oaidnit televišuvnnas.
Vearoldebievnese maahta badth jeatjahlaakan årrodh, vielie hæhtadihks goh mijjieh raadijovesne govlebe jallh tv ’ esne vuejnebe.
Oahppodoaimmat mat leat čadnojuvvon oahppoulbmiliidda dahket dan buktaga vuođu maid oahppit galget buvttadit, namalassii dálkedieđáhusaid.
Lïerehtimmiedarjomh ektiedamme lïerehtimmieulmide våaromem biejieh dan dorjemassese, daesnie vearoldebïevnesh, mejtie learohkh edtjieh darjodh.
Eavttut joksat oahppoulbmiliid mihttomeriid
Væhtah juktie ulmide jaksedh ektiedamme lïerehtimmieulmide
Oahppit galget dovdat gelbbolašvuođamihttomeriid, oahppomihttomeriid ja eavttuid go galgá mihtuid joksat.
Learohkh tjuerieh maahtoeulmide, lïerehtimmieulmide jïh væhtide juktie ulmide jaksedh, damtedh.
Muital ja ságastala singuin mihttomeriid birra.
Buerkesth jïh digkedh dam njaalmeldh dejgujmie.
Mihttomearit galget leat oinnolaččat klássalanjas ja leat oassin bargoplánas.
Dah ulmieh maehtieh våajnoes årrodh klaassen tjiehtjielisnie, jïh akte bielie årrodh dehtie barkoesoejkesjistie.