pere/sami_parallel huggingface dataset:
Mii leat sápmelaččat, iešguđet láhkai.
Mijjieh saemieh, jïh dam libie fïereguhtelaakan.
Ollu lea oktasaš, muhto ollu lea mii earuha.
Jïjnje tjåenghkies, men jïjnje aaj joekehts.
Dieđusge lea guovvamánu 6. b. midjiide rápmin, muhto seamma ollu dat leat searvevuođabeaivi, máŋggadáfotvuođain ja utnolašvuođain.
Goevten 6. b. lea hævvi akte biejjie garmeresvoetese, men seamma jïjnje akte biejjie ektievoetese, gellievoetese jïh boerehksvoetese.
Sápmelaččat leat ávvudan guovvamánu 6. b. álbmotbeaivin 1993 rájes.
Saemieh leah goevten 6. b. åålmegebiejjine heevehtamme jaepien 1993 raejeste.
Dán jagi álbmotbeaivi lea dattetge erenoamáš midjiide Norggas.
Daan jaepien åålmegebiejjie lea læjhkan sjïere mijjese Nöörjesne.
Dán jagi ávvudit sihke Sámedikki 25-jagi beaivvi ja vuođđolága 200-jagi beaivvi.
Daan jaepien dovne Saemiedigkien 25-jaepien jubileumem jïh maadthlaaken 200-jaepien jubileumem heevehtibie.
Dát addá midjiide vuogasvuođa smiehttat dárkilit álbmotstivrra ja iežamet demokráhtalaš ideálaid birra.
Daate mijjese nuepiem vadta veelebelaakan almetjeståvroen jïh mijjen demokrateles åvteguvviej bïjre ussjedidh.
Vuođđolága mearrádusat leat demokratiija geađgejuolgi.
Maadthlaaken nænnoestimmieh leah demokratijen tseegkemegierkieh.
Mat ovdanbuktet min buoremus ja deaŧaleamos ideálaid.
Akte væhta mijjen bööremes jïh vihkielommes åvteguvvide.
Vuođđoláhka dássida ovttaskasolbmuid, álbmotjoavkkuid ja stáhta beroštumiid.
Maadthlaake almetji, almetjetjïerti jïh staaten ïedtjide jïebnelaakan steeri.
Dattetge válddii 100 jagi vuođđolága vuosttaš almmuhusa rájes dassážiigo nissonolbmot ožžo dábálaš jienastanvuoigatvuođa.
Læjhkan dle amma 100 jaepieh veesi dehtie voestes låhkoste maadthlaakeste goske nyjsenæjjah sïejhme steemmereaktam åadtjoejin.
Válddii lagabui 200 jagi dassážiigo álgoálbmogiid ja unnitloguid suodjaleapmi šattai oassin vuođđoláhkii.
Mahte 200 jaepieh veesin åvtelen vaarjelimmie aalkoealmetjijstie jïh unnebelåhkojste akte bielie maadthlaakeste sjïdti.
Dat čájeha ahte vuođđoláhka vuosttažettiin lea iežas áiggi mánná, dan servodaga man dat galggai muddet.
Daate vuesehte maadthlaake uvtemes lea akte maana sov tïjjeste, dehtie siebriedahkeste maam ussjedamme edtja stuvrehtidh.
Dat ovddasta min buot buoremus ideálaid – nu mo mii daid defineret áiggis áigái.
Dïhte akte væhta mijjen ellen bööremes åvteguvvide – naemhtie mijjieh iktesth dejtie tjïelkestibie.
Ja dat rievdá dađistaga go servodat rievdada iežas ideálaid ja árvvuid.
Jïh dïhte jorkese mearan siebriedahke sov åvteguvvieh jïh aarvoeh jarkeleminie.
1988:s, jagi ovdalgo vuosttaš Sámediggi rahppojuvvui, oaččui vuođđoláhka ođđa mearrádusa mii sihkkarasttii sámi álbmogii erenoamáš stáhtusa ja suodjaleami:
Jaepien 1988, jaepien åvtelen dam voestes Saemiedigkiem rïhpesti, maadthlaake aktem orre nænnoestimmiem åadtjoeji mij saemiej sjïere staatusem jïh vaarjelimmiem gorredi:
Dát ledje dan áiggi vuđolaš rievdadusat, ja ain vásihuvvo dát sápmelaččaid dohkkeheapmi álgoálbmogin muhtumiidda nággovuložin.
Daate lij gaajh stoerre jarkelimmieh sov tïjjen, jïh annje såemies tuhtjieh daate jååhkesjimmie saemijste goh aalkoealmetjh lea rijtedihks.
Dál lea dattetge Sámediggi deaŧalaš oassi Norgga demokratiija vuogádagas.
Daan biejjien lea badth Saemiedigkie akte bielie dehtie jïrremistie nöörjen demokrateles systeemesne.
Ii leat loahppa sámi rahčamušain dohkkehuvvot, muhto baicce joatkkan.
Ij leah nåhkeme dan saemien gæmhpose jååhkesjimmiem åadtjodh, men buerebe akte guhkiedimmie.
Dan jagi galgá Vuođđoláhka rievdaduvvot sakka.
Daan jaepien akte naa stoerre jarkelimmie Maadthlaakeste dorjesåvva.
Vuođđoolmmošvuoigatvuođat galge váldojuvvot mielde láhkii, ja lága giella galgá oažžut dálááiggi hámi.
Doh vihkielommes almetjereaktah edtjieh laaken sïjse, jïh laaken gïele edtja orre gïelehammoem åadtjodh.
Mii sápmelaččat leat álbmot, vuoigatvuođain ja friijavuođain ieža mearridit iežamet boahtteáiggi.
Mijjieh saemieh akte åålmege, jïh reaktam jïh frijjevoetem utnebe jïjtje mijjen jïjtse båetijen aejkien tjïelkestidh.
Sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat Norggas.
Saemien jïh nöörjen lea seammavyörtegs gïelh Nöörjesne.
Mis lea buorre jáhkku vuordit ahte dát dávistuvvo buorebut dálá vuođđolágas go 200 jagi dás ovdal.
Mijjieh maehtebe badth veanhtadidh daate buerebe våajnoes sjædta daan beajjetje maadthlaakesne, goh 200 jaepien gietjeste.
Vuođđolágas mearriduvvon ideálat demokratiija, riektesihkarvuođa, dásseárvvu ja sárdnunfriijavuođa birra addá midjiide sápmelaččaide vejolašvuođa ovddidit iežamet nationála parlameantta.
Dah viedteldihkie åvteguvvieh maadthlaakesne demokratijen, reaktajearsoesvoeten, seammavyörtegsvoeten jïh håalemefrijjevoeten bïjre, mijjem saemide viehkiehtin mijjen jïjtse nasjovnaale parlameentem evtiedidh.
Vuođđoláhka ja Sámediggi dáhkidit demokráhtalaš oassálastima ja ahte min friijavuođat ja vuoigatvuođat álbmogin ovdánit dađistaga.
Maadthlaake jïh Saemiedigkie leah dah garantisth ihke mijjieh goh åålmege åadtjobe demokrateles meatan årrodh jïh ahkedh mijjen frijjevoeth jïh reaktah evtiedidh.
Mii eat ávvut okto odne.
Ibie mijjieh oktegh daan biejjien heevehth.
Mii juogadit beaivve máilmmiin muđui, riikkain muđui ja giliin muđui.
Mijjieh biejjiem juekebe abpe vearteninie, mijjen laantine jïh voenine.
Mii bovdet iežamet ránnjáid, ustibiid ja mielássiid searvat ávvudeapmái.
Mijjieh bööredibie gaajhkh mijjen kraannah, voelph jïh meatanårrojh meatan årrodh heevehtimmesne.
Dát lea dakkár beaivi mainna mii leat rámis: okta álbmot njealji stáhtas.
Daate akte biejjie mijjieh maehtebe garmerdidh dam libie: akte åålmege njieljie staatine.
Okta álbmot mii juogada giela, historjjá, kultuvrra ja nieguid min oktasaš boahtteáiggi birra.
Akte åålmege mij gïelem, kultuvrem jïh nïekedassh juaka akten båetijen aejkien bïjre.
Giella dárbbaša veahá veahki.
Gïele ohtje viehkiem daarpesje.
Danne mii álmmuhit odne bálvalusa dás: www.sátni.org: digitála sátnegirji buot golmma sámegillii ja davviriikkalaš gielaide.
Dan åvteste aktem dïenesjem bæjhkoehtibie dan biejjien nedtesijjesne www.baakoe.org: akte digitaale baakoegærja gaajhkine golme gïeline jïh noerhtelaanti gïeline.
Sávan dat boađášii ávkin didjiide geat háliidehpet oahppa ja geavahit sámegiela.
Manne gegkestem dïhte viehkine sjædta dijjese mah sijhtieh lïeredh jïh saemien nuhtjedh.
Mu niehkun lea dakkár boahtteáigi mas nuorat álkit sáhttet válljet oahpu ja geavahit iežaset giela dainna oadjebasvuođain ahte maiddái sámegiella lea ealli giellan máilmmis.
Mov nïekedasse lea akte båetije aejkie gusnie noerh aelhkieslaakan maehtieh ööhpehtimmiem veeljedh jïh sijjen gïelem nuhtjedh, jïh daejredh saemien aaj akte jielije gïele veartenisnie.
Dakkár boahtteáigi mas sámegiella ja sámi kultuvra adnojuvvo riggodahkan ja gelbbolašvuohtan, ii ge noađđin.
Akte båetije aejkie gusnie saemien gïele jïh mijjen kultuvre leah åtneme goh ræjhkoesvoete jïh maahtoe, jïh ij akte löövles maajsoe.
Niegadan dakkár boahtteáiggi birra mas sámi servodat ii adnojuvvo hehttehussan ovdáneapmái, muhto lea lunddolaš oassi min nationála ja dásseárvosaš ovttasleahkimis.
Manne akten båetijen aejkien bïjre nïekedem gusnie saemien siebriedahke ij vååjnh goh akte heerrehke evtiedæmman, men akte iemie bielie mijjen nasjovnaale jïh seammavyörtegs ektiejieliedistie.
Mas adnojuvvo duohtan dat mai Gonagas dajai rabadettiin Sámedikki 1997:s: ahte Norga lea huksejuvvon guovtti álbmoga eatnamiidda: dážaid ja sápmelaččaid.
Mijjieh tjarke ååktebe dam maam Gånka rïhpestimmesne Saemiedigkeste jeehti jaepien 1997: staate Nöörje lea tseegkesovveme göökte åålmegi dajvesne: nöörjen almetjh jïh saemieh.
Odne mii ávvudit.
Daan biejjien heevehtibie.
Dan mii dárbbašit, dan mii leat ánssášan.
Dam daarpesjibie, mijjieh dam dïenestamme.
Muhto muitet maiddái ahte dát beaivi lea ollu olbmuid máŋggaid jagiid rahčamušaid boađus daid friijavuođaid ja vuoigatvuođaid ovddas mat mis leat dál.
Men mujhtieh aaj daate biejjie lea akte illedahke dejstie gellijste almetjijstie mah leah gymhpeme dej frijjevoeti jïh reaktaj åvteste mejtie utnebe daan biejjien.
Mii duolbmat sin bálgáid.
Mijjieh dej gïejine vaanterdibie.
Sii lea čájehan midjiide ahte máilmmi sáhttá álo rievdadit buoret guvlui.
Dah leah mijjem vuesiehtamme veartene iktesth maehtieh jarkerostedh dan buaratjommesasse.
Das go sii geat rievdadit máilmmi, leat sii geain lea jáhkku dasa ahte dat lea vejolaš.
Juktie dah mah veartenem jarkele, leah dah mah vienhtieh veartene maahta jarkerostedh.
Somás vuohki oahppat sámegiela – sámi sátnegirjjáš almmuhuvvon / Faktadieđut sámi gielaid birra / Giella / Sámediggi - Sametinget
Saemien lusteslaakan lïeredh – saemien låammegærjetje bæjhkoehtamme / Bïevnesh saemien gïeli bïjre / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Somás vuohki oahppat sámegiela – sámi sátnegirjjáš almmuhuvvon
Saemien lusteslaakan lïeredh – saemien låammegærjetje bæjhkoehtamme
Háliidat go oahppat sámegielsániid ?
Sïjhth såemies saemien baakoeh lïeredh ?
Vai háliidat go rámiidit gean nu eará gillii go dan gillii maid don humat ?
Jallh dagke sïjhth naan åajvoehbaakoeh jiehtedh aktene jeatjah saemien gïelesne goh jïjtje soptsesth ?
Dalle sáhttá dát ságastallangirjjáš leat veahkkin árgabeaiságastallamii sihke davvisámegillii, julevsámegillii ja lullisámegillii.
Dellie daate låammegærjetje biejjieladtje baakoejgujmie jïh raajesigujmie dovne noerhtesaemien, julevsaemien jïh åarjelsaemien gïelesne maahta viehkine årrodh.
Giellakampánnja “ Sámás muinna ” almmuha dá sierra sátne- ja cealkkačoakkáldaga maid sáhttá geavahit iešguđet oktavuođain.
Gïelekampanje ” Saemesth munnjien ” sov jïjtse ohtje våarhkoem baakojste jïh raajesijstie bæjhkohte daelie maam maahta nuhtjedh ovmessie ektiedimmine.
Sátnegirjjážis leat juohkebeaivválaš sánit ja dajaldagat, muhtun ávkkálaš irggástallanvuogit ja cealkagat maiguin sáhttá álgit.
Låammegærjetjisnie biejjieladtje baakoeh jïh raajesh, såemies nuhteligs sjekkadimmieraerieh jïh raajesh mejtie nuhtjedh aalkoelisnie.
- Dát ii leat mihkkege oahppogirjjiid, muhto somás vuohki oahpásmuvvat sámegillii.
- Ij leah daate naan learoegærja, men akte lustes vuekie saemien gïeline åahpenidh.
Das ii leat lossa grammatihkka, muhto ávkkálaš dajaldagat, dadjá sámediggepresideanta Aili Keskitalo
Daesnie ij naan leevles grammatihke, ajve nuhteligs jïh ij dan nuhteligs raajesh, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Sátnegirjjáš lea erenoamážit nuoraid várás, ja das leat sánit ja dajaldagat maid sáhttá geavahit skuvllas, ruovttus, go lea ovttas ustibiiguin ja go lea luonddus ja feasttas.
Låammegærjetje lea joekoen sjïehtesjamme noeride, jïh dutnjien baakoeh jïh raajesh vadta mejtie maahtah nuhtjedh skuvlesne, hïejmesne, voelpigujmie ektine, eatnamisnie jïh feestesne.
Sámediggi sávvá ahte dat livččii ávkin sihke dutnje gii humat juo ovtta dahje eanet sámegielaid ja dutnje gii háliidat oahppat sámegiela.
Saemiedigkie gegkeste daate aevhkine sjædta dovne dutnjien mij joe aktem jallh jienebh saemien gïelh soptsesth jïh dutnjien mij sæjhta saemien lïeredh
- Geavat ovtta sáni juohke beaivve, čále cealkaga ja sádde dan iežat ustibii dahje almmut dan iežat instagrámmas.
- Nuhtjh aktem baakoem fïerhten biejjien, tjaelieh aktem raajesem jïh seedth dam dov voelpese jallh påastese dov instagramesne.
Searvva veahkkin oažžut sámegiela oidnot ja gullot árgabeaivvis ja sosiála mediain, ávžžuha sámediggepresideanta Aili Keskitalo.
Årroeh meatan viehkiehtidh guktie saemien gïele vielie våajnoes jïh govloes sjædta dovne aarkebiejjien jïh sosijaale meedijinie, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo haasta.
Dá lea sátnegirjjáš:
Daesnie låammegærjetje:
Dás sáhtát diŋgot sátnegirjjáža: http://www.sametinget.no/Snakk-samisk-te-mae/Bestill-gratis-lommeparloer-armbaand-og-buttons
Daesnie maahtah låammegærjetjem dongkedh: http://www.sametinget.no/Snakk-samisk-te-mae/Bestill-gratis-lommeparloer-armbaand-og-buttons
Veahkaváldi nissonolbmuid vuostá – máilmmiviidosaš ja bákkálaš čuolbma / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Vædtsoesvoete nyjseni vööste – akte abpeveartenen jïh lïhkemes dåeriesmoere / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Veahkaváldi nissonolbmuid vuostá – máilmmiviidosaš ja bákkálaš čuolbma
Vædtsoesvoete nyjseni vööste – akte abpeveartenen jïh lïhkemes dåeriesmoere
7 nissonolbmo 10 nissonolbmo gaskkas máilmmis vásihit iežaset eallimis veahkaválddi.
7 10 nyjsenijstie abpe veartenisnie sijhtieh vædtsoesvoetem dååjredh sijjen jieliedisnie.
Juohke jagi šaddet gaskal 500 000 ja 2 miljon nissonolbmo olmmošgávppi oaffarin.
Fïerhten jaepien gaskem 500 000 jïh 2 millijovnh nyjsenh skaarese sjïdteme almetjeåesiestimmeste.
Gitta 50 % buot seksuála vearredaguin leat gillájeaddjin nieiddat geat leat vuollel 16 jagi.
Mahte 50 prosenth gaajhkijste seksuelle daaresjimmijste dorjesuvvieh nïejti vööste nuelelen 16 jaepieh.
Skábmamánu 25. b. lea ON riikkaidgaskasaš veahkaválddi jávkadanbeaivi nissonolbmuid vuostá.
Gålkoen 25. b. lea EN:n gaskenasjovnaale biejjie juktie vædtsoesvoetem nyjseni vööste nåhkehtidh.
Sámediggeráđđi áigu geavahit dán beaivvi nu ahte bidjat fuomášumi veahkaválddi vuostálastimii nissonolbmuid vuostá mii lea máilmmiviidosaš váttisvuohta, ja mii dáhpáhuvvá buot servodagain ja kultuvrrain.
Saemiedigkieraerie sæjhta daam biejjiem nuhtjedh tjoevkesem bïejedh vædtsoehvoetese nyjseni vööste goh akte abpeveartenen dåeriesmoere, jïh mij gaajhkine siebriedahkine jïh kultuvrine heannede.
Veahkaválddi oaffarin leat eanemusat álgoálbmotnissonat.
Aalkoealmetjenyjseni gaskem lea jienebh mubpijste mah vædtsoesvoetem dååjroeh.
Veahkaváldi dáhpáhuvvá lagaš oktavuođain ja majoritehtaservodaga ovddasteddjiid bealis.
Vædtsoesvoete dorjesåvva lïhke ektiedimmine jïh tjirkijijstie jienebelåhkoesiebriedahkeste.
Raporttat álgoálbmotguovlluin Mátta-Amerihkás, Ásias ja Davvi-Amerihkás muitalit veahkaválddi birra nissonolbmuid vuostá sihke majoritehtaservodaga bealis ja álgoálbmotservodaga siskkobealde.
Reektehtsh aalkoealmetjedajvijste Åarjel-Amerijhkeste, Asijeste jïh Noerhte-Amerijhkeste daaresjimmiej bïjre nyjseni vööste soptsestieh, dovne jienebelåhkoesiebriedahkeste jïh aalkoealmetjesiebriedahken sisnjelen.
Dán problematihkkii biddjojuvvui stuorra fuomášupmi ON álgoálbmotkonferánssas čakčamánus 2014.
Daate dåeriesmoere stoerre tsåatskelesvoetem åadtjoeji EN:n aalkoealmetjekonferansesne skïereden 2014.
Stáhtat dovddastit ahte veahkaváldi nissonolbmuid vuostá lea servodatváttisvuohta mii guozaha buot eará ovdáneami álgoálbmotservodagain.
Staath meatoeh vædtsoesvoete nyjseni vööste lea akte dåeriesmoere siebriedahkesne mij gaajhkem jeatjah evtiedimmiem heerrede aalkoealmetjesiebriedahkine.
Danne lea áinnas dárbu bidjat dán politihkalaš álgoálbmotagendai.
Dan åvteste dle joekoen vihkeles daam bïejedh dan politihkeles aalkoealmetjeagendese.
Deaŧalaš veahkki dasa ahte jávkadit veahkaválddi ja vealaheami, lea nissonolbmuide oahpu addin.
Akte vihkeles dåarjoe juktie vædtsoesvoetem jïh daaresjimmiem nåhkehtidh lea nyjsenidie ööhpehtimmiem vedtedh.
Oahppu addá ekonomalaš sorjjasmeahttunvuođa ja máhtu ieš dahkat válljejumiidis eallimis.
Ööhpehtimmie ekonomeles frijjevoetem jïh daajroem vadta jïjtsh veeljemh jieliedisnie darjodh.
Dán oktavuođas lea dán jagáš ráfibálkkašumi geigen Malala Yousafzai ja Kailash Satyarthi deaŧalaš veahkki.
Daan sjïekenisnie daan jaepien raeffiebaalhka Malala Yousafzaise jïh Kailash Satyarthise vihkeles dåarjoeh.
Muhto veahkaváldi lagaš oktavuođain lea servodatváttisvuohta maiddái sámi servodagas.
Men vædtsoesvoete lïhke ektiedimmine lea aaj akte siebriedahkedåeriesmoere saemien siebriedahkesne.
Sámi nissonolbmuid ja nieiddaid seksuálalaš ja veahkaválddálaš loavkideapmi lea oalát dohkketmeahttun.
Ij edtjh naan såarhts mïedtelimmieh saemien nyjsenijstie jïh nïejtijste mah leah seksuelle jallh vædtsoesvoetine luhpiedidh.
Mii dárbbašit čielga sámi sátnedoalvuid geat hállet dán birra sihke skuvllain, nuoraid birrasis ja servodatorganisašuvnnain.
Mijjieh daarpesjibie tjïelke saemien håalijh mah daam dïjrem soptsestieh dovne skuvlesne, noerebyjresinie jïh siebriedahkesiebrine.
Veahkkeapparáhta ferte šaddat čeahpit jearrat gillájit go nissonolbmot veahkaválddi ja duostat bargat dainna hearkkes fáttáin.
Viehkieabparaate tjuara væjkalåbpoe sjïdtedh gihtjedh mejtie nyjsenh vædtsoesvoetem dååjroeh jïh doestedh dan aamhtesen bïjre tjaangedh gusnie dan jïjnjh domtesh.
Dat ahte dovddastit ahte veahkaváldi geavvá iežas eallimis ja olbmuid gaskkas geaidda mis lea lagaš oktavuohta, lea leamaš ja lea ain tabuášši.
Aarebi jïh annje lea akte tabue bæjhkodh vædtsoesvoete lea jïjtse jieliedisnie jïh almetji gaskem mejtie aktem lïhke ektievoetem åtna.
Danne ii goassige galgga leat eahpádus das ahte veahkaválddi dahkkis dat lea ovddasvástádus iige goassige dan oaffaris.
Dan åvteste ij gåessie gænnah tjoerh juerie årrodh dïhte mij vædtoesvoetem dorje lea dïhte mij dïedtem åtna daaresjimmien åvteste, jïh ij gåessie gænnah dïhte mij vædtsoesvoetem dååjroe.
Veahkaváldi nissonolbmuid guovdu ii leat priváhta ášši.
Vædtsoesvoete nyjseni vööste ij leah akte privaate aamhtese.
Dat lea rihkus maid ferte meannudit dađi mielde.
Dïhte akte kriminelle dahkoe maam tjuara gïetedidh dan mietie.
Sámediggeráđđi lea min 2015 bušeahttaevttohusas evttohan 450 000 ru veahkaválddi iskkadeapmái mii geavvá lagaš oktavuođain sámi servodagas.
Saemiedigkieraerie lea mijjen raeriestimmesne budsjedtese jaapan 2015 raeriestamme 450 000 kråvnah akten goerehtæmman vædtsoesvoeten bïjre lïhke ektiedimmine saemien siebriedahkine.
Mii doaivut ahte dan bokte oččošeimmet ođđa máhtu movt veahkkeapparáhta sáhtášii veahkehit veahkaválddi oaffariid buoremus vejolaš vugiin.
Daejnie mijjieh gegkiestibie orre daajroem åadtjodh guktie viehkieabparaate maahta dejtie dåastodh mah vædtsoesvoetem dååjreme jïh dam bööremes viehkiem vedtedh.
Sámediggeráđđi háliida leat servodataktevra mii dáistala dan veahkaválddi vuostá mii geavvá nissonolbmuide.
Saemiedigkieraerie sæjhta akte siebriedahkeaktööre årrodh juktie vædtsoesvoetem nyjseni vööste nåhkehtidh.
Mii fertet ovttas bargat dáinna deaŧalaš áššiin.
Baajebe ektesne tjåadtjodh barkosne daennie vihkeles barkosne.
ON gažada etnihkalaš vealaheami birra Norggas / Riikkaidgaskasaš álgoálbmotovttasbargu / Riikkaidgaskasaš bargu / Sámediggi - Sametinget
EN etnihkeles sïerredimmiem Nöörjesne goerehte / Gaskenasjovnaale aalkoealmetjelaavenjostoe / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
ON gažada etnihkalaš vealaheami birra Norggas
EN etnihkeles sïerredimmiem Nöörjesne goerehte
Norgga sámiid dilli lea okta fáttáin mii erenoamážit čuvgejuvvo dalle go ON nállevealahanlávdegoddi (CERD) galgá gažadit Norgga borgemánu 17. – 18. b..
Guktie tsiehkie lea saemide Nöörjesne lea akte dejstie aamhtesijstie mïsse sjïerelaakan vuartesje gosse EN:n raasesïerredimmiemoenehtse (CERD) edtja Nöörjem byjrehtidh mïetsken 17.-18.
Genevas.
b. Genevesne.
Dalle ferte stáhta vástidit mo lea ovdánahttán dásseárvvu, sihkkarastán ovttalágan vejolašvuođaid ja vuoigatvuođaid ja eastadan vealaheami etnihkalašvuođa, nationála vuolggasaji, čearddalašvuođa, liikeivnni, giela, oskkoldaga ja eallinoainnu vuođul.
Dellie staate tjuara vaestiedidh guktie barkeme juktie mïrrestallemem evtiedidh, seamma nuepieh jïh reaktah gorredidh jïh sïerredimmiem heerredidh dej fåantoej gaavhtan goh etnisiteete, nasjovnaale maadtoe, maadtoe, njaltjaklaerie, gïele, religijovne jïh jieledevuajnoe.
ON nállevealahanlávdegoddi lea bivdán oažžut áigeguovdilis dieđuid sámi eanarivttiid birra Romssa fylkka rájes máttás guvlui, minerálaláhkaaddima rievdadusaid birra, ja dan birra movt sámit leat konsulterejuvvon buot áššiin ruvkedoaimma birra.
EN:n raasesïerredimmiemoenehtse lea birreme orrestahteme bïevnesi bïjre saemien laantereaktaj bïjre Tromsen fylhkeste jïh åarjese, jarkelimmiej bïjre mineraalelaakine, jïh guktie saemiejgujmie råårestalla gaajhkine aamhtesinie gruvagïehtelimmien bïjre.
Dasto bivdá lávdegoddi Norgga vástidit makkár doaibmabijuid bokte áigot addit nuortasámiide Njávdámis ja Báhčaveajis vejolašvuođa dasa ahte ieža sáhtášedje suodjalit iežaset boazoguohtonvuoigatvuođaid ja eará kultuvrralaš aktivitehtaid.
Moenehtse aaj Nöörjem birrie vaestiedidh mah råajvarimmieh mah dorjesuvvieh ihke luvliesaemieh Neidenisnie jïh Pasvikesne maehtieh buektiehtidh sijjen bovtsegåatomereaktah jïh jeatjah kultuvrelle darjomh gorredidh.
Jerrojuvvo maiddái Sámegielaid doaibmaplána heiveheami birra, ja makkár doaibmabijuid bokte áigot buoridit oahpahusa sámegielain.
Gyhtjelassh aaj gihtjesuvvieh sjïehtesjimmien bïjre Dahkoesoejkesjistie saemien gïelese, jïh mah råajvarimmieh mah dorjesuvvieh juktie lïerehtimmiem saemien gïeline bueriedidh.
Sámediggi lea sádden iežas suoivvanraportta CERD:ii, ja áigu leat Genevas ja ieš ságastallat ON Nállevealahanlávdegottiin, ja čoahkkimiin eará orgánaiguin mat barget álgoálbmogiid rivttiiguin.
Saemiedigkie aktem jïjtse lissiereektehtsem sïjse seedteme CERD:se, jïh sæjhta stïeresne årrodh Genevesne juktie jïjtse soptsestimmieh utnedh EN:n Sïerredimmiemoenehtsinie, jïh tjåanghkoeh utnedh jeatjah åårganigujmie mah aalkoealmetji reaktajgujmie berkieh.
Sámediggi searvá áicin dalle go CERD gažada Norgga.
Saemiedigkie lea stïeresne goh vïhtesjæjja gosse Nöörje byjrehtamme sjædta CERD:ste.
Politihkalaš ráđđeaddi Runar Myrnes Balto: +47 977 73 778 Liŋka CERD áššebáhpiriidda:
Faaktaburhtje:
ON Nállevealahanlávdegoddi (CERD) bearráigeahččá mo Norga ollašuhttá ON Nállevealahankonvenšuvnna.
Nöörjen tjïrrehtimmie EN:n Raasesïerredimmiekonvensjovneste vaaksjoedamme sjædta EN:n Sïerredimmiemoenehtsistie (CERD).
CERD:s leat 18 sorjjasmeahttun olmmošvuoigatvuođaid áššedovdi.
CERD:sne 18 ovjearohke eksperth almetjereaktaj bïjre.
Norga raportere CERD:ii juohke njealját jagi.
Nöörje CERD:se reektie fïerhten njealjeden jaepien.
16. Geassemánnu 2014
Voenges reereme vaarjelimmiedajvijste tseegkesovvi 2010.
Representant: Hilde A. Nyvoll Vararepresentant: Geir Tommy Pedersen
Tjirkije: Ronny Wilhelmsen Sæjjasadtje tjirkije: Ida B. Bjørnbak
Representant: Brita J. Skum Vararepresentant: Ann-Kristin Engstad
Tjirkije: Maja Britt Renander Sæjjasadtje tjirkije: Anna Kristina Renander
Representant: Ragnhild Melleby Aslaksen Vararepresentant: Jarl Even Roska
11) Nasjonalpaarhkeståvroe Ånderdalen nasjonalpaarhkese
Representant: Mariann W. Magga Vararepresentant: Ola Johansen
Govlesadtemebïevnesh ståvroelïhtsegidie vaarjelimmiedajveståvrojne leah Saemiedigkien gåetiesæjrosne:
Sámedikki galledeapmi / Sámediggevisti / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
Guessine mïnnedh Saemiedigkesne / Saemiedigkiegåetie / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikki galledeapmi
Guessine mïnnedh Saemiedigkesne
Sámediggevistti oahpisteapmi dahkkojuvvo juohke beaivvi dii. 13.00.
Vuesiehtimmie bïjre jarkan Saemiedigkiegåetesne lea biejjieladtje ts.
Oahpistangiellan leat dárogiella, sámegiella ja eaŋgalsgiella.
13.00. Vuesiehtimmie lea nöörjen, saemien jïh eengelsken gïelesne.
geasseáigodagas (20.06 - 15.08) lea oahpisteapmi juohke diimmu 8.30, 9.30, 10.30, 12.30, 13.30, 14.30.
Giesege (20.05 – 15.08) lea vuesiehtimmie fïerhten tæjmoen ts. kl:8.30, 9.30, 10.30, 12.30, 13.30, 14.30.
Heivehuvvon fálaldat joavkkuide
Sjïehtedamme faalenasse dåehkide
Nuoraidskuvlla ja joatkkaskuvlla ohppiide ja luohkáide, organisašuvnnaide, ásahusaide ja mediaide fállojuvvo heivehuvvon oahpisteapmi, oktan oanehis logaldallamiiguin Sámedikki, sámepolitihka ja eará guoskevaš fáttáid birra.
Learoehkidie jïh klaasside noeredaltesisnie jïh jåarhkeskuvlesne, siebride, institusjovnide jïh meedijidie faalehtibie sjïehtedamme vuesiehtimmiem, jïh dellie aaj ånnetji Saemiedigkien, saemiepolitihken jallh jeatjah sjyöhtehke teemaj bïjre soptsestibie.
Fálaldat heivehuvvo daid áiggis áigái návccaide mat leat hálddahusas ja politihkalaš doaimmas visttis.
Mijjieh faalenassem sjïehtedibie barkoefaamoen mietie reeremisnie jïh dej politihkeles darjomi mietie gåetesne.
Váldde oktavuođa Gulahallanossodagain jus dus leat erenoamáš dárbbut.
Govlehtallh Govlesadtemegoevtesinie jis dov lea sjïere daerpiesvoeth.
Rabas čoahkkimat
Ræhpas tjåanghkoeh
Sámedikki dievas- ja lávdegoddečoahkkimat leat ráhpasat olbmuide.
Tjåanghkoeh Saemiedigkien stoerretjåanghkosne jïh moenehtsinie leah ræhpas almetjidie.
Dievasčoahkkimat ja lávdegoddečoahkkimat dollojuvvojit sullii njelljii jahkái.
Stoerretjåanghkoe jïh moenehtsh ovrehte njieljie tjåanghkoeh utnieh fïerhten jaepien.
Sámedikki kantiidna lea rabas olbmuide.
Mearan tjåanghkoeh daesnie aaj Saemiedigkien beapmoesijjie ræhpas guesside.
S ámedikki girjerádju
Saemiedigkien gærjagåetie
Sámedikki girjerádju oktan lohkansajiiguin lea rabas gaskal 09.00 ja 15.30, ja dan sáhttet olbmot geavahit.
Saemiedigkien gærjagåetie lohkeme- jïh goeremesijjiejgujmie lea ræhpas ts. 09.00 – 15.00, jïh guessieh maehtieh dejtie nuhtjedh.
Váldde oktavuoa S ámedikkiin
Govlehtallh Saemiedigkine
Vuosárgga - bearjadaga 08.00-15.30
Måanta - bearjadahke 08.00-15.30
Telefovdna: +47 78 47 40 00 Telefáksa: +47 78 47 40 90 samediggi@samediggi.no
Tellefovne: +47 78 47 40 00 Telefakse: +47 78 47 40 90 samediggi@samediggi.no
Giellaguovddážat leat deaŧalaš ásahusat / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Gïelejarngh vihkeles institusjovnh / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Giellaguovddážat leat deaŧalaš ásahusat
Gïelejarngh vihkeles institusjovnh
Sámi giellaguovddážat leat deaŧalaš ásahusat.
Saemien gïelejarngh vihkeles institusjovnh.
Dat leat mielde nannemin gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras, ovddidit giellaarenaid, ja sáhttet leat mielde ovddideamen sámi álbmoga identitehta iežaset guovlluin.
Dah viehkiehtieh maahtoem saemien gïelesne jïh kultuvresne lissiehtieh, gïelesijjieh sjugniedieh, jïh maehtieh identiteetem nænnoesåbpoe darjodh dejtie saemien årroejidie sijjen dajvine.
Dan čájeha árvvoštallan maid Norut Alta – Áltá lea čađahan Sámedikki ovddas.
Akte evalueringe daam vuesehte maam Norut Alta – Áltá dorjeme Saemiedigkien åvteste.
Sámedikki mihttomearri giellaguovddážiid várás lea ahte sámi giella galgá gullojuvvot ja oidnot giellaguovddážiid doaibmaguovllus.
Saemiedigkien ulmie gïelejarngide lea saemien gïele edtja govledidh jïh vååjnoes årrodh gïelejarngi barkoedajvesne.
Dan iskkadeamis mo sámi giellaguovddážat ollašuhttet dán mihttomeari, lea dát árvvoštallan geahčadan sihke juohke giellaguovddáža siskkáldas dili, ja mo dat doibmet ovttas iežaset sierranas birrasiiguin ja Sámedikkiin.
Juktie goerehtidh guktie saemien gïelejarngh daam ulmiem voebnesjieh, dle daate evalueringe gïehtjedamme dovne tsiehkieh fïereguhtene gïelejarngesne, jïh guktie dah aktivyöki berkieh sijjen ovmessie byjreskigujmie jïh Saemiedigkine.
10 giellaguovddáža
10 gïelejarngh
Árvvoštallamis ledje mielde 10 giellaguovddáža mat leat ožžon doarjaga Sámedikkis.
Evalueringe 10 gïelejargnh feerhmie mejtie dåarjoem Saemiedigkeste dååsteme.
Giellaguovddážat leat Unjárggas, Deanus, Porsáŋggus ja Álttás Finnmárkkus, Gáivuonas, Romssas ja Loabágis Romssa fylkkas, Evenášis ja Divttasvuonas Nordlánddas ja Rørosas Lulli-Trøndelagas.
Dah gïelejarngh leah Unjárgesne, Deatnusne, Porsanggusne, Áltesne Finnmaarhkesne, Gáivuotnesne, Tromsøsne jïh Loabátesne Tromsesne, Evenesesne jïh Divtasvuodnesne Nordlaantesne jïh Röörosesne Åarjel-Trööndelagesne.
Dát logi giellaguovddáža leat ásahuvvon iešguđet áigodagas, ja leat ovdánan iešguđet láhkai iešguđet sámi birrasiin.
Dah luhkie saemien gïelejarngh leah tseegkesovveme ovmessie tïjjeboelhki, jïh joekehtslaakan evtiesovveme dejnie joekehts saemien byjresinie.
Muhtun báikkiin leat giellaguovddážat integrerejuvvon oassin sámi báikegottiin, eará sajiin daid sáhttá atnit “ sámi suolun ” dáža eanetlohkoservodagas.
Muvhtene lehkesne dle gïelejarngh akte sjïehtedamme bielie saemien voenges siebriedahkijste, jeatjah lehkesne dle maahta dejtie utnedh goh «saemien såålhš nöörjen jienebelåhkoesiebriedahkine.
Dat mearkkaša ahte hástalusat dan oktavuođas ahte nannet sámegiela, lea iešguđet láhkai guovllus guvlui.
Daate aaj sæjhta jiehtedh dah haestemh mah leah ektiedamme saemien gïelem nænnoesåbpoe darjodh, leah joekehts dajveste dajvese.
Giellaguovddážiin leat iešguđet hástalusat sihke organiserema ja ekonomalaš resurssaid ektui ja ektui ahte háhkat bargiid geain lea gielalaš ja báikkálaš gelbbolašvuohta, čájeha árvvoštallan.
Gïelejarngi ovmessie haestemh dovne öörnedimmine, ekonomeles vierhtiejgujmie jïh barkijh gïelemaahtojne jïh voenges maahtojne reebledh, evalueringe vuesehte.
Norut Alta – Áltá evttoha máŋga doaibmabiju buoridan dihtii giellaguovddážiid bargodili.
Raereste jienebh råajvarimmieh Norut Alta – Áltá jienebh råajvarimmieh raereste juktie barkoetsiehkiem gïelejarngine bueriedidh.
Okta doaibmabijuin lea lasihit doaibmaruhtadeami ja ásahit giellakurssaid bistevaš ruhtadeami.
Akte dejstie råajvarimmijste lea beetnehdåarjoem gïehteldæmman lissiehtidh, jïh tjåadtjoen beetnehdåarjoem sjïehtesjidh gïelekuvsjide.
Dat dagahivččii álkibun háhkat ja doalahit bargiid geain lea alla giellagelbbolašvuohta.
Dellie aelhkebe sjædta reebledh jïh utniehtidh barkijh jolle gïelemaahtojne.
Giellaguovddážat sáhttet maiddái eanet deattuhit dan ahte čohkket dan árbedieđu mii ain gávdno guovllus.
Gïelejarngh sijhtieh aaj maehtedh vielie leavloem bïejedh aerpievuekien daajroem tjöönghkedh mah annje dajvesne gååvnese.
Norut Alta evttoha maiddái ahte giellaguovddážat galget boahtit buorebut oidnosii sámi birrasiid olggobealde.
Norut Alta aaj raereste gïelejarngh vielie våajnoes sjidtieh dej saemien byrjesi ålkoli.
Sii sáhttet fállat kurssa sámi gielas ja kultuvrra iežaset guovllu eará joavkkuide.
Dah maehtieh kuvsjem faalehtidh saemien gïelesne jïh kultuvresne jeatjah ulmiedåehkiode sijjen dajvesne.
- Sámediggeráđđi áigu, gulahaladettiin iešguđet giellaguovddážiiguin, geahčat guđe vejolašvuođaid ja dárbbuid ferte vuhtiiváldit viidáset barggus ovddideamen giellaguovddážiid rolla boahtteáiggis, dadjá ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma.
Gïelejarngide vijriesåbpoe evtiedidh - Saemiedigkieraerie sæjhta, gosse govlesadta dej ovmessie gïelejarngigujmie, vuartasjidh mah nuepieh jïh daerpiesvoeth mah gååvnesieh jïh mejtie tjuara krööhkestidh dennie vijriesåbpoe barkosne gïelejarngi råålline båetijen aejkien, raerielïhtsege Ellinor Marita Jåma jeahta.
Eanet dieđut: Norut Alta – Áltá as prošeaktajođiheaddji Vigdis Nygaard. Su deaivvat telefovnnas 78 45 71 00 dahje ráđđelahtu Ellinor Marita Jåma telefovnnas 916 13 460.
Vielie bïevnesh: Prosjekten åvtehke Norut Alta – Áltá as Vigdis Nygaard, tellefovne 78 45 71 00 jallh raerieslïhtsege Ellinor Marita Jåma 916 13 460.
Suodjaluvvon guovlluid stivrrat / Verneplanarbeid / Luonddušláddjivuohta / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Vaarjelimmiedajveståvroeh / Verneplanarbeid / Eatnemegellievoete / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Politihkalaš ášši:
Politihken aamhtese:
Suodjaluvvon guovlluid stivrrat
Vaarjelimmiedajveståvroeh
04. ođđajagim 2012
Vaarjelimmiedajveståvroeh
Sámediggi ja Birasgáhttendepartemeanta lea soahpan ásahit suodjaluvvon guovlluid stivrraid, maidda dáhkiduvvo sámiid oassálastin.
Saemiedigkie jïh Byjresevaarjelimmiedepartemente råårestallin jïh seamadin voenges vaarjelimmiedajveståvroeh sjïehtesjidh, mah aaj gorredieh saemieh leah meatan jaepien 2010.
Suodjaluvvon guovllu stivrra válljejit suohkanstivrrat, fylkadiggi ja Sámediggi.
Tjïelteståvroeh, fylhkendigkie jïh Saemiedigkie vaarjelimmieståvrojde veeljieh.
Sámi ovddastumi árvvoštallojuvvo dan ektui makkár mearkkašupmi guovllus lea sámi kultuvrii ja sámi ealáhusdoibmii.
Man stoerre ulmie dajve åtna saemien kultuvrese jïh jieliemasse aaj ulmiem åtna man gellie saemieh mah edtjieh meatan årrodh.
Birasgáhttendepartemeanta ja Sámediggi ráđđádallet stivrra čoahkádusa (áirraslogu) ja sámi ovddastumi juohke álbmotmeahci stivrraide.
Byjresedepartemente jïh Saemiedigkie råårestellieh gïeh edtjieh meatan årrodh (låhkoen bïjre), jïh dan saemien representasjovnen bïjre fïere guhten nasjovnaleståvrose.
Ođđa hálddašanortnet lea ILO-álgoálbmotkonvenšuvnna nr 169, artihkkala 15 nr. 1 mielde mii geatnegahttá stáhta sihkkarastit sámi oassálastima sámi guovlluid luondduvalljodagaid geavaheami, hálddašeami ja seailluheami oktavuođas.
Dïhte orre reeremeöörnege lea ILO-169 mietie aalkoealmetji bïjre, artihkele 15 nr. 1, gusnie staate diedtem åtna gorredidh saemieh leah meatan åtnosne, reeremisnie jïh vaarjelimmesne eatnemevierhtijste saemien dajvine.
Stáhta virgáiduvvon suodjaluvvonguovllu hálddašeaddji lea stivrra čállingoddin.
Akte staateles vaarjelimmiedajvereerije edtja tjaelemesijjine årrodh fïerhten ståvrose.
Suodjaluvvonguovlluid stivrra galget hálddašit suodjaluvvon guovlluid mearriduvvon suodjalannjuolggadusain ja daidda gullevaš Gonagaslaš resolušuvnnas mii ollista suodjalannjuolggadusa, ja luonddušláddjivuođalága mearrádusaid.
Vaarjelimmiedajveståvroeh edtjieh vaarjelimmiedajvide reeredh dej mieriej mietie mah leah vaarjelimmiemieriedimmesne nænnoestamme, dejnie Gånkan resolusjovnine mij vaarjelimmiemieriedimmiem lissehte, jïh aaj eatnemegellievoetelaaken nænnoestimmieh.
Dehálaš bargun iešguđetge stivrraide ja báikkálaš suodjaluvvon guovllu hálddašeddjiide lea ráhkadit (dahje ođastit) suodjaluvvon guovlluid hálddašanplánaid.
Akte vihkeles barkoe dejtie ovmessie ståvrojde jïh voenges vaarjelimmiedajvereerijidie lea reeremesoejkesjh darjodh (jallh staeriedidh) vaarjelimmiedajvide.
Hálddašanplánat leat dehálačča beaivválaš hálddašeapmái sihke danin vai olahat ovttalaš ja čielga hálddašeami ja nu sihkkarastit ahte guovllu suodjalanárvvut váldojit vuhtii.
Reememesoejkesjh leah vihkeles barkoedïrregh dennie biejjieladtje reerememisnie, dovne aktem ellies jïh tjïelke reeremem åadtjodh, jïh gorredidh dah vaarjelimmieaarvoeh dajvesne gorresuvvieh.
Hálddašanplána galgá leat geavatlaš veahkkereaidun seailluheames ja ovddideames suodjalanulbmila ja galgá maiddái mearridit čielga njuolggadusaid movt vihkkedallen guovllu suodjaleami geavaheami ektui.
Akte reeremesoejkesje edtja akte dæjpeles viehkiedïrrege årrodh juktie vaarjelimmieåssjelem tjåadtjoehtidh jïh eadtjoestidh, jïh edtja naemhtie aaj tjïelke bïhkedassh vedtedh gosse edtja vaarjelimmien jïh åtnoen gaskem veeljedh dajvesne.
Miellahtut geaid Sámediggi nammada álbmotmeahcistivrraide galget daningo leat stivrras ovddastit sámiid beroštumiid.
Dah lïhtsegh mejtie Saemiedigkie nasjovnalepaarhkeståvrojde nammohte, leah saemien iedtjeladtjh goh jïjtse almetje ståvrosne.
Sii ovddastit sámi álbmoga stivrras danin go Sámediggi sin lea nammadan.
Dah leah tjirkijinie dejstie saemien almetjijstie ståvrosne, dannasinie Saemiedigkie lea dejtie nammoehtamme.
Muhto sii eai ovddas Sámedikki stivrras, mearkkaša ahte Sámedikkis ii leat váldi sin bagadit.
Men eah leah Saemiedigkien tjirkijinie ståvrosne, d. s. j. Saemiedigkie ij naan faamoem utnieh dejtie stilledh.
Sii leat válljejuvvon stivrii danin go Sámedikki mielas sii bures ja dievaslaččat vuhtiiváldet sámiid beroštumiid.
Dah leah ståvrose veeljesovveme ihke Saemiedigkie veanhta dah sijhtieh saemien iedtjh gorredidh hijvenlaakan jïh ellieslaakan ståvroebarkosne.
thomas.ahren@samediggi.no
Phone: +47 908 39 663
Álgoálbmogiidda deaŧalaš nammadeapmi dahkkojuvvon / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Sámediggi - Sametinget
Akte vihkeles nammoehtimmie veartenen aalkoealmetjidie / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Álgoálbmogiidda deaŧalaš nammadeapmi dahkkojuvvon
Akte vihkeles nammoehtimmie veartenen aalkoealmetjidie
ON váldočoahkkima presideanta, Ambassadevra Nassir Abdulaziz Al-Nassar (Qatar), lea mearridan bivdit Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John B. Henriksena, ja Mexico ON-ambassadevrra Luis Alfonso de Alba, čađahit konsultašuvnnaid su ovddas ON lahttostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin ON álgoálbmotmáilmmikonferánssa čađaheami ektui.
EN. ’ n generalekrirrien presidente, Ambassadööre Nassir Abdulaziz Al-Nassar (Qatar), lea sjæjsjalamme birredh Saemiedigkien gaskenasjovnale tjïrkijem John B. Henriksen, jïh Mexicon EN-ambassadöörem Luis Alfonso de Alba, rååresjimmieh sov åvteste tjïrrehtidh EN. ’ n lïhtsegestaatigujmie jïh aalkoealmetjigujmie, juktie EN. ’ n veartenekonferansem aalkoealmetji bïjre tjïrrehtidh.
Máilmmikonferánsa dollojuvvo 2014:s.
Veartenekonferanse lea jaepien 2014.
ON váldočoahkkin mearridii juovlamánus 2010 doallat álgoálbmotmáilmmikonferánssa 2014:s, dainna áigumušain ahte ovdánahttit álgoálbmotrivttiid ollašuhttima, maiddái ON álgoálbmotjulggaštussii (álgoálbmotjulggaštus) dávistettiin.
EN. ’ n generalekrirrie sjæjsjalin goeven 2010 aktem veartenekonferansem tjïrrehtidh aalkoealmetji bïjre jaepien 2014, gusnie ulmie edtja årrodh aalkoealmetji reaktijste, mah leah akteraeresne moenemigujmie EN. ’ n bæjhkoehtimmine aalkoealmetji reaktaj bïjre (aalkoealmetjebæjhkoehtimmie).
ON váldočoahkkin ávžžuhii váldočoahkkima presideantta čađahit konsultašuvnnaid lahttostáhtaiguin ja álgoálbmogiiguin konferánssa čađaheami birra, maiddái álgoálbmotsearvama birra proseassas.
EN. ’ n generalekrirrie generalekrirrien presidentem meedti rååresjimmieh tjïrrehtidh lïhtsegestaatigujmie jïh aalkoealmetjigujmie konferansen tjïrrehtimmien bïjre, daan nuelesne guktie aallkoealmetjh edtjieh meatan årrodh prosessesne.
Váldočoahkkima presideanta lea 05.04.12 beaiváduvvon reivve bokte, lahttoriikkaid ambassadevrraide New York:s, dieđihan lahttoriikkaide ahte son lea bivdán Ambassadevrra Luis Alfonso de Alba, ja John B. Henriksena čađahit dáid konsultašuvnnaid su ovddas.
Generalekrirrien presidente lea prievien tjïrrh, voerhtjen 5. biejjeste 2012, lïhtesegestaati ambassadööride New York ’ sne, ïihtsegestaatide beavneme satne lea birreme Ambassadöörem Luis Alfonso de Alba, jïh John B. Henriksen dagkerh rååresjimmieh tjïrrehtidh sov åvteste.
Loga nammadanreivve dákko.
Lohkh nammoehtimmieprieviem daesnie.
Ráhkkaneamit Máilmmikonferánsii
Soejkesjimmieh Veartenekonferansese
Sámedikki presideanta Egil Olli bovdii, ON álgoálbmogiid bissovaš foruma sešuvnnas 2011, máilmmi álgoálbmogiid ráhkkanankonferánsii Áltái geassemánus 2013.
Saemiedigkiepresidente Egil Olli bööredi, gosse EN. ’ n ihkuve forume aalkoealmetjidie gaavnedi 2011, veartenen aalkoealmetjidie akten soejkesjien konferansese Altesne ruffien 2013.
Dán ráhkkaneaddji álgoálbmotkonferánssa áigumuššan lea váikkuhit dan ahte máilmmi álgoálbmogat ožžot vejolašvuođa buoremus lági mielde ráhkkanit dán deaŧalaš máilmmikonferánsii ja álgoálbmotrivttiid ollašuhttimii.
Åssjele dejnie soejkesjien aalkoealmetjekonferansine Altesne lea viehkiehtidh guktie veartenen aalkoealmetjh åadtjoeh bööremeslaakan soejkesjidh dan vihkeles veartenekonferansese, jïh tjïrrehtimmine aalkoealmetji reaktijste.
Máilmmi álgoálbmogat leat ávžžuhan ON váldočoahkkima presideantta nammadit guokte mielde láhčči máilmmikonferánsii – okta guhte ovddasta lahttostáhtaid ja nubbi mii ovddasta álgoálbmogiid.
Veartenen aalkoealmetjh leah EN. ’ n generalekrirrien presidentem maadteme, göökte vielie lïhtsegh nammoehtidh mah edtjieh meatan årrodh sjïehteladtedh veartenekonferansese – akte tjïrkije lïhtsegestaatijste jïh akte tjïrkije aalkoealmetjijstie.
ON váldočoahkkima presideanta lea čuovvolan dán rávvaga dan bokte ahte lea nammadan Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John B. Henriksena ja Mexico ON-ambassadevrra Luis Alfonso de Alba mielde láhččin ovddabealde šiehtadallamiid.
EN. ’ n generalekrirrie presidente lea daam juvnehtimmiem dåarjelamme, jïh Saemiedigkien gaskenasjovnale tjïrkijem John B. Henriksen jïh Mexicon EN. ’ - ambassadöörem Luis Alfonso de Alba, nammoehtamme meatan årrodh sjïehteladtedh dejtie båetije rååresjimmide.
Sámedikki presideanta Egil Olli, gii dál lea maid Sámi parlamentáralaš ráđi presideanta, dadjá ahte lea hui duhtavaš dán nammadeami geažil.
Saemiedigkiepresidente Egil Olli, guhte aaj lea Presidente Saemien parlamentarihkeles raeresne daelie, jeahta satne lea joekoen madtjeles daejnie nammoehtimmine.
- Dát lea deaŧalaš ja historjjálaš politihkalaš ovdáneapmi danne go dál lea vuosttaš gearddi go álgoálbmotovddasteaddji lea ožžon almmolaš rolla ON váldočoahkkima rámmaid siskkobealde, cealká presideanta Egil Olli.
- Daate akte vihkeles jïh histovreles politihkeles evtiedimmie, juktie daate lea voestes aejkien akte aalkoealmetjetjïrkije aktem byögkeles råållem åådtjeme EN. ’ n generalekrirrien mierien sisnjelen, presidente Egil Olli jeahta.
Presideanta Olli dadjá dasto ahte ON váldočoahkkima presideanta, Ambassadevra Nassir Abdulaziz Al-Nassar, mearrádusas bokte čájeha ahte son ja lahttoriikkat árjjalaččat geahččalit sihkkarastit dan ahte álgoálbmotrievtti čađahuvvošedje.
Vijriesåbpoe dle presidente Olli jeahta EN. ’ n generalekrirrien presidente Ambassadööre Nassir Abdulaziz Al-Nassar, sov sjæjsjalimmien tjïrrh vuesehte satne jïh doh lïhtsegestaath eadtjohkelaakan pryövoeh tjïrrehtimmien aalkoealmetji reaktijste gorredidh.
- Dát nammadeapmi lea deaŧalaš lávki álgoálbmogiid oktasaš rivttiid dohkkeheami oktavuođas, earret eará nugo boahtán ovdan ON álgoálbmotjulggaštusas.
- Daate nammoehtimmie akte vihkeles sille jååhkesjimmien vööste aalkoealmetji tjåenghkies reaktijste, gaskem jeatjah guktie dah leah våajnoes EN.
Mun lean – dan olis go lean Norggas Sámedikki presideanta ja Sámi parlamentáralaš ráđi presideanta – hui rámis go sámiid riikkaidgaskasaš ovddasteaddji dán proseassas lea nammaduvvon doaibmat dán deaŧalaš ja historjjálaš posišuvnnas, dadjá Egil Olli loahpas.
’ n bæjhkoehtimmesne aalkoealmetji reaktaj bïjre. Manne leam – goh Saemiedigkiepresidente Nöörjesne jïh Presidente Saemien parlamentarihkeles raeresne- joekoen garmeres ihke saemiej gaskenasjovnale tjirkije daennie prosessesne lea nammoehtamme daam vihkeles jïh histovreles sijjiem utnedh, Egil Olli minngemosth jeahta.
Oktavuohtaolmmoš:
Govlehtallijh:
Presideanta Egil Olli, tlf. 900 26 880
Saemiedigkien gaskenasjovnale tjirkije John B. Henriksen, tell.
Sámedikki riikkaidgaskasaš ovddasteaddji John B. Henriksen, tlf. (+1) 917 915 9564
(+1) 917 915 9564
Plakáhtagilvvohallama vuoiti lea válljejuvvon / Julggaštus givssideami vuostá / Oahpahus / Sámediggi - Sametinget
Plakaategaahtjemen vitnije lea nommehtamme / Manifeeste irhkemen vööste / Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Plakáhtagilvvohallama vuoiti lea válljejuvvon
Plakaategaahtjemen vitnije lea nommehtamme
Julggaštus givssideami vuostá kampánja oktavuođas hástalii Sámediggi sámi mánáid ja nuoraid searvat plakáhtagilvvohallamii.
Kampanjen sjïekenisnie Manifeeste irhkemen vööste Saemiedigkie heesti saemien maanah jïh noerh meatan årrodh aktene plakaategaahtjemisnie.
Go áigemearri lei dievva, de leimmet ožžon evttohusaid buot luohkkácehkiid ohppiin logi iešguđet skuvllas.
Gosse mierie nåhki dellie raeriestimmieh lin båateme learoehkijstie gaajhkine daltesinie jïh luhkie joekehts skuvlijste.
Vuoitin ledje guokte lihkolaš skuvlaluohká:
Göökte aavrehke skuvleklaassh vitnijinie sjïdtin:
- Buot ovddimusas háliidan rámidit buohkat geat ledje mielde gilvvohallamis.
- Uvtemes sïjhtem gaajhkesidie garmerdidh mah plakaatem gaahtjemasse seedtin mijjese.
Buot oahppit leat bidjan ollu barggu dása ja lei oalle bargu válljet vuoiti dáid fiinna plakáhtaid gaskkas, cealká sámediggeráđđi Silje Karine Muotka.
Learohkh leah jïjnjem daejnie barkeme jïh lij akte geerve barkoe aktem vitnijem nommehtidh dej tjaebpies plakaati gaskem, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Son lea ilus go oaidná dan stuorra beroštumi givssideami vuostá maid oahppit čájehit.
Dïhte tuhtjie sjollehke vuejnedh dam stoerre eadtjohkevoetem irhkemen vööste learohki luvnie.
- Min mielas lea buot mánáin ja nuorain vuoigatvuohta dakkár bajásšaddan- ja oahppanbirrasiidda gos ii leat givssideapmi ja hárdin.
- Mijjieh vïenhtebe gaajhkh maanah jïh noerh reaktam utnieh byjjenimmiem jïh lïerehtimmiem åadtjodh aktene byjresisnie gusnie irhkeme jïh trïegkenasse eah gååvnesh.
Hui buorre lea oaidnit ahte mánát beroštit dán fáttás, go givssideapmi han guoská buohkaide.
Hijven vuejnedh maanah ïedtjem utnieh daan aamhtesen bïjre, juktie irhkeme lea gaajhkesi bïjre.
Sihke ollesolbmuide ja mánáide.
Geerve almetjh goh maanah.
Vuoitoplakáhtat galget geavahuvvot Sámedikki barggus givssideami vuostá sihke riikkadásis ja báikkálaččat.
Vitnijeplakaath sijhtieh åtnasovvedh Saemiedigkien nasjovnaale jïh voenges barkosne irhkemen vööste.
Dán jagi nu mo ovdalis jagiid ge, searvá Sámediggi nationála kampánjii Julggaštus givssideami vuostá.
Daan jaepien goh aarebi jaepiej Saemiedigkie lea meatan dennie nasjovnaale kampanjesne Manifeeste irhkemen vööste.
Árvvoštallangottis ledje mielde sámediggeráđđi Silje Karine Muotka, Sámedikki bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti jođiheaddji Ellinor Marita Jåma, sámediggeáirras ja Sámedikki lahttu Dronnet Sonja skuvlabálkkašumi árvvoštallangotti lahttu Johan Vasara ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegotti (SNPL) lahttu Jon-Christer Mudenia.
Juryesne saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka, Saemiedigkien byjjenimmie- hokse- jïh ööhpehtimmiemoenehtsen åvtehke Ellinor Marita Jåma, saemiedigkietjirkije jïh Saemiedigkien lïhtsege juryesne Trööhnege Sonjan skuvlebaalhkese Johan Vasara jïh lïhtsege Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtse (SUPU) Jon-Christer Mudenia.
Kárášjoga skuvlla vuoitobuktosa lea 2 A, ráhkadan.
2 A lea vitnijeplakaatem dorjeme Karasjok skuvleste.
Gyllenborg skuvlla vuoitobuktosa lea 6 B, ráhkadan.
6 B lea vitnijeplakaatem dorjeme Gyllenborg skuvleste.
SáNuL / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
SUPU / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi (SáNuL) lea ásahuvvon buoridandihti sámi nuoraid vejolašvuođa váikkuheames Sámedikki politihka.
Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtse (SUPU) lea tseegkeme juktie saemien noeri tsevtsemefaamoem veaksahkåbpoe darjodh Saemiedigkien politihkesne.
SáNuL ásahuvvui bissovaš orgánan jagi 2003 rájes.
SUPU tseegkesovvi goh akte ihkuve åårgane jaepien 2003.
SáNuL:s leat vihtta fásta lahtu maid Sámediggeráđđi lea nammadan.
SUPU ‘ sne vïjhte lïhtsegh jïh Saemiedigkieraerie lea dejtie nammoehtamme.
Lahtut leat gaskal 16 ja 28 jahkásaš miehtariikka nuorat.
Dah lïhtsegh abpe laanteste båetieh jïh leah gaskem 16 jïh 28 jaepieh.
Sámedikki dievasčoahkkin lea mearridan SáNuL:i bistevaš válddi ja organiserema.
SUPU aktem vihties mandaatem jïh öörnedimmiem åådtjeme Saemiedigkien stoerretjåanghkoste.
Sin bargun lea:
Dej åejvielaavenjassh leah:
buoridit sámenuoraid mielmearridanvejolašvuođa ja váikkuhit ahte nuorat beassat váikkuhit Sámedikki politihka.
viehkiehtidh guktie saemien noerh åadtjoeh meatan årrodh nænnoestidh jïh Saemiedigkien politihkem tsevtsedh
plánet ja lágidit Sámedikki jahkásaš nuoraidkonferánssaid.
soejkesjidh jïh öörnedidh Saemiedigkien fïerhten jaepien noerekonferansh.
movttiidahttit sámi nuoraid searvamis politihkalaš bargguide ja doaimmade.
skreejredh guktie jienebh saemien noerh politihkesne eadtjalgehtieh
oaččuhit eanet nuoraid čálihuvvot sámi jienastuslohkui, oaččuhit eanet nuoraid searvat Sámediggeválggaide, ja oaččuhit eanet nuoraid válljejuvvot Sámediggái ja Sámedikki eará stivrraide ja lávdegottiide.
barkedh guktie jienebh noerh saemielåhkose tjaalasuvvieh, juktie jienebh noerh meatan sjidtieh veeljemisnie Saemiedægkan, jïh juktie jienebh noerh tjirkijinie sjidtieh Saemiedigkesne jïh digkien jeatjah ståvrojne jïh moenehtsinie.
SáNuL lea ožžon friddja rolla ja sáhttá bargat daid áššiiguin mat sin mielas leat dehálačča.
SUPU aktem frijje råållam åådtjeme jïh maahta dej aamhtesigujmie barkedh mejtie tuhtjieh sjyöhtehke.
Lávdegoddi ja miellahtut sáhttet áibbas friddja ovddidit oainnuset mediaide ja iežaset árvvoštallama mielde loktet áššiid eará ásahusaide.
Moenehtse jïh lïhtsegh maehtieh frijjelaakan meedijasse soptsestidh, jïh bæjjese vaeltedh dejtie aamhtesidie dah sijhtieh jeatjah suerkiejgujmie.
Lávdegoddi galgá doaibmat gulahallanásahussan sámi nuoraid ja Sámedikki gaskkas, muhto galgá maiddái leat gulaskuddanásahus ja “ bearráigeahččin ” sámedikki ektui nuoraidáššiid oktavuođas.
Moenehtse edtja gaskeselïhtsine årrodh saemien noeri jïh Saemiedigkien gaskem, bene aaj goh govlehtimmieinstansine jïh “ vaeptiebïenjine ” Saemiedigkien vööste, gosse lea noereaamhtesi bïjre.
Dainna lágiin sáhttá SáNuL veahkehit Sámedikki hábmemis dikki nuoraidprofiilla ja nuoraidpolitihka.
Naemhtie SUPU aaj maahta Saemiedigkiem viehkiehtidh saemiedigkien noereprofijlem jïh noerepolitihkem evtiedidh.
Risten-Marja Inga (nubbinjođiheaddji) Vara: Jon Christer Mudenia
Guvvieh (Flickr)
Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Dearvvašvuohta ja sosiála
Healsoe jïh sosijaale