pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ohppiid berre oažžut searvat geahččalemiid árvvoštallamii.
learoehkidie gihtjh maam dah vienhtieh dah leah buektiehtamme, jïh mejnie byöroeh vielie haarjanidh, dellie dah maehtieh aelkedh sijjen jïjtsh lïerehtimmien bïjre ussjedieh.
Go jearahallá ohppiin maid sii doivot sii leat máhttán bargat, ja mainna galggaše eanet bargat, de sáhttá ohppiid oažžut suokkardallat iežaset máhtolašvuođas.
Mænngan illedahkide gïehtjedamme, maahta nuhteligs årrodh baajedh learoehkidie meatan årrodh sijjen vaestiedassi bïjre ussjedidh, jïh soejkesjidh maam dah maehtieh
Maŋŋil go bohtosiid lea geahčadan, de sáhttá leat ávkkálaš ohppiiguin searválaga suokkardallat sin vástádusaid ja plánet movt oahppit sáhttet buorebut bargat.
darjodh juktie buerebe sjïdtedh. Learohki jïjtsevuarjasjimmieh maehtieh dutnjien vihkeles bïevnesh vedtedh maam dah
Ohppiid árvvoštallamat iežaset barggus sáhttet addit dehálaš dieđuid das mii sin mielas lea váttis, ja mainna sii galggaše eanet bargat.
tuhtjieh gïerve, jïh mejnie tjuerieh vielie barkedh.
Iežasárvvoštallan sáhttá maiddái dahkat ohppiid eanet diđolažžan iežaset gelbbolašvuođas rehkenastimis.
Jïjtsevuarjasjimmie maahta aaj viehkine årrodh ihke learohkh aktem tjïelkebe guvviem åadtjoeh jïjtsh maahtoen bïjre ryöknedimmesne.
Movt sáhtán ráhkkanahttit ohppiid geahččaleapmái ja geahččaleami ulbmiliidda ?
• Guktie edtjem illedahkide nuhtjedh juktie maehtedh faageles sjyöhtehke
Movt galggan geavahit bohtosiid vai sáhtán addit fágalaš relevánta árvvoštallamiid ruovttoluotta mat ovddidit viidásit oahppama ?
bïevnesh bååstede vedtedh mah dam guhkiebasse lïerehtimmiem eevtjieh ?
Movt oaččun ohppiid searvat bargat viidáseappot bohtosiiguin ?
• Guktie edtjem learoehkidie meatan vaeltedh dennie guhkiebasse barkosne
Movt oahppit sáhttet searvat iežaset barggu árvvoštallamii ?
• Guktie learohkh maehtieh meatan årrodh sijjen jïjtsh barkoem vuarjasjidh ?
OVDAL GEAHČČALEAMI
2. PRYÖVEN ÅVTELEN
Kártengeahččaleami čađahan bagadussii Instruksjon for gjennomføring lea dehálaš oahpásmuvvat bures ovdal čađahanbeaivvi.
Åvtelen pryöve dorjesåvva, lea vihkeles datne lea veelelaakan goerehtamme bïhkedassem Instruksjon for gjennomføring.
Dan gávnnat PAS:s.
Daam gaavnh PAS:sne.
Dat instruksa sisdoallá dan maid oahpaheaddji galgá dadjat ohppiide ovdal geahččaleami ja geahččaleami čađahettin.
Bïhkedimmesne tjåådtje maam learohke edtja learoehkidie jiehtedh pryöven åvtelen jïh mearan pryöve dorjesåvva.
Dasa lassin čilgejuvvojit das čađaheami rámmat.
Lissine tjïrrehtimmien mierieh aaj buerkiestamme sjidtieh.
Kártengeahččaleapmi galgá čađahuvvot guovtti vuorus.
Edtja goerehtallemepryövem tjïrrehtidh gööktine boelhkine.
Vuoruid gaskkas galgá ohppiin leat boddu.
Boelhki gaskem learohkh edtjieh eejehtimmiem utnedh.
Dat lea danne go oahppit geain leat oahppanváttut dávjá váibet eanet go oahppit geain eai leat dakkár hástalusat.
sæjloesåbpoe sjïdtedh goh dah veaksehke learohkh.
Buot oahppit galget beassat čájehit kártengeahččaleamis maid sii máhttet, ja ahte boasttu vástádusaid sivva ii leat dat go leat váiban.
Vihkeles gaajhkh learohkh åadtjoeh vuesiehtidh maam maehtieh goerehtallemepryövesne, jïh båajhtoeh vaestiedassh eah leah syjlemen gaavhtan.
Geahččaleapmegihppagis lea merkejuvvon gokko galggašii bisánit bottus.
Pryöveheeftesne lea mïerhkesjamme gåessie pryöve byöroe årrodh.
Dat lea dušše láidehus, muhto ávžžuhit ahte eai váldde bottu maŋŋil.
Daate ajve bihkeden, men mijjieh juvnehtibie eejehtimmie ij seejnebe vaaltasovvh.
Bottu guhkkodat galggašii leat unnimusat 10 minuhta, áinnas borranboddu dahje fitnan olggu ovddas.
Eejehtimmie byöroe årrodh unnemes 10 minudth, maaje beapmojne jallh ålkone.
Geahččaleami sáhttá maiddái juohkit guovtti skuvlabeaivái.
Maahta aaj pryövem juekedh gööktine skuvlebiejjine.
Oktiibuot almma bottu haga lea geahččaleami čađahanáigi sullii 60 minuhta 5.
Tjåanghkan pryöve sæjhta vaasedh medtie 60 minudth, dellie eejehtimmie ij leah meatan.
Ovdal geahččaleami lea dehálaš ahte sihke oahppit ja sin váhnemat / ovddasteaddjit leat ožžon dieđuid kártengeahččaleami birra ja dan čađaheami ulbmila.
Pryövetjïrrehtimmien åvtelen lea vihkeles dovne learohkh jïh eejhtegh goerehtallemepryövem demtieh jïh daejrieh man åvteste dam tjïrrehte.
Diehtu váhnemiidda / ovddasteddjiide
Bïevnesh eejhtegidie
Oahpahusdirektoráhta lea ráhkadan diehtojuohkingihppaga váhnemiidda / ovddasteddjiide man namma lea: ” Informasjon om kartleggingsprøver, våren 2015 ”.
Ööhpehtimmiedirektovraate aktem bïevnesetjaalegem dorjeme eejhtegidie man nomme: «Bïevnesh goerehtallemepryövi bïjre, gïjren 2015 š.
Váhnemiid diehtojuohkingihpa sáddejuvvo ohppiid mielde ruovttuide ja dan galggašii maiddái sáhttit viežžat skuvlla ruovttusiiddas dahje oahpahusneahttabáikkis.
gåetiesæjrosne jallh lïerehtimmiesijjesne.
Gihpa lea jorgaluvvon sámegillii (davvi, lulli- ja julevsámegillii) ja eŋgelasgillii.
Tjaalege lea jarkoestamme saemien gïelese (noerhte-, åarjel- jïh julevsaemien.
Daid sáhttá viežžat pdf-fiilan Oahpahusdirektoráhta ruovttusiiddus.
Maahta dejtie våålese leessedh goh pdf-fijlh Ööhpehtimmiedirektovraateen gåetiesæjroste.
Gihpa almmuhuvvo buori áiggis ovdal kártengeahččaleamit lohkamis ja rehkenastimis galget čađahuvvot.
Tjaalege olkese båata guhkiem åvtelen learohkh edtjieh goerehtallemepryövide lohkemisnie jïh ryöknedimmesne darjodh.
Diehtu ohppiide
Bïevnesh learoehkidie
Oahppit galget oažžut dieđuid kártengeahččalemiid birra dalle go váhnengihppagat juhkkojuvvojit ohppiide.
Learohkh edtjieh bïevnesh åadtjodh goerehtallemepryövi bïjre seamma tïjjen goh tjaalege eejhtegidie vadtasåvva.
Lea dehálaš ahte geavahat buori áiggi čilget mii kártengeahččaleapmi lea, manne galgá dakkár geahččaleapmi, ja mo geahččaleapmi galgá čađahuvvot.
Vihkeles datne buerie astoem åtnah buerkiestidh mij akte goerehtallemepryöve lea, man åvteste dijjieh edtjede dagkeres pryövem utnedh jïh guktie pryöve edtja tjïrrehtamme sjïdtedh.
Mun lean
GÏEHTJEDIMMIELÆSTOE LOHKEHTÆJJESE TJÏRREHTIMMIEN ÅVTELEN Manne  tïjjem vadteme pryövem tjïrrehtidh
várren áiggi geahččaleami čađaheapmái
 gïehtjedamme bihkedimmiem jïh bïhkedasside juktie pryövem tjïrrehtidh
lohkan ovdagihtii oahpaheaddjibagadusa ja geahččaleami instruksa
 hokseme eejhtegh bïevnesetjaalegem åådtjeme jïh bïevnesh åådtjeme
doaimmahan váhnemiidda diehtogihppaga geahččaleami birra ja dieđu geahččaleami čađaheami ja čuovvoleami birra.
tjïrrehtimmien jïh dåarjelimmien bïjre
ságastallan ohppiiguin dan birra ahte geahččaleapmi galgá leat veahkkin oahpaheaddjái addit ohppiide nu buori oahpahusa go vejolaš
lohkehtæjja maahta learoehkidie dan bööremes lierehtimmiem vedtedh
várren áiggi maŋŋil geahččaleami ovttaskas oahppi bohtosiid árvvoštallamii ja čuovvoleapmái
 tïjjem vadteme tjïrrehtimmien mænngan juktie maehtedh vuarjasjidh jïh
Instruksa mii čilge movt galggat ráhkkanit ja čađahit geahččaleami, lea almmuhuvvon dárogillii namain Instruksjon for gjennomføring geahččaleamivuogádaga fierpmádagas, Prøveadministrasjonssystemet (PAS), https://pas.udir.no.
Pryövereeremesysteemesne (PAD.) ((https://pas.udir.no) gaavnh Instruksjon for gjennomføring mij buerkeste guktie datne edtja pryövem tjïrrehtidh, jïh mah ryöjredimmieh
Doppe gávnnat maiddái bohtosiidčilgehusa / fasihta mii čilge movt galggat divvut geahččalemiid.
mejtie tjoerh darjodh pryöven åvtelen.
Skuvlla rektor galgá ordnet nu ahte beasat PAS:i.
Daesnie aaj vuarjasjimmiebïhkedimmiem gaavnh mij buerkeste guktie edtja pryövide staeriedidh.
Don fertet lohkat ja oahpásmuvvat bures instruksii, Instruksjon for gjennomføring, buori áiggis ovdal kártengeahččaleami čađaheami ohppiiguin.
Datne tjoerh veele lohkedh jïh gïehtjedidh Instruksjon for gjennomføring guhkiem åvtelen
Dus ferte leat alddát geahččaleami gihpa klássalanjas maid geavahat veahkkin bagadallamis.
datne goerehtallemepryövem tjïrrehth learohkigujmie. Datne tjoerh aktem jïjtse pryöveheeftem meatan utnedh klaassetjiehtjielasse maam nuhtjh, Instruksjonine ektine.
Dasa lassin dárbbašat diimmu mainna geahčat áiggi.
Lissine aktem tsåahkam daarpesjh mij tïjjem vaalta, tjöödtjesthtsåahka.
Geahččaleami instruksas čuožžu man guhkes áigi ohppiin lea guhtege siiddu bargobihtáid bargamii.
Dennie tjaalegisnie Instruksjon tjåådtje man guhkiem learohkh edtjieh utnedh laavenjasside
Jus diktá ohppiid bargat nu guhká go sii háliidit, de nákcejit maiddái oahppit geat bargat eahpevuogálaččat čoavdit bargobihtáid riekta.
loetedh fïerhtene sæjrosne. Dastegh baaja learoehkidie dan guhkiem gïehtelidh goh jïjtje sijhtieh, learohkh ovmaereles strategijigujmie sijhtieh buektiehtidh laavenjasside staaran darjodh.
Dat leat oahppit geaid geahččaleapmi galgá gávdnat go váilevaš strategiijaovdáneapmi lea stuorimus prediktora vejolaš matematihkkaváttuide maŋŋil.
Sæjroe matematihketsagkesh mænngan åadtjoeh.
Danne ferte čuovvut dárkilit áigemeriid mat leat instruksas.
Dan åvteste tjoerh veelelaakan fulkesidh tïjjemieride bïhkedassesne.
Vuollelis gávnnat dieđuid dan birra mo galgá dulkot ja čuovvolit kártengeahččalemiid bohtosiid.
Vuelielisnie bïevnesh gaavnh guktie edtjh toelhkestidh jïh dåarjelidh illedahkide goerehtallemistie.
Kártentgeahččaleapmi mihtida guokte máhtolašvuođasuorggi rehkenastima vuođđo máhtolašvuođain.
Göökte tjiehpiesvoetesuerkieh dejnie uvtemesth tjiehpiesvoetine ryöknedimmesne möölesuvvieh goerehtallemepryövesne.
Dovdat ja čilget sisdoallá oahppi máhtolašvuođa identifiseret dilálašvuođaid maidda gullet logut ja sturrodagat.
mejtie learohke maahta tsiehkieh damtijidh mah taalh jïh stoeredahkh meatan utnieh.
Geahččaleami bargobihtát čilgejit čielga dilálašvuođaid maid sáhttá čoavdit rehkenastima bokte.
Laavenjassh pryövesne buerkiestieh vihties tsiehkieh mejtie maahta loetedh viehkine ryöknedimmeste.
Oahppit fertejit ipmirdit ahte logut čatnasit dilálašvuođaide, ja sii fertejit máhttit ráhkadit mentála modealla matematihkalaš oktavuhtii, ovdamearka dihte oastit ja vuovdit.
maehtedh aktem mentaale maallem darjodh dan matematihkeles ektiedæmman, vuesiehtimmien gaavhtan åestedh jïh doekedh.
Geavahit ja ráhkadit sisdoallá máhtu válljet strategiijaid váttisvuohtačoavdimii.
Nuhtjedh jïh gïetedidh lea strategijh veeljedh juktie dåeriesmoerh loetedh.
Geahččaleapmi mihtida ohppiid máhtu geavahit álkes strategiijaid hivvodagaid juohkimii ja juogusteapmái ja álkes rehkenastimii.
Pryöve möölehte guktie learohke maahta aelhkie strategijh nuhtjedh gosse veahkah juaka jïh klaassifiserede, jïh aelhkie aerviedimmieh darjodh.
Ohppiid rehkenastima vuođđomáhtolašvuođaid mihtideapmái leat ráhkaduvvon bargobihtát njealji temás: Lohkan, lohkodoahpagat, lohkoráidu ja lohkolinnjá ja rehkenastin.
Juktie learohki uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne möölehtidh, laavenjassh leah evtiesovveme njieljie teemaj sisnjeli: Ryökneme, taalegoerkese, taaleraajroe jïh taalesïeve
Buot dát njeallje temá čilgejuvvojit vuollelis.
jïh ryöknedimmie. Fïereguhte dejstie njieljie teemijste goerehtallemepryövesne åehpiedehteme sjædta vuelielisnie.
Juohke temái govviduvvo ohppiid ovdáneapmi ja dás leat maiddái ovdamearkkat ohppiin.
Fïereguhten teemese learohki evtiedimmiem buerkeste, jïh såemies vihties learohkevuesiehtimmieh vadtasuvvieh.
Dás čilgejuvvojit maiddái hástalusat mat sáhttet leat ohppiin geat rahčet guhtege temá siskkobealde, ja dás leat evttohusat aktivitehtaide mat sáhttet veahkehit ohppiid birget daiguin hástalusaiguin.
muvhth raeriestimmieh darjoemidie vadtasuvvieh mah maehtieh learoehkidie viehkiehtidh dejtie haestiemidie haalvedh.
Maŋŋelis temáid leat čilgehusat golmma oahppis (ohppiidportreahtat) geain leat hui iešguđetlágan bohtosat.
Teemaj mænngan buerkiestimmieh golme learoehkijstie gaavnh (learohkeportrehth) gaajh joekehts illedahkigujmie goerehtallemepryövesne.
Dat portreahtat leat čállon dan vuođul maid muhtun oahppit leat vástidan go oasálaste kártengeahččalemiid ráhkadeamis.
Daah portrehth leah tjaalasovveme learohki vaestiedassi mietie mah lin meatan evtiedimmesne goerehtallemepryöveste.
Portreahtat muitalit maid oahppit leat čájehan ahte sii máhttet ja maid eai máhte geahččaleamis.
Portrehth soptsestieh maam learohkh leah vuesiehtamme dah haalvoeh jïh eah haalvoeh
Juohke ohppiidportreahtas lea árvalus mo sáhttá viidásit čuovvolit oahppi.
pryövesne. fïerhten learohkeportrehtese raeriestimmieh vadtasuvvieh juktie guhkiebasse learohkem dåarjelidh.
Čuovvoleapmi ohppiin geat leat sierra beroštumi ráji vuolábealde
Dåarjelimmie learoehkijstie tjoeperdimmieraasten nuelesne
Kártengeahččaleapmi rehkenastimis deattuha lohkoipmárdusa ja rehkenastin máhtolašvuođa.
Goerehtallemepryöve ryöknedimmesne fokusem åtna taalegoerkesasse jïh ryöknedimmietjiehpiesvoetese.
Dat leat dárbbašlaš vuođđogeađggit rehkenastima vuođđomáhtolašvuođaid oahppamis ja matematihka oahppamis.
Daate lea daerpies bigkemegierkieh juktie vihkielommes tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne vejtiestidh jïh matematihkem lïeredh. Edtja illedahkem
Bohtosat 3. jahkeceahki matematihka kártengeahččaleamis galget geavahuvvot vuolggasadjin ságastallamii ohppiiguin ja váhnemiiguin go pláne mo galgá čuovvolit oahppu.
goerehtallemepryöveste ryöknedimmesne 2. daltesasse åtnasovvedh goh våarome akten soptsestæmman learoehkinie jïh eejhtegigujmie, juktie dam guhkiebasse dåarjelimmiem learoehkistie soejkesjidh.
Ovttas sáhttibehtet vuoruhit movt ovddosguvlui bidjabehtet oahppomihtuid barggus.
Ektesne dijjieh maehtede bæjjese bïejedh våaroehtamme lïerehtimmieulmieh dan guhkiebasse barkose.
Ságastallet movt oahppi sáhttá olahit mihtuid maid bidjabehtet.
maahta jaksedh dejtie ulmide mah bïejesuvvieh.
Dehálaš lea bidjat deattu muhtun moatti, realisttalaš mihttui hávális.
Vihkeles fokusem utnedh naan gille ulmide fïerhten aejkien, mejtie maahta jaksedh.
Ohppiid vuolábealde sierra beroštumi ráji galgá čuovvolit
 Edtja learohkh tjoeperdimmieraasten nuelesne guhkiebasse dåarjelidh
Oahpaheaddji ferte dieđihit váhnemiidda kártengeahččalemiid bohtosiin jus oahppi bohtosat leat vuolábealde sierra beroštumi ráji ja nu dárbbašit liige čuovvoleami
 Lohkehtæjja tjuara eejhtegidie bïevnedh illedahki bïjre goerehtallemepryövesne jis
Oahppit geat leat juste bajábealde sierra beroštumi ráji, sáhttet maiddái dárbbašit čuovvoleami
 Learohkh mah eevre tjoeperdimmieraasten bijjelen skååredieh, maehtieh aaj
Guhtege oahppi bohtosiid ferte geahččat ovttas eará dieđuiguin oahppi birra
 Tjuara illedahkide akten learoehkasse ektesne vuejnedh jeatjah bïevnesigujmie
Go dulko ohppiidvástádusaid, de lea dehálaš geahččat geahččaleami ollislaččat.
Gosse learohkevaestiedasside toelhkeste lea vihkeles abpe pryövem ektesne vuejnedh.
Leage várrogas ovtta bargobihtá vástádusa vuođul dadjat maidege.
Årroeh våårege illedahkh toelhkestidh ajve aktede vaestiedasseste aktene laavenjassesne.
Sáhttá ollu dieđuid oažžut jus guorahallá olles oahppi gihppaga.
Maahta jïjnjh bïevnesh gaavnedh jis learohken abpe heeftem gïehtjede.
Geahča bliántamearkkaid lohkolinnjáin ja figuvrrain, geahča maiddái notáhtaid dahje liigečállosiid maid oahppi soaitá čálistan márggaide dahje sierra báhpirii.
Vuartesjh gusnie plæjjohkemïerhkh taalesïevine jïh goerine, vuartesjh aaj notaatine jallh gusnie learohke tjaaleme sæjroebieline jallh jïjtse paehpierisnie.
Dat sáhttet addit lassi dieđuid das mo oahppi jurddaša.
Daate maahta lissiebïevnesh vedtedh guktie learohke ussjede.
Jus eahpidat, huma ohppiin ja jeara sus muitá go mo son jurddašii.
måjhta guktie ussjedi.
Geahččaleami berre mannat čađa ovttaskas ohppiiguin geain leat bohtosat juste bajábealde dahje vuolábealde sierra beroštumi ráji.
Byöroe pryövem aktine aktine learoehkinie gïehtjedidh mij lea eevre tjoeperdimmieraasten bijjelen jïh nuelesne. Vuarjesjh mejtie learohkh tjoeperdimmieraasten nuelesne aevhkiem
Árvvoštala leago ohppiide vuolábealde sierra beroštumi ráji ávkkálaš mannat olles geahččaleami čađa.
utnieh abpe pryövem gïehtjedidh. Veeljh dej veajkoej muvhth sæjroeh mejtie learoehkinie ektine vuartesjh.
Vejolaččat sáhttá válljet muhtun siidduid maid manná čađa ohppiin, dat galggaše leat siiddut maid sisdoallu lea lagamusas oahppi ovdánandási.
Daate byöroe sæjroeh sisveginie årrodh mah leah learohken lïhkemes evtiedimmiesovnen sisnjelen. Akte learohke mij guhkede tjoeperdimmieraasten nuelesne
Ohppiide geat ožžot čuoggáid ollu vuollelis sierra beroštumi ráji (geahča Lena portreahta) sáhttá dovdot váivin jus oahpaheaddji bláđe olles geahččaleami čađa ja nu oidnojit buot bargobihtát maid ii leat máhttán dahje vástidan.
skåårede (vuartesjh portrehtem Jåvveste), maahta tuhtjedh gïerve jis lohkehtæjja abpe heeften tjïrrh plaerede jïh satne åådtje gaajhkide laavenjasside vuejnedh mejtie ij leah buektiehtamme jallh ij vaestiedamme.
Danne sáhttá leat vuogas válljet dušše moadde siiddu maid geahčada searválaga ohppiin.
Dellie maahta buerebe årrodh naan gille sæjroeh veeljedh mejtie learoehkinie ektine gïehtjede.
Go geahčada geahččaleami olles klássain, de sáhttá válljet geahččaleamis muhtun temáid dahje siidduid maiguin sáhttá bargat ovttas.
Juktie pryövem vijriesåbpoe gïehtjedidh aktene ellies klaassesne maahta såemies teemah jallh sæjroeh pryövesne veeljedh mejgujmie gaajhkesh maehtieh ektesne barkedh.
Muitte ahte lea maiddái vejolaš ráhkadit “ kurssa ” ohppiiguin daidda dihto doahpagiidda dahje máhtolašvuođaide maiguin buohkat joavkkus rahčet.
Mujhtieh gåarede «kuvsjemš darjodh learohkedåehkiejgujmie juktie sjïere dïejvesigujmie jallh tjiehpiesvoetigujmie guhkiebasse barkedh, mejgujmie gaajhkh learohkh dåehkesne tjabreminie.
Dat sáhttá mearkkašit ahte okta oahppi lea mielde ovtta kurssas, muhtun eará oahppi soaitá mielde máŋgga kurssas.
Dellie kanne akte learohke meatan aktene kuvsjesne, mearan akte jeatjah learohke lea meatan jieniebinie kuvsjine.
Evttohusat gažaldagaide ohppiide sierra beroštumi vuolábealde
Raeriestimmie gyhtjelasside learoehkidie tjoeperdimmieraasten nuelesne:  Maahtah munnjien vuesiehtidh dam sæjroem pryövesne datne tuhtjïh lij lustemes ?
Ledje go muhtun bargobihtát maid don it ipmirdan mo galget bargat ?
 Mah laavenjassh desnie mejtie idtjïh guarkah guktie edtjh loetedh ?
Makkár bargobihtát ledje váddásat ?
 Mah laavenjassh lin gïerve ?
Makkár bargobihtáid manai bures bargat ?
 Mah laavenjassh lij aelhkie darjodh ?
Evttohusat gažaldagaide ohppiide go bargá olles luohkáin maŋŋil geahččaleami:
Raeriestimmie gyhtjelasside learoehkidie gosse barkeminie pryöven mænngan ellies klaassine:
Maid jáhkkibehtet mii galgat gávdnat dáinna siidduin ?
Sæjroe
Mo sáhttit jurddašit go galgat čoavdit dán bargobihtá ?
 Guktie maehtebe ussjedidh juktie daam laavenjassem loetedh ?
Oahppit vuolábealde sierra beroštumi ráji geavahit dávjá guhkes áiggi danne go sis leat eahpevuogálaš strategiijat, heajos doabaipmárdusat, dahje beare viiddis dárkkistanstrategiijat.
Learohkh tjoeperdimmieraasten nuelesne daamtaj guhkiem tïjjem nuhtjieh dan åvteste dej leah ovmaereles strategijh, viesjies dïejvesh jallh fer vijries gïehtjedimmiestrategijh.
Daid dáhttut fuobmát kártengeahččalemiiguin, ja danne čađahit geahččaleami áigemeriiguin ja veahkkeneavvuid haga.
Mijjieh sïjhtebe daam goerehtallemepryövine vueptiestidh, jïh dan åvteste pryövem tjïrrehtibie tïjjemieriejgujmie jïh bielelen viehkiedïrregh.
Maŋŋil go geahččaleapmi lea divvojuvvon, de sáhttá láhčit ohppiide vejolašvuođa bargat bihtáid maid eai vástidan geahččaleamis.
Mænngan pryövem staeriedamme, maahta
Jus nu, de divo vuos geahččaleami, ja divtte dasto ohppiid muosis bargat loahppa bargobihtáid ivdnebliánttain.
Staeredh boekte pryövem voestegh, jïh baajh dan mænngan learoehkidie raeffesne tjahkasjidh jïh dejtie mubpide laavenjasside loetedh klaerieplæjjohkinie.
De gal ožžot geavahit veahkkeneavvuid.
Daelie maehtieh maaje viehkiedïrregh nuhtjedh.
Oahppit leat juo gullan bagadusa ja sáhttet geahččat ovdamearkkaid geahččaleamis.
bïhkedassem govleme jïh maehtieh vuesiehtimmide pryövesne vuartasjidh.
Máŋgasiidda lea dat doarvái dasa ahte nagodit iešheanalaččat bargat bihtáiguin mat leat báhcán.
Jeenjesidie ij leah daate nuekies ihke dah buektiehtieh jïjtjeraarehke barkedh dej jeatjah laavenjassigujmie.
Oahppit EAI oaččo divvut boasttu vástádusaid.
Learohkh EAH luhpiem åadtjoeh båajhtoeh vaestiedassh staeriedidh.
Ohppiide geat rahčet ii leat nu ollu ávki bargat iešheanalaččat geahččaleami bargobihtáiguin, ja nu ii ávžžuhuvvo sidjiide dat bargovuohki.
Gaajh viesjies learohkh sijhtieh vaenie nåhtoem utnedh jïjtjeraarehke laavenjassigujmie pryövesne barkedh, jïh dan åvteste ibie dam raeresth.
Okta vuohki lea ahte oahppi ovttas oahpaheddjiin bargá bargobihtáid maid son ii ollen geahččaleamis.
Akte nuepie lea learohke lohkehtæjjine ektine, dejtie laavenjasside dorje mejtie satne idtji asth pryövesne darjodh.
De lea oahpaheaddjis buorre vejolašvuohta jearrat čuovvolahttingažaldagaid ja nu oažžut liige dieđuid das maid oahppi ii ipmir, ja mainna son rahčá.
Dellie lohkehtæjja nuepiem åådtje jienebh gyhtjelassh gihtjedh jïh lissie bïevnesh åadtjodh man bïjre learohke guarka, jïh mejnie tjabreminie.
Dat sáhttá leat vuosttaš oassi oahppi viidásit kártemis.
Daate maahta voestes lïhtse årrodh dennie guhkiebasse goerehtallemisnie.
Doahpagiid ja máhtolašvuođaid ovdánahttin
Evtiedimmie goerkesistie jïh tjiehpiesvoetijste
Digaštallet oahppá go oahppi álggos doahpagiid ovdalgo máhtolašvuođaid, dahje máhtolašvuođaid ovdal go doahpagiid, vai ohppet go daid buohtalaga.
Digkedeminie mejtie goerkese evtiesåvva tjiehpiesvoeti åvtelen, tjiehpiesvoeth goerkesen åvtelen, jallh mejtie dah sinsitnien baalte evtiesuvvieh.
Jáhku mielde dat ovdánit buohtalaga.
Hævvi vienth dah sinsitnien baalte evtiesuvvieh.
Oahppit geat eai hálddaš lohkodoahpagiid nu bures rahčet dávjá lohkamiin ja lohkorehkenastimiin.
Learohkh viesjies taaledïejvesigujmie daamtaj viesjies tjiehpiesvoeth utnieh
Oahppit geat rahčet lohkat dávjá eai ipmir nu bures doahpagiid mat čatnasit loguide.
Learohkh mah tjabreminie ryöknedh, daamtaj viesjies dïejvesegoerkesem utnieh ektiedamme taalide.
Ohppiin leat juo doahpagat ja máhtolašvuođat go sii álget skuvlii.
Learohkh dïejvesh jïh tjiehpiesvoeth meatan utnieh gosse skuvlese båetieh.
Árra giellaovdánemiin ja lohkamiin leat sii háhkan dehálaš gelbbolašvuođa mii lea vuođđun vuođđo máhtolašvuođaide rehkenastimis ja dasa ahte oahppat matematihka.
Aareh gïeleevtiedimmien jïh ryöknemen tjïrrh dah leah vihkeles maahtoem vejtiestamme mij våaroeminie sjædta tjiehpiesvoetide ryöknedimmesne jïh matematihkem lïeredh.
Ipmárdus doahpagiidda nugo ovdamearka dihte stuorit go, eanet, dahje lohkosánit ja lohkanmáhtolašvuođat leat reaiddut viidásit oahppamii.
Goerkese ektiedamme dïejvesidie goh vuesiehtimmien gaavhtan stuerebe goh, vielie, jallh taalebaakoeh jïh ryöknemetjiehpiesvoeth leah dïrregh dan guhkiebasse lïerehtæmman.
Juo skuvlaálgima áiggi sáhttet oahpaheaddjit áicat ahte ohppiin leat iešguđetlágan gelbbolašvuođat.
Joe skuvleaalkoven lohkehtæjjah maehtieh vïhtesjidh learohkh joekehts maahtoem utnieh.
Muhtun oahppit eai máhte lohkat meaddel viđá kardinála ipmárdusain, muhtun oahppit ges máhttet adderet loguid 0-100 gaskkas.
Mearan muvhth learohkh eah maehtieh vielie goh vïjhtese ryöknedh kardinaale goerkesinie, mubpieh learohkh maehtieh taalh tjåanghkan bïejedh suerkesne 0 – 100.
Skuvllas sáhttá áicat matteuseffekta, erohus ohppiid gaskkas stuorru árra skuvlajagiid.
Skuvlesne maahta aktem matteuseffektem vïhtesjidh, joekehtse learohki gaskem sjïdtede dej voestes skuvlejaepiej.
Ulbmil kártengeahččalemiiguin lea fuobmát erohusaid nu ahte sáhttá bargat dihtomielalaččat ovddidit doabaipmárdusa ja rehkenastimáhtolašvuođa ohppiin geat rahčet eanemusat.
maahta voerkeslaakan barkedh dïejvesegoerkesem jïh ryöknemetjiehpiesvoetide lissiehtidh dej viesjiehtommes learohki luvnie.
Ii leat dušše okta geaidnu háhkat vuođđo máhtolašvuođaid rehkenastimis – ohppiin lea individuella ovdáneapmi, muhto leat muhtun oktasašvuođat maiddái.
Ij leah akte geajnoe dejtie vihkielommes tjiehpiesvoetide ryöknedimmesne – learohkh sjïere evtiedimmieh utnieh, men såemies tjåenghkies væhtah.
Jus oahppit galget šaddat čeahpit rehkenastit, de fertejit leat guokte vuođđo ášši sajis: sii fertejit máhttit lohkat sihkkarit ja geabbilit, ja sis fertejit leat nanu lohkodoahpagat.
Ihke learohkh edtjieh væjkele sjïdtedh ryöknedidh, dellie göökte maadthgierkieh tjuerieh stïeresne årrodh: dah tjuerieh maehtedh jearsoeslaakan jïh fleksijbele ryöknedidh, jïh dah tjuerieh hijven
Vuosttaš jagiid skuvllas lea vuđolaš bargu lohkanaktivitehtaiguin hui dehálaš ohppiid ovdáneapmái.
taalegoerkesem utnedh. Learohki evtiedimmien gaavhtan lea joekoen vihkeles veele barkedh learohki ryöknemedarjomigujmie dej voestes jaepiej skuvlesne.
Lohkan lea dárbbašlaš ohppiid lohkoipmárdusa ovddideapmái, dasa lassin geavahit oahppit ollu lohkanstrategiijaid bargobihtáid čoavdimii.
Ryökneme lea daerpies juktie learohki taalegoerkesem evtiedidh, lissine learohkh jeenjemasth ryöknemestrategijh nuhtjieh laavenjasseloetemisie.
Eanas oahppit ohppet dađistaga beaktileabbo ja geabbileabbo strategiijaid dađimielde go šaddet čeahpibut lohkat ja háhket buoret lohkoipmárdusa.
vielie effektijve jïh fleksijbele strategijh evtiedidh mearan væjkalåbpoe sjidtieh ryöknedh, jïh buerebe taalegoerkesem åadtjodh.
Muhtun ohppiid ovdáneapmi bisána, dainna oaivvilduvvo ahte sii jotket geavahit álkes strategiijaid (geahča Rehkenastin vuollelis).
Såemies learohkh tjöödtjestieh, dah jåerhkieh aelhkie strategijh nuhtjedh (vuartesjh Ryöknedimmie vuelielisnie).
Dat oahppit sáhttet oažžut matematihkkaváttuid.
Daah learohkh leah vaahresne matematihketsagkesh evtiedidh.
Danne lea dehálaš veahkehit ohppiid ovdánit viidásit ovttageardánis ja ovttamállet lohkanstrategiijain beaktileabbo strategiijaide ja geabbileabbo strategiijageavaheapmái.
Dan åvteste vihkeles learoehkidie
Davviriikkain earuhit erenoamáš matematihkkaváttuin ja dábálaš matematihkkaváttuin.
guhkiebasse viehkiehtidh naive jïh rigide ryöknemestrategijijste, vielie effektijve strategijide jïh akten vielie fleksijbele strategijeåtnose.
Dávjá geavahit doahpagiid gáržžes ja viiddis definišuvnna (geahča ovdamearka dihte Lunde, 2008).
Daamtaj dïejvesh gietskies jïh gamte definisjovne åtnasuvvieh (vuartesjh vuesiehtimmien gaavhtan Lunde 2008).
Muhtun ohppiin geat rahčet matematihkain, leat erenoamáš matematihkkaváttut.
Såemies dejstie learoehkijstie mah matematihkine tjabreminie, sjïere matematihketsagkesh utnieh.
Erenoamáš matematihkkaváttuid čatnet ovdamearka dihte muitinváttuide, kognitiivafáktoriidda dahje abstrakšuvdnaváttuide (Holm, 2002).
faktoridie jallh abstraksjovnetsagkesidie (Holm, 2002).
Ohppiide geain leat erenoamáš matematihkkaváttut berre árvvoštallat lea go dárbu liige čuovvoleapmái maiddái olggobealde heivehuvvon oahpahusa vrd oahpahuslága.
Dejtie learoehkidie sjïere matematihketsagkesigujmie, byöroe vuarjasjidh mejtie daerpies lissie dåarjelimmiem aaj mierien ålkolen sjïehtedamme lïerehtimmeste, ööhpehtimmielaaken mietie.
Johtočálus F-04-13 geatnegahttá skuvlla árvvoštallat oahpahusa doaibmama ovdalgo vuolggaha ášši PPT:I ja vejolaččat erenoamáš oahpahusa mearrádussii.
Prievien mietie F-04-13 skuvle dïedtem åtna nåhtoem lïerehtimmeste vuarjasjidh, åvtelen PPD:se
Dakkár árvvoštallamis sáhttá kártengeahččaleami geavahit oassin.
Goerehtallemepryöve maahta meatan årrodh aktene dagkeres vuarjasjimmesne.
Lassin ohppiide geain leat erenoamáš váttut matematihkas, de dáidet maiddái leat oahppit geain leat dábálaš váttut matematihkas.
Gelline skuvline sæjhta naan learohkh årrodh mah utnieh dam maam mijjieh gåhtjobe sïejhme matematihketsagkesh.
Lunde (2008) mielde mearkkaša dat ahte lea váilevaš oktavuohta oahppi kognitiiva doaibmama, oahpahusa ja eará fáktoriid gaskkas mat váikkuhit oahpahussii, ja ahte dat váilevašvuohta hehtte oahppi oahppamis matematihka.
Lunden mietie (2008) dellie sæjhta akte ovreakta årrodh gaskem learohken kognitijve fungeradimmiem, ööhpehtimmiem jïh jeatjah faktovrh mah lïerehtimmiem tsevtsieh, jïh daate ovreakta jeenjemasth learohken
Muhtun ohppiin geat leat ožžon bohtosiid vuolábealde sierra beroštumi ráji leat dábálaš matematihkkaváttut.
Muvhth dejstie learoehkijstie mah tjoeperdimmieraasten nuelesne skååredieh, sïejhme matematihketsagkesh utnieh.
Daidda ohppiide galgá plánet doaibmabijuid heivehuvvon oahpahusa siskkobealde oassin árra doaimmain.
Dejtie learoehkidie edtja råajvarimmieh soejkesjidh mierien sisnjelen sjïehtedamme lïerehtimmeste, goh akte lïhtse aareh råajvarimmesne. Learohkh sïejhme
Dábálaš matematihkkaváttuid dovdomearkkat leat heajos doabaipmárdus ja ovttageardánis ja rievddakeahtes strategiija geavaheapmi.
matematihketsagkesigujmie daamtaj viesjies dïejvesegoerkesem, jïh naive jïh rigide strategijeåtnoem utnieh.
Danne go heajos strategiijageavaheapmi addá heajos vuođu viidásit oahppamii, de dat sáhttá addit váttisvuođaid matematihkain maŋŋel skuvlaáigodagas jus ii bija johtui doaibmabijuid (geahča ovdamearka dihte Lunde, 2008 dahje Ostad, 2008 ja 2010).
Lunde, 2008 jallh Ostad, 2008 jïh 2010).
Kártengeahččaleami vuosttaš oassi (ovdal bottu) mihtida eanas doabaipmárdusa ja lohkanmáhtolašvuođa.
Voestes bielie goerehtallemepryöveste (eejehtimmien åvtelen) åajvahkommes dïejvesegoerkesem jïh ryöknemetjiehpiesvoeth möölehte.
Geahččaleami nubbi oassi mihtida eanas lohkorehkenastima (adderema, subtraherema ja multiplikašuvnna).
Mubpie bielie pryöveste åajvahkommes taaleryöknedimmiem möölehte (addisjovne, subtraksjovne jïh multiplikasjovne).
Oahppit geat rahčet geavahit dávjá lohkanstrategiijaid go galget čoavdit bargobihtáid lohkorehkenastimis.
Viesjies learohkh daamtaj ryöknemestrategijh nuhtjieh juktie laavenjassh loetedh taaleryöknedimmesne.
Vai galgá daid ohppiid fuomášit, de lea juohke siidui biddjon áigemearri.
Sæjroe fïerhte sæjroe aktem tïjjemieriem åådtjeme.
Áigemearri lea biddjon nu ahte oahppit geat geavahit eahpevuogálaš ja unnán beaktilis strategiijaid, eai árvvu mielde nákce geargat buot bargobihtáiguin siiddus mearriduvvon áigái.
Tïjjemierie lea bïejesovveme naemhtie guktie learohkh mah ovmaereles jïh nåake effektijve strategijh nuhtjieh, eah sån sïjhth gaervies sjïdtedh gaajhki laavenjassigujmie sæjrosne tïjjemierien sisnjelen.
Geahččaleami vuosttaš oasis lea eanet áigi bargat bihtáid.
Voestes bielesne pryöveste tïjjemierie guhkebe.
Ohppiid doaba ja máhtolašvuođa ovddidemiin lea dehálaš bargat buohtalaga.
Vihkeles parallellelaakan barkedh learohki dïejvesidie jïh tjiehpiesvoeth evtiedidh.
Oahppit geat rahčet eanemus dárbbašit geavahit eanet áiggi
Doh viesjiehtommes learohkh daarpesjieh guhkiem gïehtelidh
ovdánahttit lohkodoahpagiid (ovdamearka dihte lagamus lohku, sirret loguid ja lihka ollu)
taale, taalh veesmedh jïh seamma jïjnjh)
bargat olles lohkoguovlluin 0-100: dat lea dehálaš vai ipmirda mo sadjevuogádat lea huksejuvvon ovttežiiguin ja logežiiguin
• abpe barkoesuerkesne 0-100 barkedh: daate lea vihkeles juktie guarkedh guktie posisjovnesysteeme lea bæjjese bigkeme aktigujmie jïh luhkiejgujmie
bargat lohkoguovlluin 0-1000, vai buorebut ipmirda sadjevuogádaga
• taalesuerkesne 0-1000 barkedh, juktie daajroem vijriedidh posisjovnesysteemen bïjre
háhkat alcces strategiijageavaheami mii čatnasa addišuvdnii: oahppit geat rahčet dárbbašit veahki ja doarjaga sirdit strategiijas mas lohket-buot strategiijai mas lohket-viidáseappot, ja dađistaga geavahišgoahtit máhtuset loguid birra ja lohkofáktáid vuođđun rehkenastimis.
viehkiem jïh dåarjoem daarpesjieh juktie vaedtsedh «gaajhkem ryöknedhš- strategijijste, «guhkiebasse-ryöknedhš strategijide, jïh mænngan aelkedh daajroeh nuhtjedh taali jïh taalefaaktaj bïjre goh våarome ryöknedæmman
háhkat alcces strategiijageavaheami mii čatnasa subtrakšuvdnii: sirdit lohkanstrategiijain dasa ahte geavahišgoahtá rehkenastimii vuođđun máhtuid mat oahppis leat loguid birra ja lohkofáktáid
ryöknemestrategijijste, juktie daajroeh nuhtjedh taali jïh taalefaaktaj bïjre goh våarome ryöknedæmman
bargat konkrehtaiguin ja čatnat daid joavkolohkamii vai dat lea vuođđun ipmirdit multiplikašuvnna
• konkreetigujmie barkedh jïh daam dåehkieryöknemasse ektiedidh goh våarome juktie multiplikasjovnem guarkedh
3. ceahki oahppit geat rahčet buot eanemusat dárbbašit ain beassat bargat lohkanaktivitehtaiguin, buohtastahttit hivvodagaid ja čatnat hivvodagaid lohkosymbolaide.
Dah ellen viesjiehtommes learohkh 3. daltesisnie annje daarpesjieh ryöknemedarjomigujmie barkedh, veahkah viertiestidh jïh veahkam taalesymbovlese
Temát vuollelis ja ohppiidportreahtat evttohit mo sáhttá joatkit bargat ohppiiguin.
Teemah vuelielisnie jïh learohkeportrehth såemies raeriestimmieh vedtieh dan guhkiebasse barkose learoehkidie
Evttohus lassi lohkamuššii
Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre
Lohkan
Ryökneme
Buorit lohkanmáhtolašvuođat leat hui dehálaččat ovddidit lohkoipmárdusa, rehkenastinmáhtolašvuođaid ja makkár strategiijaid vállje go čoavdá bargobihtáid.
Hijven tjiehpiesvoeth ryöknemisnie leah joekoen vihkeles juktie taalegoerkesem, ryöknedimmietjiehpiesvoeth jïh strategijh evtiedidh mah leah laavenjasseloetemasse ektiedamme.
Oahppit dárbbašit vuođđo ipmárdusa viđa prinsihpas vai galget šaddat čeahpes (lohko) lohkkit:
Juktie væjkele ryöknijh sjïdtedh dle learohkh aktem uvtemesth goerkesem vïjhte prinsihpijste daarpesjieh. Learohkh tjuerieh taaleraajroem maehtedh (taali nommh)
Oahppit fertejit máhttit lohkoráiddu (loguid namaid) ja diehtit ahte loguin lea dihto vuorru (ordinalitehta).
jïh daejredh taalh aktem vihties öörnegem utnieh (ordinaliteete).
Sii fertejit maiddái ipmirdit okta-ja-okta korresponderema, dainna oaivvilduvvo ahte juohke diŋga lohkko okte ja dušše okte, ja ahte ii leat dadjamuš makkár vuorus diŋggaid lohká.
Dah tjuerieh aaj guarkedh aktese aktese- korrespondansem guarkedh, daate sæjhta jiehtedh fïerhte aate ajve ikth ryöknesåvva, jïh ij sïjhth maam jiehtedh mennie öörnegisnie aatide ryöknoe.
Dasa lassin ferte oahppi oahppat ahte lea maŋemus lohku mii ovddasta hivvodaga maid lea lohkan (kardinalitehta).
Lissine learohkh tjuerieh lïeredh dïhte minngemes taale dïhte, mij lea dam abpe veahkam maam
Ii leat vejolaš vástidit gažaldaga “ man galle ” jus ii ipmir kardinála aspeavtta.
ryökneme (kardinaliteete).
Dan ohppet eanas oahppit ovdal go álget skuvlii.
Ij gåaredh gyhtjelassh vaestiedidh goh «man jïjnješ bielelen dam
Oahppiovdamearka
Sæjroe kardinaale aspektem guarkedh.
Niillasis leat beavddis guokte logeža, okta viđeš ja golbma ruvdnobihtá.
Learohkevuesiehtimmie Daanen uvte göökte luhkieh, akte vïjhte jïh golme kråvnah.
Niillas cegge logi suorpma seammás go lohká ovtta ja ovtta logi rádjái.
Daane luhkie soermh sov uvte steerie mearan akti akti ryöknoe goske låhkan båata.
Dasto son joatká seammás go bidjá vulos ovtta ja ovtta suorpma, gitta 20 rádjái.
Dle jåarhka mearan akti akti soermem «vïbpeldeš goske 20 båata.
Son bisána, dolle ovtta gieđa bajás mas leat suorpmat badjin, ja joatká lohkat 21,22,23,24,25.
Dïhte tjöödtjeste, aktem gietem bæjjese steerie soermigujmie geerjehtamme jïh guhkiebasse ryöknoe 21, 22, 23, 24, 25. Dle dejtie
De son cuige golmma ruvdnobihttái ja lohka 26, 27, 28.
golme kråvnide tjuvtjede jïh ryöknoe 26, 27, 28.
Liisá luohkká lea bargame lohkoráidduiguin.
Klaasse taaleraajroejgujmie barka.
Oahpaheaddji čállá távvalii 5, 10, 15, 20.
Lohkehtæjja 5, 10, 15, 20 taavlesne tjaala.
Liisá lohká viidáseappot.
Læjsa edtja guhkiebasse ryöknedh.
Son lohká 5, 10, 15, 20, 30, 40.
Dïhte ryöknoe 5, 10, 15, 20, 30, 40.
Niillas čájeha ahte máhttá lohkat ruovderuđaid, muhto son ii geavat strukturerejuvvon joavkkuid nu ahte lohka logi ja vihtta oktanis.
Daane vuesehte satne maahta beetnegidie ryöknedh, men ij dejtie öörneldihkie dåehkide nuhtjh juktie luhkine jïh vïjhtine ryöknedh.
Seammás čájeha Niillas ahte nagoda lohkat nu ahte ii seahkán.
Seamma tïjjen Daane vuesehte satne buektehte öörnegem steeredh ryöknemisnie.
Liisá ii nákce dovdat minstara lohkoráiddus maid oahpaheaddji čállá távvalii.
Læjsa ij buektehth taalemöönsterem damtijidh maam lohkehtæjja taavlesne tjaala.
Son soittii geahččan dušše maŋemus lohkui.
Mejtie dïhte ajve dam minngemes taalem vuartesje.
Ovdalgo oahppit leat ipmirdan mo lohkovuogádagat leat huksejuvvon, logežiiguin ja ovttežiiguin, de orrot logut eavttuid haga dušše muhtun lohkun ja jietnan.
Åvtelen learohkh leah guarkeme guktie taalesysteeme lea bæjjese bigkeme luhkiejgujmie jïh aktigujmie, taalh sijhtieh årrodh taalh jïh tjoejh mah eah naan mïelem utnieh.
Logut 11-20 eai čuovo dábálaš njálmmálaš minstara (guoktelogi-okta, guoktelogi – guokte...,njealljelogi-okta, njealljelogiguokte, jna), muhto dain lea iežaset logihkalaš struktuvra.
dam sïejhme njaalmeldh möönsterem utnieh (göökteluhkie akte, göökteluhkie göökte, njieljieluhkie akte njieljieluhkie göökte jnv) men aktem jïjtse logiske struktuvrem utnieh.
Vai oahppit galget fuobmát oktavuođaid ja minstariid lohkoráidduin, de lea dehálaš ahte oahppit barget loguiguin gitta čuođi rádjái.
Juktie ektiedimmieh jïh möönsterh taaleraajrojne vueptiestidh lea vihkeles learohkh taaligujmie berkieh tjuetien raajan.
Buorre lohkoipmárdus loguide gitta 100 rádjái mearkkaša ahte oahppit máhttet lohkat viidásit (sihke bajás- ja vulosguvlui), logežiid, guokte ja guokte, vihtta ja vihtta ja logežiiguin ja logežiiguin vaikko makkár guovttesiffar logus.
Hijven taalegoerkese taalide 100 raajan sæjhta
Buorre lohkoipmárdus veahkeha oahppi lohkat oktii iešguđetlágan strukturerejuvvon joavkkuid, nugo Niillas geahččala.
Hijven taalegoerkese learoehkidie viehkehte tjåanghkan ryöknedh ovmessie struktuvreradamme dåehkieh, naemhtie goh Daane voejhkele.
Niillas lohká ovttežiid mielde, muhto oahppi geas lea buorre lohkoipmárdus sáhttá váldit vuođu das ahte guokte logeža lea seamma go guoktelogi, ja lohkat 20, 25, 28.
leah göökteluhkie, jïh ryöknedh 20, 25 jïh 28.
Buori lohkoipmárdussii gullá maiddái diehtu das ahte joavkkuid ii dárbbaš lohkat mearriduvvon vuoruid mielde.
Gosse hijven taalegoerkesem åtna edtja aaj daejredh dåehkieh eah tjoerh ryöknesovvedh akten vihties öörnegen mietie.
Ollu oahppit geavahit suorpmaid go lohket, mii doaibmá nuorra agis buorrin strategiijan.
Evtiedimmie ryöknemetjiehpiesvoetijste Jïjnjh learohkh soermide nuhtjieh gosse ryökneminie, mij lea akte hijven strategije noere aaltarisnie.
Lohkan suorpmaiguin sáhttá maiddái leat juoga maid oahppit dahket vai čatnet oktii dan mii lea konkrehta dainna mii lea abstrákta.
Soermine ryöknedh maahta aaj mij akt årrrodh maam learohkh darjoeh juktie dam konkrete jïh dam abstrakte aktanidh.
Oahppit dábálaččat dađistaga heitet lohkamis suorpmaiguin ja álget lohkat jitnosit, nivkkuhit ja lohket dahje lohket mentála lohkolinnjáin 2.3. ceahkis.
Siejhme learohkh ånnetji ånnetji orrijieh soermine ryöknedh goske aelkieh njaalmeldh ryöknedh,
Dat dahká oahppái álkibun geavahit rehkenastinstrategiijaid maiguin rehkenastet oaivvis – mii lea vuođđun matematihka gelbbolašvuhtii.
Dellie aelhkebe sjædta learoehkasse åejjieryöknemestrategijh nuhtjedh - mij lea dïhte våarome matematihken maahtose. Learohkh ahkedh jearsoesåbpoe sjidtieh dej
Oahppit šaddet dađistaga oadjebasabut prinsihpaide mat leat loguidlohkamis, nugo namuhuvvon badjelis, ja sii šaddet sihkkareappot ja dárkileappot go sii hárjehallet dan bargat.
Sæjroe prinsihpigujmie ryöknemasse mah leah bijjielisnie neebneme, jïh jearsoesåbpoe jïh veelebe sjidtieh gosse dejtie nuhtjieh.
Oahppit ohppet dađistaga lohkat sihke bajásguvlui ja vulosguvlui, guvttiin ja guvttiin, viđain ja viđain ja logežiin ja logežiin.
Mænngan learohkh lierieminie dovne bæjjese jïh våålese ryöknedh, gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine jïh luhkine jïh luhkine.
Vásáhusat maid oahppit háhket go lohkamiin čovdet váttisvuođaid ja bargobihtáid, dahket ahte sii ohppet bajil lohkofáktáid, nugo ovdamearka dihte ahte 2 + 3 lea vihtta.
Dååjrehtimmieh learohkh åadtjoeh gosse ryöknoeh juktie dåeriesmoerh jïh laavenjassh loetedh, dejtie viehkiehtieh taalefaaktah automatiseradieh, goh vuesiehtimmien gaavhtan2 + 3 lea vïjhte.
Váilevaš ipmárdus lohkamis sáhttá hehttet lohkoipmárdusa ovdáneami.
Faatoes goerkese ryöknemistie maahta akte heaptoe årrodh juktie taalegoerkesem evtiedidh.
Heajos lohkanmáhtolašvuohta sáhttá čujuhit matematihkkaváttuide maŋitáiggi.
Nåake ryöknemetjiehpiesvoeth leah ektiedamme minngebidie tsagkesidie ryöknedimmine.
Vaikko mánát geain leat matematihkkaváttut dávjá máhttet ja ipmirdit lohkama deháleamos prinsihpaid, nugo ovdamearka dihte lohkoráiddu ja ovttas oktii korrenspondánsa, de sis sáhttá leat váttisvuohta ipmirdit ahte ii leat dehálaš makkár vuoru mielde diŋggaid lohká.
prinsihpide ryöknemisnie, vuesiehtimmien gaavhtan taaleraajroe jïh akti akti korrespondanse, maehtieh dåeriesmoerh utnedh guarkedh ij leah vihkeles mennie öörnegisnie dah ryöknoeh.
Dat lea váilevaš ipmárdus ja máhtolašvuohta lohkamis.
Daate aktem faatoes goerkesem jïh tjiehpiesvoetem vadta ryöknemistie.
Ovdalgo sáhttá čuovvolit barggu, de lea dehálaš oažžut eanet dieđuid das mo oahppi lohká loguid, go dat mii boahtá ovdan kártengeahččaleamis.
Geajnoe guhkiebasse Åvtelen dïhte guhkiebasse barkoe maahta aelkedh, lea vihkeles vielie daajroem åadtjodh guktie learohke ryöknoe goh dam maam goerehtallemepryöve maahta vedtedh. Gosse
Dilálašvuođas mas lea njuolggo gulahallan ohppiin sáhttá áicat mo oahppi čoavdá lohkanbargobihtáid ja ságastit dan birra maid oaidná.
oktegh learoehkinie maahta vïhtesjidh guktie learohke ryöknemelaavenjassh luetieh, jïh soptsestidh dan bïjre maam vuajna.
Man guhkás máhttá oahppi lohkat ?
Man gåhkese learohke maahta ryöknedh ?
Nagoda go oahppi lohkat vaikko ii geavat veahkkin suorpmaid dahje guoskkahallama eará diŋggaide ?
Learohke maahta öörnegem steeredh ryöknemisnie bielelen soermide nuhtjedh jallh daeverh
Máhttá go oahppi lohkat iežas siste ?
Learohke maahta sov sisnjielisnie ryöknedh ?
Máhttá go oahppi lohkat bajás guvlui ja vulos guvlui muhtun logus, lohkat logežiid, čuđežiid, lohkat guokte ja guokte, vihtta ja vihtta, logi ja logi mielde ja nu ain ?
Learohke maahta bæjjese jïh våålese ryöknedh saaht man taaleste, luhkiej bijjelen ryöknedh, tjuetiej bijjelen, ryöknedh gööktine jïh gööktine, vïjhtine jïh vïjhtine, luhkine jïh luhkine jïh naemhtie guhkiebasse ?
Divtte oahppi čilget ja jeara čuovvolangažaldagaid.
Baajh learohkem buerkiestidh jïh gihtjh gyhtjelassh.
Ságastallama bokte oažžu dieđuid mo oahppi jurddaša, ja makkár ipmárdus oahppis lea lohkolohkamii.
guktie learohke ussjede jïh guktie learohke ryöknemem guarka.
Ulbmil ságastallamiin lea addit oahppái diđolašvuođa iežas lohkanmáhtolašvuođain ja mainna son galgá bargat viidásit vai šaddá sihkkareabbo lohkkin.
Soptsestimmien aajkoe lea learoehkasse daajroem vedtedh jïjtse ryöknemetjiehpiesvoeti bïjre, jïh mejnie edtja guhkiebasse barkedh juktie væjkele ryöknijinie sjïdtedh.
Siskkil áinnas váhnemiid ohppiid čuovvoleapmái.
Vaeltieh maaje eejhtegidie meatan juktie learohkem dåarjelidh.
Oahppi ferte oažžut vejolašvuođa bargat lohkamiin sihke lohkat eahpestruktuvrralaš ja struktuvrralaš joavkkuiguin.
Learohke tjuara nuepiem åadtjodh dovne ov-öörneldihkie jïh öörneldihkie dåehkieh ryöknedh.
Geavat áinnas doarjjan lohkamii konkrehtaid (ovdamearka dihte ruovderuđaid), lohkolinnjá (mas leat mearkkat ja guoros lohkolinnjá) ja čuđeškártta.
Nuhtjedh maaje daeverh, taalesïevem (mïerhkigujmie jïh gåaroes taalesïevine) jïh tjuetiekaarhtem juktie
ipmárdussii lohkolinnjá ja ipmirdit lohkoráiddu struktuvrra (geahča temáid Lohkodoahpagat ja Lohkoráidu ja lohkolinnjá).
ryöknemem dåarjoehtidh. Ulmie lea learohke edtja aktem jïjtse sisnjeles taalesïevem tseegkedh jïh struktuvrem guarkedh taaleraajrosne (vuartesjh teemide Taaledïejvesh jïh Taaleraajroe jïh taalesïeve).
(Loguid) Lohkan geavahuvvo dávjá strategiijan čoavdit bargobihtáid ja praktihkalaš váttisvuođaid.
Ryökneme daamtaj åtnasåvva goh strategije juktie laavenjassh jïh praktihkeles dåeriesmoerh loetedh.
Ollu oahppit jotket geavahit álkes lohkanstrategiijaid čoavdit addišuvdna, subtrakšuvdna ja multiplikašuvdna bargobihtáid.
Jïjnjh learohkh jåerhkieh aelhkie ryöknemestrategijh nuhtjedh juktie addisjovne-, subtraksjovne- jïh multiplikasjovnelaavenjassh loetedh.
Dan birra lea eanet temás Rehkenastin.
Raeriestimmie vielie lohkemen bïjre
Evttohusat viidásit lohkamuššii
Tjaelije jïh berteme leah tjaalasovveme lidteratuvrelæstosne tjaalegen minngiegietjesne.
Lohkodoahpagat
Taaledïejvesh
Buorre ipmárdus matematihkka doahpagiin lea okta deháleamos eavttuin ovddidit vuođđo máhtolašvuođaid rehkenastimis.
Hijven goerkese matematihkeles dïejvesijstie lea akte dejstie vihkielommes krïevenassijste juktie dejtie uvtemesth tjiehpiesvoeth ryöknedimmesne evtiedidh. Dïejvesh goh
Doahpagat nu go ovdamearka dihte galle, stuorimus, eanemus, unnit, guokte unnit, man ollu, gaskkas, vuolde ja bajábealde leat dehálaš doahpagat giellaovdáneapmái oppalaččat ja oahppi matematihkka giela ovdáneapmái erenoamážit.
vuesiehtimmien gaavhtan låhkoe, stööremes, jeenjemes, vaenebe, göökte unnebe, man gellie, gaske, nuelesne jïh bijjelen leah vihkeles dïejvesh mah leah ektiedamme gïeleevtiedæmman sïejhmelaakan, jïh evtiedæmman learohki matematihkeles gïeleste sjïerelaakan.
Doahpagiid ferte čatnat loguide, sihke lohkosymbolaide ja lohkosániide.
Tjuara dïejvesidie taalide ektiedidh, dovne taalesymbovlh jïh taalebaakoeh.
Mánát ohppet vásáhusa bokte go lohket ovdamearka dihte ahte vihtta lea juste ovtta eanet go njeallje.
Dååjrehtimmien tjïrrh ryöknemisnie maanah lierieh vuesiehtimmien gaavhtan vïjhte lea veele akte vielie goh njieljie.
Vihtta lea stuorit go golbma, guokte lea unnit go njeallje ja nu ain.
Vïjhte stuerebe goh golme, göökte vaenebe goh njieljie jïh numhtie vijriebasse.
Lohkodoahpagiid oahppama álgu lea ipmirdišgoahtit doahpagiid maid ovdalis leat namuhan, maid eanas oahppit dahket go álget skuvlii.
Evtiedimmie taaledïejvesijstie aalka dïejvesidie bijjielisnie guarkedh, naakede dah jeanatjommes learohkh darjoeh gosse skuvlem aelkieh.
Dasa lassin fertejit oahppit ipmirdit kvantitehta, dat mearkkaša ahte logut čujuhit dihto hivvodagaide.
Lissine learohkh tjuerieh kvantiteetem guarkedh, daate sæjhta jiehtedh taalh veahkide vuesiehtieh.
Dávjá lea giellageavaheapmi čatnon lohkui ja loguidmeannudeapmái gitta das makkár dilálašvuođas lea sáhka, ja dat sáhttá leat hástalus ohppiide.
soptsestibie, naakede mij maahta stoerre haestemh årrodh learoehkidie.
Stuora logus ovdamearka dihte ii leat álo čielga sturrodat.
Akte stoerre taale lea vuesiehtimmien gaavhtan ij naan tjïelke stoeredahke.
Muhtomin lea stuora lohku okta millijovdna.
Muvhten aejkien dle akte stoerre taale akte millijovne.
Eará oktavuođas sáhttá logi leat stuora lohku.
Muvhten aejkien luhkie maahta akte stoerre taale årrodh.
Buorit lohkodoahpagat ohppiin mearkkaša maiddái ahte galget ipmirdit ja máhttit geavahit iešguđetlágan vugiid barggus.
Hijven taaledïejvese lea aaj maehtedh guarkedh jïh nuhtjedh ovmessie soptsestimmievuekieh.
Okta valljodat mas leat vihtta eahppela sáhttá almmuhuvvot go čállá sáni “ vihtta ”, vihtta sázu | | | | | dahje lohkosymbola 5.
Maahta aktem veahkam vïjhte eeplajgujmie vuesiehtidh viehkine baakojste «vïjhteš, vïjhte sïevijste | | | | | jallh taalesymbovleste 5. Learohkh aaj tjuerieh
Oahppit galget maiddái máhttit ovddasteddjiid gaskkas dulkot.
maehtedh vuesiehtimmiejgujmie jarkoestidh.
Loguin leat iešvuođat.
Taali leah jïjtsevoeth.
Guokte logu maid bidjá oktii, šaddet ođđa lohkun.
Göökte taalh mah tjåanghkan bïejesuvvieh, akte orre taale sjidtieh.
Sáhttá gávdnat erohusa guovtti logus jus geassá nuppi logu nuppis.
Datne maahtah joekehtsem göökti taali gaskem gaavnedh gosse dam aktem taalem dehtie mubpijste geasa.
Loguid sáhttá juohkit ja geardut.
Maahta taalh guektelen juekedh jïh guektiengïerth darjodh.
Anja bidjá oktii 8 ja 9 ja čállá 71 čállingirjái.
Learohkevuesiehtimmie Tanja 8 jïh 9 tjåanghkan beaja jïh tjaala 71 gærjesne tjaala.
Trines ja Kaijas lea logeš ja njeallje ruvdnobihtá ja leaba jođus gávpái.
Krihke jïh Kaarije aktem luhkiestuhtjem jïh njieljie kråvnastuhtjh utnieh jïh edtjieh bovresne mïnnedh.
Soai galgaba juogadit ruđa gaskaneaskka seamma ollu goabbáige.
Dah edtjieh beetnegidie seammalaakan sijjen gaskem juekedh.
Trine lea eahpesihkar mo dan galgá juohkit.
Krïhke lea jueriedisnie guktie edtjieh dam darjodh.
Jus son addá olbmái ruvdnobihtáid, de soaitá sutnje šaddat váivi go oažžu unnit ruđa.
Jis voelpese kråvnide vadta, kanne håjnoes sjædta dan åvteste vaenemes åådtje.
Klássa bargá sadjeárvvuiguin ja hukse loguid unifix-birccuiguin.
Klaasse sijjieaarvojne barkeminie jïh taalh unifix-klåbpoejgujmie bigkie.
Oahpaheaddji jearrá Juhánis diehtá go son galle logeža leat 34:s.
Lohkehtæjja Jåhham gihtjie mejtie dïhte daajra man gellie luhkieh lea taalesne 34.
Juhána vástádus lea guokte logeža ja okta njealljenuppelogeš.
Jåhha vaestede taalesne 34 göökte luhkieh jïh akte luhkienjieljie.
Čállá go Anja loguid jorggu guvlui ?
Tanja daamtaj taalide molse ?
Dábálaččat dihtet 3. ceahki oahppit mo loguid galgá čállit.
Sïejhmemes learohkh 3. daltesisnie daejrieh guktie mijjieh taalh tjaelebe.
Muhtun oahppit geain lea dysleksi rahčet lohkanguovlluin go sii lohket ja čállet loguid.
Muvhth learohkh dysleksijinie lohkemehaerine tjabreminie gosse luhkieh jïh taalh tjaelieh.
Deattuheapmi das mo mii čállit loguid sáhttá leat veahkkin ohppiide.
Fokusem utnedh guktie mijjieh taalh tjaelebe, maahta viehkine årrodh learoehkidie.