pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sámi guovllus eai lean nu ollu bargosajit 2010:s go ledje 2000:s, man áigodagas bargosajit riikadásis lassánedje eanet go 11 proseanttain.
Vaenebh barkoesijjieh saemien dajvesne jaepien 2010 goh 2000, akten boelhken gusnie barkoesijjielåhkoe laantesne lea læssanamme vielie goh 11 prosentigujmie.
Davvi-Norgga fylkkkain, earret sámi guovlluin, lea olmmošlohku lassánan gaskal guhtta ja 14 proseantta seamma áigodagas.
Fylhkh Noerhte-Nöörjesne, bielelen dah saemien tjïelth, aktem lissiehtimmiem åtneme govhte jïh 14 prosenti gaskem seamma boelhken.
Sámi guovlluid ealáhusstruktuvran leat ollu vuođđoealáhusat ja industriija.
Dïhte saemien dajve aktem jielemestruktuvrem åtna jïjnjh voestesjielemigujmie jïh industrijine.
Maŋimuš guovtti jagis lea bargosajiid lohku dáin ealáhusain njiedjan eanet go 400:in.
Dej göökte minngemes jaepiej dle barkoesijjielåhkoe daejnie jielieminie vaananamme vielie goh 400 barkoesijjiejgujmie.
- Sámediggi lea mearridan ođđa ealáhusdieđáhusa 2011:s.
- Saemiedigkie aktem orre jielemebïevnesem nænnoestamme 2011.
Váldoulbmilin lea háhkat nana ja juohkelágan ealáhuseallima báikegottiin mii vuođđuduvvo sámi kultuvrii, lundui, ja birrasii ja mii váldá daid vuhtii, ja dieinna lágiin lea vuođđun ealli báikegottiide gos olbmot háliidit ássat, dadjá Sámediggeráđi lahttu Marianne Balto.
Åejvieulmie lea aktem nænnoes jïh gellielaaketje jielemem sjugniedidh mij våaromem åtna saemien kultuvresne, dam saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem krööhkeste, jïh våaromem beaja jielije voenges siebriedahkide, gusnie almetjh sijhtieh årrodh, saemiedigkieraerije Marianne Balto jeahta.
Mii fertet jorgalahttit dan negatiivvalaš ovdáneami sámi guovlluin, dadjá Balto.
Mijjieh tjoerebe dam nåake evtiedimmiem jarkelidh dejnie saemien dajvine, Balto jeahta.
Unnán ođđaásaheamit ja innovašuvdna
Vaenie orre tseegkeldahkh jïh innovasjovne
Fitnodagaid ovdáneapmi analyserejuvvo NæringsNM: s, mii mihtida fitnodagaid gánnáhahttivuođa, ahtanuššama ja ođđaásahemiid ja dasto ealáhuseallima sturrodaga.
NæringsNM sïelti evtiedimmiem analyserede, jïh sïelti dïenestem, sjïdtedimmien jïh orre tseegkeldahkh möölie, jïh jielemen stoeredahkem.
Máŋgga sámi gielddas lea unnán ealáhuseallin olmmošlogu ektui, ja leat unnán ođđaásaheamit ja gánnáhahttivuohta lea heittot.
Jïjnjh dejstie saemien tjïeltijste vaenie jielemh utnieh viertiestamme almetjelåhkojne, vaenie orre tseegkeldahkh jïh viesjies dïenestem utnieh.
Ollu gielddain leat dattetge fitnodagat mat leat ahtanuššan 2010:s.
Jïjnjh tjïelth læjhkan aktem stoerre låhkoem sïeltijste utnieh, mah sjïdtedimmiem åtneme åesiestimmesne jaepien 2010.
NæringsNM:s oidno ahte eanaš sámi gielddain ollislaččat ii leat nu buorre ovdáneapmi.
Dah jeanatjommes dejstie saemien tjïeltijste tjåanghkan nåake illedahkh vuesiehtieh NæringsNM ’ sne.
Analysa čájeha ahte muhtun gielddain lea dattetge buoret dilli, nugo Deanus ja Evenáššis.
Analyse vuesehte såemies tjïelth ojhte hijvenlaakan darjoeh, goh Deatnu (Tana) jïh Evenássi (Evenes).
Iskkadeapmi čájeha maiddái ahte sámi guovlluid dovdomearkan lea heajos innovašuvdna.
Goerehtimmie aaj vuesehte dah saemien dajvh vaenie innovasjovnem utnieh.
Ovdáneapmi
Evtiedimmie
Telemarksforskning geavaha geasuhanpyramiida ovdáneami válddahallamis.
Telemarksforskning aktem fryöjstehkepyramijdem nåhtede juktie evtiedimmiem buerkiestidh.
Geasuhanpyramiidas čilgejuvvo ovdáneapmi movt dat geasuha golmma dimenšuvnna bokte:
Fryöjstehkepyramijdesne sijjiej evtiedimmiem buerkeste dej fryöjstehkevoeten tjïrrh, golme dimensjovni mietie:
1) Geasuheapmi vuođđoealáhusaid fitnodagain
1) Fryöjstehkevoete sïeltide maadthjielieminie.
2) Movt geasuhit gussiid
2) Fryöjstehkevoete guesside.
3) Movt geasuhit ássanbáikin
3) Fryöjstehkevoete goh årromesijjie.
Sámi guovllus lea sakka vátnon vuođđoealáhusat.
Saemien dajve aktem tjarke vueliedimmiem åtneme maadthjielieminie.
Vuođusealáhussan leat vuođđoealáhusat, industriija ja teknologalaš bálvalusat.
Maadthjielemh leah aalkoejielemh, industrije jïh teknologeles dïenesjh.
Dáid ealáhusaid dovdomearkan lea dat ahte buktagat vuvdojuvvojit nationála dahje riikkaidgaskasaš márkanis.
Dïhte mij lea væhtine daejtie jieliemidie lea dah dorjesh aktene nasjovnale jallh gaskenasjovnale maarkedesne duakasuvvieh.
Sámi guovllus leat hui unnán bargosajit teknologalaš bálvalusain, mii lea ahtanuššama vuođusealáhus.
Saemien dajve joekoen vaenie barkoesijjieh åtna teknologeles dïenesjigujmie, mij lea akte sjïdtije maadthjieleme.
Muhtun gielddain leat dattetge vuođusealáhusat laskan, nugo Divttasvuonas, Fálesnuoris, Ivggus ja Unjárggas.
Såemies tjïelth saemien dajvesne læjhkan sjïdtedimmiem maadthjielieminie utnieh, goh Divtasvuodna (Tysfjord), Fálesnuorri (Kvalsund), Lyngen jïh Unjárga (Nesseby).
Sámi guovllus árbevirolaččat leat leamaš unnán galledanealáhusat.
Aerpievuekien mietie dle saemien dajve vaenie guessiejielemh åtneme.
Ja sámi guovlluin lea oppalaččat stuorra gávpesuođđan.
Akte stoerre tjåenghkies åesiesleakadimmie dejstie saemien dajvijste.
Dát lea dattetge unnon, ja ollu sámi gielddain leat galledanealáhusat lassánan, nugo Raavrhvijkes, Láhpis, Unjárggas, Hápmiris, Snoasas jna..
Daate åesiesleakadimmie ojhte unnebe sjïdteme, jïh jïjnjh saemien tjïelth aktem sjïdtedimmiem utnieh guessiejielieminie, goh Raavrevijhke, Láhppie (Loppa), Unjárga (Nesseby), Hábmer (Hamarøy), Snåase jïh jienebh.
Stuorra váttisvuohta ahtanuššamis sámi gielddain lea geasuheapmi ássama dáfus.
Akte stoerre dåeriesmoere sjïdtedæmman saemien tjïeltine lea årromesijjiej fryöjstehkevoete.
Ollu sámi gielddain fárrejit ollu olbmot eret, ja lea stuorát eretfárren go mii bargosajiid ahtanuššama dáfus lea.
Akte stoerre almetjelåhkoe saemien tjïeltijste jåhta, jïh stuerebe juhteme dajveste goh barkoesijjiesjïdtedimmie edtji årrodh.
Dát mearkkaša fuonit geasuheami ássama dáfus.
Daate aktem vuelege fryöjstehkevoetem årromesijjide vuesehte.
Dattetge mannet muhtun sámi gielddat vuosterávdnjái ja geasuhit sakka, nugo Davvisiida, Ráisavuotna ja Unjárga.
Vihth dle såemies dejstie saemien tjïeltijste mah njuvvien vööste vaedtsieh, jïh jolle fryöjstehkevoetem årromesijjide utnieh, goh Lebesby, Ráisavuotna (Sørreisa) jïh Unjárga (Nesseby).
- Sámi guovlluin leat árvoháhkanvejolašvuođat sámi kultuvrra ja árbevieruid vuođul, muhto dárbu lea stuoris oažžut buriid rámmaeavttuid, dutkama, ođđaásahemiid ja ođđa háhkamiid, dadjá Sámediggeráđi lahttu Marianne Balto.
- Saemien dajvh nuepieh utnieh aarvoesjugniedimmiem buektiehtidh mij våaromem åtna saemien kultuvresne jïh aerpievuekine, men gaajh daerpies hijven mierietsiehkiejgujmie, dotkeminie jïh orre tseegkeldahkigujmie, saemiedigkieraerije Marianne Balto jeahta.
Eanet dieđuid oaččut: go válddát oktavuođa Telemarkforskning prošeaktajođiheddjiin Knut Vareide + 47 98 22 00 04 dahje Sámediggeráđi lahtuin Marianne Balto + 47 480 63 358
Sïjhth vielie bïevnesh: Soptsesth prosjekten åvtehkinie Telemarksforskningesne Knut Vareide + 47 98 22 00 04 jallh Saemiedigkieraerije Marianne Balto +47 480 63 358.
Politihkalaš ášši:
Finnmaarhkekommisjovne
09. ođđajagim 2012
Politihken aamhtese:
Kártemis ja dohkkeheames gávdni vuoigatvuođaid Finnmárkkus.
Finnmaarhken miehtjiesdajvedåapmestovle
Finnmárkku Meahcceduopmostuollu
Finnmaarhken miehtjiesdajvedåapmestovle
Vuoigatvuođanákkut mat čuožžilit maŋŋil go Finnmárkokommišuvdna lea čielggadan guovllu galget ovddiduvvot sierra duopmostuolu ovdii, gohčoduvvon meahcceduopmostuollun.
Edtja ræjhtoeh reaktaj bïjre, mah jijhtieh mænngan Finnmaarhkekommisjovne feelth salkehtamme, akten jïjtse sjïeredåapmestovlese buektedh, man nomme miehtjiesdajvedåapmestovle.
Meahcceduopmostuolu nammada ráđđehus maŋŋil go lea ráđđádallan Sámedikkiin, ja das lea jođiheaddji ja njeallje bistevaš lahttu ja guokte várrelahttu.
Reerenasse Miehtjiesdajvedåapmestovlem nammohte mænngan Saemiedigkine rååresjamme, jïh desnie akte åvtehke njieljie ihkuve lïhtsegigujmie jïh göökte sæjjasadtjigujmie.
Áigemearri doalvvuheames ášši meahcceduopmostuolu ovdii lea 18 mánu maŋŋil go Finnmárkokommišuvdna lea ovddidan raporttastis ja dat lea almmuhuvvon.
Dïhte mierie, juktie ræjhtoeh miehtjiesdajvedåapmestovlese buektedh, lea 18 askh mænngan Finnmaarhkekommisjovnen reektehtse lea vadtasovveme jïh bæjhkoehtamme.
Meahcceduopmostuollu váldá vuođu Finnmárkokommišuvnna raporttas go ášši meannuda.
Miehtjiesdajvedåapmestovle edtja våaromem vaeltedh Finnmaarhkekommisjovnen reektehtsisnie, gosse aamhtesem gïetede.
Meahcceduopmostuolu mearrádus sáhttá guoddaluvvon Alimusriektái.
Maahta dejtie sjæjsalimmide, mejtie miehtjiesdajvedåapmestovle dorje, Jillemesreaktese klååkedh.
Finnmárkokommišuvnna vuosttaš raporta vurdojuvvo gárvvistuvvot sullii 2011-2012 jahkemolsunáigge.
Finnmaarhkekommisjovnen voestes reektehtsh edtjieh gaervies årrodh jaepien 2011 minngiegietjesne 2012 aalkovisnie.
Justiisadepartemeanta ja Sámediggi leat álgán ráđđádallat meahcceduopmostuolu nammadeami birra.
Justisedepartemente jïh Saemiedigkie leah dannasinie aalkeme nammoehtimmien bïjre miehtjiesdajvedåapmestovleste rååresjidh.
Finnmárkoláhka
Finnmaarhkelaake
Finnmárkokommišuvnna ja Finnmárkku Meahcceduopmostuolu láhkaásahus.
Mieriedimmie Finnmaarhkekommisjovnen jïh Finnmaarhken miehtjiesdajvedåapmestovlen bïjre.
Girjerádju / Sámediggi - Sametinget
Gærjagåetie / Saemiedigkie - Sametinget
Logge sis BIBSYS:ii
Gærjagåetien bïjre
Sámedikki girjerádju lea Norgga stuorámus girječoakkáldat ja eará ávdnasat sámegillii ja sámiid d...
Saemiedigkien gærjagåetie dam stööremes våarhkoem gærjijste jïh jeatjah materijelleste saemien gï...
Bargit
Barkijh
Oktavuohta
Govlehtallh
Bálvalusat
Dïenesjh
Jos áiggut várret dahje luoikkahit maid nu Sámedikki girjerájus, de fertet registreret iežat girj...
Jis edtja dongkedh jallh löönedh Saemiedigkien gærjagåeteste tjoerh tjaalasovveme löönijinie årro...
Luoikkahišgoađe
Löönijinie sjïdth
Dainna lágiin ođasmahttát luoikkaheami
Naemhtie datne dov löönemem orresth
Mu siidu / Movt ráhkadit beassansáni
Mov sæjroe / Guktie tjeakoesbaakoem darjodh
Girjebáhka luoikkaheapmi
Gærjapaahkh lååjkedæmman
Mis lea stuorra magasiidna kealláris...
Mijjen akte stoerre magasijne t...
Diŋgo Sámedikki ávvugirjjiid dákko
Saemien tjaelijelearoe tseegkesåvva
Sámedikki 25 jagi ávvudeami oktavuođas almmuhuvvojedje guokte girjji: Sámediggi 25 jagi ja Sámediggi ja dáidda.
Saemien lohkijh jienebh gærjah saemiengïelesne sijhtieh mejstie noerh eadtjalduvvieh.
Sámi lohkkit háliidit eanet girjjiid sámegillii mat geasuhit nuoraid. Danne álggahit Sámediggi, Sámi Girječálliid Searvi (SGS) ja Sámi dáiddárráđđi (SDR) čállioahpu mii galgá movttiidahttit nuorra čálliid čállit sámegillii.
Dan åvteste Saemiedigkie, Saemien tjaelijesiebreste (SGS), jïh Saemien tjiehpiedæjjaraerie (SDR) aktem tjaelijelearoem nierhkieh mij edtja noere tjaelijh dåårrehtidh mah saemiengïelesne tjaelieh.
Mii ávžžuhit
Mijjieh juvnehtibie
Norgga sámi bibliografia Ruoŧa sámi bibliografia Suoma sámi bibliografia
Nöörjen saemien bibliografije Sveerjen saemien bibliografije Såevmien saemien bibliografije
Sámi girjebusset
Saemien gærjabussh
Deanu / Unjárgga girjebusse Bibliotek og kulturbussen i Nord-Troms Bokbussen Karasjok, Utsjok og Porsanger Bok- og kulturbussen i Sør-Troms Julevsáme girjjebussa Sørsamisk bok- og kultrbuss Davviriikaid oktasaš girjebusse
Gærjagåetiebusse Deatnu / Unjárga Gærjagåetie- jïh kultuvrebusse Noerhte-Tromsesne Gærjabusse Kárásjohka / Utsjok / Porsanger Gærja- jïh kultuvrebusse Tromsesne Julevsaemien gærjabusse Åarjelsaemien gærjabusse / Gærjah Ektienoerhtelaanti gærjabusse
Deanu / Unjárgga girjebusse
Julevsaemien gærjabusse
Davviriikaid oktasaš girjebusse
Åarjelsaemien gærjabusse / Gærjah
Blogga
Ektienoerhtelaanti gærjabusse
Sámi girjerádjubálvalus
Saemien gærjagåetiedïenesje
Falástallan / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Gaarsjelimmie / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Falástallamis lea guovddáš sajádat sámi servodagas.
Sporte jïh gaarsjelimmie aktem vihkeles sijjiem utnieh saemien siebriedahkesne.
Historjjálaččat lea rumašlaš aktivitehta leamašan lunddolaš oassin sámi kultuvrras.
Histovrijen mietie dle fysiske darjome akte iemie bielie orreme dehtie saemien kultuvreste.
Dađistaga go dárbbut leat nuppástuvvan de ollu aktivitehtain lea hápmi ja sisdoallu rievdan, ja dagahit odne falástallama ja aktivitehtaid vuođđun alla falástallandásis ja lášmmohallandásis.
Gosse dah daerpiesvoeth leah jarkelamme iktemearan, dle jïjnjh daejstie darjoemijstie hammoem jïh sisvegem jarkelamme, jïh leah daan biejjien goh akte våarome gaarsjelæmman jïh darjoemidie, dovne dan gaarsjelæmman bijjiegietjesne jïh mosjovnedaltesisnie.
Nannejit oktavuođaid
Saemiedigkien kultuvre- jïh gaarsjelimmiestipende
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo oasálasttá Arctic Winter Games gilvvuid...
Saemiedigkien kultuvre- jïh gaarsjelimmiestipende noeride vadtasåvva noeride...
Historjjálaš čilgehus sámi valáštallama birra
Gullien åvteste tjuejkieh Alaskesne
Sámediggi lea čállán čilgehusa sámi valáštallama birra, mas guovdilis hástal...
Aejlegen njoktjen 16. b. Arctic Winter Games (AWG) aalka Fairbankesne, Alaska...
Ahte sámi falástallanorganisašuvnnat galget leat gergosat organiseret ja láhččet falástallan ja rumašlaš aktivitehtaid buohkaide, ja nu ásahit sajádagaid mat movttiidahttet earenoamážiid mánáid ja nuoraid falástallat.
Saemien gaarsjelimmiesiebrieh edtjieh buektiehtidh öörnedidh jïh sjïehteladtedh gaarsjelæmman jïh fysiske darjoemasse gaajhkesidie, jïh daan tjïrrh sijjieh sjugniedidh mah identiteetem sjugniedieh, joekoen maanide jïh noeride.
Ahte sámi nuorat galget beassat searvat falástallandoaimmaide ovttas eará riikkaid ja guovlluid nuoraiguin, vai sáhttet nannet ja dovdat oktiigullevašvuođa eará álgoálbmotnuoraiguin ja arktalaš olmmoščearddaiguin.
Saemien noerh edtjieh maehtedh meatan årrodh gaarsjelimmesne jeatjah noerigujmie ektine jeatjah laantijste jïh dajvijste, jïh naemhtie ektievoetem nænnoestehtedh jeatjah aalkoealmetjetjiertigujmie jïh arktiske åålmegetjiertigujmie.
Ahte sámi falástallan galgá oažžut stuorit oasi stáhtalaš spealloruđain.
Saemien gaarsjelimmie edtja aktem stuerebe låhkoem staateles spïelevierhtijste åadtjodh
Váikkuhangaskaoamit
Ekonomeles viehkiedïrregh
Sámedikki valáštallan váikkuhangaskaomiid mihttomearrin lea oažžut máŋggabealat valáštallan-doaimmaid.
Dïhte ulmie Saemiedigkien viehkiedïrregigujmie gaarsjelæmman lea gelliesåarhts gaarsjelimmiedarjomh.
Oassemihttomearrin lea viiddis ja buorre valáštallanfálaldat sámi álbmoga várás.
Bielieulmie lea akte gamte jïh hijven gaarsjelimmiefaalenasse dejtie saemien årroejidie.
Sámediggi addá njuolggadoarjaga guovtti čuovvovaš organisašuvdnii mat organiserejit sámi valáštallandoaimmaid: Sámiid Valáštallanlihttu-Norga / Samenes idrettsforbund-Norge (SVL- N) ja Sámi Heargevuodjin-lihttu / Saami Reindeer-Race Federation (SHL).
Saemiedigkie ryöktesth dåarjoem vadta daejtie göökte siebride mah saemien gaarsjelimmiedarjomh öörnedieh: Sámiid Valáštallanlihttu-Norga / Samenes idrettsforbund-Norge (SVL- N) jïh Sámi Heargevuodjin-lihttu / Saami Reindeer-Race Federation (SHL).
Dasa lassin addá Sámediggi doarjaga sámi nuoraid searvamiin sihke valáštallan- ja kulturoassái Arctic Winter Games (AWG) nammasaš doaluin.
Lissine Saemiedigkie dåarjoem vadta ihke saemien noerh åadtjoeh meatan årrodh dovne gaarsjelimmie- jïh kultuvrebielesne dennie Arctic Winter Games (AWG).
Njuolggadoarjagat valáštallamii galget váikkuhit dan ahte sámi valáštallanorganisašuvnnat sáhttet ovddidit valáštallanfálaldaga viidodat- ja njunušdásis.
Dah ryöktesth dåarjoeh gaarsjelæmman edtjieh viehkiehtidh guktie dah saemien gaarsjelimmiesiebrieh maehtieh aktem gaarsjelimmiefaalenassem evtiedidh, dovne gaajhkesidie jïh dejtie mah bijjiegietjesne.
Geargan duodješiehtadusain / Duodji / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Duedtielatjkoe gaervies / Duedtie / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Geargan duodješiehtadusain
Duedtielatjkoe gaervies
Bealit duodješiehtadallamiin leat soahpan, ja jagi 2015 šiehtadusa rámma lea 8,1 miljon ru..
Guejmieh duedtierååresjimmide leah seamadamme, jïh latjkoen mierie jaapan 2015 lea 8,1 millijovnh kråvnah.
Sámediggi ja duodjeorganisašuvnnat Sámiid Duodji ja Duojáriid ealáhussearvi dat šiehtadallet duoji ealáhusšiehtadusa, ja Sámediggeráđi Silje Karine Muotka lea duhtavaš šiehtadusain.
Saemiedigkie jïh duedtiesiebrieh Sámiid Duodji og Duojáriid ealáhussearvi jielemelatjkoen bïjre duadtan rååresjieh, jïh Saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka lea madtjeles latjkojne.
- Mun lea hui movtta go mii viehka johtilit soabaimet.
- Manne joekoen geerjene mijjieh dan naa varke sïemes sjïdtimh.
Mihttomearrin lea ovddidit duoji ealáhussan nu ahte das lea buoret gánnáhahttivuohta ja iežas dujiid gávpejohtu.
Ulmie lea duedtiem evtiedidh goh akte jieleme lissiehtamme dïenestinie jïh doekeme jïjtsedorjeme vaarojste.
Dás sihkkarastojuvvo duojáriidda ekonomalaš einnostan vejolašvuohta, muitala Muotka.
Daesnie vytnesjæjjaj ekonomeles jearsoesvoete åvtese gorresåvva, Muotka soptseste.
Duodjeorganisašuvnnat háliidit váldit badjelasaset doaibmadoarjjaortnega, muhto ovdal dan sáhttet, de áigot šiehtadusbealit árvvoštallat makkár váikkuhusat sirdimis 1.1.2016 rájes šaddet.
Duedtiesiebrieh sijhtieh öörnegem gïehtelimsdåarjojne jïjtje vaeltedh, men åvtelen numhtie sjædta dellie latjkoeguejmieh sijhtieh konsekvenside vuarjasjidh dastegh dïedtem dan åvteste åadtjoeh 1.1.2016 raejeste.
- Sámediggeráđđi háliida mielas oaidnit dán deaŧalaš barggu bohtosa, ja lea ilus go organisašuvdna háliida váldit badjelasas ovddasvástádusa, dadjá Muotka.
- Saemiedigkieraerie aavode illedahkem vuejnedh dagkaristie vihkeles barkoste, jïh lea geerjene ihke siebrie sæjhta dïedtem vaeltedh, Muotka jeahta.
- Organisašuvnnat leat váillahan duodjeáŋgiruššama kulturealáhussan.
- Siebrieh leah råajvarimmiej mietie gihtjeme mah duedtiem kultuvrejielieminie darjoeh.
Šiehtadusas lea maiddái oassi das ahte Sámediggi háliida álggahit kulturealáhusprošeavtta mas duodji ja sámi kultuvra leat guovddážis, dadjá Muotka loahpas.
Akte bielie latjkoste lea Saemiedigkie sæjhta kultuvrejielemeprosjektem aelkedh gusnie duedtie jïh saemien kultuvre leah vihkeles biehkieh, Muotka minngemosth jeahta.
Ráđđelahttu Silje Karine Muotka, tel. 984 87 576.
Vielie bïevnesh:
Boazodoalu boahtteáigi / Boazodoallu / Ealáhusat / Sámediggi - Sametinget
Båatsoen båetije aejkie / Båatsoe / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Boazodoalu boahtteáigi
Båatsoen båetije aejkie
Jos Norgga eiseválddit eai fargga dovddas dan ahte boazodoalu stuorámus hástalus lea Norgga boazodoallo-, boraspire- ja areálapolitihka ollislaš váikkuhus ealáhussii, de oažžu dadjat ahte boazodoallu Norggas lea heaittihuvvomin.
Båatsoe Nöörjesne lea rïektesisnie nåhkeminie dastegh nöörjen åejvieladtjh eah varke bæjhkohth dïhte stööremes haesteme jieliemasse lea dïhte tjåenghkies effekte nöörjen båatsoe-, juvre- jïh arealepolitihkeste.
Dan čállá sámediggeráđđi Thomas Åhren kronihkas, mii lea sáddejuvvon mediaide.
Thomas Åhrén, Saemiedigkieraerie
Politihkalaččat lea stuorra ja viiddis ovttamielalašvuohta das ahte boazologu ferte muddet ja geahpedit, vai šattašii dássedeaddu daid guohtoneatnamiid ektui mat duođai leat iešguđege guovlluin.
Doh jeenjemes politihkerh leah badth sïemes båatsoelåhkoe tjuara staeriesovvedh jïh geahpanidh, guktie dïhte dejnie rïektes gåatomevåaroeminie sjeahta fïerhtene dajvesne.
Eanaš boazodoalloguovlluin Norggas lea juo nie.
Dejnie jeanatjommes gåatomedajvine Nöörjesne joe naemhtie.
Dát lea buorre vuolggasadji loktet bohcco deattu, buoridit biergokvalitehta ja nannet gánnáhahttivuođa ealáhusas.
Destie lissiehtamme bearkoeleavloe, buerebe bearkoekvaliteete jïh nænnoesåbpoe dïeneste sjædta jieliemisnie.
Muhto dat ii leat lahkage doarvái.
Men ij leah badth dïhte nuekie gænnah.
Boahtteáiggi boazodoallu lea dássedeattus sihke kultuvrralaš, ekonomalaš ja ekologalaš vuođuin, ja dat gáibida eará lahkoneami go dat mii stáhtas lea leamaš dan rájes go boazodoalloláhka bođii 1978:s.
Båetijen aejkie båatsoe sjeahta dovne dejnie kultuvrelle, ekonomeles jïh ekologeles våaroeminie, jïh aktem jeatjah vuajnoem kreava goh dam maam staate lea åtneme mænngan båatsoelaakem sjïehtesji jaepien 1978.
Sámi boazodoalus lea guhkes historjá, ja dat lea buktán dietnasa ja birgejumi olbmuide čuđiid jagiid.
Saemien båatsoe aktem guhkies histovrijem åtna, jïh baalhkah jïh veasoem vadteme almetjidie gellie tjuetie jaepieh.
Dan rájes go stáhta čavgegođii ealáhusa 1970-logus, lea ollu mannan boastut.
Mænngan staate eelki jielemem tjerkebe gïehtjedidh 1970-låhkoen, jïjnje båajhtode sjïdteme.
Heahttás boazodoallopolitihkka stáhta beales
Båajhtoeh staateles båatsoepolitihke
Boazodoalloláhkaaddima bokte leat sihkkojuvvon ollu siskkáldas muddendoaimmat ealáhusas, earret eará oktasaš guohtoneatnamiid bokte ja boazodolliid gaskka gilvu guohtoneatnamiid alde.
Båatsoeburrielaake lea dorjeme guktie jienebh sisnjeles stuvrehtimmiefunksjovnh jieliemisnie leah nåhkelamme, gaskem jeatjah sjïehtesjimmie ektiegåatomedajvijste jïh akte lissiehtamme gæmhpoe gåatomedajvi bïjre båatsoeburriej gaskemsh.
Stáhta lea seamma áigodagas sakka rievdadan boraspirepolitihka ja - hálddašeami, man boađusin leat buotlágan boraspiret issorasat laskan.
Staate lea seamma boelhken aktem radikale juvrepolitihkem jïh – reeremem sjïehtesjamme, aktine stoerre lissiehtamme juvrelåhkojne goh illedahke.
Orru measta nu ahte Norgga eiseválddit bibmet boraspiriid bohccuiguin ja nie laskadit boraspirelogu.
Maahta mahte vååjnedh goh nöörjen åejvieladtjh bovtsem nuhtjieh juktie gaajhkide juvride bïepmehtidh.
Stáhta politihkka lea dagahan gilvvu vátna guohtoneatnamiid alde, ja stáhta lea dasto fievrridan dakkár boraspirepolitihkka mii goarida ealuid issorasat, ja stáhta lea maiddái fievrridan dakkár servodat- ja ealáhuspolitihkka man bokte dađistaga leat váldán eret ođđa ja stuorra osiid dáláš boazoguohtoneatnamiin.
Seamma tïjjen goh staaten politihke lea gæmhpoem vaenie gåatomedajvi bïjre sjugniedamme, jïh seamma tïjjen aktem juvrepolitihkem sjïehtesjamme mij krievvide tjarke giehpiedamme, staate aaj aktem siebriedahke- jïh jielemepolitihkem åtneme mij ahkedh orre jïh stoerre bielieh dejstie daaletje gåatomedajvijste vaalta.
Norgga eiseválddiid politihka ollislaš váikkuhusat leat buktán stuorámus áitaga boazodollui Norggas, ja mii dál áitá ealáhusa boahtteáiggi.
Nov lea doh tjåenghkies konsekvensh nöörjen åejvieladtji politihkeste mah leah dïhte stööremes aajhtoe båatsose Nöörjesne, jïh mij jielemem håvhtede daelie.
Dan ektui go boazodoallu ballá ealáhusa boahtteáiggis huksemiid ja boraspiriid geažil, de beroštit Norgga eiseválddit eanemusat boazologus.
Juktie mearan båatsoe tjoeperdeminie ihke båetijen aejkien våarome gaatole stoerre bigkedimmiej jïh juvri gaavhtan, dellie nöörjen åejvieladtjh ajve bovtselåhkoem ååntjestellieh.
Dát ii leat boazodoalu mielas jierpmálaš.
Båatsose daate akte paradokse.
Ovdamearka mii govvida dan lea Fiettara orohagas Oarje-Finnmárkkus, gos ráđđehus gieskat lea dohkkehan ruvkedoaimma Nussiris Fálesnuoris, seammás go orohaga boazodoallit leat geatnegahttojuvvon sakka geahpedit bohccuid.
Daate hijven våajnoes sjædta Fiettar båatsoesïjtesne Jillie-Finnmaarhkesne, gusnie reerenasse aadtjen lea gruvadarjomh jååhkesjamme Nussiresne Kvalsundesne, seamma tïjjen goh båatsoeburrieh sïjtesne leah stilleme bovtselåhkoem tjarke giehpiedidh.
Ceavzilvuođa golbma geađgejuolggi
Golme tjoelth monnehkevoetese
Sámediggi lea ollu gerddiid čujuhan ahte dárbbašuvvo ollislaš analyseren ja strategiija ceavzilis boazodoalu mihttomeari juksamii Finnmárkkus.
Saemiedigkie lea gellien aejkien tjïertestamme lea daerpies aktine ållesth analyjsine jïh strategijine juktie ulmiem jaksedh akten monnehke båatsoen bïjre Finnmaarhkesne.
Stáhta eiseválddit rievdadit boazodoallohálddašeami veahážiid mielde almmá vuđolaš evalueremiid ja árvvoštallamiid haga, ja almmá duohta konsultašuvnnaid haga Sámedikkiin ja boazodoaluin.
Staaten åejvieladtjh jarkelimmieh ånnetji ånnetji båatsoereeremisnie darjoeh bielelen eensilaakan evalueradamme jïh vuarjasjamme, jïh bielelen eensilaakan Saemiedigkine jïh båatsojne rååresjamme.
Dát vuohki ii buvtte boazodollui ceavzilvuođa guhkes áiggi badjel.
Daate ij leah reaktoe geajnoe jis edtja aktem monnehke båatsoem åadtjodh guhkiebasse.
Dál 2014:s deattuha ráđđehus ahte áigu ovddidit boazodoalu ulbmillaš márkanguvllot ealáhussan.
Daelie jaepien 2014 reerenasse tjïerteste satne sæjhta båatsoem evtiedidh goh akte rasjovnelle jieleme mij lea maarkedese sjïehtesjamme.
Oažžu jearrat lea go dát ovttabealat áŋgiruššan bahán boazodollui mii lea deaŧaleamos sámi giella- ja kulturguoddi.
Maahta sån gihtjedh mejtie akte dagkeres aktelaaketje råajvarimmie sæjhta båatsoem goerpedehtedh goh akte dejstie uvtemes saemien gïele-jïh kultuvreguedtiejijstie.
Boahtteáiggi, eallinfámolaš ja ceavzilis boazodoallu váldá vuolggasaji kultuvrralaš ceavzilvuođas, mii vuođđuduvvá sohkabuolvvaid čađa boazosápmelaččaid máhttui.
Akte båetijen aejkien, jielije jïh monnehke båatsoe våaromem åtna dennie kultuvrelle monnehkevoetesne, man bïjre båatsoesaemieh daajroem utnieh gelliej boelvi tjïrrh.
Dát máhttu lea vuođđun ekologalaš ja ekonomalaš ceavzilvuhtii boahtteáiggis.
Daate daajroe lea dïhte våarome dan ekologeles jïh ekonomeles monnehkevoetese båetijen aejkien.
Danne ferte gávdnat dássedeattu kultuvrra, ekonomiija ja ekologiija gaskka.
Tjuara gujht balansem gaskem kultuvrem, ekonomijem jïh ekologijem gaavnedh.
Guđe guvlui manná ?
Gåabph geajnoe guhkiebasse jåhta ?
Boazodoalus leat buot vejolašvuođat ovddiduvvot ceavzilis ealáhussan seammás go doallat gitta dain čiekŋalis ruohttasiin mat boazodoalus leat sámi kultuvrras.
Båatsoe gaajhkh nuepieh åtna evtiesovvedh goh akte monnehke jieleme seamma tïjjen goh dejtie roehtside steerie mejtie båatsoe saemien kultuvresne åtna.
Boazodoallu ja sámit ieža fertejit dihkkádit geainnu mii doalvu boahtteáiggi jáhkkui ja optimismma guvlui.
Geajnoe mij optismem jïh jaahkoem vadta båetijen aejkien bïjre, dam tjuara båatsoe jïh dïhte saemien jïjtje nuepiem åadtjodh vaedtsedh.
Ealáhus ja sámi servodat fertejit oažžut vejolašvuođa searvat politihkalaš proseassaide boazodoalu rámmaid ektui Norggas.
Jieleme jïh saemien siebriedahke tjuerieh nuepiem åadtjodh meatan årrodh politihkeles prosessine båatsoen mieride Nöörjesne.
Dušše dieinna lágiin sáhttit mii buohkat searvat čovdosiid ráhkadeapmái ja boahtteáiggi ovddideapmái, nugo mii ieža háliidit.
Ajve naemhtie maehtebe akte bielie sjïdtedh dejstie raerijste jïh akte bielie sjïdtedh dehtie båetije aejkeste mejtie vaajtelibie.
Sámediggeráđđi áigu viidásetovddidit boazodoallopolitihka ođđa sámediggedieđáhusa ráhkadeami bokte boazodoalu birra.
Saemiedigkieraerie sæjhta båatsoepolitihkem vijriesåbpoe evtiedidh aktine orre saemiedigkiebïevnesinie båatsoen bïjre.
Okta Sámedikki duođai stuorámus geatnegasvuođain lea: oččodit boazodollui buriid rámmaeavttuid maiguin sihkkarastojuvvo ovddideapmi ja ceavzilvuohta guhkes áiggi badjel.
Daate lea akte dejstie Saemiedigkien raaktan stoerre dïedtijste: barkedh ihke båatsoe hijven mieriekrïevenassh åtna mij evtiedimmiem jïh monnehkevoetem gorrede guhkiebasse.
Dán barggu áigut mii čađahit ovttas ealáhusain.
Daam barkoem edtjebe darjodh jielieminie ektine.
Mun sávan maiddái ahte ráđđehus oaidná dárbbu ođasmahttit stáhta boazodoallopolitihka, gulahallama ja ovttasdoaibmama bokte sámi servodagain.
Manne aaj gegkestem reerenasse vuajna daerpies aktine orre otnjeginie dennie staateles båatsoepolitihkesne, govlesadtemen jïh aktivyöki barkoen tjïrrh saemien siebriedahkine.
Gievrras dássedeaddu kultuvrra, ekonomiija ja ekologiija gaskka sáhttá ásahuvvot aivve dán bokte.
Ajve naemhtie akte nænnoes balanse tseegkesåvva gaskem kultuvrem, ekonomijem jïh ekologijem.
Sámediggi deaivvada dearvvašvuođaministariin / Dearvvašvuohta / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Saemiedigkie healsoeministerem gaavnesje / Healsoe / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Sámediggi deaivvada dearvvašvuođaministariin
Saemiedigkie healsoeministerem gaavnesje
Sámediggi deaivvada Dearvvašvuođaministariin Bent Høie:in odne.
Saemiedigkie healsoeministere Bent Høiem gaavnesje daan biejjien.
Čoahkkima fáddán leat dearvvašvuođa- ja fuolahusfálaldat gielddadearvvašvuođa sámi buhcciide, Sánaga viidásetovddideapmi, sámi dearvvašvuođapárkka ásaheapmi ja stivraáirasiid nammadeapmi regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahagaide.
Tjåanghkoen aamhtese lea healsoe- jïh hoksefaalenasse saemien skïemtjijidie tjïeltehealsoedïenesjen sisnjelen, vijriesåbpoe evtiedimmie SANKS:ste, tseegkeme saemien healsoepaarhkeste jïh nammoehtimmie ståvroelïhtsegijstie regijovnaale jïh nueliegællan healsoesïeltide.
Dát doaibmabijut leat hui deaŧalaččat sámi álbmogii, dadjá Sámediggeráđđi Henrik Olsen
Daah råajvarimmieh leah joekoen vihkeles dejtie saemien årroejidie, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
Sámi bálvalusaid ja dearvvašvuođaásahusaid huksen
Tseegkeme saemien dïenesjijstie jïh healsoeinstitusjovnijste
Sámediggi háliida ahte dearvvašvuođabálvalusat láhččojuvvojit buorebut, erenoamážit lulli- ja julevsámi guovllu sámi álbmogii.
Saemiedigkie buerebe sjïdteladtemem healsoedïenesjijstie sæjhta, joekoen dejtie saemien årroejidie åarjel- jïh julevsaemien dajvesne.
Mii lea fuolastuvvan go suohkaniin ii leat doarvái dihtomielalašvuohta sámi buhcciid dárbbuid ektui, dadjá Sámediggeráđđi Henrik Olsen.
Mijjieh tjoeperdibie tjïelth eah nuekies daajroem utnieh saemien skïemtjiji daerpiesvoeti bïjre, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
- Báikkálaš dearvvašvuođalágádusa ođasmahttima oktavuođas livččii guovllumedisiinnalaš guovddáža ásaheapmi lávki dan guvlui ahte ovddidit dásseárvosaš bálvalusfálaldagaid julevsámi guovllu sámi buhcciide, dadjá Olsen.
- Gosse dam voenges healsoesuerkiem orrestahta dellie tseegkeme Dajvemedisijnen jarngeste sæjhta akte sïlle reaktoe otnjegen vööste årrodh juktie seammavyörtegs dïenesjefaalenassh evtiedidh saemien skïemtjijidie julevsaemien dajvesne, Olsen jeahta.
- Maiddái Sámi dearvvašvuođapárkka huksen livččii deaŧalaš go galgá oažžut ollesárvosaš sámi dearvvašvuođabálvalusa, ja das fertejit sihkkarastojuvvot dássidis ekonomalaš rámmat ja ovdánanvejolašvuođat.
- Tseegkeme Saemien healsoepaarhkeste sæjhta aaj vihkeles årrodh juktie aktem ållesth saemien healsoefaalenassem bæjjese bigkedh, jïh tjuara tjåadtjoen ekonomeles mierieh jïh evtiedimmienuepieh utnedh.
Mii dárbbašit čielga nationála láidestusaid vai mii lihkostuvvat dainna, dadjá Sámediggeráđđi Henrik Olsen.
Mijjieh tjoerebe tjïelke nasjovnaale njoelkedassh utnedh jis edtjebe daejnie lyhkesidh, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
Sámi dearvvašvuohta boahtteáiggis
Saemien healsoe båetijen aejkien
Barggus ođđa Nationála dearvvašvuođa- ja buohcceviessoplánain lea deaŧalaš ahte Sámediggi váldojuvvo mielde árrat, vai mii sáhttit fuolahit ahte sámi buhcciid dárbbut ja vuoigatvuođat váldojuvvojit mielde buoremus lági mielde, dadjá Olsen.
Dennie barkosne aktine orre Nasjovnaale healsoe- jïh skïemtjegåetiesoejkesjinie lea vihkeles Saemiedigkie meatan vaaltasåvva aareh, guktie mijjieh aktem bööremeslaakan sjïehtesjimmiem hoksebe saemien skïemtjiji daerpiesvoetijste jïh reaktijste, Olsen jeahta.
Sámedikki váikkuhanfápmu regionála ja vuollásaš dearvvašvuođadoaimmahagaid nammademiide lea uhccon.
Saemiedigkie vaenebe faamoem åådtjeme gosse edtja nammoehtidh dejtie regijovnaale jïh nueliegællan healsoesïeltide.
Dat mielddisbuktá uhcit váikkuhanfámu dasa ahte sihkkarastit dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmogii.
Daate lea meatan faamoem måakoedidh juktie seammavyörtegs healsoe- jïh sosijaaledïenesjh gorredidh saemien årroejidie.
- Mii bivdit dearvvašvuođaministara sihkkarastit Sámediggái nammadanvuoigatvuođa dearvvašvuođadoaimmahagaide, dadjá Sámediggeráđđi Henrik Olsen loahpas.
- Mijjieh birrebe healsoeministerem gorredidh Saemiedigkie nammoehtimmiereaktam åtna healsoesïeltide, saemiedigkieraerie Henrik Olsen minngemosth jeahta.
Háliidit buoridit máhtu veahkaválddi birra lagaš oktavuođain / Sosiála / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Sæjhta daajroem lissiehtidh vædtsoesvoeten bïjre lïhke fuelhkine / Sosijaale / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Háliidit buoridit máhtu veahkaválddi birra lagaš oktavuođain
Sæjhta daajroem lissiehtidh vædtsoesvoeten bïjre lïhke fuelhkine
Sámedikki 2015 bušeahtas lea juolluduvvon 450 000 ru prošektii veahkaválddi birra lagaš oktavuođain sámi servodagas.
Saemiedigkien budsjedtesne 2015 lea dåårjeme 450 000,- kråvnah akten prosjektese vædtsoesvoeten bïjre lïhke fuelhkine saemien siebriedahkine.
Prošeakta lea ovttasbargu Justiisa- ja gearggusvuođadepartemeanttain.
Prosjekte akte laavenjostoe Justijse- jïh riejriesvoetedepartemeentine.
Iskkadeami ulbmilin lea kártet manne sámi servodagas lea veahkaválddálašvuohta lagaš oktavuođain, ja dasto mo ilbmama, eastadeaddji doaibmabijuid ja veahkkedoaibmabijuid sáhtášii buoremusat láhčit sámi álbmoga várás.
Goerehtimmien aajkoe lea goerehtalledh mah faktovrh saemien siebriedahkine mah tsevtsieh man åvteste gååvnese jïh man åvteste vædtsoesvoete dorjesåvva lïhke fuelhkine, jïh guktie maahta bööremeslaakan sjïehteladtedh saemien årroejidie juktie vueptiestidh jïh råajvarimmieh utnedh mah heerredieh jïh viehkiehtieh.
- Sámediggeráđđi háliida leat servodataktevra mii vuostálastá veahkaválddi nissonolbmuid vuostá.
- Saemiedigkieraerie sæjhta akte siebriedahkeaktööre årrodh juktie vædtsoesvoetem nyjsenæjjaj vööste nåhkehtidh.
Mii doaivut dainna oažžut ođđa máhtu das movt veahkkeapparáhta sáhtášii buoremus vejolaš vuogi mielde veahkehit veahkaválddi gillájeddjiid, cealká ráđđelahttu Henrik Olsen.
Daejnie mijjieh gegkiestibie orre daajroem åadtjodh guktie viehkieabparaate maahta dejtie dåastodh mah vædtsoesvoetem dååjreme jïh dam bööremes viehkiem vedtedh, raerielïhtsege Henrik Olsen jeahta.
Veahkaváldi lagaš oktavuođain lea duohta servodatváttisvuohta ja dat lea rihkus.
Vædtsoesvoete lïhke fuelhkine lea akte itjmies dåeriesmoere siebriedahkesne jïh akte meadtoe.
Meroštallojuvvon lea ahte Norggas gillájit veahkaválddi lagaš oktavuođain gaskal 75 000-150 000 olbmo jahkásaččat.
Aerviedamme gaskem 75 000 - 150 000 almetjh Nöörjesne fïerhten jaepien vædtsoesvoetem dåarjoeh lïhke fuelhkine.
Norggas leat measta 10 % nissonolbmuid gaskkas gillán veagalváldima, bealli sis lei vuollel 18 jagi.
Mahte 10 % nyjsenæjjijste Nöörjesne leah seksuelle daaresjimmiem dååjreme, akte lehkie dejstie lij nuerebe goh 18 jaepieh.
Dušše 11% veagalváldimiin váidojuvvojit.
Ajve 11 % gaajhkijste seksuelle daaresjimmijste pollisese bïeljelamme sjidtieh.
- Mis ii leat makkárge sivva jáhkkit ahte dilli livččii earálágan sámi servodagas.
- Ibie maehtieh vïenhtedh daate lea jeatjahlaakan saemien siebriedahkine.
Sámediggi bargá dan ala ahte veahkke- ja doarjjaapparáhtas lea dat giella- ja kulturgelbbolašvuohta mii veahkaválddi gillájeaddjis lea.
Saemiedigkie barkeminie ihke viehkie- jïh dåarjoeabparaate tjuara leerhkehtallijen gïele-jïh kultuvremaahtoem utnedh.
Dát lea erenoamáš deaŧalaš dalle go olmmoš lea rašimus dilis, cealká ráđđelahttu Olsen.
Daate joekoen vihkeles gosse almetje lea goh prååsehkommes, raerielïhtsege Olsen jeahta.
Ráđđelahttu Henrik Olsen deattuha dasto ahte juohkelágan seksuála ja veahkaválddálaš rihkkun sámi nissonolbmuid ja nieiddaid ektui lea dohkketmeahttun.
Raerielïhtsege Henrik Olsen aaj tjïerteste gaajhkh mïedtelimmieh saemien nyjsenæjjijste jïh nïejtijste mah leah seksuelle jïh vædtsoeh, leah luhpehts.
- Mii dárbbašit čielga sámi sáhkaguddiid geat ovdanbuktet dán sáddaga sihke skuvllain, nuoraid birrasiin ja servodatorganisašuvnnain.
- Mijjieh tjïelke saemien håalijh daarpesjibie mah daam dïjrem buektieh dovne skuvlesne, noerebyjresisnie jïh siebriedahken siebrine.
Veahkkeapparáhta ferte čeahpibut jearrat gillájit go nissonolbmot veahkaválddálaš vearradaguid ja duostat gieđahallat dán rašis fáttá.
Viehkieabparaate tjuara væjkalåbpoe sjïdtedh gihtjedh mejtie nyjsenæjjah vædtsoesvoetem dååjroeh, jïh doestedh dan geerve aamhtesen bïjre soptsestidh.
Lea leamaš ja ain lea tabuášši dovddastit ahte veahkaváldi dáhpáhuvvá iežas eallimis ja olbmuid gaskkas geaidda mis lea lagaš oktavuohta.
Aarebi jïh annje akte tabue meatodh almetje daaresjimmieh sov jieliedisnie dååjroe jïh almetji gaskem mejtie lïhke ektiedimmiem åtna.
Goassige ii galgga eahpidit gean sivva lea, ja vearredagus ferte veahkaválddi dahkki guoddit ovddasvástádusa, iige oaffar ieš goassige.
Dan åvteste ij gåessie gænnah tjuerieh naan juerie årrodh, daaresjæjja mij dïedtem åtna, jïh ij gåessie gænnah leerhkehtallije.
Veahkaváldi nissonolbmuid vuostá ii leat priváhtaášši.
Vædtsoesvoete nyjsenæjjaj vööste ij leah akte privaate aamhtese.
Dat lea rihkus maid ferte gieđahallat dađi mielde.
Dïhte akte meadtoe maam aaj tjuara dan mietie gïetedidh.
Veahkaváldi lagaš oktavuođain lea maiddái duohta váttisvuohta dásseárvvu ektui.
Vædtsoesvoete lïhke fuelhkine lea aaj akte itjmies mïrrestallemedåeriesmoere.
Vaikko leat ge seamma ollu nissonolbmot go almmáiolbmot geat vásihit veahkaválddi beallalačča beales, de leat eanaš nissonolbmot geat veagalváldojuvvojit ja nissonolbmot gillájit fasttimus veahkaválddi.
Jalhts seamma jïjnjh nyjsenæjjah goh kaarrh mah vædtsoesvoetem dååjroeh paarrebieleste, dellie jeenjemes nyjsenæjjah mah seksuelle daaresjimmiem dååjroeh jïh dam tjuerpiesommes vædtsoesvoetem dååjroeh.
Lasáhus sámi dásseárvoorganisašuvnnaide
Lissiehtimmie dejtie saemien mïrrestallemesiebride
Doarjja sámi dásseárvoorganisašuvnnaide lea leamaš ohcanvuđot ja seamma dásis ollu jagiid.
Dåarjoe saemien mïrrestallemesiebride lea ohtsijebaseradamme jïh seamma daltesisnie orreme gellie jaepieh.
Danne lea Sámediggeráđđi ilus go lea sáhttán lasihit doarjaga dáid organisašuvnnaide maiddái boahtte jagi bušeahtas.
Saemiedigkieraerie lea dan åvteste geerjene juktie dåarjoem lissiehtidh daejtie siebride aaj mubpien jaepien budsjedtesne.
Dat go doarjja dál lea njuolgadoarjja addá organisašuvnnaide buoret einnostan vejolašvuođa.
Gosse daelie akte ryöktesth dåarjoe sjædta dellie siebrieh aaj vielie daejrieh guktie åvtese sjædta.
- Mii oččodit dakkár dásseárvosaš sámi servodaga gos goappašiin sohkabeliin leat seammalágan vuoigatvuođat, geatnegasvuođat ja vejolašvuođat.
- Mijjieh akten mïrrestalleldh saemien siebriedahken åvteste barkebe seamma reaktajgujmie, dïedtigujmie jïh nuepiejgujmie dovne nyjsenæjjide jïh kaarride.
Sámi dásseárvoorganisašuvnnat leat deaŧalaš aktevrrat dán barggus.
Saemien mïrrestallemesiebrieh leah vihkeles aktöörh daennie barkosne.
Dat ovddidit dásseárvopolitihkalaš áššiid sámi servodagas ja dat hástalit Sámedikki dásseárvoáššiin, dadjá ráđđelahttu Henrik Olsen loahpas.
Dah mïrrestallemepolitihkeles aamhtesh buektieh saemien siebriedahkesne jïh Saemiedigkiem mïrrestallemegyhtjelassi bïjre haestieh, raerielïhtsege Henrik Olsen minngemosth jeahta.
Lágat / Dearvvašvuohta ja sosiála / Sámediggi - Sametinget
Laakh / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Čujuhusat lágaide mat guoskkahit sámi pasieanttaid rivttiid
Svaaltesh laakide mah saemien pasieenti jïh utnjiji reaktah dijpieh
Láhka Sámedikki Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra (sámeláhka) § 3-5.
Laake Saemiedigkien jïh jeatjah saemien reaktatsiehkiej bïjre (saemielaake). (barre daaroen) § 3-5.
Viiddiduvvon vuoigatvuohta atnit sámegiela dearvvasvuođa- ja sosiálasuorggis
Vijriedamme reakta saemien healsoe- jïh sosiaalesektovrem utnedh.
Láhka suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid birra.
Laake tjïelten healso- jïh hoksehtimmiedïenesji j. j bïjre (healsoe- jïh hoksehtimmiedïenesjelaake).
(dearvvašvuođa ja fuolahusláhka) (dušše dárogillii) § 3-10.
(barre daaroen) § 3-10.
Pasieanttaid ja geavaheddjiid váikkuhanvejolašvuohta ja ovttasbargu eaktodáhtolaš organisašuvnnaiguin
Pasieenti jïh utniji tsevtsemen bïjre jïh laavenjostedh jïjtsh mielen miete organisasjovnigujmie
Láhka pasieanttaid ja geavaheddjiid rivttiid birra (pasieanttaid- ja geavaheaddjivuoigatvuođaláhka) (dušše dárogillii) § 3-5.
Laake pasieenti- jïh utnijereaktaj bïjre (pasieente- jïh utnijereaktalaake). (barre daaroen) § 3-5.
Dieđuid hápmi
Bïevnesi haemie
11,1 miljon ru sámi áigumušaide guovvamánu rájes / Sártnit ja artihkkalat / Sámediggeráđđi / Organisašuvdnastruktuvra / Sámedikki birra / Sámediggi - Sametinget
11,1 millijovnh saemien åssjelidie goevten mænngan / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
11,1 miljon ru sámi áigumušaide guovvamánu rájes
11,1 millijovnh saemien åssjelidie goevten mænngan
Sámediggeráđđi lea áigodagas guovvamánu 3. b rájes miessemánu 5. b. rádjai juolludan 11,1 miljon ru sámi áigumušaide.
Saemiedigkieraerie lea boelhken goevten 3. b. raejeste suehpeden 5. b raajan 11,1 millijovnh kråvnah dåårjeme saemien åssjelidie.
Ođđa gründerforum Nuorta-Sálttus, ja sámi dáidaga ja kultuvrra riikkaidgaskasažžan dahkan gullet daidda doaibmabijuide mat leat ožžon doarjaga.
Akte orre gründereforume dajvesne Noerhte-Salten, jïh gaskenasjovnaliseradimmie saemien kåansteste jïh kultuvreste leah naaken dejstie råajvarimmijste mah dåarjoem åådtjeme.
Dat boahtá ovdan Sámedikki raporttas dan birra maid sii leat čađahan ovddit dievasčoahkkima rájes njukčamánus.
Daate våajnoes sjædta Saemiedigkieraerien reektemisnie maam dah leah dorjeme evteben stoerretjåanghkoen mænngan njoktjen.
Ráđđelahttu Ann-Mari Thomassen vuorddaša čearggusmielain maid Nuorta-Sálttu gründerforum – Rággu – buvttiha áigái regiovnnas.
Raerielïhtsege Ann-Mari Thomassen lea gieltege maam dïhte orre gründereforume Noerhte-Saltesne - Rággo, sæjhta dajvesne sjugniedidh.
- Geasuheaddji báikegottit, gosa olbmot háliidit ássat, dárbbašit movttegis ealáhushutkiid ja buriid báikkálaš birrasiid ealáhusovddideapmái.
- Fryöjstehke voenges siebriedahkh, gusnie almetjh sijhtieh årrodh, eadtjohke entreprenöörh jïh hijven voenges byjresh leah daerpies jis edtja jielemem evtiedidh.
Ealáhushutkit geat leat Rággu duogábealde, háliidit láhčit aiddo dasa Nuorta-Sálttus ja prošeakta lea min mielas hui gelddolaš.
Doh gründerh Rággon duekesne sijhtieh raaktan dïsse sjïehteladtedh Noerhte-Saltesne, jïh mijjen mïelen mietie daate prosjekte joekoen gieltege.
Erenoamáš deaŧalaš lea nuorra ealáhushutkiid čalmmustahttit.
Joekoen vihkeles lea fokuse noere entreprenöörskapese.
Thomassen oaivvilda ahte go Rággos čalmmustahttá nuorra ealáhushutkiid Nuorta-Sálttus, de dat nannet prošeavtta erenoamážit, go dat sáhttá veahkkin máhcahit dan soju ahte nuorat ohcalit stuorra gávpogiidda.
Thomassen veanhta Rággon fokuse noere entreprenöörskapese Noerhte-Saltesne maahta akte sjïere faamoe sjïdtedh prosjektese, dan åvteste dïhte maahta viehkiehtidh otnjegem jarkedh dej noerigujmie mah dejtie stoerre staaride juhtieh.
S ámi dáidda ja kultuvra olggos máilbmái
Saemien kåanste jïh kultuvre veartenasse
Viidáseappot lea sámediggeráđđi juolludan doarjaga máŋgga prošektii maid áigumuš lea oahpásmahttit sámi dáidaga ja kultuvrra olgoriikii.
Saemiedigkieraerie aaj jienebh prosjekth dåårjeme mah edtjieh saemien kåanstem jïh kultuvrem ålkoelaantesne åehpiedehtedh.
Sámi dáiddárráđđi lea ožžon doarjaga prošektii Sámi Contemporary in Berlin, Sámi Teáhtersearvi lea ožžon doarjaga Sami Performing Arts Festival in NYC:ii ja Audioland AS lea ožžon doarjaga Sami Culture in Cuba:ii.
Saemien tjiehpiedæjjaraerie lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sámi Contemporary in Berlin, Sámi Teáhtersearvi lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sami Performing Arts Festival in NYC jïh Audioland As lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sami Culture in Cuba.
Dás oainnát buot juolludemiid
Saemiedigkieraerien reektestimmie
Sámediggeráđi dieđáhus
Govlehtallije:
Sámediggeráđđi Ann-Mari Thomassen, tel, +47 900 57 123
Saemiedigkieraerie Ann-Mari Thomassen, tell, +47 900 57 123
Doarjja dovddus musihkkáriidda ja easkaálgiide / Dáidda – ja kulturbargu / Kultureallin / Sámediggi - Sametinget
Dåarjoe åehpies musihkeridie jïh orre båatalasside / Kåanste- jïh kultuvrebarkoe / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Doarjja dovddus musihkkáriidda ja easkaálgiide
Dåarjoe åehpies musihkeridie jïh orre båatalasside
Sámediggeráđđi lea juolludan 2 155 000,- ru musihkkaalmmuhemiide 2015:s.
Saemiedigkieraerie lea 2 155 000,- kråvnah dåårjeme musihkebæjhkoehtimmide jaepien 2015.
Dán jagi juolludusas lea addojuvvon doarjja sihke ođđaáigásaš ja árbevirolaš almmuhemiide, ja dasto gielddasámi musihka almmuheapmái.
Daan jaepien dåarjosne dåarjoe lea vadtasovveme dovne daajbaaletje jïh aerpievuekien bæjhkoehtimmide, jïh akten bæjhkoehtæmman kildinsaemien musihkine.
- Dán jagi ohcamiin leat leamaš ollu miellagiddevaš prošeavttat, dat leat earret eará luohti dubstep musihkain buohtalastimiin mánáiguin ja nuoraiguin.
- Daan jaepien ohtsemi gaskem lea jïjnjh ïedtjije prosjekth orreme, dovne joejke dubstep ' ine ektine jïh musihke maana- jïh noerigujmie.
Maiddái dán jagi oaidnit ahte ollugat searvvahit luođi árbevirolaš dahje ođđaáigásaš hámis iežaset musihkkii, dán dihte leat mii erenoamážit ilus dadjá ráđđelahttu Henrik Olsen.
Aaj daan jaepien vuejnebe jeenjesh mah joejkem meatan vaeltieh aerpievuekien jallh daajbaaletje hammosne sov musihkesne, jïh mijjieh libie joekoen geerjene dan åvteste, raerielïhtsege Henrik Olsen jeahta.
Oktiibuot lea addojuvvon 15 musihkkaalmmuheapmái ja sin gaskkas geat leat ožžon doarjaga leat dovddus sámi musihkkarat Herborg Rundberg, Ivnniiguin, Mikkel Gaup, Arvvas, Ivvár ja Sáivu, ja dasto árbevirolaš luohti Anders P. Bongoin.
Tjåanghkan libie dåarjoem vadteme 15 musihkebæjhkoehtimmide, jïh dej gaskem mah dåarjoem åådtjeme lea åehpies saemien musihkerh jïh baanth goh Herborg Rundberg, Ivnniguin, Mikkel Gaup, Arvvas, Ivvár jïh Sáivu, jïh Anders P. Bongo aerpievuekien vueline.
Ohcansubmi lei oktiibuot badjelaš 2,9 miljon ru..
Ållesth ohtsemesumme lij ånnetji vielie goh 2,9 millijovnh kråvnah.
- Mii leat hui duhtavaččat viidodagain dán jagi juolludemiin.
- Mijjieh joekoen madtjeles ihke mijjieh dåarjoem vadteme dan gellielaaketje ohtsemidie.
Almmuheamit maid Sámediggi doarju dán jagi leat mielde ovdánahttimin buori ja juohkelágan sámi musihka, ja mun illudan gullat ollu buori musihka boahttevaš jagiin, cealká ráđđelahttu Olsen loahpas.
Doh bæjhkoehtimmieh mejtie Saemiedigkie dåårje daan jaepien viehkiehtieh hijven jïh jeereldihkie saemien musihkem eevtjedh, jïh manne aavodem jïjnjem hijven musihkem govledh jaepiej åvtese, raerielïhtsege Olsen minngemosth jeahta.
Ollislaš geahčastat musihkkajuolludemiin jahkái 2015 gávdno dákko.
Akte ållesth bijjieguvvie gaajhki musihkedåarjoejgujmie jaapan 2015 lea daesnie.
Luonddušláddjivuohta / Biras, areála ja kultursuodjaleapmi / Sámediggi - Sametinget
Eatnemegellievoete / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Luonddušláddjivuohta
Eatnemegellievoete
Sámediggi ii leat hálddašaneiseváldi luonddušláddjivuođa seailluheames ja geavaheames.
Saemiedigkie ij naan reeremefaamoem utnieh juktie eatnemen gellievoetem gorredidh jïh nåhtadidh.
Luonddušláddjivuođalága mearrádusat galget árvvoštallojuvvot buot mearrádusaid oktavuođas mat sáhttet váikkuhit luonddu šláddjivuođa.
Edtja eatnemen gellievoetelaaken nænnoestimmeh vuarjasjidh gaajhkine sjæjsjalimmine, mah maehtieh gellievoetem eatnamisnie tsevtsedh.
Lága ulbmil lea earret eará sihkkarastimis sámi kultuvrra vuođu, adnit sámi árbevirolaš máhtu hálddašeamis ja deattuhit sámi kultuvrra luondduvuođu buot doaimmaid mat lága vuođul čađahuvvojit.
Laaken ulmie lea gaskem jeatjah våaromem gorredidh saemien kultuvrese, saemien aerpievuekien daajroem våaroemasse bïejedh reeremisnie, jïh eatnemevåaromem krööhkedh saemien kultuvrese, gaajhkine råajvarimmine laaken mietie.
Sámediggi lea gulaskuddanásahussan ja máŋgga áššis ráđđádallanbeallin go ráđđádallá Fylkkamánniin, Luondduhálddašandirektoráhtain ja Birasgáhttendepartemeanttaid lága mielde doaimmaid ja mearrádusaid oktavuođas.
Saemiedigkie lea govlehtimmieåejvieladtje, jïh gelline aamhtesinie råårestallemeguejmie Fylhkenålmine, Eatnemereeremen direktovratine jïh Byjresedepartementine dejtie råajvarimmide jïh sjæjsjalimmide mah leah laaken mietie.
thomas.ahren@samediggi.no
NSR
Sámediggi bargá dan badjelii ahte
Phone: +47 908 39 663
Árbevirolaš sámi geavaheapmi seailluhuvvo ja ovdánahttojuvvo nu ahte luonddušláddjivuohta seailluhuvvo.
Daaletje
Dál Sámediggi bargá
Orre ståvroelïhtsegh nasjovnaale- jïh vaarjelimmiedajveståvrojne
Guovllusuodjaleami láhkaásahusain (álbmotmeahcci, suodjemeahcci, luonddumeahcci)
Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén lea madtjeles ihke Byjresedepartemeente lea...
Guovdageainnu giđđaloddema láhkaásahusain
Lohkh jienebh
Dihto luonddušlájaid láhkaásahusain (omd. gieddi, jeaggi, vuovdi)
Vuesieh gaajkesh saakh
Vuoruhuvvon šlájaid láhkaásahusain (suodjalit hearkkes šlájaid omd. giljobačča, njála)
Saemiedigkie sæjhta:
Luossabivddu regulereme láhkaásahusain (mearas ja eanuin)
Aerpievuekien saemien åtnoem tjåadtjoehtidh jïh evtiedidh naemhtie guktie dïhte eatnemegellievoetem gorrede.
Suodjaluvvon guovlluid stivrraid ásahemiin
Dam dorje gosse govlehtalla jïh råårestalla staaten åejvieladtjiguejmie mah diedtem utnieh byjresevaarjelimmien åvteste.
Mearrideames hálddašanplánaid álbmotmehciide
Daelie Saemiedigkie daejnie barka: