pere/sami_parallel huggingface dataset:
Nugohčoduvvon kontekstualiseren lea sierra suorgi teologiijas.
åajvahkommes hïejmine jïh åålmeginie orreme, jïh lea åålmegi jaahkoeøøhpehtimmine seammavyørtegs.
Dan mielde galgá kristtalašvuođa ovddidit báikkálaš birrasis, vai báikkálaš vierut, árbevierut, árvooaidnu ja eallindulkon leat
Vihkeles jaahkoeøøhpehtimmiem ussjedidh laavenjostosne hïejmine jïh åålmeginie,
kristtalašvuođa ovdanbuktinvuogit.
juktie aktem iktemearan jïh øørnegen mietie jaahkoeøøhpehtimmiem åadtjodh voenges tsåeptsine.
Dalle go álgogirku rievddai juvddálaš ovttakultuvrralaš joavkun ja šattai lihkahus mas ledje olbmot geain ledje iešguđet čearddalaš, kultuvrralaš ja oskku
Dïhte jaahkoeøøhpehtimmie mejnie åålmegh gïehtelieh, byøroe aktem laavenjostoem
duogáš, de fertejedje mearridit makkár oktavuohta galggai leat gaskal evangeliuma ja kultuvrra.
buektiehtidh maanagïertigujmie, skuvlh jïh skuvleeejehtallemeøørnegh.
Bávlosa Areopagossárdni lea buorre ovdamearka dasa movt vuosttaš kristtalaččat greika konteavsttas
Maahtoelutnjemen lïerehtimmieplaakatesne tjåådtje skuvle edtja sjïehteladtedh ihke voenges siebriedahkh
maid fertejedje bargat máŋggakultuvrralaš gažaldagaiguin.
øøhpehtimmesne meatan sjïdtieh jiermijeslaakan.
Bávlos addá sihke rámi ja rissii Atenalaččaide. Son rámida sin go ohcet Ipmila, ja
Daate sæjhta jiehtedh gærhkoe, mij raaktan lea akte vihkeles bielie dehtie voenges siebriedahkeste, maahta skuvlide ræjhkoesåbpoe darjodh. Akte
nuppe bealis son fas moaitá dan go sii rohkadallet konkretiserejuvvon ipmilvuođa maid leat bidjan
dagkeres laavenjostoe aktem hijven faageles tsåeptsiem kreava, goh systematihke, hijven gaskesadtemevuekieh, jïh akte jååhkesjamme gaahtanimmie, vihtieslaakan tjïrrehtamme.
tempelii. Areopagosárdni čájeha ahte kristtalaš sivdnádusteologiija sáhttá doalahit dan ahte Ipmil lea min gaskkas, maiddái ovdal miššovnna álggaheami Sámis.
Byøroe dam maahtoem, maam åålmegi jaahkoeøøhpehtimmiebarkijh leah åådtjeme
Ovtta olbmos son lea dahkan buot álbmogiid ja diktá sin ássat miehtá eatnama; son lea bidjan sid-jiide ásahuvvon áiggiid ja lea mearridan sin ássan
laavenjostoen tjïrrh hïejmine jïh skuvline, vaarjelidh jïh sjyøhtehke darjodh, vuesiehtimmien gaavhtan tjaalegigujmie vierhtiebaanghkine (m. kapihtele 4.2). Daate sjïehteladta maahtoem
guovlluid rájiid.
jienebigujmie juekedh.
Dán son lea dahkan, vai sii ozašedje Ipmila, jos de dovddašedje ja gávnnašedje su, vaikko son ii leat guhkkin eret ovttasge mis. (Apd 17,26-27)
Dïhte ulmie akten voenges tsåeptsien bïjre jaahkoeøøhpehtimmeste, gusnie dah nasjovnale ulmieh sjyøhtehke dorjesuvvieh voenges daltesisnie, lea akte stoerre faageles
Sámi servodagas leat iešguđetlágan servodathámiid.
haesteme.
Das leat gávpogat ja gilit, mearragáttit ja siseanan, ja sápmelaččat orrot lulde ja davvin, nuortan ja oarjin.
Maahtoe jienebekultuvrelle pedagogihken sisnjelen jïh kultuvregïehtjedimmie, sæjhta daennie ektiedimmesne sjyøhtehke årrodh.
Muhtimat orrot
Saemien jaahkoeøøhpehtimmie byøroe pryøvedh
nugohčoduvvon sámi suohkaniin, earát fas báikkiin gos dušše leat dáru ásahusat ja dárogielagat stivrrain ja jođiheamis. Sámi mánáide ja nuoraide berre oskkuoahpahusa álggahit
byjjes maahtoem skååffedh dej faagesuerkiej sisnjeli goh kultuvremaahtoe, jienebegïelevoete, saemien gïele- jïh kultuvredaajroe jïh digitale learoevierhtieevtiedimmie saemien jïh nøørjen
báikkálaš sámivuođas, ja seammás ovddidit sámi girjáivuođa.
gïelesne. Daate lea dovne voengesgyrhkeles, regijovnegyrhkeles jïh nasjovnalegyrhkeles daltesisnie.
Muhto kristtalaš oskku duohtavuođaid jorgaleamis lea maid sáhka atnit govaid, illustrašuvnnaid ja sátnegovaid sámegielas,
4.2 Juekeme dååjrehtimmeste jïh maahtoegeerjehtimmieSaemien gærhkoeraerie barkeminie sijjieh
kultuvrras, historjjás ja árbevierus.
Akte ulmie lea dan jïjnjh vierhtiematerijell
bargguin, doaibmabijuin ja resurssain maid leat oskkuoahpahusođastusa geahččalanáigodagas geahččalan.
buektiehtidh goh gåarede, dannasinie åssjaldahkh,
Hápmir ja Sagfjord searvegoddi, Sis
4.0 Soejkesje åtnosne
Finnmárkku proavássuohkan, Davvi-Rana searvegoddi čađahedje bargguid mat sierraládje čalmmustahtte sámivuođa.
– Mijjen åålmege vierhtieh evtiedamme jallh dååjrehtimmieh dorjeme mejstie jeatjebh maehtieh aevhkiem utnedh ?
fágakonferánssaid Girkolaš oahpahusguovddážiin Davvin, ja dasa sáhttet virgáduvvon bargit ja eaktodáhtolaš oskkuoahpahusmieldebargit searvat, juogadit vásihusaid ja oažžut lassi gelbbolašvuođa.
– Guktie eejhtegh / dah mah eejhtegi åvteste jïh faadterh maehtieh sjyøhtehke saemien tjaalegigujmie åahpanidh mah maehtieh skreejredh jaahkoem juekedh jïh dam gåetesne utnedh ?
Searvegottis lea, ovttas váhnemiiguin / váhnenovddasteddjiiguin ja ristváhnemiiguin, ovddasvástádus gaskkustit oskku eallima ja
kultuvreste, histovrijeste jïh aerpievuekijste nåhtadidh, juktie dejtie kristeles jaahkoeriektesidie
muitalusaid.
jarkoestidh.
Girku háliida olahit govdadit bearrašiid, mánáid ja nuoraid.
5.2 Evtiedimmie aktede voenges jaahkoeøøhpehtimmiesoejkesjistie
Girkui lea danne dehálaš ásahit buriid oktavuođaid singuin, vai mánát ja
Edtja dejtie soejkesjidie Gud gir – Vi deler jïh Soejkesje saemien jaahkoeøøhpehtæmman ektesne
nuorat áigá juo ožžot vejolašvuođa oahpásnuvvat girkolatnjii ja atnit dan alcceseaset oahpisin.
vuejnedh, guktie maanah jïh noerh aktem ellies jaahkoeøøhpehtimmiem åadtjoeh.
Sihke váhnemiid / váhnenovddasteddjiid ja mánáid galgá diktit geahččalit oažžut buori oktavuođa girkui, vai
Åålmeginie saemien maanaj- jïh noerigujmie edtja dam krøøhkedh gosse dam voenges
sii ovttas earáiguin leat girku searvegoddi.
jaahkoeøøhpehtimmiesoejkesjem dorje.
Girku háliida atnit iešguđet vugiid ovttasbargat váhnemiiguin / váhneovddasdeddjiiguin, nugo addit bagadallamiid ja dieđuid váhnemiidda
Veanhtede dah åålmegh dejnie saemien vorngedajvine buektiehtieh lïerehtimmieulmide voebnesjidh.
oskkuoahpahusa birra. Váhnemat / váhnenovddasteaddjit dovdet iežaset mánáid, ja dihtet movt oahpahusa sáhttá buoremusat láhčit.
(m. goere kapihtelisnie 2.2) sijjen gamteråajvarimmine.
Searvegottit dárbbašit daid dieđuid maid
Dejnie åålmeginie gusnie saemien maanah jïh
váhnemat / váhnenovddasdeaddjit sáhttet addit vai lea vejolaš fátmmastit buohkaid searvegotti doaimmaide.
noerh leah unnebelåhkojne, dle maadta pryøvedh lïerehtimmieulmide voebnesjidh dejnie gamte råajvarimmine.
Girku dárbbaša eaktodáhtolaš mieldebargiid.
fokusem beaja dejtie saemien lïerehtimmieulmide.
Váhnemat / váhnenovddasdeaddjit, ristváhnemat ja nuorat leat mávssolaš resurssat.
Dejnie åålmeginie gusnie saemien maanah jïh noerh leah unnebelåhkojne, akte alternatijve maahta årrodh vaeljehke saemien
Daid maŋemus logijagiid lea dattege leamaš unnit dáhttu searvat dakkár bargguide, ja dađistaga eanet doaimmat leat
lïerehtimmieulmieh meatan vaeltedh goh nuelieaamhtesh dejnie obligatovreles åejvieaamhtesisnie, mah tjåadtjoeh dennie soejkesjisnie Gud gir - Vi deler. Jis jïjtsh
Girku dárbbaša almmatge fievrredit viidáseappot eaktodáhtolaš árbevieru. Lea dehálaš movttiidahttit, bagadallat ja doarjut bargguid, dannego sii leat olbmot geat dahket
råajvarimmieh tseegkesuvvieh saemien jallh saemiengïelen maanide, dle vihkeles råajvarimmide dan jeatjah åålmegejieliedasse gårredidh, guktie maanah eah dehtie jeatjah åålmege-ektievoeteste
searvegotti.
geeresovvh.
Máŋgga sámi guovllus lea leamaš hástalus ásahit olbmuid gaskkas eaiggátvuođa girkui.
Gaajhkh maanah jïh noerh mah leah meatan aktene ellies jaahkoeøøhpehtimmesne edtjieh damtedh dah leah faarhmestamme aktene stoerre ektievoetesne, jïh dååjredh dej maadtoe lea
Historjjálaččat lea girku sámi guovlluin leamaš
akte aarvoe ektievoeten gaavhtan.
dego olggobealde boahtán ásahus, ja olbmot geat leat ovddastan girku eai leat leamaš iežaset olbmot.
Naemhtie kråahpe lea akte, jalhts dan jïjnjh kråahpebielieh, jïh gaajhkh kråahpebielieh akte kråahpe sjædta jalhts dah leah jïjnjh, naemhtie aaj Kristusinie (1. Kor 12,12) Sæjhta voenges evtiedimmiebarkoe jaahkoeøøhpehtimmesne årrodh aaj mænngan dah åålmegh sijjen voenges soejkesjh dorjeme jïh dejtie
Sátnebárra kristtalaš ja sápmelaš lea máŋgasiid mielas vehá váttis.
nænnoestamme. Dah åålmegh edtjieh sijjen jaahkoeøøhpehtimmiesoejkesjh jaabnan staeriedidh, juktie dam daerpies orrestehtemem jïh evtiedimmiem gorredidh.
Danne berre báikkálaččat bargat
Dah dååjrehtimmieh mejtie voenges åådtje sæjhta akte hijven vierhtie
nannet girku sámi arenan.
årrodh daennie barkosne.
miššonerema ja assimilerema ektui.
5.3 Åtnoe voenges daajroste jïh maahtoste
Soabadeapmi lea dán oktavuođas guovddáš doaba, ja gávdnojit juo barggut maidda girku lea searvan ja lea leamaš mielde čatname soabadanteologiija konkrehta
Mij saemievoetem muana, jïh mij muana ihke maahta saemine jieledh leah joekehts
bargguide (gč. Dialog og livsmestring, Nord-Salten).
siebriedahkeste siebriedahkese jïh åålmegistie åålmegasse.
Juohke searvegoddi sáhttá ieš gávdnat vugiid mii botke jávohisvuođa ja ásaha doaimmaid, vai vel eanebut dovdet ahte girku lea utnolaš ja
Abpe laantesne lea aaj stoerre joekehts åålmegi gaskem gosse lea daajroe saemiej bïjre goh akte almetje, dej voejkenen jielede, histovrije jïh
fátmmasteaddji.
daan beajjetje siebriedahketsiehkieh.
Goalmmát oskkuartihkkalis lea ge osku searvevuhtii čadnojuvvon: «Mun oskkun Bassi Vuigŋii, bassi oktasaš girku... š Vuoiŋŋalaš
Jalhts maahtoe fååtese, ij dïhte læjhkan byørh heaptojne årrodh ihke åålmege aktem faalenassem evtede, mij lea riekteme saemien maanide jïh noeride.
searvevuohta čatná olbmuid oktii.
maahtoe jïh dååjrehtimmie.
Danin eat galgga vajáldahttit ahte dat leat mii, oktan iežamet lagamuččain, geat dahkat ealli searvegotti.
Daate lea vierhtieh mejtie åålmege maahta aevhkine utnedh sov jaahkoeøøhpehtimmesne saemien maanide jïh noeride.
Das leat mii buohkat sivdniduvvon Ipmila gova mielde, mas
Lissine aktegs almetjidie, dle maahta
lea dat árvu maid ii sáhte loavkašuhttit.
sjyøhtehke årrodh gaskesadtedh saemien siebriejgujmie, gïele-jïh kultuvrejarngh jallh saemien skuvle- jïh maanagïertefaalenassh voengesisnie.
– Guđeládje sáhttet váhnemat / váhnenovddasteaddjit ja ristváhnemat oažžut dieđuid relevánta oahpponeavvuid birra mat leat ávkin dahkame oskku duohtan ja dan ruovttus gaskaneaset juogadit ?
Dah åålmegh mah eah vierhtiealmetjh jallh- byjresh gaavnh voengesisnie maehtieh vuesiehtimmien gaavhtan raerien mietie gihtjedh bispedajvekontovrine bispedajvine mah akten sjïere
– Movt sáhttá sámi kultuvra leat resursan oskkuoahpahusas du searvegottis ?
diedtem utnieh gyrhkeles gagkestimmien åvteste saemiengïelesne (Nidaros: åarjelsaemien, ÅarjelHålogalaante: julevsaemien, Noerhte-Hålogalaante: noerhtesaemien), jallh Saemien Gærhkoeraerien
5.4 Kárten Searvegotti ja báikkálaš birrasa kárten lea dehálaš
Akte laavenjostoe åålmegi gaskem jallh prostijedaltesisnie, gusnie
vuođđobargu go galgá hábmet báikkálaš plána. Guovlluin gos sámi kultuvra eallá lea maid lunddolaš váldit sámivuođa mielde oskkuoahpahusplánii.
leejrh jallh gaavnesjimmieh øørnesuvvieh, mah fokusem utnieh jaahkoeøøhpehtæmman saemien maanide jïh noeride.
Searvegottit olggobealde
Tjuara gaavnesjimmieh
sámi guovlluid berrejit háhkat dieđuid sámi mánáid ja nuoraid birra (gč. Ipmil addá – Mii juogadit, kapihttal 7), vai lea vejolaš plánabargguide bidjat doaibmabijuid mat sihkkarastet Sámi oskkuoahpahusplána (gč kapihttal 2.1).
5.1 Kontekstuelle ussjedimmieDïhte nøørjen gærhkoe lea byjhkeme dïhte
Sáhttá leat váttis kártet leat go báhppasuohkanis sámi mánát ja nuorat, erenoamážit olggobealde sámi árbevirolaš ássanguovlluid. Eai gávdno
kristedehteme Saemien eatnamistie lij akten vejtiestimmie- jïh koloniseringhistovrijen mieresne, gusnie «kristelesvoete nøørjesneš reeri.
registarat gos sáhttá viežžat dieđuid leat go mánát ja nuorat geain lea sámi duogáš.
Åålmegh saemien dajvine jïh ålkoelisnie leah
Searvegottiid hástalus lea gávdnat vugiid sihke kártet mieldelahtuid geain lea sámi duogáš, ja ráhkadit buriid vugiid vai dat
jaahkoeøøhpehtimmiereformesne stuerebe diedtem åådtjeme, jïh åadtjoeh jïjtje sjïehteladtedh jïh aktem jaahkoeøøhpehtimmiem utnedh gusnie Kristusem dååste, jïh gusnie dïhte kultuvrelle jïh voejkenen aerpievuekie lea goh dïhte gïerhkeme gusnie
diehtu olaha berošteddjiid.
jaahkoe maahta sjïdtedidh.
5.2 Báikkálaš oskkuoahpahusplána ovdanáhttin Go sámi mánáide ja nuoraide galgá sihkkarastit
Bene maam sæjhta jiehtedh kontekstuelt ussjedidh, jïh dïhte kultuvrelle sjïehtedimmie goerpedahta sertiestimmiem vaentjielistie jïh gyrhkeles
5.3 Báikkálaš máhtu ja gelbbolašvuođa geavaheapmi Mii sámivuohta lea ja dat movt eallit sápmelažžan
Kristelesvoete tjuara aktede voenges byjresistie evtiesovvedh, juktie dah
ollislaš oskkuoahpahusplána, de ferte geahččat oktilasat dan guokte plána Ipmil addá – Mii juogadit ja Sámi oskkuoahpahusplána.
voenges vuekieh, aerpievuekieh, aarvoevuajnoe jïh jieledetoelhkestimmie lea våajnoes kristelesvoeten vuesiehtimmievuekine.
Searvegottiin gos leat sámi mánát ja nuorat galget báikkálaš oskkuoahpahusplána ovdanáhttimis dan vuhtiiváldit. Vuordámuš sámi guovddášguovlluid searvegottiide lea ahte dat devdet oahppomihtuid (gč. tabealla 2.2 kapihttalis) iežaset
monokultuvrelle dåehkeste jorkesi akten tjïertese gusnie lij almetjh ovmessie etnihken, kultuvrelle jïh religijøse maadtojne, tjoerin mielem utnedh guktie tsiehkie lij vaentjelen jïh kultuvren gaskem.
govdodatdoaimmain. Searvegottit gos sámi mánát ja nuorat leat unnitlogus, bivdojuvvojit deavdit oahppomihtuid iežaset govdodatdoaimmain. Olu searvegottiide lea áigeguovdil lágidit sierra
Paulusen areopagos-håaleme hijvenlaakan vuesehte guktie dah voestes kristegassjh aktene greeken ektiedimmesne aaj tjoerin jienebekultuvrelle dåeriesmoerh gïetedidh. Pauluse
doaibmabijuid mas čalmmustahttet sámi oahppomihtuid.
Ateneridie dovne gaarmerde jïh laajhta sov håalemisnie.
Searvegottiin gos sámi mánát ja nuorat leat unnitlogus, sáhttá nubbin vejolašvuohtan válljet muhtin sámi oahppomihtuid
Dennie aktene bielesne dle dejtie gaarmerde ihke dah Jupmelem ohtsede, dennie
lassifáddán daid geatnegahtton váldofáttáin maid Ipmil addá – Mii juogadit plánas leat hábmen.
Areopagos-håaleme vuesehte mijjieh kristeles sjugniedimmieteologijen mietie maehtebe
Jus ásahit sierra doaibmabijuid sámi dahje sámegielat mánáide, de lea dehálaš ahte daid doaibmabijuid
nænnoestidh Jupmele lij stieresne mijjen luvnie, aaj aarebi misjovneringe eelki Saemien eatnamisnie.
seammás čatnet searvegotti eará bargguide, vai mánát eai sirrejuvvo eret searvegotti searvevuođas.
Aktede almetjistie dïhte gaajhkh almetjetjïerth sjugniedamme.
Buot mánát ja nuorat geat oasálastet ollislaš oskkuoahpahusas galget dovdat iežaset
Dïhte baaji dejtie abpe eatnamisnie årrodh, jïh vihties tijjh dejtie bieji jïh raastide sijjen dajvide moeni.
fátmmastuvvon dan stuora searvevuođas, ja dovdat iežaset duogáža leat searvevuhtii riggodahkan.
Dam darjoeji ihke dah edtjin Jupmelem ohtsedidh, mejtie meehtin ohtsedidh jïh
Nugo rumaš lea okta, ja das leat máŋga lahtu, ja buot dat lahtut dahket ovtta rupmaša, vaikko leat ge máŋga, nu lea maiddái Kristusiin ge.
dam gaavnedh. Ij leah badth guhkede mijjeste.
(1. Kor 12,12)
(Apg 17,26-27)
Oskkuoahpahusas dáhpáhuvvet maid báikkálaš ovdanáhttinbarggut maŋŋil go searvegottit leat ráhkadan ja mearridan iežaset báikkálaš plánaid.
Dennie saemien siebriedahkesne jïjnjh ovmessie siebriedahkevuekieh.
Searvegottit galget iežaset oskkuoahpahusplánaid
Staarh jïh voenh,
muhtomin ain rievdadit vai sáhttet vuhtiiváldit dan ođasmahttima ja ovdánahttima.
mearoegaedtie jïh sis-laante, saemieh åarjene, noerhtene, luvlene jïh jillene årroeminie.
Báikkálaš vásihusat leat buorit resurssat dán barggus.
Naaken dagkarinie saemien tjïeltine årroeminie, naaken dejnie sijjine gusnie ajve nøørjen institusjovnh, jïh
rievddada báikkis báikái ja searvegottis searvegoddái.
ståvrosne jïh stuvremisnie daaroestieh.
Riikkadásis lea maid stuora erohusat gaskal searvegottiid geain lea máhttu sápmelaččaid
Jaahkoeøøhpehtimmie saemien maanide jïh noeride byøroe våaromem vaeltedh dejnie saemine, guktie dïhte lea våajnoes voengesisnie, seamma
birra álbmogin, sin vuoiŋŋalaš eallima, historjjá ja dán áiggi servodatdiliid birra.
aejkien byøroe dam saemien gellielaaketjem vuerkiehtidh.
Váilevaš gelbbolašvuohta ii almmatge galggaše leat hehttehussan searvegoddái ráhkadit fálaladagaid sámi mánáide ja nuoraide.
Bene aaj tjuara guvvieh, illustrasjovnh jïh metaforh saemien gïeleste,
Olu searvegottiin gos
5.0 Voenges soejkesjebarkoe
orrot sápmelaččat, gávdno báikkálaš gelbbolašvuohta ja vásihusat.
– Mej saemien siebriejgujmie jïh / jallh institusjovnigujmie åålmegh maehtieh laavenjostedh ?
Dat leat resurssat maid searvegoddi sáhttá atnit ávkin iežas oskkuoahpahusas sámi mánáide ja nuoraide. Lassin
– Guktie åålmegh maehtieh aevhkiem utnedh saemien siebriej jïh / jallh institusjovni maahtoste ?
eaŋkilolbmuide, sáhttá maid gulaskuddat sámi servviin, giella- ja kulturguovddážiin dahje lagas skuvllain ja mánáidgárddiin gos fállet sámi oahpahusa dahje leat sámi fáttát.
iktedidh vuesiehtimmien gaavhtan skyllemeøøhpehtimmine, fïerhten skyllijen
Searvegottit gos eai leat resursaolbmot dahje resursabirrasat lahkosiin sáhttet ovdamearkkadihte jearrat ráđi bismagoddekantuvrrain dain bismagottiin geain lea sierra ovddasvástádus addit
åålmeginie, juktie skyllemetijjen mieride tjåadtjoehtidh (m. Gud gir – Vi deler, kapihtele 5). Akte dagkeres vuekie maahta sjyøhtehke årrodh unnebe saemien byrjesinie gusnie vaenie
girkolaš bálvalusaid sámegillii (Nidaros: lullisámegiella, Lulli-Hålogalánda: julevsámegiella, Davvi-Hålogalánda: davvisámegiella), dahje Sámi girkoráđis.
jïjtjevyljehke barkijh, vaenie maanah jïh noerh, jallh gusnie dajvh bårrode viesehtimmine. Dah gaavnesjimmieh sïjhtieh tjåanghkoesijjine sjïdtedh maanide jïh noeride, gusnie dïhte saemien perspektijve gorresåvva. Daate sæjhta aaj viehkine
Nubbi vejolašvuohta lea árvvoštallat lágidit oahpahusa čoahkkanemiid bokte.
årrodh dejtie åålmegidie mah eah daajroem jïh maahtoem utnieh saemien gærhkoejieleden bïjre.
Ovttasbargu gaskal searvegottiid dahje proavássuohkana dásis, ja lágidit leairra dahje čoahkkanemiid gos
Åålmegem jïh voenges byjresem goerehtalledh sæjhta akte vihkeles aalkoebarkoe årrodh gosse
oskkuoahpahus sámi mánáide ja nuoraide lea guovddážis.
edtja voenges soejkesjem darjodh.
Čoahkkanemiid ovdamearkkadihte konfirmašunoahpahusa oktavuođas, ferte ovttastahttit juohke oasálasti searvegottiin, vai lea
Åålmegh saemien dajvi ålkoli byøroeh bïevnesh veedtjedh maanaj jïh noeri bïjre mah saemien ektiedimmiem utnieh (m. Gud gir – Vi deler, kapihtele 7), juktie maahta råajvarimmieh soejkesjebarkose bïejedh mah åssjelem Soejkesjinie
konfirmašunáiggi rámma siskkobealde (gč. Ipmil addá – Mii juogadit, kapihttal 5).
saemien jaahkoeøøhpehtæmman gorrede (m. kapihtele 2.1).
Dakkár čoavddus sáhttá leat áigeguovdil unnit sámi servodagain gos leat unnán eaktodáhtolaš mieldebargit, unnán
Muvhten aejkien maahta akte haesteme årrodh goerehtalledh mejtie lea saemien maanah jïh noerh
mánát ja nuorat, dahje guovlluin gos sápmelaččat orrot bieđgguid.
såaknesne, joekoen dej aerpievuekien saemien årromedajvi ålkoli.
Čoahkkaneamit sáhttet ráhkadit sámi mánáide ja nuoraide deaivvadansajiid gos vuhtiiváldet sámi geahččanbeali.
Ij leah naan registerh gusnie maahta bïevnesh veedtjedh maanaj jïh noeri bïjre saemien maadtoste.
Dat sáhttá maid
Haasta åålmegidie vuekieh
leat veahkkin searvegottiide gos eai leat dieđut ja gelbbolašvuohta sámi girkoeallimis.
gaavnedh dovne guktie edtja lihtsegh saemien maadtojne goerehtalledh, jïh hijven vuekieh gaavnedh ihke bïevnesh dan bïjre olkese båetieh iedtjeladtjide.
– Makkár sámi organisašuvnnaiguin ja/dahje ásahusaiguin sáhttet searvegottit ovttasbargat ?
Guhkies strategijh:
– Movt sáhttá searvegoddi atnit ávkki sámi organisašuvnnaid ja/dahje ásahusaid gelbbolašvuođas ? Guhkitáigge strategiijat:
– goerehtalledh dejnie soptsestallemisnie kristemen åvtelen mejtie eejhtegh / dah mah eejhtegi åvteste leah saemien maadtoste jallh saemien ektiedimmiem utnieh, jïh faalenassem saemien
- kártet gástaságastallamis ahte leago váhnemiin / váhnenovddasteddjiin sámi duogáš dahje sápmelaš gullevašvuohta, ja háliidit go sámi oskkuoahpahus fálaldaga iežaset mánnái.
jaahkoeøøhpehtimmien bïjre altese maanese vaajtelieh.
- Atnit skoviid sadjogasas, sihke elektrovnnalaš skoviid ja báberskoviid, vai váhnemat / váhnenovddasteaddjit sáhttet dieđihit iežaset beroštumi oskkuoahpahussii mas lea sámi
– Goerh utnedh, dovne elektrovneles jïh paehpierisnie, juktie eejhtegh / dah mah eejhtegi åvteste maehtieh bieljelidh mejtie aktem jaahkoeøøhpehtimmien sïjhtieh gusnie dïhte saemien perspektijve gorresåvva.
geahččanbeali.
Åenehks strategijh:
- Váldit oktavuođa sámi servviiguin, mánáidgárddiiguin, skuvllaiguin, servviiguin ja organisašuvnnaiguin, sihke báikkálaččat ja guovlluin.
– Gaskesadtedh saemien siebrieh, maanagïerth, skuvlh, tjïerth jïh åårganisasjovnh, dovne voenges jïh regijovnale.
Sis soaitá bajilgovva bearrašiin geain lea sápmelaš duogáš.
Dah maehtieh daejredh mah fuelhkieh mah leah saemien maadtoste.
- Searvegoddebláđi, ruovttusiidduid ja ođasreivviid bokte lea vejolaš dahkat dovddusin ahte searvegoddi háliida oainnusmahttit sápmelašvuođa, ja bivdit váhnemiid / váhneovddasteddjiid
– Viehkine ålmegeplaerijste, gåetiesæjrojste jïh saernieprievijste gåarede saarnodh åålmege sæjhta dam saemiem vååjnehtidh, jïh haestedh eejhtegidie / dejtie mah leah eejhtegi åvteste
váldit oktavuođa searvegoddekantuvrrain jus háliidit sámi oskkuoahpahus fálaldaga.
åålmegekontovrine gaskesadtedh jis faalenassem sïjhtieh saemien jaahkoeøøhpehtimmien bïjre.
Oahpa: Beaivi
Lïerh: Biejjie
Mun oskkun Ipmil Áhččái,
Jaahkoe-byjhkesjimmie
buotveagalažžii, almmi ja eatnama
Manne Jupmele Aahtjan jaahkam,
sivdnideaddjái.
faamoehkommes, Elmien jïh eatnemen sjugniehtæjjese.
Mun oskkun Jesus Kristusii, Ipmila
Manne Jeesus Kristusasse jaahkam,
áidnoriegádan Bárdnái, min Hearrái,
Jupmelen aajnege baarnan, mijjen åajvan
guhte sahkanii Bassi Vuoiŋŋas,
gie Aejlies Voejkenen baaktoe åedtjine sjidti,
riegádii nieiddas Márjjás,
Maarja niejteste reakasovvi,
russiinávlejuvvui, jámii ja
Pontius Pilatusen baelien njåvtasovvi,
hávdáduvvui, njiejai jábmiid riikii,
kroessese noeresovvi, jeemi jïh kroeptese biejesovvi,
bajásčuožžilii jábmiid luhtte
våålese jaemede-rijhkese vöölki,
goalmmát beaivvi, manai bajás
bæjjese Alman vöölki,
albmái, čohkká Ipmila, buotveagalaš
Jupmelen, faamoehkommes Aehtjien,
Áhči, olgeš gieđa bealde, boahtá fas
åelkies bielesne tjahkan,
doppe dubmet elliid ja jábmiid.
jielije jïh åemie almetjidie dööpmedh.
Mun oskkun Bassi Vuigŋii,
Manne Aejlies Voejkenasse jaahkam,
bassi oktasaš girku,
gærhkoen aejlies ektievoetese,
bassi olbmuid searvevuođa,
aejlies almetji tjåanghkenæmman,
suttuid ándagassii addojumi, oačči
sådtoej luejhtiemasse,
bajásčuožžileami ja agálaš eallima.
åedtjien tjuedtjielæmman jïh ihkuven jieliedasse.
Oahpa: Girku
Lïerh: Gærhkoe
Sámi girkomusihkka
Saemien gærhkoemusigke
Áiggiid mielde leat máŋgga sámegielat sálbmagirjjit almmuhuvvon.
Dejpeli jïh daelie jïjnjh saalmh saemien gïelesne.
Eanáš dát leat davvisámegillii ja julevsámegillii.
Jïjnjh dejstie noerhtesaemien saalmh, jïh aaj luvlesaemien saalmh.
Dáid gillii sálbmagirjjiin leat eanáš sálmmat mat leat jorgaluvvon dárogielas dahje suomagielas, muhto mat álgoálggus bohtet duiskagielas dahje eará gielain.
Daaletje saemien saalmh jeenjemasth mubpijste gïelijste jarkoestamme, vaenie saalmh leah saemien kultuvresne sjïdteme.
Leat ain uhccán sálbmat mat leat šaddan, dahje mat speadjalastet sámi máilmmi- ja oskuipmárdusa.
Vaenie saemien saalmh saarnoeh guktie saemieh sijjen jieleden jïh jaahkoen bïjre ussjedieh.
Sámi sálbmalávlun lea dehálaš oassi ipmilbálvalusas.
Gaagkestimmesne vihkele saemide saalmh saemien
Mii lea erenoamáš sámi sálbmalávlumis ?
Guktie saemieh saalmh laavloeh ?
Davvisámiide lea hiđis lávlun ja moduleren.
Noerhtesaemieh soejmelaakan laavloeh.
Leat sullasašvuođat sámi sálbmalávlumis ja juoigamis.
Goh vueline govloe.
Orgelčuojaheapmi lea hehtten árbevirolaš sámi lávlunvuogi ceavzima.
Gosse orgelem pruvhkieh, dellie sjïere saemien laavlomen vuekie nåhka.
Orgelmusihkka galgá nannet sálbmalávluma ja veahkehit searvegotti oktasašlávluma.
Orgele edtji saalme-laavlomem eevtjedh jïh åålmegem viehkiehtidh hijvenlaakan laavlodh.
Dát eaktuda ahte searvegotti lávlunvuohki lea heivehuvvon orgelmusihkkii.
Buerebe sjïdti jis orgele laavloemasse sjïehti.
Davvisámi sálbmalávlun lean leamaš unnán heivehuvvon orgelmusihkkii, ja danin lea orgelmusihkka mielde heajosmahttimin árbevirolaš sámi lávlunvuogi.
Ij noerhtesaemien laavlomen vuekie orgelasse sjïehth, jïh dellie orgele saemien laavlomem jemhkele.
Máttasámi guovlluin lea leamaš mihttomearri geavahit sámi musihkkaárbevieru oassin liturgiijas ja ipmilbálvalusávvudemiin.
Joejkeme vihkeles saemien musigke.
Gávdnojit sálmmat mat leat čállojuvvon máttasámegillii, mas nuohtta lea sámi árbevirolaš nuohttadovddu mielde.
Såemesh gærhkoen musigkem mubpien musigkeste juekieh.
Gávdnojit maid sálmmat mat leat jorgaluvvon ja heivehuvvon ovdalis čállojuvvon nuohtaide.
Tuhtjieh joejkeme ij amma gærhkosne sjïehth.
Luođis lea erenoamáš sajádat sámi musihkas.
Daan dïehre ij joejkeme gaajkene gærhkojne leah.
Muhtumat háliidit sirret girkolaš musihka ii-girkolaš musihkas.
Vuelieh gellien jaepien åarjelsaemien gyrhkesjimmine orreme.
Juoigan lea váttis muhtun girkolaš birrasiidda.
Åarjelsaemiej luvnie sijhtieh liturgijem jïh gaagkestimmien musigkem saemien vuekien mietie utnedh juktie vuelieh desnie saemien musigke lea.
Danin ii leat luođis diehttelas sajádat ipmilbálvalusas.
Joejkeme saemien identitetem eevtjie.
Dat, guđet guhkimus leat geavahan juoigama ipmilbálvalusas, leat máttasámi guovlu.
Jïjnjesh tuhtjieh gosse saemien musigkem utnieh gosse gyrhkesjimmieh, dellie saemien kultuvre jïh jaahkoe ektievoetem gærhkosne eevtjijægan.
Juoigan lea máŋgasiid mielas dat, mii ovdanbuktá sámi identitehta.
Åarjelsaemien gïele tjaaleld gïeline jaepien 1978 sjïdti.
Máŋgasiid mielas galgá geavahit sámi musihkkaárbevieruid ipmilbálvalusa ávvudeames, go dalle náitojuvvojit kultuvra ja osku nu ahte olmmoš buorebut dovdá gullevašvuođa girkui.
Aerebi åarjelsaemien gïelem aajve soptsestin.
Máttasámegiella šattai almmolaš čállingiellan 1978:s.
Orre åarjelsaemien saalmi leah melodijh saemien vuekien mietie.
Ovdal dan lei máttasámegiella duššefal njálmmálaš giellan.
Jeatjah saalmh jarkesovveme leah jïh båeries melodijh utnieh.
Oahpa: Lávvu
Lïerh: Låavth-gåetie
Du jurdagat
Dov åssjalommesh
Mo dovdat ahte girku speadjalastá min ?
Guktie gærhkosne damtestidh ?
Okta mihtomearri girkodáidagiin lea oainnusindahkat Evangeliuma ja muittuhit risttalašvuođa sisdoalu.
Akte dejstie ulmijste gærhkoetjeahpojne lea Vaantjelem våajnoes darjodh jïh måjhtajehtedh man bïjre kristelesvoete.
Girku galgá maid leat fátmmasteaddji ja álki dovdat sidjiide geat ohcet girku ja dán sáni.
Gærhkoe edtja aaj faerhmeles jïh damtijes årrodh dejtie mah gærhkoem jïh dan dïjrem ohtsede.
Mo mii geavahit symbolaid ja mo mii ovdanbuktit áššiideamet, sáhttit duddjot gullevašvuođadovddu.
Væhtah jïh jeatjah vuekieh gærhkosne maehtieh darjodh guktie domtoe goh sijjiem åtna gærhosne.
eambbo ja eambbo searvegottit leat álgán láhčit saji ipmilbálvalusas sámiid ovdanbuktinvugiide ja symbolaide.
Jiene jienebh åålmegh aalkeme saemien vuekieh jïh væhtah gyrhkesjimmesne utnedh.
Dát lea danin ahte mii sámit galgat dovdat ahte girku speadjalastá min.
Daate dannasinie mijjieh saemieh edtjieh gærhkosne damtestidh.
Ipmilbálvalusas leat máŋga iešguđetge ovdanbuktinvuogit nu mo giella, musihkka, liturgalaš giellasymbolat ja rumašgiella.
Gyrhkesjimmie gelliesåarhts vuekieh åtna goh gïele, musihke, liturgijen gïelevæhta jïh kråahpen væhta.
Girkuid ja oskubáikkiid hábmemii váikkuhit dávjá báikkálaš vierut ávdnasiid válljemis, hámis ja ovdanbuktimis, dáiddalaš čiŋadeames ja dávviriin mat geavahuvvojit ovdamearkadihte ipmilbálvalusas.
Voenges daepieh daamtaj muenieh guktie gærhkoeh jïh jeatjah religijøse sijjieh vååjnoeh, mah iebnh, haamoe jïh tjeahpoeh. jïh gusnie daeveridie bijeme mejtie edtja gyrhkesjimmesne nåhtadidh.
Máttasámiid guovllu olgoipmilbálvalusain lea dábálaš ahte boaššu šaddá girkoboaššun / koarran ipmilbálvalusa olis.
Gosse gyrhkesjimmieh ålkone dennie åarjelsaemien dajvesne dellie sïejhme båassjoe aernien lïhke, gærhkoebåassjoe / aalhteren sijjie sjædta gyrhkesjimmesne.
Máttasámi báhpabiktasiin maid oidno sámeduoji hápmenárvevieru.
Dïhte åarjelsaemien hearra aaj aalkeme saemien duedtiem jïh maallem nåhtadidh liturgijen gaarvojne.
Mo háliidat ahte galgá leat vai don galggat dovdat ahte girku speadjalastá du ?
Guktie datne sïjhth gærhkoe edtja årrodh jis edtjh gærhkosne damtestidh ?
Dál lea dus vejolašvuohta muitalit mo hábmešit iežat ipmilbálvalusa dahje girku sámi osiiguin.
Daelie datne nuepiem åtnah ussjedidh guktie datne sïjhth dov jïjtse gyrhkesjimmiem jallh gærhkoem evtiedidh saemien vuekiejgujmie.
Maid háliidivččet fárrui ipmilbálvalusa iešguđetge osiide ?
Maam sïjhth meatan utnedh gyrhkesjimmien joekehts bieline ?
Bierna Leine Bientie ja Anna Jacobsen jorgaleigga teavsttaid ovttas, eanemus beakkán sálbma lea Biejjiem jih askem (Beaivvi ja mánu).
Bierna Bientie gonnoeh Anna Jacobsenh ektesne saalmh jarkoestigan. Dej saalme Biejjiem jïh askem åehpiesommes lea.
Bierna Bientie lea máttasámiid báhppa, ja son álggahii barggus 1980. logu álgogeahčen.
Bierna Leine Bientie lea hearra åarjelsaemide 1980-jaepiej aalkoelistie.
Son fuomášii máttasámegiel sálbmaváilu.
Aajhtsi guktie vaenie saalmh åarjelsaemien gïelesne.
Danin lea son bargan olu jorgalemiin.
Dellie jis eelki naan saalmh jarkoestidh.
Earret eará lea son jorgalan Laudate.
Akte dejstie lea Laudate.
Frode Fjellheim lea musihkkár ja nuohttadahkki.
Frode Fjellheim musigkinie barka jïh ovmessie musigkh dorjeme.
Son lea bidjan musihka máttasámi liturgiijai.
Frode åarjelsaemien liturgiji melodijh dorjeme.
Frode lea maid bidjan nuohta Beaivvi ja mánu- tekstii.
Biejjiem jïh askem lea åarjelsaemien saalme, dan melodijem Frode dorjeme.
Mun dagan dan danin go lea buorre árbevierru.
Manne dam darjoem ihke lea akte tjaebpies vuekie.
Oaččun iežan gávtti.
Gaptam åadtjoem.
Ja soga čoahkkanit konfirmašuvdnii.
Jïh jïjnjh fuelhkieh skyllemasse båetieh.
Karianne 14 jagi
anne 14 jaepien båeries
Biibbalis logat rohkadallama birra.
Bijbelisnie rohkelassen bïjre tjåådtje.
Logat ahte Ipmil háliida min rohkadallat, ja ahte son gullá min rohkosiid.
Tjåådtje Jupmele sæjhta mijjieh edtjebe rohkelidh, jïh tjåådtje dïhte mijjen rohkelassh gåvla.
Eai gávdno njuolggadusat mo galgat rohkadallat.
Datne maahtah rohkelidh jalhts datne ih maam utnieh jiehtedh.
Ž Sáhtát rohkadallat vaikko dus ii leat mihkkege maid dadjat.
Datne maahtah båehtjierdimmien bïjre rohkelidh
Dat mii lea dehálaš, lea ahte Ipmil lea lohpidan leat min lahka go mii rohkadallat.
Datne maahtah oktegh jallh jeatjabigujmie rohkelidh
Ž Sáhtát rohkadallat jitnosit dahje jávohaga Ž Sáhtát čuorvut ja váidalit Ž Sáhtát giitit Ž Sáhtát ávvudit Ž Sáhtát muitalit maid it ádde Ž Sáhtát bivdit veahki Ž Sáhtát rohkadallat dearvvasmahttima Ž Sáhtát rohkadallat ándagassiiaddojumi Ž Sáhtát rohkadallat jeđđehusa Ž Sáhtát dušše muitalit Ž Sáhtát rohkadallat okto dahje earáiguin Ž Sáhtát geavahit Biibbala go rohkadalat – earret eará Sálmmaid girjji Boares Testameanttas Ž Sáhtát rohkadallat Áhččámet-rohkosa Ž Sáhtát rohkadallat Jesus-rohkosa sihke go geasát ja go luoittát vuoiŋŋahaga: Hearrá, Jesus Kristus árpmit mu, suttolaš olmmoš Ž Sáhtát rohkadallat eará olbmuid ovddas Ž Sáhtát jearrat Ipmilis čájehit dutnje maid galggat dahkat Ž Sáhtát rohkadallat ráfi ovddas
Datne maahtah dov Jeesuse-rohkelassem rohkelidh gosse voejngem sigkh jïh luajhtah: Hearra, Jeesuse Kristuse vedtieh munnjien åårmegem, akte sådtere
Sáhtát vajáldahttit olles dán listtu ja dušše dadjat: " Ipmil ! "
Datne maahtah jeatjah almetji åvteste rohkelidh
ja de eallit ja ráhkistit Ipmila mánnán.
Datne maahtah raeffien bïjre rohkelidh
Gula ja oahpa Ann Mari Andersena lávllateavstta.
Goltelh jïh lohkh Ann Mari Andersen laavlomem.
Kristuskránsa
Kristusen gievlie
Oahpa: Eana
Lïerh: Eatneme
Eanan lea Ipmilláhji
Eatneme akte vadtese sjugniedæjjeste
Luondu lea addon olbmui illun ja geavaheapmin dán máilmmis.
Eatnemem almetjidie vadteme aavoen jïh åtnoen gaavhtan daennie veartenisnie.
Olmmoš lea sivdniduvvon eatnamis, ja mis lea erenoamáš bargu eatnama ektui.
Almetje lea jåarteste sjugniedamme jïh aktem vihties laavenjassem åtna jåartan muhteste.
Olmmoš gullá guvlui, ii nubbeládje.
Almetje sijjiem åtna aktene dajvesne jïh ij båastode.
Ovdal orro sámit siiddain.
Saemieh lin åvtesne øørnedamme sïjtine.
Dihto siiddat besse bivdit ja guođuhit dihto báikkiin.
Vihties sïjth reaktoem utnin gåatodh, vïjredh jïh lidtedh dej dajven sisnjelen.
Jus lea ráhkisvuohta lundui, de čuovvu maid ovddasvástádus váldit das várá.
Jis gieriesvoetem eatnamasse åådtje, dellie aaj aktem diedtem åtna dam vaarjelidh.
Odne geavahuvvo siidadoaba eanaš boazodoalus.
Daan biejjien sïjtedïejvesem åajvahkommes båatsosne nåhtede.
Ovdal ledje olbmot nannosit čadnon lundui, muhto mo lea dál ?
Åvtesne almetjh lin tjarki gårredamme eatnamasse, bene guktie lea daan biejjien ?
Mo son olbmot dál geavahit luonddu ?
Guktie almetjh eatnemem nåhtedieh daan biejjien ?
Mo čájehit árvvusatnima, vuollegašvuođa ja ráhkesvuođa lundui ?
Krøøhkestibie eatnemem, jïh vietselesvoetem jih gieriesvoetem eatnamasse vuesehtibie ?
Man láhkái ?
Guktie ?
Áhččámet
Aehtjie mijjen
Áhččámet, don, guhte leat almmis !
Aehtjie mijjen guhte leah Elmie-rijhkesne.
Basuhuvvos du namma.
Baajh dov nommem aejliestovvedh.
Bohtos du riika.
Baajh dov rijhkem båetedh.
Šaddos du dáhttu,
Baajh dov syjhtedem eatnamisnie
mo almmis nu maiddái eatnamis.
sjidtedh guktie Elmie-rijhkesne.
Atte midjiide min juohkebeaivválaš láibbi..
Vedtieh mijjese daan biejjien mijjen
Ja atte midjiide min suttuid ándagassii,
fierhten-beajjetje laejpiem.
nugo mii ge ándagassii addit velggolaččaidasamet.
Luejhtieh mijjeste maam mijjieh meadteme guktie mijjieh luejhtebe dejstie guhth mijjese meadteme.
Ale doalvvo min geahččalussii,
Aellieh luejhtieh mijjem giehtjelimmij sijse,
muhto beastte min bahás eret.
valla vaarjelh mijjem bahheste.
Dasgo du lea riika, fápmu ja gudni
Juktie rijhke lea dov, faamoe jih earoe ihkuven aajkan.
agálašvuhtii.
Aamen.
Jesus oahpahii min rohkadallat Áhččámet, das leat čieža rohkosa, ja dát čieža rohkosa rohkodallet buot maid mii dárbbašat.
Dan lea tjïjhtje rohkelassh, jïh dah tjïjhtje rohkelassh voebnesjieh gaajhkem maam mijjieh daarpejibie rohkelassese.
BURES BOAHTIN SÁMI E-OSKOOAHPAHUSSII
BUERIE BÅETEME SAEMIEN NEDTE-JAAHKOEÖÖHPEHTÆMMAN
dutnje gaskal 6 – 12 jagi
maanide gaskem 6-12 jaepieh
Neahttabáiki lea kristtalaš oskku ja sámi kultuvrra birra.
Daate nedtesijjieh lea jupmeles jaahkoen jïh saemien kultuvren bïjre.
Go deaddilat ovdasiiddus lávu, soagi, čázi, dola, eatnama, beaivváža dahje girku, de ihtá sisdoallu.
Diedtieh dejtie ovmessie aamhtesidie edtjh vielie goeredh: Låavhtgåetie, såekie, tjaetsie, dålle, eatneme, biejjie jïh gærhkoe.
Neahttabáiki lea njealji gillii: lullisámegillii, julevsámegillii, davvisámegillii ja dárogillii.
Nedtesijjien njieljie gïelesåarhth: åarjelsaemien, luvlesaemien, noerhtesaemien jïh daaroen.
Sámi e-oskooahpahusa lea Sámi girkoráđđi ráhkadan, Norgga girku olis.
Saemien nedtejaahkoeööhpehtimmie lea evtiedamme Saemien Gærhkoeraereste Nöörjen gærhkosne.
Sámi mánát ja nuorat galget ieža leat oasseváldin oskooahpahusas.
Saemien maanah jïh noerh edtjieh jïjtjemes årrodh jïjtsh jaahkoeööhpehtimmesne.
Oahpahusa vuođđun galget leat sámi vásihusat ja báikkálaš sámi girkoeallin.
Dïhte ööhpehtimmie edtja viedteldahkesne årrodh saemien dååjrehtimmesne jïh voenges saemien gærhkoejieliemisnie.
Sámi vuoiŋŋalašvuohta galgá veahkehit eallimis birget.
Saemien voejkenesvoete edtja viehkine årrodh jielemelearose jïh jielemegoerkesasse.
Sámi e-oskooahpahusa ráhkadeami lea ruhtadan Norgga girku oskooahpahus Buot stuorámus.
Saemien nedtejaahkoeööhpehtimmie lea evtiedamme dåarjojne destie Stööremes gaajhkeste - jaahkoeööhpehtimmie Nöörjen gærhkosne.
Oskooahpahus lea okta Norgga girku váldobargguin.
Jaahkoeööhpehtimmie lea akte dejstie Nöörjen gærhkoen åejvieråajvarimmiesuerkijste.
Dál girku hukse vuogádatlaš oskooahpahusa buohkaide, geat leat gásttašuvvon ja leat 0-18 jagi. Nu girku láhčá vejolašvuođa mánáide ja nuoraide ovddidit iežaset oskku ja gullevašvuođa girkui, masa sii gullet.
Daelie evtiesåvva aktem systemateles jaahkoeööhpehtimmiem gaajhkide mah leah kristesovveme 0-18 jaepiej gaskem, mij edtja sjïehteladtedh guktie maanah jih noerh maehtieh altese ektiedimmiem jaahkose evtiedidh jih dan gærhkose gusnie sijjiem utnieh.
Loga geat e-oskooahpahusa lea leamaš mielde ráhkadeamen.
Vijrebe maahtah lohkedh gieh dåarjedamme.
Loga eanet !
Lohkh vielie !
Idéa ja ovddideapmi: Anbjørg Holm Varsi
Åssjaldahke jïh prosjekten åvtehke: Anbjørg Holm Varsi
Ovdánahttin: Sisdoalu teknihkalaš ovdánahttin ja gráfalaš bargu: ABC-Company E-skuvla.no.
Evtiedimmie: ABC-Company E-skuvla.no teknihken evtiedimmiem jïh grafihken haemiem dorjeme.
Ovdasiidu: Bendik Kråvik Schøien tyde.no
Bendik Kråvik Schøien tyde.no åvtebieliem dorjeme.
Musihkka: Dát bálvalus lea Sámi girkoráđi.
Musihke: Saemien gærhkoeraerie daam dïenesjem faalehte.
Musihkkačuojaheapmi dahkkojuvvo TONO lobi mielde.
TONO lea luhpiem vadteme musihkem provhkedh.
Lea gildojuvvon liŋket autoriserekeahtes vugiin, viidáset addit dahje máŋget.
Luhpehts lïenghkem darjodh, vijrebe seedtedh jallh kopijem vaeltedh.
Spealut: Norgga Sotnabeaiskuvlalihttu lea spealuid ovdánahttán.
Spiele: Nöörjen Aejlegeskuvlesiebrie spielide evtiedamme.
Kommunion as lea daid ráhkadan.
Kommunion as dejtie dorjeme.
Copyright: Norgga girku Sámi girkoráđđi, Poastaboksa 799 Sentrum, N-0106 Oslo, Telefovdna: 23081200, e-poasta: osku@kirken.no Ovddasvástideaddji doaimmaheaddji: Sámi girkoráđi váldočálli Tore Johnsen Sámi girkoráđđi lea geahččalan gávdnat ságaide buot sálmmaid ja illustrašuvnnaid, govaid ja filmmaid vuoigatvuođaid eaiggádiid.
Copyright: Nöörjen Gærhkoe, Saemien Gærhkoeraerine Postboks 799, Sentrum, N-0106 oslo, Tellefovne: 23081200 e-påaste. osku@kirken.no Diedteles redaktööre: Saemien Gærhkoeraerien generaletjaelije, Tore Johnsen Saemien gærhkoeraerie lea jïjnjem barkeme edtja dejtie reaktoe copyright-aajhteridie fïerhne saalmese, gåvvan jïh filmese jaksedh.
Jus eat leat buot háviid lihkostuvvan dainna, de mii bivdit vuoigatvuohtaeaiggáda váldit oktavuođa.
Jis ibie buektiehtamme gaajhkh jaksedh, mijjieh birrebe dïhte copyright-aajhtere mijjem gaskesadta.
Ovdasiidui
Åvtebealan
Rávvagat
Tipse
E-skuvla:
Nuhtjijenomme:
Geavaheaddjinamma:
Paassebaakoe:
Reportášat
Soptsesh
Konfirmánttat mátkkis
Skyllijh fealadimmesne
Konfirmántaáiggi láhčču lea iešguđetlágán iešguđet báikkis.
Guktie skyllemetijjem øørnedamme lea joekehts sijjeste sæjjan.
Dábálaččat fidnet konfirmašunoahpu dalle go váccát 9. luohká skuvllas, ja oahppu bistá 8 mánu.
Sïejhmemes skyllemeøøhpehtimmie lea dan jaepien gosse åktsadinie klaassesne vaadtsah, jïh gaektsie askh vaesieh.
Muhtun báikkiin lea oahpahus vahkkubeivviid, juohke vahku dahje juohke nubbi vahku.
Muvhtene lehkesne øøhpehtimmie våhkoebiejjine, fïerhten våhkoen jallh fïerhten mubpien våhkoen.
Muhtun báikkit ges leat vahkkoloahpadeaivvadeamit, ja earát ges mannet leirii.
Muvhtene lehkesne lea tjåanghkoeh hieljine, mearan jeatjebh leejri gåajkoe vuelkieh.
Loga eanet konfirmašuvnna birra
Lohkh vielie skyllemen bïjre daesnie.
Dása leat čohkken govaid muhtun konfirmašundeaivvademiin.
Daesnie tjøønghkeme naan guvvieh skyllemegaavnesjimmijste.
Ávžžuhit konfirmánttaid ráhkadit reportášaid sin deaivvademiin.
Mijjieh haestebe skyllijidie soptsesh tjaledh sijjen øørnegijstie.
Sámi girkoráđđi
Saemien gærhkoeraerine
Doaibma
Darjoe
Álggahuvvui mottiin ealljáris eallinsmiehtadeaddjit geat háliidedje hámohis joavkun beassat ságastallat eksisteanssalaš áššiid, ja erenoamážit sámi oktavuođas.
Eelki aktine dåehkine eadtjohke almetjijste mah jieleden bïjre onterdin, mij sïjhti aktem ovbyjjres sijjiem utnedh gyhtjelassh jieleden bïjre digkiedidh, aktene saemien ektiedimmesne.
Joavku lea doaibman prošeavtta “ Kristuskránsa ” olis, ja joatká maiddái maŋŋá.
Dåehkie lea gååvnesamme dejnie Kristusen gievline, jïh dïhte aaj sæjhta jåarhkedh mænngan.
Joavku oamasta vuoigatvuođaid “ Kristuskránsa ” - prošektii.
Dåehkie dejtie reaktide åtna dan prosjektese Kristusen gievlie.
Sii geat leat buvttadan teavstta “ Kristuskránsa ” - prošektii leat:
Dah mah teeksth dorjeme kristusen geavlan leah:
Guosseteavsttat;
Anbjørg Holm Varsi
Mii giitit buohkaid geat leat ovdanbuktán oaiviliid, árvvoštallamiid ja earálágán responsa.
Mijjieh gijhtebe gaajhkesidie mah vuajnoeh, laejhtemh jïh vaastoeh buakteme, joekehtslaakan.
Mii giitit dáiddára Elisabeth Ohlson-Wallin guhte hui fávdnádit lea luoikan govaidis.
Mijjieh gijhtebe tjiehpiedæjja Elisabeth Ohlson-Wallinem ihke velvies sov guvvijste løønedamme.
Mii giitit Aslak Mikal Mienna guhte lea váldán oasi govaid addimis prošektii, ja govvabása stock.
Mijjieh gijhtebe Aslak Mikal Miennam mij lea viehkiehtamme guvviejgujmie prosjektese, jïh guvviebaasem stock.
xcng mii maiddái lea govaid addán.
xcng mij aaj guvvieh vadteme.
Erenoamážit giitit gierdevaš nuoraid geat leat oaivviliideaset buktán, ja Minna Rantasalo go lea teavstta lohkan ihkku ja buktán responssa.
Stoerre gyjhtelassh vïssjeles noeride gaajhki raeriej åvteste, jih Minna Rantasalose jijjelohkemen jïh vaestiedassi åvteste.
Prošeaktaoktiiheivejeaddji ii máhtáše olu bargat prošeaktajoavkku haga.
Akte prosjekten iktedæjja bielelen prosjekte-dåehkie ij leah buektiehtamme jïjnjem darjodh.
Várra lea olmmošlaš ahte dárbbašit guđet guimmiideamet.
Mejtie lea almetjeligke mijjieh sinsitniem daarpesjibie.
Jesus vásihii ija ja jápmima.
Jeesuse jïjjem jïh jaememem deejri.
Buohkat geaid son ráhkistii, behtte su.
Gaajhkesh giejtie Jeesuse iehtsieji, satnem biehtiejin.
Son dovddai iežas velá Ipmilis ge behttojuvvon.
Jeesuse ussjedi Jupmele aaj satnem biehtieji.
Jesus vásihii bákčasa ija.
Jeesuse vaejvien jïjjine åahpeni.
Sii huško su ja cábme su ja son russiinávlejuvvui jápmit stuora bákčasiiguin.
Almetjh satnem laarhkoejin jïh kroessese geavnastin, stoerre vaejvine dïsse jaemedh.
Loahpas son jámii: jápmin mas mii ballat.
Minngemes jeemi dam jaememem mestie bïllebe.
Son vásihii dovdduid ija. Vártnohisvuohta, aktonasvuohta, hiddjiduvvot ja bilkiduvvot.
Dan jïjjen vaejvie-aajmosne lïj: baanhtsan jïh oktegh lïj, satnem haeniehtin jïh laavsin.
Son bisui das ráhkisvuođa dihte.
Gieriesvoeten gielhtie idtji gåajperh.
Son bisui das danne go son luhtii dasa ahte Ipmil atná sus fuola buot daid čađa, eallimis ja jápmimis.
Juktie deejri Jupmele mijjese jieliemisnie jïh jaemiemisnie håksa, dellie gaarsjeli.
Loga ieš Markusevangeliumis go Jesus iežas vártnohisvuođas rohkadalai Getsemanis, dat lea čállojuvvon 14. kapihttalis, 32-37 vearssain.
Lohkh amma Bijbelisnie guktie Jeesuse baenhtsesne Jupmielasse rohkeli gosse Getsemanisnie lïj: Maarhkosen vaentjielisnie 14, 32-37.
Dasalassin teavstta gillámuša birra
Maahtah aaj teekstem Jeesusen vaejvien bïjre lohkedh.
Muhto beastte min bahás eret.
valla vaarjelh mijjem bahheste
Dieđát go mii bahá lea ?
Daajrah mij lea bahhas ?
Leat go olbmuid dagut dahje jurdagat mat leat bahát ?
Almetji dahkoeh jallh åssjaldahkh dah, mah leah bahhas ?
Lea go nu ahte bahás olmmoš lea bahá čađat, olles eallináiggi, vai sáhttá go leat veaháš bahá muhtumin, ja muđui šiega ja buorredáhtolaš ?
Nagke naemhtie, akte bahhas almetje lea bahhas abpe jieleden – jallh gåarede ånnetji bahhas årrodh naan aejkien, bene jeatjah gaavhtan gïemhpes jïh vietseles årrodh ?
Dás rohkadallat ahte min almmálaš áhčči suddje min bahávuođas.
Daesnie rohkelibie Mijjen elmien aehtjie mijjem dehtie bahheste vaarjelidh.
Mii rohkadallat ahte Ipmil addá midjiide searaid vuosttaldit bahá, ahte son buhtista min nu ahte min jurdagat, sánit dahje dagut eai galgga soardit min iežamet, eai ge earáid.
Mijjieh rohkelibie Jupmele mijjese faamoem vadta bahhan vööste gæmhpodh, dïhte mijjem reenskie juktie mijjen åssjaldahkh, baakoeh jïh dahkoeh eah edtjh mijjem jallh jeatjabidie baektjiedidh.
Bahá orru min siste, mii fertet bargat dan vuostá.
Dïhte bahha lea mij akt mij mijjen sisnie årroeminie, man vööste mijjieh tjoerebe gæmhpodh.
Jus dovdat ahte bahá áitá, de lea mis vearjju.
Jis mijjieh damtebe bahha mijjem håvhtede, dellie aktem viehkiedirregem utnebe juktie mijjem vaarjelidh.
Vearjju lea Jesus Kristus.
Jeesuse Kristuse.
Son lea lahka namas bokte, ruossamearkka bokte, Áhččámet bokte ja Ipmila sániid bokte.
Dïhte mijjen lïhke sov nommen tjïrrh, jïh kroessevæhta, Aehtjie mijjen jïh Jupmelen baakoe.
Maid dat máksá bestojuvvot bahás ?
Maam sæjhta jiehtedh bahheste lutniestovvedh ?
Máksá go ahte ii šat daga maidege boastut ?
Sæjhta jiehtedh ij gåessie gænnah maam akt båajhtode dorje ?
Vuoiŋŋastanbáiki
Lïegkedimmie-sijjie
Ipmil sáhttá deaivvadit duinna luonddus ja Bippalis.
Jupmele maahta datnem gaavnedidh gosse olkene leah, jïh aaj gosse Bijbelisnie lohkeminie.
Ipmil sáhttá deaivvadit duinna go don iežat siste jaskkodat ja go don rohkadalat.
Jupmele maahta datnem gaavnedidh gosse lyjjesjeminie jïh gosse rohkeleminie.
Jurddaš mat muhtin buori beaivvi birra dahje muhtin báikki gos liikot leat: Soaitá vuosttaš geasseluopmobeaivi, čáppa dálki ja don sáhtát dušše leahkit das.
Ussjedh naemhtie: joekoen tjaebpies biejjie lea, vuj naemhtie: joekoen tjabpies dajvesne årroeminie. Mejtie voestes eejehtimmien biejjien ?
Jurddaš ahte Ipmil hálida du das vuoiŋŋastit.
Buaredh lea jïh datne desnie lïegkedeminie.
Don sáhtát duššefal guldalit maid eallin sárdnu ja maid Ipmil sárdnu dutnje.
Desnie maahtah goltelidh, maam Jupmele jeahta. Dutnjien soptseste.
Ipmil lea ráhkisvuohta ja čábbodat ja buot dat mii lea buorre.
Jupmele lea gieriesvoete jïh tjaebpiesvoete.
Jurddaš ahte don it dárbbaš ráfehuvvat mainna ge.
Jupmele lea gaajhke dam mij hijven lea.
Don vuoiŋŋastat dan ráhkisvuođas mii sivdnidii máilmmi.
Ussjedh: “ im daarpesjh mejnie tjoeperdidh ”.
Go doaladat gollebearrala, de sáhttá dat muittuhit dutnje Ipmila buorrevuođa ja čábbodaga.
Datne gieriesvoetesne lïegkedeminie, seamma gieriesvoetesne mij eatnemem sjugniedi.
Bassi Franssa beaivvášlávlla
Mov Åejvie, datnem heevehtem
Máidnojuvvon lehkos don, Hearrán, buot dáinna maid leat sivdnidan, erenoamážit viellja Beaivvážiin,
gaajhkine ektesne maam datne sjugniehtamme,
guhte addá midjiide beaivvi, ja don attát čuovgga midjiide dan bokte.
mij aeredslååjjedem mijjese buakta,
Máidnojuvvon lehkos don, Hearrán, viellja Biekkas ja áimmus ja balvvain ja almmis
Mov Åejvie, datnem heevehtem,
ja juohkelágán dálkkis, go dáinna fuolahat eallima sivdnádusásat.
maam sjugniehtamme, jielemem vadtah.
Máidnojuvvon lehkos don, Hearrán, oabbá Eatnamis, min eatnis,
Mov Åejvie, datnem heevehtem
mii doalaha min ja guoddá min ja ovdanbuktá šattuid ja suinniid ja ivdnás liđiid
muerjieh, kraesieh jïh sjædtoeh
Bassi Fransa riegádii 1182:s Umbrias Italias.
ovmessie klaerine buakta.
Riggát albmá bárdni Frans skeŋkii earáide buot, maid oamastii.
Assissijen Franse jaepien 1182 Umbrijisnie, Italijisnie reakasovvi.
Son anii eallima rohkadallamii ja gefiid bálvaleapmái: eallin man vuođđu lei vuollegašvuohta ja gudnebalolašvuohta Ipmila sivdnádussii.
Franse ræjhkoes ålman baernie, dïhte gaajhkem eekem jeatjabidie vedtieji. Dan mænngan sïjhti rohkelidh jïh giefies almetjidie vïehkiehtidh jïh Jupmelen sjugniehtimmiem heevehtidh.
Son čilgii dovdduidis čáppa divttain ja reivviin.
Guktie Franse ussjedi, tjaebpies tjïhteginie jïh prïevine tjeeli.
Loga eambbo su birra
Lohkh vielie Fransen bïjre deasnie
Go Jesus vádjolii eatnama alde, de lei son okta gii attii ráhkisvuođa.
Dejpeli gosse Jeesuse eatnamisnie veasoeji, dellie almetjidie gieriesvoetem vedtieji.
Son beroštii sis geaiguin deaivvadii ja hálidii sin veahkehit, ja dan son dagai danne og sus lei ráhkisvuohta olbmuide.
Juktie almetjidie iehtsieji, Jeesuse sïjhti almetjidie viehkiehtidh.
Son jearai: Maid don dáhtut mu alccesat dahkat ?
Gihtji: Maam sïjhth edtjem dutnjien darjodh ?
Ja son buoridii olbmuid.
Almetjh starnedehti.
Dat lei maid okta vuohki addit ráhkisvuođa, okta vuohki juogadit ráhkisvuođa fámu.
Numhtie almetjidie gieriesvoetem vedtieji jïh gieriesvoeten faamoem almetjidie vedtieji.
Son hálai olu ráhkisvuođa ja mieldeolmmošlašvuođa birra.
Gellien aejkien gieriesvoeten bïjre soptsesti jïh guktie sinsitniem iehtsedh.
Mii leat iežamet servodaga árvvuid bokte geahččalan buoremuddui dahkat duohtan su sániid das movt olbmot sáhttet eallit ovttas ráhkisvuođas.
Daelie sïjhtebe Jeesusen baakoej mietie darjodh, sïjhtebe reaktoem darjodh guktie almetjh maehtieh sinsitniem iehtsieh.
Su ustibat muosáhedje ustitvuođa maid eai goasse vajálduhttán.
Dellie Jupmelen gieriesvoetesne libie. Idtjin gåessie gænnah Jeesusen voelph dan gieriesvoetem åajaldehtieh.
Loga dan maid son dajai ráhkisvuođa birra Johanasevangeliuma 3. kapihttalis, 34-35 vearssain
Lohkh Jåhhan vaentjielisnie: 13, 34-35 guktie Jeesuse gieriesvoeten bïjre soptsesti.
Rávvagat:
Tipse åtnose:
Logg inn Don it dárbbaš logget sisa.
Tsagkesh Edtjh guhkiebasse båetedh ih daarpesjh tsagkesidh.