pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ferte láhčit diliid duohta sámegiela geavaheapmái servodagas arenaid ja deaivvadanbáikkiid bokte mánáide, nuoraide ja rávisolbmuide.
Tjuara sjïehteladtedh guktie maahta saemien eensilaakan nåhtadidh siebriedahkesne, goh sijjieh jïh gaavnedimmiesijjieh maanide, noeride jïh geervide.
Giellabeasit leat čájehuvvon beaktilis doaibman giellaoahpahusa nannemis.
Gïelebiesieh leah hijven råajvarimmieh orreme juktie gïelelïerehtimmiem eevtjedh.
Vásáhusat lullisámi guovllus čájehit ahte mánát ja nuorat ohppet sámegiela jođáneappot go oassálastet dákkár giellabesiin.
Dååjrehtimmieh åarjelsaemien dajveste vuesiehtieh maanah jïh noerh saemien verkebe lierieh gosse gïelebiesine orreme.
Mánáide ja nuoraide geat ožžot sámegiel oahpahusa skuvllas almmá makkárge erenoamáš gielalaš doarjaga haga lagasbirrasis, lea giellalávgun áibbas mearrideaddji buori giellaovdáneami dáfus.
Maanide jïh noeride mah lïerehtimmiem saemiengïelesne åadtjoeh skuvlesne, bielelen naan sjïere gïeleldh dåarjoe voengesne, dle gïelebiesie eevre vihkeles gïeleevtiedimmien gaavhtan.
Dákkár fálaldagat leat odne prošeaktavuđot fálaldagat eai ge addojuvvo fásta fálaldahkan.
Daan biejjien dagkerh faalenassh leah prosjekti tjïrrh, jïh eah leah ihkuve faalenassh.
Lea dárbu árvvoštallat berre go giellalávgun gođđojuvvot oassin dábálaš oahpahusfálaldagas ja váldojuvvot mielde gustovaš rámmaide.
Sæjhta daerpies årrodh vuarjasjidh mejtie gïelebiesieh byöroeh meatan vaaltasovvedh goh akte bielie dehtie sïejhme lïerehtimmiefaalenasseste, jïh meatan vaaltasovvedh nænnoestamme mierine.
Dát guoskkahuvvo maiddái Sámediggedieđáhusas oahpahusa ja oahpu birra.
Dam aaj Saemiedigkiebïevnesisnie lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien bïjre digkede.
 Máŋggabealat giellaarenat sámegiela dáfus
 Gelliesåarhts gïelesijjieh saemien gïelese
 Bargat dan ala ahte ráhkaduvvojit buorit giellaarenat mat doibmet gielalaš doarjjan lagasbirrasis
 Barkedh ihke hijven gïelesijjieh evtiesuvvieh mah leah goh gïeleldh dåarjoe voengesne
Sámegiela čalmmustahttit almmolašvuođas
Saemien gïelem våajnoes darjodh byögkeles tjiehtjielisnie
Sámegiela čalmmustahttin dáhpáhuvvá čálagiela bokte.
Saemien våajnoes sjædta tjaalegegïelen tjïrrh.
Danne lea dehálaš láhčit diliid eambbo čállingiela geavaheapmái.
Dannasinie vihkeles sjïehteladteh lissiehtamme åtnose tjaalegegïeleste.
Vaikko áramus sámi čállagat leat máŋga čuođi jagi boarrásat, de lea sámegiela čálagiela aktiivvalaš geavaheapmi sámegielat álbmoga gaskkas oalle ođđa fenomena mii leavvagođii vuos lohkangiellan maŋŋel oskkolaš teavsttaid almmuheami.
Jalhts dah båarasommes tjaalegh saemien gïelesne leah gellie tjuetien jaepien båeries, dle akte naa orre fenomene dah saamastallije almetjh eelkin tjaaleldh saemien nåhtadidh, voestegh goh lohkemegïele mænngan dah religijööse tjaalegh olkese böötin.
1970-jagiin lassánišgođii sámegielat girjjálašvuohta dovdomassii, muhto easka dalle go sámegiella šattai oahpahusgiellan vuođđoskuvllas, bođii buoret vuođđu aktiivvalaččat geavahit sámegiel čálagiela sihke lohkan- ja čállingiela.
1970- låhkoen raejeste dle akte stoerre lissiehtimmie saemiengïeleldh lidteratuvreste eelki, men easkah gosse saemien ööhpehtimmiegïeline sjïdti maadthskuvlesne, dle akte buerebe våarome sjïdti saemien tjaalegegïeline nåhtadidh, dovne goh lohkeme- jïh tjaelemegïele.
Go bohte sierra sámi oahppoplánat buot skuvlafágaide 1990-logu loahpageahčen, de oaččui sámegiel čálagiela ovdáneapmi ođđa vuoimmi mii attii ohppiide buori vuođu geavahit sámegiela čálalaččat.
Gosse jïjtsh saemien learoesoejkesjh gaajhkide skuvlefaagide sjïehtesji 1990-låhkoen minngiegietjesne, dle saemien tjaalegegïeleevtiedimmie aktem orre skraejriem åadtjoeji, mij learoehkide aktem hijven våaromem vedti saemien tjaaleldh nåhtadidh.
Sámegiela čalmmustahttima hástalusaid ferte árvvoštallat oalle oanehis čálagiellahistorjjá ektui skuvlaoktavuođas, ja maiddái stuora erohusaid ektui daid iešguđetge giellajoavkkuid gaskka.
Saemien gïelem våajnoes darjodh lea akte haesteme dan åvteste tjaalegegïelen histovrije lea naa åenehks skuvleektiedimmesne, jïh naa stoerre joekehtsigujmie dejtie ovmessie gïeledåehkide.
Sámegiela čalmmustahttin lea sihke mihttu ja reaidu.
Saemien gïelem våajnoes darjodh lea dovne akte ulmie jïh akte vierhtie.
Galbbaid, dáiddalaš cealkámušaid, dokumeanttaid, ruovttusiidduid ja tekstema bokte galgá giella boahtit oidnosii.
Gïele våajnoes sjædta sjiltadimmien, tjeahpoen, tjaatsegi, hïejmesæjroej jïh teekstadimmien tjïrrh.
Oinnolaš giella lea vuođđo veahkkeneavvu giellaoahpahusas, seammás go maiddái addá gillii eambbo stáhtusa.
Akte våajnoes gïele lea akte vihkeles viehkievierhtie gïelelïerehtimmesne, seamma tïjjen dle gïele aaj stuerebe staatusem åådtje.
Sámi báikenamaid geavaheapmi ja čalmmustahttin lea dehálaš giella- ja kulturovddideaddji doaibmabidju.
37 Saemien sijjienommh nåhtadidh jïh våajnoes darjodh leah akte vihkeles gïele- jïh kultuvreskreejrije råajvarimmie.
Lea dehálaš systemáhtalaččat registreret ja čohkket sámi báikenamaid, erenoamážit guovlluin gos sámi báikenammamateriálat leat unnán čohkkejuvvon.
Vihkeles saemien sijjienommh öörneldihkie vïhtesjadtedh jïh tjöönghkedh, joekoen dejnie dajvine gusnie jïjnjh saemien nommh fååtesieh.
Dán oktavuođas lea dehálaš hukset bajás sámi nammafágalaš arkiivva gos nammamateriálat leat álkit olámuttos.
Daan sjïekenisnie dle vihkeles aktem saemien nommefaageles våarhkoem tseegkedh, guktie alhkie sjædta nommide gaavnedh.
Media ja girjjálašvuohta váikkuhit giela, danne lea dehálaš ahte almmuhuvvo sámi girjjálašvuohta mas lea sihke buorre giella ja mii seammás lea heivehuvvon ahkejovkui ja mii movttiidahttá eambbo lohkamii.
Meedija jïh lidteratuvre gïelem tsevtsieh, dannasinie vihkeles saemien lidteratuvre olkese båata mij dovne hijven gïelem åtna, jïh seamma tïjjen lea aalteredåahkan sjïehtedamme jïh lohkemelastoem skreejrie.
Medias lea dehálaš rolla servodagas, ja nu lea ge das stuora ovddasvástádus sihke čalmmustahttima dáfus, buori giellageavaheami dáfus, ja ahte addojuvvo fálaldat mii lea mielde ovddideame ja nanneme giellageavaheami.
Meedijan råålla lea vihkeles siebriedahkesne, jïh dan åvteste aktem stoerre dïedtem åtna gïelem vuesiehtidh, hijven gïelem nåhtadidh, jïh faalenassh vedtedh mah gïeleåtnoem skreejrieh jïh eevtjieh.
Filmmat mánáide ja nuoraide leat dehálaš giellagaskkusteaddjit.
Filmh maanide jïh noeride leah vihkeles bieljelæjjah gïeleste.
Filmmat main geavahuvvo sámegiella ja filmmat main lea sámegiel teaksta leat ge danne dehálaččat mánáid giellaovdáneapmái.
Filmh saemien gïeleveeljeminie jïh filmh saemien teeksteveeljeminie sijhtieh dannasinie vihkeles årrodh maanaj gïeleevtiedimmien gaavhtan.
Sámediggi oaidná dárbbu ovttasbargat Davviriikkalaččat Sámi parlamentáralaš ráđi ja Davviriikkalaš sámeministariid bokte vai sámegiella oažžu stuorát saji tv-kanálain, dvd-filmmain ja interneahttasiidduin mat leat ráhkaduvvon mánáid ja nuoraid váste.
Saemiedigkie vuajna daerpies aktine noerhtelaanti laavenjostojne, Saemien paralmentarihkeles raerien jïh noerhtelaanti saemieministeri tjïrrh, ihke saemiein gïele stuerebe sijjiem åådtje tv-kanaaline, dvd-filmine jïh gaskeviermiesæjrojne mah leah maanide jïh noeride sjïehtedamme.
 Sámegiella geavahuvvo ja lea oidnosis buot arenain servodagas
 Saemien gïele åtnsåvva jïh lea våajnoes gaajhkine sijjine siebriedahkesne
 Bargat eambbo čalmmustahttit sámi giela ja kultuvrra
 Saemien gïelem jïh kultuvrem vielie våajnoes darjodh
 Almmuhit eambbo girjjálašvuođa, aviissaid ja áigečállagiid sámegillii
 Vielie lidteratuvre, jienebh plaerieh jïh tjaalegh saemien gïelesne
 Geavahit eambbo čálalaš sámegiela digitála mediain
 Vielie tjaaleldh saemien gïele digitaale meedijinie.
Ekonomalaš ja hálddahuslaš váikkuhusat
Ekonomeles jïh reereles konsekvensh
Dát dieđáhus čuvge daid dárbbuid ja hástalusaid mat servodagas leat, ja evttoha čovdosiid mat sáhttet buoridit sámegiela dili.
Daate bïevnese daerpiesvoetide jïh haestiemidie tjoevkede mah siebriedahkesne gååvnesieh, jïh raeriestimmieh buakta mah edtjieh tsiehkiem saemien gïelese bueriedidh.
Dáinna dieđáhusain, ja buriin gulahallamiin guovddáš eiseválddiiguin, vuordá Sámediggi ahte ekonomalaš rámmat sámegiela ovddideapmái Norggas lasihuvvo dovdomassii.
Viehkine daehtie bïevnesistie, jïh akten hijven dijalogen tjïrrh voernges åejvieladtjigujmie, dle Saemiedigkie veanhtede dah ekonomeles mierieh saemien gïeleevtiedæmman Nöörjesne tjarke læssanieh.
Sámedikkis lea stuora jáhkku dasa ahte guovddáš eiseválddit dustejit daid mihtuid mat leat biddjon, nu ahte Sámediggi ja eará ovddasteaddjit ožžot daid ekonomalaš ja hálddahuslaš rámmaid mat dárbbašuvvojit jus galgá loktet sámegiela stáhtusa ja geavaheami.
Saemiedigkie ojhte veanhta dah voernges åejvieladtjh mietieh dejtie ulmide mah leah bïejesovveme, guktie Saemiedigkie jïh jeatjah aktöörh dejtie ekonomeles jïh reereles mieride åadtjoeh mah leah daerpies jis edtja staatusem jïh åtnoem saemien gïeleste bijjiedidh.
Sámediggi ipmirda ahte dát dieđáhus evttoha stuora rievdadusaid.
Saemiedigkie ojhte daajra daate bïevnese stoerre jarkelimmieh kreava.
Lágat fertejit rievdaduvvot, váldi ja ovddasvástádus ferte čielggaduvvot.
Tjuara laakh jarkelidh, faamoem jïh dïedtem tjïelkestidh.
Seammás fertejit ekonomalaš resurssat lasihuvvot, nu go juo lea namuhuvvon.
Seamma tïjjen dle ekonomeles vierhtieh tjuerieh læssanidh, goh joe neebneme.
Dat rievdadusat maid Sámediggi dás evttoha, mielddisbuktet ahte máŋga lága mat addet giellavuoigatvuođaid sámegielagiidda fertejit rievdaduvvot.
Dah jarkelimmieh mejtie Saemiedigkie daesnie raereste, jarkelimmieh sjugniedieh jienebinie laakine, mah joekehts gïelereaktah vedtieh saamastallije almetjidie.
Dát mearkkaša maiddái ahte sihke Sámedikki ja eará ovddasteddjiid váldi rievdaduvvo.
Aaj akte jarkelimmie faamosne sjædta, dovne Saemiedægkan jïh jeatjah aktööride.
Dát lea stuora bargu mii gáibida dárkilis guorahallama.
Daate akte stoerre barkoe mij aktem veele gïehtjedimmiem kreava.
Danne lea Sámediggi evttohan ahte nammaduvvo sámi almmolaš lávdegoddi (SaOU / SáAL) mas leat Ráđđehusa ja Sámedikki ovddasteaddjit.
Dannasinie Saemiedigkie raeriestamme aktem byögkeles moenehtsem tseegkedh (SaOU), lïhtsegigujmie Reerenasseste jïh Saemiedigkeste.
Dán lávdegottis ferte leat mandáhtta čielggadit ja evttohit rievdadusaid sámegillii guoski lágain ja válddis.
Daan moenehtsen mandaate tjuara årrodh salkehtidh, jïh raeriestimmieh buektedh jarkelimmiej bïjre laakine jïh faamosne mah leah saemien gïelen bïjre.
Viidáseappot ferte lávdegoddi guorahallat rámmaeavttuid, ovddasvástádusdili ja sámegiel doaibmabijuid oktiiheiveheami ja evttohit rievdadusaid.
Vijriesåbpoe dle moenehtse tjuara mierietsiehkide, dïedtem jïh iktedimmiem saemien gïeleråajvarimmijste gïehtjedidh, jïh raeriestimmieh buektedh jarkelimmide.
Dát eaktuda ahte Sámediggi hábme lávdegotti mandáhta.
Tsihkestahta Saemiedigkie mandaatem dorje moenhtsasse.
Dieđáhus čuovvoluvvo Sámedikki jahkásaš bušeahtaid bokte gos ovttaskas mihtuid doaibmabijut vuoruhuvvojit.
Saemiedigkien fïerhten jaepien budsjedten tjïrrh sæjhta bïevnesinie vijriesåbpoe barkedh, gusnie sæjhta råajvarimmieh prijoriteradidh dej sjïere ulmiej nuelesne.
Sámediggeráđđi áigu árvvoštallat ráhkadit doaibmaplánaid muhtun áŋgiruššansurggiide.
Saemiedigkieraerie sæjhta vuarjasjidh dahkoesoejkejsh darjodh muvhtide barkoesuerkijste.
Dieđáhusas lea guhkesáigásaš perspektiiva ja lea lunddolaš geahčadit dieđáhusa golmma-njealji jagi geahčen fas, gávnnahan dihte lea go Sámediggi joksan daid mihtuid mat leat biddjon dieđáhusas.
Bïevnesen akte guhkies perspektijve, jïh sæjhta iemie årrodh bïevnesem gïehtjedidh golme- njieljie jaepiej mænngan juktie vuarjasjidh mejtie Saemiedigkie lea dejtie ulmide jakseme mejtie bïevnesasse bïejeme.
Girjjálašvuohta
1. Grunnloven.
Sámeláhka.
Sameloven.
LOV 1987-06-12 nr 56: Láhka Sámedikki ja eará sámi riektediliid birra.
LOV 1987-06-12 nr 56: Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold
Oahpahusláhka.
Opplæringslova.
Láhka vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa birra.
Lov om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa
Mánáidgárdeláhka.
Barnehageloven.
LOV 2005-06-17 nr 64: Láhka mánáidgárddiid birra
LOV 2005-06-17 nr 64: Lov om barnehager
Láhkaásahus bearráigeahččoláhkaásahusa rievdadeami birra mánáid hárrái geat leat mánáidsuodjalusásahusin fuolahusa ja divššu dihte http://lovdata.no/cgi-wift/wiftldles?doc=/app/gratis/www/docroot/ltavd1/filer/sf20120315-0227.html&emne=barneverninstitusjon*&
Forskrift om endring i forskrift om tilsyn med barn i barneverninstitusjoner for omsorg og behandling http://lovdata.no/cgi-wift/wiftldles?doc=/app/gratis/www/docroot/ltavd1/filer/sf20120315-0227.html&emne=barneverninstitusjon*&
Báikenammaláhka.
Stadnamnlova.
LOV 1990-05-18 nr 11: Láhka báikenamaid birra
LOV 1990-05-18 nr 11: Lov om stadnamn
ON konvenšuvdna mánáid vuoigatvuođaid birra.
FNs konvensjon om barnets rettigheter.
(ON mánáidkonvenšuvdna) Ovttastuvvon našuvnnat mearridan skábmamánu 20. beaivvi 1989.
(FNs barnekonvensjon) Vedtatt av De forente nasjoner 20. november 1989.
Norga ratifiseren ođđajagemánu 8. beaivvi 1991.
Ratifisert av Norge 8. januar 1991.
Ođasmahttojuvvon jorgaleapmi 2003 oktan lassibeavdegirjjiiguin.
Revidert oversettelse mars 2003 med tilleggsprotokoller.
ON riikkaidgaskasaš konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra.
FNs internasjonale konvensjon om sivile og politiske rettigheter.
Ovttastuvvon našuvnnat mearridan juovlamánu 16. beaivvi 1966.
Vedtatt av De forente nasjoner 16. desember 1966.
Norga ratifiseren čakčamánu 13. beaivvi 1972.
Ratifisert av Norge 13. september 1972.
Bođii fápmui njukčamánu 23. beaivvi 1976.
Trådte i kraft 23. mars 1976.
ILO-konvenšuvdna nr. 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra iešmearrideaddji stáhtain.
ILO-konvensjon nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater.
ILO generálakonferánsa mearridan geassemánu 27. beaivvi 1989.
Vedtatt av ILOs generalkonferanse 27. juni 1989.
Norga ratifiseren geassemánu 20. beaivvi 1990.
Ratifisert av Norge 20. juni 1990.
Bođii fápmui čakčamánu 5. beaivvi 1991.
Trådte i kraft 5. september 1991. http://www.regjeringen.no/nb/dep/fad/tema/samepolitikk/midtspalte/ilokonvensjon-nr169-om-urbefolkninger-o.html?id=451312
Eurohpálaš soahpamuš regiovdna- dahje minoritehtagielaid birra.
Europeisk pakt for regions- eller minoritetsspråk.
Eurohpáráđđi mearridan 1992.
Vedtatt av Europarådet i 1992.
Norga ratifiseren 1993.
Ratifisert av Norge i 1993.
Bođii fápmui njukčamánu 1. beaivvi 1998.
Trådte i kraft 1. mars 1998. http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm (Engelsk versjon)
jorgalus - ii almmolaš)
oversettelse - ikke offisiell)
ON julggaštus eamiálbmotvuoigatvuođaid birra.
FNs erklæring om urfolks rettigheter.
ON generálačoahkkin mearridan čakčamánu 13. beaivvi 2007.
Vedtatt av FNs generalforsamling 13. september 2007.
Davviriikkalaš sámekonvenšuvdna.
Nordisk samekonvensjon.
Evttohus Suoma-Norgga-Ruoŧa-Sámi ekspeartajoavkkus golggotmánu 26. beaivvi 2005.
Utkast fra finsk-norsk-svensk-samisk ekspertgruppe 26. oktober 2005.
Sámediggeráđi politihkalaš vuođđudusjulggaštus.
Sametingsrådets politiske tiltredelseserklæring.
Sámedikki eanetlogu ráđi politihkalaš vuođđu áigodagas 2009-2013. http://www.sametinget.no/Om-Sametinget/Organisasjonsstruktur/Sametingsraadet
Politisk plattform for flertallsrådet i Sametinget for perioden 2009-2013. http://www.sametinget.no/Om-Sametinget/Organisasjonsstruktur/Sametingsraadet
Sámediggi (2012): Sámedikki bušeahtta 2012.
Sametinget (2012): Sametingets budsjett 2012.
Sámediggi (2011): Ođđa meroštallannjuolggadusat guovttegielatvuođadoarjagiid juolludeapmái (ášši SP 11/11)
Sametinget (2011): Nye tildelingskriterier for tildeling av tospråklighetsmidlene (sak SP 11/11)
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja suohkaniid ja fylkkasuohkaniid gaskka guovttegielatvuođaruđaid geavaheami birra 2012. http://www.sametinget.no/Dokumenter
http://www.sametinget.no/Dokumenter
Ovttasbargošiehtadus Sámedikki ja fylkkasuohkaniid gaskka. http://www.sametinget.no/Dokumenter
Samarbeidsavtale mellom Sametinget og fylkeskommuner http://www.sametinget.no/Dokumenter
Ođasmahttin-, hálddahus- ja girkodepartemeanta (2011): Sámegielaid doaibmaplána (2009-2013).
Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet (2011): Handlingsplan for samiske språk (2009-2013).
http://www.regjeringen.no/nb/dep/fad/tema/samepolitikk/samiske_sprak/handlingsplanfor-samiske-sprak-.html?id=563658
http://www.regjeringen.no/nb/dep/fad/tema/samepolitikk/samiske_sprak/handlingsplanfor-samiske-sprak-.html?id=563658
Sámi allaskuvla (2012): Sámi logut muitalit 5.
Sámi allaskuvla (2012): Samiske tall forteller 5.
Raport1/2012.
Raport1/2012.
Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla.
Guovdageaidnu: Sámi allaskuvla.
http://www.sametinget.no/Dokumenter
http://www.sametinget.no/Dokumenter
Rasmussen, Torkel (2005): Jávohuvvá ja ealáska.
Rasmussen, Torkel (2005): Jávohuvvá ja ealáska.
Davvisámegielagiid demografiija ja buolvvaidgaskasaš sirdaseapmi Norggas ja Suomas.
Davvisámegïelagiid demografiija ja buolvvaidgaskasaš sirdaseapmi Norggas ja Suomas.
Romsa: Romssa universitehta 24.
24.
Solstad, Karl Jan (red.) (2012): Samisk språkundersøkelse 2012.
Solstad, Karl Jan (red.) (2012): Samisk språkundersøkelse 2012.
NF-rapport nr. 9/2012.
NF-rapport nr. 9/2012.
Budeajju:Nordlandsforskning http://www.sametinget.no/Dokumenter
Bodø:Nordlandsforskning http://www.sametinget.no/Dokumenter
Angell, E, Varsi Balto, A. M., Josefsen, E, ja Pedersen, P, og Nygaard, V (2012): Kartlegging av samisk perspektiv i kommunesektoren.
Angell, E, Varsi Balto, A. M., Josefsen, E, og Pedersen, P, og Nygaard, V (2012): Kartlegging av samisk perspektiv i kommunesektoren.
Rapport 2012:5.
Rapport 2012:5.
Áltá: Norut.
Alta: Norut.
Nygaard, V, Varsi Balto, A. M, Solstad, M, Solstad, K. J (2012): Evaluering av samiske språksentre 2012.
Nygaard, V, Varsi Balto, A. M, Solstad, M, Solstad, K. J (2012): Evaluering av samiske språksentre 2012.
Raport 2012:6.
Raport 2012:6.
Áltá:Norut.
Alta:Norut.
Andersen, Svanhild ja Strömgren, Johan (2007): Sámelága giellanjuolggadusaid evalueren.
Andersen, Svanhild ja Strömgren, Johan (2007): Sámelága gïellanjuollggadusaid evalueren.
Guovdageaidnu: Sámi instituhtta.
Guovdageaidnu: Sámi instituhtta.
http://www.regjeringen.no/upload/KKD/Kultur/Evaluering%20av%20samelovens%20spr % C3%A5kregler.pdf
http://www.regjeringen.no/upload/KKD/Kultur/Evaluering%20av%20samelovens%20spr % C3%A5kregler.pdf
Eira, Inger Marie Gaup (2001): Samisk språk i Norden - Status og domeneutredning.
Eira, Inger Marie Gaup (2001): Samisk språk i Norden - Status og domeneutredning.
Utredning nr. 3 2001.
Utredning nr. 3 2001.
Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta / Nordisk Samisk Institutt
Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta / Nordisk Samisk Institutt
Pettersen, Torunn ja Johanne Gaup (2001): Kartlegging og utredning av offentlige samiske informasjonstjenester.
Pettersen, Torunn og Johanne Gaup (2001): Kartlegging og utredning av offentlige samiske informasjonstjenester.
Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta / Nordisk Samisk Institutt.
Guovdageaidnu: Sámi Instituhtta / Nordisk Samisk Institutt.
http://www.samit.no/Elekdok_Utred2001-01_Sami_Off_Info.pdf
http://www.samit.no/Elekdok_Utred2001-01_Sami_Off_Info.pdf
Sámedikki giellastivra (2004).
Sametingets språkstyre (2004).
Bruken av samiske språk.
Bruken av samiske språk.
Undersøkelse.
Undersøkelse.
Guovdageaidnu: Sámediggi
Guovdageaidnu: Sametinget
Sámedikki giellastivra (2008).
Sametingets språkstyre (2008).
Guovdageaidnu: Sámediggi.
Guovdageaidnu: Sametinget.
Sámediggi (2004).
Samediggi (2004).
Sámegiella lea čaffat !
Sámegïella lea čaffat !
Sámediggeráđi dieđáhus sámegiela birra.
Sámediggeráđi dieđáhus sámegïela birra.
Kárášjohka: Sámediggi.
Kárášjohka: Sámediggi.
St. dieđ. nr. 28 (2007-2008) Samepolitikken.
St. meld. nr. 28 (2007-2008) Samepolitikken.
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta
Arbeids- og inkluderingsdepartementet
Vaikko goas sáhttá vaikko mii dáhpáhuvvat.
Gåess ’ akt maahta maam akt deahpadidh
Ale vajálduhte suddjet iežat hiv, hepatit B, gonorrea ja ieža
Aellieh åajaldehtieh vaarjelidh hiv:en, hepatit B:en, gonorrén vööste jïh aaj jeatjah seksuellen laanestamme infeksjovnide gåessie
seksuálalaččat njommodávddaid go leat olgoriikkas.
datne leah ålkoerïjhkesne.
Váldde álo mielde iežat kondomaid reaissus.
Vaeltieh åålegh dov jïjtje kondovmh meatan feelemisnie.
Sáhttá leahkit váttis
Maahta gïerve kondovmidie
gávdnat kondomaid iežá riikkain.
gaavnedh / åestedh jeatjah laantine.
Buorre mátki !
Utnieh murrie feelemem !
Ovttasbargu eaktodáhtolaš organisašuvnnaiguin
Jïjtjevyljehkeorganisasjovnine laavenjosteme
Udir.no - Oahpahusláhču: Dássi 6
Udir.no - Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 6
Oahpahusláhču: Dássi 6
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 6
Dás gávdná oahpaheaddji ovdamearkkaid movt son sáhttá bargat vai ollašuhttá 6. dási gelbbolašvuođamihttomeriid.
Daesnie lohkehtæjja vuesiehtimmieh gaavna guktie satne maahta maahtoeulmiejgujmie 6. daltesisnie barkedh.
Dás čájehuvvo movt gelbbolašvuođamihttomearri duohtandahkko oahppoulbmilis, sisdoalus ja bargovugiin, movt vuođđogálggaid integreret ja movt oahpahusa sáhttá heivehit juohke ovttaskas oahppái.
Daesnie våajnoes guktie dah maahtoeulmieh tjyölkehke sjïdtieh lïerehtimmieulmine, sisvegisnie jïh barkoevuekine, guktie vihkielommes maehtelesvoeth meatan vaaltasuvvieh, jïh guktie maahta ööhpehtimmiem sjïehteladtedh dan aktegh learoehkasse.
Dađistagaárvvoštallan ja gielladomeanat leat oassin dagus.
Vuarjasjimmie iktemeran jïh daajroes gïelesuerkieh leah akte bielie dehtie soejkesjistie.
Dát ovdamearka válddahallá doaimma mas vállje árgabeaivválaš dili geavaheames govaid ja/dahje doaimmaid.
Daate vuesiehtimmie akte darjome gusnie aktem biejjieladtje tsiehkiem veeljie, jïh ovmessie guvvieh jïh / jallh darjomh nåhtede.
Gelbbolašvuođamihttomearit
Maahtaldahkeulmie
Njálmmálaš gulahallan
Njaalmeldh gaskesadteme
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
Lohkehtimmien ulmieh leah; learohkh gelkieh
máhttit beaivválaš dili sániid
baakoeh utnedh guktie maahta beajjetji aamhtesi bïjre soptsestidh
guldalit, ipmirdit ja oassálastit spontánalaš ságastallamiin
goltelidh, guarkedh jïh jïjtjh aaj soptsestidh
ságastallat oahpes ja áigeguovdilis fáttáid birra
soptsestidh åehpies jïh byögkeles aamhtesi bïjre
Eará relevánta gelbbolašvuođamihttomearit
Jeatjah sjyöhtehke maahtoeulmieh
Oahppomihttomearit
Lïerehtimmieulmieh
Mihttomearrin lea ahte oahppis galgá lea sátneriggodat mii lea doarvái beaivválaš dilálašvuođaide.
Ulmie lea learohke edtja aktem baakoeveahkam nåhtadidh mij dejtie biejjieladtje tsiehkide sjeahta.
Dát mearkkaša ahte oahppi galgá máhttit:
Dïhte sæjhta jiehtedh learohke edtja maehtedh:
viiddidit sátneriggodagas go oahppá ođđa doahpagiid beaivválaš dilálašvuođa birra
sov biejjieladtje baakoeveahkam lissiehtidh gosse lahtesh leara mah leah dan biejjieladtje tseahkan ektiedamme
atnit oahppan sániid
lïereme baakoeh nåhtadidh
ráhkadit cealkagiid dihto fáttá birra
raajesh darjodh aktine sisveginie akten veeljeme aamhtesasse
muitalit gova birra mii gullá dihto fáddái
maam akt soptsestidh akten guvvien bïjre akten veeljeme aamhtesasse
ipmirdit ja vástidit gažaldagaid
gyhtjelassh guarkedh jïh vaestiedidh
Ulbmilolahusa eavttut
Væhtah juktie ulmide jaksedh
Gelbbolašvuođamihttomearri, oahppomihttomearri ja eavttut oahppoulbmiliid olahit berre almmuhit ohppiide.
Tjuara maahtoeulmieh, lïerehtimmieulmieh jïh væhtah juktie lïerehtimmieulmide jaksedh, åehpies darjodh learoehkidie.
Oahpaheaddji ferte njálmmálaččat duohtandahkat eavttuid ohppiide.
Lohkehtæjja tjuara dejtie væhtide njaalmeldh buerkiestidh learoehkidie.
Dat sáhttet juogo heŋgejuvvot oaidnima ládje klássalanjas dahje oassin bargoplánas.
Dah maehtieh våajnoes årrodh klaassen tjiehtjielisnie, jallh akte bielie årrodh barkoesoejkesjistie.
Jus eavttut čállojuvvojit, nugomat bargoplánii, de sáhttet váhnemat / ovddasteaddjit searvat bargui.
Jis væhtah tjaalaldihkie, vuesiehtimmien gaavhtan barkoesoejkesjisnie, dah eejhtegh / eejhtegi åvteste maehtieh meatan årrodh barkosne.
Eavttut oahppoulbmiliid olahit sáhttet govviduvvot sierra skovis.
Maahta væhtide, juktie lïerehtimmieulmide jaksedh, aktene goeresne buektedh.
Dás adnojit árvosánit nuoraidskuvlla ja joatkkaskuvlla várás.
Daesnie karakterh nåhtede noereskuvlese jïh jåarhkeskuvlese.
Oahppomihttomearri
Lïerehtimmieulmieh
Árvosáni dássi 2
Karakteredaltese 2
Árvosáni dássi 3 - 4
Karakteredaltese 5-6
Oahppi galgá máhttit:
Learohke edtja maehtedh:
viiddidit sátneriggodaga soames árgabeaidilálas- vuođaid birra.
baakoeveahkam vijriedidh naan biejjieladtje tsiehkiej bïjre
Oahppi máhttá soames dain dábáleamos sániid dihto fáttá birra.
Learohke maahta såemies dejstie siejhmemes biejjieladtje baakojde, akten vihties aamhtesen bïjre
Oahppis lea oalle buorre sátneriggodat dihto fáttá birra.
Learohken akte naa hijven baakoeveahka akten vihties aamhtesen birje
Oahppis lea hui buorre sátneriggodat dihto fáttá birra.
Learohken akte joekoen hijven baakoeveahka akten vihties aamhtesen bïjre.
atnit sániid maid lea oahppan
lïereme baakoeh nåhtadidh
Oahppi máhttá soames oahppan sániid atnit.
Learohke maahta naan lïereme baakoeh nåhtadidh
Oahppi máhttá ollu oahppan sániid atnit.
Learohke maahta jïjnjh lïereme baakoeh nåhtadidh
Oahppi máhttá hui bures atnit oahppan sániin.
Learohke joekoen jïjnjh lïereme baakoeh hijvenlaakan maahta.
hábmet cealkagiid dihto fáddái main lea molssaevttolaš sisdoallu
raajesh darjodh aktine jeereldihkie sisvegisnie, akten veeljeme aamhtesasse
Oahppi máhttá hábmet álkes cealkagiid dihto fáttá birra.
Learohke maahta aelhkie raajesh darjodh akten veeljeme aamhtesasse.
Oahppit máhttet hábmet máŋga cealkaga dihto fáttá birra.
Learohke maahta jïjnjh raajesh darjodh akten veeljeme aamhtesasse.
Oahppi máhttá hábmet cealkagiid dihto fáddái mas lea rikkis ja dárkilis giella.
Learohke maahta raajesh darjodh aktine jeereldihkie jïh tjïelke gïeline, akten veeljeme aamhtesasse.
muitalit juoida válljejuvvon fáttá gova birra
maam akt akten guvvien bïjre soptsestidh akten veeljeme aamhtesasse
Oahppi máhttá eaŋkilsániiguin muitalit maid son govas oaidná.
Learohke maahta aktegh baakoejgujmie soptsestidh maam vuajna aktene guvvesne
Oahppi máhttá muitalit gova birra cealkagiin.
Learohke maahta akten guvvien bïjre soptsestidh raajesigujmie.
Oahppi máhttá muitalit gova birra máŋggaid cealkagiiguin ja girjás cealkkahuksen.
Learohke maahta akten guvvien bïjre soptsestidh jïjnjh raajesigujmie, jïh raajesidie jeereldihkie darjodh.
ipmirdit gažaldagaid ja daid vástideames
gyhtjelassh guarkedh jïh dejtie vaestiedidh
Oahppi máhttá gažaldagaid vástidit eaŋkilsániiguin.
Learohke maahta gyhtjelassh vaestiedidh aktegh baakoejgujmie
Oahppi máhttá vástidit gažaldagaid olles cealkagiin.
Learohke maahta gyhtjelassh vaestiedidh ellies jiehtegigujmie.
Oahppi máhttá dárkilit vástidit gažaldagaid olles cealkagiiguin.
Learohke maahta gyhtjelassh veelelaakan vaestiedidh, ellies raajesigujmie.
Dát skovvi sáhttá leat árvvoštallanságastallamiid vuođđun gaskal oahppi ja oahpaheaddji.
Daate goere maahta akte hijven våarome årrodh vuarjasjimmiesoptsestallemidie lohkehtæjjan jïh learohken gaskem.
Skovvi sáhttá maiddái leat oassin barggus duođaštt juohke oahppi gelbbolašvuođa.
Goere maahta aaj meatan årrodh gosse edtja fïerhten learohken maahtoem tjaaleldh vihtiestidh.
Oahppodoaimmat
Lïerehtimmiedarjomh
Dát ovdamearka čájeha movt oahppit válljejit fáttá mii lea oassin skovis Beaivválaš dilálašvuođat.
Daate vuesiehtimmie vuesehte guktie learohkh aamhtesem veeljieh mah leah meatan goeresne Biejjieladtje tsiehkieh.
Oahpaheaddji sáhttá maiddái ovdalgihtii mearridit dihto fáttá mainna oahppit barget.
Lohkehtæjja maahta aaj åvtelhbodti aktem vihties aamhtesem moenedh mejnie learohkh berkieh.
Dán oahppandoaimmas lea gáhkken / láibun fáddán.
Daennie lïerehtimmiedarjomisnie aamhtese lea bååhkesjimmie.
Oahppodoaibma juhkkojuvvo iešguđetlágan doaimmaide, sihke praktihkalaš ja teorehtalaš.
Lïerehtimmiedarjome juakasåvva ovmessie darjominie, dovne dæjpeles jïh teoretihkeles.
Lea dehálaš ahte oahppodoaimmat molsašuvvet.
Vihkeles dah lïerehtimmiedarjomh leah gellielaaketje.
Danin sáhttá dát čađahuvvot stašuvdnabargun.
Dannasinie maahta dam tjïrrehtidh goh sijjiebarkoe.
Oahpaheaddji mearrida man guhkes áiggi ja maid oahppit galget bargat guđege stašuvnnas.
Dellie lohkehtæjja muana man guhkiem learohkh edtjieh fïerhtene sijjesne årrodh, jïh maam edtjieh darjodh fïerhtene sijjesne.
Stašuvnnat sáhttet leat gos oahppit galget lohkat sihke jaskadit ja jitnosit, jurddašit, hupmat, digaštallat, sárgut ja čállit.
Maahtah sijjieh årrodh gusnie learohkh edtjieh dovne reegkes gïeline jïh sjeavohtslaakan lohkedh, ussjedidh, digkiedidh, guvviedidh jïh tjaeledh.
Dát skovvi čájeha soames ovdamearkka makkár beaivválaš dilálašvuođa oahpaheaddji sáhttá válljet oahppodoaimmas.
Daate goere vuesehte såemies vuesiehtimmieh biejjieladtje tsiehkiejgujmie, mejtie lohkehtæjja maahta veeljedh nåhtadidh lïerehtimmiedarjomisnie.
Neahttabáikkiin mat leat árvaluvvon, leat ollu fiinna govat maid sáhttá ávkkástallat.
Jïjnjh tjaebpies guvvieh gååvnesieh dejnie raeriestamme nedtievierhtine.
oahpásmahttit ja govvidit iežan earáide
- åehpiedehteme jïh buerkiestamme jïjtjestanne
bearaš
- fuelhkie
biktasat
- vaarjoeh
biebmoeallit
- lyjhkeds-kreeke
rumaš ja dearvvašvuohta
- kråahpe jïh healsoe
hápmi
- guelmie
boahttevaš fidnu
- båetije barkoe
Skuvla, olbmát ja astoáigi:
Skuvle, voelph jïh eejehtalleme:
oahpásmahttit ja govvidit olbmáid
- åehpiedehteme jïh buerkiestimmie voelpijste
skuvla, skuvlabargu, fága, diibmoplána
- skuvle, skuvlebarkoe, faagh, tæjmoesoejkesje
vahkobeaivvit iešguđetge doaimmaid oktavuođas
- våhkoebiejjeh ektiedimmesne ovmessie darjomigujmie
falástallan ja eará astoáiggedoaimmat
- gaarsjelimmie jïh jeatjah darjomh eejhtallemisnie
diibmu
- tsåahka
Mu lagasbiras:
Mov lihke byjrese:
mu ássodat ja viessodávvirat
- gåetie jïh mij dan sisnie
sámi biebmu ja biebmokultuvra
- saemien beapmoe jïh beapmoekultuvre
gáfedagas finadit
- prïhtjhgåetesne mïnnedh
fievrrut
- fealadimmievuekieh
oastit dahje várret billeahtaid
- vuelkemeleahpah åestedh jallh dongkedh
árbevierut, vierut, eallinvuogit
- vuekieh, daepieh, jielemevuekieh
allabasit (juovllat, beassážat jna..)
- bissiebiejjieh (jåvle, påaske jv..)
musihkka, girjjálašvuohta ja filbma
- musihke, lidteratuvre jïh filme
sámi historjá
- saemien histovrije
sámi njálmmálaš muitalanárbevierut; máidnasat, álbmotmuitalus, juoigan
- saemien njaalmeldh soptsestimmievuekie; heamture, vaajese, vuelie
giellaguovllu álbmot
- gïeledajven årrojh
Jahki:
Jaepie
kaleandar, vahkobeaivvit, mánut, jahkodagat
- biejjielåhkoe, våhkoebiejjieh, askh, jaepieboelhkh
dálki
- vearolde
iešguđetlágan doaimmat jagis, luomus ja mat gullet ealáhusaide
- darjomh jaepesne, eejehtallemisnie jïh jieliemidie ektiedamme
iešguđetlágan doaimmat nugomat murjen, bivdu, miessemearkun, njuovadeapmi, guolásteapmi
- ovmessie darjomh goh tjöönghkeme, vijreme, miesiemierhkesjimmie, leekedimmie, gööleme
Muitalusat ja historjját
Soptsesh jïh vaajesh
Oahpaheaddji almmuha fáttá lohkamis oanehis historjjá mii gullá fáddái.
Lohkehtæjja aamhtesinie aalka, jïh aktem åenehks soptsesem jallh aktem vaajesem låhka mij lea ektiedamme disse.
Ohppiide máŋgejuvvo historjá ja sii galget vuolláisárgut ođđa sániid ja doahpagiid.
Learohkh aktem kopijem åadtjoeh soptsesistie, jïh aktem sievem biejieh orre baakoej jïh lahtesi nualan.
Nu oahppit oahpásmuvvet ođđa sániiguin ja doahpagiiguin mat dan fáddái gullet.
Dah learohkh naemhtie åadtjoeh åehpies sjïdtedh dej orre baakoejgujmie mah leah aamhtesasse ektiedamme.
Oahpaheaddji gažada ohppiid lohkkojuvvon teavstta vuođul, ja oahppit vástidit.
Lohkehtæjjah gyhtjelassh tjaalegistie gihtjie, jïh learohkh vaestiedieh.
Oahpaheaddji sáhttá maiddái atnit goartta / govaid mat gullet fáddái, ja oahppit galget válddahallat goarttaid / govaid.
Lohkehtæjja aaj maahta ovmessie kåarhth / guvvieh ektiedamme aamhtesasse nåhtadidh, jïh learohkh edtjieh kåarhtide / guvvide buerkiestidh.
Go oahpaheaddji ságastallá ohppiiguin fáttá birra, de son ferte leat nu dárkil go vejolaš.
Gosse lohkehtæjja aamhtesen bïjre soptseste learoehkigujmie, satne tjuara dan tjïelke årrodh goh gåarede.
Jeara áinnas ná: Gii dá lea ?
Gihtjh goh naemhtie: Gie daate ?
Mii dát lea ?
Gusnie daate ?
Mii govas dáhpáhuvvá ?
Mij guvvesne heannede ?
Mii doaimmaid lea mii dáhpáhuvvá ?
Mij daate darjome ?
Manin dán dahket ?
Mannasinie daam dorje ?
Masa ávkin go ná barget ?
Mij aevhkide daam darjodh ?
Mii dáhpáhuvvá ?
Mij heannede ?
Lea dehálaš ahte dát dáhpáhuvvá áigeortnega mielde jus mat vállje láibuma.
Vihkeles daate lea öörnegen mietie, jis vuesiehtimmien gaavhtan bååhkesjimmiem veeljie.
Dalle ferte álggahit ráhkkanemiin, joatkit váldodoaimmain ja dasto loahpahemiin ja bohtosiin.
Dellie tjuara dejne soejkesjimmine aelkedh, jåarhkedh tjïrrehtimmine dehtie åejviedahkojste jïh galhkuvinie jïh illedahkine orrijidh.
Loahpadettiin sáhttet oahppit bájuhit historjjá áigeortnega mielde álggus lohppii.
Minngemes learohkh maehtieh heannadimmien bïjre soptsestidh aalkovistie galhkuvasse.
Ovdamearka: Goarta Thomas láibu:
Vuesiehtimmie: Kåarhte Tåamma bååhkesje:
Govven: Ina Beate Somby, Báhpajávrri skukvla.
Guvvie: Ina Beate Somby, Prestvannet skuvle.
VØL-skovvi
VØL-goere
Maŋŋil go oahpaheaddji lea lohkan ja muitalan fáttá birra, galget oahppit deavdit VØL-skovi. (V mearkkaša maid oahppit dihtet.
Gosse lohkehtæjja lohkeme jïh soptsestamme aamhtesen bïjre, learohkh edtjieh aktem VØL-goerem dievhtedh.
Ø-ráidui čállet oahppit man birra háliidit eanet oahppat.
Vuartesjh kaptihtelem vuelielisnie, vuarjasjimmen bïjre.
Govat ja goarttat
Guvvieh jïh kåarhth
Oahpaheaddji atná goarttaid mas leat iešguđetlágán govat.
Lohkehtæjja kåarhth åtna ovmessie guvviejgujmie.
Goarttat čájehit iešguđetlágan vearbbaid ja substantiivvaid mat gullet fáddái.
Dah kåarhth maehtieh dovne ovmessie vearbh jïh substantijvh vuesiehtidh, mah ektiedimmiem utnieh dan aamhtesasse.
Goarttat vuogáidahttojuvvojit iešguđet ivdnekodaid mielde, omd. sáhttet vearba goarttain leat alit ravdaivdni, dahje giddet govaid alit báhpirii.
Kåarhtide öörnegen mietie beaja ovmessie klaeriekodaj mietie, vuesiehtimmien gaavhtan vearbh maehtieh kåarhth plaave mierine årrodh, jallh maahta guvvide lïjmesjidh plaave paehpierasse.
Eará sátneluohkáin nugomat substantiivvain ja adjektiivvain leat eará ivdnekodat.
Jeatjah baakoeklaassh goh substantijve jïh adjektijve, jeatjah klaeriekodah utnieh.
Lea dehálaš ahte vearbbat leat infinitiiva hámis ja substantiivat ges nominatiiva hámis.
Vihkeles dah vearbh leah vuesiehtimmien gaavhtan infinitijvesne, jïh substantijvh leah nominatijvesne.
Adjektiivvat sáhttet leat sihke predikatiiva ja attribuhtta hámis.
Dah adjektijvh maehtieh dovne årrodh predikatijven jïh attributijven haamosne.
Ivdnekodat dagahit ahte oahppit earuhit iešguđetge sátneluohkáid.
Dah klaeriekodah viehkiehtieh learoehkidie dejtie ovmessie baakoeklaasside joekedidh.
Oahppit sáhttet atnit goarttaid go leat grammatihka oahppamin.
Learohkh maehtieh kåarhtide utnedh gosse grammatihkem lïerieh.
Oahppit ráhkadit cealkagiid ja viiddidit e.e. sojaheames vearbbaid, substantiivvaid ja pronomeniid.
Learohkh raajesh darjoeh jïh sojjehtimmiem væjranieh vearbijste, substantijvijste jïh pronomenijstie.
Ovdamearka: goarttat iešguđet ivnnis
Vuesiehtimmie: kåarhth ovmessie klaerine
Govven: Ina Beate Somby, Báhpajávrri skuvla.
Guvvie: Ina Beate Somby, Prestvannet skuvle.
Oahpaheaddji gávdná ja/dahje ráhkada fáddái heivvolaš riibma, sátnestullama dahje divtta.
Lohkehtæjja aktem sjïehteles rïjmem, raajroem jallh diktem aamhtesasse gaavna / dorje.
Oahppit ožžot dan máŋgejuvvot.
Learohkh dam goh kopijem åadtjoeh.
Teaksta sáhttet heŋget seaidnái dahje távvalii vai oahppit dan bures oidnet.
Teekstem maahta aaj vïedtjese / taavlese gævnjoestidh guktie dïhte våajnoes learoehkidie.
Ovdamearka: Mii dát lea ?
Vuesiehtimmie: Mij daate ?
Oahpaheaddji gávdná vuogas lávlaga mii heive fáddái.
Lohkehtæjja aktem laavlomem gaavna mij aamhtesasse sjeahta.
Ohppiide lávlla máŋgejuvvo vai sii dan vurkejit lávlunmáhppii.
Learohkh aktem kopijem åadtjoeh laavlomistie maam maahta biejedh akten sjïere laavlomemaabpese.
Lávllateaksta sáhttá maiddái máŋget A3-árkii ja heŋget seaidnái / távvalii.
Laavlomem maahta aaj kopijeredh akten A3-paehpierasse, jïh vïedtjese / taavlese gævnjoestidh.
Oahppit galget oahppat lávlaga ja dan lávlut.
Learohkh laavlomem lïerieh jïh dam laavloeh.
Ovdamearka: lávlla
Vuesiehtimmie: laavlome
Oahppit čállet ođđa sániid ja doahpagiid lotus-skovvái.
Learohkh orre baakoeh jïh lahtesh dievhtieh aktene lotus-goeresne.
Lotus-skovvái leat bidjan iešguđetlágan ivnniid ja sátneklássaid.
Lotusgoerem mïerhkesjamme ovmessie klaeriejgujmie jïh baakoeklaassigujmie.
Oahppit galget čállit skovvái sániid ivdnekodaid mielde.
Learohkh baakojde disse dievhtieh dej ovmessie klaeriej mietie.
Omd. galget vearbbat čállojuvvot alit ivdnejuvvon osiide ja iešguđet substantiivvat iešguđet ivdnejuvvon osiide nugomat biebmogálvvut ja gievkkanreaiddut.
Vuesiehtimmien gaavhtan edtja vearbide biejedh dejtie plaave sijjide, jïh ovmessie substantijvh dejnie ovmessie sijjine, vuesiehtimmien gaavhtan beapmojde jïh tjöövkedirregidie.
Maŋŋil go oahppit leat sániid čállán lotus-skovvái, de galget skovvái čállojuvvon sániid vuođul ráhkadit cealkaga.
Gosse learohkh lotusgoerem deavhteme, edtjieh raajesh darjodh viehkine goereste.
Cealkagat sáhttet leat sihke čálalaččat ja njálmmálaččat.
Maahta raajesidie dovne tjaaleldh jïh njaalmeldh darjodh.
Ovdamearka: lotus-skovvi
Vuesiehtimmie: lotusegoere
Sálttit
Jaavvoe
Sohkar
Lihtie
Fierrunmášiidna
Vanilje-dijnege
- ávdnasat
- iebnh
- reaiddut
- dirregh
Omman
Voeje
Niibi
Nejpie
Mun galggan...
Manne edtjem …
Láibut
Bissedh
Dahkansánit
Bååhkesjidh
Goikadit
Sjeakodh
Gáhkket
Maejstedh
Vuordit
Vuertedh
Borramuš
Bissedh
Gávppašit
Byöpmedidh
Ráhkkanit
Åesiestidh
Sátnebáŋku
Soejkesjidh
Oahppit čállet ođđa sániid sátnegirjái.
Learohkh dejtie orre baakojde akten baakoegærjetjasse tjaelieh.
Sii sáhttet maiddái čállit sániid bábersiidui dahje dihtorii.
Dah aaj maehtieh baakojde våålese aktene paehpierisnie tjaeledh, jallh PC-esne.
Álgos čállet sámegielat sáni gurutbeallái ja dárogielat sáni olgešbeallái.
Voestegh dam saemien nommem tjaelieh, jïh dan mænngam dam nöörjen.
Oahppit máhccot árkka nu ahte sámegielat sánit leat nuppi bealde ja dárogielat ges nuppi bealde.
Learohkh paehperem maahtsoestieh, guktie dah saemien baakoeh leah dennie aktene bielesne jïh dah nöörjen dennie mubpene.
Oahppit hárjehallet ođđa sániid juogo akto dahje ovttas nuppi ohppiin.
Learohkh oktebisnie jallh aktine jeatjabinie dejtie orre baakojde haarjanieh.
Oahppi cuoigu dan sáni man nubbi dadjá, ja nubbi ges vástida leago riekta.
Akte learohke soermem steerie dan baakose mij jeahtasåvva, jïh dïhte mubpie giehtjede mejtie staaran.
Oahpaheaddji ráhkada goarttaid mas leat iešguđet sánit, dahje oahppit čállet sániid smávit báberlihpuide.
Lohkehtæjja kåarhth dorje ovmessie baakoejgujmie mah learohkh åadtjoeh, jallh learohkh baakojde tjaelieh smaave paehpieridie.
Dađistaga go oahppit muitet sániid bajil, sii sáhttet goarttaid / sániid vuorkut.
Gosse dah learohkh baakojde åejjesne lïerieh, maehtieh kåarhtide / baakojde akten burhtjen sijse biejedh.
Nu dađistaga ain čoagganit eanet ođđa sánit vuorkái.
Ahkedh jienebe-jienebh orre baakoeh burhtjesne.
Lea dehálaš ahte oahppit geardduhit ođđa sániid ja ohppet daid systemáhtalaččat atnit nu ahte sin sátneriggodat lassána.
Vihkeles learohkh dejtie orre baakojde repeterieh jïh lïerieh eensilaakan, guktie dej baakoeveahka stuerebe sjædta.
Ovdamearka: sánit čoavddarieggáin
Vuesiehtimmie: baakoe tjoevtjenereagkine
Speallu
Spïelh
Oahppit sáhttet atnit iešguđetlágan spealuid mat fáddái gullet.
Learohkh maehtieh ovmessieh spïelh utnedh, ektiedamme aamhtesasse.
Oahpaheaddji ráhkada spealuid main lea iešguđetge dássi.
Daate gellielaaketjem vadta lïerehtimmiedarjomisnie.
Dát sáhttet leat iešguđetlágan breahttaspealut, geardun, muitu, domino, árpobreahtta, bingo ja breahtta bivttascivzzan main leat iešguđetge dásit: govva-govva, govva-sátni ja sátni-sátni.
Lohkehtæjja ovmessie spïelh darjoeh, såemies aelhkie jïh såemies geerve: guvvie-guvvie, guvvie-baakoe jïh baakoe-baakoe.
Ovdamearka: bingo, geardun, civzzabreahtta, brehttaspeallu
Vuesiehtimmie: bingo, loop, bastesepreejre, daabloe
Govven: Ina Beate Somby, Báhpajávrri skuvla.
Guvvie: Ina Beate Somby, Prestvannet skuvle
Bargogihppagat
Barkoegærjetjh
Oahpaheaddji ráhkada gihppaga mas leat bargobihtát mat gullet fáddái.
Lohkehtæjja gærjetjem dorje ovmessie barkoelaavenjassigujmie dan aamhtesasse.
Álgogeahčen duohtandahkkojit oahppanulbmilat ja ođđa sánit ja doahpagat maid oahppit galget oahppat.
Dah lïerehtimmieulmieh jïh orre baakoeh jïh lahtesh mah learohkh edtjieh lïeredh leah våajnoes aalkovisnie.
Teavsttat sáhttet iešguđet guhkkodagas ja šlájas.
Dah tjaalegh maehtieh joekehts gåhkoejgujmie årrodh, jïh ovmessie teekste-såarhtigujmie.
Bargobihtáin sáhttá leat iešguđetge dásit, nugomat ivdnenbihtát, čállit sániid ja cealkagiid govaide ja čállit muitalusa ja ruvttohasain bargat.
Dah laavenjassh maehtieh dovne geerve jïh aelhkie årrodh, goh klaeriedidh, baakoe jïh raajesh tjaeledh guvvide, jïh soptsesem tjaeledh jïh kroessebaakoem dievhtedh.
Oahppit čállet muitalusa govvii.
Learohkh aktem soptsesem tjaala akten gåvvan.
Jus joavku lea stuoris, sáhttá oahpaheaddji válljet gova ja dan heaŋgut ovddabeallai dihtora.
Jis dåehkie stoerre, lohkehtæjja maahta aktem guvviem veeljedh jïh dam PC-en uvte gævnjastidh.
Oahppit galget vuoruid mielde čállit muitalusa govvii.
Learohkh edtjieh soptsesem tjaeledh våaroej våaroej.
Oahpaheaddji sáhttá álggahit historjjá, ja oahppit jotket vuoruid mielde čállimis oasi muitalusas govvii.
Lohkehtæjja maahta soptsesem aelkedh, jïh learohkh jåerhkieh akti akti maam akt dan gåvvan tjaeledh.
Juohke áidna oahppi čállá oasis.
Learohkh tjaelieh ånnetji fïereguhte.
Nubbi oahppi ii dárbbaš dan mielde čállit maid earát ovdalis leat čállán.
Fïerhte learohke ij badth daarpesjh krööhkedh maam dah jeatjah learohkh tjaaleme.
Go buot oahppit leat čállán oasis, čállá oahpaheaddji muitalusa báhpirii.
Gosse gaajhkh learohkh maam akt tjaaleme, lohkehtæjja soptsesem olkese tjaala.
Oahpaheaddji lohkka historjjá jitnosit ohppiide ja heaŋgu dan seaidnái.
Lohkehtæjja soptsesem learohkidie låhka jïh dam vïedtjese gævnjeste.
Oahppit sáhttát maid ieža lohkat historjjá.
Naan learohkh maehtieh soptsesem jïjtje lohkedh.
Oahppit atnet interneahta gávdnamis eanet dieđuid fáttá birra dahje gávdnamis sámi biepmoráhkadan neavvaga.
Learohkh edtjieh gaskeviermiem nåhtadidh juktie vielie bïevnesh aamhtesen bïjre gaavnedh, jallh vuesiehtimmien gaavhtan aktem bïhkedassem saemien beapmose gaavnedh.
Heivehuvvon oahpahus
Sjïehtedamme lohkehtimmie
Dát oahppodoaibma ferte heivehuvvot ohppiid dáiddolašvuhtii.
Tjuara daam lïerehtimmiedarjomem sjïehtedidh learohki maehtelesvoetide.
Lea dehálaš geasuhit buot ohppiid mielde ságastallamii.
Vihkeles gaajhkh learohkh meatan sjïdtieh soptsestellieh.
Go oahppit máhttet daddját eaŋkil sániid ja cealkagiid, de sii vásihit ahte sii máhttet.
Jis learohkh maehtieh aelhkie baakoeh jïh lahtesh jiehtedh, dah sïjhtieh damtedh dah dam haalvoeh.
Hupman dássejuvvo ohppiid máhtolašvuođa ektui.
Soptsestimmem sjïehteladta learohki maahtoen mietie.
Oahpaheaddji jearrá ja oahppit vástidit.
Lohkehtæjja gihtjie jïh learohkh vaestiedieh.
Jus oahppit máhttet fáttá bures, de sii hástaluvvojit eará ládje ja dárkileappot jearrat ja vástidit.
Jis learohkh aamhtesem veelelaakan maehtieh, tjuara dejtie haestedh jeatjah jïh geervebe gyhtjelassigujmie jïh vaestiedassigujmie.
Oahppit sáhttet čállit fáttá birra juogo giehtačállosiin dahje dihtorii.
Learohkh maehtieh aaj aamhtesen bïjre gïetine jallh PC-esne tjaeledh.
Lea vejolaš atnit iešguđetlágan lotus-skoviid.
Nuepie lea gellie-såarhts lotusgoerh nåhtadidh.
Muhtun skoviin leat hárvvit ja stuorit rubrihkat, ja muhtun skoviin leat máŋga smávit rubrihkat.
Muvhth vaenie jïh stoerre rubrihkh utnieh, jïh muvhth jïjnjh smaave rubrihkh utnieh.
Lotusskoviin main lea hárvvit rubrihkat lea ohppiide vejolašvuohta sárgut govaid ja govastagaid.
Lotusgoerine vaenie rubrihkigujmie, dah learohkh maehtieh guvvieh jïh symbolh guvviedidh.
Oahppit sáhttet maiddái eará sajis viežžat govaid ja daid liibmet skovvái.
Learohkh maehtieh aaj guvvieh bietskiedidh jïh dejtie goerese lïjmesjidh.
Eará vejolašvuohta lea ahte oahpaheaddji sáhttá máŋget govaid árkii.
Molsehthlaakan lohkehtæjja maahta skannedh jïh kopijeredh guvvide aktene paehpierisnie.
Oahppit ieža mearridit skovi sisdoalu.
Dah learohkh jïjtje åadtjoeh goeren sisvegem moenedh.
Lea vejolaš ráhkadit iešguđetlágan sátnebáŋkkuid.
Nuepie lea gelliesåarhts baakoebaanghkh darjodh.
Okta ovdamearkan lea bidjat sáni ja gova gortii ja dan lamineret ja bidjat latnjarieggái.
Akte vuesiehtimmie lea dejtie orre baakojde kåarhtine lamineredh dej baakoejgujmie jïh guvviejgujmie, jïh kåarhtide akten tjoevtenjereagkese biejedh.
Oahppit sáhttet maiddái ráhkadit sátnebáŋkku iežas máhppii dihtoris.
Learohkh maehtieh aaj baakoebaanghkem darjodh aktene jïjtse maabpesne PC-esne.
Lea dehálaš ahte oahpahus molssašuvvá ja bargovuorut eai beare guhkit.
Dannasinie dah barkoeboelhkh eah tjoerh fer guhkies sjïdtedh.
Oahpaheaddji ferte lágidit oahpahusa nu ahte movttiidahttá ohppiid oahppat ja muitit maid leat oahppan.
Lohkehtæjja tjuara ööhpehtimmiem öörnedh guktie dïhte lïerehtimmiem evtede jïh skreejrie.
Dárkuma bakte sáhttá oahpaheaddji gávnnahit makkár oahppandoaimmaiguin oahppit liikojit bargat, ja mii buoremusat movttiidahttá oahppama.
Vuartasjimmiem tjïrrh lohkehtæjja maahta gaavnehtidh mej lïerehtimmiedarjomigujmie learohkh bööremes lyjhkoeh barkedh, jïh mestie jeenjemes lïerieh.
Oahppit galget oažžut barggu maid hálddašit.
Learohkh edtjieh laavenjassh åadtjodh mejtie haalvoeh.
Danin berre oahpaheaddji ráhkadit bargobihtáid ja doaimmaid mat leat heivehuvvon ohppiid dáiddolašvuhtii.
Dannasinie lohkehtæjja tjuara laavenjassh jïh darjomh darjodh våaroeminie learohki maehtelesvoetine.
Oahppit eai oahpa seamma jođánit, ja soapmásat dárbbašit guhkit áiggi go maid earát dahket.
Learohkh berkieh lïerehtimmine gellielaaketje, jïh joekehts tijjem nåhtadieh.
Oahpaheaddji galgá láhčit oahpahusa nu ahte heiveha sisdoalu ja bargovugiid buot ohppiide.
Lohkehtæjja edtja ööhpehtimmiem sjïehteladtedh gosse sisvegem jïh barkoevuekide sjïehtede gaajhkide learoehkidie.
Juohke oahppi oppalaš duogáš váikkuha oahppi oahppamii.
Learohkh joekehts lïerehtimmieaevhkieh utnieh, mah lïerehtimmiem tsevtsiedieh.
Ovdamearkka dihte sáhttá vuohki movt oahppostoffa ovdanbiddjo ohppiide váikkuhit movt ja man ollu oahppi oahppá.
Dïhte maahta vuesiehtimmien gaavhtan årrodh guktie lohkehtæjja learoeaamhtesem åehpiedahta.
Danin lea dehálaš ahte leat valljis bargobihtát ja doaimmat ja spealut mat leat láhččojuvvon fáttá ja dási mielde.
Dannasinie vihkeles gelliesåarhts laavenjassh jïh darjomh jïh spïelh utnedh, veesmeme aamhtesen jïh daltesen mietie.
Dát galget leat gávdnamis oahpahuslanjas.
Daate edtja gaavnoes årrodh ööhpehtimmietjiehtjielisnie.
Oahppit sáhttet ieža válljet iešguđetlágan bihtáid mat leat dárkilat, ulbmilaččat ja rávvejeaddjin hábmejuvvon.
Learohkh maehtieh joekehts laavenjassh veeljedh mah leah vihties, aktine tjïelke ulmine, jïh jïjtjebihkeden.
Dávjá šaddá oahpaheaddji ieš daid ráhkadit danin go gávdnojit nu unnán oahpponeavvut sámegillii.
Daamtaj lohkehtæjja jïjtje tjuara dejtie darjodh ihke vaenie learoeaamhtesh gååvnesieh saemiengïelesne.
Oahpaheaddji sáhttá kártet ohppiid oahppaneavttuid vai vuohkeválljen heivehuvvo ohppiid buoremus oahppaneavttuide.
Lohkehtæjja maahta learohki nuepiem lïerehtæmman goerehtalledh, jïh dam veeljeme vuekiem learoehkidie sjïehtedidh, juktie dah bööremeslaakan lïerieh.
Nu oahpahus velá heivehuvvo ohppiide, ja sii ovdánahttojuvvojit fágalaččat oahppoulbmila / gelbbolašvuođamihttomeari mielde.
Naemhtie ööhpehtimmie sjædta sagki buerebe learoehkidie, jïh dah faageleslaakan skearkagieh, lïerehtimmieulmien / maahtoeulmien mietie.
Oahpaheaddji ferte čuovvut ohppiid oahppama eavttuid, vuogi movt sii ohppet ja oahppan- ja ovdánahttinproseassa.
Lohkehtæjja tjuara giehtjedidh magkeres våarome learohke åtna lïerehtæmman, guktie dïhte leara, jïh lïerehtimmie- jïh evtiedimmieprosessem.
Oahpaheaddji galgá čađat diehtit maid oahppit áiggis áigái máhttet ja dan mielde láhčit oktagaslaš hárjehallandahkosa ohppiide.
Lohkehtæjja tjuara daejredh maam learohkh iktegisth maehtieh, jïh dan mænngan evtiedidh jïh dåarjedidh aktem sjïere haarjanimmie-soejkesjem learoehkidie.
Listu vuolábealde čájeha makkár oahppodoaimmaiguin oahppit liikojit bargat ja mat buoremusat movttiidahttet oahppama:
Dïhte læstoe nuelesne vuesehte mej lïerehtimmiedarjomigujmie learohkh lyjhkoeh barkedh, jïh mah lïerehtimmiem bööremes skreejrieh.
Visuala oahppit liikojit
Auditive learohkh lyjhkoeh
lohkat ja čállit, geahččat filmma, sárgut, bargat bargogirjjiin ja govvidit jurddakártta
- lohkedh tjaeledh, filmem vuartasjdih, guvviedidh, barkoegærjetjigujmie barkedh jïh åssjaldahkekaarhtese guvvieh darjodh
govaid ja sániid
- guvvieh jïh baakoeh