pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ferte gáibidit ahte visot ekonomalaš logut ja eará dieđut almmuhuvvojit ovdal go doaibmadoarjja mieđihuvvo.
Det må stilles krav om at alle økonomiske tall og øvrige opplysninger skal oppgis før driftstilskudd kan innvilges.
Ja diehttelas ferte doalahit dan gáibádusa ahte galgá sáddet ealáhusdieđáhusa ja iešdieđáhusa.
Kravet om innsending av næringsoppgaver og selvangivelse må selvfølgelig opprettholdes.
Dat addá Sámediggái vejolašvuođa sihkkarastit ahte dat logut maid ohcci dál almmuha ekonomalaš ovdánanskovvái, dollet deaivása.
Det gir Sametinget mulighet for å kvalitetssikre de tall som søkerne oppgir i dag på skjema for økonomisk utvikling.
Doaibmadoarjaga ohcanáigemeari sáhttá doalahit nugo dat dál lea.
Søknadsfristen for driftstilskudd kan opprettholdes som i dag.
Diekkár rievdadeami buorrevuohta lea ahte Sámediggi ja ekonomalaš lávdegoddi ožžot miha buoret válljenmuni ja vuođu analyseret ealáhusa dili, danin go de bohtet miha eanet vástádusat.
Fordelen med en slik omlegging er at Sametinget og økonomisk utvalg får et langt bedre utvalg og grunnlag for å analysere situasjonen i næringen ved at svarprosenten vil øke betraktelig.
Dat geahpeda ohcciid ja duojáriid skovvehivvodaga, go šaddá dušše okta skovvi maid galgá deavdit, eai ge guokte nugo dál, maid galgá goabbat áigemearrái sáddet.
Det reduserer søkernes og utøvernes skjemavelde ved at kun ett skjema skal fylles ut og ikke to som i dag og til to forskjellige tidspunkt.
Dat sáhttá maid geahpedit sin bargohivvodaga geat ohcamušaid ja skoviid galget gieđahallat.
Det reduserer muligens også arbeidsomfanget for de som skal behandle søknadene og skjemaene.
Dákkár rievdadeami heajut bealli lea ahte logut maid de oažžu, eai leat áibbas ” varas logut ” dalle go ekonomalaš raporta ráhkaduvvo.
Ulempen ved en slik omlegging er at tallene ikke er ” ferske ” når økonomisk rapport utarbeides.
Dat mearkkaša ahte rehketdoallotállat leat lagabui jagi boarrásat go ekonomalaš raporta galgá ráhkaduvvot.
Det betyr at regnskapstallene er nærmere ett år gamle når økonomisk rapport skal utarbeides.
Liikká lea dát dábálaš bargovuohki sihke baozodoalus ja eanadoalus.
Dette er imidlertid en vanlig praksis i dag både i reindrifta og i landbruket.
Mii áigut almmatge čuoččuhit ahte lea buoret go oažžu duppal nu ollu vástádusaid go dál, vaikko vel logut eai leat ođđaseamos logut.
Vi vil imidlertid hevde at det er bedre med dobbelt så mange svar som i dag, enn om de er så nye som mulig.
Dieđut čájehit ahte jagis jahkái eai dáhpáhuva nu beare stuora erohusat.
Dataene viser at det ikke skjer store endringer fra år til år.
Dát bargovuohki lea seamma go dat maid ” Duoji ekonomalaš raporta ” evttoha (20.8.2008).
Dette opplegget er identisk med det som ble foreslått i ” Økonomisk rapport for duodji ” (20.8.2008).
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 4.5 Duodjeregisttar – vuogas hálddašeapmi mii guoská gáibádusaide movt galgá persuvdna- ja fitnodatdieđuid gieđahallat
4.5 Duodjiregisteret – hensiktsmessig forvaltning i forhold til krav til behandling av person- og bedriftsdata
Dieđut dohkkehuvvon duodjefitnodagaid birra leat čohkkejuvvon ” duodjeregistarii ”.
Data om godkjente duodjibedrifter har blitt samlet i et såkalt ” duodjiregister ”.
Duodjeregistaris leat dieđut miellahtuid birra geain dadjat juo buohkain lea čearddalaš sámi duogáš.
Duodjiregisteret inneholder opplysninger om medlemmer av nesten utelukkende samisk etnisk bakgrunn.
Dát leat seammás olbmot geat jođihit ealáhusdoaimmaid.
Samtidig er dette personer som driver næringsutøvelse.
Láhka mii guoská persuvdnadieđuide definere álgoálggus ahte dieđut olbmo čearddalaš duogáža birra leat hearkkes dieđut, muhto duodjeregisttar addá muhtun dilálašvuođain vejolašvuođa maiddái ohcciide beassat registarii geat eai leat čearddalaš sápmelaččat.
Lov om personopplysning definerer i utgangspunktet at data om personers etniske bakgrunn som sensitive, men duodjiregisteret åpner i visse tilfeller for medlemmer blant utøvere som ikke er etniske samer.
Dás vuolábealde mii čuvget vuos dan man čabučielga ášši dat lea ahte duodjeregistara ferte gieđahallat seammaládje go hearkkes persuvdnadieđuid, dahje lea go dás sáhka dakkár dilis man vuođđun sáhttá leat ahte leat eará lágat mat galget dahkkot guoskivažžan.
Nedenfor belyser vi først hvor entydig det er at duodjiregisteret må behandles som sensitive persondata, eller om situasjonen her gir grunnlag for unntak gjennom at andre lover er det som skal gjøres gjeldende.
Dan oktavuođas geahččat mii makkár konsešuvdna- dahje dieđihangeatnegasvuođat dása gusket ja mearkkašit go dat ahte ferte ohcat earenoamáš konsešuvnna ovdalis čilgejuvvon persuvdnaregistarii.
I den sammenheng ser vi også på hvilke konsesjons- eller meldingsplikter som gjelder og kan innebære at det må søkes om særskilt konsesjon for et personregister som beskrevet ovenfor.
Nuppádassii, de lea nu ahte dát olbmot jođihit ealáhusdoaimmaid. Ja dan oktavuođas áigut mii maŋŋelis geahččat dan man muddui das lea dadjamuš dasa makkár lágat galget biddjot vuođđun dasa mii guoská ovttadagaid / persuvnnaid birra dieđuid vurkkodeapmái ja oaidnimii.
For det andre er aktiviteten disse personene utøver næringsutøvelse, og i den sammenheng kommer vi senere inn på i hvilken grad dette har betydning for hvilket lovgrunnlag som skal legges til grunn når det gjelder oppbevaring og tilgang til data om enhetene / personene i duodjiregisteret.
Sámedikkis leat muhtun jagiid juo guorahallan duojáriid dataregistara ásaheami.
I Sametinget har vurderinger omkring opprettelse av et dataregister for duodjiutøvere pågått noen år.
Sámedikki siskkáldas notáhtas 8.6.2007 (06/3799 – 14) celkojuvvo ahte ” Nugo dál lea, de lea mearriduvvon ahte diekkár registtar galgá ásahuvvot ” ja ahte dakkár registarii gullet dihto geatnegasvuođat.
Iflg. internt notat 8.6.2007 (06/3799 – 14) i Sametinget heter det at ” Slik det er i dag, så er registeret vedtatt opprettet ” og at et slikt register er underlagt visse plikter.
Muhto daddjo maid ahte ” jus bidjat eret namahusa ” duodjeregisttar ”, de sáhttá dahkat dušše eaŋkilmearrádusaid, ii ge dárbbaš smiehttat ahte gáibiduvvo čearddalaš duogáš.
Imidlertid sies det at ” dersom man fjerner begrepet ” duodjiregister ”, så vil man komme unna med at man gjør enkeltvedtak, uavhengig av om det er krav til etnisitet.
Registtar lea dušše listu mas oaidná geat ožžot doaibmadoarjaga, eará oktavuođain dat ii leat beare miellagiddevaš ”.
eller politisk, filosofisk eller religiøs oppfatning er å betrakte som sensitive personopplysninger.
Sámedikki siskkáldas notáhtas 11.9.2008 (min ref. 08/3500-9) daddjo viidáseappot ahte ” ii leat dárbu duodjeregistarii go galgá juolludit doarjaga duojáriidda.
I internt notat i Sametinget av 11.9.2008 (vår ref. 08/35009) heter det videre at ” det er ikke nødvendig å ha et duodjiregister for å kunne gi tilskudd til duodjiutøvere.
Dat eavttut mat dál leat duodjeregistarii beassamii, sáhttet hui álkit fievrreduvvot váldosoahpamuššii eaktun maid vuođul doarjjajuohkimat galget dahkkot ”.
Dagens kriterier for registrering i duodjiregisteret kan uten problemer innarbeides som vilkår for tilskudd i hovedavtalen eller næringsavtalen ”.
Viidáseappot árvvoštallamiin leat mii geavahan vuođđun dan ahte lea jurdda doalahit duodjeregistara, muhto dat galgá ráhkaduvvot nu ahte lea lágalaččat áibbas riekta.
I de videre vurderinger har vi tatt utgangspunkt i at det er meningen at et duodjiregister skal videreføres, men bringes inn i fullt ut forskriftsmessige former.
4.5.1 Lágat ja láhkaásahusat mat gusket Duodjeregistarii – hearkkes persuvdnadieđut, konsešuvdnageatnegasvuohta ja diekkárat.
4.5.1 Duodjiregister iflg. lov og forskrifter – sensitive persondata, konsesjonsplikt mv..
Dán vuolitkapihttala vuolggabáiki lea dat ahte duojárat gullet Persuvdnadiehtolága vuollái.
Utgangspunktet i dette underkapitlet er at duodjiutøvere kommer inn under Personopplysningsloven.
Danin leat árvvoštallamat dás ráhkaduvvon Láhkaásahusat mat gusket persuvdnadieđuide lága vuođul (www.lovdata.no), ja daid dokumentašuvnnaide ja bagadusaide mat gávdnojit Databearráigeahču dokumeantaarkiivvas (www.datatilsynet.no).
Derfor er vurderingene her basert på denne loven, Forskrift om personopplysning (www.lovdata.no) samt dokumentasjon og veiledninger fra Datatilsynets dokumentarkiv (www.datatilsynet.no).
Mii guoská dasa movt lágalaččat galgá beassat oaidnit persuvdnadieđuid ja movt daid galgá vurkkodit praktihkalaččat ja teknihkalaččat, dasa
Når det gjelder hvordan adgang til og lagring av personopplysninger rent praktisk og teknisk skal utføres på en forskriftsmessig måte, har vi hentet informasjon bl.a. fra grundige veiledninger hos
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 leat viežžan dieđuid earet eará vuđolaš bagadusain dáppe: www.normen.no.
www.normen.no.
Dasa lassin leat mii geavahan rávvagiid ja dieđuid maid leat ožžon dain máŋggain ságastallamiin mat mis leamaš Databearráigeahčuin.
Ytterligere har vi benyttet oss av innspill og opplysninger fra flere
Mii leat maid ožžon dieđuid Sámedikkis ja Boazodoallohálddahusas.
samtaler med Datatilsynet, men også kontakt med Sametinget og Reindriftsforvaltningen.
Boazodoallohálddahusas leat vásáhusat bargguin go leat čohkken registarii dieđuid boazodolliid birra.
Sistnevnte har erfaring fra arbeid med registerdata av reindriftsutøvere.
Lojesbohccuiguin bargan gohčoduvvo sámi ealáhussan danin go leat dušše čearddalaš sápmelaččat mat besset diekkár boazodoaluin bargat.
Tamreindrift er å betrakte som en samisk næring ettersom det i utgangspunktet er bare etnisk samiske utøvere som kan drive tamreindrift.
Persuvdnadiehtolágas leat oalle garra gáibádusat dasa movt hearkkes persuvdnadieđuid galgá gieđahallat.
Personopplysningsloven stiller i utgangspunktet strenge krav til forvaltning av sensitive personopplysninger.
Seammás ferte árvvoštallat man ávkkálaš Sámediggái lea ásahit elektruvnnalaš duodjeregistara jus dan oktavuođas šaddet čuovvut garraseamos gáibádusaid dán lágas.
Samtidig må en vurdere om det er hensiktsmessig for Sametinget å opprette et elektronisk duodjiregister dersom en må forholde seg til de strengeste kravene i denne loven.
Ferte árvvoštallat makkár gáibádusaid mielde sáhttá registtar dálá hámis doaibmat ja makkár sihkarvuođagáibádusat galget leat, dás ferte guorahallat teknihkalaš doaimmaid, bargiid, ja resurssaid, ja makkár váivvádusaid dat mielddisbuktá go lea registtar mii lea ráhkaduvvon persuvdnalága gáibádusaid mielde.
Det som må vurderes er hvilke krav til funksjonalitet og sikkerhet som må stilles til registeret i sin nåværende form, herunder hvilke tekniske-, personell- og ressursmessige tiltak, samt ulemper det innebærer å ha et register som oppfyller personopplysningslovens krav.
Dan ferte árvvoštallat eará vejolaš čovdosiid ektui movt dákkár registara sáhtášii ráhkadit, dahje ferte árvvoštallat eará njuolggadusaid duodjedoarjagiidda gos ii dárbbaš boahtit dan dillái ahte rihkku persuvdnadiehtolága.
Dette må vurderes opp mot andre alternative registerutforminger eller andre regelverk for duodjitilskudd der en unngår å komme i konflikt med personopplysningsloven.
Áššemeannudeddjiid dieđihangeatnegasvuohta ja konsešuvdnageatnegasvuohta persuvdnadiehtolágas lea regulerejuvvon paragráfain 31 ja 33 (http://www.lovdata.no/all/tl‐20000414‐031‐006.html#33).
De behandlingsansvarlige sin meldingsplikt og konsesjonsplikt i personopplysningsloven er regulert i hhv. § 31 og § 33 (http://www.lovdata.no/all/tl‐20000414‐031‐
Muhto ii álohii.
006.html#33).
Hearkkes persuvdnadieđut leat dakkárat go dieđut olbmo dearvvašvuođa, čearddalašvuođa, oskku, politihkalaš gullevašvuođa, ráŋggášvuloš daguid ja seksuála dili birra (geahča persuvdnadiehtolága § 2 nr. 8 gos oainnát olles dán listtu).
Her heter det at behandling av personopplysninger med elektroniske
Dieđut ja konsešuvdnaohcamušat sáddejuvvojit Databearráigehččui dahje persuvdnasuodjaleaddjái.
hjelpemidler er etter hovedregelen meldepliktig, og likeså opprettelse av manuelt personregister som inneholder sensitive personopplysninger.
Konsešuvdnageatnegasvuohta ii guoskka persuvdnadieđuid gieđahallamii stáhta dahje suohkana orgánain, jus dán gieđahallamii lea su iežas láhkavuođđu, geahča persuvdnadiehtolága § 33, 4. lađđasa.
Elektronisk behandling av sensitive opplysninger er konsesjonspliktig.
Liikká lea § 31 mielde geatnegasvuohta dieđihit dákkár dát persuvdnadieđuid gieđahallama.
Det er imidlertid noen unntak.
Dearvvašvuođa ásahusain, sosiála doaimmain, politiijain ja suodjalusas leat dábálaččat hui hearkkes dieđut.
Konsesjonsplikta gjelder altså i all hovedsak ved behandling av sensitive personopplysninger.
Fágaservviide gullevašvuohta ja politihkalaš gullevašvuohta leat maid hearkkes dieđut, muhto daid miellahttolisttuid eai dábálaččat meannut nu čiegus áššin go ovdamearkkadihte dás ovdalis namuhuvvon hearkkes dieđuid.
Sensitive personopplysninger er blant anna opplysninger om helse, rase, tro, politisk tilhørsel, straffbare handlinger og seksuelle forhold (se personopplysningsloven § 2 nr. 8 for en uttømmende liste).
Ja nu sáhttá ge jurddašit ahte duodjeregistara miellahttovuohta, dán oktavuođas, ii dáidde dárbbašit leat nu beare hearkkes diehtu. Man
Meldinger og konsesjonssøknader sendes Datatilsynet eller til personvernombudet.
” Eará registarin ” oaivvilduvvo registtar mas eai leat hearkkes dieđut olbmuid birra, danin go
Med et ” annet register ” menes et register uten sensitive persondata fordi en eventuelt kan tillate
vejolaččat sáhtát diktit earáid go čearddalaš sápmelaččaid leat lahttun duodjeregistaris.
andre enn etniske samer å være medlem i duodjiregistret.
Hui guovddáš gažaldat de lea man gallis geat eai leat sápmelaččat, namalassii dáččat ja rivgut, fertejit leat duodjeregistaris ovdal go dan sáhttá gohčodit dakkár persuvdnaregistarin gos eai leat hearkkes dieđut olbmuid birra ?
Et relevant spørsmål da vil være hvor mange ikke-samiske norske må være med i duodjiregisteret før det kan klassifiseres som et personregister uten sensitive data ?
Min dieđuid mielde lei álggugeahčen 2010 dušše okta miellahttu duodjeregistaris gii ii leat sápmelaš.
Etter det vi kjenner til var det i begynnelsen av 2010 kun én ikke-same i duodjiregisteret ?
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 Behandling av personopplysninger i organ for stat eller kommune er unntatt for konsesjonsplikta når behandlinga har hjemmel i egen lov, se personopplysningsloven § 33, 4. ledd.
muddui sáhttá spiehkastit lágas, dan ferte ovddasvástideaddji meannudeaddji, namalassii Sámediggi ieš, mearridit (Databearráigeahčču, e-poasta medio 2009).
I vurderingene har vi in mente innspill fra Datatilsynets juridiske og datafaglige personell om at til tross for strenge formelle krav vil en likevel måtte foreta skjønnsmessige avveiinger som at det finnes forskjellige grader av sensitive data.
E-poasttas 12.3.2010 dieđihii Databearráigeahčču ahte sin ossodaga juridihkalaš olbmot leat geahččan ášši ja gávnnahan ahte ” dieđuid ferte meannudit hearkkes persuvdnadiehtun ” ja ahte duodjeregisttar dasto lea konsešuvdnageatnegas.
I e-post 12.3.2010 meddelte Datatilsynet at juridisk personell ved etaten hadde sett på saken og kommet fram til at ” opplysningene er å regne som sensitive personopplysninger ” og at duodjiregisteret dermed er konsesjonspliktig.
Eai sii máhttán gávdnat makkárge láhkavuođu mii attášii Sámediggái lobi čađahit dieđuidčohkkema duodjeregistarii dan láhkái ahte eai dárbbaš dasa ohcat konsešuvnna. Dasto lea nu ahte ferte ohcat duodjeregistarii konsešuvnna jus dat galgá leat dakkár listu mas galget leat dušše čearddalaš sápmelaš ohccit.
De kunne heller ikke se at det forelå noen lovhjemmel for datainnsamlingen som unntar Sametinget for konsesjonsplikt til duodjiregisteret, slik at det må søkes konsesjon for duodjiregisteret dersom det er forbeholdt samisk etniske søkere.
Muhto duodjeregistaris lea addojuvvon vejolašvuohta ahte earenoamáš dilis sáhttit spiehkastit čearddalaš sámi duogáš gáibádusas, muhto dál goit vuos ain rehkenastit mii ahte dat ii leat doarvái ” beassat ” das ahte definerejuvvot registarin mas leat hearkkes dieđut, vaikko vel de sáhttet ge maid dakkárat beassat dan registarii geat eai leat sápmelaččat.
I duodjiregisteret er det imidlertid åpnet for i spesielle tilfeller å kunne gjøre unntak fra kravet om samisk etnisk bakgrunn, men inntil videre regner vi med at det ikke er nok til å ” slippe ” å bli definert som et register med sensitive data, selv om det da også kan være ikke-samer i registeret.
Dan ferte almmatge iskat dárkileappot.
Dette bør imidlertid sjekkes nærmere.
Ságastallamiiguin Databearráigeahčuin oaččuimet mii čielgasii makkár eará dieđuid lávejit defineret hearkkes diehtun, dan lea buorre diehtit jus áigu árvvoštallat movt earaládje sáhttá hábmet registara sisdoalu.
I kontakten med Datatilsynet fikk vi samtidig avklaret hvilke andre data som var definert som sensitive, noe som kan være nyttig å vite hvis man skal vurdere alternative utforminger av innholdet i et register.
Oaččuimet čielgasii ahte olbmo ruhtadilli, adreassa ja riegádandáhton eai leat hearkkes dieđut.
Vi fikk klargjort at økonomiske forhold, adresser, fødselsdato ikke er sensitive opplysninger.
Iige riegádannummar (11 siffar) ge leat čiegus diehtu (Hálddašanlága § 13 mielde) ja nu dat ii leat ge hearkkes diehtu Persuvdnadiehtolága mielde.
Heller ikke fødselsnummer (11 siffer) er taushetsbelagt (Forvaltningsloven § 13) og er heller ikke definert som sensitiv opplysning iflg. Lov om personopplysning.
Almmatge galgá riegádannummar geavahuvvot dušše de go áššálaččat lea dárbu dan dahkat, namalassii de go earaládje (namain, riegádandáhtoniin, adreassain, miellahttonummariin ja diekkáriiguin) ii leat vejolaš doarvái sihkkarit duođaštit gii olmmoš lea.
Fødselsnummer skal imidlertid bare brukes når det er saklig behov for det, dvs. når det er umulig å oppnå tilfredsstillende / sikker identifikasjon på andre måter (navn, fødselsdato, adresse, medlemsnummer mv.).
Dasa lassin dan sáhttá geavahit de jus áššit ja dieđut leat almmolaččat Almmolašvuođalága mielde, dasto dat leat almmolaččat buot olbmuide, vaikko de maid sáhttet leat muhtun bagadusat dasa movt áššiid sáhttá almmuhit.
I tillegg gjelder at hvis saker og opplysninger er offentlig iht. Offentlighetsloven, så er de tilgjengelig for allmennheten, selv om det også da kan gjelde visse føringer på hvordan ting kan offentliggjøres.
Databearráigeahču juridihkalaš vástidanbálvalus addá rávvagiid ja bagadallá persuvdnadiehtolága njuolggadusaid birra oppalaš vuođu alde.
Juridisk svartjeneste hos Datatilsynet gir råd og veiledning omkring personopplysningslovens regler på generelt grunnlag.
Sii gal dábálaččat eai daja summal dan ahte lea go Sámedikki persuvdnadieđuid meannudeapmi konsešuvdnageatnegas dahje dieđihangeatnegas, sii dárbbašit vuos dihto ášši man meannudeami vuođul dan sáhttet cealkit.
De vil ofte ikke ta konkret stilling til hvorvidt Sametingets behandling av personopplysninger vil være konsesjonspliktig eller meldepliktig uten å ha en konkret formell sak å behandle.
Muhto mii almmatge oaččuimet oalle čielga vástádusaid ja rávvagiid mat čujuhit sihke dan guvlui ahte duodjeregisttar lea hearkkes persuvdnadieđuidregisttar ja ahte dat lea konsešuvdnageatnegas danin go buot dan miellahtut leat čearddalaš sápmelaččat.
Vi fikk imidlertid relativt konkrete svar og anbefalinger som både peker i retning av at duodjiregisteret er et sensitivt persondataregister og er konsesjonsbelagt når alle medlemmene er etnisk samiske.
Mii guoská dieđihan-ja konsešuvdnageatnegasvuhtii, de sii rávvejedje eanet dan birra lohkat Databearráigeahču neahttasiidduin.
Når det gjelder melde- og konsesjonsplikt anbefalte de å lese mer om det på Datatilsynets nettsider.
Ovdamearkkadihte sáhttá muhtun dieđuid oktavuođas, mat leat ” almmolaččat gávdnamis ”,
For eksempel kan det for noen ” offentlig tilgjengelige ” opplysninger kreves at det skal være
gáibiduvvot ahte galgá sáhttit gávnnahit gii lea iskan / viežžan dieđuid doppe, dahje ahte galgá diehtit áššenummara dahje sullasaš dieđuid ovdal beassá dieđuide.
mulig å finne ut hvem som har sjekket / hentet ut opplysningene, eller at en må vite saksnummer eller lignende for å få tilgang.
http://www.datatilsynet.no/templates/article____215.aspx.
http://www.datatilsynet.no/templates/article____215.aspx.
Liŋka konsešuvdnaskovvái:
Link til konsesjonsskjema:
http://www.datatilsynet.no/templates/article____205.aspx
http://www.datatilsynet.no/templates/article____205.aspx
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 ovddasvástideaddji meannudeaddji, de gáibiduvvo ahte diet doaimmat ráhkadit datagieđahallansoahpamuša, vrd. persuvdnadiehtolága § 15.
Dersom en virksomhet behandler personopplysninger på vegne av Sametinget, og Sametinget er den egentlige behandlingsansvarlige, er det krav om at det skal opprettes en databehandler avtale mellom virksomhetene, jf. personopplysningsloven § 15.
4.5.2 Dieđuidvurkkodan sihkarvuohta, teknihkalaš heiveheamit ja resursageavheapmi duojáriid persuvdnadiehtoregistarii (duodjeregistarii) ja eará ealáhusdoaimmaide
4.5.2 Informasjonssikkerhet, tekniske tilpasninger og ressursbruk relatert til et persondataregister for duodjiutøvere (duodjiregister) og annen næringsvirksomhet
Áššečuolmmat – ja maid dadjet guoskivaš lágat, láhkaásahusat ja čálalaš bagadusat:
Problemstillingene – og hva sier relevant lovverk, forskrifter og skriftlige veiledere:
Databearráigeahčus leat garra gáibádusat dasa movt diekkár duodjeregisttar, mas sáhttet leat hearkkes persuvdnadieđut, galgá jođihuvvot ovdamearkkadihte arkiiva bealis.
Datatilsynet stiller strenge krav til hvordan et slikt duodjiregister med eventuelle sensitive persondata skal driftes med hensyn på arkivrutiner osv..
Dasa lassin leat gáibádusat mat gusket hearkkes persuvdnadieđuid juohkima sihkarvuhtii ráhkaduvvon vel garraseabbon.
Kravene til informasjonssikkerhet omkring behandling av sensitive personopplysninger er dessuten innskjerpet.
Sámediggi lea ovdal juo ráhkadan álgoárvvoštallamiid dan birra makkár dárbbašlaš rievdademiid lea dárbu dahkat ja makkár váivvádusaid dat buvttáše, jus áigu ásahit dakkár duodjeregistara mii čuovvu Persuvdnadiehtolága áigumušaid.
Sametinget har tidligere gjort noen innledende vurderinger for å finne ut hva som er nødvendige endringer og hvilke ulemper det vil medføre å etablere et duodjiregister som oppfyller intensjonene i Lov om personopplysninger.
Dálle árvvoštalai Sámediggi ahte dáidá šaddat beare váttis ja bargogáibideaddjin oažžut diekkár dohkkehuvvon listtu, danin go sii jáhku mielde dáidá šaddat ásahit ođđa bargodábiid ja ođđa teknihkalaš čovdosiid.
Sametinget vurderte da at å få gjennomført en godkjenning kunne bli for komplisert og arbeidskrevende ettersom de antok en måtte innføre en del nye rutiner samt tekniske tilpasninger.
Dalle lei maid jurdagis ahte jus diktá earáid, geat eai leat sápmelaččat, searvat lahttun registarii, de dat soaittášii álkidahttit registara hálddašeami, ja sáhtášii dan sadjái baicca bidjat geográfalaš eavttuid.
En var også inne på tanken om at å tillate andre / ikke-samiske som muligens ville forenkle forvaltningen av registeret, og kanskje stille geografiske betingelser i stedet.
Sin ” váttisvuohta ” lea earet eará dat ahte duodjeregistara čearddalašvuođagáibádus hehtte raporterenbarggu ja nu maid diehtojuohkinjođu áššemeannudeddjiin viidáseappot systemas jna..
” Problemet ” deres er bl.a. at kravet til etnisitet i duodjiregisteret hemmer arbeidet med rapportering og dermed informasjonsflyten fra saksbehandlere og videre i systemet mv..
Dat sáhttá maid dagahit oppalaččat eanet hálddašanbarggu.
Det antas også å være generelt mer ressurskrevende i forvaltningsarbeidet.
Sii čujuhit maid dasa ahte nu garra čearddalašvuođagáibádus lea dušše sidjiide geat ohcet doaibmadoarjaga ja buresbirgejeaddjiortnegiid.
De viser også til at det kun er de som søker om driftsstøtte og velferdsordninger som har etnisitets kravet så sterkt gjeldende.
Ii makkárge eará doarjjaortnegis leat diekkár gáibádus, nugo ovdamearkkadihte investeren- ja ovddidandoarjagis, ja danin dain ii leat nu čavga meannudeapmi.
Ingen av de andre tilskuddsordningene, for eksempel investerings- og utviklingstilskudd, stiller et slikt krav, og er således mye friere.
Nie garra gáibádusat eai leat boazodoalu jođiheamis ge, muhtun Sámedikki áirasa dieđuid mielde.
Det er heller ikke så strenge krav til å drive reindrift iflg. representant fra Sametinget.
Dás lea namalassii sáhka hui dábálaš áššečuolmmas – ahte ferte veardádallat váivvádusaid ja goluid mat leat go galgá vissis mállet dataregistara hálddašit, dan ektui man ollu ávki lea doalahit daid eavttuid mat nu garrasit ráddjejit dan geas galgá leat vejolašvuohta ohcat ekonomalaš váikkuhangaskaomiid.
Problemstillingen er altså klassisk – en avveiing av ulemper og kostnader ved å forvalte en bestemt type dataregister i forhold til nytten av å beholde et kriterium som regulerer strengt hvem som skal ha adgang til et økonomisk virkemiddel.
Dahje vel čielgaseappot: gažaldahkan lea ahte ferte go doalahit čearddalašvuođagáibádusa vuođđun oažžut doaibmadoarjaga vai gávdnojit go eará molsaeavttut movt registreret persuvdnadieđuid.
Eller mer konkret: spørsmålet er om kravet om etnisitet skal opprettholdes for å få driftstilskudd eller om det finnes alternative måter å registrere personopplysningene på.
Vai joavdat viidáseappot árvvoštallamis, de leat geahččalan gávnnahit mii njuolggadusain duohtavuođas dárkilit daddjo ja makkár praktihkalaš váikkuhusat das leat.
For å komme videre har vi forsøkt å avdekke nærmere hva regelvirket reelt sier og vurdere hva det innebærer av praktiske konsekvenser.
Lea go duohtadilis nu beare stuora erohus das movt halddaša persuvdnadiehtoregistara ja movt hálddaša hearkkes persuvdnadiehtoregistara, dasgo goappešat registariid ferte dohkálaččat hálddašit.
Er det i praksis vesentlige forskjeller mellom å forvalte et persondataregister og et sensitivt persondataregister, begge deler skal behandles forsvarlig.
Vai sáhttá go gávdnat álkit čovdosiid mat seammás devdet gáibádusaid mat lea dieđuidvurkkodan sihkarvuhtii.
Eller kan en komme fram til enkle løsninger som samtidig oppfyller kravene om forsvarlig sikring av dataene.
Diehtojuohkinsihkarvuohta meannuduvvo Persuvdnadiehtolága § 13:s ja das čujuhuvvo ahte ovddasvástideaddji meannudeaddji ja datagieđahalli galgaba bearráigeahččat ahte dieđut mat gusket persuvdnadieđuid meannudeapmái, gieđahallojuvvojit dohkálaš vuogi
behandlingsansvarlig og databehandleren skal sørge for tilfredsstillende
http://www.lovdata.no/all/hl-20000414-031.html#15
http://www.lovdata.no/all/hl-20000414-031.html#15
Lov 2000-04-14 nr. 31: Lov om behandling av personopplysninger (personopplysningsloven).
Lov 2000-04-14 nr. 31: Lov om behandling av personopplysninger (personopplysningsloven).
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 mielde. 2.
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 informasjonssikkerhet ved behandling av personopplysninger.
kapihttalis Láhkáasahusas čilgejuvvo dát vuđoleappot.
I kapittel 2 i Forskrift til loven utdypes dette nærmere.
Vai buorebut ipmirda dan áigumuša, de mii čujuhit maid láhkaásahusa § 2-1 dadjá, ahte njuolggadusat gustojit earenoamážit de go elektrovnnalaš veahkkeneavvuiguin gieđahallá dakkár persuvdnadieđuid gos lea sáhka ” hehttet heakka ja dearvvašvuođa massima, ekonomalaš táhpas dahje áktejumi dahje gudnálašvuođa njeaidimis. Dakkár diliin lea dárbu sihkkarastit čiegusvuođa, dieđuid gávdnama ja integritehta ”.
For å skjønne litt om intensjonen bak referer vi fra forskriftens § 2-1 at reglene gjelder særlig for behandling av personopplysninger som skjer med elektroniske hjelpemidler der det ” for å hindre fare for tapt liv og helse, økonomisk tap eller tap av anseelse og personlig integritet er nødvendig for å sikre konfidensialitet, tilgjengelighet og integritet for opplysningene ”.
Go ieš gieđahallá dieđuid, de gustojit dušše oppalaš njuolggadusat mat gusket persuvdnadieđuid sihkarvuhtii persuvdnadiehtolága § 13 mielde.
For manuelle behandlinger gjelder kun de generelle reglene om informasjonssikkerhet i personopplysningslovens § 13.
Muhto doppe daddjo maid ahte doaimmat galget ” leahket jáhkehahtti vejolašvuođa ja sihkarvuođarihkkuma váikkuhusaid ektui ”.
Men det står også at tiltakene skal ” stå i forhold til sannsynligheten for og konsekvens av sikkerhetsbrudd ”.
Láhkaásahusa § 2-10 Fysalaš sihkkarastin namuha ahte ” galgá sihkkarastojuvvot nu ahte dakkár gii ii leat autoriserejuvvon ii beasa geavahit veahkkeneavvuid mat adnojit dakkár persuvdnadieđuid meannudeapmái mat gullet dán láhkaásahussii ”.
I forskriftens § 2-10 Fysisk sikring tas opp at ” det skal treffes tiltak mot uautorisert adgang til utstyr som brukes for å behandle personopplysninger etter forskriften ”.
Ja láhkaásahusa § 2-11 cealká ahte ” persuvdnadieđut mat sirdojuvvojit elektrovnnalaččat dakkár sirdinmašiinnaid maid ovddasvástideaddji meannudeaddji ii ieš sáhte bearráigeahččat, galget ” gissojuvvot ” nu unnin go vejolaš dahje earaládje sihkkarastojuvvot, go lea dárbu dieđuid doallat čiegusin ”.
Og i forskriftens § 2-11 sier at ” personopplysninger som overføres elektronisk ved hjelp av overføringsmedium utenom den behandlingsansvarliges fysiske kontroll, skal krypters eller sikres på annen måte når konfidensialitet er nødvendig ”.
§ 2-15 mii lea Eará doaimmaid sihkarvuođa birra, daddjo ahte ” ovddasvástideaddji hálddašeaddji galgá dušše dakkáriidda sirdit persuvdnadieđuin elektrovnnalaččat geat devdet láhkaásahusa gáibádusaid.
I § 2-15 Sikkerhet hos andre virksomheter, heter det at ” den behandlingsansvarlige skal bare overføre personopplysninger elektronisk til den som tilfredsstiller kravene i forskriften.
Dát čuoggát gusket ollu daid praktihkalaš hástalusaide mat hálddahusain leat, maiddái Sámedikkis, go galget mearridit movt galget dohkálaččat gieđahallat iežaset dataregistariid persuvdnadieđuid.
Disse punktene berører mange av de praktiske utfordringer forvaltningen, inkl. Sametinget, står overfor når de skal ta stilling til forsvarlig behandling av personopplysninger i sine dataregistre.
Jus dáhttu eanet diehtit dieđuid sihkkarastima birra, de sáhttá lohkat Databearráigeahču ruovttussiidduin.
For nærmere detaljer vises til informasjon om informasjonssikkerhet på Datatilsynets nettsider.
Databearráigeahčču dieđihii e-poasttas 12.3.2010 čielggadeaddjái ahte sii rávvejit čuovvut bagadusa maid gávdná dáppe: www.normen.no mii guoská dasa movt dákkár hearkkes dieđuid galgá gieđahallat, vaikko diet bagadus álgoálggos lei ráhkaduvvon dearvvašvuođadieđuid gieđahallama váste.
Datatilsynet meddelte på e-post 12.3.2010 til utreder at en anbefalte å følge veiledningen på www.normen.no om hvordan slike sensitive data skal håndteres, selv om veilederen i utgangspunktet var utarbeidet for håndtering av helseopplysninger.
Almmatge lohke sii seammás ahte gávdno rádji das maid man hearkkit dieđut leat, ja dan mielde veardádallat man garra sihkarvuođadoaimmaid galgá ásahit.
Imidlertid sa de samtidig at det er jo grenser for hvor sensitiv ting er, og at en derfor må vurdere og tilpasse hvor strenge sikkerhetsopplegg en skal legge opp til etter det.
Dábálaččat jurddaša goit olmmoš ahte dieđut olbmot dearvvašvuođa birra berrejit sihkkarastojuvvot ollu garraseappot go dakkár listtu dieđut mas oaidná fágasearvvi miellahtuid, mat láhkadefinišuvnna mielde maid leat hearkkes dieđut.
For eksempel vil en vanligvis tenke at helsemessige data bør sikres bedre enn data med registre over fagforeningsmedlemskap, som jo også er sensitive data pr lovdefinisjon.
Praktihkalaš heiveheamit – muhtun rávvagat Databearráigeahčus, Boazodoallohálddahusa vásáhusat ja čálalaš bagadus suohkaniidda ja fylkkaide dieđuid sihkkarastima birra:
Praktiske tilpasninger – noen råd fra Datatilsynet, erfaringer fra Reindriftsforvaltningen og skriftlig veileder i informasjonssikkerhet for kommuner og fylker:
Suohkana doaimmaide gullet ollu bálvalusat mat mielddisbuktet ahte šaddá iešguđetlágán persuvdnadieđuid (elektrovnnalaččat) meannudit.
Kommunal virksomhet dekker et vidt spekter av tjenester som innebærer (elektronisk) behandling av ulike personopplysninger.
Ođđaáigasaš diehtojuohkinteknologiija dahká vejolažžan meannudit dieđuid nu máŋggaládje – čohkket, bargat daiguin, vurket ja sáddet earáide – sihke hearkkes ja ii-hearkkes dieđuid.
Moderne informasjonsteknologi muliggjør forskjellige former for behandling – som innsamling, bearbeiding, lagring og utlevering – av både sensitive og ikke-sensitive opplysninger.
Čállosis Bagadallan suohkaniidda ja fylkkaide dieđuid sihkkarastima birra, 4.
I Veiledning i informasjonssikkerhet for kommuner og fylker, kapittel 4 Sikkerhetsmål, gis en svært god oversikt over hvilke
kapihttalis Sihkarvuođaulbmil, gávdno hui buorre ollesgovva das makkár praktihkalaš sihkarvuođačovdosiid almmolaš etáhtat / Sámediggi dáidet šaddat čuovvolit iežaset dihtorvuogádagain:
typer praktiske sikkerhetsløsninger som offentlige etater / Sametinget vil måtte vurdere å følge opp i sine datasystemer:
FOR 2000-12-15 nr 1265: Forskrift om behandling av personopplysninger http://www.datatilsynet.no/templates/Temaforside____105.aspx.
FOR 2000-12-15 nr 1265: Forskrift om behandling av personopplysninger http://www.datatilsynet.no/templates/Temaforside____105.aspx.
Norbma = Dearvvašvuođasuorggi dieđuidsihkkarastin norbma.
Normen = Norm for informasjonssikkerhet i helsesektoren.
Norbma sisttisdoallá buot
Normen omfatter alle krav som må
gáibádusaid maid ferte duhtadit ovdalgo deavdá gáibádusaid mat leat lágáin ja láhkaásahusain, mat gusket dearvvašvuođasuorggi dieđuidsihkkarastimii.
tilfredsstilles for å oppfylle lov og forskriftskrav til informasjonssikkerhet i helsesektoren.
Norbma sáhttá maid bidjat garrasit gáibádusaid go daid mat lágain leat.
Normen kan også stille strengere krav enn det som følger av lovverket.
Databearráigeahčču 26.1.2005, TV-202:2005)
Datatilsynet 26.1.2005, TV-202:2005)
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3  Persuvdnadieđuid elektrovnnalaš meannudeapmi doaimma diehtojuohkinvuogádagas; ulbmil sáhttá leat seamma go alla kvalitehta áššemeannudeapmi
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3  Tilkopling til eksterne datanett; målet kan være å oppnå bedre saksbehandling og bedre tilgang til informasjon for brukerne
 Dihtorgulahallan; ulbmil sáhttá leat njuovžilis ovttasdoaibma eará servodatossodagaiguin dahje hálddašandásiiguin
 Datakommunikasjon; målet kan være effektiv samhandling med andre samfunnssektorer eller forvaltningsnivå
 Ruovttukántuvra ja telegeavaheapmi oassin doaimma persuvdnadieđuid elektrovnnalaš meannudeamis
 Bruk av hjemmekontor og telependling som del av virksomhetens elektroniske behandling av personopplysninger
Ovdalis namuhuvvon čuoggát čujuhit maid veaháš dan guvlui ahte makkár doaimmaid ferte rehkenastit álggahit ja man ollu resurssaid ferte rehkenastit atnit go galgá (hearkkes) persuvdnadieđuid gieđahallat lágalaččat riekta.
Ovennevnte punkter antyder også noe om hva en må forvente av typer tiltak og ressursbruk for å forvalte (sensitive) personopplysninger på forskriftsmessig måte.
Loahpalaččat áigut čujuhit muhtun konkrehtalaš čovdosiidda mat leat áigeguovdilat Sámediggái, mat leat huksejuvvon daid vásáhusaide mat Databearráigeahču ja Boazodoallohálddahusa áššemeannudeddjiin leat mii guoská boazodoallodatabasa hálddašeapmái, gos maid gieđahallojuvvojit čearddalaš / sámi persuvdnadieđut.
Som en avrunding vil vi peke på noen konkrete praktiske løsninger av relevans for Sametinget, basert på innspill fra saksbehandlere ved Datatilsynet og fra Reindriftsforvaltningens erfaringer med forvaltning av reindriftsdatabaser, der behandling av etnisk / samiske personopplysninger inngår.
Muhtun praktihkalaš rávvagat Databearráigeahčus, mat gusket duodjeregistarii, datavuogádagaid ja hearkkes persuvdnadieđuid birra:
Noen praktiske råd fra Datatilsynet, av relevans for duodjiregisteret, om datasystemer og sensitive persondata:
- Sihke hearkkes persuvdnadieđut ja persuvdnadieđut muđui galget vurkkoduvvot
- Både sensitive persondata og persondata generelt skal oppbevares forsvarlig uten tilgang
dohkálaččat nu ahte vierrásat eai beasa daid oaidnit.
for uvedkommende.
Juohke diehtočoakkáldat galgá gieđahallojuvvot sierra dađimielde man alla dási ” suodjaleapmi ” galgá biddjojuvvon dihtorsystemaide.
Hvert datasett må vurderes individuelt etter hvor høy grad av ” beskyttelse ” som skal legges inn i datasystemene.
Hearkkes dieđuin galgá leat alladit sihkarvuođasirren go eará persuvdnadieđuin, muhto maiddái hearkkes dieđuid lea buorre sirret sihkarvuođadási mielde, dađi mielde movt orro vuogas, makkár várra lea ja makkár váikkuhusat sáhttet šaddet.
Sensitive data skal i utgangspunktet ha høyere sikkerhetsklassifisering enn øvrige persondata, men også innen ulike sensitive data vil det kunne være riktig å skille mellom grader av sikkerhet ut fra hensiktsmessighet, risikograd og konsekvens.
Čiegus dearvvašvuođadieđut dahje dieđut mat gusket riikka sihkarvuhtii, dáidet leat miha eanet čiegus dieđut go listu mas oaidná fágasearvvi miellahtuid ?
Graderte helseopplysninger, eller data om rikets sikkerhet, vil antagelig være å betrakte som mer sensitiv enn lister over medlemmer i en fagforening ?
- Muhtun sihkkaris dihtorsystemat leat huksejuvvon nugo guokte sierranas ” doaimma ”
- Noen sikre datasystemer er oppbygd som to uavhengige ” tiltak ” – med en intern og en
mat eai gula oktii – mas lea siskkáldas ja olgguldas sona main ii leat njuolgut oktiigullevašvuohta, muhto dan guovtto gaskkas lea gaskasona (” demilitarisert it-sone ”).
ekstern sone som ikke er direkte forbundet med hverandre, men mellom disse ligger en såkalt mellomsone (” demilitarisert it-sone ”).
Jus áššemeannudeaddji galgá sáddet čiegus dieđuid iežas doaimma siskkáldas gaskasonas earáide (kundariidda, ovttasbargoguimmiide jna.) mat leat olggobealde su siskkáldas dihtorfierpmádaga, de ferte áššemeannudeaddji vuoš ieš manuálalaččat sirdit dieđuid gaskasonii, ja de fas das sáddet / sirdit olgguldas sonii.
Skal en saksbehandler sende sensitive data som ligger i indre it-sone i egen virksomhet til andre (kunder, samarbeidsparter mv.) som er utenfor det interne datanettverket, så må saksbehandler først flytte dataene manuelt til mellomsonen og så sende / legge det derfra ut til ytre sone.
Dat lea danin vai dieđut eai dáhpedorpmis sáddejuvo doaimma olggobeallái.
Dette er for å unngå at data distribueres ut av virksomheten ved uhell.
Jus olggobealde galgá beassat siskkáldas fierpmádahkii, ovdamearkkadihte regionálakántuvrras, de gáibiduvvojit guokte sihkarvuođa sisabeassandási mat goappešagat gáibidit sihkarvuođadovdomearkka.
Hvis man skal gi adgang til det interne nettet utenfra, for eksempel fra regionkontor, så vil det være nødvendig med to sikre innloggingsnivå der det hver for seg kreves sikkerhetsidentifisering.
Ja sihkkarastejuvvon dieđuid ii sáhte viežžat ruovttudihtoris.
Og så kan en heller ikke hente sikrede data til hjemmedatamaskin.
Čállosis Bagadallan suohkaniidda ja fylkkaide dieđuid sihkkarastima birra (Databearráigeahčču 2005) lea 18. kapihttalis čilgejuvvon sihkarvuođaarkitektuvra, mas leat sihkarvuođasonat juogaduvvon ná: sihkkaris sona, siskkáldas sona ja olggobeale fierpmádat, nugo oaidná govvosis dás vuolábealde.
I Veiledning for informasjonssikkerhet for kommuner og fylker (Datatilsynet 2005) har man i kapittel 18 illustrert en sikkerhetsarkitektur med inndeling i sikret sone, intern sone og eksternt nettverk slik som i figuren under. i figuren under.
Govus 4.1 Sihkarvuođaarkitektuvra – sonaide juohkin
Figur 4.1 Sikkerhetsarkitektur – inndeling i soner
Dát govus čájeha ahte hearkkes persuvdnadieđut galget gieđahallojuvvot ja vurkejuvvot sihkkaris sonaide gosa besset dušše dohkkehuvvon geavaheaddjit.
Iht. beskrivelsen av opplegget skissert i figuren skal sensitive personopplysninger behandles og lagres i sikrede soner hvor kun autoriserte brukere gis adgang.
Okta doaibma sáhttá ráhkadit máŋga sihkkaris sona dárbbu mielde.
En virksomhet kan opprette flere sikrede soner avhengig av behovet.
Ferte unnimusat leat okta teknihkalaš sihkarvuođacaggi gaskal sihkkaris ja siskkáldas sona.
Det må som minimum være én teknisk sikkerhetsbarriere mellom sikret sone og intern sone.
Gaskal olgguldas fierpmádaga ja sihkkaris sona galget leat guokte sihkarvuođacakki.
Skillet mellom eksterne nettverk og sikret sone skal utgjøres av to tekniske sikkerhetsbarrierer.
Go hearkkes dieđuid sádde olgguldas fierpmádahkii, de galget dieđut áibbas čoahkkái ” gissojuvvot ” (krypterejuvvot), ovdamearkkadihte VPN-systemain.
Ved ekstern formidling av sensitive personopplysninger skal data krypteres, for eksempel ved VPN-systemer.
Čujuhit bagadusa 6. kapihttalii gos lea buorre ollislaš govva mas oaidná movt iešguđetlágán persuvdnadieđut gieđahallojuvvojit.
Vi viser også til veilederens kapittel 6 der det er gitt en god oversikt over hvordan ulike typer personopplysninger behandles.
- Jus lea ságas Sámedikki ossodaga birra mii lea eará guovllus dán riikkas, de sáhttá leat
- Hvis det er snakk om en avdeling under Sametinget lokalisert et annet sted i landet, så
doarvái dušše logget interneahtas nugo dábálaččat geavaheaddjenamain ja beassansániin, jus ii leat sáhka beassat oaidnit hearkkes dieđuid.
vil det være tilstrekkelig med pålogging via internett med vanlig brukernavn og passord dersom det ikke gjelder adgang til sensitive data.
De sáhttá maid oažžut lobi viežžat diekkár dieđuid, muhto liikká gáibiduvvo ahte báikkálaččat gieđahallet dieđuid dohkálaš lági mielde.
Man kan da gis adgang til å laste ned slike data, men forsvarlig behandling av data lokalt forutsettes likevel.
- Jus muhtun olggobeale ossodat Sámedikkis galgá beassat oaidnit hearkkes dieđuid
- Hvis en ytre avdeling under Sametinget skal ha adgang til sensitive data på server hos
Sámedikki serveris, de ferte máŋggain beassansániin logget sisa ja mannat gaskasona bokte.
Sametinget, så må en logge inn gjennom et ekstra lag med pålogging og gå via en mellomsone.
Muhto de eai galgga sáhttit doppe viežžat dieđuid ossodatkántuvrraide, muhto sáhttet daid sirdit gaskasonii ja sáddet ” čoahkkáigissojuvvon ” dieđuid e-poasttain.
Men da skal ikke data kunne hentes ned direkte til avdelingskontor, men kan flyttes til mellomsone og så sendes på e-post.
Hearkkes persuvdnadieđuid sáhttet e-poasttain sáddet dušše čoahkkáigissojuvvon hámis ja go geavaha sihkkarastojuvvon VPN-čovdosiid, nu ahte sirdimat serveris ossodatkántuvrii leat sihkkarastojuvvon.
Imidlertid kan sensitive personopplysninger kun sendes på e-post som kryptert, og ved bruk av sikrede VPN-løsninger slik at overføringer fra server til avdelingskontor er sikre.
- Jus áššit leat almmolašvuođalága mielde graderejuvvon almmolaš áššin, de aŋkke eanas
- Hvis saker iht. offentlighetsloven er gradert som offentlig, vil det i flere tilfeller likevel
oktavuođain lea nu ahte dat leat dušše muhtun muddui almmolaččat.
gjelde at de bare er tilgjengelig til en viss grad.
Sáhttá ovdamearkkadihte biddjot dihtorii gáibádus ahte galgá sáhttit gávdnat gii lea iskan dahje viežžan dieđuid.
For eksempel kan det være lagt inn en kravspesifikasjon i datasystemet at man skal kunne identifisere hvem som har sjekket eller hentet ut opplysninger.
Ovdamearkkadihte vásihit olbmot geaid kredihttaárvu lea iskojuvvon ahte ožžot reivve data / bálvalusa skáhppojeaddjis ahte namahuvvon fitnodat lea iskan du kredihttaárvvu.
For eksempel opplever folk som er blitt sjekket for kredittopplysninger at de får brev med opplysning fra data / tjenesteleverandør navngitt firma har sjekket din kredittverdighet.
Boazodoallohálddahusa dihtorsystema birra ja boazodoallodieđuid hálddašeami sihkarvuohta:
Omtale av Reindriftsforvaltnigens datasystem og sikkerhet i forvaltning av reindriftsdata:
- Boazodoallohálddahus vurkkoda dieđuid buot dán riikka boazodolliid ja sin
- Reindriftsforvaltningen (RF) lagrer data om alle landets reindriftsutøvere og deres
siidaossosiid (doaluid) birra.
siidaandeler (driftsenheter).
Dat sisttisdollet earet eará persuvdnadieđuid nugo persuvdnanummara, muhto dain sáhttá oažžut maid dieđuid čearddalašvuođa birra, danin
Dette omfatter bl.a. persondatakjennetegn som personnummer, men indirekte også etnisitet, ettersom stort sett alle som driver tamreindrift er samiske.
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3 go eanas oassi sis geat barget boazodoaluin Norggas leat sápmelaččat.
Norut Alta-Áltá rapport 2010:3
- Danin go dat leat elektrovnnalaččat vurkejuvvon persuvdnadieđut, ja go dat vel
- Fordi det er elektronisk lagrede persondata, og særlig når de omfatter sensitive
sisttisdollet hearkkes dieđuid (čearddalašvuođa birra), de leat sii bidjan iešguđetlágán beassancakkiid dáid dieđuide.
opplysninger (etnisitet), har en lagt inn ulike former for adgangsbegrensninger til dataene.
Beassanbearráigeahččan regulere makkár bargit dohko besset, makkár hámis sii besset oaidnit dieđuid ja maid sii sáhttet daid dieđuiguin bargat (dušše lohkat, rievdadit jna..)
Tilgangskontroll regulerer hvilke ansatte som har adgang, hvilke variabler de får se og hva de kan gjøre med informasjonen (bare lese, endre osv..)
Dihtorsystemas lea ohcangeaidnu, nu ahte álo sáhttá iskat geat databasas leat leamaš ja makkár vejolaš rievdadusaid sii leat dahkan.
Det er sporbarhet i datasystemet slik at en alltid vet hvem som har vært inne på databasen og eventuelt gjort hvilke endringer der.
Sihkarvuođabálvalus galgá hehttet sávakeahtes hackeriid ja diekkáriid beassamis dieđuide, ja leat maid rávvagat man johtilit bargiid mašiinnat galget giddanit jus guođđá kántuvrra oanehit áigái.
Sikkerhetsopplegget skal hindre uønsket adgang fra hackere o.a., og det er anbefalinger om hvor raskt de ansattes datamaskin skal låse seg når man forlater arbeidsplassen midlertidig.
- Databasa lea dušše serveris, nu ahte sáhttá dan ortnegisdoallat ja bearráigeahččat
- Databasen ligger kun på server så man kan vedlikeholde og har kontroll på endringer og
rievdademiid ja datakvalitehta.
datakvaliteten.
Serverlatnja lea álo lásas ja sihkkarastojuvvon, ja lea ” buollinmuvra ” rabas neahta vuostá olggobealde etáhta.
Serverrommet er låst og sikret, og det er ” brannmurer ” ut mot det åpne nettet utenfor etaten.
- Eanandoallodepartemeanta, man vuollái Boazodoallohálddahus gullá, sádde jahkásaččat
- Landbruksdepartementet, som RF er underlagt, sender årlig ut instrukser og oppfølging
instruksaid ja čuovvolemiid ahte movt hálddahus galgá datasihkarvuođa gieđahallat.
hvordan datasikkerheten skal håndteres ved RF.
Ja sii geavahit dakkár beassanrutiinnaid go Altinn ja eID geavahit.
Og de bruker påloggingsrutiner tilsvarende det som brukes i Altinn og eID.
- Boazodoallohálddahusas leat guhtta guovllukántuvrra iešguđet guovllus riikkas mat
- Reindriftsforvaltningen har seks områdekontor ulike steder i landet som daglig logger
beaivválaččat loggejit guovddáš datavuogádahkii.
seg på det sentrale datasystemet.
Boazodoallohálddahus láiguha linnjáid ISP-skáhppojeaddjis ja geavaha sihkkaris VPN oktavuođaid guovllukántuvrraid ja váldohálddahusa gaskka.
RF leier linjer hos en ISP-leverandør og bruker sikrede VPN forbindelser mellom områdekontor og hovedkontor.
Geavahit sihke fibera ja SHDSL / ADSL.
Det brukes både fiber og SHDSL / ADSL.
- Teknihkalaččat gal sáhttet guovllukántuvrrat sirdit persuvdnadovdodieđuid PC:aide
- Teknisk sett kan områdekontorene laste ned personidentifiserbare data til PC-er på
guovllukántuvrrain, ja doaivumis lea eaktun ahte dat leat sihkkarastojuvvon nu ahte vaikko gii ii beasa daid oaidnit.
områdekontorene, og det forutsettes at de er sikret fra forsvarlig tilgang for utenforstående.
Lea instruksa mii dadjá ahte ii oktage oaččo vurket hearkkes dieđuid ovdamearkkadihte giehtadihtoriidda, ja dušše dat lea juo hástalus, danin go eatnasat geavahit daid ja olbmuin soaitá leat dárbu bargat ruovttus.
Det er instruks at ingen skal lagre sensitive data på for eksempel bærbare PC-er, og der er jo utfordringer siden de fleste bruker det og folk kan ha behov for å jobbe på de hjemme.
Dál ii gávdno dieđuid ” čoahkkáigiessan ” (krypteren) vejolašvuohta bargiid giehtadihtoriin, dušše geavaheaddjinamma ja beassansátni.
I dag har man ikke kryptering på de ansatte sine PC-er, men brukernavn og passord.
Dán áigge lea oalle álki ođđa operatiivasystemain ráhkadit giehtadihtoriid nu ahte dain sáhttá krypteret dieđuid, nu ahte garradiskka dieđuid ii sáhte lohkat jus ii leat rievttes geavaheaddjenamma ja beassansátni (vejolaččat maid kodat / kodabrihkat, suorbmasajiidlohkan jna.), vaikko dihtorat suoláduvvojit ge.
Kryptering av data på enkeltstående pc-er er i dag relativt greit å legge opp til med nye operativsystem, slik at data på harddisk er uleselig uten riktige brukernavn og passord (eventuelt også koder / kodebrikker, fingeravtrykkleser etc.), selv om datamaskiner blir stjålet.