pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det er en dobbelt så stor andel blant samene som oppgir at de har 10-årig grunnskole eller lavere (30 mot 15 prosent).
Lea duppalit nu stuora oassi sápmelaččain geat dieđihit ahte sis lea 10-jagi vuođđoskuvla dahje unnit (30 proseanta 15 vuostá).
41 prosent i befolkningsutvalget oppgir at de har utdannelse på høyskole- eller universitetsnivå, sammenliknet med 35 prosent av samene.
41 proseanta álbmotlávdegottis dieđihit ahte sis lea oahppu allaskuvla- dahje universitehtadásis, buohtastahttojuvvon 35 proseanttain sápmelaččaid gaskkas.
84 som et politisk parti, fungerer organisasjonen som et parti ved valg til Sametinget og i arbeidet i sametingssystemet.
sámediggeválggain ja barggus Sámedikki vuogádagas.
Slike “ doble ” medlemskap kan være noe av grunnen til de høye tallene, både når det gjelder partimedlemskap og når det gjelder deltakelse generelt i den representative kanalen – altså, den mulige samiske deltakelsen gjennom to ulike kanaler (Semb 2011).
Dakkár “ duppal ” miellahttuvuođat sáhttet leat oassin ákkas manin leat nu alla logut, sihke go lea sáhka bellodatmiellahttuvuođas ja go lea sáhka oppalaš oassálastimis representatiiva kanálas – nappo, vejolaš sámi oassálastin guovtti kanála čađa (Semb 2011).
Denne typen aktivitet kan være knyttet både til sametingskanalen og til den nasjonale (eller lokale) politiske kanalen, men spørreskjemaet gir oss ikke mulighet til å skille mellom disse.
Dakkár mállet doaibma sáhttá leat čadnon sihke sámediggekanálii ja našunála (dahje báikkálaš)
Det kan med andre ord være at en i de mest typiske same-kommunene gjennom
Sáhttá eará sániiguin leat nu ahte olbmot dain eanemus mihtilmas sámesuohkaniin báikkálaš
lokalpolitikken driver norsk og samisk politikk på en og samme tid, eller samisk politikk gjennom norske politiske institusjoner.
politihka bokte barget sihke dáčča ja sámi politihkain oktanis, dahje sámepolitihkain dáčča politihkalaš institušuvnnaid bokte.
Det betyr også at skillet mellom en norsk og en samisk politisk kanal ikke er så entydig som en ofte tenker seg.
Dat mearkkaša maiddái ahte erohus gaskal dáčča ja sámi politihkalaš kanála ii leat nu ovttageardán go dávjá jurddaša.
Det kommer også av de lave medlemstallene i organisasjoner som stiller til valg ved sametingsvalget.
politihkalaš kanálii, muhto jearahallanskovvi ii atte midjiide vejolašvuođa earuhit daid.
85 En annen type forklaring på de høye tallene er at selve etableringen av sametingssystemet som et ekstra politisk organ har medført at det kreves et høyere aktivitetsnivå innenfor den samiske befolkningsgruppen, blant annet ved at det blir flere offentlige verv som skal fylles når vi har å gjøre med to ulike representative kanaler.
Eará lágan čilgehus daidda alla loguide lea ahte ieš dan sámediggevuogádaga ásaheapmi liige politihkalaš orgánan lea mielddisbuktán ahte gáibiduvvo alladeappot aktivitehtadássi sámi álbmotjoavkku siskkobealde, earet eará daningo gártet eanet almmolaš vearvvat maid galgá deavdit go mis leat guokte goabbatlágán ovddasteaddji kanála.
Samer i Norge har altså i større grad enn det som er tilfelle blant samene i Sverige og Finland, søkt politisk innflytelse gjennom det nasjonale parti- og valgsystemet og det nasjonale politisk-administrative systemet mer generelt.
Sápmelaččat Norggas leat dasto eanet go sápmelaččat Ruoŧas ja Suomas, ohcan politihkalaš váikkuhanfámu našunála bellodat- ja
Samtidig har det i Norge, i motsetning til i nabolandene, vært større åpenhet med tanke på å la de norske politiske partiene stille til valg til Sametinget. Det gjør de i økende
Gávdnosat čujuhit dasa ahte eanaš oassálastin lea njulgejuvvon, dahje goit čadnon, dáčča
deltakelsen utspiller seg innenfor norske politiske partier som også er aktive i samepolitikken, og da særlig i Ap..
Dat boahtá maid dain vuollegis miellahtologuin organisašuvnnain mat loaiddastit válggaide sámediggeválggain.
I hvilken grad deltakelsen til samene innenfor disse partiene primært er rettet mot den nasjonale eller mot den samiske politiske kanalen, vet vi lite om.
Man muddui sápmelaččaid oassálastin daid bellodagaid siskkobealde álgovuolgagis leat oaivvilduvvon našunála vai sámi politihkalaš kanálii, das diehtit unnán.
For en analyse av de viktige forskjellene her mellom Norge, Sverige og Finland, se Josefsen
Analysa dain dehálaš erohusain gaskal Norgga, Ruoŧa ja Suoma oainnát Josefsen (2001)
Som det eneste norske partiet har Fremskrittspartiet (FrP) en assimileringspolitikk overfor
Áidna norgga bellodahkan lea Ovddádusbellodagas (OvB) assimilerenpolitihkka
samene som i hovedsak ligner på den som vi tidligere fant innenfor Arbeiderpartiet.
sápmelaččaid guovdu, mii oaivenjuolggaduslaččat sulastahttá dan maid ovdal gávnnaimet Bargiidbellodagas.
FrPs sterke stilling i norsk politikk kan komme til å sette press på sametingssystemet.
OvB:a garra sajádat norgga politihkas dáidá sáhttit gulbmára dagahit sámediggevuogádahkii.
Selv om partiet på prinsipielt grunnlag er mot hele sametingssystemet, deltok Fremskrittspartiet for første gang i sametingsvalget i 2005, med liten suksess.
Vaikko bellodat prinsihpalaččat lea olles sámediggevuogádaga vuostá, de oassálasttii Ovddádusbellodat vuosttaš geardde sámediggeválggaide jagis 2005, mas eai lihkostuvvan bures.
I 2009-valget hadde partiet imidlertid langt større suksess, og fikk valgt inn tre representanter i Sametinget.
2009 válggain lihkostuvai bellodat ollu buorebut, ja oaččui golbma áirasa Sámediggái.
samepolitikken. I Sverige finnes det flere samiske politiske organisasjoner som er representert, men samene er svært lite integrert i det svenske politiske liv.
válgavuogádaga čađa ja našunála politihkalaš-hálddahuslaš vuogádagas eanet ollislaččat.
Svenske partier har derfor ikke utviklet noen tydelig samepolitikk. Det har ikke vært spesielt aktuelt for dem å stille til valg til Sametinget, og de har heller ikke vært spesielt velkomne.
Seammás lea Norggas, vuostálasvuođas ránnjáriikkaide, leamaš eanet rabasvuohta dan ektui ahte diktit dáčča politihkalaš bellodagaid searvat sámediggeválggaide.
86 grad, og selv om mange sliter med å få gjennomslag, er Ap, sammen med NSR, hovedaktører i sametingssystemet.
Dan dahket eanet ahte eanet, ja vaikko oallugat bártidit lihkostuvvamiin, de lea Bb:s, ovttas NSR:n, leat váldosajádat sámediggevuogádagas.
NSR har altså ikke bare spilt en avgjørende rolle i fremveksten av det moderne sametingssystemet, men har også mobilisert når det gjelder det sentrale byråkratiet og det nasjonale politiske systemet / valgkanalen.
NSR dasto ii leat duššo atnán mearrideaddji rolla ođđaáigásaš sámediggevuogádaga ilbmamis, muhto lea maiddái mobiliseren guovddáš byrokratiijai ja našunála politihkalaš vuogádahkii / válgakanálii.
Men i hvilken grad fremstår den samiske og den norske partikanalen som konkurrerende kanaler ?
Muhto man muddui leat sámi ja dáčča bellodatkanálat gilvaleaddji kanálat ?
Det er spurt hvorvidt den enkelte er medlem i “ Et norsk politisk parti eller partipolitisk ungdomsorganisasjon ” eller “ Et samisk politisk parti, partipolitisk ungdomsorganisasjon eller samepolitisk organisasjon eller ungdomsorganisasjon ”.
sámepolitihkas. Ruoŧas leat ollu sámi politihkalaš bellodagat ovddastuvvon, muhto sápmelaččat leat unnán integrerejuvvon ruoŧa politihkalaš eallimii. Ruoŧa bellodagat eai leat danin ráhkadan makkárge čielga sámepolitihka.
I tabell 2 ser vi hvordan dette varierer mellom registrerte samer, uregistrerte samer og ikke-samer.
Ii leat leamaš erenoamáš áigeguovdil siddjiide oassálastit sámediggeválggaide, ja eaige sii leat leamaš erenoamáš bures boahtimatge.
Det tydelige skillet vi ser her mellom Norge og de to andre nordiske landene er nok også en
Dat čielga earru maid dás oaidnit gaskal Norgga ja dan guovtti eará davviriikkalaš riika
av grunnene til at sametingssystemet står så mye sterkere i Norge.
dáidá maiddái leat okta ákkain dasa manin sámediggevuogádat lea ollu nannoseappot Norggas.
Samarbeidet og kontakten med det nasjonale politiske systemet får en helt annen form og betydning her.
Ovttasbarggus ja oktavuođas našunála politihkalaš vuogádagain lea áibbas eará hápmi ja mearkkašupmi dáppe.
Resultatet er også at det har fulgt penger med i et helt annet omfang enn i nabolandene.
Boađus leage maiddái ahte ruhta lea čuvvon, ja áibbas eará hivvodagas go ránnjáriikkain.
Tabell 5.3 Valgdeltakelse og deltakelse i partirelatert politisk aktivitet.
Tabealla 5.2 Válgaoassálastin ja oassálastin bellodatgullevaš politihkalaš doaimmain.
 Statistisk signifikant forskjell (p &lt;.05) mellom registrerte samer og uregistrerte
Registrerejuvvon sápmelaččat (549) Sápmelaččat geat eai leat registrerejuvvon (173) Eai sápmelaččat (315)
(549) Uregistrerte samer
Miellahttu – dáčča politihkalaš bellodat
Medlem – samisk politisk parti
Miellahttu – sámi politihkalaš
Stemte ved siste stortingsvalg
bellodat Jienastan maŋemus stuoradiggeválggas Jienastan maŋemus fylkadiggeválggas Jienastan maŋemus suohkanstivraválggas Jienastan maŋemus sámediggeválggas
Stemte ved siste fylkestingsvalg
* Statistihkalaš signifikánta erohus (p &lt;.05) gaskal sin geat eai leat sápmelaččat ja sápmelaččaid (sihke registrerejuvvon ja sin geat eai leat registrerejuvvon).
Stemte ved siste kommunestyrevalg
 Statistihkalaš signifikánta erohus (p &lt;.05) gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja
Stemte ved siste sametingsvalg
sápmelaččaid geat eai leat registrerejuvvon.
Kilde: Borgerrolleundersøkelsen 2006
Gáldu: Borgerrolleundersøkelsen 2006
Samtidig indikerer funnene i tabell 2 at det er et sterkt engasjement knyttet til samisk partipolitikk som gjør at samene generelt, slik vi så i dataene fra Medborgerundersøkelsen, scorer så høyt når det spørres om deltakelse i politiske partier. En stor andel av de registrerte samene er medlemmer i et samisk politisk
Seammás geažuhit tabealla 2 gávdnosat ahte lea garra beroštupmi čadnon sámi bellodatpolitihkkii, mii dahká ahte sápmelaččat oppalaččat, nugo oinniimet Boargárguorahallama datain, jokset nie alla loguid go lea jearaldat oassálastimis politihkalaš bellodagain.
88 parti (21 prosent), mens andelen som oppgir at de er medlemmer i et norsk politisk parti, er lik for registrerte samer og ikke-samer.
Stuora oassi registrerejuvvon sápmelaččain leat miellahtut soames sámi politihkalaš bellodagas (21 proseanta), dan bottu go oassi geat dieđihit ahte leat miellahtut muhtin dáčča politihkalaš bellodagas lea ovttadássásaš gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja sin geat eai leat sápmelaččat.
Dette skyldes at de mest politisk interesserte og aktive også vil ha størst interesse av å svare på denne typen undersøkelser, i tillegg til at flere enn de som faktisk stemte, sier at de stemte ettersom dette blir sett på som mer sosialt akseptabelt (Bernstein m.fl.. 2001; Bergh og Saglie 2011).
Sivvan dasa lea ahte sis, geain lea eanemus politihkalaš beroštupmi ja geat leat eanemus politihkalaš aktiivat, lea stuorámus beroštupmi vástidit dakkár lágan guorahallamiin, lassin dasa ahte eanebat go sii geat albmailmmis jienastedje, vástidedje ahte jienastedje, daningo dat orru eanemus sosiálalaččat dohkkehuvvon (Bernstein ja earát 2001; Bergh ja Saglie 2011).
89 mellom medlemskap i norske politiske partier og samiske politiske partier blant de samene som har valgt å registrere seg i Sametingets valgmanntall.
Tabealla 3 lea russolastabealla, mas iskat man meari miellahttuvuođat dáčča politihkalaš bellodagain ja sámi politihkalaš bellodagain leat latnjalaga daid sápmelaččaid gaskkas geat leat válljen registreret iežaset Sámedikki jienastuslohkui.
Tabell 5.3 Dobbelt partimedlemskap blant registrerte samer.
Tabealla 5.3 Duppal bellodatmiellahttovuohta registrerejuvvon sápmelaččaid gaskkas.
Medlem av samisk politisk parti /
Miellahttu sámi politihkalaš bellodagas / bellodatpolitihkalaš nuoraidorganisašuvnnas Juo Ii Oppalaččat Miellahttu dáčča politihkalaš bellodagas / bellodatpoliti hkalaš nuoraidorganisašuvnnas Juo 31,9 %
partipolitisk ungdomsorganisasjon
Oppalaččat 100 % (101) 100 % (386) 100 % (487)
Kilde: Borgerrolleundersøkelsen 2006
Gáldu: Borgerrolleundersøkelsen 2006 Oaidnit dás ahte relatiiva stuora oassi registrerejuvvon sápmelaččain leat miellahtut sihke muhtin dáčča ja muhtin sámi bellodagas.
Vi ser her at en relativt stor andel av de registrerte samene er medlemmer både av et norsk og et samisk parti. Av de samene som har registrert seg i Sametingets valgmanntall, og som oppgir at de er medlemmer i et samisk politisk parti (i praksis svært ofte NSR), er det 32 prosent som også svarer at de er medlemmer i et norsk politisk parti.
Dain sápmelaččain geat leat registreren iežaset Sámedikki jienastuslohkui ja geat dieđihit ahte leat miellahtut muhtin sámi politihkalaš bellodagas (hui dávjá NSR:s), leat 32 proseanta geat maiddái vástidit ahte leat miellahtut muhtin dáčča politihkalaš bellodagas.
Er det slik at stemmegivning ved sametingsvalg gir mindre engasjement når det gjelder deltakelse i stortingsvalg og lokalvalg, eller er det snarere slik at engasjement ett sted smitter og gir høyere engasjement generelt ?
Leago nu ahte jienasteapmi sámediggeválggain dagaha unnit beroštumi oassálastit stuoradiggeválggain ja báikkálašválggain, vai leago baicca nu ahte beroštupmi ovtta suorgái njoammu ja dagaha eanet beroštumi oppalaččat ?
Når vi ser nærmere på hvem det er som har dobbelt partimedlemskap, finner vi at dette er
5.5 Sámediggeválggaid jienastanvuoigatvuođa
mer vanlig blant dem som har høy utdannelse, enn blant dem som har lavere utdannelse.
Dás áigut spaktat daid sápmelaččaid geat leat registreren iežaset Sámedikki jienastuslohkui.
Det er også større sannsynlighet for å ha dobbelt partimedlemskap dersom man er eldre, og dersom man er mann.
Háliidit diehtit man dávjá sii leat jienastan maŋŋel go ožžo jienastanvuoigatvuođa sámediggeválggaide, ja jienastitgo seamma dávjá stuoradiggeválggain ja báikkálašválggain dál dan ektui maid dahke ovdal go ožžo dien jienastanvuoigatvuođa (tabealla 4).
5.5 Effekter av stemmerett ved sametingsvalg ?
Geahčadettiin lagabui geat leat geain lea duppal bellodatmiellahttuvuohta, de gávnnahit
Vi skal her konsentrere oss om de samene som har registrert seg i Sametingets valgmanntall.
ahte dat lea dábáleappot sin gaskkas geain lea alla oahppu go buohtastahttá singuin geain lea unnit oahppu.
Vi er interessert i hvor ofte de har stemt etter at de fikk stemmerett ved sametingsvalg, og om de stemmer like ofte ved stortingsvalg og ved lokalvalg nå som før de fikk slik stemmerett (tabell 4).
Lea maiddái eanet jáhkehahtti ahte olbmos lea duppal bellodatmiellahttuvuohta jus lea vuorrasit ja jus lea dievdu.
Tabell 5.4 Effekter av stemmerett ved sametingsvalg.
Tabealla 5.4 Sámediggeválggaid jienastanvuoigatvuođa váikkuhusat.
Hvor ofte stemt ved sametingsvalg ?
Man dávjá jienastan sámediggeválggain ?
Antall Prosent
Lohku Proseanta
Jeg har stemt bare ved noen få valg
Jienastan duššo moatti válggas
Jeg har stemt ved nesten alle valg
Jienastan goasii juohke válggas
Stemmer like ofte ved stortingsvalg ?
Jienastan seamma dávjá stuoradiggeválggain ?
Ingen endring
In seamma dávjá
Stemmer like ofte ved lokalvalg ?
Jienastan seamma dávjá báikkálašválggain ?
91 har stemt ved alle sametingsvalg etter at de fikk stemmerett, i tillegg til 17 prosent som oppgir at de har stemt ved nesten alle valgene.
Tabealla čájeha, vuosttažettiin, ahte 65 proseanta dain sápmelaččain geat leat sámediggeválggaid jienastuslogus ja geat oassálaste guorahallamis, dieđihit ahte sii leat jienastan buot sámediggeválggain maŋŋel go ožžo jienastanvuoigatvuođa, lassin 17 prosentii geat vástidit ahte sii jienastedje goasii juohke válggas.
Men selv om deltakelsen blant de registrerte samene er høy, er det likevel ikke slik at Sametingets valgmanntall utelukkende fungerer som et valgmanntall hvor man registrerer seg for å kunne stemme; for noen handler det også om å uttrykke og synliggjøre identitet som same. Vi ser at 4 prosent av de registrerte samene i undersøkelsen aldri har stemt, selv om de har tatt seg bryet med å registrere seg i manntallet.
Muhto vaikko oassálastin registrerejuvvon sápmelaččaid gaskkas lea allat, de ii leat aŋkke nu ahte Sámedikki jienastuslohku doaibmá duššo jienastuslohkun masa registrere vai sáhttá jienastit; lea maiddái muhtimiidda vuohkin dovddahit ja čalmmustahttit sámi identitehtaset, ja oaidnit ahte 4 proseanta dain sápmelaččain guorahallamis geat leat registrerejuvvon eai leat jienastan, vaikko sii leat bargan registreret iežaset jienastuslohkui.
I de fleste tilfeller har registrering i Sametingets valgmanntall ingen effekt på deltakelsen i stortingsvalg eller lokalvalg; de fleste har samme deltakelsesmønster som før.
Dávjjimusat ii leat Sámedikki jienastuslohkui registreremis makkárge váikkuhus stuoradiggeválggaid dahje báikkálašválggaid oassálastimii; eatnasiin lea seamma oassálastindáhpi go ovdal.
I tabell 5 går vi et steg videre og ser nærmere på forskjeller mellom registrerte og uregistrerte samer og ikke-samer når det gjelder hyppigheten av valgdeltakelse og det å la være å stemme ved valg, med utgangspunkt i data fra Borgerrolleundersøkelsen.
Tabealla 5:s váldit ovtta lávki dobbelii ja geahččat lagabui erohusaid gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja sin geat eai leat registrerejuvvon ja sin geat eai leat sápmelaččat, dasa mii gusto válgaoassálastima dávjodahkii ja dasa ahte biehttalit jienastit válggain. Vuođđun atnin Boargárrollaguorahallama dataid.
Utgangspunktet er et spørsmål om hvorvidt respondenten noen gang har latt være å stemme ved stortingsvalg, valg til kommunestyre og valg til fylkesting etter at vedkommende fikk stemmerett, og
Vuolggasadjin lea gažaldat das leago goassege leamaš nu ahte respondeanta lea biehttalan jienasteamis stuoradiggeválggas, suohkanstivraválggas ja fylkadiggeválggas maŋŋel go oaččui jienastanvuoigatvuođa, ja tabealla čájeha
92 tabellen viser hvor respondentene i gjennomsnitt plasserer seg på en skala som går fra 1 (“ Jeg har aldri stemt ” ”) til 5 (“ Jeg har stemt ved alle valg ” “ Jeg har stemt ved alle valg ”).
gokko respondeanttat gaskamearálaččat bidjet iežaset ceahkkálasas mii lea 1 (“ In leat goassege jienastan ” ”) rájes 5 (“ Lean jienastan juohke válggas ” “ Lean jienastan juohke válggas ”) rádjái.
Tabell 5.5 Hyppighet av stemmegivning ved norske valg.
Tabealla 5.5 Jienasteami dávjodat norgga válggain.
Gjennomsnitt på skala fra 1 (“ Jeg har aldri stemt ” ”) til 5 (“ Jeg har stemt ved alle valg ” “ Jeg har stemt ved alle valg ”).
Gaskamearri ceahkkálasas 1 (“ In leat goassege jienastan ” ”) rájes gitta 5 (Lean jienastan juohke válggas ”) rádjái.
Stortingsvalg 4,44 4,03  4,33
Stuoradiggeválga 4,44 4,03  4,33
Valg til kommunestyre 4,45 3,98  4,28
Suohkanstivraválga 4,45 3,98  4,28
Valg til fylkesting 4,27 3,75  4,01
Fylkadiggeválga 4,27 3,75  4,01
1 = jeg har aldri stemt, 5 = jeg har stemt ved alle valg.
1 = in leat goassege jienastan, 5 = lean jienastan juohke válggas.
 Statistisk signifikant forskjell (p &lt;.05) mellom registrerte samer og uregistrerte samer.
 Statistihkalaš signifikánta erohus (p &lt;.05) gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja
De fleste verdiene ligger rundt 4, som på skalaen betyr “ Jeg har stemt ved nesten alle valg ”.
Eanas lohkoárvvut leat birrasiid 4, mii ceahkkálasas mearkkaša “ Lean jienastan goasii juohke válggas ”.
I stedet peker funnene i retning av at det å registrere seg i Sametingets valgmanntall bidrar til større engasjement også knyttet til den norske politiske kanalen; alternativt at det er de samene som allerede er politisk interessert og engasjert, som velger å registrere seg i manntallet.
Gávdnosat orrot baicca čujuheame ahte registreren Sámedikki jienastuslohkui dagaha eanet áŋgiruššama maiddái dáčča politihkalaš kanálas; dahje nuppe vuoru ahte leat dat sápmelaččat, geain jo
Under ser vi nærmere på hva som er motivasjonen for å melde seg inn i manntallet.
Dan viđa kategoriijas main dás lea sáhka leat ” In leat goassege jienastan ”, ” Lean jienastan
noen få valg ”, ” Jeg har stemt av og til ”, ” Jeg har stemt ved nesten alle valg ”, og ” Jeg har stemt ved alle valg ”.
duššo moatti válggas ”, ” Lean duos dás ain jienastan ”, ” Lean jienastan goasii juohke válggas ” ja ” Lean jienastan juohke válggas. ”
Når det gjelder motivasjon for innmeldelse, er det her skilt mellom dem som meldte seg inn for å påvirke samepolitikken, dem som meldte seg inn som et uttrykk for samisk identitet, og dem som svarer “ begge deler ”.
Oalgguhusa jienastuslohkodieđiheapmái leat das sirren gaskal sin geat dieđihedje jienastuslohkui vai lea váikkuhanfápmu sámepolitihkas, sin geat dieđihedje jienastuslohkui sámi identitehta dovddaheami dihte ja sin geat vástidit “ goappaš ”.
Dataene som vi bruker i denne delen, er fra Sametingsvalgundersøkelsen 2009.
Dieđuid maid atnit dan oasis gávdnat jagi Sámediggeválgaguorahallamis.
Vi starter med å se på generell motivasjon for innmeldelse i forhold til når innmeldelsen fant sted (tabell 6).
Álgit geahčadit mii lei oppalaš oalgguhus dieđiheapmái ja buohtastahttit dan dainna goas dieđiheapmi dáhpáhuvai (tabealla 6).
Tabell 5.6 Viktigste motivasjon for å melde seg inn i forhold til tid for innmeldelse i manntallet.
Tabealla 5.6 Deháleamos oalgguhus dieđiheapmái, dan áiggi ektui goas dieđihii jienastuslohkui.
Når meldte du deg inn i Sametingets valgmanntall ?
Goas dieđihit iežat Sámedikki jienastuslohkui ?
Hvilke av følgende to grunner var viktigst for at du meldte deg inn i Sametingets valgmanntall ?
Goabbá čuovvovaš guovtti ákkas lei deháleamos dasa ahte dieđihit iežat Sámedikki jienastuslohkui ?
Påvirke samepolitikken Uttrykk for samisk identitet Begge deler, umulig å velge Total
Váikkuhit sámepolitihkkii Dovddahit sámi identitehta Goappaš, máŧoheapme válljet Oppalaččat
Fra starten 40 % (156) 31,4 % (100) 47,5 % (96) 38,6 % (352) 1990-tallet 16,2 % (63) 22,3 % (71) 14,9 % (30) 18,0 % (164) 2000-tallet 34,6 % (135) 35,7 % (114) 29,7 % (60) 33,9 % (309) Vet ikke 9,2 % (36) 10,7 % (34) 7,9 % (16) 9,4 % (86) Total 100 % (390) 100 % (319) 100 % (202) 100 % (911)
1990-logus 16,2 % (63) 22,3 % (71) 14,9 % (30) 18,0 % (164) 2000-logus 34,6 % (135) 35,7 % (114) 29,7 % (60) 33,9 % (309) In dieđe 9,2 % (36) 10,7 % (34) 7,9 % (16) 9,4 % (86) Oppalaččat 100 % (390) 100 % (319) 100 % (202) 100 % (911)
Kilde: Sametingsvalgundersøkelsen 2009
Gáldu: Sámediggeválgaguorahallan 2009
Vi skiller her mellom dem som meldte seg inn på 80-tallet (har vært med helt fra starten),
Bergh ja Saglie (2011) čujuheaba sullásaš gávdnosiidda go geahččaba válgaoassálastima jagi 2009 válggain, namalassii ahte dat, vuostálasvuhtii dasa maid livččiimet jáhkkán, lea alladeappot sin gaskkas geat árrat dieđihedje, buohtastahttojuvvon singuin geat aittobáliid dieđihedje jienastuslohkui.
dem som meldte seg inn på 1990-tallet, dem som meldte seg inn på 2000-tallet, og dem som svarer “ Vet ikke ”.
Lávdegoddi dán guorahallamis spiehkasta dain eará guorahallamiin daningo fátmmasta
94 Vi ser at det ikke er noen tydelig sammenheng mellom motivasjon for innmeldelse i Sametingets valgmanntall og tidspunktet for å melde seg inn, selv om vi ser en svak tendens til at de som meldte seg inn helt fra starten, i større grad meldte seg inn for å påvirke samepolitikken, mens innmeldelse som uttrykk for samisk identitet ser ut til å være noe viktigere for de sist innmeldte.
sápmelaččaid miehtá riika.
Bergh og Saglie (2011) viser til lignende funn når de ser på valgdeltakelsen ved valget i 2009, nemlig at valgdeltakelsen, stikk i strid med det en gjerne ville anta, er høyere blant dem som meldte seg inn tidlig, enn blant dem som nylig har meldt seg inn.
Oaidnit goitge seamma hámiid go duššo geahččat dan guovtti válgabiire mat eanemus lágiin oktiivástidit daidda suohkaniidda mat leat oassin Boargárguorahallamis ja Boargárrollaguorahallamis, namalassii Nuortaguovllu válgabiire ja Ávjovári válgabiire (N=269).
I tillegg til å reflektere et ønske om å påvirke og bidra til å uttrykke identitet kan vi også tenke oss at innmeldelse i manntallet er en refleksjon av hvor interessert man er i samepolitikk generelt sett.
Lassin dasa ahte bájuha váikkuhandáhtu ja veahkeha identitehta dovddaheamis, de sáhttit maiddái jurddašit ahte sisadieđiheapmi jienastuslohkui lea reflekšuvdna das man ollu berošta sámepolitihkas oppalaččat.
Det ser vi nærmere på i tabell 7.
Dan geahččat lagabui tabealla 7:s.
Tabell 5.7 Motivasjon for innmeldelse i manntallet og interesse for samepolitikk.
Tabealla 5.7 Oalgguhus dieđihit jienastuslohkui ja beroštupmi sámepolitihkkii.
Hvor interessert er du i samepolitikk ?
Man ollu beroštat sámepolitihkas ?
Vil du si at du er … Hvilke av følgende to grunner var viktigst for at du meldte deg inn i Sametingets valgmanntall ?
Oaivvildat go ahte... Goabbá čuovvovaš ákkain lei deháleamos dasa ahte dieđihit Sámedikki jienastuslohkui ?
Meget interessert 31,8 % (124) 17,3 % (55) 23,8 % (48) 25,0 % (227) Ganske interessert 45,1 % (176) 44,7 % (142) 53,5 % (108) 46,8 % (426) Lite interessert 20,8 % (81) 32,4 % (103) 21,8 % (44) 25,1 % (228) Overhodet ikke interessert 2,3 % (9) 5,7 % (18) 1,0 % (2) 3,2 % (29) Total 100 % (390) 100 % (318) 100 % (202) 100 % (910) Kilde: Sametingsvalgundersøkelsen 2009
Hirbmadit beroštat 31,8 % (124) 17,3 % (55) 23,8 % (48) 25,0 % (227) Eatnat beroštat 45,1 % (176) 44,7 % (142) 53,5 % (108) 46,8 % (426) Unnán beroštat 20,8 % (81) 32,4 % (103) 21,8 % (44) 25,1 % (228) It beroš obage 2,3 % (9) 5,7 % (18) 1,0 % (2) 3,2 % (29) Oppalaččat 100 % (390) 100 % (318) 100 % (202) 100 % (910)
inkluderer samer i hele landet.
Gáldu: Sámediggeválgaguorahallan 2009
95 Ikke så overraskende ser vi at de som meldte seg inn for å påvirke samepolitikken, er mer interessert i samepolitikk enn de som først og fremst meldte seg inn som et uttrykk for samisk identitet, men selv blant dem som meldte seg inn for å påvirke, er jo ikke interessen for dagens samepolitikk veldig høy.
Ii nu hirpmahuhte go oaidnit ahte sii, geat dieđihedje jienastuslohkui vai besse váikkuhit sámepolitihkkii, beroštit eanet sámepolitihkas go sii geat vuosttažettiin dieđihedje iežaset vai besse dovddahit sámi identitehtaset, muhto ii sin gaskkas ge gal leat beroštupmi otná sámepolitihkkii beare allat.
Tabell 5.8 Motivasjon for innmelding og personlig engasjement for valget.
Tabealla 5.8 Oalgguhus sisadieđiheapmái ja persovnnalaš áŋgiruššan válgga ektui.
Brydde du deg personlig om resultatet av sametingsvalget i høst (2009) ?
Beroštitgo persovnnalaččat maŋemus sámediggeválgga bohtosiin mat ledje čakčat (2009) ?
Brydde meg mye om det 39,8 % (153) 23,0 % (72) 37,8 % (76) 33,5 % (301) Brydde meg en del om det 38,0 % (146) 40,3 % (126) 45,3 % (91) 40,4 % (363) Det spilte liten rolle 22,1 % (85) 36,7 % (115) 16,9 % (34) 26,1 % (234) Total 100 % (384) 100 % (313) 100 % (201) 100 % (898) Kilde: Sametingsvalgundersøkelsen 2009
Beroštin ollu dain 39,8 % (153) 23,0 % (72) 37,8 % (76) 33,5 % (301) Beroštin veaháš dain 38,0 % (146) 40,3 % (126) 45,3 % (91) 40,4 % (363) Mearkkašedje unnán munnje 22,1 % (85) 36,7 % (115) 16,9 % (34) 26,1 % (234) Oppalaččat 100 % (384) 100 % (313) 100 % (201) 100 % (898)
Vi ser av tabellen at de som har oppgitt påvirkning av samepolitikken som grunn for innmeldelse i manntallet, i større grad svarer at de brydde seg “ mye ” eller “ en del ” om valgutfallet (78 prosent av respondentene), mens 22 prosent svarer at det spilte liten rolle.
Tabeallas oaidnit ahte sii, geat leat cealkán ahte ágga dieđihit jienastuslohkui lea váikkuhit sámepolitihkkii, vástidit ahte sii beroštit “ ollu ” dahje “ veaháš ” válgabohtosiin (78 proseanta respondeanttain), dan bottu go 22 proseanta vástidit ahte bohtosat mearkkašedje unnán sidjiide.
Av dem som svarer at de meldte seg inn i manntallet først og fremst som et uttrykk for samisk identitet, er det en langt større andel som svarer at valgutfallet spilte liten rolle (37 prosent), eller som svarer at de brydde seg “ en del ” om det (40 prosent). Alt i alt er det bare hver tredje registrerte same som sier de bryr seg mye om resultatet av sametingsvalget, og resultatene
Sin gaskkas, geat dadje ahte dieđihedje jienastuslohkui vuosttažettiin danin vai dovddahit sámi identitehtaset, lea ollu stuorát oassi geat vástidit ahte válgabohtosat mearkkašedje unnán sidjiide (37 proseanta) dahje geat vástidedje ahte sii beroštedje “ veaháš ” dain (40 proseanta).
96 understreker dermed det mer generelle bildet som vi så i tabell 7.
Oppalohkái lea duššo juohke goalmmát registrerejuvvon sápmelaš gii dadjá ahte berošta ollu sámediggeválgga bohtosiin, ja bohtosat nanne dasto dan eanet ollislaš gova maid oinniimet tabealla 7:s.
Hvordan vi skal vurdere slike tall, er jo i noen grad avhengig av hvor en legger listen, men det peker i retning av at langt fra alt er vel og bra med hensyn til forholdet mellom dem som er registrert i valgmanntallet (for ikke å snakke om de uregistrerte), og det som foregår i Sametinget.
Movt galgat árvvoštallat dakkár loguid lea han muhtin muddui čadnon dasa makkár dási vállje, muhto dat čujuha dan guvlui ahte guhkkin eret buot lea buorre oktavuođas mii lea gaskal sin geat leat registrerejuvvon jienastuslohkui (juoba han vel namuhitge sin geat eai leat registrerejuvvon) ja dan mii dáhpahuvvo Sámedikkis.
5.7 Tilfredshet med sametinget
5.7 Duhtavašvuohta Sámediggái
I det følgende skal vi se nærmere på tilfredsheten med sametingssystemet.
Čuovvovaččat galgat geahčadit lagabui man duhtavaččat leat sámediggevuogádagain.
Vi skal begynne med å se på hvorvidt tilliten til ulike politiske institusjoner, deriblant Sametinget, varierer mellom samer som enten er eller ikke er registrert i Sametingets valgmanntall med utgangspunkt i data fra Borgerrolleundersøkelsen (tabell 5.9).
Álgit geahčadit man meari luohttevašvuohta iešguđetlágán politihkalaš ásahusaide, daid gaskkas Sámediggái, rievddada gaskal sápmelaččaid geat jogo leat dahje eai leat registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui. Vuođđun atnit Boargárrollaguorahallama (tabealla 5.9) loguid.
Tabell 5.9 Tillit til institusjoner.
Tabealla 5.9 Luohttevašvuohta ásahusaide.
Gjennomsnitt på skala fra 0 (svært liten tillit) til 10 (svært stor tillit)
Gaskamearri ceahkkálasas 0 (hui unnán luohttámuš) rájes 10 (hui ollu luohttámuš) rádjái
(549) Uregistrerte samer
Registrerejuvvon sápmelaččat (549) Sápmelaččat geat eai leat registrerejuvvon (173) Eai sápmelaččat (315)
Den kommunale forvaltningen
4,69 4,66 5,15 6,27 5,01 4,93 4,67 6,22 5,52
* Statistisk signifikant forskjell (p &lt;.05) mellom ikke-samer og samer (både registrerte og
* Statistihkalaš signifikánta erohus (p &lt;.05) gaskal sin geat eai leat sápmelaččat ja sápmelaččaid (sihke registrerejuvvon ja sin geat eai leat registrerejuvvon).
uregistrerte).  Statistisk signifikant forskjell (p &lt;.05) mellom registrerte samer og uregistrerte samer.
 Statistihkalaš signifikánta erohus (p &lt;.05) gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja sin geat eai leat registrerejuvvon.
Kilde: Borgerrolleundersøkelsen 2006
Gáldu: Borgerrolleundersøkelsen 2006 Leat ollu gelddolaš gaskavuođat maid sáhttá oaidnit tabeallas.
97 Det er flere interessante forhold å merke seg i denne tabellen. For det første ser vi at tillitsnivået generelt sett er høyt, og like høyt blant samene som blant ikkesamene.
Vuosttažettiin oaidnit ahte luohttevašvuođadássi ollislaččat lea allat, ja seamma allat sápmelaččaid gaskkas go sin gaskkas geat eai leat sápmelaččat.
Tabell 5.10 Tillit til ulike institusjoner.
Tabealla 5.10 Luohttevašvuohta iešguđetlágán ásahusaide.
Gjennomsnitt på skala fra 0 (ingen tillit) til 10 (svært stor tillit)
Gaskamearri ceahkkálasas 0 (ii luohttámuš) rájes 10 (hui ollu luohttámuš) rádjái.
Registrerte samer (973)
Registrerejuvvon sápmelaččat (973)
Stortinget 6,68
Stuoradiggi 6,68
Sametinget 5,40
Sámediggi 5,40
Regjeringen 6,53
Ráđđehus 6,53
I tabell 11 går vi fra det generelle mot det noe mer konkrete og ser på hvor fornøyde respondentene er med den jobben Sametinget har gjort siden det ble etablert.
Tabealla 11:s rievdat oppalašvuođas eanet konkrehta dássái, go geahčadit man duhtavaččat respondeanttat leat bargguin maid Sámediggi lea dahkan dan rájes go ásahuvvui.
Også her er det bare de som er registrert i manntallet, som er inkludert.
Maiddái das leat duššo mielde sii geat leat registrerejuvvon jienastuslohkui.
Tabell 5.11 Hvor fornøyd er du med jobben Sametinget har gjort ?
Tabealla 5.11 Man duhtavaš leat bargguin maid Sámediggi lea dahkan ?
Svært fornøyd 12,1
Hui duhtavaš 12,1
Nokså fornøyd 23,6
Oalle duhtavaš 23,6
Nokså misfornøyd 55,0
Oalle duhtameahttun 55,0
Ikke fornøyd i det hele tatt 9,3
Ii duhtavaš obage 9,3
Kilde: Sametingsvalgundersøkelse 2009
Gáldu: Sametingsvalgundersøkelse 2009 Maid oaidnit dan tabeallas lea mealgadaš duhtameahttunvuohta sámediggevuogádaga guovdu.
Det vi ser i denne tabellen, er en omfattende misnøye med sametingssystemet. 55 prosent av respondentene i undersøkelsen svarer at de er nokså misfornøyde med det arbeidet Sametinget har gjort, mens 9 prosent svarer at de ikke er fornøyd i det hele tatt.
55 proseanta guorahallama respondeanttain vástidit ahte leat oalle duhtameahttumat bargguin maid Sámediggi lea dahkan, dan bottugo 9 proseanta vástidit ahte sii eai obage leat duhtavaččat.
Misnøyen som kommer til uttrykk her, er kanskje ikke helt uventet med tanke på resultatene fra tabell 9 og 10, men vi vurderer den likevel som oppsiktsvekkende, og ikke minst siden det her er snakk om respondenter som er registrert i Sametingets valgmanntall. Noe av denne
Duhtameahttunvuohta mii das bájuhuvvo ii leat dieđusge áibbas vuordemeahttun go jurddaša tabealla 9 ja 10 bohtosiid, muhto mii árvvoštallat dan aŋkke hirpmahuhttin, ja go vel dasa lassin lea sáhka respondeanttain geat leat registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
misnøyen og manglende tilliten – som jo er alvorlig for Sametingets legitimitet – kom nok til uttrykk gjennom det gode valget Fremskrittspartiet gjorde ved sametingsvalget i 2009.
Oassi dan duhtameahttunvuođas ja váilevaš luohttámušas – mii gal lea duođalaš Sámedikki legitimitehtii – bođii várra oidnosii das go Ovddádusbellodagain manai nu bures jagi 2009 sámediggeválggas.
Det er nærmest som et paradoks å regne at såpass mange samer som har tatt seg bryet med å registrere seg i Sametingets valgmanntall, velger å stemme på et parti som ønsker å legge ned hele Sametinget.
Orru goasii paradoksa go nu ollu sápmelaččat, geat leat gillen bargat registreret iežaset Sámedikki jienastuslohkui, válljejit jienastit bellodaga mii háliida heaittihit olles Sámedikki.
Hvilke saker mener så de manntallsregistrerte samene at Sametinget først og fremst bør jobbe med ?
Makkár áššiiguin dasto oaivvildit jienastuslohkoregistrerejuvvon sápmelaččat ahte Sámediggi vuosttažettiin galgá bargat ?
Og videre, er det noe som peker i retning av at det er uenighet med hensyn til hvordan Sametinget prioriterer, som forklarer manglende tillit og at en i så liten grad er fornøyd med Sametinget ?
Ja viidásit, leago mihkkege mii cuige dan guvlui ahte lea soahpameahttunvuohta dan ektui movt Sámediggi vuoruha, mii čilge váilevaš luohttámuša ja ahte leat nu duhtameahttumat Sámedikkiin.
Dette ser vi nærmere på i tabell 12.
Dan geahččat lagabui tabealla 12:s.
Tabellen viser hvorvidt respondentene mener at Sametinget legger for lite eller for mye vekt på ulike politikkområder, eller om det er “ passe ”.
Tabealla čájeha oaivvilditgo respondeanttat ahte Sámediggi deattuha beare unnán dahje ollu dihto politihkkasuorggi, vai leago “ doarvái ”.
Politikkområdene som det spørres om, er skole / utdanning, kultur, språk, motorferdsel i utmark, reindrift, fiskeri og bergverk / gruvedrift.
Politihkkasuorggit mat leat jearaldagain leat skuvla / oahpahus, kultuvra, giella, mohtorfievrojohtolat mehciin, boazodoallu, guolásteapmi ja bákte- / ruvkedoaibma.
Tabell 5.12 Sametinget og prioritering av politikkområder.
Tabealla 5.12 Sámediggi ja politihkkasurggiid vuoruheapmi.
For hvert politikkområde, angi om Sametinget etter din mening legger for lite, passe eller for mye vekt på politikkområdet.
Juohke politihkkasuorgái, vástit deattuhago du mielas Sámediggi beare unnán, doarvái vai beare ollu politihkkasuorggi.
For lite
Beare unnán Doarvái
For mye
Beare ollu N
Skole / utdanning 41 % (364) 54 % (475) 5 % (41) 100 % (880) Kultur 22 % (204) 65 % (596) 13 % (114) 100 % (914) Språk 33 % (311) 54 % (497) 13 % (117) 100 % (925) Motorferdsel i utmark 28 % (252) 35 % (307) 37 % (324) 100 % (883) Reindrift 19 % (173) 40 % (360) 41 % (376) 100 % (909) Fiskeri 54 % (487) 36 % (328) 10 % (88) 100 % (903) Bergverk / gruvedrift 26 % (224) 48 % (411) 25 % (214) 100 % (849) Kilde: Sametingsvalgundersøkelsen 2009
Kultuvra 22 % (204) 65 % (596) 13 % (114) 100 % (914) Giella 33 % (311) 54 % (497) 13 % (117) 100 % (925) Mohtorfievrojohtolat mehciin 28 % (252) 35 % (307) 37 % (324) 100 % (883)
Det er særlig to politikkområder som skiller seg ut i denne tabellen, og det er spørsmålet om reindrift og om motorferdsel i utmark.
Boazodoallu 19 % (173) 40 % (360) 41 % (376) 100 % (909)
På begge disse feltene er det en stor andel av respondentene som svarer at de mener at Sametinget legger
Guolásteapmi 54 % (487) 36 % (328) 10 % (88) 100 % (903) Bákte- / ruvkedoaibma 26 % (224) 48 % (411) 25 % (214) 100 % (849)
100 for mye vekt på politikkområdet (henholdsvis 41 og 37 prosent).
Goappaš daidda surggiide leat respondeanttat vástidan ahte oaivvildit Sámediggi beare ollu deattuha daid politihkkasurggiid (41 proseanta ja 37 proseanta).
Ønsker en å gå langt i motsatt retning, er det lite som tyder på at en vil ha den «vanlige sameš som støttespiller.
Jus dáhttu sirdásit guhkás nuppe guvlui, de lea unnán mii čujuha ahte oažžu “ dábálaš sápmelačča ” doarjjan.
Men heller ikke de uregistrerte samene framstår som marginalisert i det norske politiske system, selv om de har en noe lavere deltakelse på en del områder enn det befolkningen samlet har, og viser
Muhto eai sii ge, geat eai leat registrerejuvvon, oro marginaliserejuvvon dáčča politihkalaš vuogádagas, vaikko sii veaháš unnit oassálastet muhtin surggiin muđui álbmoga ektui, ja čájehit unnán dahje eai obage beroštumi sámediggevuogádahkii.
101 liten eller ingen interesse for sametingssystemet. I arbeidet med å forsøke å utvide manntallet og sikre økt representativitet og legitimitet for sametingssystemet er det særlig viktig med spesialtilpassede tiltak rettet mot denne gruppen av samer.
Barggus geahččalit lasihit olbmuid jienastuslohkui ja sihkarastit eanet representativitehta ja legitimitehta sámediggevuogádahkii, lea stuora dárbu erenoamáš heivehuvvon doaibmabijuide mat leat oaivvilduvvon juste dan sápmelašjovkui.
Funnene peker i retning av at det vil være viktig med en helt ny og langt sterkere orientering fra Sametingets side mot samene i deres lokalsamfunn, med økt vektlegging på praktiske utfordringer for den enkelte same heller enn konsentrasjon om de «store prinsipperš.
Gávdnosat čujuhit dasa ahte lea dárbu áibbas ođđa ja ollu nannoseappot dádjadeapmái Sámedikki bealis sápmelaččaid guvlui sin báikkálašservvodagain, mas eanet deattuhit ovttaskas sápmelačča geavatlaš hástalusaid baiccago guovdilastit daid “ stuora prinsihpaid ”.
Det er mye i denne artikkelen som peker i retning av at sametingssystemet bør utvikle en langt sterkere og tydeligere orientering mot det samiske sivilsamfunnet og kommunene som (service) institusjoner.
Lea ollu dán artihkkalis mii cuoigu dan guvlui ahte sámediggevuogádat berre ovdánahttit ollu nannoseappot ja čielgaseappot dádjadeami sámi sivilservvodaga guvlui ja suohkaniidda (service) ásahussan.
Referanser
Čujuhusat
Bergh, Johannes, og Jo Saglie 2011.
Selle, Per ja Kristin Strømsnes (2010) “ Sámi Citizenship: Marginalisation or Integration ? ”
Stemmegivning ved sametingsvalg:
, Acta Borealia 27(2): 66-90.
selvbestemmelse som skillelinje, i Eva Josefsen og Jo Saglie (red..):
6 Sámegiella mánáidgárddiin ja skuvllain 2011/12
Sametingsvalg: Velgere, partier, medier.
Jon Todal, professor dr.art. Sámi allaskuvla, Guovdageaidnu
Oslo: Abstrakt forlag AS, s. 138–158
Čoahkkáigeassu
Josefsen, Eva, og Jo Saglie 2011.
Dat lea buorre sámegiela boahtteáigái.
Innledning: det samiske demokratiets utfordringer, i
Buorre lea maiddái dat ahte lohku ohppiin geain lea sámegiella vuosttašgiellan vuođđoskuvllas bissu relatiivalaččat stáđisin.
Eva Josefesen og Jo Saglie (red..):
Ain lea vuođđoskuvllaid nubbegielagiin bárti.
Sametingsvalg: Velgere, partier, medier.
Doppe oaidnit oppalaš njiedjama 41% skuvlajagis 2005/2006 gitta 2011/12.
Oslo:
Vejolaš sivaid njiedjamii suokkardeimmet vuđolaččat jagi 2011 Sámi logut muitalit čállosis.
Abstrakt forlag AS, s. 9–31
6.1 Sámegiella mánáidgárddiin
Gyldendal Akademisk
Reive 13.04.2012 Sámedikki Oahpahusossodagas.
politisk interesse og deltakelse, i Ingrid Helgøy og Jacob Aars (red..):
Danin lea leamaš váttis árvvoštallat loguid rievdamiid jagis jahkái, geahnohuhttetgo vai nanusmahttetgo ovdaskuvlamánáid sámegiela.
Flernivåstyring
Reivves 13.04.2012 čilge Sámediggi lagabui maid oaivvildit “ sámi mánáidgárdi ” ja “ dárogielat mánáidgárdi ” kategoriijain:
Scandinavia. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, s. 75–104.
“ Sámi mánáidgárdi mearkkaša ahte mánáidgárdedoaimma vuođđun lea sámegiella ja sámi kultuvra ja das lea sámegiella doaibma- ja beaivválašgiellan.
Strømsnes, Kristin 2003. Folkets makt.
Juogustus das lea ain guovtti kategoriijai, ja dat guokte kategoriija leat duohta dilis seamma go mat leat ovddeš Sámi logut muitalit gáhppálagain.
Medborgerskap, demokrati, deltakelse. Oslo:
Das leat aŋkke rievdadan kategoriijaid namahusaid, vai buorebut vástidit dan sisdollui mii Sámedikki reivves lea.
Gyldendal Akademisk
6.1.1 Oppalaš logut sámegielas mánáidgárddiin
 ” Med samisk barnehage menes at barnehagens drift bygger på samisk språk og kultur
Tabealla 6.1 Lohku mánáidgárddiin main lei sámegielfálaldat jagiin 2005/06 – 2010/11
og har samisk som drifts- og dagligspråk.
Jahki 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
 Med norske barnehager [med samisk avdeling] menes barnehage som har samisk
Mánáidgárddit main sámegielfálaldat oktiibuot Sámi mánáidgárddit ja sámi mánáidgárdeossodagat dárogielat mánáidgárddiin Dárogielat mánáidgárddit main eará sámegielfálaldat
avdeling, og avdelingens drift bygger på samisk språk og kultur og har samisk som drifts- og dagligspråk. ”
Tabealla 6.1 čájeha ahte daid mánáidgárddiid lohku main lea sámegielfálaldat bissu dássedin.
Brev dagsett 13.04.2012 frå Opplæringsavdelinga i Sametinget v / Anna Kristine Skum Hætta
Tabealla 6.2 Lohku mánáin geat vuostáiválde sámegielfálaldaga mánáidgárddiin 2005 – 2010
Samiske barnehagar og samiske
Jahki 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
barnehageavdelingar i norske
Lohku mánáin geain lei sámegielfálaldat oktiibuot Mánát sámi mánáidgárddiin ja sámi mánáidgárdeossodagain dárogielat mánáidgárddiin Mánát geain eará sámegielfálaldagat dárogielat mánáidgárddiin
samiske barnehageavdelingar i norske
Lohku ovdaskuvlamánáin kategoriija 1:s njiejai 30:n, dan bottu go lohku mánáin kategoriija 2:s lassánii 36:n.
lulesamisk i alt
Nu leat dahkan tabeallain mat leat čuovvovaš oassekapihttaliin.
i alt
6.1.2 Davvisámegiella mánáidgárddiin
Nordsamisk
Tabealla 6.3 Lohku mánáin geat vuostáiválde davvisámegielat fálaldaga mánáidgárddiin jagiin 2006–2011
Sørsamisk
Jahki 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Lohku mánáidgárdemánáin geain lei davvisámegielat fálaldat oktiibuot Mánát davvisámegielat mánáidgárddiin ja davvisámegielat mánáidgárdeossodagain dárogielat mánáidgárddiin Mánát geain eará davvisámegielat fálaldagat dárogielat mánáidgárddiin
6.2.2 Elevtalet i samisk som førstespråk
Geahča mii doppe leat čállon.
Nordsamisk
6.1.3 Julevsámegiella mánáidgárddiin
6.2.3 Elevtalet i samisk som andrespråk
Mánáid, geat vuostáiváldet julevsámegielat fálaldagaid, logu ovdáneapmi lea leamaš nugo oaidnit tabealla 6.4 vuollelis.
Tabell 6.8 Talet på grunnskuleelevar med samisk som andrespråk
Tabell 6.4 Lohku mánáin geat vuostáiválde julevsámegielat fálaldaga mánáidgárddiin jagiin 2006–2011
Nordsamisk
Jahki 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Sørsamisk
Lohku mánáin geain julevsámefálaldat oktiibuot Mánát julevsámegielat mánáidgárddiin ja julevsámegielat mánáidgárdeossodagain dárogielat mánáidgárddiin
opplæring
Mánát eará julevsámegielat fálaldagain dárogielat mánáidgárddiin
opplæring
Lohku mánáin julevsámegielat mánáidgárddiin lea duppalaston jagis 2006 jahkái 2011.
samisk
Dat lassáneapmi mánáidlogus geain lea julevsámegielat fálaldat lea vuosttažettiin čadnon dasa ahte fálaldagat leat lassánan.
samisk
6.1.4 Lullisámegiella mánáidgárddiin
andrespråk
Mánáid, geat vuostáiválde lullisámegielat mánáidgárdefálaldagaid maŋemus vihtta jagi, loguid rievdamat leat leamašan nugo oaidnit tabealla 6.5:s vuollelis.
I alt Porsanger Karasjok Kautokeino Tana Snåsa Tysfjord Kåfjord Lavangen - -.
Tabealla 6.5 Lohku mánáin geat vuostáiválde lullisámegielat fálaldaga mánáidgárddiin jagiin 2006– 2010
Nesseby..
Jahki 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Porsanger
Lohku mánáin geain lullisámegielat fálaldat oktiibuot Lohku mánáin lullisámegielat mánáidgárddiin
Tysfjord
Lohku mánáin geat vuostáiválde lullisámegielat fálaldaga dárogielat mánáidgárddiin
Kåfjord
Tabealla 6.5 čájeha ahte 2009 lei valljijahki, mii goasii beliin njiejai 2011:s.
Nesseby..
6.2 Sámegiella vuođđoskuvllas
Lågast er prosenten i Snåsa og Lavangen, med 12 og 10.
Maŋemus čieža jagis leat logut ohppiin, geat válljejit sámegiela vuođđoskuvllas, rievddadan nugo čuovvovaš tabeallat 6.8 gitta 6.11 čájehit.
Antall
6.2.1 Oppalaš lohku ohppiin geain lea sámegiella fágabiires
Befolkningsutvikling i STN-området 1990-2010: Samiske tall forteller 3.
Tabealla 6.6 Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella fágabiires
Raporta / Rapport nr 1/2010
Oktiibuot
Andersen, Svanhild og Pettersen Torunn: Befolkningsutviklingen i samiske bosetningsområder – sentralisering og stabilitet.
Oppalaš lohku ohppiin geain lei sámegiella fágabiires Norgga vuođđoskuvllain njiejai skuvlajagis 2010/11 skuvlajagi 2011/12 rádjái 92 ohppiin.
Samiske tall forteller 1. Raporta / Rapport nr 2/2008
Dat lea 4,1 % njiedjan ovtta jagis.
Brunborg, Helge og Tønnessen, Marianne: Befolkningsutviklingen.
Oktiibuot lea lohku njiedjan 902 ohppiin 2005/06 skuvlajagi rájes.
Økonomiske analyser nr. 2/2012 Statistisk sentralbyrå
6.2.2 Ohppiidlogut sámegielas vuosttašgiellan
Smedbye, Per og Karlstad, Stig: Driftkostnader og skattegrunnlag – Virkninger av befolkningsvekst og befolkningsnedgang i kommunene.
Tabealla 6.7 Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lei sámegiella vuosttašgiellan
NIBR - rapport 2008:36
Oktiibuot
Sand, Steen, Carlsson og Nilsen: Langtidseffekter av omstillingsprogram.
Lohku ohppiin geain lei sámegiella vuosttašgiellan Norgga vuođđoskuvllain njiejai 2010/11 skuvlajagis 2011/12 skuvlajahkái 31 ohppiin.
Rapport 2010:1.
Dat lea 3,2 % njiedjan.
Steinkjer: Trøndelag Forskning og Utvikling AS.
Tabealla 6.8 Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lei sámegiella nubbegiella
Søbye, Espen: Utviklingen frem mot 5 millioner innbyggere.
Dat lea birrasiid 5 % njiedjan.
SSB magasinartikkel publisert mars 2012
Dás sáhttit duššo gávnnahit ahte njiedjan lea joatkán maiddái 2011/12 skuvlajagis.
Søbye, Espen: Historien bak aldrende befolkning.
Tabealla 6.9 Lohku nubbegielat sámegielohppiin sirrejuvvon fágaplána ektui
Samfunnspeilet nr. 2 2012
Nubbegiellaoahppit oktiibuot
Brunborg, Texmon og Tønnessen: Befolkningsframskrivninger 2012-2100: Modell og forutsetninger.
Tabealla 6.9 čájeha ahte ohppiidlohku Nubbegiella 2 fágas njiejai 47 ohppiin (7% ja Nubbegiella 3 fágas 25 ohppiin (4% skuvlajagis 2010/11 skuvlajahkái 2011/12.
SSB magasinartikkel publisert 20. juni 2012
6.2.4 Ohppiidlogut sámegielaid hálddašanguovllu siskkobealde
Juvkam, Sørlie, Texmon: Demografisk utvikling i fem storbyer.
Duššo dáppe diehtit mii dan duohta logu ohppiin geat sáhttet válljet sámegiela.
NIBR – rapport 2010:16
Galgat danin das lagabui geahčadit juogadeami duššo hálddašanguovllus.
Lystad, Laila Holmen: Folketilveksten nær tredoblet siden år 2000.
Skuvlajagi 2011/12 ledje oktiibuot 2310 vuođđoskuvlaoahppi dán guovllu siskkobealde.
Samfunnsspeilet nr. 5-6 2011
Sii juohkásedje giellafálaldagaide ja suohkaniidda nu go tabealla 6.10 čájeha.
Gávpot 2 Bergen
Tabealla 6.10 Oahppit sámegielaid hálddašanguovllu siskkobealde skuvlajagi 2011/12 juhkkojuvvon giellafálaldagaide
Reasta gávpogat Lulli-Norggas, oktiibuot riddogávpoga ja 7 siseanangávpoga: Sarpsborg, Fredrikstad, Halden, Moss, Drammen, Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik, Skien, Porsgrunn, Risør, Arendal, Grimstad, Kristiansand, Mandal, Farsund, Flekkefjord, Eigersund, Stavanger, Sandnes, Haugesund, Florø, Molde, Ålesund, Kristiansund (namalassii 27 riddogávpoga), ja Kongsvinger, Hamar, Lillehammer, Gjøvik, Hønefoss, Kongsberg, Notodden (7 siseanangávpoga)
Oahppit oktiibuot hálddašanguovllus Oahppit geain ii leat oahpahus sámegielas Oahppit geain lea oahpahus sámegielas, oktiibuot Oahppit geain lea sámegiella vuosttašgiellan Oahppit geain lea sámegiella nubbegiellan
MennKvinner
Deatnu
NIBR-rapport 2010:16
Divttasvuotna
Karlstad, S, Lie I Sentraliseringstendensene i norske regioner - befolkning og næringsliv.
Gáivuotna
Norut Alta rapport 2008:12.
Loabát - -.
Norut Alta – Álta.
Unjárga..