pere/sami_parallel huggingface dataset:
Tiltakene som ble satt i verk som oppfølging av Kystfiskeutvalgets innstilling, spesielt økte torskerettigheter for flåten under 11 meter i samiske områder, har utvilsomt hatt en positiv effekt, men denne effekten ser ut til å motvirkes av at andre rammebetingelser har utviklet seg negativt, spesielt gjelder det mottakssituasjonen i fjordkommunene.
Nu leat doaresbealbáikkit davábealde Sáltoduoddara mat leat definerejuvvon sámi ássanguovlun.
Så langt har disse tiltakene ikke gitt noen synlige utslag på statistikken.
Buot gávpogat ja stuorit čoahkkebáikkit leat olggobealde SED-guovllu, ja nu lea garra guovddáš-doaresbealde-dimenšuvdna oassin sámi statistihkas.
Utviklingen i Øst-Finnmark viser at fjordfiske fortsatt kan framstå som et attraktivt yrkesvalg, og en livskraftig næring hvis rammebetingelsene legges til rette.
SED-guovllus leat jagi 2014 26 suohkana, 16 olles ja 10 suohkana main oasit leat mielde.
Samtidig viser tallene for Finnmark og Nord-Troms sett under ett at utviklingen i småskalafisket har vært urovekkende negativ over lengre tid.
Buot suohkanat leat golmma davimus fylkkas Finnmárkkus, Romssas ja Nordlánddas, davábealde Sáltoduoddara.
Løsningen er ikke å innføre strukturkvoter for de minste båtene – noe som vil redusere denne flåtegruppen ytterligere og fjerne fiskerettigheter fra lokalsamfunnene i fjordene.
Gávpotsuohkanat – Áltá, Mátta-Várjjat, Romsa ja Narviika leat suohkanat main leat oasit mielde SED-guovllus.
Den største utfordringen med tanke på å styrke grunnlaget for bosettingen i de sjøsamiske fjordområdene er derimot å løse mottaksproblemene, slik at småskalafiskerne har sikre og forutsigbare leveringsmuligheter i sitt nærområde.
Dat guovllut leat doaresbealde- ja gilleguovllut oalle guhkkin eret suohkaniid guovddážis.
Mandat og grunnlag... 12 1.1 Analysegruppas mandat... 12 1.2 Konsultasjonene mellom statlige myndigheter og Sametinget... 13 1.3 Behov for et kunnskapsgrunnlag... 13 1.4 Analysegruppa... 14 Næringsutvikling innanfor STN-området på 2000-talet... 15 2.1 Innleiing... 15 2.2 Kjelder... 17 2.3 Dei samiske kommunane og STN-området... 19 2.3.1 Folketalsutviklinga i STN-området... 21 2.4 Næringsutvikling i nord... 23 2.4.1 Attraktivitet, identitet og utvikling... 24 2.4.2 Næringsutvikling i STN-området... 25 2.5 Endring og utviklingstrekk 2003‐2012... 27 2.5.1 Endringar innanfor dei ulike delene av STN-området... 30 2.5.1.1 Dei to områda med størst vekst... 31 2.5.1.2 To område med mindre vekst... 32 2.5.1.3 To område med nedgang... 33 2.6 Kjenneteikn ved utviklinga i dei ulike delene av STN-området... 34 2.7 Utfordringar framover... 36 Sysselsetting i STN-området... 42 3.1 STN-området... 42 3.2 Sysselsetting... 43 3.3 Sysselsetting – næringsfordeling og gjennomsnittsalder... 45 3.4 Sysselsetting og utdanning... 47 3.5 Om statistikkgrunnlaget... 49 3.6 Flere tilnærminger basert på sysselsettingsstatistikken... 50 Ei bærekraftig reindrift ?...
Dát njeallje suohkana eai leat váldon mielde analysain, go eanas oassi datain raporttain mat leat dán artihkkala vuođđun leat suohkaniid dásis. Dasa lassin leat guhtta suohkana main dušše oasit suohkaniin leat mielde SED-guovllus. Dat suohkanat leat merkejuvvon násttiin (*).
52 4.1 Innledning... 54 4.2 Forutsetninger for bærekraft... 55 4.2.1 Bærekraftanalyse... 57 4.2.2 Evaluering av bærekraft... 58 4.2.2.1 Designprinsipper... 60 4.2.2.2 Bærekraftighetsindikatorer... 60 4.3 Dagens situasjon... 61
Buot dain suohkaniin dahká olmmošlohku dan guovllus mii lea oassin SED-guovllus unnimus oasi, muhto dat leat eanas smávva suohkanat, nu ahte daid siskkildahttin materiálai ii váikkut seamma ládje go gávpotsuohkanat livčče.
4.3.1 Naturgeografi... 61 4.3.2.
Suohkaniin mat leat merkejuvvon * lea dušše oassi mielde SED-guovllus.
Næringsøkonomisk oversikt... 63 4.3.2.1 Tamreinlagene i Sør-Norge... 64 4.3.2.2 Sør-Trøndelag / Hedmark reindriftsområde... 66 4.3.2.3 Nord-Trøndelag reindriftsområde... 68 4.3.2.4 Nordland reindriftsområde... 70 4.3.2.5 Troms reindriftsområde... 73 4.3.2.6 Vest-Finnmark reindriftsområde... 75 4.3.2.7 Øst- Finnmark reindriftsområde... 81 4.3.2.8 Oppsummering Finnmark... 85 4.3.2.9 Helhetlig oppsummering... 87 4.4 Analyse og vurdering... 89 4.4.1 Områdene sør for Finnmark... 89 4.4.2 Finnmark... 92 4.5.
Finnmárku Romsa Nordlánda Mátta-Várjjat-Sør-Varanger* Unjárga-Nesseby Deatnu-Tana Gáŋgaviika-Gamvik Davvesiida-Lebesby* Kárášjohka-Karasjok Guovdageaidnu-Kautokeino Áltá-Alta* Porsáŋgu-Porsanger Nordkapp* Muosát-Måsøy* Fálesnuorri-Kvalsund Láhpi-Loppa
Oppsummering og konklusjon... 95 4.5.1 Bærekraft i flere dimensjoner... 96 4.5.2 Vurdering... 96 4.5.3 Konklusjon og anbefalinger... 97 Hva skjer med fiskeriene i de sjøsamiske fjordene ?...
Romsa-Tromsø* Návuotna-Kvænangen Gáivuotna-Kåfjord Storfjord-Omasvuotna Ivgu-Lyngen Ráisavuotna-Sørreisa* Rivtták-Gratangen Skánit-Skånland Ráisa-Nordreisa Evenášši-Evenes*
101 5.1 Innledning... 101 5.2 Porsanger og Varanger... 102 5.3 Økologiske endringer... 103 5.4 Endringer i fiskeriforvaltning og politikk... 104 5.4.1 Fartøykvoteordningen... 105 5.4.2.
Go sámi guovlluid buohtastahttá eará guovlluiguin, de ii buohtastahte dušše sápmelaččaid ja ii-sápmelaččaid, muhto maiddái doaresbeale ja guovddáš guovlluid. SSB oaivvilda ahte dat
Kondemneringsordningen 2002–2009... 107 5.4.3 Forvaltningsregimet for kongekrabben... 111 5.4.4 Andre forvaltningstiltak begrunnet ut fra hensyn til sjøsamisk fiske og samiske lokalsamfunn... 115 5.5 Konklusjon... 117 Samiske tall... 119 6.1 Innledning... 119 6.2 Noen kommentarer til tabellene... 119
Statistisk sentralbyrå Statistihkalaš guovddášdoaimmahat Norut-Alta- Áltá raporta 2014:4 digaštallá ráddjemis ahte ii leat áibbas váttisvuođaid haga guođđit gávpotsuohkaniid, go de earret eará massá dieđuid sápmelaččaid gávpot fárrema birra, nugo Sørlie ja Broderstad čájeheigga raporttasteaskka 201.
Retningslinjer for Faglig analysegruppe for samisk statistikk er fastsatt av Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet 12. september 2011 i medhold av Prosedyrer for konsultasjoner mellom statlige myndigheter og Sametinget av 11. mai 2005, fastsatt ved kgl. res. 1. juli 2005 Formålet med vedtaket var å styrke faktagrunnlaget for vurderinger og beslutninger i konsultasjoner mellom statlige myndigheter og Sametinget.
~ 20 ~ sáhttá addit sámi statistihkkii ovttageardánvuođa, muhto ákkastallá ahte lea duohtavuohta ahte “ vaikko ollu sápmelaččat ásset gávpogiin ja stuorit čoahkkebáikkiin, de lea doaresbealde davvin gos sámi kultuvrras lea relatiivvalaččat stuorimus mearkkašupmi. Ja boaittobealproblematihkka lea danne dehálaš hástalus sápmelaččaide álbmogin ” (SSB)
Faglig analysegruppe skal innen 1. oktober hvert år legge fram en rapport til Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet og Sametinget.
26 SED-suohkanis leat 13 Finnmárkkus, ovcci Romssas ja njeallje Nordlánddas. (Slaastad 2014).
Rapporten skal, så langt mulig, gi oversikt over og analyse av situasjon og utviklingstrekk i det samiske samfunnet i Norge.
Statistihkalaš guovddášdoaimmahaga neahttasiiddus lea bajilgeahčustat suohkaniin mat leat mielde SEDguovllus.
Rapporten legges til grunn for det årlige budsjettarbeidet og for konsultasjoner mellom statlige myndigheter og Sametinget.
Olmmošlohkoovdáneapmi lea dehálaš fáktor iešguđetge SED-guovllu servodatovdáneapmái.
Analysegruppen kan drøfte og formidle sine funn gjennom faglige artikler og kronikker, og gruppen kan invitere til og delta i faglige konferanser, seminarer og lignende.
1997 rájes 2010 rádjái lassánii olmmošlohku olles riikkas, muhto ii 22 suohkanis mat gullet SED-guvlui.
Analysegruppen har ansvaret for å utvikle og jevnlig forbedre metoder for presentasjon av oversikter og analyser i de årlige rapportene.
Dan guovllus njiejai olmmošlohku, ja sivvan njiedjamii lei negatiiva riegádahttinbadjebáza ja eretfárren.
Rapporten bør i størst mulig grad være sammenlignbar fra en periode til en annen.
Sámi guovlluin lea olmmošlohku njiedjan maiddái mihá eanet go buot dain golmma davimus fylkkain.
Utarbeidelsen av rapporten skal ta utgangspunkt i foreliggende statistikk og / eller annen relevant data og informasjon fra evaluerings-, utrednings- og forskningsarbeid.
Romssas lea lassánan 1997 rájes, Nordlánddas ja Finnmárkkus lea maŋemus jagiid njiedjan jorggihan lassáneapmái.
Analysegruppen har ansvaret for å fremskaffe foreliggende statistikk og nødvendig data og informasjon for utarbeidelse av rapporten.
Sámeguovllus lea njiedjan joatkán, earret jagi 2012.
Analysegruppen bestemmer selv hvilke temaer som behandles i de årlige rapportene.
Lassáneapmi ii lean ollu, muhto lei goitge vuosttaš lassáneapmi 1990 rájes goassáža rájes lei njiedjan 15 proseanta.
Blant temaer som kan være aktuelle å behandle er: Av mandatet framgår det at følgende samfunnsområder er særlig aktuelle å behandle:  Språk
Jagi 2011 ja 2012 fárrejedje eanegat SED-guovlluide go eret doppe, ja 2012 lassánii doppe olmmošlohku veaháš.
 Oppvekst, utdanning og forskning  Likestilling  Helse og sosial, herunder befolkningsutvikling, demografi, inntekt  Næringer, herunder sysselsetting, næringsstruktur, tradisjonelle næringer  Miljø- og ressursforvaltning, endringer i det materielle kulturgrunnlaget, deltakelse og innflytelse  Kulturarbeid og allmennkultur, herunder kunstuttrykk, media  Sivile samiske samfunn, herunder organisasjons- og institusjonsutvikling
Dat lei 14,6 proseanta njiedjan 1990 rájes (Sámi statistihkka 2014). Eretfárren ja váilevaš ruovttoluottafárren lea váldosivva njiedjamii ja dasa go olmmošlohku lea njiedjan jahkásaččat 1990 rájes 2012 rádjái, njiedjan mii dahká oktiibuot 15 proseanta. Eanas leat nuorra rávisolbmot geat fárrejit, mii lea daguhan ahte jagiid čađa lea guvlui gártan boarrásit álbmot go muđui riikkas, stuora joavkkuin agis 55 jagi ja boarráseappot.
Analysegruppen kan påpeke mangel på kilde- og kunnskapsgrunnlag og behov for utvikling av statistikk innen temaer gruppen anser for relevante.
Álbmotjoavku ahkejoavkkus 25-39 jagi lea maiddái SED-guovllus ollu unnit go muđui riikkas, sihke dievddut ja nissonat.
Analysegruppen kan bli bedt om utfyllende vurderinger og eventuelt nærmere bearbeidelse av deler av materialet i forhold til særlige behov som Regjeringen og Sametinget måtte ha.
Seamma guoská maiddái mánáide ahkejoavkkus 0-9 jagi SED-guovllus muđui riikka ektui. Jagi 2011 ja 2012 lei ovdáneapmi ieža lágan go ovddit jagiid, eanegat johte SED-guvlui, go eret doppe, ja 2012:s lei vuohččan veaháš olmmošlohkolassáneapmi.
1.2 Konsultasjonene mellom statlige myndigheter og Sametinget
Raporta Sámi statistihkka 2014 sisdoallá statistihka mii lea áššáigullevaš sámi servodatdilálašvuođaide Norggas.
Som urfolk har samene rett til å bli konsultert i saker som kan få direkte betydning for dem.
Tabealla 2.2 Olmmošlohku ođđajagimánu 1. b. 2013, Norga davábealde Sáltoduoddara. Gáldu: SSB.
Denne retten er nedfelt i ILO-konvensjonen nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater artikkel 6.
, Sámi statistihkka. Rievdamat proseanttain 2012-2013 1990-2013 Norga davábealde Sáltoduoddara oktiibuot 396 532 0,9 4,2
 Legge til rette for utvikling av et partnerskapsperspektiv mellom statlige myndigheter og Sametinget som virker til styrking av samisk kultur og samfunn  Utvikle felles forståelse for situasjonen og utviklingsbehovet i samisk samfunn I prosedyrer for konsultasjon mellom statlige myndigheter og Sametinget heter det videre i paragraf 5 om de faste møtene:  Det skal avholdes faste halvårlige politiske møter mellom statsråden for samiske saker og Sametingspresidenten.
SED-guovlu oktiibuot 55 652 0,0 -14,6 Eará guovllut oktiibuot 340 880 1,0 8,1 Nuorta-Finnmárku 24 730 1,0 -6,8 Nuorta-Finnmárku, SED 3 789 -0,1 -21,6 Nuorta-Finnmárku, eará guovllut 20 941 1,2 -3,6 Siskkit Finnmárku 12 512 -0,2 -5,7 Siskkit Finnmárku, SED 12 512 -0,2 -5,7 Oarje-Finnmárku 37 292 1,4 8,6 Oarje-Finnmárku, SED 3 843 -0,3 -34,4 Oarje-Finnmárku, eará guovllut 33 449 1,5 17,5 Davvi-Romsa 18 480 0,0 -9,5 Davvi-Romsa, SED 18 480 0,0 -9,5 Davvi-Romsa, eará guovllut..
Fagstatsråden deltar på disse møtene etter behov. I de faste halvårlige politiske møtene skal en ta opp situasjonen og utviklingsbehovene for samfunn, saker av grunnleggende prinsipiell karakter og pågående prosesser.
Lulli- / Gaska-Romsa 141 938 1,3 12,5 Lulli- / Gaska-Romsa, SED 14 270 0,2 -16,7 Lulli- / Gaska-Romsa, eará guovllut 127 668 1,4 17,1 Davit Nordlánda 161 580 0,6 1,1 Davit Nordlánda, SED 2 758 0,6 -24,0 Davit Nordlánda, eará guovllut 158 822 0,6 1,7
 Det skal avholdes faste halvårlige møter mellom Sametinget og det interdepartementale samordningsutvalget for samiske saker.
Olmmošlohku njiedjá sámi ássanguovlluin, muhto leat stuora erohusat iešguđet guovlluin. Siskkit Finnmárkkus lea unnimus njieddju, vuollelaš 6 proseanta.
I møtene skal det blant annet redegjøres for aktuelle samepolitiske saker i kommende periode.
SED-guovllus DavviRomssas lea maiddái leamaš unnit njieddju olmmošlogus go eará guovlluin, 14 proseanta (vrd figuvra 2.1).
1.3 Behov for et kunnskapsgrunnlag
Figuvra 2.1 Olmmošlohkonjiedjan 1990-2013 SED-guovllus (Gáldu: SSB)
Rapporten legges til grunn for konsultasjoner i konkrete saker og for konsultasjoner om utviklingsbehov for samiske samfunn i ett av de halvårlige møtene mellom statsrådene for samiske saker og Sametingspresidenten.
Nuorta-Finnmárkkus ja Lulli- ja Gaska-Romssas lea leamaš 21 proseanta njiedjan, Davit Nordlánddas 23 proseanta.
 Når statlige myndigheter eller Sametinget mener det er behov for utredninger for å styrke faktagrunnlaget eller det formelle grunnlaget for vurderinger og beslutninger skal dette tilkjennegis så tidlig som mulig, og partene skal bringe spørsmål knyttet til mandat for eventuelle utredninger inne i konsultasjonsprosessen.
Oarje-Finnmárkkus lei eanemus njiedjan, 34 proseanta.
Staten og Sametinget
2.4 Ealáhusovdáneapmi davvin
~ 13 ~ skal søke å oppnå enighet om både mandat, og hvem som skal stå for et eventuelt utredningsarbeid.
Jagiid 2003-2011 lei Davvi-Norggas 7 proseanta lassáneapmi barggolašvuođas, mii lea ollu unnit go olles riikkas. Norggas lea leamaš seamma áigodagas lassáneapmi 13 proseanta.
Staten og Sametinget har plikt til å bistå med nødvendige opplysninger og materiale som det er behov for ved gjennomføringen av utredningsarbeidet.
Angell ja earát leat cealkán dilálašvuođa birra ná “ Dat lassáneapmi mii lea boahtán riikkaoassái ja riikii muđui buorrin, ii leat ollen sámi guovlluide. ” (2014: 31).
Det nedsettes en analysegruppe til å komme med en årlig rapport.
Sihke Davvi-Norggas ja sámi suohkaniin lea stuora oassi álbmogis barggus almmolaš sektoris.
Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Sametinget er blitt enige om i fellesskap å oppnevne leder, nestleder og tre medlemmer til analysegruppa, dette med en funksjonstid på fire år.
Bargosadjeovdáneapmi lea dehálaš indikáhtor regionála ovdáneapmái, ja soaitá leat eanemus diehttelas čilgehusfáktor fárrenrávnnjiide.
De oppnevnt er i perioden 2011- 2015: Jon Todal, leder (Sámi allaskuvla-Samisk høgskole) Magritt Brustad, nestleder (Institutt for samfunnsmedisin, UiT Norgga árktalaš universitehta- UiT Norges arktiske universitet) Else Grete Broderstad (Senter for samiske studier, UiT Norgga árktalaš universitehta- UiT Norges arktiske universitet) Paul Inge Severeide (Statistisk sentralbyrå) Kevin Johansen (Nordlánda Universitehtta-Universitetet i Nordland) Prosjektleder er Yngve Johansen, som er ansatt i halv stilling.
Bargosajit leat sihke almmolaš ja priváhta sektoris, muhto nu go Vareide ja Nygaard (2013) leaba čilge de lea dávjá eanemus beroštupmi priváhta sektora bargosajiide, ja daid áinnas geahččalit váikkuhit ealáhusovdáneami bokte.
Tabell 2.1 STN-området.
Barggolašvuođaovdáneapmi rievddada ollu dán riikkaoasis.
Berre deler av kommunen i kommunar merkt med* er med i STN-området Finnmark Troms Nordland Sør-Varanger* Unjárga-Nesseby Deatnu-Tana Gamvik Lebesby* Kárásjohka-Karasjok Guovdageaidnu-Kautokeino Alta* Porsanger Nordkapp* Måsøy* Kvalsund Loppa
Ufuohtas, Sálttus ja muđui OlggutHelgelánddas lea leamaš veaháš lassáneapmi (5 proseanta), ja Sis-Finnmárkkus, DavviRomssas, Gaska-Romssas, Lulli-Romssas ja Viestterállasis lea leamaš jur veaháš lassáneapmi (2-3 proseanta).
Tromsø* Kvænangen Gáivuotna-Kåfjord Storfjord Lyngen Sørreisa* Gratangen Skånland Nordreisa Evenes*
Ollu lassáneapmi muhtun sajiin Finnmárkkus vuolgá petroleumealáhusas Hámmárfeasttas ja Mátta-Várjjagis ruvkedoaimma ođđasis álggaheamis.
2.3.1 Folketalsutviklinga i STN-området
Minerálaroggan lea maiddái oalle ollu riikkaoasis.
Tabell 2.2 Folkemengde per 1. januar 2013, Norge nord for Saltfjellet.
Lohku lea veaháš vuollelis go muđui guovllus davábealde Sáltoduoddara.
Kjelde: SSB., Samisk statistikk.
Olles riikkas lei 69 proseanta álbmogis dán ahkejoavkkus bargguin.
Endring i prosent 2012-2013 1990-2013 Norge nord for Saltfjellet i alt 396 532 0,9 4,2 STN-området i alt 55 652 0,0 -14,6 Øvrige områder i alt 340 880 1,0 8,1 Øst-Finnmark 24 730 1,0 -6,8 Øst-Finnmark, STN 3 789 -0,1 -21,6 Øst-Finnmark, øvrige område 20 941 1,2 -3,6 Indre Finnmark 12 512 -0,2 -5,7 Indre Finnmark, STN 12 512 -0,2 -5,7 Vest-Finnmark 37 292 1,4 8,6 Vest-Finnmark, STN 3 843 -0,3 -34,4 Vest-Finnmark, øvrige område 33 449 1,5 17,5 Nord-Troms 18 480 0,0 -9,5 Nord-Troms, STN 18 480 0,0 -9,5 Nord-Troms, øvrige område..
SED-guovllus lea dievdduid oassi eanadoalu, vuovdedoalu ja guolástan ealáhusain stuorit go eará guovlluin ja olles riikkas.
Sør- / Midt-Troms 141 938 1,3 12,5 Sør- / Midt-Troms, STN 14 270 0,2 -16,7 Sør- / Midt-Troms, øvrige område 127 668 1,4 17,1 Nordre Nordland 161 580 0,6 1,1 Nordre Nordland, STN 2 758 0,6 -24,0 Nordre Nordland, øvrige område 158 822 0,6 1,7
Muđui leat maiddái oalle ollu dievddut SED-guovllus barggus nugo gávppašeamis, hotealla- ja restoráŋŋa doaimmas ja huksen ja rusttet doaimmas, ja dearvvašvuohta- ja sosiálabálvalus lea ges nissoniidda deháleamos ealáhus, mii ii leat eará ládje go muđui riikkas.
STN-område i altØst-Finnmark, STN
Figuvra 2.2 Fitnodagat, SED-guovllus oktiibuot, ealáhusaid mielde.
Vest-Finnmark, STN
2013
Nord-Troms, STN Sør- / Midt-Troms, STN
Eanemusat leat almmolaš bargosajit.
Figur 2.2 Bedrifter, STN-området i alt, etter næring. 2013
Guokte eará almmolaš suorggi leat maiddái stuorrát; almmolaš hálddahus, suodjalus ja eará ja oahpahus.
2.4.1 Attraktivitet, identitet og utvikling
2.4.1 Geasuheaddjivuohta, identitehta ja ovdáneapmi
Sametinget tek opp attraktivitetsomgrepet i vid betydning, og skriv at ” Bostedsattraktivitet henger ofte sammen med naturgitte faktorer som klima, kyst, fri natur og nærhet til større bykjerner, men det kan være variasjoner innad i de ulike fylkene.
Sámediggi lea máŋggaid jagiid doaimmahan analysaid sámi guovlluid ealáhusovdáneamis, innovašuvnnas ja geasuheaddjivuođas (Vareide ja Nyborg Storm 2010, 2011, 2012, Vareide ja Nygaard 2013). Raporttat almmuhit geasuheaddjivuođapyramiidaid ja baromehteriid, main geasuheaddjivuođabaromehter váldá vuolggasaji oktavuođas mii lea nettofárrema ja bargosadjelassáneami gaskkas.
Nærhet til flyplasser og gode kommunikasjoner kan også ha stor betydning for enkelte ved valg av bosted.
Jurdda pyramidain lea ahte “ báikkit ovdánit iežaset geasuheaddjivuođa ektui golmma dimenšuvnna mielde; Guossástallan, ássan ja fitnodagat ” (Vareide og Nyborg Storm 2010:34).
Bruken av naturen og de ressursene som er i området kan ha en stor betydning for de som ikke har valgt å flytte.
Davvi-Norgga guovllut gártet vuolágeahčai dan baromehteris, ja čoahkkáigeassun gártá ahte “ Eretfárren lea ollu eanet go bargosadjeovdáneamis vuohttá, ja guovllut oidnojit danne unnán geasuheaddji ássansadjin ” (op..
Betydningen av den samiske identitet, språk og tilhørighet til området og til den samiske kulturen og samiske næringer er momenter som kan forklare hvorfor folk fortsatt vil bo i de tradisjonelle samiske områdene. ”
Cit side 29). Dákkár davvinorgalaš baromehteris leat vuolemussii gártan guovllut mat leat SED-guovllus.
2.4.2 Næringsutvikling i STN-området
Suohkaniin leat Ráisavuotna, Loabát, Ivgu ja Unjárga mat leat leamaš
2.5 Endring og utviklingstrekk 2003‐2012
“ badjel gaskamearálaš geasuheaddji maŋemus ovcci jagi ”, seammás go Guovdageaidnu ja Gáŋgaviika ledje unnimus geasuheaddjit seamma áigodagas.
Øst-Finnmark--
Telemarksforskning geavaha geasuheaddjidoahpaga vuosttažettiin ovttas fárremiin ja bargosadjelassánemiin, ja geahččá oanehisáigái geasuheaddjivuođaovdáneami, rievddademiiguin jagis jahkái.
Karasjok / Kautokeino--
guovlluin.
Vest-Finnmark ---
Sámediggi geavaha geasuheaddjidoahpaga viiddis mearkkašumis, ja čállá
Nord-Troms ---
“ Ássanbáikegeasuheaddjivuohta lea dávjá juoga luondduvuđot, gitta dálkkádagas, rittus, friddja luonddus ja lagasvuohta gávpotguovddážiidda, muhto sáhttet leat erohusat fylkkaid siskkobealde.
Markasamisk ---
Sámediggi čujuha dasa ahte go galgá láhčit dili geasuheaddji báikkálašservodagaide ja ássansajiide, de lea stuora oassi ovddasvástádusas suohkan ja fylkkasuohkan eiseválddiin.
Nord-TromsMarka-samiskLulesamisk
2.4.2 Ealáhusovdáneapmi SED-guovllus
Karasjok / Kautokeino
Dan maŋŋil lea leamaš measta dássedis barggolašvuohta.
Fjord Øst-Finnmark Nesseby, Tana, Gamvik, Lebesby
Dat leat eanadoallu, ja erenoamážit boazodoallu mii lea sierra sámi ealáhus.
+ 29%. Undervisning: -30 %. Helse / sosial: + 1%
Ja dat lea maiddái guolástusealáhus, mas sihke bivdooassi,
Karasjok / Kautokeino Karasjok, Kautokeino 5 Lbrk / reindrft: + 35% Undervisning: +8% i Helse / sosial: + 27% Media / kultur: +10% Fjord Vest-Finnmark Porsanger, Nordkapp, Måsøy, Kvalsund, Loppa
Gitta 2010 Sámediggedieđáhus ealáhusovddideami birra 2013: Geasuhananalyse ja sámi ealáhusat ja kultuvra
-3 Fiske mv.: + 5% Varehandel: - 14% Off. adm, mv: -23% Undervisning: -9%
guolástanindustriija ja stuorru áhpeealáhus leat dehálaččat SED-guovllu riddo- ja vuotnaguovlluin.
Nord-Troms Kvænangen Kåfjord, Storfjord, Lyngen
Bálvalusealáhusat leat maiddái measta áibbas unnán, earret fievrridan ja mátkkoštanealáhusa.
Off adm mv: -23% Undervisning: - 29% Helse / sosial: +1%
Dát lea veaháš dan dihte go leat sierra sámi ásahusat almmolaš hálddahusas, oahpahusas ja dearvvašvuođabálvalusas.
2.6 Kjenneteikn ved utviklinga i dei ulike delene av STN-området
Muđui SED-guovllu barggolašvuođas ii leat leamaš ollu lassáneapmi.
Tabell 5.4 Delområde i STN-området etter endring i sysselsetting 2002-2012 og folketal 2000-2013.
Figuvra 2.3 Barggolaččat sámi suohkaniin 2012 (4. kvartálas), stuorimus barggolašvuođajoavkkut (Gáldu: Angell ja earát 2014:31 ja SSB.)
Kjelde: SSB., Samisk statistikk 2014.
SED-guovllu ealáhusstruktuvra lea rievdan vuođđoealáhusaid njiedjamiin (earret
Sysselsettingsnedgang og stor folketalsnedgang
áhpeealáhusa mii lea lassánan).
Angell, Elisabeth, Gaski, Margrete, Lie, Ivar og Nygaard, Vigdis: Næringsutvikling i samiske samfunn.
Almmolaš sektor lea hui dehálaš bargosajiide ja barggolašvuhtii sámi guovlluin, ja barggaha lagabui beali bargoveagas go geahččá buot ovttas.
En studie av sysselsetting og verdiskaping i nord, Norut Alta-Áltá Rapport 2014:4/Kunnskapsinnhenting – verdiskaping i nord, Kommunal- og moderniseringsdepartementet, Nærings- og fiskeridepartementet, Klima- og miljødepartementet.
SED-suohkaniin lea goitge ollu dego dábálaš doaresbealguovlluid ealáhusstruktuvra, gos vuođđoealáhusat ain leat dehálaččat. Dat leat eanadoallu, muhto erenoamážit boazodoallu mii lea erenoamáš sámi ealáhus.
Lie, Ivar: Kulturnæringer i samiske områder – sysselsettingutvikling og bedriftsstruktur, Norut Alta-Áltá Rapport 2012:12
~ 26 ~ vuotnaguovlluide. Minerálabuvttadeapmi lea ain unna ealáhusaš, ja industriija olggobealde vuođđoealáhusindustriija (meieriija, njuovahat, ja guollereiden) leat unnán SED-suohkaniin.
Meld. St. 10 (2010–2011)Melding til Stortinget Oppdatering av forvaltningsplanen for det marine miljø i Barentshavet og havområdene utenfor Lofoten
Deháleamos priváhta ealáhusat sámi guovlluin leat gálvogávppašeapmi (9 proseanta),
Pettersen, Torunn (2012): “ Samene I Norge – 40 000 I 40 år ? ”
mariidna ealáhusat (guolásteapmi, šaddadeapmi ja guolleindustriija) (7 proseanta), eanadoallu, boazodoallu ja dasa gulli industriija (njuovahagat ja meieriija) (6 proseanta), huksen- ja rusttet (6 proseanta).
I Samiske tall forteller 5, s 18-
Mátkeealáhus barggaha 5 proseanta.
Rustad, Øivind (2010): “ Befolkningsutvikling I STN-området 1990-2010 ” I Samiske tall forteller 3, s 121-142.
Media- ja kulturealáhusat dahket 3 proseanta, ja das lea NRK Sápmi stuora oassi.
www.ssb.no/befolkning/artikler-og-publikasjoner/urbefolkningen-i-tall-samisk-statistikk
Bálvalusealáhusat leat go viidát geahččá unnán riikka gaskameari ektui, earret fievroealáhusa ja mátkeealáhusa.
St.meld. nr. 8 (2005-2006) Helhetlig forvaltning av det marine miljø i Barentshavet og havområdene utenfor Lofoten (forvaltningsplan)
Baicca lea SED-suohkaniin stuorit oassi almmolaš sektoriin, sihke almmolaš hálddahus, oahpahus ja dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus.
Sørlie, Kjetil og Broderstad, Ann Ragnhild: Flytting til byer fra distriktsområder med samisk bosetting, Samarbeidsrapport NIBR / UiT- Senter for samisk helseforskning, 2011
Dan čájehit badjelis figuvra 4 golbma alimus stoalppu olgešbealde. Sámi guovlluin leat almmolaš sektoriin oktiibuot váile bealli barggolaččain.
Vareide, Knut og Nyborg Storm, Hanna: Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Stuorimus barggolašvuođasuorgi lea dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus.
Samiske område, TF-notat nr 55/2010
Sámi guovllus, dan sektoris, 4. kvartálas jagi 2012, barge 4595 bargi 18505 bargis – dahje juohke njealját bargi (25 proseanta).
Vareide, Knut og Nyborg Storm, Hanna: Næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Almmolaš hálddahus, suodjalus, politiija jna. barggahit 12 proseanta ja oahpahus 10 proseanta.
Samiske område, TF-notat 35/2011
Sámi guovlluin dahket dat golbma kategoriija almmolaš sektora, dain doaimmain lea hui unnán priváhta oassi.
Vareide, Knut og Nygaard, Marit: Regional analyse.
Ovddasvástádus dain juohkása goitge stáhta ja suohkana gaskkas.
Samiske område 2012, næringsutvikling og attraktivitet.
Sámi našunála ásahusat leat maiddái dan joavkkus, nugo Sámediggi, Sámi allaskuvla, NRK Sápmi ja eará (Angell ja earát 2014).
TF-notat nr. 45/2013
Jus geahččá sierra guhtege guovllu SED-guovllus, de oaidnit ahte almmolaš sektor barggaha measta beali bargoveagas guovllus.
3 Sysselsetting i STN-området
2.5 Rievdan ja ovdáneami mihtilmasvuođat 2003-2012
Sammendrag Den registerbaserte sysselsettingsstatistikken fra 4. kvartal 2012 viser at sysselsettingen i STN-områdene fordeler seg annerledes enn sysselsettingen ellers i landet.
Sámi guovlluid bargoeallima rievdan lea logijagiáigodagas 2003-2012 daguhan ahte almmolaš sektor lea sturron eanet go priváhta sektor.
Vi har her forsøkt å vise særtrekk i STN-området ved å fordele sysselsetting etter næring, kjønn, alder, utdanning og ulike andre kriterier.
Váile bealli dain geat leat barggus SEDguovllus leat barggus almmolaš bargosajiin, main dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat dahket stuora oasi.
Hovedtrekkene er at sysselsettingsprosenten i STN-området er lavere enn landsgjennomsnittet, men varierer.
Dat suorgi lea maiddái sturron áigodagas.
Den lå over landsgjennomsnittet for eldre personer i STN-området, og markant lavere for yngre grupper i befolkningen.
Priváhta ealáhusat leat ovdánan hui iešguđet ládje, muhtumat njiedjan ollu ja muhtumat lassánan ollu.
Det var en høyere andel i STN-området som jobbet i primærnæringene, og andelen med høyere utdanning var lavere enn landsgjennomsnittet.
Bargiid logut iešguđetge ealáhusain sáhttet leat smávvát, danne lea ágga geahččat proseanttaid mielde lassáneami vuolggasaji ektui ja loguid mielde galle barggolaččas lea sáhka go geahččat lassáneami ja njiedjama guhtege ealáhusjoavkkuin sierra.
I STN-området var andelen sysselsatte med høyere utdanning omtrent dobbelt så høy blant kvinner som blant menn.
Priváhta sektoris lea váldoáššálaččat vuođđoealáhus – guolástus, boazodoallu, eanadoallu ja gálvogávppašeapmi, huksen ja rusttet ja fievrrideapmi mat barget báikkálašmárkana ektui.
Fordelt på de ulike områdene innenfor Norge nord for Saltfjellet ser man at det var store variasjoner i de ulike variablene, og STN-delområdene viser ikke like entydige tendenser.
~ 27 ~ Ealáhussuorgi mii lea sturron eanemus bargiiguin áigodagas 2003-2012 lea dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus. Dan suorggis leat eanas almmolaš bargit, ja suorgi lea lassánan 352 bargiin.
3.1 STN-området
Proseanttaiguin dahká dat lassáneapmi 8 proseanta, ja ollu eará surggiin leat proseanttaid mielde lassánan mihá eanet.
Denne artikkelen omhandler litt av grunnlaget som finnes av sysselsettingsstatistikk for ulike geografiske områder.
Dain lea leamaš čielga unnideapmi maŋemus logijagi, belohahkii čatnasa dat suohkan sektora unnideapmái go olmmošlohku lea njiedjan.
Bosatte og sysselsatte personer i alderen 15–74 år i virkeområdet for Sametingets tilskuddsordninger til næringslivet (STN) er det geografiske området vi skal se nærmere på.
Oppalaš unnideapmi stáhta hálddahusas oktan suodjalusa unnidemiin orru stuorit go dat maid leat huksen bajás almmolaš hálddahusas, ja de vuosttažettiin sámi hálddahusa ektui.
STN-området omfatter lokalsamfunn som vurderes som betydningsfulle for å bevare og videreutvikle samisk kultur og næringsliv, og Sametinget disponerer særskilte virkemidler for disse områdene.
Priváhta sektoris lea lassáneapmi unnit, ja dat lea vuosttažettiin huksen ja rusttet doaimmas mas proseanttaid mielde lea eanemus lassáneapmi, ja erenoamážit julevsámi guovllus, muhto maiddái Kárášjogas ja márkosámi guovllus lea leamaš lassáneapmi huksen ja rusttet doaimmas.
Området har fra og med 1.1.2012 omfattet 21 hele kommuner og deler av 10 kommuner nord for Saltfjellet.
Maiddái vuođđoealáhusat leat vásihan njiedjama áigodagas, sihke eanadoallu ja guolástus lea vásihan njieddji barggolašvuođa.
STN-området utgjør nesten 60 prosent av Norges areal nord for Saltfjellet og litt over 14 prosent av befolkningen i det samme området.
Guolásteapmi, industriija ja šaddadeapmi lea njiedjan 13 proseanta (‐180 bargi) ja eanadoalus ja boazodoalus lea njieddju 9 proseanta (‐ 105 bargi).
En omfattende presentasjon av STN-området med kart, tabeller, endringer over tid, hvilke kommuner og områder som er med, og mye annet finnes i SSB-publikasjonen 2014/1 «Samisk statistikk 2014 š.
Njiedjan lea iešguđetlágan iešguđet osiin SED-guovllus. Vuođđoealáhusain lea lassáneapmi leamaš eanadoalus / boazodoalus, ja dušše Guovdageainnus / Kárášjogas, ja guolástusas dušše Nuorta-Finnmárkku suohkaniin.
I tabeller og figurer vil STN-området bli sammenlignet med to andre områder.
Davvi-Romssas ja márkosámis ja julevsámis lei sullii liika ollu njiedjan proseanttaid mielde eanadoalus / boazodoalus go Kárášjogas / Guovdageainnus lei lassáneapmi.
Det ene er et område som skal representere lignende bosetning.
Figuvra 2.5 čájeha rievdamiid áigodagas 2003-2012 muhtun ealáhussurggiin.
Det omfatter alle områder nord for Saltfjellet, men ikke STN-området, og heller ikke de fire folkerike kommunene Tromsø, Bodø, Harstad og Alta.
Erenoamážit dearvvašvuođa - ja sosiálabálvalus lassána, ja dat buot guovlluin.
Det andre sammenligningsområdet er «hele landetš. Dette området inkluderer STN-området og «nord for Saltfjelletš-området.
Kárášjogas / Guovdageainnus lassána erenoamáš ollu, ja maiddái Davvi-Romssas ja julevsámi guovllus.
Norge nord for Saltfjellet deles inn i ti geografiske områder fordelt på de tre nordligste fylkene. Seks av disse er STN-områder.
Dan guovtti iežá almmolaš ealáhussuorggis dás – almmolaš hálddahusas, politiija, suodjalus ja eará ja oahpahusas, lea eará ovdáneapmi.
Fordelt fylkesvis er det fem områder i Finnmark (tre STN-områder), tre i Troms (to STN-områder) og to i Nordland (ett STN-område).
Nuorta-Finnmárkku ja julevsámi guovllus lea lassáneapmi hálddahusas, muhto Kárášjogas / Guovdageainnus ja Davvi-Romssas lea lassáneapmi oahpahusas.
3.2 Sysselsetting
Figuvra 2.4 Rievdamat muhtun ealáhusjoavkkuin SED-guovllus 2003-2012. Proseanta.
Tabell 3.1 viser noen generelle trekk ved sysselsettingen i de ulike områdene.
dihte lea ealáhus sturron 800 proseanttain Davvi-Romssas, 125 proseanta Guovdageainnus ja Kárášjogas ja 82 proseanta julevsámi guovllus.
Kort kan man si at STN-området samlet hadde lavere sysselsettingsprosent, litt lavere sysselsetting blant kvinner, flere sysselsatte innen primærnæringene, færre med universitet / høyskole, færre pendlere, færre innvandrere, og at de sysselsatte var litt eldre sammenlignet med landet sett under ett.
Ealáhusat nugo gálvogávppašeapmi, huksen ja rusttet leat njiedjan eanas SED-guovlluin áigodagas, dat ealáhusat gullet suorgái maid Telemarksforskning gohčodat regionála ealáhusat (huksen ja rusttet, engrosgávppašeapmi, fievrrideapmi ja gávppálaš bálvalusat).
STN-området samlet målt mot øvrige områder nord for Saltfjellet viste de samme tendensene, med unntak av pendlerandelen.
Guovlulaš ealáhusat orrot čoahkkaneame guovlluid guovddážiidda, ja ealáhusaid ovdáneapmái váikkuha ealáhusmárkana lassáneapmi muđui ja almmolaš doibmii, lassin olmmošlohkorievdamii.
Tabell 3.1 Antall bosatte og sysselsatte 15–74 år, etter områder og ulike kjennemerker. 4. kvartal 2012.
Guovlulaš ealáhusain sámi guovllus lea leamaš veaháš ovdáneapmi, maiddái fitnuid mielde, buohtastahtton muđui riikkain (Vareide og Nygaard 2013).
Kilde: SSBs registerbaserte sysselsettingsstatistikk.
Seamma guoská maiddái dasa maid Telemarksforskning (2010, 2011 ja 2012 ja Vareide ja Nygaard 2014) gohčoda «basisšealáhusat.
Unntatt personer bosatt i Alta, Tromsø, Harstad og Bodø.
Dat leat industriija, vuođđoealáhusat ja teknologalaš bálvalusat.
Tabell 3.2 viser sysselsettingsstatistikk for Norge samlet, og for ulike delområder i Norge nord for Saltfjellet.
Leat unnán bargosajit stuorru fidnosurggiin nugo teknologalaš bálvalusain dahje oljo- ja gássaháhkamis oktan vuollelágideddjiiguin.
Antall sysselsatte i alderen 15–74 år i STN-området omfattet nesten
Go mii divodit fidnosuorgestruktuvrra, de lea ovdáneapmi básalašealáhusain rievtti mielde leamaš buoret go vurdojuvvon ” (Vareide ja Nygaard 2013).
Antall bosatte Andel sysselsatte Andel kvinner blant de sysselsatte Andel sysselsatte innen primærnæring Andel sysselsatte med universitet / høyskoleutdanning Andel av de sysselsatte som er utpendlere Andel av de sysselsatte som er innvandrere Gjennomsnitts- alder for de sysselsatte Norge3 768 00568,7 %46,9 %2,5 %35,9 %33,8 %12,9 %
Eanadoallu / boazodoallu leat mihá nannoseappot sámi guovlluin go muđui riikkas ja riikkaoasis, ja lea maiddái relatiivvalaččat stuorit, vaikko goappaš surggiin lea 10 proseanta njiedjan áigodagas 20032012. Mariidna sektoris lea leamaš sullii seamma olu njiedjan dán guovllus go riikkaoasis ja riikkas. Minerálaealáhus lea sturron maŋimus logijagi. Dat čatnasa eaŋkilfitnodagaide mat leat muhtun suohkaniin guovllus.
STN-områder41 85664,5 %45,7 %9,5 %25,3 %24,6 %7,8 % STN.
Guosseealáhusat leat fitnodagat main kundarat fertejit persovnnalaččat fitnat.
, Finnmark vest2 91166,4 %41,0 %17,0 %21,6 %25,5 %11,5 % STN.
Guosseealáhusaid ovdáneapmái váikkuhit ollu olmmošlohkorievdamat.
, Finnmark øst2 94762,0 %44,5 %16,3 %23,2 %20,5 %15,0 % STN.
Guovllu iežas álbmot lea dávjjimusat stuorimus kunddarjoavku guosseealáhusain.
, Finnmark Indre9 51970,3 %48,1 %9,5 %30,9 %16,5 %8,1 % STN.
Go olmmošlohku unnán ovdána, de dat maiddái váikkuha negatiivvalaččat guosseealáhusaide.
, Nord-Troms13 77365,3 %45,7 %8,7 %24,1 %25,0 %6,3 % STN.
Muhto go lea váldán vuhtii olmmošlogu ovdáneami, de leat goitge guosseealáhusat ovdánan buorebut go vurdojuvvon (Vareide ja Nygaard 2013).
, Sør- / Midt-Troms10 59367,8 %45,5 %7,6 %23,7 %33,0 %6,5 % STN.
Son gávnnahii ahte kulturealáhusat dahke 4,5 proseanta guovllu barggolašvuođas.
, Nordre Nordland2 11367,0 %43,5 %4,7 %23,4 %22,9 %7,1 %
Dat lea veaháš eanet go Davvi-Norggas muđui, muhto vuollelis go olles riikkas.
Øvrige områder nord for Saltfjellet133 03064,6 %46,4 %5,8 %27,1 %17,8 %9,1 % Finnmark vest, ikke STN11 23663,3 %45,9 %6,0 %29,4 %10,9 %15,6 % Finnmark øst, ikke STN15 90667,2 %47,5 %4,8 %30,3 %10,7 %14,3 % Sør- / Midt-Troms, ikke STN24 85559,8 %45,8 %5,3 %26,9 %24,4 %6,6 % Nordre Nordland, ikke STN81 03365,4 %46,5 %6,2 %26,2 %18,1 %7,8 %
Eanet nissonat go dievddut leat bargguin kulturealáhusain, fitnodatstruktuvra ealáhusas lea dávjá smávvadoaibma.
27 000 personer, noe som utgjorde 1,0 prosent av totalt antall sysselsatte i Norge i denne aldersgruppen i 2012.
Earret kulturealáhusain mat leat hálddašuvvon almmolaččat dahje almmolaš eaiggáduvvon institušuvnnain.
Tabell 3.2 Bosatte, sysselsatte 15–74 år og sysselsettingsprosenter 2012
Kárášjoga suohkan mas lea eanemus barggolašvuohta kulturealáhusas, das lea 17 proseanta kulturbargguin (Lie 2012).
Antall bosatteAntall sysselsatteSysselsettingsprosenter
2.5.1 Rievdamat iešguđet sajiin SED-guovllus
Kilde: SSBs Registerbaserte sysselsettingsstatistikk.
Guhtta SED-guovllu leat juhkkon váldoáššálaččat geografiija mielde.
Unntatt personer bosatt i Alta, Tromsø, Harstad og Bodø.
Dat leat golbma guovllu Finnmárkkus; Nuorta-Finnmárku, Sis-Finnmárku ja Oarje-Finnmárku, okta guovlu DavviRomssas ja okta Nordlánddas.
Andelen som var sysselsatt i STN-området, er lavere enn i Norge sett under ett, og også lavere enn sammenligningsområdet nord for Saltfjellet i 2012.
Olmmošlogu mielde lea unnimus guovlu - julevsámi guovlu Nordlánddas- ollu unnit go stuorimus guovlu, dat mii gohčoduvvo Vuotna Oarje-Finnmárku.
Dette gjelder også når vi sammenligner kvinner og menn hver for seg.
Geografiija lea maiddái čuohcan guovlluid ealáhusaide, nugo ahte lea go sáhka vuotna- ja riddosuohkaniin vai siseatnansuohkaniin.
Ser vi på de enkelte delområdene innenfor STN-området, varierte det ganske mye.
Guovlluid juohku váldá vuhtii dan, ja dat čuovvu maiddái hálddahuslaš rájiid nugo suohkan- / fylkkarájiid.
For eksempel var sysselsettingsprosenten blant kvinner i STN-området i nordre Nordland 57,7 prosent, noe som var åtte prosentpoeng lavere enn sysselsettingsprosenten for Norge sett under ett.
Muhto guovlluid lea maiddái váikkuhan man stuora gaska lea stuorit guovddážiidda, leat go suohkanat govttolaš láhkosis bargojohtimiid ektui stuorit bargomárkaniidda.
Kvinner i STN-området i indre Finnmark, derimot, hadde en sysselsettingsprosent på 67,6.
Olmmošlohkoovdáneapmi ii leat iešalddis vuolggasadji guđa guovllu juohkimii.
Dette var nesten to prosentpoeng høyere enn landstallet. Indre Finnmark var også det eneste av de viste områdene der kvinner hadde høyere sysselsettingsprosent enn menn i 2012.
Juohkin ii váldde dan vuhtii, vaikko sihke gaska ja olmmošlohkoovdáneapmi váldojuvvojit mielde raporttain mat leat SED-guovllu ovdáneami birra.
IaltMennKvinnerIaltMennKvinnerIaltMennKvinner Norge3 768 0051 920 1651 847 8402 589 0001 375 1901 213 81068,7 %71,6 %65,7 %
24 suohkana, seamma go Telemarksforskningas.
, Finnmark vest2 9111 6261 2851 8051 06562,0 %65,5 %57,6 % STN.
Figuvra 2.5 SED-guovllu barggolašvuođa rievdan 2003-2012.
, Finnmark øst2 9471 5941 3531 9251 06965,3 %67,1 %63,3 % STN.
Proseanta. (Gáldu:SSB)
, Finnmark Indre9 5194 9824 5376 3743 3083 06667,0 %66,4 %67,6 % STN., Nord-Troms13 7737 3296 4448 9034 8314 07264,6 %65,9 %63,2 % STN.
Barggolašvuođalassáneapmi SED-guovllus lei vuollelis go riikkas muđui 2000-logus, ja maiddái vuollelis go muđui Davvi-Norggas.
, Sør- / Midt-Troms10 5935 5974 9966 7093 6563 05363,3 %65,3 %61,1 % STN., Nordre Nordland2 1131 1601 26459,8 %61,6 %57,7 %
SED-guovllus leat doaresbealsuohkanat ja dat leat unna suohkanaččat unnán ássiiguin.
Øvrige områder nord for Saltfjellet133 03068 71964 31188 36047 32041 04066,4 %68,9 %63,8 % Finnmark vest, ikke STN11 2365 9035 3337 9014 2763 62570,3 %72,4 %68,0 % Finnmark øst, ikke STN15 9068 2797 62710 7805 6575 12367,8 %68,3 %67,2 % Sør- / Midt-Troms, ikke STN24 85512 86511 99016 7089 0597 64967,2 %70,4 %63,8 % Nordre Nordland ikke STN81 03341 67239 36152 97128 32824 64365,4 %68,0 %62,6 %
Čuovvovaččat geahččat mii mat leat dán guđa guovllu ovdáneami dovdomearkkat sihke barggolašvuođa ja álbmoga ektui 2000-logus.
NorgeØvrige områder nord for SaltfjelletSTN-områder
2.5.1.1 Guokte guovllu eanemus ovdánemiin
Kilde: SSBs Registerbaserte sysselsettingsstatistikk.
SED-guovllu Nuorta Vuotna guovllus lea guolástusealáhusas stuorimus lassáneapmi, 32 proseanta lassánemiin áigodagas.
Øvrige områder nord for Saltfjellet omfatter ikke personer bosatt i Alta, Tromsø, Harstad og Bodø.
Guolástusealáhus barggaha 15 proseanta dán guovllus, ja lea dainna lágiin stuora ealáhus.
Fra 2006 ble aldersgrensen for å bli regnet som sysselsatt senket fra 16 til 15 år, i tråd med internasjonale anbefalinger.
Gálvogávppašeapmi lassánii maiddái veaháš, muhto eanadoalus / boazodoalus lei 3 proseanta njieddju.
Samtidig ble aldersdefinisjonen endret fra alder ved utgangen av året til alder ved utgangen av referansetidspunktet.
Maiddái almmolaš hálddahusa barggolašvuohta lassána guovllus namuhuvvon áigodagas, muhto dat ii guoskan guovllu stuorimus barggolašvuođa suorgái – dearvvašvuođa-
~ 44 ~ Differansene i sysselsettingsprosentene mellom de tre områdene var relativt stabile i perioden 2002 til 2012.
ja sosiálabálvalusat, mat lassánedje dušše 1 proseanttain.
Verdien for STN-området samlet har ligget cirka fem prosentpoeng under landstallet i denne tiårsperioden.
Baicca lassánedje almmolaš hálddahus, suodjalus ja politiija ja eará 29 proseanttain, ja oahpahus njiejai 30 proseanta.
Sysselsettingen i Norge har økt med tre prosent fra 2008 til 2012.
Kárášjogas / Guovdageainnus ledje 2761 barggolačča jagi 2012, dat lea 5 proseanta lassáneapmi jagi 2003 rájes.
I samme periode har Norges befolkning økt mer.
Boazodoallu dat lasiha barggolašvuođa.
For STN-området har ikke antall bosatte personer endret seg nevneverdig i samme periode, men antall sysselsatte personer har gått ned med to prosent.
Eanadoallu, boazodoallu ja industriija leat stuorimus priváhta ealáhusat, mas lea 16 proseanta bargiin.
Sysselsettingen i jordbruk og fiske utgjorde omkring 10 prosent av de sysselsatte i STN- området i 2012, og for landet samlet utgjorde disse næringene noe over to prosent.
Dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat lassánit maiddái, 27 proseanttain.
Primærnæringenes andel har sunket fra 2008 til 2012 både for STN-området og landet som helhet.
Kárášjogas / Guovdageainnus leat 49,5 proseanta barggus almmolaš sektoriin, mas stuorimus joavku lea dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat.
Tabell 3.3 Antall sysselsatte etter næringer 2008 og 2012
Oahpahus barggaha 14 proseanta, ja lea lassánan 8 proseanttain áigodagas.
Andel 2008 Andel 2012
Dasa lea ágga vuosttažettiin NRK Sápmi mas lea váldokantuvra
Prosentvis endring av antall 2008
Gávppašeapmi ovddasta 6 proseanta barggolašvuođas, ja lea njiedjan 14 proseanttain 2003 rájes 2012 rádjái.
01 Jordbruk, jakt og viltstell1 5955,8 %1 3505,0 %-15 % 03 Fiske, fangst og fiskeoppdrett1 4385,2 %1 1804,4 %-18 % 10 - 33 Industri1 5965,8 %1 8626,9 %17 % 41 - 43 Bygge og anleggsvirksomhet2 5239,1 %2 3878,8 %-5 % 47 Detaljhandel2 1978,0 %2 0187,5 %-8 % 49 - 53 Transport og lagring1 8186,6 %1 7316,4 %-5 % 84 Offentlig administrasjon og forsvar2 0367,4 %2 1578,0 %6 % 85 Undervisning2 6179,5 %2 6129,7 %0 % 86-88 Helse- og omsorgstjenester6 38523,1 %6 37223,6 %0 % Andre næringer5 39019,5 %5 31119,7 %-1 %
Doppe leat guokte joatkkaskuvlla ja Sámi allaskuvla, lassin dábálaš vuođđoskuvllaide. Almmolaš hálddahus ja earát barggahit 13 proseantta, dasa lea maiddái rehkenaston Sámediggi hálddahusain ja eará almmolaš institušuvnnat. Almmolaš hálddahus lea goitge unnon 11 proseanttain jagiid 2003-2012, mii čilgejuvvo suohkan sektora unnidemiin ja Suodjalusa unnidemiin Guovdageainnus (Angell ja earát 2014).
Kilde: SSBs Registerbaserte sysselsettingsstatistikk.
2.5.1.2 Guokte guovllu unnán lassánemiin
I alt2 525 000100 %2 589 000100 %3 % 01 Jordbruk, jakt og viltstell54 1922,1 %43 3451,7 %-20 % 03 Fiske, fangst og fiskeoppdrett15 9690,6 %15 2910,6 %-4 % 10 - 33 Industri255 94910,1 %229 1928,9 %-10 % 41 - 43 Bygge og anleggsvirksomhet191 1587,6 %201 9047,8 %6 % 47 Detaljhandel218 2308,6 %208 9638,1 %-4 % 49 - 53 Transport og lagring145 9355,8 %142 4065,5 %-2 % 84 Offentlig administrasjon og forsvar141 2925,6 %158 0326,1 %12 % 85 Undervisning194 5877,7 %203 1427,8 %4 % 86-88 Helse- og omsorgstjenester477 68318,9 %510 77319,7 %7 % Andre næringer830 00532,9 %875 95233,8 %6 %
Guokte guovllu main lea lassáneapmi; Davvi-Romsa gos leat 3282 barggolačča ja mii lea unnimus guovlluin, julevsámi guovlu gos leat 1646 barggolačča, čájehit maiddái gova gos lassáneapmi lei sihke dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusas (19 proseanta Davvi-Romssas, 13 proseanta julevsámi guovllus) ja priváhtaealáhusas.
Offentlig administrasjon
Sihke Davvi-Romssas ja julevsámi guovllus lea dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus stuorimus barggolašvuođasuorgi.
Prosentandelen av de sysselsatte som i 2012 jobbet innen offentlig administrasjon, var høyere i STN-området enn i landet som helhet.
DavviRomssas dahká dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalus 30 proseanta barggolašvuođas, ja doppe lea leamaš áigodagas 19 proseanta lassáneapmi.
Fra 2008 til 2012 har antall sysselsatte innen offentlig administrasjon økt både i STN-området (6 prosent) og landet som helhet (12 prosent).
Julevsámi guovllus lea dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid barggolašvuohta 25 proseanta, ja lea lassánan 13 proseanttain maŋemus logijagi.
Det samme gjelder to andre næringer der det offentlige er en betydelig arbeidsgiver: undervisning og helse / omsorg.
Lassáneapmi lea leamaš eanemusat vuođđodearvvašvuođabálvalusain. Almmolaš hálddahus jna. ja oahpahus dahká 9 proseanta dan loahppa barggolašvuođas Davvi-Romssas.
Offentlig ansatte utgjør en høyere prosentandel av de sysselsatte i STN-området, og det er lavere vekst i antall sysselsatte i STN-området enn for landet som helhet.
Muhto surggiin lea leamaš goabbatlágan rievdan; oahpahus lea lassánan 6 proseanttain jagi 2003 rájes, almmolaš hálddahus jna. lea njiedjan 11 proseanttain. Áigodagas lea dáhpáhuvvon sámi gelbbolašvuođa ovddideapmi Árran julevsámi 16 guovddážis Ájluovttas, mas lea
Industri og fiske / fangst / fiskeoppdrett
Sámedikkis báikkálaš kontuvra, NRK Sápmi bargit, oktan giellaoahpahusain ja sámi mánáidgárddiin.
Tabell 3.3 viser at STN-området hadde en oppgang i sysselsettingen i industrien.
Dat goabbáge barggaheaba 9 ja 5 proseanta.
Denne oppgangen skyldes sannsynligvis endret definisjon av de ansatte innen «slakting av fiskš.
Industriijafitnodat Norcem AS Sementfabrikk Gásluovttas lea vásihan 11 proseanta njiedjama 2003 rájes, seammás go minerálafitnodat Norwegian Crystallites AS Ájluovttas lea sturron.
Før 2012 var disse plassert under «Fiske, fangst og fiskeoppdrettš (eller mer presist «produksjon av matfisk, bløtdyr, krepsdyr og pigghuder i hav- og kystbasert akvakulturš, næringskode 03.211).
Mátkkoštanealáhus ja gálvogávppašeapmi lea lihka dehálaš julevsámi guovllus, mat barggahit goabbáge 8 proseanta.
Fra og med 2012 er sysselsatte innen «slakting av fiskš flyttet til industri, innenfor undergruppen «slakting, bearbeiding og konservering av fisk og fiskevarer ellersš (næringskode 10.209).
Seammás go mátkkoštanealáhus lea njiedjan 26 proseanttain, de lea gálvogávppašeapmi lassánan 14 proseanttain 2003 rájes 2012 rádjái.
Denne definisjonsendringen gjør det vanskelig å tolke endringstallene.
Huksen ja rusttet barggaha 7 proseanta ja lea lassánan 57 proseanttain 2003 rájes.
Tabell 3.4 Gjennomsnittlig alder for sysselsatte 15–74 år etter næring 2008 og 2012
Minerálaroggan dahká 5 proseanta ja lea lassánan 82 proseanttain 2003 rájes.
Øvrige områder nord for
Guolástus dahká 4 proseanta ja lea njiedjan 42 proseanttain 2003 rájes.
STN-områder
Divttasvuona suohkan lea leamaš sámi giellalága hálddašanguovllus 2006 rájes.
SaltfjelletNorge
Davvi-Romssas lassánii gálvogávppašeapmi áigodagas 25 proseanta.
Kilde: SSBs Registerbaserte sysselsettingsstatistikk.
Gálvogávppašeapmi lea unna ealáhusaš guovllus, vuollil 8 proseanta dain geat leat barggus.
Unntatt personer bosatt i Alta, Tromsø, Harstad og Bodø.
Huksen ja rusttet lea guovllus lassánan 57 proseanta áigodagas, minerálaroggan 82 proseanta.
Sysselsattes alder Gjennomsnittsalderen for sysselsatte i STN-området i 2012 var 43,4 år.
Minerálaealáhus barggaha 5 proseanta ja huksen ja rusttet bures 8 proseanta.
Det er nesten to år høyere enn landsgjennomsnittet.
2.5.1.3 Guokte guovllu gos lea njieddju
Gjennomsnittsalderen i STN-området var høyest for sysselsatte innen fiske, fangst og fiskeoppdrett, og lavest innen detaljhandelen.
Vuotna Oarje-Finnmárku, ja vuosttažettiin márkosámi guovllus njiejai barggolašvuohta áigodagas.
I disse to næringene var gjennomsnittsalderen henholdsvis 46,5 og 35,8 år.
Márkosámi guovllus njiejai proseanttaid mielde eanemus.
Innen jordbruk var gjennomsnittsalderen lavere i STN-området enn i de to andre geografiske områdene.
Go váldá vuođu barggolašvuođalogus, de lea Vuotna Oarje-Finnmárku stuorimus guovlu SED-guovllus.