pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sametingsrådets oppfølging av nye saker kunngjort på plenum februar, sak 04/07
Mo sámediggeráđđi lea čuovvolan daid ođđa áššiid mat dieđihuvvojedje guovvamánu dievasčoahkkimis áššis 04/07
Forslag 1: Arealinngrep i sørsamisk reinbeiteområde
Evttohus 1: Areáladuohtadeamit lullisámi boazoguohtunguovllus
Reindrifta opplever til stadighet å bli fortrengt fra sentrale reinbeiteområder på bekostning av øvrige samfunnsmessige interesser.
Boazodoallu duvdojuvvo čađat eret guovddáš boazoguohtuneatnamiin eará servodatberoštumiid geažil.
Tap at reinbeiteland er den største trusselen for fremtidig samisk reindrift.
Guohtuneatnamiid massin lea stuorámus áittan boahtteáiggi sámi boazodollui.
Det er et kjent faktum at utbygginger, slik som vannkraftutbygging i Voengel Njaarke, får konsekvenser for områder langt utover reinbeitedistriktets grenser, samt kan medføre endringer i distriktenes driftsmønstre.
Mii diehtit ahte dakkár huksemiin go čáhcefápmohuksemiin Voengel Njaarkes, leat váikkuhusat ollu guhkkelebbui go orohaga rájiid ja sáhttá rievdadit orohagaid doallovugiid.
Sametingsrådet har forståelse for at reinbeitedistrikt Voengel Njaarke opplever det som urettferdig at det nye barmarksbeitet, som var argumentasjonen for å realisere vannkraftutbygging 1976, fratas ved distriktsinndeling i 1991.
Sámediggeráđđi ádde ahte Voengel Njaarke-orohaga mielas ii leat rehálaš ahte ođđa bievlaguohtun, mii lei ággan ahte čađahit 1976 čáhcefápmohuksema, váldojuvvo eret 1991 orohatjuogadeamis.
Distriktsinndeling innenfor det regulerte reinbeiteområdet gjennomføres av Statens reindriftsforvaltning og reindriftas styringsorganer, Sametingsrådet har på et prinsipielt grunnlag ikke ønsket å involvere seg i disse prosessene.
Stáhta boazodoallohálddahus ja boazodoalu stivrenorgánat dat čađahit orohatjuogadeami regulerejuvvon boazoguohtunguovllus, ja Sámediggeráđđi ii leat prinsihpalaš áššiid vuođul háliidan seaguhit iežas dáidda proseassaide.
Møtesekretærer: Trine G. Anti / Ellen M. GuttormSide 16 av 107 Sametinget behandler jevnlig arealsaker der reindriftens interesser er truet (skytefelt, hyttefelt, vindmølleparker og andre arealsaker der Sametinget har forvaltningsmyndighet i henhold til kulturminneloven).
Sámediggi meannuda dávjá dakkár areálaáššiid, main boazodoalu beroštumit leat áitojuvvon (báhčinšiljut, bartaguovllut, bieggamilloguovllut ja eará areálaáššit main Sámedikkis lea hálddašanváldi kulturmuitolága vuođul).
I saker der Sametingsrådet ser at reindrifta har sentrale beiter i planområdet, er det viktig å gjøre kjent at inngrepet vil få konsekvenser for videre næringsvirksomhet av en næring som er av særlig betydning for samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Dakkár áššiin main Sámediggeráđđi oaidná ahte boazodoalus leat deaŧalaš guohtumat plánaguovllus, lea deaŧalaš almmuhit ahte duohtadeamis leat váikkuhusat dakkár ealáhusa viidáset ovddideapmái, mii lea erenoamáš mávssolaš sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii.
Nye inngrep i reindriftens arealer bør gjøres på grunnlag av en helhetlig konsekvensutredning som i sum viser alle tidligere inngrep, eksisterende / planlagte anlegg, virksomhet og forstyrrelser.
Ođđa duohtadeamit boazodoalloeatnamiin berrejit čađahuvvot dakkár ollislaš váikkuhančielggadeami vuođul, mii čájeha buot ovddeš duohtademiid, dálá / plánejuvvon rusttegiid, doaimmaid ja muosehuhttimiid supmi.
Dette er viktig for å få en helhetlig oversikt over utviklingstendensen og den reelle arealsituasjonen i reindrifta.
Dát lea deaŧalaš vai oažžu ollislaš gova boazodoalu ovdáneamis ja duohta areáladilis.
Sametingsrådets holdning er at dersom en eller flere driftsenheter må avvikle på grunn av inngrep i reinbeitedistriktet, så er dette ikke i tråd med Grunnloven og de folkerettslige konvensjoner Norge er bundet av.
Sámediggeráđi oaidnu lea ahte jus okta dahje eanet orohagat fertejit heaittihuvvot duohtademiid geažil boazoguohtunguovlluin, de dat rihkku Vuođđolága ja daid álbmotrievttálaš konvenšuvnnaid, maidda Norga lea čadnojuvvon.
I likhet med forslagstillerne, er rådet enig i at større inngrep ikke skal utføres all den tid rettighetsforholdene ikke er avklart.
Seammaláhkai go evttoheaddjit ge, de lea ráđđi ottamielas das ahte stuorát duohtadeamit eai galgga dahkkojuvvot nu guhká go vuoigatvuođat eai leat čielggaduvvon.
Innstillingen til Samerettsutvalget del II foreligger til høsten 2007.
Sámi vuoigatvuođalávdegotti evttohus II biddjojuvvo ovdan 2007 čavčča.
Sametinget forslås en tydeligere rolle i den nye plan- og bygningsloven enn tidligere.
Sámediggái evttohuvvo čielgaset rolla ođđa plána- ja huksenlágas go mii ovdal lei.
Dersom Sametinget får utvidet innsigelsesmyndighet (ikke bare i saker om samiske kulturminner, men også samisk kultur, næringsutøvelse og samfunnsliv generelt) samt kapasitet til oppfølging av denne, vil Sametinget kunne bidra til vern av reindriftas reinbeiteområder i større grad enn tidligere.
Jus Sámediggi oažžu viiddiduvvot vuosttaldanválddi (ii dušše sámi kulturmuitoáššiin, muhto maiddái áššiin mat gusket sámi kultuvrii, ealáhusdoaimmaheapmái ja servodateallimii oppalaččat) ja vel resurssaid dan čuovvoleapmái, de dat mearkkašivččii ahte Sámediggi sáhtášii leat mielde suodjaleamen boazodoalu guohtuneatnamiid ollu eanet go ovdal.
Sametinget har i sin behandling av plan- og bygningsloven lagt til grunn at eventuelle sluttbehandlinger i departementet av arealplaner der Sametinget har reist innsigelse skjer i henhold til prosedyrer for konsultasjoner mellom statlige myndigheter og Sametinget.
Sámediggi lea plána- ja huksenlága meannudettiin bidjan vuođđun ahte departemeantta areálaplánaid vejolaš loahppameannudeamit, maid Sámediggi lea vuosttaldan, dáhpáhuvvet stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskasaš konsultašuvdnaprosedyraid vuođul.
Den nye plan- og bygningsloven vil tidligst bli behandlet i Stortinget høsten 2007.
Ođđa plána- ja huksenlága meannuda Stuorradiggi áramusat 2007 čavčča.
Rådet vil presisere at det forutsettes at de nye oppgavene som følger av ny plan- og bygningslov følges opp med en budsjettmessig styrking av Sametinget.
Ráđđi aiddostahttá ahte eaktun daidda ođđa doaimmaide mat čuvvot ođđa plána- ja huksenlága, lea ahte Sámedikki bušeahtta nannejuvvo.
Skal Sametinget ha forutsetning for å være en reell konsultasjonspart og deltaker i den offentligrettslige arealforvaltningen i henhold til ILOkonvensjon nr. 169 artikkel 6 og 15, må den administrative og faglige kapasiteten styrkes vesentlig.
Jus Sámedikkis galgá sáhttit leat duohta konsultašuvdnabealálaš ja mielde almmolašrievttálaš areálahálddašeamis ILO-konvenšuvnna nr. 169 artihkkaliid 6 ja 15 vuođul, de fertejit hálddahuslaš ja fágalaš návccat nannejuvvot mearkkašahtti láhkai.
På bakgrunn av Sametingets nye rolle i arealforvaltningen og på bakgrunn økende press på reindriftas allerede begrensede beitearealer, vil Sametingsrådet vurdere å utarbeide en overordnet arealpolitikk for Sametinget.
Sámedikki ođđa areálahálddašanrolla geažil ja dan geažil go boazodoalu gáržžes guohtuneatnamat gáržžiduvvojit ain eanet, áigu Sámediggeráđđi árvvoštallat ovddidit bajimus areálapolithka Sámediggái.
Rådet vil komme nærmere inn på dette i forbindelse med den miljøpolitiske redegjørelsen til høsten.
Ráđđi áigu máhccat dása biraspolitihkalaš čilgehusa oktavuođas čakčii.
Når det gjelder den konkrete problemstillingen fra representant Kirsten Appfjell-Eira om NSBs virksomhet i reinbeiteområde vises det til rådets svar til NSRs samarbeidsgruppe under forslag 5.
Dan konkrehta ášši oktavuođas maid áirras Kirsten Appfjell-Eira váldá ovdan NSRa doaimma birra boazoguohtunguovllus, čujuhuvvo ráđi vástádussii NSRa ovttasbargojovkui 5. evttohusas.
Forslag 2: Sametingets innflytelse på duodjiavtalen
Evttohus 2: Sámedikki váikkuhus duodješiehtadussii
Forhandlingene om en næringsavtale i duodji starter 15. august hvert år, og skal være avsluttet 01. oktober.
Duodjeealáhusšiehtadusa šiehtadallamat álggahuvvojit juohke jagi borgemánu 15. b., ja galget leat loahpahuvvon golggotmánu 1. b..
Plenum har vedtatt en hovedavtale mellom Sametinget og duodjiorganisasjonene; Sámiid duodji og Duojáriid ealáhussearvi, som regulerer disse forhandlingene.
Dievasčoahkkin lea mearridan Sámedikki ja duodjeorganisašuvnnaid; Sámi duoji ja Duojáriid ealáhussearvvi gaskasaš váldošiehtadusa, mat muddejit dáid šiehtadallamiid.
I hovedavtalens § 4 heter det at organisasjonene hver kan oppnevne to medlemmer og Sametinget fire medlemmer.
Váldošiehtadusa 4. paragráfas daddjojuvvo ahte juohke organisašuvdna sáhttá nammadit guokte lahtu ja Sámediggi njeallje lahtu.
Det betyr at forhandlingsutvalget består av åtte personer.
Dát mearkkaša ahte šiehtadallanlávdegottis leat gávcci olbmo.
Sametingets forhandlingsutvalg forholder seg til de politiske mål og vedtak som Sametinget har vedtatt.
Sámedikki šiehtadallanlávdegoddi doahttala Sámedikki mearridan politihkalaš ulbmiliid ja mearrádusaid.
Sluttprotokollen skal godkjennes av plenum som vanligvis skjer i november.
Loahppaprotokolla galgá dievasčoahkkin dohkkehit, dábálaččat skábmamánus.
I forbindelse med de årlige budsjettbehandlinger settes det føringer for bruken av midler også for duodjinæringen.
Jahkásaš bušeahttameannudemiid oktavuođas biddjojuvvojit láidestusat dasa mo maiddái duodjeealáhus galgá geavahit ruđaid.
Plenum behandler i tillegg rapport om Tilskuddsstyrets virksomhet i mai måned.
Dan lassin meannuda dievasčoahkkin Doarjjastivrra doaibmaraportta miessemánus.
For øvrig har Sametingsrådet løpende kontakt med Sametingets forhandlingsutvalg både før og under forhandlingene.
Muđui lea Sámediggeráđis jeavddalaš oktavuohta Sámedikki šiehtadallanlávdegottiin sihke ovdal šiehtadallamiid ja šiehtadallamiid áiggi.
Etter Sametingsrådets syn vil det ikke være hensiktsmessig at plenum skal binde Sametingets forhandlingsutvalg under forhandlingene om en næringsavtale i duodji.
Sámediggeráđi oainnu mielde ii leat ulbmillaš ahte dievasčoahkkin galgá mearridit mo Sámedikki šiehtadallanlávdegoddi galgá šiehtadallat duodješiehtadusa.
Forslag 3: Finansiering av leirskoletilbud for samiske elever må finne sin løsning.
Evttohus 3: Leairaskuvlafálaldaga ruhtadeapmi sámi ohppiide ferte čovdojuvvot.
Leirskole er en del av grunnskoleopplæringen og er forankret i opplæringsloven.
Leairaskuvla lea oassi vuođđooahpahusas ja lea čadnojuvvon oahpahusláhkii.
Kommunene får tilskudd til leirskoleopplæring.
Gielddat ožžot doarjaga leairaskuvlaoahpahussii.
Formålet med tilskuddet er å stimulere kommunene til å gi alle elever ett leirskoleopphold i løpet av skoletida, men kommunene er ikke forpliktet til å gi leirskoleopphold.
Doarjaga ulbmil lea movttiidahttit gielddaid addit buot oahppiide vejolašvuođa oktii searvat leairaskuvlii skuvlaáiggis, muhto gielddat eai leat geatnegahttojuvvon addit leairaskuvlafálaldaga.
Etter opplæringsloven § 2-3 første ledd, kan en del av undervisningstiden brukes til leirskoleopplæring.
Oahpahuslága § 2-3 vuosttaš lađđasa vuođul sáhttá oassi oahpahusáiggis geavahuvvot leairaskuvlaoahpahussii.
Sametinget ser at det er behov for en leirskole som tar utgangspunkt i samisk språk og kultur, spesielt etter innføringen av Kunnskapsløftet.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo dakkár leairaskuvla mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii, erenoamážit maŋŋá Máhttoloktema ásaheami.
En samisk leirskole vil være en viktig arena for samisk språk for elever som har samiskopplæring, men vil også kunne bidra til at kompetansemålene med samisk innhold i de nasjonale læreplanene oppfylles.
Sámi leairaskuvla lea daid oahppiid deaŧalaš sámegielat deaivvadansadji, geain lea sámegieloahpahus, muhto sáhttá maid leat mielde ollašuhttimin nationála oahppoplánaid sámi sisdoalu gelbbolašvuođaulbmiliid.
Sametingsrådet vil be om et møte med politisk ledelse i Kunnskapsdepartementet, hvor blant annet dette temaet blir berørt.
Sámediggeráđđi áigu bivdit čoahkkima Máhttodepartemeantta politihkalaš njunušgottiin, mas earret eará dát fáddá guoskkahuvvo.
Forslag 4: Sameskolen i Lavangen
Evttohus 4: Sámeskuvla Loabáin
Sametinget har ikke mandat til å treffe tiltak overfor enkeltskoler.
Sámedikkis ii leat váldi dahkat mearrádusaid ovttaskas skuvllaid ektui.
Sametinget har derfor sendt en henvendelse til Fylkesmannen i Troms med spørsmål om det er grunn til bekymring for fremtiden for sameskolen i Lavangen, om det er gjennomført tiltak for å opprettholde sameskolen og om samiske elever i distriktet har et godt skoletilbud.
Danne lea Sámediggi váldán oktavuođa Romssa fylkkamánniin ja jearran lea go sivva ballat Loabága sámeskuvlla boahtteáiggi hárrái, leat go čađahuvvon doaibmabijut mat bisuhit sámeskuvlla ja lea go guovllu sámi oahppiin buorre skuvlafálaldat.
I henvendelsen går det også fram at vi gjerne vil motta innspill på hva Sametinget kan bidra med i denne sammenheng, spesielt med tanke på bevaring og revitalisering av samisk språk.
Oktavuođa váldimis boahtá maiddái ovdan ahte mii háliidit evttohusaid mo Sámediggi sáhttá váikkuhit dán oktavuođas, erenoamážit dainna ulbmiliin ahte gáhttet ja ođđasisealáskahttit sámegiela.
Forslag 5: Påkjørsel av rein på Nordlands- og Rørosbanen
Evttohus 5: Bohccot mat vuddjojit jámas Nordlándda- ja Rørosa ruovdemáđiin
Sametingsrådet deler NSRۥs samarbeidsgruppes bekymring over at mange rein og elg blir påkjørt av tog uten at dyrene sikres en rask og human avliving.
Sámediggeráđđi lea maid fuolas nugo NSRa ovttasbargojoavkuge go ollu bohccot ja ealggat vuddjojit ruovdemáđiin almmá ahte eallit goddojuvvojit johtilit ja olmmošlaččat.
Dyrevernlovens § 2 er en generell bestemmelse som pålegger alle om å fare vel med alle dyr slik at de ikke trenger å lide i utrengsmål.
Elliidsuodjalanlágas § 2 lea oppalaš mearrádus mii geatnegahttá buohkaid váldit vára buot elliin amaset dat dárbbašit gillát dárbbašmeahttumit.
Dyrevernslovens § 6 pålegger mennesker en handlingsplikt når det påtreffer dyr som av ulike årsaker er skadd, sykt eller hjelpeløs.
Elliidsuodjalanlága § 6 geatnegahttá olbmuid doaibmat go deivet elliid mat iešguđet sivaid geažil leat skáidnašuvvan, buozas dahje leat nuommiris dilis.
Videre pålegger § 9 at avliving skal foretas på en måte som gjør at dyr ikke kommer i fare for å lide i utrengsmål.
Dasto geatnegahttá § 9 ahte heakkahuhttin galgá dahkkojuvvot dainna lágiin ahte ealli ii dárbbaš gillát dárbbašmeahttumit.
Sametinget har rettet en henvendelse til Jernbaneverket, der vi ber om at det snarlig etableres en permanent ordning som sikrer at dyr raskt blir innhentet og avlivet ved påkjørsel.
Sámediggi lea váldán oktavuođa Ruovdemáđidoaimmahagain, ja leat bivdán ahte johtilit ásahuvvo bissovaš ortnet mii sihkkarastá ahte eallit vižžojuvvojit johtilit ja heakkahuhttojuvvojit go vuddjojit.
Rådet er kjent med at kommunikasjonen mellom reindrifta, Jernbaneverket og NSB baseres mest på tilfeldige og enkeltvise henvendelser.
Ráđđi diehtá ahte gulahallan boazodoalu, Ruovdemáđidoaimmahagain ja NSB:in lea hui soaittáhagas ja dahkkojuvvo ovttaid mielde.
Dette er kritikkverdig, særlig med tanke på at Jernbaneverket har hatt sin virksomhet i reindriftsamiske områder siden 1864, da strekningen Trondheim - Støren sto ferdig, og fra 1940 da Nordlandsbanen ble etablert.
Dát lea cuiggodanveara, erenoamážit go Ruovdemáđidoaimmahagas lea leamaš doaibma boazosámi guovlluin 1864 rájes, dalle go ruovdemáđi Troandin – Støren gárvvistuvvui, ja 1940 rájes dalle go Norlánddaruovdemáđi ásahuvvui.
Det vil være i alles interesse å ha en forpliktende arena der man drøfter utfordringer som oppstår ved sambruk av samme områder, og særlig drøfter tiltak som forebygger økonomiske tap for begge parter, ivaretar dyrevernhensyn og sikkerhetsrutiner.
Livččii buohkaide ávkin jos livččii gávdnon geatnegahtti arena gos beasašedje ságaskuššat hástalusaid mat bohciidit daid gaskka geat geavahit seamma guovlluid, ja erenoamážit ságaskuššat doaibmabijuid birra movt eastadit guktuid beliid ekonomalaš vahágiid, movt gozihit elliidsuodjaleami ja makkár sihkarvuođadagaldumit galget leat.
I henvendelsen til Jernbaneverket ber Sametinget om at det etableres et samarbeidsforum der aktuelle aktører fra Jernbaneverket, NSB og reindrifta jevnlig møtes og drøfter de utfordringene jernbanelinja medfører for reindrifta.
Sámediggi lea bivdán go lea váldán oktavuođa Ruovdemáđidoaimmahagain ahte ásahuvvo ovttasbargoforum gos guoskevaš oasálaččat Ruovdemáđidoaimmahagas, NSR:s ja boazodoalus jeavddalaččat deaivvadit ságaskuššat daid hástalusaid birra maid ruovdemáđi dagaha boazodollui.
Forslag 6: Laks- og ørretkonsesjoner i Musken, Hellmofjorden, Tysfjord kommune
Evttohus 6: Luossa- ja dápmotkonsešuvnnat Moskkis, Oarjevuonas, Divttasvuona suohkanis
På grunn av stor arbeidsmengde på fiskerisiden har Sametinget denne vinteren sett det som nødvendig å prioritere arbeidet med stortingsmeldinger.
Dan geažil go lea ollu bargu guolástusoktavuođas lea Sámediggi dán dálvvi oaidnán dárbbu vuoruhit barggu stuorradiggedieđáhusain.
Dette gjelder stortingsmelding om strukturvirkemidler for fiskeflåten og stortingsmelding om kongekrabben. Førstnevnte
Dát guoská stuorradiggedieđáhussii struktuvraváikkuhangaskaomiid hárrái bivdofatnasiidda ja stuorradiggedieđáhussii gonagasreabbáid birra.
Møtesekretærer: Trine G. Anti / Ellen M. GuttormSide 18 av 107 stortingsmelding er på sakskartet til dette plenum.
Ovddimužžan namuhuvvon stuorradiggedieđáhus lea dán dievasčoahkkima áššelisttas.
Når det gjelder laks- og ørretkonsesjoner i Musken har Sametinget begynt å se på saken og det vil bli arbeidet videre med saken i tiden fremover.
Go guoská luossa- ja dápmotkonsešuvnnaide Moskkis, de lea Sámediggi álgán geahčadit ášši ja áššiin bargojuvvo viidáset áiggis ovddosguvlui.
Forslag 7: Samisk utviklingsfond – endring av regelverk
Evttohus 7: Sámi ovddidanfoanda – njuolggadusaid rievdadeapmi
Det er etablert en arbeidsgruppe for revisjon av retningslinjer for søkerbaserte tilskuddsordninger i Sametinget.
Lea ásahuvvon bargojoavku revideret daid doarjjaortnegiid njuolggadusaid main sáhttá ohcat doarjagiid Sámedikkis.
Denne arbeidsgruppa har lagt frem for Sametingsrådet et forslag til skisse for ny forvaltningsmodell for Sametingets søkerbaserte tilskuddsvirksomhet.
Dát bargojoavku lea ovddidan Sámediggeráđđái evttohusa ođđa hálddašanmálle hárrái dan doarjjadoibmii main Sámedikkis sáhttá ohcat doarjaga.
Hovedhensikten med en ny modell er å forenkle og samordne regelverket, å oppfylle Bestemmelsene om statlig tilskuddsforvaltning, kapittel 6, samt å bidra til bedre politisk styring av virkemiddelbruken.
Ođđa málle váldoulbmilin lea álkiduhttit ja oktiiortnet njuolggadusaid, ollašuhttit stáhta doarjjahálddašeami mearrádusaid, kapihtal 6, ja dasto váikkuhit dan ahte váikkuhangaskaoapmegeavaheapmi stivrejuvvo buorebut politihkalaččat.
Målsettingen er at arbeidet skal være ferdigstilt i løpet av 2007 og at et nytt regelverk skal være operativt fra 01.01.08.
Ulbmilin lea ahte bargu gárvvistuvvo jagis 2007 ja ahte ođđa njuolggadusat galget leat doaimmas 01.01.08 rájes.
I tillegg pågår en ekstern evaluering av Samisk utviklingsfond.
Dasa lassin leat Sámi ovddidanfoandda evalueremin olggobeale olbmot.
Evalueringen skal sluttføres innen 31.12.07.
Evalueren galgá loahpahuvvot ovdal 31.12.07.
Så lenge disse arbeidene pågår er det ikke hensiktsmessig å gjøre endringer i retningslinjene til Samisk utviklingsfond.
Nu guhká go dát barggut leat jođus de ii leat ulbmillaš rievdadit Sámi ovddidanfoandda njuolggadusaid.
Når disse arbeidene er ferdigstilte vil Sametinget ha et godt grunnlag til å vurdere slike endringer, og plenum vil få muligheten til å diskutere temaet ved en senere anledning.
Go dáiguin bargguiguin leat geargan, de šaddá Sámedikkis buorre vuođđu árvvoštallat dákkár rievdadusaid, ja dievasčoahkkin oažžu vejolašvuođa ságaskuššat fáttá birra maŋŋá.
Forslag 8: Samerettsutvalget - oppfordring til å følge utarbeidet modell
Evttohus 8: Sámi vuoigatvuođalávdegoddi – ávžžuhus čuovvut ráhkaduvvon málle
Fra Sametingsrådets side har vi gitt uttrykk for at det etter vårt syn vil være naturlig at Samerettsutvalget følger opp arbeidet som ble gjort av det forrige Samerettutvalget samt at det arbeides med de områder som var omfattet av Samerettsutvalgets lovforslag i 1997, men som ikke kom med i finnmarksloven i denne omgang.
Sámediggeráđi bealis leat mii dovddahan ahte min oainnu mielde lea lunddolaš ahte Sámi vuoigatvuođalávdegoddi čuovvola dan barggu maid ovddit Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea dahkan ja ahte bargojuvvo daiguin surggiiguin maid Sámi vuoigatvuođalávdegotti láhkaevttohus 1997:s siskkildii, muhto mat eai boahtán mielde finnmárkkuláhkii dán vuoru.
Eksempler på slike aktuelle områder er rettigheter til fiske og andre marine ressurser, mineralutvinning og behovet for tilpasninger eller endringer av annet lovverk.
Ovdamearkka dihte vuoigatvuođat guolástussii ja eará mariidna resurssaide, minerálaid roggamii ja dárbu heivehit dahje rievdadit eará lágaid.
Det framkommer av Samerettsutvalgets mandat at det skal ta sikte på å identifisere de aktuelle områdene i samsvar med ILO 169 artikkel 14 nr. 2.
Sámi vuoigatvuođalávdegotti mandáhtas oidno ahte áigumuššan galgá leat identifiseret guoskevaš surggiid ILO 169 14. kapihttalii nr 2 dávistemiin.
Det er imidlertid grunn til å ha forståelse for at det for et tidsavgrenset arbeid som Samerettsutvalget representerer ikke vil være mulig å foreta en fullstendig og tilstrekkelig detaljert identifisering av kollektive og individuelle eiendoms- og bruksrettigheter i hele det samiske området utenfor Finnmark.
Dattetge fertešii áddet dan ahte ii leat vejolaš dan áigemeari sisa maid Sámi vuoigatvuođalávdegoddi galgá doaibmat, buktit ollislaš ja dohkálaš detálja dási identifiserema go guoská oktasaš ja individuála oamastan- ja geavahanvuoigatvuođaide olles sámi guovllus olggobealde Finnmárkku.
Finnmarkslovens modell med kommisjon og domstol bør derfor danne et godt utgangspunkt for identifisering av samiske rettigheter.
Finnmárkkulága málle komišuvnnain ja duopmostuoluin berre danne bidjat buori vuolggasaji sámi vuoigatvuođaid identifiseremii.
Sametingsrådet ser det ikke som naturlig å søke og direkte påvirke Samerettsutvalget i sitt arbeid.
Sámediggeráđi mielas ii leat lunddolaš geahččalit njuolga váikkuhit Sámi vuoigatvuođalávdegotti barggu.
Utvalget arbeider ut fra et klart mandat med flere representanter oppnevnt av Sametinget.
Lávdegoddi bargá čielga mandáhta vuođul ja das leat máŋga ovddasteaddji maid Sámediggi lea nammadan.
Rådet forutsetter derfor at Samerettsutvalget er kjent med rapporten fra arbeidsgruppen for bruk og vern i Tysfjord-Hellemo, og at den går inn som en del av deres vurderingsmateriale.
Danne eaktuda ráđđi ahte Sámi vuoigatvuođalávdegoddi diehtá Divttasvuona-Hellemo geavaheami ja suodjaleami bargojoavkku raportta birra ja ahte dat dieinna lágiin lea mielde oassin sin árvvoštallanávdnasiin.
Rådet oppfordrer de som representerer direkte berørte interesser og som har innspill om å ta direkte kontakt for å formidle sine synspunkter til utvalget.
Sámediggeráđđi ávžžuha ahte sii geat ovddastit njuolga guoskevaš beroštumiid ja geain leat árvalusat váldet njuolga oktavuođa ja gaskkustit oainnuideaset lávdegoddái.
Forslag 9: Styrking av retten til opplæring på samisk.
Evttohus 9: Nannet vuoigatvuođaid oahppat sámegiela ja oahppat sámegillii.
Sametingets administrasjon har senest tatt opp spørsmålet knyttet til revisjon av opplæringsloven kapittel 6 om samisk opplæring, på konsultasjonsmøte med departementene 25.04.07.
Sámedikki hálddahus lea maŋimuš áiggi váldán ovdan áššii mii guoská oahpahuslága 6. kapihttala revideremii sámi oahpahusa birra, konsultašuvdnačoahkkimis departemeanttaiguin 25.04.07.
Fra Sametingets side ble det vist til at Sametinget gjentatte ganger og i flere sammenhenger har bedt om en revisjon av flere av bestemmelsene i opplæringslovens kapittel 6.
Sámedikki bealis čujuhuvvui ahte Sámediggi lea máŋggaid gerddiid ja ollu oktavuođain bivdán revideret máŋga mearrádusa oahpahuslága 6. kapihttalis.
Det ble vist til de aktuelle delene av Sametingsrådets politiske program for 2006 - 2009, uttalelser under plenumsbehandlinger og uttalelser fra flere av Sametingets representanter.
Čujuhuvvui guoskevaš beliide Sámediggeráđi 2006 – 2009 politihklaš prográmmas, cealkámušaide dievasčoahkkinmeannudemiin ja Sámedikki máŋgga áirasa cealkámušaide.
Møtesekretærer: Trine G. Anti / Ellen M. GuttormSide 19 av 107 Sametingsrådet vil be om et møte med politisk ledelse i Kunnskapsdepartementet hvor blant annet individuell rett til opplæring i og på samisk, uavhengig av bosted, rett til opplæring etter et samisk utdanningsprogram i grunnskole og videregående opplæring og andre aktuelle temaer om samiskopplæringen, blir tatt opp.
Sámediggeráđđi lea bivdán čoahkkima Máhttodepartemeantta politihkalaš jođiheaddjiiguin, mas earret eará váldojuvvo ovdan vuoigatvuohta oahpahussii sámegielas ja sámegillii, beroškehttá gos ássá, vuoigatvuohta oahpahussii sámi oahpahusprográmma mielde vuođđoskuvllain ja joatkkaoahpahusas ja eará áigeguovdilis fáttát sámegiela oahpahusa birra.
Møtesekretærer: Trine G. Anti / Ellen M. GuttormSide 20 av 107
Sáhkavuorru Replihkka
20 Terje Tretnes 21 Jarle Jonassen 22 Marie Therese Aslaksen 23 Arild Pettersen Inga 24 Per Andersen Bæhr 25 Tor Mikalsen 26 Marianne Balto 27 Klemet Erland Hætta 28 Johan Mikkel Sara 29 Terje Tretnes 30 Egil Olli 31 Anders Urheim 32 Aili Keskitalo, saksordfører
25 Tor Mikalsen 26 Marinne Balto 27 Klemet Erland Hætta 28 Johan Mikkel Sara 29 Terje Tretnes 30 Egil Olli 31 Anders Urheim 32 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
Saken ble avsluttet 22.05.07 kl. 14.10
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.05.07 dii. 14.10.
Originalspråk: Norsk
Vuođđogiella: Norsk
Sak 15/07 Spørsmål til Sametingsrådet i henhold til Sametingets forretningsorden § 11
Ášši 15/07 Gažaldagat Sámedikkeráđđái Sámedikki čoahkkinortnega § 11 vuođul
Saken påbegynt tirsdag 22.05.07 kl.14.10
Ášši meannudeapmi álggahuvvui distaga 22.05.07 dii. 14.10
15.05.07Representant Hilde Anita Nyvoll, Aps sametingsgruppe Klimautfordringene
15.05.07 Áirras Hilde Anita Nyvoll, Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus
Spørsmål 1, representant Hilde Anita Nyvoll, Aps sametingsgruppe
Gážaldat 1, Áirras Hilde Anita Nyvoll, Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus
Klimautfordringene Samisk næringsutøvelse og kultur står nært knyttet til naturen..
Dálkkádathástalusat Sámi ealáhusbarggus ja kultuvrras lea lávga oktavuohta lundui.
Verden står overfor store miljøutfordringer og klimaendringer.
Máilmmis leat ovddabealde stuorra birashástalusat ja dálkkádatrievdamat.
FNs klimapanel konkluderer at det er overveiende sannsynlig at menneskeskapte utslipp av klimagasser har bidratt vesentlig til den observerte klimaendringen.
ON dálkkádatpanela konkludere ahte lea hui jáhkehahtti ahte olbmot dat leat sivalaččat dálkkádatgássaid luoitimii maid geažil dálkkádagat leat rievdan.
Urfolk er de første som merker konsekvensene av dette.
Eamiálbmogiidda dat ovddimusat čuhcet daid váikkuhusat.
Sametinget kan være med på å bidra til økt forståelse, engasjement og motivasjon til å være med og redusere klimautslipp.
Sámediggi sáhttá leat mielde váikkuheamen ahte šaddá stuorát áddejupmi, eanet áŋgiruššamat ja stuorát beroštupmi leat mielde unnideamen dálkkádatgássaluoitimiid.
Sametingets årsmelding for 2006 utdyper ikke klimautfordringene noe spesielt til tross for viktigheten av dette.
Sámedikki 2006 jahkedieđáhusas ii leat mihkkege čiekŋaleabbot dálkkádatrievdamiid birra vaikko dat lea deaŧalaš.
Mine spørsmål til sametingsrådet er:
Mu gažaldagat Sámediggeráđđái leat:
Hva vil Sametinget gjøre i forhold til dette ?
Maid áigu Sámediggi bargat dán ektui ?
Hvilket fokus vil Sametinget ha på miljø- og klimaendringsproblematikken i tiden fremover ?
Mainna lágiin Sámediggi áigu bidjat guovddážii biras- ja dálkkádatrievdanváttisvuođaid boahtteáiggis ?
Sametingsrådet svar på spørsmål
Sámediggeráđi vástádus gažaldahkii
2007 har så langt vært det året der klimaendringer har preget nyhetsbildet i alle deler av verden.
2007 lea dán rádjai leamaš dat jahki go dálkkádatrievdamat leat deavdán ođasgova miehtá máilmmi.
Denne oppmerksomheten omkring årsaker og konsekvenser av disse endringene har ført til at klimaspørsmål nå står høyt på den politiske dagsorden.
Dát beroštupmi rievdamiid sivaide ja váikkuhusaide lea dagahan ahte dálkkádatáššit dál leat hui badjin politihkalaš áššelisttas.
Det er helt riktig slik representant Hilde Anita Nyvoll fremstiller de globale klimautfordringene.
Lea áibbas riekta nu mo áirras Hilde Anita Nyvoll válddahallá miehtámáilmmi dálkkádathástalusaid.
Urfolk er særdeles sårbar for klimaendringer ettersom urfolks kultur og levesett er nøye tilpasset naturen.
Eamiálbmogat leat hui rašit dálkkádatrievdamiidda dannego eamiálbmogiid kultuvra ja ealllinvuohki lea hui bures heivehuvvon lundui.
I tillegg er Arktis en region som gjennomgår de raskeste og kraftigste klimaendringene på jorden.
Dan lassin lea Árktis dat guovlu máilmmis gos dálkkádagat rivdet johtilepmosit ja garrasepmosit.
FNs klimapanel viser i sine utredninger til flere klimamodeller som gir 40 % høyere oppvarming i Arktis vinterstid enn det globale gjennomsnittet.
ONa dálkkádatlávdegoddi čujuha čielggadusainis máŋga dálkkádatmodellii mat addet 40% eanet liegganeami Árktisis dálvet go miehtámáilimmi gaskameari.
Klimautfordringene angår oss samer i aller høyeste grad, og da skal naturligvis Sametinget være en aktør i klimapolitikken.
Dálkkádathástalusat gusket vissásit midjiide sápmelaččaide, ja danne galgá dieđusge Sámediggi leat okta dálkkádatpolitihka oassálastiin.
Klimaendringer var ett av temaene som Sametingspresidenten tok opp i sin første nyttårstale i 2006.
Dálkkádatrievdamat lei okta dain fáttáin maid Sámedikki presideanta válddii ovdan vuosttaš ođđajagesártnistis 2006.
Dette perspektivet har blitt fulgt opp i Sametingsrådets politiske styringsdokumenter, både i det politiske programmet for 2006-2009, men særlig i meldingen om internasjonale satsningsområder.
Dát perspektiiva lea čuovvoluvvon Sámediggeráđi politihkalaš stivrendokumeanttain, sihke áigodaga 2006-2009 politihkalaš prográmmas, muhto erenoamážit dieđáhusas riikkaidgaskasaš áŋgiruššansurggiid birra.
Her har klima et eget kapittel med særskilte prioriterte tiltak.
Dás lea dálkkádat sierra kapihttalin erenoamážit vuoruhuvvon doaibmabijuiguin.
Sametingsrådet jobber kontinuerlig med disse tiltakene og vi vil fortsette med det for vi ser at arbeidet gir resultater.
Sámediggeráđđi bargá oppa áiggi dáiguin doaibmabijuiguin ja mii áigut joatkit dainna danne go mii oaidnit ahte barggus leat bohtosat.
Sametingsrådet registrerer nå en tendens til at summen av urfolkenes innsats medfører at urfolksperspektivet er bedre inkludert i utredninger, dokumenter, forskning, informasjon og annet som omfatter klimautfordringene.
Sámediggeráđđi konstatere dál ahte eamiálbmogiid rahčan mielddisbuktá ahte eamiálbmotperspektiiva buorebut váldojuvvo mielde čielggademiide, dokumeanttaide, dutkamii, diehtojuohkimii ja eará beliide dálkkádathástalusaid oktavuođas.
Klimaproblemet er komplisert og det er begrenset hva samene som et lite folk, og Sametinget med sine begrensete ressurser kan utrette.
Dálkkádatáššit leat váttes áššit ja lea ge ráddjejuvvon maid sápmelaččat uhca álmogažžan, ja Sámediggi ráddjejuvvon resurssaiguin, sáhttet dahkat.
Vi kan ikke redde verden alene, men vi skal bidra med vårt.
Mii eat sáhte okto gádjut máilmmi, muhto mii sáhttit váikkuhit dasa.
Det er de industrialiserte statene som må ta hovedansvaret.
Industraliserejuvvon stáhtat dat fertejit váldit váldoovddasvástádusa.
De største utslippene av klimagasser per person finner vi i rike industrialiserte land som Norge, EU-landene og USA.
Dálkkádatgássaid stuorámus luoitimat juohke olbmo nammii leat dakkár rikkes industraliserejuvvon stáhtain go Norggas, EU-riikkain ja Amerihká Ovttastuvvan Stáhtain.
Sametingsrådet mener at internasjonalt miljøvernsamarbeid er den eneste løsningen for å møte de utfordringene som klimaendringer medfører.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte riikkaidgaskasaš luonddugáhttenovttasbargu lea áidna čoavddus mo dustet daid hástalusaid maid dálkkádatrievdamat buvttihit.
Nøkkelen til å lykkes er at verdens mest folkerike stater enes om bindende avtaler.
Jus galgat lihkostuvvat, de fertejit dat stáhtat máilmmis gos orrot eanemus olbmot, soabadit geatnegahtti šiehtadusaid.
Sametingsrådet tar til etterretning at klimautfordringene bør omtales spesifikt i framtidige årsmeldinger.
Sámediggeráđđi váldá diehtun ahte dálkkádathástalusaid berret gieđahallat erenoamážit boahttevaš jahkedieđáhusain.
I 2006 årsmeldingen kommer klimaperspektivet mer indirekte inn i kapitlene som omhandler samarbeid på internasjonalt nivå.
2006 jahkedieđáhusas boahtá dálkkádatperspektiiva eanet eahpenjuolgga ovdan dain kapihttaliin mat gieđahallet ovttasbarggu riikkaidgaskasaččat.
Sametingsrådet har hatt en aktiv dialog om temaet med særlig Utenriksdepartementet med henblikk på utarbeidelsen av Regjeringens nordområdestrategi og det arbeidet som foregår i Arktisk Råd.
Sámediggeráđis lea leamaš árjjalaš gulahallan fáttá birra erenoamážit Olgoriikadepartemeanttain Ráđđehusa davviguovlostrategiija ráhkadeami oktavuoađas ja dan barggu oktavuođas mii dahkkojuvvo Árktalaš Ráđis.
Dette arbeidet blir selvsagt fulgt opp fra vår side i tiden fremover.
Dán barggu mii dieđusge čuovvolit dás dohko.
Jeg benytter også anledningen til å reklamere for Verdens miljøverndags internasjonale klimakonferanse som finner sted i Tromsø den 4. og 5. juni.
Háliidan geavahit liibba máinnustit Máilmmi birasgáhttenbeaivvi riikkaidgaskasaš dálkkádatkonferánssa mii dollojuvvo Romssa geassemánu 4. ja 5. beivviid.
Denne klimakonferansen er et godt eksempel på hvordan Sametinget kan arbeide for å påvirke situasjonen.
Dát dálkkádatkonferánsa lea buorrin ovdamearkan dasa mo Sámediggi sáhttá váikkuhit dán dillái.
Her har vi bidratt til at urfolksperspektivet er innarbeidet i programmet og Sametingspresidenten har avtalt et eget møte med direktøren for FNs miljøvernprogram for å drøfte de klimautfordringene som urfolk står ovenfor.
Mii leat dás váikkuhan dasa ahte eamiálbmotperspektiiva lea váldojuvvon mielde prográmmii ja Sámedikki presideanta lea šiehtadan sierra čoahkkima ONa birasgáhttenprográmma direktevrrain mas digaštallat daid dálkkádathástalusaid, maid eamiálbmogat fertejit dustet.
I tillegg benytter vi også anledningen til å påvirke andre innflytelsesrike personer som deltar i programmet.
Dan lassin mii maid geavahit liibba váikkuhit daid eará váikkuhanfámolaš olbmuid geat oassálastet prográmmii.
ŽDet ble ikke votert over denne saken.
Dán áššis ii jienastuvvon
Behandlingen av saken ble avsluttet 22.05.07 kl. 14.20
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 22.05.07 dii. 14.20
Sak 16/07 Kunngjøring av nye saker
Ášši 16/07 Ođđa áššiid dieđiheapmi
Saken påbegynt tirsdag 22.02.07 kl. 14.20
Ášši meannudeapmi álggahuvvui distaga miessemánu 22. b. 2007 dii. 14.20.
21.05.07Representant Marianne Balto, APs sametingsgruppe Opprett et nordsamisk frihandelsområde !
21.05.07 Áirras Marianne Balto, BB:a sámediggejoavku Ásahit davvisámi friddjagávpeguovllu !
21.05.07Representant Toril Bakken, Finnmarkslista
21.05.07 Áirras Jánoš Trosten, Čielga Sámi Jietna
Revisjonsplikt for små foretak
Prošeakta " Fjellrev i Finnmark "
Helhetlig næringspolitikk - behov for samisk næringsplan 21.05.07Representant Synnøve SolbakkenHärkönen, NSRs samarbeidsgruppe
21.05.07 Áirras Toril Bakken, Finnmárkolistu Revišuvdnageatnegasvuohta smávva fitnodagaid dáfus 21.05.07 Áirras Toril Bakken, Finnmárkolistu Ollislaš ealáhuspolitihkka – dárbu sámi ealáhusplánii 21.05.07 Áirras Synnøve Solbakken-Härkönen, NSR:a ovttasbargojavku
Samisk lærernettverk
Sámi oahpaheaddjifierbmádat
Manglende ressurser, læremidler og kartleggingsprøver på samisk 21.05.07Representant Tor Mikalsen, NSRs samarbeidsgruppe Miljømelding
21.05.07 Áirras Kjersti Myrnes Balto, NSR:a ovttasbargojavku Unnán resurssat, oahpponeavvut ja iskangeahččaleamit sámegillii 21.05.07 Áirras Tor Mikalsen, NSR:a ovttasbargojavku Birasdieđáhus
Verneplanprosesser i samiske områder
21.05.07 Áirras Klemet Erland Hætta, NSR:a ovttasbargojavku Suodjalanplánaproseassat sámi guovlluin
21.05.07Representant Anders Urheim, Samisk sosialdemokratisk parti Konsultasjonsordninger med Stortingets komiteer
21.05.07 Áirras Anders Urheim, Sáme sosiálademokráhtalasj belludak Konsultašuvdnaortnegat Stuorradikki lávdegottiiguin
21.05.07Representant Anders Urheim, Samisk sosialdemokratisk parti Revurdering av reindriftsavtalen
21.05.07 Áirras Anders Urheim, Sáme sosiálademokráhtalasj belludak Boazodoallošiehtadusa ođđasis árvvoštallan
Forslag 1, representant Marianne Balto, APs sametingsgruppe
Evttohus 1, áirras Marianne Balto, BB:a sámediggejoavku
Opprett et nordsamisk frihandelsområde !
Ásahit davvisámi friddjagávpeguovllu !
Sametingsrådet anmodes om å utrede opprettelse av nordsamisk frihandelsområde.
Bivdit sámediggeráđi čielggadit davvisámi friddjagávpeguovllu ásaheami.
Kommunene i den nordligste del av finsk lappland og spesielt kommunene på norsk side av grensen har flere ting til felles.
Suoma beale sámi davimus suohkaniin, ja erenoamážit suohkaniin Norgga bealde ráji leat máŋga oktasašvuođa.
De tilhører kjerneområdet for samisk kultur og bosetning på Nordkalotten med lange tradisjoner innen reindrift, jordbruk og utmarkshøsting.
Dat gullet sámi kultuvrra ja ássama váldoguovlluide Davvikalohtas, gos leat guhkes árbevierut boazodoalu, eanandoalu ja meahcásteami dáfus.
Og de bebor et område som er rikt på mineralske ressurser.
Ja dat leat dakkár guovllus gos lea valjit minerálaresurssat.
Grensene i tidligere tider la ingen særlig hindring for handels- og kulturutveksling.
Ovddeš áiggiid rájit eai hehtten gávpe- ja kulturlonohallama namuhanveara.
Man utviklet et økonomisk og kulturelt fellesskap på tvers av landegrensene.
Dalle ovdánahtte ekonomalaš ja kultuvrralaš oktasašvuođa riikkarájiid rastá.
Språket var levende og lokalsamfunn opplevde positiv utvikling.
Giella elii ja báikkálaš servodagat vásihedje positiivvalaš ovdáneami.
Også den kvensk - finske kultur kunne bestå fordi båndene over landegrensene var inntakt.
Maiddái kveana-suoma kultuvra bisuhuvvui danne go čanastagat riikkarájiid rastá ledje čavdásat.
Flere storpolitiske beslutninger i det forrige århundre har i sum bidratt til at både samer og kvener på Nordkalotten har mistet mye av kontakten med hverandre.
Máŋggat stuorapolitihkalaš mearrádusat ovddit jahkečuođis leat oktiibuot dagahan ahte sihke sápmelaččat ja kveanat Davvikalohtas leat massán olu oktavuođa guhtet guimmiineasetguin.
Følelsen av samhørighet over landegrensene er svekket.
Oktavuođadovdu riikkarájiid rastá lea hedjonan.
Likeså har næringsvirksomhet og handel i og mellom kommunene i de samiske kjerneområdene blitt svekket.
Seammaládje lea gávpedoaibma ja gávppašeapmi sámi váldoguovlluid suohkaniin ja suohkaniid gaskka hedjonan.
Grovt sett er det snart bare masseturisme som er i vekst på finsk side, mens vi på norsk side har bygd ut en sterk offentlig sektor og samiske institusjoner.
Fargga lea dušše mássaturisma mii ovdána Suoma bealde, ja mii Norgga bealde fas leat huksen nanu almmolaš sektora ja sámi ásahusaid.
Tradisjonelle næringer har tapt terreng.
Árbevirolaš ealáhusat leat bázahallan.
Selv om unntak finnes, så er situasjonen på begge sider av grensen at de fleste småbedrifter sliter med lav omsetning og svak lønnsomhet.
Vaikko leat spiehkastagat, de lea dilli goappašat bealde ráji dainnalágiin ahte eanas smávvafitnodagat rahčet unnán gálvojoruin ja unnán gánnáhahttivuođain.
Store, ofte multinasjonale selskaper, utkonkurrerer lokalproduserte varer og tjenester.
Stuora fitnodagat, mat dávjá leat multinašuvnnalaččat, dagahit buktagiid ja bálvalusaid ovdii mat leat báikkálaččat ráhkaduvvon.
For lokale bedrifter på begge sider av grensen virker toll og manglende samordning av avgiftssystemet negativt.
Báikkálaš fitnodagaide goappašat bealde ráji lea duollu ja váilevaš divatvuogádatovttastahttin goarádussan.
Det er fordyrende og byråkratisk.
Dat lea divrras ja byrokráhtalaš.
Dette er en ulempe som kommer i tillegg til lange avstander, spredt befolkning, lange vintre osv..
Dát lea dakkár vahát mii boahtá lassin guhkes gaskkaide, ássamii mii lea bieđgguid, guhkes dálvviide jna..
Resultatet er at sysselsettingen og folketallet synker i de fleste grensekommunene.
Boađus lea ahte barggut ja olmmošlohku eanas rádjesuohkaniin njiedjá.
Den samiske kultur svekkes.
Sámi kultuvra hedjona.
I dag kan det registreres en økt interesse for samhandel mellom bedrifter i grensekommune.
Dál oaidnit ahte rádjesuohkaniid fitnodagain lassána beroštupmi ovttasdoibmii.
Man innser at man har felles interesser og at en kan dra nytte av hverandres kompetanse.
Olbmot leat fuomášan ahte sis leat oktasaš beroštumit ja ahte sáhttá ávkkástallat nuppi gelbbolašvuođain.
Vi tror ikke det er nok med små justeringer i den praktiske handelspolitikken, for å få snudd den hittil negative utvikling.
Mii eat jáhke ahte lea doarvái dušše smávvát heivehit praktihkalaš gávpepolitihka jus galgá nagodit jorgalahttit negatiivvalaš rievdama.
Det må en mer grunnleggende forandring til.
Ferte vuđolaččabut čađahit rievdadeami.
Vi vil derfor foreslå at det opprettes et ” nordsamisk frihandelsområde ”.
Danne áigut evttohit ahte ásahuvvo ” davvisámi friddjagávpeguovlu ”.
I første omgang som et grenseoverskridende særtiltak, gjerne som et prøveprosjekt, hvor tre – fire av de nordligste kommunene i Lappland (Utsjok, Inari, Sodankylä og Enontekiö) og Karasjok, Kautokeino, Tana, Nesseby og Porsanger på norsk side bør innlemmes.
Vuosttažettiin rádjerasttildeaddji sierradoaibman, áinnas geahččalanprošeaktan, masa Láppi leana golbma – njeallje davimus suohkana (Ohcejohka, Anár, Soađegilli ja Enodat) ja Kárášjohka, Guovdageaidnu, Deatnu, Unjárga ja Porsáŋgu Norgga bealde váldojuvvojit mielde.
- å øke verdiskapingen gjennom bedriftssamarbeid, handel og økt lokal produksjon av varer og
- buoridit árvoháhkama fitnodatovttasbarggu, gávppašeami ja stuorát báikkálaš gálvo- ja
tjenester.
bálvalusbuvttadeami bokte.
- at alle lokalproduserte varer som omsettes innenfor dette området ikke skal belastes med toll eller
- ahte ii makkárge gálvvuin mat leat báikkálaččat buvttaduvvon ja mat johtet dán guovllu
med merverdi- eller investeringsavgift.
siskkobealde, galgga máksojuvvot duollu dahje lassiárvo- dahje investerendivat.
- en felles og noe lavere bedriftsbeskatning for bedrifter med tilhørighet i området.
- oktasaš ja unnit fitnodatvearromáksin fitnodagaid dáfus mat gullet guvlui.
- å forbedre ordningen med gode investeringstilskudd og låneordninger, slik at vi kan oppleve
- buoridit investerendoarjjaortnegiid ja loatnaornegiid, nu ahte fitnodagat lassánit dan sadjái go
etableringer istedenfor avvikling.
heaittuhuvvojit.
- å øke næringsaktiviteten, dette krever nødvendige forbedringer i infrastrukturen.
- lasihit ealáhusdoaimma, dát gáibida dárbbašlaš buoridemiid infrastruktuvrra dáfus.
Det vil være en
Dát livččii
Et argument imot opprettelse av et frihandelsområde kan være at Finland og Norge vil få mindre inntekter (skatt og avgift).
Okta ágga friddjagápveguovllu ásaheami vuostá sáhttá leat ahte Suopma ja Norga oččoše unnit dietnasiid (vearu ja divvagiid).
Vi tror ikke det vil skje.
Mii eat jáhke ahte nu geavvá.
Når flere arbeidsplasser skapes, vil flere betale skatt.
Go eambbo bargosajit huksejuvvojit, de mákset eanebut vearu.
Vi vil få færre innbyggere på sosial- eller ledighetstrygd.
Šaddet unnit olbmot geat ellet sosiála- dahje bargguhisvuođaoajuin.
Disse utgiftene som i dag er betydelige for flere grensekommuner, vil gå ned.
Dát golut mat dál leat stuorrát máŋgga rádjesuohkanis, bohtet unnut.
En annen anmerkning kan være at dette ikke lar seg gjennomføre i praksis.
Eará mearkkašupmi sáhttá leat ahte dán ii sáhte praktihkalaččat čađahit.
Vi tror heller at det vil stå mer på myndighetenes vilje.
Mii jáhkkit baicca ahte lea eambbo eiseválddiid dáhtu duohken.
For det aller viktigste er at vi med et ” nordsamisk frihandelsområde ” kan forbedre forbindelsene både mellomfolkelig og næringsmessig.
Buot deaŧaleamos lea ahte mii ” davvisámi friddjagávpeguovlluin ” sáhttit buoridit oktavuođaid sihke olmmošlaččat ja ealáhusaid dáfus.
Det må vel sies å samsvare med dagens nordområdepolitikk og de samepolitiske målsettinger om næringsutvikling i de samiske bosettingsområder.
Gal dat goit várra čuovvu dálá davviguovlopolitihka ja sámepolitihkalaš ealáhusulbmiliid sámi ássanguovlluin.
Prosjektet " Fjellrev i Finnmark "
Prošeakta «Fjellrev i Finnmarkš
UiTø har i samarbeid med NINA, SNO og Direktoratet for naturforvaltning (DNF) gjennom prosjektet ” Fjellrev i Finnmark ” forsøkt å bevare den sterkt truede fjellrevbestanden på Varangerhalvøya i Øst-Finnmark.
UiTø, NINA, SNO ja Direktoratet for naturforvaltning (DNF) leat ovttas prošeavtta bokte geahččaleamen seailluhit sakka áitojuvvon njállanáli Várnjárggas nuorta-finnmárkkus.
Informasjon om prosjektet finnes på: ecosystem-finnmark.com Selv om prosjektet nå først og fremst gjennomføres på Varangerhalvøya, så er prosjektet et nasjonalt tiltak og har et nasjonalt formål.
Eanet dieđut prošeavtta birra: ecosystem-finnmark.com Vaikko prošeakta dál vuosttamužžan čađahuvvo Várnjárggas, de lea prošeakta nášunála doaibmabidju ja áigumuš.
Fjellrevbestanden er særdeles svak og hvis den skal kunne bevares i fremtiden så må det igangsettes spesielle tiltak.
Njállanálli lea erenoamáš heajos dilis ja jus náli galgá boahtte buolvvaide seilluhit, de lea dárbu erenoamáš doaibmabijuid dasa bidjat.
Prosjektet «Fjellrev i Finnmarkš er et slikt tiltak og resultatene hittil har vært svært oppløftende.
Prošeakta «Fjellrev i Finnmarkš lea dakkár doaibmabidju ja bohtosat prošeavtas leat dássážii erenoamáš buorit.
Fjellrevbestanden har vokst mye siden prosjektet startet i 2004 og fram til nå.
Njállanálli lea sakka lassánan prošeavtta álggadettiin 2004:s otnážii.
Dessverre skal prosjektet antakeligvis avsluttes i år.
Dáđe bahábut loahpahuvvo jáhkkimis prošeakta dán jagis 2007:s.
Prosjektet gjennomføres sentralt i det samiske området og Sametinget må fremlegge krav for Miljøverndepartementet om at prosjektet må viderefinansieres, slik at prosjektet ikke blir avsluttet i år.
Prošeakta čađahuvvo guovddáš sámi guovllus ja Sámediggi ferte dál gáibidit ahte Birasgáhttendepartementa juolluda ruđaid prošektii, vai prošeakta ii loahpahuvvo dán jagis.
Forslag 3, representant Toril Bakken, Finnmarkslista
Evttohus 3, áirras Toril Bakken, Finnmárkolistu
Revisjonsplikt for små foretak
Revišuvdnageatnegasvuohta smávva fitnodagaid dáfus
Et nytt lovutvalg ble oppnevnt i statsråd fredag 11. mai 2007.
Ođđa láhkalávdegoddi nammaduvvui stáhtaráđis bearjadaga miessemánu 11. b. 2007.
Utvalget skal blant annet se på revisjonsplikten for aksjeselskap og vurdere om disse selskapene kan bli fritatt for denne plikten.
Lávdegoddi galgá earret eará guorahallat oasusservviid revišuvdnageatnegasvuođa ja árvvoštallat sáhttet go fitnodagat beasset dán geatnegasvuođas.
Våre nordiske naboland har enten innført, eller er i ferd med å innføre, unntak for revisjonsplikt for de minste aksjeselskapene.
Min davviriikalaš ránnját leat juogo ásahan dahje ásaheame ortnega man bokte smávimus oasussearvvit besset revišuvdnageatnegasvuođas.
I dag har små aksjeselskap med en ansatt samme plikt til revisjon av sine regnskaper, som de store norske konsernene med både hundre og tusener av ansatte.
Dál leat smávva oasusservviin, main lea okta bargi, seamma geatnegasvuohta čađahit rehketdoallorevišuvnna go stuora Norgga fitnodagain main leat sihke čuođi ja duháha bargi.
Dette har blant annet ført til et stort antall NUF-selskap (norskregistrerte utenlanske foretak), fordi man i mange land utenfor Norge slipper denne revisjonsplikten når man har under 5 millioner i omsetning.
Dát lea earret eará dagahan ahte leat olu NUF-fitnodagat (norskregistrerte utenlandske foretak / Norggas registrerejuvvon olgoriikka fitnodagat), danne go olu riikkain olggobealde Norgga besset dán revišuvdnageatnegasvuođas go gávpejorru lea vuollel 5 miljovnna.
I Norge har vi mer enn 270 000 såkalte mikrobedrifter, dvs bedrifter med under 5 ansatte.
Norggas leat badjel 270 000 nu gohčoduvvon mikrofitnodagat, dat mearkkaša fitnodagat main leat vuollel 5 bargi.
Dette utgjør 85% av alle bedriftene i Norge (tall fra 2004).
Dát dahket 85 % buot Norgga fitnodagain (2004 logut).
I distriktene i nordområdene er tallene enda større – her er de aller fleste bedrifter mikrobedrifter, og svært mange av dem bedrifter med en til to ansatte.
Davviguovllu boaittobeal báikkiin leat logut vel stuorábut – dáppe leat eanas fitnodagat mikrofitnodagat, ja hui olu dáin fitnodagain leat dakkárat main lea okta dahje guokte bargi.
Det private næringsliv er svært viktig i distriktene og spesielt i nordområdene, da det bidrar til opprettholdelse av arbeidsplasser, skoler, butikker og tradisjonelt levesett og kultur.
Priváhta ealáhuseallin lea hui deaŧalaš boaittobeale báikkiin, ja erenoamážit davviguovlluin, danne go dat lea mielde bisuheame bargosajiid, skuvllaid, gávppiid ja árbevirolaš eallinvuogi ja kultuvrra.