pere/sami_parallel huggingface dataset:
Eanadoalus leat guokte ortnega daid vahágiid várás mat čuožžilit dálkkádagaid geažil - dálvevahágat mat čatnasit dálveáigodahkii ja dálvevahágat mat dáhpáhuvvet šaddoáigodagas.
I jordbruket finnes det to ordninger for skader forårsaket av klimatiske forhold — vinterskader er relatert til forhold som skjer i overvintringsperioden og avlingssvikt som skjer i vekstsesongen.
Gittiid vahátbuhtadusortnet ii leat heivehuvvon Romssa ja Finnmárkku fylkkaide.
Ordningene for erstatning av skader på eng er ikke tilrettelagt for Troms og Finnmark.
Hárvelohkosaš boanddat sáhttet rádjat šattuid eanet go oktii dálkkádaga geažil.
De færreste kan høste mer enn en gang på grunn av klimatiske forhold.
Dáid guovlluin leat maid ollu láigoeatnamat, giettit leat biđgosis ja dávjá lea gittiid gaska guhkki.
Jordbruket i disse områdene er dessuten preget av høy andel av leiejord, jordteigene ligger spredt og avstanden mellom teigene er ofte store.
Dákkár dilit buvttihit stuorra hástalusaid vahágiid oktavuođa go gittiid ferte gilvit ođđasis.
Ved skader skaper disse forholdene store utfordringer når engareal må sås på nytt igjen.
Romssa fylkkas lea 2010 šaddoáigodat leamaš erenoamáš.
Det har vært en spesiell vekstsesong i Troms i 2010.
Dat čájeha ahte eanadoallu doaimmahuvvo árktalaš diliin mas sihke dálvevahágat ja šaddovahágat leat dáhpáhuvvan seamma jagi.
Det viser at jordbruket drives under arktiske forhold der både vinterskader og avlingssvikt i vekstsesongen har forekommet samme år.
Romssa boanddaidsearvvi logut čájehit ahte 289 eanadoalli leat ohcan buhtadusa dálvevahágiid ovddas ja 500 eanadoalli šaddovahágiid ovddas.
I følge tall fra Troms bondelag har 289 gårdbrukere søkt om vinterskader på eng og 500 om avlingssvikt.
Dálvevahágiid buhtadusortnegat doaibmagohtet easkka dalle go eanet go 20 % eatnamiin leat divvojuvvon.
Erstatningsordningene for overvintringsskader trer først i kraft når en har skader på mer enn 20 % av arealet og dette er reparert.
Máksomearri lea dat seamma olles riikii.
Det er lik sats for hele landet.
Jus galggaš buhtadit dan stuorra areáladárbbu ja dálkkádat diliid, de ferte iežasoassi vuoliduvvot 10 prosentii dálvevahágiid ovddas Romssa ja Finnmárkku fylkkain.
For å kompensere for det store arealbehovet og klimatiske forhold må egenandelen reduseres til 10 % for overvintringsskader i Troms og Finnmark.
Šaddovahága iežasoassi lea 30 %.
Egenandelen ved avlingssvikt er på 30 %.
Seamma láhkai go dálvevahágiid oktavuođas, de lea seamma proseantamearri olles riikii.
I likhet med vinterskader på eng er det lik prosentsats for hele landet.
Dat lea unohas sámi guovlluid eanadollui.
Det slår uheldig ut for jordbruket i samiske områder.
Earret daid hástalusaid mat leat namuhuvvon ovddabealde, de ii sáhte eanadoalli davvin vuordit ahte sáhttá gilvit gietti dan jagi go vahát deaividii ja seammás sáhttit rádjat šattuid dan jagi obanassiige.
Foruten de utfordringene som er nevnt ovenfor vil ikke en gårdbruker i nord kunne regne med å så enga i skadeåret og samtidig få avling det året i det hele tatt.
Molssaeaktun lea juogo njuovvat šibihiid dahje oastit dálvefuođđara.
Alternativet er enten å slakte ned buskapen eller å kjøpe inn vinterfôr.
Iežasoasi ferte unnidit 15 proseantan šaddovahágiid oktavuođas sámi guovlluin.
Egenandelen må halveres til 15 % for avlingssvikt i samiske områder.
Evttohus 2
Forslag 2
Ovddádusbellodaga lahttu Aud Martinsen evttohii čuovvovačča:
Medlemmet fra Fremskrittspartiet (Frp) Aud Martinsen fremmet følgende forslag:
Evttohus eanadoallošiehtadallamiidda 1.
Innspill til jordbruksforhandlingene 1.
Sámediggi háliida ahte galgá láhččojuvvot eanadoalu ovddideapmái olles Norggas.
Sametinget ønsker at det leges til rette for en utvikling av jordbruket i hele Norge.
Eaktun dasa lea friddjaset eanadoallu mii addá ovttaskas bondii duohta buvttadanvejolašvuođa daid rámmaid siskkobealde maid márkan, iežasberoštusat ja ekonomiija bidjá.
En forutsetning for dette er et friere landbruk som gir den enkelte bonde et reelt valg til produksjon innenfor de rammer som markedet, egeninteresse og økonomi setter.
Boanddat galget adnojuvvot iehčanas ealáhusdoallin seamma dásis go eará ealáhusdoallit.
Bønder må anses som selvstendig næringsdrivende på linje med andre næringsdrivende.
Sámedikkis lea stuorra luohttámuš Norgga boanddaid návccaide ieža sáhttit mearridit maid ja mo sii galget buvttadit vai sii sáhttet háhkat alcceseaset ja sin bearrašiidda dakkár sisaboađu mainna sii sáhttet birget.
Sametinget har stor tillit til norske bønders evne til selv å avgjøre hva og hvordan de skal produsere for å skaffe seg og sine en inntekt som er til å leve av.
Sámediggi ávžžuha Eanandoallodepartemeantta láhččit dilálašvuođaid dasa ahte dát viiddes muddemat eanadoalus loahpahuvvojit, ja juohke okta ealáhusdoalli eanadoalus oažžu vejolašvuođa heivehit ieas ođđa dillái ja márkanii nu ahte sii eai dárbbaš nu ollu almmolaš doarjagiid.
Sametinget vil anmode om at Landsbruksforhandlingene legger til rette for at de omfattende reguleringer i landbruket opphører, og hver enkelt næringsdrivende innenfor landbruket gis mulighet for omstilling og markedstilpasning som gjør den mindre avhengig av offentlige tilskudd.
Sámediggi háliida ahte Norggas galgá leat šláddjás šaddo- ja elliidgeardi.
Sametinget ønsker et rikt plante- og dyreliv i Norge.
Berre geahččalit várjalit geatke-, guovža- ja albbasmáddodaga.
Det bør søkes opprettholdt en bestand av jerv, bjørn og gaupe.
Dan hálddašeapmi ferte dahkkojuvvot báikkálaččat doppe gos lea máhtolašvuohta árvvoštallat dilli, ja danne ferte heaittihit vuoruhuvvon boraspireavádagaid.
Forvaltningen av denne må skje lokalt der en har forutsetning for å vurdere situasjonen, og derfor må prioriterte rovdyrsoner avvikles.
Heahtegádjunvuoigatvuhtii berre maid gullat beana maid boraspire falleha njuolgga.
Nødvergeretten bør også omfatte hund
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Møtesekretær: * Skriv inn navn* Side 7 av 10 som direkte angripes av rovdyr.
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi / dievasčoahkkinjođihangotti árvalusevttohusa.
I tillegg må nødvergeretten gjelde når rovdyr kommer inn på innmark og ikke lar seg skremme bort, samt at det bør legges samme tolkning til grunn for benyttelse av nødvergeretten overfor bjørn, som det er for andre rovdyr.
Lávdegotti ráva
Komiteens tilrådning
Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovačča:
Komiteen har ikke flere merknader eller forslag og råder Sametinget til å vedta følgende:
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusevttohusa.
Sametingets støtter for øvrig Sametingsrådets forslag til innstilling.
EKL 002/11: Váiddaorgána ásaheapmi doarjjaáššiid várás
NKK 002/11: Etablering av klageorgan for tilskuddsaker
Sámedikki dievasčoahkkin mearridii áššis 49/10 heaittihit sámedikki doarjjastivrra jahkemolsuma 2011/12 rájes.
Sametingets plenum vedtok i sak 49/10 å legge ned sametingets tilskuddstyre fra og med årsskiftet 2011/12.
Doarjjaáššiid meannudeapmi sirdojuvvo dalle sámediggeráđđái.
Behandlingen av tilskuddsøknader overføres da til sametingsrådet.
Sámedikki dievasčoahkkin ferte dalle áššis 15/11 ásahit váiddaorgána doarjjaáššiid várás.
Sametingets plenum må derfor i sak 15/11 etablere et klageorgan for tilskuddsaker
Lávdegotti eanetlohku, Bargiidbellodaga sámediggejoavkku (Bb) lahtut Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker ja Skjalg Jensen, Árjja lahttu Olaf Eliassen ja Nordkalottfolket lahttu Toril Bakken Kåven ovddidedje čuovvovaš evttohusa:
Komiteens flertall, medlemmene fra Arbeiderpartiets sametingsgruppe (Ap.) Knut Store, Inga-Lill Sundset, Heidi Persdatter Greiner Haaker og Skjalg Jensen, medlemmet fra Árja Olaf Eliassen, medlemmet fra Fremskrittspartiet (Frp) Aud Martinsen og medlemmet fra Nordkalottfolket Toril Bakken Kåven fremmer følgende forslag:
3. teakstaoassi, maŋimus cealkka, sihko: " ja buorre čállindáidu. "
3. avsnitt, siste setning, stryk: " samt god skriftlig fremstillingsevne. "
Lávdegotti unnitlohku, Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) lahtut Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira ja Norgga sámiid riikkasearvvi (NSR) ja Sámeálbmotbellodaga (SáB) lahttu Gunn-Britt Retter ja Johttisápmelaččaid listtu (JsL) lahttu Per A. Bæhr evttohit čuovvovačča:
Komiteens mindretall, medlemmene fra Norske samers riksforbund (NSR.) Geir Tommy Pedersen, Mathis Nilsen Eira, medlemmet fra Norske samers riksforbund og Samefolkets part (NSR. / SfP) Gunn-Britt Retter og medlemmet fra Flyttsamelistas (Fsl) Per A. Bæhr foreslår følgende:
Váiddaorgána ásaheapmi doarjjaáššiid várás
Etablering av klageorgan for tilskuddssaker
Ođđa 3. teakstaoassin:
Nytt 3 avsnitt:
Sámedikki váiddaorgánas doarjjaáššid várás leat vihtta olbmo geaid Sámediggi lea válljen Sámedikki áirasiid gaskkas.
Sametingets klagenemnd for tilskuddssaker består av fem personer valgt av og blant Sametingets representanter.
Nubbi maŋimus teakstaoassi rievdaduvvo dánin:
Nest siste avsnitt endres til å lyde som følger:
Hálddahuslaš resurssat mat čatnasit Sámedikki váiddaorgánii doarjjaáššiid várás dievasčoahkkin bargoveaga vuollásažžan vai dat sirrejuvvojit eret muđui dan hálddahusas mii lea čadnojuvvon sámediggeráđđái.
Administrative ressurser tilknyttet Sametingets klagenemd for tilskuddssaker legges under Plenumsstaben for å skille denne fra den øvrige administrasjon tilknyttet sametingsrådet.
Dievasčoahkkin bargoveaga ossodatdirektevrras lea bargiidovddasvástádus hálddahuslaš resurssas mii lea čadnojuvvon váiddaorgánii.
Avdelingsdirektøren for plenumsstaben har personalansvar for administrative ressurser knyttet til klageorganet.
Deaŧalaš gealbosuorgin leat juridihkalaš gelbbolašvuohta, sámi giella ja kulturmáhttu, dovdat bures sámi ealáhusaid ja servodatdiliid.
Viktige kompentanseområder vil være juridisk kompetanse, samisk språk og kulturkunnskap, god kjennskap til samiske næringer og samfunnsforhold.
Dárbbu mielde galgá sáhttit viežžat veahki olggobealde árvvoštallat áššiid.
Ved behov kan det innhentes ekstern bistand for vurdering av sakene.
Sámediggi doarju muđui sámediggeráđii árvalusevttohusa.
Sametinget støtter for øvrig Sametingsrådets forslag til innstilling.
www.samediggi.no Vuolláičállit leat lohkan čoahkkinbeavdegirjji ja leat gávnnahan ahte čoahkkingirjái fievrriduovvon mearrádusat leat nu mo Ealáhus- ja kulturlávdegoddi lea mearridan.
Møtesekretær: * Skriv inn navn* Side 9 av 10 Undertegnede har lest møteprotokollen ja funnet at de vedtak som er ført inn i protokollen er i overensstemmelse med Nærings- og kulturkomiteens vedtak.
Kárášjohka, 24.02.11
Karasjok, 24.02.11
Toril B. Kåven lávdegotti jođiheaddji
Toril B. Kåven komitéleder
Olaf EliassenMathis N. Eira áššejođiheaddji áššejođiheaddji
Olaf EliassenMathis N. Eira saksordførersaksordfører
Strátegala™ plána sámi mánáidgárddiide 2008–2011
Strategisk plan for samiske barnehager 2008–2011
Áigi lea buoremus oahpaheaddji
Tiden er den beste læreren
Sisdoallu
Forord
1 Álggahus 1.1Sámi mánáidgárddit...............................
1 Innledning
1.2Vi™uvdna/ulbmil..................................
1.2 Visjon / mål.............................
1.2.1 Mánáidgárdeláhka ja mánáidgárddiid rámmaplána........
for barnehagen......................
1.2.2 Sámediggeráπi politihkala™ prográmma 2006–2009.......
2006–2009........................
2 Sámi mánáidgárddit – ∏ilgehusat ja dárbbut
2 Samiske barnehager - beskrivelse og behov
2.1Diliid ∏ilgen.....................................
2.1 Tilstandsbeskrivelse.......................
2.2Čilgehus........................................
2.2 Oversikt...............................
2.2.1 Ovdaskuvlaoahpaheaddjidárbbu gok ∏an...........
2.2.1 Førskolelærerdekning................
2.2.2 Erenoamá™ doarjja sámi mánáidgárddiide..........
2.2.2 Særskilt tilskudd til samiske barnehager..
2.2.3 Pedagogala™ neavvut..........................
2.2.3 Pedagogisk materiell.................
2.2.4 Pro™eavttat.................................
2.2.4 Prosjekter.........................
2.2.5 Dásseárvu..................................
2.2.5 Likestilling........................
2.3 Hástalusat ja dárbbut..............................
2.3 Utfordringer og behov....................
2.3.1 Doaimmat Ráππehus ja Sámediggi vuoruhit mánáid
2.3.1 Regjeringens og Sametingets satsing
gárdesuorggi siskkobealde...........................
innenfor barnehageområdet...........
3 Sámedikki rámmat ja njuolggadusat
3 Sametingets rammer og regler
3.1Dálá resursarámmat...............................
3.1 Dagens ressursramme.....................
3.2Sámi mánáidgárddiid erenoamá™doarjagiid
3.2 Retningslinjer for tildeling av særskilt tilskudd
juolludeami njuolggadusat........................
til samiske barnehager.....................
4 Sámedikki mánáidgárdepolitihkka
4 Sametingets barnehagepolitikk
4.1Sámegiela nannen.................................
4.1 Styrking av samisk språk...................
4.2Mánáid vuoigatvuoπat.............................
4.2 Barns rettigheter.........................
4.3Ovttasbargu.....................................
4.3 Samarbeid..............................
4.4 Fierpmádathuksen ja máhttolokten....................
4.4 Nettverksbygging og kompetanseheving.......
4.5Pedagogala™ neavvut...............................
4.5 Pedagogisk materiell......................
4.6Dutkan.........................................
4.6 Forskning..............................
5 Sámedikki doaimmat 2008–2011
5 Sametingets satsing 2008–2011
5.1Vuoruheapmi 2006 – 2009..........................
5.1 Prioriterte tiltak 2008–2011................
5.2IKT............................................
5.2 IKT.................................
5.3Pedagogala™ neavvut...............................
5.3 Pedagogisk materiell......................
5.4Rekrutteren......................................
5.4 Rekrutteringstiltak.......................
5.5Gelbbola™vuohta..................................
5.5 Kompetanse............................
5.6Doarjagat.......................................
5.6 Tilskudd...............................
5.7Diehtojuohkin ja bagadallan.........................
5.7 Informasjon og veiledning.................
5.8Guottuid ovddideaddji bargu........................
5.8 Holdningsskapende arbeid.................
6 Loahpaheapmi
6 Avslutning
Sámi mánát mánáidgárddiin..............................
6.1 Oversikt over samiske barn i barnehager.......
Oahpponeavvut – mánáidgárddit..........................
6.2 Oversikt over læremidler – barnehage.........
Pro™eavttat – mánáidgárdi...............................
6.3 Oversikt over prosjekter – barnehage..........
16 Áigi lea buoremus oahpaheaddji
16 Tiden er den beste lærereren
Strategala™ plána sámi mánáidgárddiide 2008–2011 Mearriduvvon Sámedikkis ak ∏amánu
Strategisk plan for samiske barnehager 2008–2011 Vedtatt i Sametinget i september 2007
1 Álggahus
1 Innledning
Sámedikki strategala™ plána áigodahkii 2007 – 2011 lea
Norge for perioden 2008 – 2011 er vedtatt i Same
mearriduvvon Sámedikkis ak ∏amánu 27. beaivvi 2007.
tinget 27. september 2007.
1.1 Sámi mánáidgárddit
1.1 Samiske barnehager
Sámediggi bidjá ∏uovvova™ defini™uvnna sámi máná
Sametinget legger følgende definisjon til grunn for
idgárddiid vuoππun:
samiske barnehager:
Sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi mii lea sámi
Samisk barnehage er en barnehage for og med
mánáid váste ja gos leat sámi mánát.
samiske barn.
Mánáidgárddi
Barnehagens ansatte behersker samisk.
bargit máhttet sámegiela. Sámi mánáidgárddiid
De samiske barnehagenes formål er først og fremst å
ulbmil lea vuosttaΩettiin nannet ja ovdánahttit
styrke og utvikle barnas samiske identitet, språk og
mánáid sámi identitehta, giela ja kultuvrra.
kultur.
2007:s leat 41 sámi mánáidgárddi / ossodaga Norggas.
Det er i 2007 41 samiske barnehager / avdelinger i
Dasa lassin leat birrasiid 15 dá ∏∏a mánáidgárddi main
Norge. I tillegg er det omlag 15 norske barnehager
lea juogalágan sámegiel oahpahus ovttaskas mánáide.
som har en eller annen form for samiskopplæring for
Oktiibuot leat birrasiid 1000 sámi máná dáin máná
enkeltbarn. Til sammen er det om lag 1000 samiske
idgárddiin.
barn i disse barnehagene.
2005:s ledje badjela™ 900 máná sámi
900 barn i de samiske barnehagene.
Sámi mánáidgárddit leat ∏áhcesullos davvin gitta
De samiske barnehagene er fra Vadsø i nord til Oslo i
Osloi lulde.
sør.
Eanas oassi sámi mánáidgárddiin leat
Hovedvekten av de samiske barnehagene ligger i
Finnmárkkus.
Finnmark.
Ollu dáin leat mánáidgárddit ovttain
Mange av disse er en – avdelingsbarne
ossodagain.
hager.
1.2 Vi™uvdna/ulbmil
1.2 Visjon / mål
Mánáidgárdi, mii lea buorre sámi mánáide, addá
Den gode barnehagen for samiske barn gir barna
mánáide sámegiela, kultuvrra ja identitehta. Mánáid
samisk språk, kultur og identitet.
gárddis ohppet mánát rikkis sámi kultuvrra birra, mii
I barnehagen får barna erfaringer fra den rike samiske
∏uovvu sin olles eallinagi.
kulturen, noe de vil ha med seg resten av livet.
Ulbmilat:
Mål:
Mánáidgárdi galgá addit sámi mánáide fálaldaga,
Barnehagen skal gi samiske barn et tilbud som styrker
mii nanne ja ovdánahttá sin giela, kultuvrra ja sámi
og utvikler deres språk, kultur og samiske identitet, og skal bidra til vitalisering og revitalisering av samisk
kahttit sámegiela.
språk.
Dán oktavuoπas fertejit sámi mánáidgárddiin leat
For å gjennomføre dette må de samiske barnehagene
sámegielat bargit.
ha samisktalende personell.
Giellabargu lea okta dain deaŋa
Språkarbeid er ett av de
leamos bargosurggiin mánáidgárddis.
viktigste arbeidsområdene for barnehagen.
Sámediggi lea
Rekrutte
olu vuoruhan rekrutterema ja bagadallama giela
ring og veiledning i forhold til språk er høyt prioritert
dáfus.
i Sametinget.
Lea sávahahtti ahte visot bargit sámi mánáid
Det er ønskelig at alle ansatte i samiske
gárddiin máhttet sámegiela.
barnehager behersker samisk.
Lea deaŋala™ ahte sii geat
Det er viktig at de som
eai huma sámegiela, ipmirdit giela.
ikke snakker samisk, forstår språket.
Lea maiddái
Det er også
deaŋala™ ahte sii geat máhttet hupmat sámegiela, ∏aπat
viktig at de som kan snakke samisk, bruker språket
geavahit giela mánáidgárddis.
hele tiden i barnehagen.
Vi™uvnnat ja ulbmilat leat huksejuvvon ∏uovvova™
Visjon og mål tar utgangspunkt i følgende planverk:
• Mánáidgárddeláhka ja mánáidgárddiid rámmaplána
• Lov om barnehager og rammeplan for barnehagen
• Sámediggeráπi politihkala™ prográmma 2006–2009
• Sametingsrådets politiske program 2006 – 2009
• Sámediggeráπi dieπáhus sámi mánáidgárddiid birra
• Sametingsrådets melding om samiske barnehager
1.2.1 Mánáidgárdeláhka ja mánáidgárddiid rámmaplána
1.2.1 Lov om barnehager og rammeplan for barnehagen
1. beaivvi 2006. Mánáidgárddiid rámmaplána lea
Ny barnehagelov trådte i kraft 1. januar 2006. Ram
njuolggadus láhkii, mii boπii fápmui borgemánu 1.
meplan for barnehagen som er en forskrift til loven,
beaivvi 2006.
ble gjort gjeldende fra 1. august 2006.
Mánáidgárdelága 2. ∏ guoskkaha mánáidgárddi sisdo
Barnehageloven § 2 omhandler barnehagens innhold
alu ja namuha ahte mánáidgárdi galgá váldit vuhtii
og nevner at barnehagen skal ta hensyn til samiske
sámi mánáid giela ja kultuvrra; “ Mánáidgárdi galgá
barns språk og kultur; «Barnehagen skal ta hensyn til
vuhtiiváldit mánáid agi, doaibmadási, sohkabeali,
barnas alder, funksjonsnivå, kjønn, sosiale, etniske og
sosiála, ∏earddala™ ja kultuvrrala™ duogáΩa, dákko
kulturelle bakgrunn, herunder samiske barns språk og
bakte sámi mánáid giela ja kultuvrra ”.
kulturš.
Lága 8. ∏ guoskkaha suohkaniid ovddasvástádusa
Lovens § 8 omhandler kommunenes ansvar
sámi mánáid ja váhnemiid lea addit: “ Suohkana
når det gjelder samiske barn og foreldre;
ovddasvástádus mánáidgárdefálaldaga sámi mánáide
«Kommunen har ansvaret for at barnehagetilbudet til
sámi guovlluin mii doaibmá sámegiela- ja kultuvrra
samiske barn i samiske distrikt bygger på samisk
vuoπul.
språk og kultur.
Eará suohkaniin galget dilála™vuoπat
I øvrige kommuner skal forholdene
láh ∏∏ojuvvot nu ahte sámi mánát sáhttet váfistit ja
legges til rette for at samiske barn kan sikre og utvikle
ovdánahttit ieΩaset giela- ja kultuvrra ”.
sitt språk og sin kulturš.
Rámmaplána galgá maiddái láh ∏it dilis nu ahte buot
Rammeplanen legger også opp til at alle norske bar
dá ∏∏a mánáidgárddiin galgá leat sámi kultuvra oassin
nehager skal ha samisk kultur som en del av sitt inn
ieΩaset sisdoalus.
hold.
1.2.2 Sámediggeráπi politihkala™ prográmma 2006-2009
1.2.2 Sametingsrådets politiske program 2006–2009
Sámediggeráπi politihkala™ prográmma cealká ahte
Sametingsrådets politiske program sier at samiske
sámi mánáidgárddiin lea deaŋala™ rolla sámi mánáid
barnehager har en viktig rolle i samiske barns opp
bajás™addamis.
vekst.
Mánáidgárddiin lea mearkka™upmi
Barnehagene har betydning for barns utvikling
mánáid ovdáneapmái sihke giella- ja kulturoahpahusa
både når det gjelder språk- og kulturlæring og identi
ja identitehtaovdánahttima dáfus.
tetsutvikling.
Sámi mánáidgárddit leat deaŋaleamos arenat searvvis,
Samiske barnehager er en av de viktigste arenaene for
og dasa guoská sámegiela ja sámi kultuvrra bisu
å videreføre det samiske språket og den samiske kul
heapmi.
turen.
Sámi mánáidgárddiin lea maiddái erenoamá™
Samiske barnehager har også et spesielt ansvar
ovddasvástádus bisuhit sámi árvvuid ja servodate
for videreføring av samiske verdier og samfunnsliv.
allima. Danne lea olles sámi servodahkii ja sámi
Derfor er satsing på barnehager for samiske barn
mánáide erenoam™ deaŋala™ vuoruhit mánáidgárddiid
viktig for hele det samiske samfunnet og for samiske
sámi mánáid várás.
barn spesielt.
Sámediggeráππi áigu joπihit aktiivvala™ giellapolitihka
Sametingsrådet har ambisjoner om å føre en aktiv
mii veahkeha ovddidit sámegiela geavaheami.
samisk språk.
Ráππi
Rådet ønsker også å være aktiv i for
dáhttu maiddái leat aktiivvala™ das ahte unnidit
hold til å minske kjønnsforskjellene i barnehagenes
sohkabealeerohusaid mánáidgárddiid bargoveagas.
personale.
Sámi mánáidgárddit
Samiske barnehager
– ∏ilgehusat ja dárbbut
– beskrivelse og behov
2.1 Diliid ∏ilgen
2.1 Tilstandsbeskrivelse
Sámi mánáidgárddiid dilli lea rievdan daπistaga go
Situasjonen for de samiske barnehagene har endret
servodat lea nuppástuvvan. Olu mánát sámi mánáid
seg i takt med endringer i samfunnet.
gárddiin leat guovttegielagat, seammás go mánáid
Mange av barna i samiske barnehager er tospråklige,
gárddit galget nannet ja ovdánahttit mánáid sámegiel
samtidig som barnehagene skal styrke og utvikle
máhtu.
barnas samiske språk.
Olu dá ∏∏a mánáidgárddit gos leat sámi mánát
I mange norske barnehager
oΩΩot doarjaga Sámedikkis ovttaskas mánáid sáme
med samiske barn får barnehagen tilskudd fra Same
giela oahpahussii.
tinget til samiskopplæring for enkeltbarn.
Lea váileva™vuohta pedagogala™ neavvuid dáfus mat
Det er mangel på pedagogisk materiell tilpasset
leat heivehuvvon sámi mánáide ja sámi mánáidgárd
samiske barn og samiske barnehager. Det foretas
diide. Lea unnán dahje váileva™ dutkan sámi mánáid
fortsatt liten eller ingen forskning på samisk barne
gárdesuorggis.
hageområde.
2.2 Čilgehus
2.2 Oversikt
Čilgehus sámi mánáid hárrái geat leat sámi mánáid
Oversikt over samiske barn i barnehagene følger i
gárddiin, boahtá ovdan 1. mildosis.
vedlegg 1.
2.2.1 Ovdaskuvlaoahpaheaddjidárbbu gok ∏an
2.2.1 Førskolelærerdekning
Leat ain olu báikkit gos leat unnán ovdaskuvlaoahpa
Det er fortsatt mange steder stor mangel på førskole
headdjit, geain lea gelbbola™vuohta sámegielas- ja
lærere med kompetanse i samisk språk og kultur.
kultuvrras. Dát guoská erenoamáΩit riddoguovlluide
Dette gjelder spesielt i kystområdene og i lule- og sør
ja julev- ja lullisámi guovlluide.
samiske områder.
Leat ain unnán sámi
Det er fortsatt få samiske menn
dievdoolbmot, geain lea ovdaskuvlaoahppu ja geat
med førskolelærerutdanning som jobber i barnehage.
2.2.2 Erenoamá™ doarjja sámi mánáidgárddiide
2.2.2 Særskilt tilskudd til samiske barnehager
Sámediggi válddii badjelasas dán doarjaga háldda
Sametinget overtok forvaltningen av dette tilskuddet
™eami fylkkamánniin 01.01.2001.
fra fylkesmennene 01.01.2001.
Sámediggi ráhkadii
Sametinget utarbeidet
njuolggadusaid doarjagii, mat doaibmagohte 01.01.2002.
01.01.2002.
Ulbmil doarjagiin lea veahkehit sámi
Målet med tilskuddet er å bidra til at
mánáidgárddiid sihkkarastit fálaldaga sámi mánáide
samiske barnehager sikrer et tilbud til samiske barn
nu ahte sii ovdánahttet ieΩaset sámegiela- ja kultuvrra
slik at de utvikler sitt samiske språk og kultur, og sin
ja ieΩaset identitehta.
identitet.
Doarjja juolluduvvo sihke sámi mánáidgárddiide ja
Tilskuddet tildeles både samiske barnehager og
dá ∏∏a mánáidgárddiide gos leat sámi mánát geat oΩΩot
norske barnehager med samiske barn, som gir samisk
sámegiel oahpahusa.
opplæring.
Dán plánaáigodagas galgá doarjjaortnet evaluere
Det vil i denne planperioden gjennomføres en evalue
juvvot.
ring av tilskuddsordningen.
2.2.3 Pedagogala™ neavvut
2.2.3 Pedagogisk materiell
Ovddit plánaáigodagas leat almmuhuvvon ie™guπet
I siste planperiode er det utgitt ulike læremidler på
lágan oahpponeavvut buot golmma sámegillii. Leat
alle de tre samiske språk.
almmuhuvvon mánáidgirjjit, filmmat, CD:at, dihtor
Det er utgitt barnebøker,
spealut ja fágagirjjála™vuohta.
filmer, CDer, dataspill og faglitteratur.
Geah ∏a 2. mildosa mas
Se vedlegg 2
oainnát oahpponeavvuid.
for oversikt over læremidler.
avvoguovddá™ mas leat pedagogala™ neavvut mánáid
Sametinget har en læremiddelsentral med pedagogisk
gárddiide ja skuvllaide.
materiell for barnehage og skole.
Mánáidgárddit oΩΩot nuvttá
Det er gratis for
luoikkahit oahpponeavvuid dáppe.
barnehagene å låne læremidler her.
Sámediggi juolluda jahkása ∏∏at doarjagiid ráhkadit
Sametinget bevilger årlige midler til utarbeidelse av
pedagogala™ neavvuid, mat galget geavahuvvot sámi
pedagogisk materiell for bruk i samiske barnehager.
mánáidgárddiin. Ruhtasubmi lea unni, mii gárΩΩida
Summen er lav, noe som begrenser utgivelsene.
Mánáidgárddit dárbba™it oahpponeavvuid mat gusket
Barnehagene har behov for læremidler tilknyttet de
daidda ie™guπetge fáttáide maiguin mánáidgárddit
ulike tema barnehagene jobber med utifra samisk
barget sámi jagiáiggekaleandara oktavuoπas. Lea
årstidskalender.
maiddá stuora dárbu neavvuide maid sáhttá geavahit
Det er også stort behov for materiell
giellaoahpahusas.
som kan brukes i språkopplæringen.
Lea oahpes á™™i ahte sámi mánát atnet seamma
Det er en kjensgjerning at samiske barn møter samme
neavvuid sihke mánáidgárddis, ruovttus ja skuvllas.
materiale både i barnehage, hjemme og i skolen.
Dát sáhttá dagahit unnit hástalusaid ja unnit movtta
Dette kan føre til færre utfordringer og mindre moti
geavahit sámi oahpponeavvuid, go diehtit ahte
vasjon til å benytte seg av samiske læremidler, da vi
mánáide liv ∏∏e olu gelddola™ oahpponeavvut dáro
vet at barn finner mange spennende læremidler på
gillii.
norsk.
2.2.4 Pro™eavttat
2.2.4 Prosjekter
Sámediggi juolluda jahkása ∏∏at doarjaga pro™eavttaide
Sametinget avsetter årlig midler til prosjekter og
ja ovddidanbargui mii juolluduvvo ovttaskas ohcama
utviklingsarbeid som tildeles på grunnlag av særskilt
vuoπul.
søknad.
Geah ∏a 3. Mildosa, mas oainnát pro™eavttaid.
Se vedlegg 3 for oversikt over prosjekter.
Sámediggi dáhttu erenoamáΩit deattuhit pro™eavttaid
Sametinget vil spesielt fremheve prosjekter som
nu go giellaoahpahusa ja – ovdánahttima, sámegiela
språkopplæring og - utvikling, vitalisering og revitalisering av samisk språk.
virkkosmahttima ja ealáskahttima.
Beløpet som tildeles varierer
juolluduvvo, vuolgá pro™eavtta sturrodagas.
etter prosjektets størrelse.
2.2.5 Dásseárvu
2.2.5 Likestilling
Dásseárvu sohkabeliid gaskka galgá speadjalastojuvvot
Likestilling mellom kjønnene skal gjenspeiles i barne
mánáidgárddi pedagogihkas.
hagens pedagogikk.
beara™departemeanta lea ráhkadan doaibmaplána
Daværende Barne- og familiedepartementet har utar
“ Den gode barnehage er en likestilt barnehage –
beidet handlingsplanen «Den gode barnehagen er en
Handlingsplan for likestilt barnehage 2004 – 2007 ”.
likestilt barnehage – Handlingsplan for likestilling i
Departemeanta nanne guokte váldomihtu mánáid
barnehagene 2004-2007š. Departementet fastslår to
gárddiid ovttadássása™vuoπa barggus:
hovedmål for likestillingsarbeidet i barnehagene:
Eambbo dievddut mánáidgárddiide – 20 % dievd
Flere menn i barnehagene – 20% menn i barne
dut mánáidgárddiin ovdal 2007 loahpageaΩi.
hagene innen utgangen av 2007.
Dásseárvu ja ovttadássása™vuohta galgá leat
Likestilling og likeverd skal ligge til grunn for all
vuoππun buot doaimmas ja pedagogihkas mánáid
virksomhet og pedagogikk i barnehagen.
Sámediggi lea dorjon ovttadássása™vuoπa barggu
Sametinget har støttet arbeidet med likestilling i
mánáidgárddiin.
barnehagene.
kimat dievdduide geat barget sámi mánáidgárddiin,
Det er satt i gang nettverksmøter for
ja leat juolluduvvon pro™eaktaruπat mánáidgárddiide
menn som jobber i samiske barnehager, og det er
mat barget dásseárvvuin ja dievdduid rekrutteremiin
tildelt prosjektmidler til barnehage som jobber med
mánáidgárddiide.
likestilling og rekruttering av menn til barnehagen.
2.3Hástalusat ja dárbbut
2.3 Utfordringer og behov
Sámi servodat lea máŋggabealát.
Det samiske samfunnet er mangfoldig.
Sámediggi deaivá
Sametinget
daid ie™guπetge hástalusaid ja dárbbuid mat sámi
møter de ulike utfordringer og behov samiske barne
mánáidgárddiin leat.
hager har.
Sámediggi oaidná ∏uovvova™ hástalusaid ja dárbbuid:
Sametinget ser følgende utfordringer og behov:
• ovttasbargu mánáidgárddiid eaiggádiiguin eren
• samarbeid med barnehageeiere om bruk av særskilt
• ovttasbargu guoskeva™ beliiguin
• utarbeidelse av pedagogisk materiell
• suohkaniid ja mánáidgárddiid eaiggádiid bagadallan
• forsøks- og utviklingsarbeid i barnehagene
• gelbbola™vuoπaovdánahttin mánáidgárdesuorggis
• rammeplan for barnehagene – samisk innhold
2.3.1 Doaimmat maid Ráππehus ja Sáme diggi vuoruhit mánáidgárdesuorggi siskkobealde
• kompetanseutvikling i barnehagesektoren 2.3.1 Regjeringens og Sametingets satsing innenfor barnehageområdet
Ráππehusa ulbmil mánáidgárdepolitihka dáfus lea
Regjeringens mål for barnehagepolitikken er full dek
dievas gok ∏an, alla kvalitehta ja vuollegis haddi.
ning, høy kvalitet og lav pris.
Ráππehus lea geavahi™goahtán oππa doahpaga, Barne
Regjeringen har tatt i
hagel™ftet (Mánáidgárdelokten), mii galgá signaliseret
bruk et nytt begrep, Barnehageløftet, for å signalisere
man stuora buorideapmi galgá ∏aπahuvvot mánáid
hvilket stort løft det gjøres i barnehagesektoren. Både
gárdesuorggis. Sihke Ráππehus ja Sámediggi háliidit
Regjeringen og Sametinget ønsker å fokusere på kva
∏almmustahttit kvalitehta.
litet.
Jus galgá olahit buori kva
For å oppnå god kvalitet er det viktig med kom
litehta, de lea gelbbola™vuohta deaŋala™.
petanse.
Lea ∏aπahuv
Det er utført en kompetansekartlegging
mii lea Máhttodepartemeantta gelbbola™vuoπaovdá
blant barnehageansatte som er grunnlaget for Kunn
nahttima strategiija vuoππun mánáidgárdesuorggis
skapsdepartementets strategi for kompetanseutvikling
2007-2010.
i barnehagesektoren 2007-2010.
Stuoradiggedieπáhus 55 (2000–2001) ” Om same
Stortingsmelding 55 (2000-2001) «Om samepolitik
mánáidgárddiid birra:
kenš sier følgende om barnehagen: «Barnehagen skal
“ Mánáidgárdi galgá veahkkin oahpásnuhttit mánáid
være med på å gi barn en trygg forankring i egen
ieΩaset kultuvrii ja das lea guovddá™ rollan báiki, gos
kultur og har en sentral rolle som arena for å utvikle
sáhttá ovdánahttit giela ja identitehta ”.
språk og identitetš.
Mánáid- ja dásseárvodepartemeantta oppala™ ∏ilgehu
I Barne- og likestillingsdepartementets samlet oversikt
sas ráππehusa ulbmiliid ja vuoruhansurggiid dáfus
over regjeringens mål og innsatsområder i statsbud
2006 stáhtabu™eahtas daddjo ahte lea ulbmil nannet
sjettet 2006 heter det at: «Det er et mål å styrke
sámi mánáid ja nuoraid identitehta ja gulleva™vuoπa
samiske barn og unges identitet og tilhørighet til det
sámi servodahkii, ja ovdánahttit bajás™addanbirrasiid
samiske samfunnet, og utvikle oppvekstmiljøer der
gos sámi ja dá ∏∏a kultuvrrat buoremus lági mielde
samisk og norsk kultur i størst mulig grad oppleves
vásihuvvojit ovttaárvosaΩΩan.
som likeverdigeš.
Sámedikki rámmat ja njuolggadusat
Sametingets rammer og regler
Sámediggi ∏uovvu ∏aπat gustojeaddji mánáidgárde
Sametinget følger opp den til enhver tid gjeldende
politihka maid Ráππehus mearrida.
regjerings barnehagepolitikk.
Sámedikki dievas ∏oahkkin ja Sámediggeráππi dat
Sametinget i plenum og Sametingsrådet vedtar
mearridit rámmaid ja njuolggadusaid mánáidgárde
rammene og reglene for arbeidet på barnehageom
suorggi bargui, dan mielde makkár resurssat juollu
rådet ut fra de ressursene som tildeles over statsbud
duvvojit stáhtabu™eahta bokte juohke jagi.
sjettet hvert år.
Sámediggi bargá ovttas Máhttodepartemeanttain ja
Sametinget samarbeider med Kunnskapsdeparte
fylkkamánneámmáhiiguin das, mii guoská politihka
mentet og fylkesmannsembetene når det gjelder
la™ mearrádusaid ∏uovvoleapmái Sámedikkis ja
oppfølging av politiske vedtak i Sametinget og Regje
Ráππehusas.
ringen.
3.1 Dálá resursarámmat
3.1 Dagens ressursramme
Sámedikkis leat dál guokte olles virggi mánáidgárde
Sametinget har i dag to hele stillinger på barnehage
suorggis.
området.
Hálddahusa doaibmaruπat geavahuvvojit
Det brukes av administrasjonens driftsmid
∏oahkkindoaimmaide sihke siskkobealde ja olggo
ler til møtevirksomhet i og utenfor Sametinget.
bealde Sámedikki. ∏oahkkindoaimmaide gullá ovttas
Møtevirksomheten omfatter samarbeid med aktuelle
bargu guoskeva™ beliiguin.
parter.
Bu™eahtta gok ∏á maid daid
Budsjettet dekker også den informasjons- og
diehtojuohkin- ja bagadallandoaimmaid, mat oahpa
veiledningsvirksomhet avdeling for opplæring-, språk
hus-, giella- ja kulturossodagas leat dán suorggis.
og kultur har innenfor dette området.
Sámedikki bu™eahttajuolludeamis várrejuvvo ruhta
Ved Sametingets budsjettfordeling blir midler til
pedagogala™ neavvuid ráhkadeapmái.
utarbeidelse av pedagogisk materiell avsatt.
Sámedikkis
Sametin
lea ovddasvástádus ráhkadit neavvuid mat heivejit
get har et ansvar for å få utarbeidet materiell som
mánáidgárdemánáide, ja galgá maiddái geah ∏adit
egner seg for barnehagebarn, og også se på hvilke
makkár dárbbut geavaheddjiin leat.
behov brukerne har.
Jahkása ∏∏at várrejuvvo ruhta mánáidgárdekonferánsii,
Det avsettes årlig midler til barnehagekonferanse der
man ulbmiljoavku lea bargit mánáidgárddiin gos leat
målgruppen er personale i barnehager med samiske
sámi mánát ja earát geat ie™guπetge dásis barget
barn, og andre som på ulike nivå jobber med barne
mánáidgárdeá™™iiguin mat gusket sámi mánáide.
hagesaker som angår samiske barn.
Várrejuvvojit maiddái ruπat ie™guπetge
Det avsettes også midler til ulike nettverksmøter for
geat barget sámi mánáiguin.
barnehageansatte som jobber med samiske barn.
3.2 Sámi mánáidgárddiid erenoamá™doarja giid juolludeami njuolggadusat
3.2 Retningslinjer for tildeling av særskilt til skudd til samiske barnehager
ahte leat vuoππuduvvon sámegillii ja sámi kultuvrii,
Barnehager som har vedtektsfestet at de bygger på
sáhttá juolludit sierra doarjaga. Áigumu™ erenoamá™
samisk språk og kultur, kan tildeles særskilt tilskudd.
doarjagiin lea láh ∏it diliid nu ahte mánáidgárddiid
Formålet med særskilt tilskudd er å tilrettelegge for at
eaiggádat sáhttet fállat sámi mánáidgárdefálaldaga
barnehageeiere skal kunne gi et samisk barnehagetil
sámi mánáide, nu ahte besset ovdánahttit ieΩaset
bud til samiske barn slik at de får utviklet sitt samiske
sámegielmáhtu ja kulturduogáΩa mánáidgárddis.
språk og kulturbakgrunn i barnehagen. Intensjonene
Áigumu™ doarjagiin lea earret eará addit mánáid
med tilskuddet er blant annet å gjøre barnehagene
ja sámi kultuvrra. Dasa lassin lea áigumu™ nannet
bedre i stand til å formidle samisk språk og kultur.
mánáidgárddi sámegielgeavaheami, ja nannet máná
Videre vil man styrke bruken av samisk språk, og å
sámi identitehta.
styrke barnets samiske identitet.
Mánáidgárdi ferte ∏ájehit ahte sii
Barnehagen må vise
duohtan váldet barggu nannet sámegiela mánáid
til at de satser på styrking av samisk i barnehagen,
gárddis, earret eará njuolggadusaid, jahkeplána,
blant annet gjennom vedtekter, årsplan, budsjett,
bu™eahta, raportta ja rehketdoalu bokte.
rapport og regnskap.
Erenoamá™doarjja galgá gok ∏at daid lassigoluid mat
Særskilt tilskudd skal dekke de ekstrautgifter samiske
sámi mánáidgárddiin leat guovtti doaibmangiela
barnehager har ved to driftsspråk, barnehagen får en
gielat bargi ovddas.
sum pr. samisktalende ansatt.
Mii sávvojuvvo, lea ahte mánáid
Det er ønskelig at
gárddit galget bargat pro™eavttaiguin ja ovdánahttin
barnehagene driver med prosjekter og utviklings
bargguiguin mánáidgárddis.
arbeid.
Danne lea vejola™ ohcat
Det er derfor mulig å søke om midler fra
doarjaga Sámedikkis pro™eavttaide ja ovddidanbargui.
Sametinget til prosjekter og utviklingsarbeid. Det
Leat ráhkaduvvon sierra skovit doarjjaortnegii. Sáme
er utarbeidet egne skjema for tilskuddsordningene.
diggi fállá bagadallama doarjaga oktavuoπas.
gjelder tilskudd.
Doarjaga ulbmil lea ahte mánáidgárdi galgá:
Målsettingen med tilskuddet er at barnehagen skal:
• sihkkarastit fálaldaga sámi mánáide
• sikre et tilbud til samiske barn
• nannet ja ovdánahttit sámegiela, - identitehta ja
• styrke og utvikle samisk språk, identitet og kultur
• virkkosmahttit ja ealáskahttit sámegiela
• vitalisere og revitalisere samisk språk
• gok ∏at lassigoluid mat mánáidgárddiin leat sáme
• få dekket merutgiftene den har ved å tilby samisk i
gielfálaldaga geaΩil.
barnehagen
Sámedikki
Sametingets
mánáidgárdepolitihkka
barnehagepolitikk
politihkala™ prográmmii 2006-2009.
mange samiske barnehager.
Dat ráhkaduvvo
Sametinget vil også påse
juohke válgaáigodahkii.
at rekruttering av pedagogisk personell intensiveres
Sámediggi ∏uovvu ∏aπat gustojeaddji lágaid ja ulb
slik at de innehar kompetanse i samisk språk og
miliid mánáidgárddiide, maid Stuoradiggi mearrida.
kultur.
Lea Sámedikki dievas ∏oahkkin ja Sámediggeráππi
Sametingets mål er en framdrift for samiske barne
ja njuolggadusaid, daid resurssaid vuoπul, mat juollu
hager hvor utvikling av samisk språk og kultur står
duvvojit stáhtabu™eahtas juohke jagi.
sentralt.
Mánáidgárddit sámi mánáide leat hui mávssola ∏∏at
Viktige områder for videre arbeid:
sámi giellaovdáneapmái ja sámi mánáid bajás™addamii
• styrking av samisk språk
oppala ∏∏at.
• barns rettigheter
Dán vuoπul galgá Sámedikkis leat offen
• samarbeid med ulike aktører
siiva mánáidgárdepolitihkka ja galgá aktiivvala ∏∏at
• kompetanseheving og nettverksbygging
bargat ie™guπetge doaimmaiguin ie™guπetge bealá
• pedagogisk materiell
la ∏∏aid ektui.
• rekruttering
Mánáidgárddit galget nannet ja ovdánahttit sámi
4.1 Styrking av samisk språk
mánáid giela ja kultuvrra, ja galget veahkkin virkkos
Sametinget vil styrke språkarbeidet i barnehagene ved
mahttit ja ealáskahttit sámegiela.
å tildele særskilt tilskudd til samiske barnehager.
galget veahkehit sámi mánáid ovddidit ieΩaset sámi
Sametingets kriterier for særskilt tilskudd er en del av
identitehta vai dovdagoahtit oadjebasvuoπa ja ilu
tilskuddsbeløpet knyttet til samisk språkkompetanse i
ieΩaset kultuvrra ja ieΩaset giela hárrái.
barnehagene.
Sámediggi galgá bargat dan ovdii ahte sámi mánáid
Sametinget økte satsene for særskilt tilskudd for
leat doarvái olu sámi mánáidgárddit.
samiske barnehager i 2004.
Sámediggi galgá
Sametinget tildeler også
maiddái gozihit ahte pedagogala™ bargoveaga rekrut
stipend til førskolelærere, stipend for å ta læremiddel
teren ∏avgejuvvo, nu ahte sis lea gelbbola™vuohta
pedagogikk og stipend til ansatte i barnehager som
sámegielas ja - kultuvrras.
tar samisk.
Sámedikki mihttu lea dakkár doaibma sámi mánáid
Sametinget vil medvirke til at alle samiske
gárddiide gos sámegiela ja - kultuvrra ovdánahttin lea
barnehager bruker samisk som daglig språk i barne
guovddáΩis.
hager.
Deaŋala™ suorggit viidáset bargui:
4.2 Barns rettigheter
• sámegiela nannen
Samiske barn i samiske distrikt har rett til barnehage
• mánáid vuoigatvuoπat
tilbud på samisk.
• ovttasbargu ie™guπetge beliiguin
Denne retten må utvides til å gjelde
• máhttolokten ja fierpmádathuksen
samiske barn uavhengig hvor i landet de bor. I den
• pedagogala™ neavvut
Sametingets politikk er nedfelt i Sametingsrådets
• rekrutteren
politiske program for 2006-2009.
• dutkan
Denne utarbeides
4.1 Sámegiela nannen
for hver valgperiode.
Sámediggi galgá nannet giellabarggu mánáidgárddiin
Sametinget følger til enhver tid gjeldende lover og
mánáidgárddiide. Sámedikki eavttuin oaΩΩut erenoa
målsettinger for barnehager fastsatt av Stortinget.
má™doarjaga, lea oassi doarjjasupmis ∏adnojuvvon
Det er Sametinget i plenum og Sametingsrådet som
sámegiela gelbbola™vuhtii mánáidgárddiin.
vedtar rammer og regler for arbeid på barnehage
Sámediggi lasihii erenoamá™doarjaga sámi mánáid
området ut fra ressursene som tildeles over statsbud
gárddiide 2004:s.
sjettet hvert år.
andda ovdaskuvlaoahpaheddjiide, stipeandda lohkat
Barnehager for samiske barn har stor betydning for
oahpponeavvopedagogihka ja stipeandda bargiide
samisk språkutvikling og for samiske barns oppvekst
geat áigot lohkat sámegiela.
generelt.
Sámediggi galgá veahkkin
På bakgrunn av dette vil Sametinget ha en
bargat dan ovdii ahte buot sámi mánáidgárddit geava
offensiv barnehagepolitikk og bidrar aktivt med ulike
hit sámegiela beaivvála™ giellan mánáidgárddis.
tiltak mot de ulike aktørene.
4.2 Mánáid vuoigatvuoπat
Barnehagen skal styrke og utvikle samiske barns språk
Sámi mánáin sámi guovlluin lea vuoigatvuohta oaΩΩut
og kultur, og å bidra til revitalisering og vitalisering
mánáidgárdefálaldaga sámegillii.
av samisk språk.
Dát vuoigatvuohta
Barnehagen skal bidra til at samiske
ferte viiddiduvvot nu ahte guoská sámi mánáide
og glede i forhold til sin egen kultur og sitt eget
bero™keahttá gos riikkas orrot.
språk.
Oππa mánáidgárdelá
Sametinget vil bidra til at samiske barns barnehage
gas lea deattuhuvvon ahte suohkanis lea ovddasvástá
tilbud er kvalitativt godt og at det er tilstrekkelig nye barnehageloven er det presisert at kommunen har
dus dasa ahte mánáidgárdefálaldat sámi mánáide sámi
ansvaret for at barnehagetilbudet til samiske barn i
guovlluin, lea huksejuvvon sámegillii ja - kultuvrii, ja
samiske distrikt bygger på samisk språk og kultur, og
eará suohkaniin galget dilit láh ∏∏ojuvvot nu ahte sámi
i øvrige kommuner skal forholdene legges til rette for
mánát sáhttet sihkkarastit ja ovdánahttit ieΩaset giela
at samiske barn kan sikre og utvikle sitt språk og sin
ja kultuvrra (Mánáidgárdelága 8. ∏).
kultur (Barnehageloven §8).
gozihit ahte sámi mánát oΩΩot heivehuvvon fálaldaga
Sametinget vil påse at de samiske barna får tilrettelagt
mii nanne mánáid sámegiela ja. kultuvrra, ja ahte
tilbud som styrker barnas samiske språk og kultur, og
suohkanat doahttalit ieΩaset geatnegasvuoπaid sámi
at kommunene ivaretar sine forpliktelser overfor de
mánáid hárrái geat leat mánáidgárddis.
samiske barna i barnehager.
Jus sámi mánáid vuoigatvuoπat ja dárbbut galget
Hvis samiske barns rettigheter og behov skal ivaretas
váldojuvvot vuhtii, de gáibiduvvo ahte Sámedikkis ja
er det påkrevd at Sametinget og departementet har
departemeanttas lea rabas ja guovttebealát ovttasbargu
et åpent og gjensidig samarbeid om samiske barns
sámi mánáid vuoigatvuoπaid dáfus.
rettigheter.
Ovttasbargu lea
Spesielt er samarbeid viktig hvis lover og
rievdaduvvot.
regelverk skal endres.
4.3Ovttasbargu
4.3 Samarbeid
Sámedikkis lea viiddis ovttasbargu sámi mánáidgárd
Sametinget har et utstrakt samarbeid med samiske
diiguin ja dá ∏∏a mánáidgárddiiguin, gos leat sámi
barnehager, norske barnehager med samiske barn,
mánát, mánáidgárddiid eaiggádiiguin ja suohkanii
barnehageeiere og kommuner.
Sámediggi lea maiddái formaliseren ovttasbarggu
Sametinget har også formalisert samarbeid med
viπa davimus fylkkaid fylkkamánniiguin.
fylkesmennene i de fem nordligste fylkene.
Dasa lassin
I tillegg
lea Sámedikkis ovttasbargu fylkkamánniiguin dain
har Sametinget samarbeid med fylkesmenn i fylker
fylkkain, gosa leat ásahuvvon sámi mánáidgárddit ja
hvor det er etablert samiske barnehager og hvor det
gos leat mánát geat oΩΩot sámegieloahpahusa mánáid
er barn som får samisk språkopplæring i barnehager.
Sámedikkis lea lagas ovttasbargu Máhttodeparte
Sametinget har et tett samarbeid med Kunnskapsde
meanttain ja eará áigeguovdilis guovddá™ eiseválddii
partementet og andre aktuelle sentrale myndigheter i
guin á™™iin, mat gusket sámi mánáide ja sámi mánáid
saker som angår samiske barn og samiske barnehager.
Ovttasbargu Sámi allaskuvllain lea deaŋala™ máhtto
Samarbeid med Samisk høgskole er viktig i forbin
loktema, dutkama ja rekrutterema oktavuoπas.
delse med kompetanseheving, forskning og rekrutte
Ovttasbargu ferte buoriduvvot vai sáhttá sihkkarastit
ring. Samarbeid må bedres for å sikre rekruttering til
rekrutterema ovdaskuvlaoahpaheaddjeohppui.
førskolelærerstudiet.
Lea
Det er også viktig å tilrettelegge
maiddái deaŋala™ heivehit relevánta lassi- ja viidáseto
for relevant etter- og videreutdanning i regi av høg
ahpu allaskuvlla olis.
skolen.
4.4 Fierpmádathuksen ja máhttolokten
4.4 Nettverksbygging og kompetanseheving
Sámediggi lea dálá áigodagas álggahan olu ie™guπet
Sametinget har inneværende periode igangsatt flere
lágan fierpmádagaid.
ulike nettverk.
Fierpmádathuksen sámi mánáid
Arbeid med nettverksoppbygning
gárdesuorggi siskkobealde galgá ain vuoruhuvvot.
innen det samiske barnehageområdet vil fortsatt prio
Sámediggi vuordá ahte mánáidgárddit ieΩa váldet
riteres. Sametinget forventer at barnehager selv tar
stuorát ovddasvástádusa bisuhit ja nannet fierpmáda
større ansvar for å opprettholde og styrke nettverkene.
gaid. Fierpmádagaid ∏aπa lea Sámedikkis viiddis
Gjennom nettverkene har Sametinget utstrakt
ovttasbargu mánáidgárddiiguin, mánáidgárddiid
samarbeid med barnehager, barnehageeiere og kom
eaiggádiiguin ja suohkaniiguin.
muner.
Sámediggi áigu ain
Sametinget vil fortsatt avholde årlige samiske
doallat jahkása™ sámi mánáidgárdekonferánssaid,
barnehagekonferanser, utgi tidskrift for barnehager og
almmuhit áige ∏állagiid mánáidgárddiid váste ja nannet sámi oahpponeahta diehtojuohkin- ja gula
styrke samisk læringsnett som informasjons- og kom
hallanreaidun.
munikasjonsredskap.
Namuhuvvon arenat doibmet máhttoloktemin.
Nevnte arenaer fungerer som kompetanseheving.
Sámediggi áigu geavahit dálá deaivvadanbáikkiid
Sametinget vil bruke allerede eksisterende møtesteder
arenan mánáidgárddiid bargiid viidáset máhtto
som arena for videre kompetanseheving for ansatte i
loktemii.
barnehager.
4.5Pedagogala™ neavvut
4.5 Pedagogisk materiell
Sámediggi várre jahkása ∏∏at ruπaid ovdánahttit peda
Sametinget avsetter årlig midler til utvikling av peda
gogala™ neavvuid mánáidgárddiide.
gogisk materiell for barnehager.
Doarjjasubmi lea
Det beløpet er for lite
beare unni ohcciidlogu ektui, ja ferte lasihuvvot
i forhold til søkermassen, og må økes ved årlige bud
jahkása™ bu™eahttamearrádusain.
sjettvedtak.
Sámediggi ferte
Sametinget må også motivere flere til å
gala™ neavvuid.
utvikle pedagogisk materiell.
Okta hástalus dás leat interaktiivvala™
En utfordring her er
oahpponeavvut vásedin heivehuvvon giellaoahpahus
interaktive læremidler spesielt beregnet for språkopp
sii mánáidgárddiin.
læring i barnehager.
Sámediggi áigu bargat dan ovdii ahte ráhkaduvvojit
Sametinget vil arbeide for at det utarbeides læremid
oahpponeavvut mat sáhttet veahkehit mánáidgárddiid
ler som kan hjelpe barnehagene i deres arbeid med
sin barggus sámegielain ja - kultuvrrain.
samisk språk og kultur.
avvut maidda Sámediggi juolluda ruπa, galget nu
Læremidler som Sametinget
guhkás go lea vejola™ almmuhuvvot davvi-, julev- ja
bevilger midler til skal så langt som mulig gis ut på
lullisámegillii.
nord-, lule- og sørsamisk.
Pedagogala™ neavvuid vuoruheapmi galgá boahtit
Prioritering av pedagogisk materiell vil fremkomme i
ovdan jahkása™ bu™eahttadokumeanttain.
de årlige budsjettdokumentene.
4.6Dutkan
4.6 Forskning
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruπat sámi
Sametinget forventer at det avsettes midler til forsk
mánáidgárdesuorggi dutkamii ja sámi mánáid
ning innen samisk barnehageområde og til forskning
bajás™addandili dutkamii, danne go dál ii báljo
av samiske barns oppvekstvilkår, da det i dag nesten
gávdno dutkan dán dásis.
ikke eksisterer forskning på dette nivået.
Jus galgá sáhttit dokumen
For å kunne
teret doaimmaid, dárbbuid ja hástalusaid, de lea
dokumentere tiltak, behov og utfordringer er det
áibbas dárbba™la™ ahte dutkan sámi mánáidgárdesu
høyst nødvendig at forskning på det samiske barne
orggi siskkobealde biddjojuvvo johtui.
hageområdet blir igangsatt.
Sámediggi lea
Sametinget har oppfor
ávΩΩuhan departemeantta ásahit dutkanstipeanddaid
dret departementet til å opprette forskningsstipender
ja stipendiáhttavirggiid sámi mánáid, mánáidgárddiid
og stipendiatstilling for forskning på samiske barn,
ja bajás™addaneavttuid dutkama várás.
barnehager og oppvekstvilkår.
Sámediggi áigu
Sametinget vil arbeide
bargat dan ovdii ahte allaskuvllat ja dutkanbirrasat
for at høgskoler og forskningsmiljø i samarbeid med