pere/sami_parallel huggingface dataset:
InnleggReplikk 1 Aili Keskitalo, saksordfører 2 Gunn-Britt RetterTerje Tretnes 3 Hilde Anita Nyvoll VangenJohan Mikkel Sara Hilde Anita Nyvoll Vangen 4 Anders UrheimJohan Mikkel Sara Anders Urheim 5 Randi A. SkumHenrik Eriksen Inger Jørstad Randi A. Skum 6 Johan Mikkel SaraAnders Urheim Aili Keskitalo Johan Mikkel Sara Jarle Jonassen, til forretningsorden 7 Anne Dalheim 8 Gunn-Britt Retter 9 Synnøve Solbakken-Härkönen 10 Terje Tretnes 11 Lene Hansen 12 Olaf Eliassen 13 Johan Mikkel Sara 14 Aili Keskitalo, saksordfører
1 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji 2 Gunn-Britt Retter Terje Tretnes 3 Hilde Anita Nyvoll Vangen Johan Mikkel Sara Hilde Anita Nyvoll Vangen 4 Anders Urheim Johan Mikkel Sara Anders Urheim 5 Randi A. Skum Henrik Eriksen Inger Jørstad Randi A. Skum 6 Johan Mikkel Sara Anders Urheim Aili Keskitalo Johan Mikkel Sara Jarle Jonassen, čoahkkinortnegii 7 Anne Dalheim 8 Gunn-Britt Retter 9 Synnøve Solbakken-Härkönen 10 Terje Tretnes 11 Lene Hansen 12 Olaf Eliassen 13 Johan Mikkel Sara 14 Aili Keskitalo, áššejođiheaddji
Behandlingen av saken ble avsluttet 02.06.06 kl. 10.10.
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui bearjadaga geassemánu 02. b. 2006 dii. 10.10.
Sak 18/06
Ášši 18/06
Kunngjøring av nye saker i. h. t. Sametingets forretningsorden § 4
Ođđa áššiid dieđiheapmi Sámedikki čoahkkinortnega § 4 vuođul
Saken påbegynt onsdag 31.05.06 kl. 09.00.
Ášši meannudeapmi álggahuvvui gaskavahku miessemánu 31. b. 2006 dii. 16.00.
19.05.06Representant Per Edvind Varsi, APs
19.05.06 Áirras Per Edvind Varsi, BB:a sámediggejoavku Cieggan speallalasvuhtii
30.05.06Representant Klemet Erland
30.05.06 Áirras Klemet Erland Hætta, NSR ovttasbargojoavku
30.05.06Representant Kjersti Myrnes Balto,
30.05.06 Áirras Kjersti Myrnes Balto, NSR ovttasbargojoavku
Paulsen / Tone Finnesen, NSRs
Lassi stáhtaruđat sámi fágaide joatkkaskuvladásis 30.05.06 Áirras Miriam Paulsen / Tone Finnesen, NSR ovttasbargojoavku Ollislaš ja ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldat julevsámi guovlluin
30.05.06Representant Marianne Balto
30.05.06 Áirras Josef Vedhugnes, BB:a sámediggejoavku Sámediggeráđđi bivdojuvvo čielggadit dievasčoahkkimii Sámedikki oainnu doaibmobidjoplánaevttohusa birra gárgidan bibmonguliid oktavuođas ja dan čuovvoleami 30.05.06 Áirras Marianne Balto Henriksen, BB:a sámediggejoavku Ealli eanandoallu miehtá riika
Nordområdepolitikken og urfolksdimensjonen
30.05.06 Áirras Marianne Balto Henriksen, BB:a sámediggejoavku Davviguovlopolitihkka ja eamiálbmotdimenšuvdna
30.05.06Representant Magnhild Mathisen,
30.05.06 Áirras Magnhild Mathisen, BB:a sámediggejoavku
Rettferdig forvaltning av kongekrabben
Gonagasreappá vuoiggalaš hálddašeapmi
Rettsvern for duodji
Duoji riektesuodjalus
APs sametingsgruppe
30.05.06 Áirras Per Ivar Henriksen, BB:a sámediggejoavku
30.05.06Representant Per-Ivar Henriksen,
Oktasaš ovddidanplána Deanuleagi várás
30.05.06Representant Vibeke Larsen, APs
30.05.06 Áirras Vibeke Larsen, BB:a sámediggejoavku Sámi organisašuvnnaid doarjjajuolludeami njuolggadusaid revideren 30.05.06 Áirras Hilde Anita Nyvoll Vangen, BB:a sámediggejoavku Musihkka- ja kulturskuvlla rámmaplána
Vangen, APs sametingsgruppe
30.05.06 Áirras Henrik Eriksen, BB:a sámediggejoavku Ealli gilit – konsešuneavttuid rievdadeapmi
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 40 av 109
Vuolláičála: _________________ / _________________
sametingsgruppe Stopp privatiseringen av de nasjonale fiskekvoter
30.05.06 Áirras Willy Ørnebakk, BB:a sámediggejoavku Bisset našuvnnalaš guolleeriid privatiserema
30.05.06Representant Per Edvind Varsi, APs
30.05.06 Áirras Per Edvind Varsi, BB:a sámediggejoavku Ollislaš plána bieggafápmohuksemii
APs sametingsgruppe
30.05.06 Áirras Maja Lisa Kappfjell, BB:a sámediggejoavku
APs sametingsgruppe
Åarjelsamien maahtoe-gærjagåetiem evtiedidh 30.05.06 Áirras Maja Lisa Kappfjell, BB:a sámediggejoavku
sørsamisk opplæring, språk og kultur
Nannendiimmut sámegielas oahppiide geain lea sámegiella 1. ja 2. giellan 30.05.06 Áirras Laila Wilks, Åarjel Læstoe
Informasjon om tilskuddsordninger
Diehtojuohkin doarjjaortnegiid birra
30.05.06Representant Anders Urheim, APs
30.05.06 Áirras Anders Urheim, BB:a sámediggejoavku Ájluovta Doajmmapárkka
30.05.06Representant Anders Urheim, APs
30.05.06 Áirras Anders Urheim, BB:a sámediggejoavku Sámegiellaåhpadus – julevsáme - joarkkaåhpadusán
Forslag 1, representant Per Edvind Varsi, APs sametingsgruppe:
Evttohus 1, áirras Per Edvind Varsi, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Spilleavhengighet
Cieggan speallalasvuhtii
På landsbasis er over 70 000 av befolkningen i Norge definert som patologiske spillere eller problemspillere.
Riikaviidosaččat leat badjel 70 000 olbmo Norgga álbmogis definerejuvvon patalogalaš speallin dahje dakkár speallin, geas leat váttisvuođat speallamiin.
Beregninger viser også at 3,2 % eller 11 000 tenåringer har klare tegn til spilleproblemer.
Meroštallamat čájehit maiddái ahte 3,2 % nuorain dahje 11 000 nuoras leat čielga mearkkat ahte sáhttet oažžut váttisvuođaid speallama geažil.
De siste årene har det vært en økning i tallet på personer med spilleproblem.
Maŋimus jagiid lea daid olbmuid lohku lassánan, geain leat váttisvuođat speallama geažil.
Det foreligger ingen tall for hvor mange samer som er blitt spilleavhengige, men en går ut i fra at flere lider av spilleavhengighet.
Ii leat vel iskojuvvon galle sápmelačča leat cieggan speallalasvuhtii, muhto vuordimis dat leat ollu.
Behandling av spilleavhengige skjer vanligvis i regi av de regionale helseforetak.
Dakkár olbmuid, geat leat cieggan speallalašvuhtii, dikšot dábálaččat guovllulaš dearvvašvuođadoaimmain.
Også den samiske spilleavhengige har behov for hjelp fra andre enn familie og slekt.
Maiddái sápmelaš gii lea cieggan speallalasvuhtii, dárbbaša veahki earáin go bearrašis ja sogalaččain.
Vi ser det som nødvendig at det finnes tilbud både for rusmisbrukere og spilleavhengige som er tilpasset det samiske mangfoldet.
Mii oaidnit dárbbu fálaldagaide sihke gárrenmirkkuide ja speallamii cieggan olbmuide, mat leat heivehuvvon sámi máŋggabealatvuhtii.
Dette gjelder både forebygging, behandling og ettervern.
Dát guoská sihke eastadeapmái, dikšumii ja maŋŋásuodjaleapmái.
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 41 av 109 Arbeiderpartiets sametingsgruppe ber Sametingsrådet om å engasjere seg i problematikken med spilleavhengighet, dette for å bedre behandlingstilbudet for samiske spilleavhengige.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku bivdá Sámediggeráđi áŋgiruššat speallalasvuhtii cieggama gažaldagain vai buorrána dikšofálaldat sápmelaččaide geat leat cieggan speallalasvuhtii.
Viser til NOU 2004:28 ” Lov om bevaring av natur, landskap og biologisk mangfold ” hvor det blant annet står:
Vuolláičála: _________________ / _________________
Jakten var tradisjonelt dessuten underlagt strenge sedvanerettslige regler om utvalg av arter og tidsrammer.
Evttohus 2, áirras Klemet Erland Hætta, Norgga Sámi Riikasearvvi ovttasbargojoavku
Slik utvalget forstår biomangfoldkonvensjonen, er denne typen jakt ikke en form for bruk som myndighetene er forpliktet til å støtte opp under.
Giđđalodden
Om begrensninger for jakt strider mot andre deler av folkeretten, særlig urfolksrettigheter, er et annet spørsmål.
Čijuhit dokumentii NOU 2004:28 mas earret eará čuožžu:
Vårjakt på ender har vært en lang samisk tradisjon i deler av Finnmark. Spesielt blant innbyggere bosatt i Kautokeino kommune, har vårjakt på ender hatt en spesiell rolle, spesielt for å ivareta og utøve tradisjonell samisk utmarksbruk.
Giđđaloddemis lea guhkes árbevierru muhtun sajiin Finnmárkkus ja erenoamážit Guovdageainnu suohkana ássiid gaskkas, gos giđđaloddemis lea erenoamáš rolla, erenoamážit fuolaheamis ja doaimmaheamis árbevirolaš sámi meahcceealáhusa.
Biomangfoldutvalget avviser vårjakt på ender da de ikke anser dette som et nødvendig tilskudd til naturalhusholdning.
Biošláddjivuođalávdegoddi hilgu giđđaloddema go sin mielas ii leat dát dárbbašlaš lasáhus luondduruovttudollui.
At en samisk bruksmåte er tradisjonell skal ikke utelukke at bruken kan tilpasses til dagens tekniske og økonomiske utviklingen.
Dat ahte sámi geavahus lea árbevirolaš, ii galgga hehttet dan heiveheamis dálá teknologalaš ja ekonomalaš ovdáneapmái.
Ved å forby slike samiske tradisjoner, vil konsekvensen kunne bli at samiske tradisjoner en etter en blir forbudt og dermed helt dør ut.
Go gieldá dákkár sámi árbevieruid, de dat sáhttá mielddisbuktit ahte sámi árbevierut ovttaid mielde gildojuvvojit ja nu oalát jávket.
Sametinget kan ikke akseptere at samiske tradisjoner blir forbudt med den begrunnelsen at det ikke er behov etter dagens tekniske og økonomiske utviklingen.
Sámediggi ii sáhte dohkkehit ahte sámi árbevierut gildojuvvojit dainna ákkain ahte dat eai dárbbašuvvo dálá teknologalaš ja ekonomalaš ovdáneamis.
Allerede i 1950 ga landbruksdepartementet etter søknad fra Kautokeino formannskap, tillatelse til ” jakt og fangst av alke, lomvier, teist, lundefugl, skarver, terner, fiskeender og gaul (ringgås) til utgangen av mai 1950 i Kautokeino herred til utnyttelse som menneskeføde ”.
1950:s jo attii Eanadoallodepartemeanta Guovdageainnu ovdagotti ohcama vuođul lobi doaimmahit ” jakt og fangst av alke, lomvier, teist, lundefugl, skarver, terner, fiskeender og gaul (ringgås) til utgangen av mai 1950 i Kautokeino herred til utnyttelse som menneskeføde ”.
Også i 1951 og 1952 ble det gitt tillatelse til jakt ut mai måned.
Maiddái 1951:s ja 1952:s addojuvvui giđđaloddenlohpi olggos miessemánu.
Og for 1994 og 1995 åpnet Miljøverndepartementet ny prøveordning.
Ja jagiide 1994 ja 1995 rabai Birasgáhttendepartemeanta ođđa geahččalanortnega.
Prøveordningen ble av Miljøverndepartementet utvidet til også å gjelde i 1996, med de samme jaktbare artene som i 1995. I 1997 besluttet departementet å ikke åpne for fortsatt jakt.
Birasgáhttendepartemeanta viiddidii geahččalanortnega maiddái gustot 1996:i, loddet daid seamma šlájaid go 1995:s. 1997:s mearridii departemeanta ahte ii galgga šat beassat loddet.
I 1999 åpnet Miljøverndepartementet igjen for avgrenset vårjakt på ender i Kautokeino kommune.
1999:s rabai fas Birasgáhttendepartemeanta gáržžiduvvon giđđaloddema Guovdageainnu suohkanis..
Prøveordningen gjaldt i utgangspunktet for to år.
Geahččalanortnet gustui álgojurdaga mielde guovtti jahkái.
I 2001 søkte Kautokeino kommune om at vårjakt på ender skulle bli en permanent ordning.
2001:s ozai Guovdageainnu suohkan oažžut giđđaloddema bistevaš ortnegin.
Miljøverndepartementet besluttet å forlenge prøveordningen med ett år.
Birasgáhttendepartemeanta mearridii guhkidit geahččalanortnega ovttain jagiin.
Miljøverndepartementet forlenget prøveordningen med ett år (for 2002), for så i mars 2003 å vedta forlengelse med ytterligere 4 år, dvs. til og med 2006.
Birasgáhttendepartemeanta guhkidii geahččalanortnega ovttain jagiin (jahkái 2002), ja de njukčamánus 2003 mearridii guhkidit dan vel njeljiin jagiin, dát mearkkaša gitta jagi 2006.
Det at man hele tiden må søke om ekstraordinære prøveordninger for å kunne utøve samiske tradisjoner, er noe som Sametinget ikke kan godta.
Dat ahte álo ferte ohcat erenoamáš ortnegiid vai beassá doaimmahit sámi árbevieruid, lea juoga maid Sámediggi ii sáhte dohkkehit.
Spesielt bør samiske tradisjoner ses i sammenheng med folkeretten og særlig urfolksrettigheter.
Erenoamážit berre sámi árbevieruid geahččat ovttas álbmotrivttiin ja erenoamážit eamiálbmotvuoigatvuođaiguin.
Sametinget kan ikke godta at tradisjonell samisk vårjakt på ender må basere seg på prøveordninger.
Danne go dát lea vissis guovlluid deaŧalš sámi árbevierru, maid lea deaŧalaš joatkit.
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 42 av 109
Vuolláičála: _________________ / _________________
Forslag 3, representant Kjersti Myrnes Balto, NSR. / Samarbeidsgruppa:
Evttohus 3, áirras Kjersti Myrnes Balto, Norgga Sám Riikasearvvi ovttasbargojoavku
Ekstra statlige midler til samiske fag på videregående nivå
Lassi stáhtaruđat sámi fágaide joatkkaskuvladásis
I samiskfaget er det i dag en automatikk i at Staten overfører statlige midler med x antall timer pr. elev på videregående nivå til skoleeiere, dvs. fylkeskommuner når det gjelder de fylkeskommunale videregående skoler.
Sámegiel fágas lea dál automatihkka das ahte Stáhta fievrrida stáhtaruđaid x diimmu ovddas skuvlaeaiggádiidda joatkkaskuvladási juohke oahppi nammii, dm. fylkkagielddaide fylkkagielddaid joatkkaskuvllaid oktavuođas.
Ordningen sikrer at elever som velger samisk får tilbud om samisk som del av den videregående opplæring.
Ortnet sihkkarastá ahte oahppit geat válljejit sámegiela, ožžot sámegiel fálaldaga oassin joatkkaoahpus.
Ordningen bør gjelde også for faget samisk kulturkunnskap på vk 1 og vk 2 nivå.
Ortnet berre maiddái gustot sámi kulturmáhttofágii Jo 1 ja Jo 2 dásis.
Det er få elever som velger faget og disse vil tape kampen om hva slags fag som skal komme i gang på skolene.
Uhccán oahppit válljejit fága ja sii vuoittahallet dan gilvvus guđe fágat dat galget álggahuvvot skuvllain.
Magre budsjett i skolene gjør at fag med få elevvalg ikke vil bli igangsatt.
Skuvllaid gáržžes bušeahtat dagahit ahte fágat main leat uhccán oahppit, eai álggahuvvo.
Når det er få elever som velger samisk kulturkunnskap vk 1 og vk 2, kommer ikke faget i gang fordi faget taper i forhold til fag med lang tradisjon i skoleverket.
Go uhccán oahppit válljejit sámi kulturmáhtu Jo 1 ja Jo 2, de fága ii álggahuvvo go fága vuoittahallá daidda fágaide main lea guhkes árbevierru skuvllas.
Faget Samisk kulturkunnskap vil derfor ikke bli igangsatt uten ekstra økonomisk drahjelp.
Danne ii álggahuvvo sámi kulturmáhttofága lassi ekonomalaš veahki haga.
NSRs sametingsgruppe ber Sametingsrådet arbeide for å få overført timer til samisk kulturkunnskap på videregående nivå til vk 1 og vk 2 faget etter samme prinsipper som overføring av timer til samiskfaget.
NSRa sámediggejoavku bivdá Sámediggeráđi bargat dan ala ahte oažžut fievrriduvvot diimmuid sámi kulturmáhttui joatkkaoahpu Jo 1 ja Jo 2 dásis seamma prinsihpaid vuođul go diimmuid fievrrideapmi sámegiel fágii.
Dette vil sikre at elever som velger samisk kulturkunnskap vk 1 og vk 2 vil kunne få tilbud om det.
Dát sihkkarastá ahe oahppit geat válljejit sámi kulturmáhtu Jo 1 ja Jo 2, ožžot dakkár fálaldaga.
Ordningen kan senere lett overføres til Kunnskapsløftet for programfaget samisk historie og samfunn som delvis vil videreføre faget samisk kulturkunnskap.
Ortnega sáhttá maŋŋá álkit fievrridit Máhttoloktemii prográmmafágain sámi historjá ja servodat, mii osohahkii fievrriduvvo sámi kulturmáhttofágii.
Sametingsrådet må løfte dette overfor departementet slik at departementet overfører økonomiske bevilgninger i form av særskilt timefordeling til samisk kulturkunnskap på lik linje med samiskfaget.
Sámediggeráđđi ferte dán ovddidit departementii nu ahte departemeanta fievrrida ekonomalaš juolludusaid sierra diibmologu bokte sámi kulturmáhttui seamma láhkai go sámegiel fágii.
Forslag 4, representant Miriam Paulsen og Tone Finnesen, NSR. / Samarbeidsgruppa:
Evttohus 4, áirras Miriam Paulsen / Tone Finnesen, Norgga Sámi Riikasearvvi ovttasbargojoavku
Et helhetlig og likeverdig helse- og sosialtilbud i lulesamisk område.
Ollislaš ja ovttaárvoaš dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldat julevsámi guovlluin
Sametinget har ved behandling av melding om samisk helse og sosialtjenester understreket Sametingets hovedmål: ” Et helhetlig og likeverdig helse- og sosialtilbud for det samiske folk på lik linje med den øvrige befolkning. ”
Sámediggi lea sámi dervvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid dieđáhusa meannudettiin deattuhan Sámedikki váldoulbmila: ” Ollislaš ja ovttaárvosaš dervvašvuođa- ja sosiálafálaldat sámi álbmogii nugo maiddái álbmogii muđuige ”
Sametinget har i løpet av 2002 – 2003 finansiert et utredningsprosjekt ” Samisk helse og sosialsenter – et flerkulturelt kompetansesenter i lulesamisk område. ”
Sámediggi lea áigodagas 2002 - 2003 ruhtadan čielggadanprošeavtta ” Sámi dearvvašvuođa- ja sosiálaguovddáš – máŋggakultuvrralaš gelbbolašvuođaguovddáš julevsámi guovllus ”.
Prosjektet har utarbeidet en modell som har som mål å ivareta og utvikle et helhetlig og likeverdig helse og sosialtilbud til både den samiske og norske befolkningen i regionen.
Prošeakta lea ráhkadan dakkár modealla, man ulbmil lea fuolahit ja ovddidit ollislaš ja ovttaárvosaš dearvvašvuođa ja sosiálafálaldaga sihke sámi ja dáža álbmogii dán guovllus.
Nærmere beskrivelser av dette arbeidet fremgår av tidligere sendte prosjektrapporter.
Dán barggu lagat válddahállan boahtá ovdan ovdalis sáddejuvvon prošeaktaraporttain.
Sametinget oppfordrer Tysfjord kommune til å ta del i dette prosjektet.
Sámediggi ávžžuha Divttasvuona suohkana oassálastit dán prošektii.
Samiske pasienter i lulesamiske områder har rett på et helse og sosialtilbud som er tilpasset samisk kultur og språk.
Julevsámi guovllu sámi divššohasain lea vuoigatvuohta oažžut dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga mii lea heivehuvvon sámi kultuvrii ja gillii.
De offentlige helsetjenestene ved stat og kommune har ansvaret for å tilrettelegge helse og sosialtilbudet til samiske pasienter..
Almmolaš dearvvašvuođabálvalusain stáhta ja suohkaniid bokte lea ovddasvástádus láhčit dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga sámi divššohasaide.
Sametinget mener at et likeverdig helse og sosialtilbud til samiske pasienter forutsetter at tilbudet tar utgangspunkt i samisk språk og kultur.
Sámediggi oaivvilda ahte ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldat sámi divššohasaide eaktuda ahte fálaldat lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii.
Sametinget vil videre minne om at Tysfjord kommune er
Sámediggi muittuha viidáseappot ahte Divttasvuona suohkan gullá sámi giellalága hálddašanguvlui, ja das lea erenoamáš ovddasvástádus fuolaheamis sámi geavaheaddjiid sin iežaset gillii.
Et tjenestetilbud som tar utgangspunkt i samisk språk og kultur vil fortsatt stå sentralt i Sametingets arbeid for en likeverdig helse og sosialtjeneste til samiske pasienter, både på et lokalt og sentralt nivå.
Vuolláičála: _________________ / _________________ Bálvalusfálaldat mii vuođđuduvvo sámi gillii ja kultuvrii, lea ain guovddážis Sámedikki barggus ovddideamen ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa sámi divššohasaide, sihke báikkálaš ja guovddáš dásis.
Sametinget bes bistå i det videre forarbeidet med sikring av et helhetlig og likeverdig helse- og sosialtilbud i det lulesamiske området, gjennom at saken tas opp med sentrale- og regionale myndigheter.
Sámediggi áigu veahkehit viidáset barggus sihkkarastimiin ollislaš ja ovttaárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldaga julevsámi guovllus, dakko bokte ahte ášši váldojuvvo ovdan guovddáš- ja regiovnnalaš eiseválddiiguin.
Forslag 5, representant Josef Vedhugnes, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 5, áirras Josef Vedhugnes, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Sametingsrådet bes om å utrede sak for plenum om Sametingets syn og oppfølging av forslag til en tiltaksplan mot
Sámediggeráđđi bivdojuvvo čielggadit dievasčoahkkimii Sámedikki oainnu doaibmabidjoplánaevttohusa birra gárgidan bibmonguliid oktavuođas ja dan čuovvoleami
Arbeiderpartiets sametingsgruppe viser til vårt forslag til ” ny sak ” fremlagt 6.12.05 vedr. å utrede en mulighet for å etablere en oppdrettsberedskapsenhet mot rømt oppdrettsfisk, og videre til sametingsrådets oppfølging med brev av 13.2.06 til Fiskeri- og kystdepartementet.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku čujuha min 06.12.05 ovddiduvvon evttohussii ” ođđa áššin ” ahte čielggadit vejolašvuođa ásahit biebmangearggusvuođaovttadaga gárgidan bibmonguliid vuostái, ja viidáseappot sámediggeráđi čuovvoleapmái 13.02.06 beaiváduvvon reivviin Guolástus- ja riddodepartementii.
Arbeiderpartiets sametingsgruppe viser til at det fortsatt ikke er iverksatt noen konkrete tiltak for gjenfangst av rømt oppdrettsfisk.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku čujuha dasa ahte ii leat vel čađahuvvon oktage konkrehta doaibmabidju fáhtet gitta gárgidan bibmonguliid.
Derimot drøftes det fortsatt hvilke ansvar næringen skal ha, og hvilke krav og ansvar myndighetene har uten at næringen er pålagt krav om å betale for oppryddig etter rømmingstilfeller.
Muhto ain digaštallojuvvo makkár ovddasvástádus ealáhusas galgá leat, ja makkár gáibádusat ja ovddasvástádus eiseválddiin leat go ealáhusii ii leat biddjojuvvon gáibádus máksit čorgema ovddas maŋŋá gárgidemiid.
Det skulle ikke herske tvil om at det er den som har fisk i sjøen som har ansvar for å forebygge og forhindre rømming.
Ii galggašii leat eahpádus das ahte sus, geas lea guolli mearas, dat lea ovddasvástádus eastadit ja hehttet gárgideami.
Videre kan det være påkrevd at oppdrettsnæringen blir pålagt av myndighetene å iverksette tiltak, gjerne som en fellesordning for å fange rømt oppdrettsfisk.
Viidáseappot sáhttá leat dárbbašlaš ahte eiseválddit gohččot biebmanealáhusa čađahit doaibmabijuid, áinnas oktasašortnegin, fáhtet gitta gárgidan bibmonguliid.
En mulig modell kan være å etablere en felles beredskapsenhet med utstyr og kompetanse for rask innsats.
Vejolaš modealla sáhttá leat ásahit oktasaš gearggusvuođaovttadaga mas leat reaiddut ja gelbbolašvuohta nu ahte lea gearggus dalán doaibmagoahtit go mihkkege dáhpáhuvvá.
Rømt oppdrettsfisk er like miljøforurensende som for eksempel oljesøl hvor det er etablert en oljevernberedskapsenhet.
Gárgidan bibmonguolli nuoskkida birrasa seamma ollu go ovdamearkka dihtii oljodurdda man várás lea ásahuvvon oljosuodjalusgearggusvuođaovttadat.
De høye rømmingstallene taler sitt tydelige språk om at ingen, verken myndighetene eller oppdrettsnæringen har tatt på alvor og ansvar for å etablere en beredskapsenhet.
Dat stuorra gárgidanlogut muitalit iešalddiset ahte ii oktage, eai eiseválddit iige biebmanealáhus, leat váldán duođas gearggusvuođaovttadaga ásaheami eaige ovddasvástádusa das.
For oppdretterne kan årsaken være at svært mange av rømmingstilfellene henlegges av politiet uten at det reises tiltale mot oppdretterne.
Bibmiid bealis sáhttá sivva leat dat ahte politiijaeiseválddit heaittihit ollu gárgidanáššiin almmá ášši vuolggaheami haga bibmiid vuostái.
En nylig oversikt fra Fiskeridirektoratet (april 2006) viser at til nå i 2006 er det registrert 470 763 laks og ørret på rømmen.
Geahčastat maid Guolástusdirektoráhta aiddo lea almmuhan (cuoŋománus 2006), čájeha ahte dál 2006:s leat registrerejuvvon 470 763 luosa ja dápmoha mat leat gárgidan.
Dette er alarmerende opplysninger sammenliknet med de årlige rømminger siden 2001 – 2005 hvor det i gjennomsnitt rømte 515 000 laks og ørret, og da er ikke ” mørketallene ” med.
Dát leat suorggahahtti dieđut go buohtastahttá jahkásaš gárgidemiiguin 2001 – 2005 rájes goas gaskamearálaččat gárgidedje 515 000 luosa ja dápmoha, ja dalle eai leat ” sevdnjeslogut ” mielde.
I tillegg kommer andre fiskeslag som bl.a. torsk.
Lassin bohtet eará guollešlájat nugo ee. dorski.
Anleggssvikt er årsaken til over halvparten av alle rømmingstilfeller i følge Fiskeridirektoratets oversikt.
Rusttetváilevašvuođat leat sivvan badjel beallái gárgidemiin Guolástusdirektoráhta geahčastaga mielde.
Laks og ørret på rømmen er en miljøforurensing, særlig for de lakseførende vassdrag i landet, og særlig for de sjøsamiske bosettingsområdene.
Gárgidan luossa ja dápmot lea birasnuoskkideapmi, erenoamážit riikka luossajogaide, ja erenoamážit mearrasámi ássanguovlluide.
Sametingsrådet bes utrede en sak for plenum i september 2006 med forslag til konkrete tiltak mot rømming av oppdrettsfisk og forslag til Sametingets engasjement i saken.
Sámediggeráđđi bivdojuvvo čielggadit ášši 2006 čakčamánu dievasčoahkkimii oktan konkrehta doaibmabidjoevttohusain bibmonguliid gárgideami vuostái ja evttohusain mo Sámediggi áigu áŋgiruššat áššiin.
Forslag 6, representant Marianne Balto Henriksen, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 6, áirras Marianne Balto Henriksen, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
” Et levende landbruk over hele landet ”
” Ealli eanandoallu miehtá riika ”
Forslag til vedtak:
Mearrádusevttohus:
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 44 av 109
Vuolláičála: _________________ / _________________
Sametinget registrerer med glede at det i årets jordbruksoppgjør foreslås å tildele Finnmark en ekstra melkekvote på 1 million liter.
Sámediggi illuda go dán jagi eanandoallošiehtadusa loahppameanus evttohuvvo juolludit Finnmárkui 1 miljon lihttara lassi mielkeeari.
Denne melkemillionen bør først og fremst brukes til å sikre mer lønnsom drift på små melkebruk, slik at en stopper ytterligere nedgang i antall bruk, og sikrer mangfoldet i bygdene.
Dán mielkemiljovnna berre vuosttažettiin atnit nannet smávit mielkedolliide eanet gánnáhahtti doaimma nu ahte doaluid lohku ii njieja vel eambbo, ja vai sihkkarastá máŋggabealatvuođa giliin.
Fylkesmannen i Finnmark bør derfor sammen med faglagene i fylket gis i oppgave å lage regionale kriterier som skal brukes under tildelingen melkemillionen til bøndene i Finnmark.
Finnmárkku fylkkamánni berre danne ovttas fylkka fágaservviiguin oažžut bargun ráhkadit guovllulaš eavttuid maid vuođul galgá juohkit mielkemiljovnna Finnmárkku boanddaide.
Vi vil derfor oppfordre Regjeringen til å bidra til en slik utjevningsmessig presisering, når jordbruksoppgjøret behandles i Stortinget
Mii háliidit danne ávžžuhit Ráđđehusa váikkuhit dássema áiddostahttimii go eanandoallošiehtadus loahpas meannuduvvo Stuorradikkis.
Bakgrunn:
Duogáš:
I Soria Moria-erklæringa er en av målsettingene å opprettholde et levende landbruk over hele landet.
Soria Moria-julggaštusas lea okta mihttomeriin bisuhit ealli eanandoalu miehtá riika.
Dette for å kunne produsere trygg mat, sikre matforsyningen og samtidig bidra til sysselsetting og bosetting over hele landet.
Dán vai sáhttá buvttadit sihkkaris biepmu, sihkkarastit biebmolágideami ja seammás váikkuhit miehtá riikka barggolašvuhtii ja ássamii.
Det norske landbruket opplever en utvikling med stadig færre, men større melkebruk.
Norgga eanandoallu vásiha rievdama mas mielkedoaluid lohku njiedjá muhto doalut šaddet stuorábut.
Dette gjelder hele landet, og er ikke spesielt for Finnmark.
Dát dáhpahuvvá miehtá riikka, iige dušše Finnmárkkus.
Likevel er dette av stor betydning for Finnmark og for de samiske områder, da Finnmarksjordbruket ikke har det mangfoldet som finnes andre steder i landet.
Goitge dát váikkuha Finnmárkku ja sámi guovlluid erenoamážit go Finnmárkku eanadoalus ii leat dakkár šláddjivuohta mii gávdno eará guovlluin Norggas.
Melkeproduksjon er det bøndene i Finnmark og i de samiske områder kan aller best, og er viktig for å sikre et levedyktig landbruk i fylket.
Finnmárkku boanddat ja boanddat sámi guovlluin máhttet mielkki buvttadit buot buoremusat ja lea dehálaš nannendihte ealli eanandoalu fylkkas.
I 1997 hadde fylket 248 melkeprodusenter, mens den totale melkekvoten for fylket var på 22,8 mill liter.
1997:s ledje fylkkas 248 mielkebuvttadeaddji, ja olles fylkka mielkeearri lei 22,8 milj. lihttara.
I 2005 hadde vi 185 melkeprodusenter, mens den totale kvoten var 19,5 mill liter.
2005:s ledje mis 185 mielkebuvttadeaddji, ja olles earri lei 19,5 milj lihttara.
Denne nedgangen i antall melkeprodusenter og i kvoten er dramatisk, hele 25 % og det er stort sett melkebøndene med små bruk som legger ned.
Mielkebuvttadeddjiid ja mielkeeari logu njiedjan lea duođalaš, olles 25% ja leat eanaš smávvadoalloboanddat geat heitet.
Sametinget er derfor svært tilfreds med forslaget til årets jordbruksoppgjør der Finnmark foreslås forbeholdt en ekstra kvotetildeling på 1 million liter melk.
Danne lea Sámediggi hui duhtavaš dán jagi eanandoallošiehtadusa loahppameanuin gos evttohuvvo várret Finnmárkui 1 miljon lihttara liige mielkeeari.
Dette er et meget godt forslag for å sikre landbruket i Finnmark, og også å sikre den samiske bosetningen.
Dát lea hui buorre evttohus nannen dihte Finnmárkku eanandoalu. Ja maid nannen dihte sámi ássma.
Sametinget er likevel usikker på virkningen av dette forslaget slik det ligger nå. Dette fordi føringene for bruk av disse midlene er bestemt i sluttprotokollen, nemlig at de skal legges ut på salg på det frie marked til en forholdsvis billig penge.
Sámediggi ii leat goitge sihkar dálá evttohusa váikkuhusaid, danne go dáid eriid geavahusláidestusat leat mearriduvvon loahppaprotokollas, namalassii ahte daid galgá bidjat oalle hálbái vuovdemassii friddja márkanis.
I henhold til dagens regelverk kan en kjøpe melkekvote for inntil 30 % av den kvoten bonden har per i dag.
Dálá njuolggadusaid mielde sáhttá boanda oastit mielkeeari mii vástida gitta 30% boandda dálá mielkeearis.
Denne ordningen favoriserer de bøndene som allerede har store melkekvoter, og da også økonomi og mulighet til å kjøpe mer melkekvote.
Dát ortnet dahká boanddaide geain juo lea stuorra earri ja nu maid buoret ekonomiija vejolažžan oastit vel eanet mielkeeari.
Også det samiske jordbruket kan bli taperen.
Maiddái sámi eanandoallu sáhttá vuoittahallat.
Landbruket i Finnmark står overfor store utfordringer når det gjelder nedgangen i antall bruk og når det gjelder nye krav til drifta.
Finnmárkku eanandoalus leat stuorra hástalusat doallolugu njiedjamii, ja maid ođđa gáibádusaide dollui.
I 2024 må alle melkebruk ha lagt om fra bås- til løsdrift, en omlegging som er svært kostbar.
2024:s fertejit buot mielkedoalut leat váldán hiŋgaliid eret, vai gusat besset luovos vázzit, ja dát rievdadeapmi lea hui divrras.
Denne kostnaden vil være vanskelig å takle for de mindre melkebøndene, og det er stor fare for at mange av disse ikke vil klare kostnadene og blir tvunget til å legge ned.
Dán olggosgolu šaddá unnit doaluide váttis nagodit, lea várra ahte oallugat eai nagot dán olggosgolu máksit ja nu bággehallet heaitit.
Deres viktigste mulighet blir derfor å bygge seg opp nå, ved å kjøpe mer melkekvote. På denne måten vil de kunne øke lønnsomheten og være i stand til å klare kostnadene omleggingen til løsdrift medfører.
Sin deháleamos vejolašvuohta šaddá mielkeeari oastimiin stuoridit iežaset doalu ja nu nagodit olggosgoluid mat bohtet go hiŋgaliid galgá váldit eret.
For at dette skal være mulig bør hele eller deler av melkemillionen øremerkes de melkebøndene som har små kvoter.
Vai dat lea vejolaš, berre olles dahje oassi mielkemiljovnnas várrejuvvot mielkeboanddaide geain leat unna earážat.
Tabellen nedenfor viser at halvparten av melkekvotene i fylket i dag er under 100 000 liter.
Tabeallas oaidná ahte bealli fylkka mielkeeriin lea vuollel 100 000 lihttara.
Disse brukene vil kunne få problemer med å finansiere en større ombygging, da lønnsomheten ikke vil være tilstede.
Dáidda doaluide šaddá váttis ruhtadit stuorát rievdademiid go ii leat gánnáhahtti.
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 45 av 109
Vuollel 60 tonna 60 – 80 tonna 80 – 100 tonna 100 – 150 tonna Badjel 150 tonna
Under 60 tonn60 – 80 tonn80 – 100 tonn100 – 150 tonnOver 150 tonn 18 stk28 stk45 stk76 stk18 stk Kilde: Fylkemannens landbruksavdeling, Finnmark
Gáldu: Finnmárkku fylkkamánni eanandoalloossodat
For å sikre at melkemillionen hindrer en ytterligere nedlegging av antall bruk i Finnmark må iallfall deler av denne øremerkes bruk under 100 000 liter.
Vuolláičála: _________________ / _________________ Sihkkarastin dihte ahte mielkemiljovdna hehtte eanet doalloheaittihemiid Finnmárkkus, de ferte goit oassi dás várrejuvvot doaluide main leat vuollel 100 000 lihttara.
I dag er det SLF (Statens landbruksforvaltning) som tildeler kvoter.
Dál lea SEH (Stáhta eanandoallohálddahus) mii juohká eriid.
Dette kan de fremdeles gjøre. Det kan likevel utformes regionale kriterier som styrer denne ekstra tildelingen av melkekvote.
Dan sáhttet sii ain dahkat, go sáhttá ráhkadit guovllulaš eavttuid mat stivrejit dán liige mielkeeari juohkima.
Fylkesmannen i Finnmark sammen med faglagene i fylket (Norges Bondelag og Norsk Bonde- og Småbrukarlag) bør derfor gis i oppgave å utforme regionale kriterier som styrer salget av melkemillionen, slik at den får en størst mulig positiv virkning for landbruket i Finnmark.
Finnmárkku fylkkamánnái ovttas fylkka fágaservviiguin (Norgga boanddaidsearvi ja Norgga boanddaid- ja smávvadálolaččaid searvi) sáhttá bidjat bargun hábmet daid guovllulaš eavttuid mat stivrejit mielkemiljovnna vuovdima, nu ahte dat buoremus lági mielde váikkuha Finnmárkku eanandollui.
Også i samiske områder utenfor Finnmark, er det behov for ekstraordinære tiltak for å opprettholde en variert bruksstruktur.
Maiddái sámi guovlluide olggobealde Finnmárkku lea dárbbašlaš erenoamáš doaimmaide vai bisuha šláddjás doallostruktuvrra.
Forslag 7, representant Marianne Balto Henriksen, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 7, áirras Marianne Balto Henriksen, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Nordområdepolitikken og urfolksdimensjonen.
Davviguovlopolitihkka ja eamiálbmotdimenšuvdna
Arbeiderpartiets sametingsgruppe er glad for den aktive nordområdepolitikken den nye Regjeringa fører.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku lea ilus go ođđa Ráđđehus nu doaimmalaččat bargá davviguovlopolitihkain.
Urfolkspolitikken er en integrert del av denne, noe som gir helt nye muligheter for å utforme en urfolkspolitikk som virkelig tar hensyn til interessene til urfolkene i nord – ikke minst gjelder det de små nordlige folkene i Russland – som møter mange sosiale problemer og konkurranse om arealer og ressurser, i sitt møte med den industrialiserte og kapitalbaserte verden.
Eamiálbmotpolitihkka lea oassi das, ja dat addá áibbas ođđa vejolašvuođaid hábmet dakkár eamiálbmotpolitihka mii duođas vuhtiiváldá davviguovllu eamiálbmogiid beroštumiid – earenoamážit unnitálbmogiid davvi-Ruoššas – geat vásihit olu sosiála váttisvuođaid ja nákkuid eatnamiid ja resurssaid alde go deaivvadit industriijaliserejuvvon ja kapitálai čadnojuvvon máilmmiin.
Regjeringa legger stor vekt på at Sametinget igjennom konsultasjoner eller på andre måter vil være premissleverandør i utforming av urfolksdimensjonen i Nordområdepolitikken.
Ráđđehus deattuha ahte Sámediggi ráđđádallamiid čađa dahje eará ládje buktá eavttuid go Davviguovlopolitihka eamiálbmotdimenšuvdna galgá hábmejuvvot.
For å kunne bidra i denne viktige prosessen, er det avgjørende at Sametinget nå setter denne saken på den politiske dagsorden.
Jus Sámediggi galgá sáhttit searvat dán dehálaš prosessii, de ferte dát ášši dál biddjot Sámedikki politihkalaš áššin.
Arbeiderpartiets Sametingsgruppe ber Sametingsrådet om å forberede en temadag i forbindelse med Sametingsplenum i september 2006 hvor bl.a. følgende sentrale utfordringer bør fokuseres;
Bargiidbellodaga sámediggejoavku bivdá Sámediggeráđi ráhkkanit fáddábeaivvi čakčamánu 2006 dievasčoahkkima oktavuođas, gos ee. čuovvovaš guovddáš hástalusaid berre deattuhit;
Hvilke fortrinn gir urfolksdimensjonen i Nordområdet og hvordan utnytte dette fortrinnet i Nordområdesatsingen ?
Makkár ovdamuniid addá eamiálbmotdimenšuvdna davviguovlluide ja movt dáid ovdamuniid sáhttá ávkkástallat Davviguovlovuoruheamis ?
Hva er den lokale og regionale utfordringen i Nordområdepolitikken sett fra et samisk ståsted ?
Mat leat báikkálaš ja regiovnnalaš hástalusat Davviguovlopolitihkas, go geahččá sámi čalmmiiguin ?
ŽVurdere hvordan lokalsamfunnenes og de samiske samfunnenes fremtidige rolle skal kunne få en nasjonal betydning og sammen med nasjonale myndigheter vektlegge:
Árvvoštallat movt báikkálaš servodagaid ja sámi servodagaid boahttevaš rolla galgá oažžut našuvnnalaš mearkkašumi, ja ovttas našuvnnalaš eiseváldiiguin deattuhit:
utviklingspotensialet, utviklingskraften og tilpasningsevnen i de lokale- og samiske samfunnene og se den i sammenheng med hvordan avkastningen av olje og gassvirksomheten kan gi et positivt løft til den samiske samfunnsutviklingen.
Ovdánahttinvejolašvuođaid, ovdánahttinfámu ja báikkálaš- ja sámi servodagaid heivehangálgga, ja dan geahččat ovttas dainna ahte movt oljo- ja gássasdoaimma buvttadeapmi sáhttá loktet sámi servodatovdáneami.
ŽSynliggjøre lokal- og erfaringsbasert kompetanse i det samiske samfunnet.
Čalmmustahttit sámi servodaga báikkálaš gelbbolašvuođa ja vásáhusaid.
Se hvordan de samiske institusjoner og kompetansemiljøer bør få en mer aktiv rolle i samfunnsplanleggingen
Geahččat movt sámi ásahusat ja gelbbolašvuođabirrasat galggašedje beassat eanet searvat servodatplánemii.
ŽSynliggjøre de miljømessige utfordringer rundt olje- og gassutvinningen.
Čalmmustahttit oljo- ja gássabohkamiid birashástalusaid.
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 46 av 109
Vuolláičála: _________________ / _________________
ŽSynliggjøre hvordan urfolksdimensjonen kan bli et viktig ” utenrikspolitisk ” kort for Norge og for oljeselskapene.
Čilget movt eamiálbmotdimenšuvdna sáhttá doaibmat dehálaš ” olgoriikapolitihkalaš ” ovdamunnin Norgii ja oljogávppiide.
ŽDet er viktig at urfolksdimensjonen må inngå som en sentral del av den regionale politikk og derfor vil utfrodringen være hvordan man må jobbe for å oppnå en bred regional aksept og bygge ned motsetningene.
Lea dehálaš ahte eamiálbmotdimenšuvdna lea guovddáš oassin regiovnnalaš politihkas ja danne lea hástalus ahte movt ferte bargat jus galgá olahit viiddis regiovnnalaš dohkkeheami ja njeaidit vuostálasvuođaid.
ŽDe samiske lokalsamfunn kan bli de viktige eksempler i nye planleggingsmodeller i Nordområdet der sårbarhet og tilpasningsevne blir nøkkelbegrep.
Sámi báikkálaš servodagat sáhttet šaddet dehálaš ovdamearkkat Davviguovllu plánenmodellii, gos hearkivuohta ja heivehannákca šaddet guovddáš čoavddasánit.
Til temadagen bør også de samiske institusjoner, kompetansemiljøer og andre aktører som har viktige roller i utforming av urfolksdimensjonen inviteres til å delta.
Fáddábeaivái berre maiddái bovdet sámi ásahusaid, gelbbolašvuođabirrasiid ja eará aktevrraid main leat dehálaš rollat eamiálbmotdimenšuvnna hábmemis.
Sametinget bør også vurdere å etablere et samisk Nordområdeutvalg hvor representanter også fra det samiske kompetansemiljøer utnevnes, og utvalget bør ledes av Sametinget.
Sámediggi berre maiddái árvvoštallat ásahit sámi Davviguovlolávdegotti, gos maiddái sámi gelbbolašvuođaguovddážiin leat áirasat, ja lávdegotti berre Sámediggi jođihit.
Forslag 8, representant Magnhild Mathisen, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 8, áirras Magnhild Mathisen, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Arbeiderpartiets sametingsgruppe konstaterer at et utvalg har lagt frem et nytt forslag til forvaltningen av kongekrabbe.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku oaidná ahte lávdegoddi lea evttohan ođđa hálddašeami gonagasreappás.
Der blir kombinasjonsnæringsutøvere med små båter fortsatt holdt utenfor, og det foreslåtte regelverket vil i tillegg trolig stenge ute mange av de fjordfiskerne med mindre båter, som har krabbekvote i dag.
Doppe doalahuvvojit sii guđiin lea buohtalasealáhus ja unna fatnasat ain olggobealde, ja lea jáhkehahtti ahte evttohuvvon njuolggadusčálus dasa lassin doalaha olggobealde máŋga vuotnaguolásteaddji geain leat unna fatnasat, ja geain otne lea gonagasreabbáearri.
Det er helt uakseptabelt.
Dát lea áibbas dohkkemeahttun.
En stor del av fjordbefolkningen i fjordene fra og med Porsanger og østover, er samer og kvener.
Stuora oassi ássiin vuonain Porsáŋggu rájes ja nuorttasguvlui, leat sápmelaččat ja kvenat.
Myndighetene er derfor i henhold til folke- og urfolksretten, forpliktet til å sikre det materielle grunnlaget for bosetningen i området.
Danne leat eiseválddit geatnegahtton, álbmot- ja álgoálbmotrievtti vuođul, sihkkarastit ávnnaslaš vuođu olbmuide geat ásset guovllus.
Det er derfor meget beklagelig at utvalgsarbeidet i følge mandatet fra den forrige fiskeriminister, ikke skulle legge folkeretten til grunn.
Danne lea hui šállošahtti ahte ovddit guolástusministara mandáhta mielde, ii galgan lávdegottebarggus biddjot vuođđun álbmotriekti.
Det til tross for at enkelte folkerettsbestemmelser for minoritetsbeskyttelse, også er vedtatt som norsk lov gjennom Menneskerettsloven.
Vaikko muhtin álbmotriektemearrádusat unnitálbmotsuddjema várás, maiddái leat mearriduvvon Norgga láhkan olmmošvuoigatvuođalágas.
Når fundamentale rettsprinsipper settes til side i mandatet, må resultatet bli deretter.
Go guovddáš riekteprinsihpat biddjojit eret mandáhtas, ferte boađus maid šaddat danin go lea.
Arbeidet må gjøres på nytt, fiskerimyndighetene må derfor selv foreta de urfolks- og minoritetsrettslige vurderingene, før nye deltakelsesforskrifter for kongekrabbefisket fastsettes.
Bargu ferte ođđasit dahkkot, ja guolástuseiseválddit fertejit ieža dahkat álgoálbmotlaš- ja unnitálbmotlaš árvvoštallama, ovdalgo ođđa láhkaásahusat oasálastimii gonagasreabbábivdui mearriduvvojit.
Dette er man forpliktet til når samiske interesser er involvert
Dasa leat geatnegahtton go lea sámi beroštumiide guoskevaš ášši.
Arbeiderpartiets sametingsgruppe krever at alle i de berørte områdene som har fiske som levevei, også de som driver i kombinasjon med jordbruk og / eller andre stedbundne næringer, skal ha en selvsagt rett til å delta i kongekrabbefiske uten hinder av båtstørrelser, eller andre byråkratiske krav.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku gáibida ahte buohkain guoskevaš guovlluin gos guolástus lea ealáhusláhki, maiddái sis guđiin lea eanandoallu ja/dahje eará báikáičadnon ealáhus buohtalasealáhussan, galgá leat čielga riekti oasálastit gonagasreabbábivddus beroškeahttá fanassturrodagas dege eará byrokráhtalaš gáibádusain.
Arbeiderpartiets sametingsgruppe vil foreslå følgende prinsipper for tildeling av krabbekvoter;
Bargiidbellodaga sámediggejoavku evttoha čuovvovaš prinsihpaid reabbáeriid juolludeapmái;
- I henhold til urfolks- og sedvanerettslige prinsipper skal også de minste båtene med torskeadgang i
- Álgoálbmotlaš- ja dološ vieruiduvvanrievttiid prinsihpaid vuođul galget maiddái unnimus fatnasat main lea dorskelohpi joavkkus I ja II, buohtalastojuvvon guolásteddjiid loguin ja merkenregistreremiin, mat gullet vearrámus reabbáguovlluide, juolluduvvot reabbáeari 2006:s. - Dárbbu mielde biddjo omd. 15 000 sturrosaš reabbáhivvodat, guovlluprinsihpa mielde, addindihte guolásteddjiide geain leat unna fatnasat ja geat vuoigatmeahttun vugiin eai leat ožžon rievtti gonágasreappá bivdit.
gruppe I eller II, kombinert med fiskerimanntall og merkeregistrering, hjemmehørende i de verste krabbeområdene, tildeles krabbekvote i 2006.
Vuolláičála: _________________ / _________________ - Fatnasat, gullevaččat vearrámus reabbáguovlluide, mat leat deavdán gáibádusaid kommersiála reabbábivdui mii sisafievrriduvvui 2002:s muhto liikká eai leat ožžon eari go fanas ii leat deavdán guhkkodatgáibádusa, galget juolluduvvot dábálaš eari 2006:s ja maŋŋel.
krabbekvote etter at kommersielt fiske ble innført i 2002, men som likevel ikke har fått kvote på grunn av lengdebegrensningen, skal tildeles ordinær kvote i 2006 og seinere.
- Unnit fatnasat main lea unnit doaibmaviidodat, ja leat gullevaččat Nordkáhpa nuorttabeallái, luvvejuvvojit gáibádusas ahte dohkkehuvvon dorskehivvodat galgá bivdojuvvon liinnain dege njáŋggofirpmiin.
Årsaken er at garn- og linefisket inne på fjordene er til dels umuliggjort på grunn av krabben.
Sivvan dasa lea go njáŋggofierbme- ja liinnábivdu vuonain lea meastta áibbas veadjetmeahttun reabbá dihte.
Derfor må også juksafiske telle som kriterium for å få krabbekvote.
Danne ferte maid váđđobivdu dohkkehuvvot eaktun oažžut reabbáeari.
for båter under en viss størrelse i krabbeområde øst for Nordkapp, ikke behøve en årlig kvalifisering for å opprettholde krabbekvoten.
- Vuonaid reabbáhivvodaga dihte, ja go árbevirolaš guolásteapmi garrasit hehttehuvvo, eai galgga fatnasat mat leat unnibut go vissis sturrodat reabbáguovllus nuorttabealde Nordkáhpa, dárbbašit jahkásaš dohkkeheami doalahandihte reabbáeari.
- For å ivareta sikkerhetsaspektet, bør fiskere med små båter få formell mulighet til å fiske sine
- Vai sihkkárvuohta doalahuvvo, berrejit guolásteaddjit geain leat unna fatnasat oažžut formálalaš vejolašvuođa bivdit iežaset reabbáeriid eará báikkáláš fatnasiiguin mat leat dohkálaš sturrodagas.
Forslag 9, representant Magnhild Mathisen, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 9, áirras Magnhild Mathisen, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Arbeiderpartiets sametingsgruppe mener at det er et stort behov for rettsbeskyttelse av samisk duodji.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku oaivvilda ahte lea stuora dárbu rievtti bokte suodjalit sámi duoji.
Rettsvern innebærer i denne sammenheng rettsvern mot utenforståendes urettsmessige bruk av duodji i kommersiell øyemed.
Riektesuodjalus mearkkaša dán oktavuođas ahte galgá hehttet olggobeal olbmuid vearrivuođalaččat geavahit duoji gávppálaš ulbmiliin.
Det vises til at verken internasjonal eller nasjonal lovgivning gir et tilstrekkelig vern for duodji.
Čujuhuvvo ahte internašunála iige našunála láhkamearrádus atte doarvái suodjalusa duodjái.
Et unntak her er særegne produkter som egner seg for patentering.
Dat mat dás spiehkastit leat earenoamáš buktagat mat heivejit patenteremii.
Arbeiderpartiets sametingsgruppe ber sametingsrådet bidra til at det lages en utredning om rettsvern av sámi duodji.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku bivdá Sámedikki váikkuhit dasa ahte ráhkaduvvo sámi duoji riektesuodjaleami birra čielggadeapmi.
Det vises for øvrig til rapport om rettsvern for duodji, (utredning Rettsvern for duodji av SEG juni 2005)
Čujuhit muđui duoji riektesuodjalusa raportii (utredning Rettsvern for duodji av SEG juni 2005).
Forslag 10, representant Per-Ivar Henriksen, Aps sametingsgruppe:
Evttohus 10, áirras Per Ivar Henriksen, Bargiidbellodaga sámediggejoavku
Sametinget må ta kontakt med Sametinget på finsk side, og sammen ta opp denne saken i Samisk parlamentarisk råd.
Sámediggi ferte váldit oktavuođa Suoma beale Sámedikkiin, ja ovttas dainna váldit ovdan dán ášši Sámi parlamentáralaš ráđis.
Sametinget må også snarest be om konsultasjoner med de norske myndigheter og forlange at det settes i gang en prosess som skal lede til en felles utviklingsplan for Tanadalen, der det er en forutseting at det blir tatt tilstrekkelig hensyn til samiske rettigheter, tradisjonell naturbruk og en forsvarlig forvaltning av Tanadalens ressurser.
Sámediggi ferte maid farggamusat bivdit ráđđádallamiid Norgga birasgáhtteneiseválddiiguin ja gáibidit ahte álggahuvvo proseassa mii galgá mielddisbuktit dakkár oktasaš ovddidanplána Deanuleagi várás, mas lea eaktun ahte sámi vuoigatvuođat, árbevirolaš luonddudoallu ja Deanuleagi doahkálaš hálddašeapmi doarvái bures váldojuvvojit vuhtii.
Når det gjelder fisket i Tanavassdraget, bør det legges opp til et rimelig tak på antallet tilreisende fiskere, og innføres regler som gjør at de tradisjonelle brukerne av elva ikke blir unødig skadelidende, eller at deres interesser blir satt til side på grunn av turistfisket.
Deanučázádaga guolásteami oktavuođas berre biddjojuvvot govttolaš bajimus mearri mátkkošteaddji bivdiid lohkui, ja ásahuvvot njuolggadusat mat eastadit ahte joga árbevirolaš geavaheaddjit vahágahttojuvvojit dárbbašmeahttumit, dahje ahte sin beroštumit olgguštuvvojit turistaguolásteami geažil.
Begrunnelse: Arbeiderpartiet sametingsgruppe mener at det er vesentlig at samene skal være premissleverandører til reiselivsprodukter basert på natur og samisk kultur, og den samiske befolkningen må selv delta i utforming av reiselivsstrategier og planer.
Vuođustus: Bargiidbellodaga sámediggejoavku atná deaŧalažžan ahte sápmelaččat galget leat eaktudeaddjin mátkebuktagiidda mat leat vuođđuduvvon lundui ja sámi kultuvrii, ja ahte sámi álbmot ieš ferte leat mielde hábmemin mátkeealáhusstrategiijaid ja - plánaid.
Målet med slike planer er å utvikle gode helhetsprodukter for reiselivet, ivareta lokalbefolkningens rettigheter, og sikre en forsvarlig forvaltning av miljøet i Tanadalen.
Dakkár plánaid ulbmil lea ovddidit buriid ollislašbuktagiid mátkeealáhusa várás, fuolahit báikegotteolbmuid vuoigatvuođaid, ja sihkkarasit Deanuleagi birrasa dohkálaš hálddašeami.
Dette innebærer at det må utarbeides bruksplaner for Tanadalen, og i disse planene må det legges opp til prosesser som ivaretar lokalbefolkningens innflytelse, kontroll og rettigheter.
Dát mielddisbuktá ahte ferte ráhkadit geavahanplánaid Deanuleagi várás, ja dáin plánain ferte evttohit proseassaid mat fuolahit báikegotteolbmuid váikkuheami, bearráigeahču ja vuoigatvuođaid.
Sign: _________________ / _________________ Møtesekretærer: Inga M. Eira / Marit E. Mienna Side 48 av 109 I 1994 behandlet den norsk- finske grensevassdragskommisjonen den mer eller mindre ukontrollerte hyttebyggingen på finsk side av Tanadalen.
Vuolláičála: _________________ / _________________ 1994:s meannudii Norgga-Suoma rádjačážádatkommišuvdna dan eanet uhcit bearráigeahčakeahtes bartahuksema Suoma bealde Deanuleagis.