pere/sami_parallel huggingface dataset:
Go julevsámegillii ii leat ráhkaduvvon nu ollu ođđa terminologiija maid dálá servodat gáibida, de šaddá nuoraide dávjá álkit dárustit go ságastit gaskaneasest.
Fordi lulesamisk språk ikke har utviklet så mye ny terminologi som dagens samfunn krever, blir det for de unge ofte lettere å bruke norsk i samtaler seg i mellom.
Sámi mediat váikkuhit giellageaveaheami lassáneapmái julevsámi servodagas.
Tilgang på samiske medier bidrar til å stimulere språkbruken i det lulesamiske samfunnet.
1975:s ásahuvvojedje vuosttaš julevsámegiel radiosáddagat ja viiddiduvvo maŋŋel nu ahte lei sátta juohke nuppi vahkku.
I 1975 ble de første lulesamiske radiosendingene etablert og ble senere utvidet til sendinger hver fjortende dag.
1996:s šadde fásta sáddagat guovtte geardde vahkus.
I 1996 ble det faste sendninger to ganger i uken.
Sámediggi oaivvilda ahte julevsámegiel sáddenáigi ferte viiddiduvvot.
Sametinget mener at sendetid på lulesamisk må utvides.
Lea maid dárbbašlaš oažžut eanet julevsámegielat journalisttaid vai guldaleaddjit ožžot viidát fálaldaga.
Det er også nødvendig med flere lulesamiske journalister for å gi lytterne et større tilbud.
Sámediggi áigu bargat dan ovdii.
Sametinget vil arbeide for dette.
Báikkálaš " NordSalten " aviissas leat muhtomin leamaš aviisačállosat julevsámegillii.
I lokalavisa ” NordSalten ” har det vært sporadiske avisartikler på lulesamisk.
2003:s šadde dát bistevaš oassin aviissas.
I 2003 ble lulesamiske innlegg en fast del av avisa.
NRK-Sámi Radio, Sámediggi ja Bodø Allaskuvla leat ásahan báikkálaš kantovrraid Divttasvutnii.
NRK. – Sámi Radio, Sametinget og Høgskolen i Bodø har opprettet distriktskontorer i Tysfjord.
Buot dát ásahusat leat buktán ollu bargosajiid mat gullet sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii, ja julevsámegiella lea ollu eambbo čalmmustahtton dáid doaimmaid bokte.
Alle disse institusjonene har bidratt til etablering av mange arbeidsplasser relatert til samisk språk, kultur og samfunnsliv, og lulesamisk er i atskillig større grad synliggjort gjennom disse virksomhetene.
Sámegiella adnojuvvo ollu eanet diliin go ovdal, majoritehtagiela ektui vaikko vel addojuvvo ge julevsámegiel oahpahus mánáidgárddiin ja skuvllain.
Samisk brukes i mange flere situasjoner enn før, men altså av færre personer.
Gávdnojit unnán julevsámegiel arenat, ja skuvlašilljus gullo unnán sámegiella.
Likevel er situasjonen i dag at lulesamisk språk taper terreng for majoritetsspråket til tross for at det gis lulesamisk undervisning i barnehage og skole.
Leat unnit julevsámegielagat dál go moaddelot jagi ovdal ja dát dieđosge váikkuha giela boahtteáigái.
Få lulesamiske språkarenaer finnes, og i skolegården hører man lite samisk. Det er framtid.
6.3.2 Sámedikki giellapolitihkka julevsámi guovllus
6.3.2 Sametingets språkpolitikk i lulesamisk område
Sámediggi nammadii 1991:s joavkku mii galggai evttohit doaibmabijuid mat nannejit sámegiela iešguđet suorggis julevsámi giellaguovllus.
Sametinget oppnevnte i 1991 en gruppe som skulle foreslå tiltak som styrker samisk språk i ulike sektorer i lulesamisk språkområde.
Joavku gávnnahii ahte jus julevsámegiela stahtus galgá badjánit, ferte bargat nu ahte giella čalmmustahtto ja ahte lea álki beassat oahppat dan.
Gruppen konkluderte med at om det lulesamiske språk skal heve sin status må det satses på å gjøre språket mer tilgjengelig og synlig.
Okta doaibmabijuin lei bargat oažžut Divttasvuona suohkana sámelgiela hálddašanguovllu oassin, ja dan lea Divttasvuona suohkan dál ohcan.
Et av tiltakene var å arbeide for at Tysfjord kommune skulle komme inn under forvaltningsområdet for samisk språk, noe Tysfjord kommune nå har søkt om.
Jus julevsámegiela stahtus badjána, de dat iešalddis movttiida julevsámegiela oahppamii.
Høyere status for lulesamisk vil i seg selv være en motivasjon for å lære språket.
Plánas leat evttohuvvon máŋga doaibmabiju, mat galget nannet sámegiela julevsámi giellaguovllus, mat gullet surggiide oahpponeavvoovdánahttin, oahpahus, preassa ja álbmotmedia, giellakursa ja girjerájusfálaldat.
I planen er det foreslått en rekke tiltak for styrking av samisk språk i lulesamisk språkområde innenfor områdene læremiddelutvikling, utdanning, presse og kringkasting, språkkurs og bibliotektjenester.
1993:s nammadii Sámediggi joavkku mii galggai evttohit doaibmabijuid nannen dihte sámegiela Ofuohtas ja Lulli-Romssas.
I 1993 oppnevnte Sametinget en gruppe som skulle foreslå tiltak for å styrke samisk språk i Ofoten og Sør-Troms.
Joavku ovddidii ahte vuorjašuvvá sámegiela diliin dán guovllus.
Gruppen uttrykte sterk bekymring for utviklingen av det samiske språket i området.
Olles guovlu lea olggobealde sámegiela hálddašanguovllu.
Hele området faller utenfor forvaltningsområdet for samisk språk.
Guorahallan čujuhii ahte lea dehálaš ahte álbmot ieš movttiiduvvo giela ovddidit.
Utredningen påpekte viktigheten av å få til en selvmotivert språkvekst i befolkningen.
Oassin dákkár áŋgiruššamis evttohuvvui atnit DGT sihkkarastin dihte sámegiel oahpahusa sihke vuođđoskuvllas, joatkkaskuvllas ja rávisolbmooahpahusas.
Som et ledd i en slik satsing ble det foreslått økt bruk av IKT for å sikre samisk undervisning i både grunnskolen, videregående skole og voksenopplæring.
Sámediggi čuovvolii dáid guorahallamiid ee. " Riddo- ja vuotnaguovlluid doaibmaplánain, 1997-2001 ", gos ee. čuožžu sámegielovdáneami birra dán ja eará guovlluin: " Sámediggi lea plánaid ráhkademiin, main leat doaibmabijut oarjelsámi ja julevsámi ja Ofuohta, Sáčča ja Lulli-Romssa guovlluide, vuoruhan gielladoaimmaid ovdáneami, maid ulbmil lea ovddidit sámegiela olggobealde sámegiela hálddašanguovllu. "
Sametinget fulgte opp disse utredningene, bl.a. gjennom " Handlingsplan for kyst- og fjordområder, 19972001 ", der det bl.a. heter om samisk språkutvikling i dette og andre områder: " Sametinget har prioritert utviklingen av språklige tiltak med sikte på å fremme samisk språk utenfor forvaltningsområdet gjennom utarbeidelse av planer med tiltak for det sørsamiske og lulesamiske området samt Ofoten, Senja og Sør-Troms-området. "
Sámediggi addá maid doarjaga álgooahpaheapmái Sámásta-prošeavtta bokte (1. ja 2. kursagirji, interneahtta ja rádioprográmmat) mii lea oktasaš prošeakta gaskal Norgga ja Ruoŧa.
Sametinget gir også støtte til begynneropplæring gjennom Sámásta-prosjektet (kursbok 1 og 2, internett, samt radioprogram) som er et fellesprosjekt mellom Norge og Sverige.
Eará oktasaš prošeakta lea maiddái jorgalahttit Ådå Testamennta ja Julevsáme sálmmagirjje.
Et annet fellesprosjekt er også oversettelsen av Ådå Testamennta og Julevsáme sálmmagirjje.
Dát oktasaš prošeavttat leat lihkostuvvan bures, muhto ain váilu ollu normerenbargu.
Disse fellesprosjektene må betegnes som vellykkede, men tross disse gjenstår mye normeringsarbeid.
Ođđa terminologiijain bargat lea maid dehálaš oassi giellaovddidanbarggus mii ferte dahkkot.
Arbeid med ny terminologi er også en viktig del i det språkutviklingsarbeidet som gjøres.
6.3.3 Ulbmilat
6.3.3 Målsetting
Julevsámegiela boahtteáigi lea dan duohken ahte julevsámegiella šaddá lunddolaš gulahallangaskaoapmin árgabeaivvis.
Framtiden for det lulesamiske språket er avhengig av at lulesamisk blir et naturlig kommunikasjonsmiddel i dagliglivet.
Álggahit sámegielat birrásiid klássalanja olggobealde, ruovttuin ja lagasbirrasis ovddida njálmmálaš sámegiela sihke skuvlla siskkobealde ja eará sámi ásahusain mat fas dagahit iešmotiverejuvvon giellalassaneami álbmogis.
Etablering av samiskspråklige miljøer utenfor klasserommene, i hjemmene og i lokalmiljøet vil fremme muntlig samisk språk både innenfor skolen og andre samiske institusjoner som i sin tur vil bidra til en selvmotivert språkvekst i befolkningen.
Leat unnan oahpaheaddjit ja giellabargit geain lea julevsámegiel gelbbolašvuohta, ja dat lea dagahan ahte muhtun skuvllain ii leat sámegiela oahpaheapmi leamaš bistevaš jahkasaš fálaldat.
Mangel på lærere og språkarbeidere med kompetanse i lulesamisk språk har medført at tilbudene innen samisk språkopplæring ved enkelte skoler ikke har vært faste årlige skoletilbud.
Oahpahusfálaldaga heiveheapmi ja gelbbolašvuođa lokten sámegielas leat čoavddaoasit julevsámegiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat, lea dehálaš oassi giellavitaliserenbarggus.
En tilrettelegging av utdanningstilbud og kompetanseheving innen samisk språk er derfor nøkkelfaktorer som på sikt styrker samisk språk.
Sámediggi áigu ávžžuhit eiseválddiid láhčit dilálašvuođaid nu ahte sii geat háliidit váldit alit oahpu julevsámegielas, sáhttet dan dahkat dábálaš oahppoáiggis.
Etablering av et kontinuerlig tilbud til de som vil oppfordre myndighetene til å tilrettelegge slik at de som ønsker å ta høyere utdanning innen lulesamisk språk kan gjøre det innenfor et normalt utdanningsforløp.
Julevsámiguovllu giellaoahppaplána ráhkadeapmi mas giella- ja/dahje gelbbolašvuođaguovddážiid ásaheapmi lea oassin, addá vejolašvuođa kanaliseret iešguđetge doaimmaid ja álggahit prošeavttaid doppe gos lea eanemus dárbu.
Utarbeidelse av en språkopplæringsplan i det lulesamiske området der etablering av språk- og / eller kompetansesentra inngår, gir muligheter til å kanalisere de ulike tiltakene og initiere prosjekter der behovet er størst.
Dán áigu Sámediggi dahkat ovttas julevsámiguovllu fylkkasuohkaniin.
Dette vil Sametinget gjøre i samarbeid med fylkeskommunen i det lulesamiske språkområdet.
Sámediggi áigu maid bargat dan nala ahte ásahuvvo sierra stipeandaortnet sidjiide geat háliidit lohkat julevsámegiela.
tinget vil også arbeide for at det etableres en egen stipendordning for de som vil studere lulesamisk.
Oahpponeavvuid ráhkadeapmi, julevsámegiela-dárogiela / dárogielajulevsámegiela sátnegirjji almmuheapmi, julevsámegiel jietnagirjjit mat odne gávdnojit dušše guokte, leat eará neavvut mat nannejit giela.
Utvikling av læremidler, utgivelser av lulesamisk-norsk / norsk-lulesamisk ordbok, lulesamiske lydbøker, som det i dag finnes kun to av, er andre midler for styrking av språket.
Mánáid ja nuoraid vuoruhit go ođđa terminologiija ráhkada ja almmuha / jorgalahttá girjjiid, buvttadit dihtorspealuid mánáide ja nuoraide ja minigiellakurssat julevsámegillii leat doaimmat mat arvvosmahttet giellaoahpaheami.
Satsing på barn og unge ved utarbeidelse av ny terminologi og utgivelse / oversetting av bøker, utvikling av dataspill for barn og ungdom og minispråkkurs i lulesamisk, er tiltak som vil stimulere til språkopplæring.
Sámediggi áigu doarjut doaimmaid mat ovddidit julevsámegiela.
Sametinget vil støtte tiltak som fremmer det lulesamiske språket.
Dat ahte ovddidit ođđa sániid ja tearpmaid maidda lea dárbu modearna áiggis, lea áddjás bargu.
Det å utvikle nye ord og termer som behøves i vår moderne tid, er et tidkrevende arbeid.
Sámediggi oaivvilda ahte lea dehálaš ovddidit ođđa terminologiija nu ahte birge julevsámgielain otná servodagas.
Sametinget mener det er viktig å utvikle ny terminologi slik at man klarer seg med lulesamisk i dagens samfunn.
Buorre ovttasbargu giellabirrasiin ruoŧa bealde oktasaš terminologiija ja normerenbarggu oktavuođas dagaha ahte julevsámegiella šaddá nanus.
Et godt samarbeid med språkmiljøer på svensk side gjennom felles terminologi og normeringsarbeid vil bidra til styrking av lulesamisk.
Jus julevsámegielas galgá leat boahtteáigi, de ferte julevsámegillii láhčit saji servodatdássái, joavkkodássái ja oktagas olbmo dássái.
Dersom lulesamisk skal ha ei framtid, må det tilrettelegges for lulesamisk på samfunnsnivå, gruppenivå og individnivå.
Eaktun lea ahte julevsámegiella almmolaččat suddjejuvvo lágain ja almmolaš ásahusain.
En forutsetning er at lulesamisk blir offisielt beskyttet i lovverk og offentlige forordninger.
Lea dehálaš ahte ráhkaduvvo oktasaš giellaulbmilprográmma julevsámegiela váste, gos buot almmolaš ásahusat mat barget julevsámegiela gažaldagaiguin oassálastet.
Det er viktig at det utarbeides et felles språkmålsettingsprogram for lulesamisk, hvor alle offentlige institusjoner som arbeider med lulesamiske spørsmål deltar.
Dákkár prográmmas fertejit leat oanehis- ja guhkesáigge ulbmilat, mat dasto dagahivčče ahte buohkat barget seamma ulbmiliid ektui.
Et slikt program må ha kort- og langsiktige mål, og vil bidra til at alle arbeider mot de samme målene.
6.3.4 Vuoruhuvvon doaimmat
6.3.4 Prioriterte tiltak
Sámediggi áigu bargat vai TV:s ja rádios lasihuvvojit sáddagat julevsámegillii.
Sametinget vil arbeide for at det på TV og i radio blir økt sendetid på lulesamisk.
Sámediggi ávžžuha eiseválddiid láhčit dilálašvuođaid nu ahte sii geat háliidit váldit alit oahpu julevsámegielas galget beassat dan dahkat dábálaš oahppoáiggis.
Sametinget vil oppfordre myndighetene til å tilrettelegge muligheter for de som ønsker å ta høyere utdanning innen lulesamisk språk, slik at de kan gjøre det innenfor et normalt utdanningsforløp.
Sámediggi áigu bargat vai ásahuvvo geažosáiggi fálaldat sidjiide geat háliidit oahppat julevsámegiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat.
Sametinget vil arbeide for etablering av tilbud til de som vil lære seg lulesamisk både muntlig og skriftlig.
Sámediggi áigu bargat vai ásahuvvo sierra stipeandaortnet sidjiide geat háliidit lohkat julevsámegiela.
Sametinget vil initiere et samarbeid med fylkeskommunen i det lulesamiske området om utforming av en felles språkopplæringsplan.
Sámediggi áigu doarjut doaimmaid mat ovddidit julevsámegiela.
Sametinget vil arbeide for at det opprettes en stipendordning for de som vil lære seg lulesamisk.
oktasaš giellaoahppaplána.
Sametinget vil oppfordre offentlige institusjoner som arbeider med lulesamiske spørsmål om å utarbeide et felles språkmålsettingsprogram.
Sámediggi áigu ávžžuhit almmolaš ásahusaid mat barget julevsámi gažaldagaguin ráhkadit oktasaš julevsámi giellaulbmilprográmma.
For å gjennomføre prioriterte tiltak har Sametinget behov for et godt og nært samarbeid med både departementer, fylkeskommuner, kommuner, samiske organisasjoner, samiske institusjoner og den samiske befolkningen for øvrig.
Vai sáhttá čađahit vuoruhuvvon doaimmaid de lea Sámedikkis dárbu buori ja lagas ovttasbargui sihke departementtaiguin, fylkkasuohkaniiguin, suohkaniiguin, sámi organisašuvnnaiguin, sámi ásahusaiguin ja muđui sámi álbmogiin.
Cooper, Robert L (1989): Language planning and social change Cambridge University Press, Cambridge.
Evttohuvvon vuoruhuvvon doaibmabijut dieđáhusas meannuduvvojit dábálaččat jahkásaš bušeahttašiehtadallamiin.
Den europeiske pakta for regions- eller minoritetsspråk (European Charter for regional or minority languages)
Sammallahti, Pekka (1998): The Saami language An introduction, Davvi Girji, Karasjok
Sammallahti, Pekka (1998): The Saami language An introduction, Davvi Girji, Karasjok
Kåfjord kommune er en jordbruks- og fiskerikommune i Nord-Troms med ca 2.400 innbyggere.
Gáivuona suohkan lea Davvi-Romssa eatnandoallo- ja mearrabivdosuohkan mas leat sullii 2.400 olbmo.
Olderdalen er kommunens administrative sentrum.
Dálošvággi lea suohkana hálddahuslaš guovddáš.
Kommunen har et aktivt kulturelt miljø, med bl.a en godt utbygd kommunal kulturskole.
Suohkanis leat ollugat mielde kulturdoaimmain, ja mis lea maid nana suohkanlaš kulturskuvla.
En storslå tt natur med rike muligheter for jakt, fiske og friluftsliv.
Luondu lea áibmad as ja addá buriid vejolašvuođaid olbmui guhte háliida bivdit ja návddašit luonddus.
E-6 går gjennom kommunens sentrale deler.
E6-bálggis manná suohkana guovdilis osiid čađa.
Kommunen ligger innenfor tiltakssonen for Nord-Troms og Finnmark med skattelette, nedbetaling av studielån og ekstra barnetrygd.
Suohkan lea Davvi-Romssa ja Finnmárkku doaibmaguovllus, mas leat vearrogeahpedusat, oahppoloatnageahpedus ja mánáidruhtalas si.
Kåfjord kommune inngår i forvaltnings-området for samisk språk.
Gáivuona suohkan gullá maid sámegiela hálddašanguvlui.
Kåfjord kommune har følgende ledige stillinger:
Gáivuona suohkanis leat rabas virggit:
Vi søker etter pedagogisk leder med førskoleutdanning for perioden 1.3.05 - 24.12.05, med mulighet for forlengelse.
Mii ohcat pedagogalaš jođiheaddji geas lea ovdaskuvlaoahpaheaioahppu áigodahkii 1.3.05 - 24.12.05, virgi sáhttá guhkiduvvot.
Dersom det ikke melder seg søkere med ønsket utdanning, kan det ved internt opprykk bli ledig 100% assistentstilling for samme periode.
Jus ii leat ohcci dakkár oahpuin ja olmmoš válljejuvvo siskkáldasat, de rahpasa 100 % assisteantavirgi seammá áigodahkii.
Menn oppfordres til å søke.
Ávžžuhit dievdduid ohcat.
Relevant praksis vil bli vektlagt.
Deattuhit guoskevaš bargohárjáneami.
Politiattest av nyere dato må fremlegges før tiltredelse.
Ohcci ferte vuosihit viehka ođđa politiijaduođaštusa ovdalgo álgá virgái.
Vi søker etter pedagogisk leder med førskoleutdanning fra 01.03.05.
Mii ohcat pedagogalaš jođiheaddji geas lea ovdaskuvlaoahpaheaioahppu 1.3.05 rájes.
Dersom det ikke melder seg kvalifiserte søkere, kan det gis dispensasjon fra utdanningskravet.
Jus ii leat dohkálaš ohcci, de sáhttit spiehkastit oahppogáibadusas.
Ved behov for nærmere opplysninger, kontakt lønns- og personalkontoret 777 19000 eller barnehagestyrer Ellen M. Lindvall, 777 18440/18216.
Eanet dieđuid addá bálká- ja personalkantuvra, tlf. 777 19000, dahje mánáidgárdejođiheaddji Ellen M. Lindvall, tlf. 777 18440/18216.
Det søkes etter samisk og norskspråklig assistent ved avdelingen Riebangardi.
Bargogiella lea sámegiella, ja mii deattuhit guoskeva š bargohárjáneami.
Ved behov for nærmere opplysninger, kontakt Jorunn Løkvold 777 16453 eller lønns- og personalkontoret 777 19000.
Eanet dieđuid addá Jorunn Løkvold tlf. 777 16453 dahje bálká- ja personalkantuvra, tlf. 777 19000.
Det søkes etter biblioteksjef med godkjent bibliotekarutdanning og praksis fra bibliotek.
Gáivuona álbmotgirjerádju / girjebusse - girjerádjohoavdan - 100 % sadjásaš virgi 7.3.05 - 31.03.06.
Stillingen er fordelt med 60% som biblioteksjef og 40% som bibliotekar på bokbussen.
Mii ohcat girjarádjohoavdda geas lea dohkkehuvvon bibliotekáraoahppu ja bargohárjáneapmi girjerádjosis.
Det søkes etter en kreativ, serviceinnstilt og selvstendig person.
Mii ohcat hutkkás ja iešheanalis olbmo gii liiko bálvalit olbmuid.
Dersom det ikke melder seg søkere med ønsket utdanning, vil det ved internt opprykk bli ledig stilling som bokbusssjåfør i 100% stilling, som i tillegg har IT-kompetanse.
Jus eai leat ohccit bibliotekáraoahpuin ja olmmoš válljejuvvo siskkáldasat, de rahpasa 100 % virgi girjebussevuoddjin, dasa gáibiduvvo IT-máhttu.
Må ha førerkort for lastebil, klasse C.
Dárbbaša vuoddjinkoartta guorbmebiilii, klássa C.
Ved behov for nærmere opplysninger kontakt Kåfjord folkebibliotek v / biblioteksjef Edel Olsen 777 17837 eller Kåfjord kommune 777 19000 v / kulturkonsulent eller lønns- og personalkontoret.
Eanet dieđuid addá Gáivuona álbmotgirjeráju hoavda Edel Olsen tlf. 777 17837 dahje Gáivuona suohkana kulturkonsuleanta dahje bálká- ja personalkantuvra tlf. 777 19000.
Krav til utdanning er hjelpepleier eller annen relevant utdanning.
Mii gáibidit veahkkedivššároahpu dahje iežá guoskevaš oahpu.
Stillingen er i tre-delt turnusarbeid.
Virgái gullá golbmii-juhkkojuvvon vuorrobargu.
Relevant praksis og medisindelegering vil bli vektlagt.
Deattuhit guoskevaš bargohárjáneami ja dálkkasdelegerema.
Ved behov for nærmere opplysninger, kontakt Kåfjord helsesenter 777 19300 v / avdelingsleder Marit Mikkelsen eller lønns- og personalkontoret 777 19000.
Eanet dieđuid addá Gáivuona dearvvašvuođaguovddáža ossodatjođiheaddji Marit Mikkelsen tlf. 777 19300 dahje bálká- ja personalkantuvra tlf. 777 19000.
Det søkes etter kjøkkenassistent.
Mii ohcat gievkkanassisteantta.
Praksis innenfor området vil bli vektlagt.
Deattuhit bargohárjáneami dán suorggis.
Ved behov for nærmere opplysninger, kontakt kjøkkensjef Jim Arne Olsen 777 19311, avdelingsleder Marit Mikkelsen 777 19300 eller lønns- og personalkontoret 777 19000.
Eanet dieđuid addá gievkkanhoavda Jim Arne Olsen, tlf. 777 19311, ossodatjođiheaddji Marit Mikkelsen, tlf. 777 19300 dahje bálká- ja personalkantuvra tlf. 777 19000.
Andre opplysninger:
Iežá dieđut:
Under ellers like vilkår, og når ikke annet framgår av utlysningsteksten, vil søkere som behersker samisk bli fortrukket.
Jos ohcciin leat ovtta buorit oahput, ja iežá ii boađe ovdan almmuhusteavsttas, de sus lea ovdamunni guhte máhttá sámegiela.
Kommunen vil ved tilsettingen legge vekt på utdanning, praksis, samt skikkethet for stillingen.
Suohkan áigu virgáibidjamis deattuhit oahpu, bargohárjaneami ja ja dohkálašvuođa virgái.
Dekning av flytteutgifter etter kommunens reglement.
Fárrengolut máksojuvvojit suohkana njuolggadusaid mielde.
Tilsetting skjer i henhold til gjeldende lov, reglement og avtaleverk.
KLP-penšonortnegii lea bákkolaš miellahttovuohta.
Stillingene avlønnes i henhold til gjeldende tariffavtale.
Virggit bálkáhuvvojit gustojeaddji tariffasoahpamuša mielde.
Søknad med attester og vitnemål sendes til Kåfjord kommune, 9148 Olderdalen
Ohcama oktan kopiijaiguin nannejuvvon duođaštusaiguin ja atteasttaiguin galggat sáddet diehke: Gáivuona suohkan, 9148 Olderdalen, e-boasta: postmottak@kafjord.kommune.no dahje gč.: www.kafjord.kommune.no
Søknadsfrist: 01.03.05
KÅFJORD HELSESENTER - ASSISTENT 100% - FAST FRA 01.03.05
Samiske nasjonale strategar
10-jagi ávvudeapmi
Samepolitikk og nasjonsbygging 1900–1940
Aage Solbakk
Isak Saba, Anders Larsen og Per Fokstad
Báikenamat Sámis leat stuorát prošeakta registreret ja almmuhit báikenamaid, vuosttažettiin Dean
Stedsnavn i Sápmi er et større prosjekt om registrering og publisering av samiske stedsnavn, i første omgang i kommunene Tana og Karasjok.
u ja Kárášjoga gielddain.
Del 1 er g
Vuosttas oassi lea čađahuvvon ja almmuhuvvo dán girjjis, mii sisttisdoallá: 1.
I tillegg har vi her tatt med stedsna vn i øvre Tana som er nevnt i gamle skriftlige kilder
BáikenamatssápmiámisStedsnavn i
Samisk høgskole ble etablert i Guovdageaidnu / Kautokeino i 1989 for å styrke den tradisjonelle og moderne samiske kompetansen.
Sámi allaskuvlaSámi allaskuvla ásahuvvui Guovdageidnui 1989:s nannen ja ovddidan dihte árbevirolaš ja ođđaáigásaš sámi gelbbolašvuođa.
Samisk høgskole er den eneste høyere utdannings og forskningsinstitusjonen som skal dekke det samiske samfunnets behov.
Odne lea Sámi allaskuvla áidna alitoahppo ja dutkanásahus mii čuovvola sámi servodaga gáibádusaid. Sámi allaskuvla ja sámi dutkanásahus, Sámi instituhtta, ovttastahttojuvvuiga 2005:s.
Samisk høgskole og den samiske forskningsinstitusjonen Nordisk Samisk Institutt er siden 2005 samorganisert og har totalt 80 ansatte.
Oktiibuot leat Sámi allaskuvllas ja Sámi instituhtas gávccilogi dieđalaš ja hálddahuslaš bargi.
Styret har vedtatt at innen 2011 skal denne være en vitenskapelig høgskole.
Allaskuvlla stivrra ulbmil lea ahte Sámi allaskuvla ja Sámi instituhtta šattašeigga dieđalaš universitehtan ovdal jagi 2011 ’.
Samisk er arbeidsspråk både i undervisningen, administrasjonen og blant ansatte og studenter.
Sámi allaskuvlla bargogiella lea sámegiella, sihke oahpahusas, hálddahusas ja bargiid ja studeanttaid gaskkas.
Samisk utdanning og forskning danner høgskolens særegne faglige profil og høgskolen har et allsamisk og internasjonalt perspektiv med bla.
Sámi oahpahus ja dutkan lea allaskuvlla dieđalaš ja profešunella dovdomearka.
studenter og ansatte fra alle land i Sápmi: Norge, Finland, Sverige og Russland.
Sámi allaskuvllas lea davviriikalaš, sámi ja riikkaidgaskasaš perspektiiva ja masa bohtet studeanttat buot njealji riikkain gos sámit orrot; Suomas, Norggas, Ruoššas ja Ruoŧas.
Høgskolen har også samarbeid med andre urfolksinstitusjoner, med vekt på det sirkumpolare området.
Sámi allaskuvla maiddái ovttasbargá eará álgoálbmotásahusaiguin, mas deattuhuvvo ovttasbargu sirkumpolára guovlluin.
Det undervises og forskes i fagdisipliner som journalistikk, lærerutdanninger, samisk språk, reindrift, duodji, joik, samisk fortellertradisjon, urfolkskunnskap med mer.
Oahpahus ja dutkan iešguđetlágan fágasurggiin allaskuvllas, nu go journalistihkas, teáhteroahpus, juoigan ja sámi muitalanárbevierus, sámegielas, boazodoalus, duojis ja álgoálbmotkultuvrras.
Felles for alle fag er at de er basert på samisk kultur og tradisjonskunnskap. De fleste studiene er samlingsbaserte.
Eanas oahput leat čoakkálmasoahpahusat, gos studeanttat ožžot oahpahusa čoakkálmasain.
Høgskolen har årlig omkring 200 studenter.
Allaskuvllas leat sullii 200 studeantta jahkásaččat.
Man kan lære seg samisk ved å følge samisk innføringskurs som arrangeres sommertid. Deretter er det mulig å fortsette studier i samisk opp til forskningsnivå.
Olbmot sáhttet oahppat sámegiela jus čuvvot sámegiela álgokurssa mii lágiduvvo geasset, ja de lea dan maŋŋel vejolaš joatkit lohkat sámegiela dutkandási rádjái.
Et felles vitenskapsbygg er under planlegging i Kautokeino.
Ođđa oktasaš dieđagárdin galgá ceggejuvvot Guovdageidnui.
Her vil Samisk Høgskole samlokaliseres med Nordisk Samisk institutt, Sametingets språk og opplæringsavdeling,
Das galgá Sámi allaskuvlla dáiguin seamma goavddi vuollái: Davviriikkaid Sámi Instituhtta, Sámedikki giella ja
Kompetansesenteret for urfolks rettigheter, Internasjonalt fag – og formidlingssenter for reindrift og Samisk Arkiv.
oahpahusossodat, Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš, Boazodoalu riikkaidgaskasaš fága- ja gaskkustanguovddáš ja Sámi arkiiva.
Reindrift – en eksklusiv samisk næring i Norge
Boazodoallu- sierra sámi ealáhus Norggas
Reindrift er en samisk næring i Norge.
Boazodoallu lea árbevirolaš sámi ealáhus Norggas, ja boazodoallu lea lágalaččat suddjejuvvon sierra sámi ealáhussan.
Det betyr at innenfor reinbeiteområdene er retten til å drive med rein en lovfestet, eksklusiv rett for personer av samisk ætt og som har tilknytning til en reindriftsfamilie.
Dat mearkkaša ahte boazodoalloguohtonguovlluin, lea boazodoallu lágalaččat ráddjejuvvon sierravuoigatvuohtan olbmuide geain lea sámi duogáš ja geain lea gáibiduvvon gullevašvuohta boazodoallobearrašii.
Omlag 2800 personer er tilknyttet den samiske reindriften.
Odne lea sullii 2800 olbmos gullevašvuohta boazodollui Norggas.
De samiske reinbeiteområdene i Norge strekker seg fra grensen mot Russland i nordøst til Femunden i sørøst.
Boazodoalloguovllut Norggas mannet ruošša rájis davvinuortan gitta Femundenguvlui lullinuortan.
Landet er inndelt i 6 reinbeiteområder som igjen er delt inn i 82 reinbeitedistrikter.
Norga lea juhkkojuvvon guđa boazodoallohálddašanguvlui, mat leat fas juhkkojuvvon gávccilogiguovtti orohahkii.
Reinvokterne flytter tamreinflokkene sine mellom kyst og innland.
Muhtimat johtet riikarájiid rastá, gaskal Norgga ja Ruoŧa.
Reindriftssamene arbeider sammen i siidaer, et arbeidsfelleskap hvor flere familier flytter sammen mellom faste sesongboplasser.
Boazosámi servodagat leat juhkkojuvvon siiddaide, gos máŋga bearraša ovttasbarget ja johtet fárrolagaid.
I dag er nomadismen erstattet av en mer bofast form, men fortsatt flyttes reinen mellom ulike sesongbeiter.
Dán áigge ii leat šat boazodoalus čielga nomádalaš eallinláhki, muhto ođasmahttojuvvon beallenomádalaš eallinláhki.
Reindriften er i dag en modernisert næring med stor grad av mekanisering og bruk av teknologiske nyvinninger.
Sámi boazodoallu lea dán áiggi ođasmahttojuvvon ealáhus mas lea ollu mohtorfievrogeavaheapmi ja mas geavahuvvojit teknologalaš ođasmahttimat.
I den daglige driften er reineierne fremdeles avhengig av kunnskapene som er magasinert gjennom generasjoner om bl.a. samspillet i naturen og bruken av beiteområdene under skiftende klimatiske værforhold.
Muhto beaivválaš boazobarggus boazosápmelaččat ain dárbbašit ja eai birge árbevirolaš máhtu haga, maid leat oahppan ovddit buolvvain, nu go movt dovdat luonddu ja movt geavahit guohtoneatnamiid molsašuddi dálkkádagain.
På grunn av at all produksjon skjer på naturlig beite utgjør reinkjøtt en liten del av det totale kjøttmarkedet i Norge.
Bohccobiergu lea dušše unna oasáš Norgga ollislaš biergomárkanis.
Reinkjøtt er en sunn og smakfull, men også eksklusiv råvare.
Bohccobiergu lea ekologalaš ja dearvvašlaš buvtta, ja lea maid árvvus adnon danin.
Reindriften er likevel ikke alene kjøttprodusent for familiens eget bruk og for salg, men også en viktig manifestasjon av samisk kultur.
Boazodoallu ii leat dušše bohccobierggu buvttadeapmi bearraša atnui ja vuovdimii, muhto das lea maid symbolalaš árvu ja lea dehálaš oassi sámi kultuvrras.
Den er en særskilt samisk levemåte som er mye mer enn en næringsvei som gir inntekt, og er et viktig materielt grunnlag for samisk kultur.
Dat lea hui mihtilmas sámi eallinláhki mii lea ollu eambbo go dušše ealáhus ja ruđalaš sisaboahtu, ja dat lea maid dehálaš vuođđun sámi kultuvrii.
Samisk spesialbibliotek i KarasjokSamisk spesialbibliotek er samlokalisert med Sametinget og er også tillagt oppgaven som forvaltningsbibliotek for Sametinget.
Sámi sierragirjerájus KárášjogasSámi sierragirjerájus doaibmá Sámedikki hálddáhusgirjerádjosin Kárášjogas.
Bibliotekets hovedoppgave er anskaffelse, oppbevaring, tilrettelegging og formidling av bøker og annet materiell på samisk språk og om samiske forhold.
Girjerádjosa váldodoaimmat leat háhkat sámegielat girjjiid ja eará girjjiid sámi áššiid birra.
Biblioteket får tilsendt ett eksemplar av alt som blir utgitt i Norge der hele eller vesentlige deler av teksten er på samisk.
Vurket, organiseret girjjiid ja addit diehtojuohkima dáid girjjiid birra. Girjerádjosis lea okta gáhppálat juohke girjjis mii almmuhuvvo Norggas, gos olles dahje stuora oassi teavsttas lea sámegillii čállojuvvon.
Samisk spesialbibliotek skal primært fungere som bibliotekenes bibliotek og skal informere om egen virksomhet og om samiske forhold generelt, samt låne ut materiell til andre bibliotek.
Sámi sierragirjerádjosa doaibma lea vuosttažettiin doaibmat girjerádjosiid girjerájusin, addit diehtojuohkima iežas doaimmaid ja sámi áššiid birra muđui, ja vel luoikat girjjiid eará girjerádjosiidda.
Bibliotekets samling består av over 35.000 bind i tillegg til video, lydbøker, musikkinnspillinger, mikrofilmer, språkkurs, tidskrifter og aviser.
Girjerádjosis leat eambbo go 35000 girjji, video ja jietnagirjji, musihkkaskearru, mikrofilmma, giellakurssa, áigečállaga ja aviissa.
Bibliotekets katalog er tilgjengelig på Internett.
Girjerádjosa kataloga gávdno interneahtas.
Alle kan benytte biblioteket og utlånet er gratis.
Girjerájus lea rabas buohkaide, ja doppe ožžot buohkat luoikkahit girjjiid.
Som et tillegg til de vanlige bibliotekene, gir bokbusser muligheter for å låne bøker om samisk kultur og samiske bøker, evt. også videoer og musikk.
Joksan dihte olbmuid geat orrot bieđgguid leat ásahuvvon erenoamáš girjebusset lassin dábálaš girjerádjosiidda.
Tana og Nesseby i Finnmark samarbeider om bokbuss i sine kommuner.
Dáin girjebussiin oažžu luoikkahit sámegielat girjiid, girjjiid sámi kultuvrra birra, ja maid videoid ja musihkaskearruid.
Det samme gjør kommunene Karasjok og Porsanger i Finnmark på norsk side med Utsjok kommune i Finland.
Kárášjoga ja Porsáŋggu sámi gielddain Norgga bealde, lea seammalágan ovttasbargu nuppi sámi ránnjágielddain, Ohcejogain Suoma bealde.
Kautokeino kommune har bokbuss sammen med kommunene Enontekiö og Muonio i Finland og Kiruna i Sverige.
Guovdageainnu suohkanis lea girjebusse ovttas suomabeale suohkaniin Eanodagain ja Muonioin, ja ruoŧabeale Gironiin.
Kåfjord kommune i NordTroms har egen bokbuss.
Gáivuona suohkanis lea iežas mátkkošteaddji girjebussefálaldat.
Sørsamisk bokbuss med base i Hattfjelldal i Nordland fylke dekker det sørsamiske området som omfatter 10 kommuner på Helgeland og i NordTrøndelag.
Lullisámi girjebusses lea váldobáiki Aarborddes Nordlándda fylkkas, ja dat doaimmaha girjebussefálaldaga máŋggá suohkaniidda olles lullisámi guovllus.
Lulesamisk bokbuss med base i Drag i Tysfjord i Nordland dekker det lulesamiske
Julevsámi girjebusse mas lea váldobáiki Divt
Samene – en håndbok, Karasjok 2003.
tasvuonas, Nordlándda fylkkas, gokčá julevsámi giellaguovllu Norggas.
Hans majestet kong Harald åpner det 5.
Gonagas Harald rahpamin 5.
Sametinget 9. oktober 2005.
Sámedikki, golggotmánu 9. b. 2005:s.
Foto: Min Áigi.
Govva: Min ÁiGi.
Sametinget i Norge
Sámediggi Norggas
– samenes folkevalgte organ
- Sámiid álbmot válljen politihkalaš orgána
Sametinget er et selvstendig folkevalgt organ, og er det representative talerøret for samene i Norge.
Norgga Sámedikki áirasiid válljejit sápmelaččain miehtá riikka válggaid bokte.
Representantene velges av og blant samene i hele landet.
Sámediggi lea iešmearrideaddji politihkalaš orgána ja sámiid alimus ovddasteaddji orgána Norggas.
Fundamentet for Sametinget finnes i Samelovens paragraf 1–2, som slår fast at samene skal ha sitt folkevalgte Sameting valgt av og blant samer i Norge.
Sámedikki lágalaš vuođđu gávdno Sámelága paragráfas 1–2, mii cealká ahte sámi álbmogis galgá leat iežas riikaviidosaš sámediggi, masa sámit leat válljen sámiid.
Etableringen av Sametinget er et sentralt element oppfyllelsen av Grunnlovens paragraf 110 a som ble vedtatt av Stortinget 21. april 1988.
Sámedikki vuođđudeapmi lea dehálaš oassi Norgga vuođđolága paragráfa 110a:s, mii mearriduvvui Norgga Stuoradikkis cuoŋománu 21. b. 1988:s.
Grunnlovens paragraf 110 a slår fast at «Det paaligger Statens Myndigheter at lægge Forholdene til Rette for at den samiske Folkegruppe kan sikre og udvikle sit Sprog, sin Kultur og sit Samfundsliv.
Vuođđolága paragráfa 110 a cealká: «Lea stáhta eiseválddiid geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi álbmotjoavku sáhttá seailluhit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodateallima.
š Arbeidsområdet for Sametinget er alle saker som Sametinget mener særlig angår den samiske folkegruppen.
š Sámedikki politihkalaš váldái gullet visot áššit maid Sámediggi oaivvilda leat sámiide guoski áššit.
Sametinget som folkevalgt organ har 43 representanter (utvidet i 2005 fra 39) valgt av og blant samer på basis av et samemanntall.
Sámedikkis leat 43 áirasa (2005:s viiddiduvvon 39 áirasis) geaid sámit leat válljen sámi jienastuslogu vuođul.
Landet er inndelt i 13 valgkretser.
Norga lea juhkkojuvvon 13 válgabiiriide.
Valg til Sametinget holdes hvert fjerde år samtidig med stortingsvalget.
Sámediggái válljen lea juohke njealját jagi oktanaga stuoradiggeválggain.
Sametinget samles fire ganger i året.
Dievasčoahkkin lea Sámedikki alimus orgána ja das lea bajimus váldi doaimmahit Sámelága geatnegasvuođaid.
Mellom samlingene har Sametingsrådet ansvaret for Sametingets virksomhet.
Dievasčoahkkimat dollojuvvojit njeallje geardde jagis.
Presidenten og rådets medlemmer velges av og blant Sametingets representanter.
Sámediggeráđi jođiha Sámediggepresideanta. Sámedikki ráđđelahtut, oktan presideanttain, leat válljejuvvon Sámedikki áirasiid gaskkas.
Forøvrig er Sametingets representanter fordelt på flere fagkomiteer som hver ivaretar saker som vedkommer deres fagområder.
Muđui leat Sámedikkis máŋga lávdegotti juhkkojuvvon fáttáid mielde, ja mat barget sierralágan áššiiguin.
Sametinget i plenum.
Sámedikki dievasčoahkkin.
Virksomheten til Sametinget er tosidig: (1) tjene som samenes folkevalgte organ og fremme politiske initiativ og (2) ta seg av forvaltningsoppgaver som nasjonale myndigheter eller gitte lover har delegert til Sametinget.
Sámedikki doaimmat leat guovtti oasis: (1) doaibmat sápmelaččaid politihkalaš álbmotválljen orgánan ja ovddidit politihkalaš vuolggahemiid, ja (2) doaimmahit hálddahuslaš doaimmaid maid norgga eiseváldit juhket, dahje mat lága bokte juhkkojuvvojit Sámediggái.
Som politisk organ arbeider Sametinget med de saker som tinget selv mener er av særlig interesse for det samiske folket.
Politihkalaš orgánan Sámediggi bargá áššiiguin maid dat oaivvilda gusket sápmelaččaide, dahje maidda sápmelaččain lea sierralágan beroštupmi.
Sametinget initierer og gjør sitt syn gjeldende i alle saker som er relevante for dets virksomhet.
Sámediggi vuolggaha doaimmaid ja buktá oainnustis buot áššiide mat juogaládje gusket Sámediggái ja Sámedikki bargguide.
Den norske stat bevilger midler til Sametingets virksomhet slik at det kan oppfylle sine oppgaver.
Norgga stáhta juolluda ruhtadeami mii lea dárbbašlaš Sámediggái vai dat sáhttá doaimmahit iežas válddi.
Bevilgningene kommer over flere departements budsjetter.
Ruhtadeapmi juolluduvvo iešguđetge osiin našunála bušeahtas.
I regjeringen har Arbeids og inkluderingsdepartementet ansvaret for samiske saker.
Ráđđehusas lea Bargo ja searvadahttindepartemeanta mas lea ovddasvástádus sámi áššiide.
Det er også Arbeids og inkluderingsdepartementet som har ansvaret overfor Stortinget om Sametingets bruk av midler, og kan be om rapporter om bruken av Sametingets midler.
Lea maid Bargo ja searvadahttindepartemeanttas mas lea ráđđehuslaš ovddasvástádus Stuoradiggái Sámedikki ruhtageavaheami ovddas. Departemeanttas lea váldi gáibidit rehketdoalu ja raporttaid Sámedikkis movt ruđaid leat geavahan, go dát orru dárbbašlaš.
Sametinget fordeler midler etter sine egne prioriteringer.
Muhto Sámedikkis lea goitge oalle stuora ruđalaš iešmearrideapmi ja juolluda ruđaid iežas vuoruhemiid mielde.
Det samiske språket tilhører den finskugriske gren av de uralske språkene.
Sámegiella gullá suomaugralaš giellasuorgái mii gullá urálalaš gielaide, ja sámegiella lea báltalaš suomaugralaš gielaid (suomagiela, esttegiela ja uŋgáragiela) fuolkegiella.
Det er beslektet med de østersjøfinske språkene finsk, estisk, samt ungarsk.
Sámegiella ja sámi árbevirolaš ássanguovlu lea Suoma, Norgga ja Ruoŧa davviguovlluin, ja vel Guoládatnjárggas Ruoššas.
Det samiske språk og bosettingsområdet strekker seg over de nordlige deler av Norge, Sverige, Finland og Kolahalvøya i Russland, i Skandinavia så langt sør som Femunden på norsk side og Dalarne i Sverige.
Skandinávias, sámi ássanguovlu manná nu lulás go Femundenii Norgga bealde ja Dalarneii Ruoŧa bealde.
Nordsamisk er den største samiske språkgruppen og omfatter samer i både Norge, Sverige og Finland.
Davvisámegiella lea stuorimus sámi suopman ja dan hupmet sápmelaččat Suomas, Norggas ja Ruoŧas.
I 1979 ble et felles skriftspråk for nordsamisk vedtatt.
1979:s mearriduvvui oktasaš davvisámi čállingiella.
Ortografien ligger nært talespråket.
Čállinvuohki lea lahka hubmojuvvon giela.
Samisk er rikt på ord og uttrykk som beskriver natur, dyreliv, formasjoner i naturen, snø og forhold som var viktige i jakt og fangstsamfunnet.
Sámegielas leat olu sánit mat govvidit luonddu, elliid, muohttaga; sánit mat leat dehálaččat bivddus, guolásteamis ja boazodoalus.
Endringene i den samiske levemåten har gjort at disse ord og uttrykk holder på å gå tapt.
Sámi eallinvuogi rievdan lea dagahan ahte ollu dihto sánit ja dadjanvuogit leat jávkan dán áiggi go daidda ii leat šat nu dárbu ođđaáigasaš servodagas.
En undersøkelse gjort av Samisk nærings og utredningssenter i 2000 for Samisk språkråd anslår samiske språkbrukere i Norge til ca. 25.000.
Iskkadeamis maid Sámi ealáhus ja guorahallanguovddáš čađahii 2000:s Sámi giellaráđi ovddas, meroštallojuvvo ahte Norggas leat sullii 25 000 olbmo geat geavahit sámegiela.
Omtrent halvparten av disse både taler, leser og skriver samisk.
Sullii bealli dáin hupmet, lohket ja čállet sámegiela.
Det har vært en positiv utvikling de siste tjue år, særlig i det området som betegnes som forvaltningsområdet for samisk språk, og omfattes av samisk språklov i Norge, nemlig kommunene Nesseby, Tana, Karasjok, Porsanger og Kautokeino i Finnmark fylke, og Kåfjord i Troms fylke.
Lea leamaš positiivvalaš ovdáneapmi maŋemus guoktelogi jagi, erenoamážit sámegiela hálddahusguovllus Norggas gos sámi giellaláhka lea doaibmagoahtán, namalassii Unjárgga, Deanu, Kárášjoga ja Guovdageainnu suohkaniin Finnmárkku fylkkas ja Gáivuona suohkanis Romssa fylkkas.
Sørsamisken er i dag svakest stilt, da samisk språk ikke lenger er dagligspråket i så mange familier.
Odne lullisámegiella lea buot hearkkimus dilis sámi suopmaniin, go lullisámegiella ii leat šat juohkebeaivválaš giella máŋgga lullisámi bearrašiin.
Noe bedre er det for lulesamisk, der flere barn nå lærer samisk både hjemme og på skolen.
Julevsámegiella lea oalle muddui buoret dilis go ollu mánát dál ohppet sámegiela ruovttuin ja skuvllain.
Sjøsamiske dialekter
www.samediggi.no
Neiden
Vadsø
Lakselv
Šoŋgui
Alta Inari
Čuhkkesuolu
Røros
Áhkkil
Flagget
Sámeleavga
og samefolkets dag
ja sámi álbmotbeaivi
• 6. februar er samefolkets dag • Flagget godkjent i 1986 av Samekonferansen • Flagget er felles for samene i Norge, Sverge, Finland og Russland
• Guovvamánu 6. b. lea sámi álbmotbeaivi • 1986 Sámekonferánsa dohkkehii sámeleavgga • Lea oktasaš leavga Suoma, Norgga, Ruošša ja Ruoŧa sápmelaččaide Sámi álbmotbeaivvi – guovvamánu 6. b. – ávvudit buot sápmelaččat, sihke Suomas, Norggas, Ruoššas ja Ruoŧas.
Samefolkets dag 6. februar er offisiell flaggdag i Norge fra 2004.
Sámi servodagat miehtá Sámi ávvudit sámi álbmotbeaivvi iešguđet ládje.
Dagen er felles for alle samer i Norge, Sverige, Finland og Russland.
Norggas lea sámi álbmotbeaivi almmolaš leavgabeaivi, go Norgga lágas mearriduvvui láhkalasáhus dán birra.
Dagen feires på forskjellig vis i de ulike samiske samfunn.
Sámedikkis lea váldi mearrádit movt sámeleavgga oažžu geavahit Norggas.
Bakgrunnen for dagen er det første samiske landsmøtet som ble avholdt 6. februar 1917 i Trondheim.
Sámi álbmotbeaivi lea válljejuvvon muitun sámiid vuosttaš oktasaš riikkačoahkkimii mii dollojuvvui guovvamánu 6. beaivvi Troanddimis Norggas.
Det var første gang i historien nordsamer og sørsamer fra Norge og Sverige kom sammen for å drøfte saker av felles interesse.
Lei vuosttaš háve historjjás go davvisápmelaččat ja lullisápmelaččat Norggas ja Ruoŧas čoahkkanedje digaštallat ja fuomášahttit oktasaš sámi áššiid.
Elsa Laula Renberg var en av drivkreftene bak dette møtet, som samlet over hundre deltakere.
Elsa Laula Renberg – dovddus sámi njunusolmmoš – lei okta váldolágideddjiin dán čoahkkimis masa ledje čoahkkanan eambbo go 100 sámi ovddasteaddji.
Det samiske flagget ble godkjent på Samekonferansen i Åre i 1986.
13. Sámekonferánsa Åres Ruoŧas 1986:s dohkkehii sámeleavgga.
Motivet er designet av kunstneren Astrid Båhl fra NordTroms.
Astrid Båhl, gii lea DavviRomssas Norggas eret, lea hábmen leavgga.
Hovedmotivet har hun hentet fra runebommen, og diktet «Beiavvi bártnitš av Anders Fjellner (1795–1876).
Motiivva vuođđun lea meavrresgárri ja Anders Fjellnera (1795–1876) dikta Beaivvi bártnit – mii lea vuođđuduvvon árbevirolaš myhtii ja mii muitala ahte sápmelaččat ledje beaivvi bártnit ja nieiddat.
Fjellner hentet stoff fra samisk folkediktning, hvor samene framstilles som solens sønner og døtre.
Jorbadas leavggas govvida beaivvi ja mánu.
Flaggets sirkel symboliserer sola og månen.
www.samediggi.no www.galdu.org Samene – en håndbok, Karasjok 2003
Adjektiv forteller hvordan noe eller noen er, f.eks. hvordan det / den ser ut, f.eks. Mus lea ' rukses ' biila.
Adjektiivva muitala mo dahje makkár juoga dahje gii nu lea, omd. Mus lea ' rukses ' biila.
Son lea ' lihkolaš '.
Son lea ' lihkolaš '.
Adjektivene bøyes forskjellig, alt etter hvor mange stavelser det er i den siste takta i ordet i flertall.
Adjektiivvaid sojaheapmi lea das gitta galle stávvala leat máŋggaidlogus.
Det finnes
Gávdnojit
Man kan gradbøye (komparere) adjektiver, i tre grader: ' unni - unnit - unnimus ' (liten - mindre - minst).
Adjektiivvaid sáhttá veardidit (kompareret), ja dain leat golbma veardidanhámi: unni - unnit - unnimus.
Adjektiv kan brukes som substantiv og bøyes da i alle kasus, som er bøyningsformer som markerer hvilken funksjon adjektivet har i setningen.
Adjektiivva sáhttá geavahit substantiivan ja dat sojahuvvo dalle buot kásusiid mielde. Kásus čájeha makkár doaibma adjektiivvas lea cealkagis.
I nordsamisk er det sju kasus.
Davvisámegielas leat 7 kásusa.
Bøyningsmønsteret er det samme som for substantiver.
Sojahanminsttar lea seammá go substantiivvain.
Nominativ angir grunnformen (ordbokformen), f.eks. Nieida lea ' nuorra '.
Nominatiiva lea vuođđohápmi (sátnegirjehápmi), omd. Nieida lea ' nuorra '.
Akkusativ brukes for objekt, f.eks. Mun oasttán ' hálbbibu '.
Akkusatiiva čájeha ahte sátni lea objeakta, omd. Mun oasttán ' hálbbibu '.
Genitiv angir eieform: riggá (den rikes).
Genetiiva čájeha mii dahje gii lea oamasteaddji: riggá - riggáid (rikkis).
Genitiv brukes også i pre- og postposisjonsuttrykk, f.eks. ' Jallaid ' gaskkas lei jierbmái.
Kásus geavahuvvo maid post- ja preposišuvnna oktavuođas, omd. ' Jallaid ' gaskkas lei jierbmái.
Komitativ gir ofte betydningen " med ": Mun hupmen muhtun ' jallain '.
Komitatiiva čájeha ahte juoga dahkko mainna dahje geainna nu: Mun hupmen muhtun ' jallain '.
Essiv er tilstandskasus som ofte gir betydningen " som ": Mun dovden iežan ' jallan '.
Kásus muitala maid ahte juoga adnojuvvo dahje gohčoduvvo manin nu. Omd. Mun dovden iežan ' jallan '.
Tilbake til grammatikk hovedside.
Ruovttoluotta grammatihkka váldosiidui.
Grammatikk og bøyingsparadigme
Grammatihkka ja sojahanparadigmat
Vi holder på å skrive en minigrammatikk.
Pope / Sárá: Eatnigiella - Giellaoahpu váldogirji.
Den er oppdelt etter ordklasse, og for noen ordklasser kommer du først til ei oversiktsside med link til en større side.
2. hápmi, 1. deaddileapmi. Davvi Girji 2004.
Vi har bl.a. hentet opplysninger fra disse bøkene:
Nickel: Samisk grammatikk. 2. deaddileapmi.
Her er lenke til paradigmegeneratoren vår.
Dás lea liŋka min paradigmageneráhtorii.
Der kan du skrive inn et samisk ord, og så får du bøyningsparadigmet for det ordet.
Don sáhtát čállit sámi sáni, ja de oaččut sáni sojahanparadigma.
Substantiv - lang tekst
Substantiivvat - guhkes teaksta
Adjektiv - lang tekst
Adjektiivvat - guhkes teaksta
Pronomener
Lohkosánit
Verb - lang tekst
Vearbbat - guhkes teaksta
Adverb
Vearbbat - dušše sojahanparadigmat
Konjunksjoner og subjunksjoner
Advearbbat
Pre- og postposisjoner
Partihkkalat
Partikler
Dássemolsašupmi
Interjeksjoner
Oamastangehčosat
Stadieveksling
Pop-up siidduid birra.
Valgmuligheter
Válljenvejolašvuođat
Numra er et program for å øve seg på tallord, klokkeslett og datoer.
Numra-prográmmain beassá hárjehallat loguid, diibmomeriid ja dáhtoniid.
Man kan trene fra tall til ord, eller fra ord til tall.
Sáhttá hárjehallat logus lohkosátnái dahje lohkosánis lohkui.
Numra passar for alle; skal man lære et språk må man kunne telle.
Numra heive buohkaide - dat gii háliida oahppat giela, ferte máhttit loguid.
Tallområde: 0-10, 0-20, 0-100 eller 0-1000
Man stuorra logut: 0-10, 0-20, 0-100 dahje 0-1000
0-10, 0-20, 0-100 eller 0-1000
0-10, 0-20, 0-100 dahje 0-1000
Link til Numra
Liŋka Numra-prográmmii
Ordforråd og ordlister
Sátnevuorká ja sátnelisttut
I ordforrådet i OAHPA er også ordene i disse lærebøkene med:
Oahpa ! - sátnevuorkkás leat ee. sánit mat gávdnojit dáin girjjiin:
Universitetet i Tromsøs SAM-1031 kursmaterialer
Romssa universitehta SAM-1031 kompendiija
Ante Aikos kompendium som brukes ved universiteter i Finland
Ante Aikio universitehta kompendiija
I Leksa og Morfa-S kan brukeren velge å arbeide med ord fra et tema eller en lærebok.
Geavaheaddji sáhttá válljet guđe fáttá dahje oahppogirjji sániiguin háliida bargat Leksas ja Morfas.
Ordforrådet blir brukt aktivt i programmene våre, men i Vasta og Sahka kan man svare med mange flere ord.
Dát sátnevuorká geavahuvvo aktiivvalaččat min prográmmain, muhto Vasta- ja Sahka-prográmmain geavaheaddji sáhttá geavahit ollu eanet sániid.
Programmet bruker da eit leksikon med omtrent 100.000 ord (blant de er det ca. 40.000 navn).
Prográmma geavaha dalle leksikonaid main leat oktiibuot 100.000 sáni (daid gaskkas leat sullii 40.000 nama).
Nedenfor er det ordlister med både substantiver, verb, adverb og adjektiver, ordnet alfabetisk.
Vuolábealde leat sátnelisttut main leat substantiivvat, vearbbat, advearbbat ja adjektiivvat seahkálaga, ja bordojuvvon alfabehtalaččat.
Disse kan man bruke i undervisningen på forskjellige måter, og etterpå kan elevene teste sin kunnskap i Leksa og Morfa.
Daid sáhttá geavahit oahpahusas máŋgga ládje, ja de oahppit sáhttet iskat máhtuset Leksas dahje Morfas.
Filene er i word-format slik at de er enkle å redigere.
Go lea word-fiilan, de lea álki listtuid redigeret.
Inndelinga er omtrent som i Leksa, men der er det flere mulige oversettelser av hvert ord, enn det som er tatt med i ordlistene.
Juohkin lea sullii seammá go Leksa-prográmmas, muhto das leat juohke sánis eanet vejolaš jorgalusat go sátnelisttuin.
Arbeid og redskapert
Sánit olbmuid birra
Hus, rom og innendørs
Viesut, lanjat ja viesuid siste
Skole og utdanning
Báikkit ja mátkkošteapmi
Språk og tekst
Abstrávttat
I byen
Frásat
Abstrakt
Biktasat
Flerordsuttrykk
Bargu ja reaiddut
Substantiv er navneord - det kan være folk, dyr, ting, prosesser eller abstrakte forhold, f.eks.: nieida (jente), Káre, beavdi (bord), ráhkisvuohta (kjærlighet), dávda (sykdom), Norga.
lea nammasátni - olbmuid, elliid, dávviriid, proseassaid ja abstrákta dilálašvuođaid namma, omd: nieida, Káre, beavdi, ráhkisvuohta, dávda, Norga.
Substantiver bøyes i kasus, som er bøyningsformer som markerer hvilken funksjon substantivet har i setningen.
Sojahit substantiivvaid kásusiid mielde. Kásus lea sojahanhápmi mii čájeha makkár doaibma substantiivvas lea cealkagis.
I nordsamisk er det sju kasus:
Davvisámegielas leat 7 kásusa: