pere/sami_parallel huggingface dataset:
Pråvka jiehtedh daam låhkoem lea 30 000 jih 60 000 gaskemsh.
Vanligvis blir antallet oppgitt til å være mellom 30 000 og 60 000.
Torkelen vuajnoen mietie dihte låhkoe lea ååpsem onne.
Torkels påstand er at dette tallet er altfor lavt.
Riektes låhkoe lea medtie 100 000 saemieh Nöörjesne jeahta Torkelen.
I folge Torkel er det riktige tallet er cirka 100 000 for Norges del.
Man jïjnjesh sopstestieh saemien-gïelem ?
Hvor mange snakker da samisk ?
Saemien gïeleraerien goerehtallemisnie, maam Torkel åtna, maahta lohkedh:
I folge samisk språkråds undersøkelse som Torkel bruker i sin undersøkelse er det slik.
Dah dotkijh mah gïehtjedieh unnebelåhkoegïelen tsiehkem pruvkieh jiehtedh dah gïehtjedieh gïeledåehkien etnolingvistigijen vitaliteetem.
14 550 personer forstår nordsamisk 1 700 personer forstår lulesamisk 1 000 personer forstår sørsamisk 500 personer forstår andre samisk språk De forskerene som undersøker situasjon for et minoritetsspråk sier gjerne at de forsker på språkgruppens etnolingvistiske vitalitet.
Maahta gïelen vitaliteetem vujnajidh jis gïehtjede måedtie-såerts aath, jih Torkel ohtje sopsteste daj bïjre.
En kan komme fram til språkets vitalitet ved å undersøke forskjellige faktorer, og Torkel nevner bare noen av dem.
Maahta dotkedh magkeres vuekie byjjes institusjovnh gïelen vööste jih joekoen laakan magkeres laakh leah tseegkesovveme unnebelåhkoegïelen vaarjelimmien gaavhtan.
Man kan forske på det offentliges holdninger og spesielt hvilke lover som er opprettet for å beskytte minoritetsspråket Til venstre finnes en link till Torkels artikkel.
Udir.no - Sïejhme lidteratuvre jïh learoevierhtieh
Udir.no - Generell litteratur og lærestoff
Sïejhme lidteratuvre jïh learoevierhtieh
Generell litteratur og lærestoff
Sïejhme lidteratuvre
Hovedinnhold
Noerhtesaemien
Vis alle
Julevsaemien
Generell litteratur
Åarjelsaemien
Kaspersen, Ardis.
Skuvlegærjah jih faagegærjah:
1997. ” Samisk mat og kultur ”.
Bull, Ella Holm: Laavlomh maanide, Idut, 1998.
Oslo: Landbruksforlaget.
Bull, Ella Holm, Jacobsen, Anna: Guktie derhvie-gåetiem tseegkedh, Davvi Girji o. s., 1994
Nergård, Jens-Ivar: Det skjulte Nord-Norge, Ad Notam Gyldendal 1994
Bull, Ella Holm: Ovmese veareldh, Universitetsforlaget, 1985
Nickel, Klaus Peter: Samisk grammatikk, Universitetsforlaget, Sámi oahpahusráddi / Samisk utdanningsråd, 1990
Bull, Ella Holm: Åarjel-saemien 4, Davvi Girji OS., 1995
Qvigstad, Just K.: Lappiske eventyr og sagn, 4 bd.
Bull, Ella Holm: Dejpeladtje muvhth vätnoeh jih vuekieh, Samernas utbildningscentrum, 2001
, 1927–29 Lappische Erzählungen aus Hattfjelldalen, 1924 og Lappischer Aberglaube, 1920 og Lappishe Sprichtswörtel und Rätsel, 1922 og Lappische Heilkunde (med bidrag fra K. B. Wiklund), 1932 Lappische Wetterkunde, 1934.
Dunfjeld, Anne-Lise: Kreekh gaertienisnie, Dialecta 2004
51 sálmma, Sámi sálbmakomitea, 1990, (ukjent forlag)
Gaski, Harald jïh Kappfjell, Lena: Saemien tjaelijh, Calliid Lágádus, 2006
Wersland / Rognli: Joik i den gamle samiske religionen, Yoik in the Old Sami Religion, Vett og Viten, 2006
Jaahkenelkien, Aanna: Luste lohkedh, Samisk utdanningsråd, 1996 Hefte og kassett.
Samisk Læringsnett
Jåma, Albert; Joma, Liv Karin, Granefjell, Aasta Joma: Gorredh gïelem, Fylkesmannen i Nordland 2004
/ Film
Jåma, Albert; Joma, Liv Karin, Granefjell, Aasta Joma: Gorredh gïelem – Barkoegærja !, Fylkesmannen i Nordland 2004
Jagi mánut – Fuolkevuohta, Møller kompetansesenter, Samediggi 2004
Palismaa, Maaren: Gïele lea faamoe, Davvi Girji OS., 2002
Film: Min mors hemmelighet.
Persen, Nan: Laajpetjh, Idut, 2006
Ellen-Astri Lundby, Sonar Film DA 2009
Persen, Nan, Paanne-laejpieh, Idut, 2006
Nordsamisk
Persen, Åge: Bovve biejjie jïh våhkoeh ryøknoe
Kaspersen, Ardis.
Persen, Åge: Tijje
1997. ” Samisk mat og kultur ”.
Persen, Åge: Tijje barkoe-gærja
Oslo: Landbruksforlaget.
Utsi, Gun M.: Bovtsen Guelmieh, Sijti Jarnge, 1994
Nergård, Jens-Ivar: Det skjulte Nord-Norge, Ad Notam Gyldendal 1994
Vesterbukt, Anne-Lise jih Dunfjeld, Anne-Lise: Åarjelsaemien learoeviertie 1.-3. skuvlejaapan nr. 1 og 2., Samisk utdanningsråd, 1990
Nickel, Klaus Peter: Samisk grammatikk, Universitetsforlaget, Sámi oahpahusráddi / Samisk utdanningsråd, 1990
Aagård, Anita jih Larsen, Tone Marie: Baalka, Davvi Girji os 2002
Qvigstad, Just K.: Lappiske eventyr og sagn, 4 bd.
Tjïehpieslidteratuvre - Gærjah
51 sálmma, Sámi sálbmakomitea, 1990.
Aesuvpen soptsesh, Idut 2006
Wersland / Rognli: Joik i den gamle samiske religionen, Yoik in the Old Sami Religion, Vett og Viten, 2006
Bakke, Aslaug: Dihte orre bijle, Idut 1996
Samisk Læringsnett
Bross, Helena: Voejeme gåatesne, Saemienskuvlen ståvroe, 1995
CD.
Bok og kassetter
/ DVD. / Film:
Clevin, Jørgen: Jaahke jïh Joakime, H. Aschehoug & Co, Oslo 1975
Jagi mánut – Fuolkevuohta, Møller kompetansesenter, Samediggi 2004
Gaebpien, Gåsta / Kappfjell, Gustav: Gaaltije, DAT.
Film: Min mors hemmelighet.
Gaski, Harald jïh Kappfjell, Lena: Saemien tjaelijh, Calliid Lágádus, 2006
Ellen-Astri Lundby, Sonar Film DA 2009
Gaski, Harald & Kappfjell, Lena: Åvtese jåhta, åarjel-saemien tjaalegh jih tjaalegh åarjelsamien, DAT o. s 2005
Bårjås, populærvitenskapelig tidsskrift fra Árran – lulesamisk senter, 8270 Drag (på norsk og lulesamisk)
, Daasta berteme 2000
Sørsamisk
Hætta, Susanne: Akten biejjien Aannine, Idut, 2007
Skolebøker / - hefter og fagbøker / - hefter:
Lindgren, Barbro, Eriksson, Eva: Maaxen njaptja, Saemieskuvlen ståvroe 1997
Bergsland, Knut: Gåebrehki soptsesh, Universitetsforlaget, 2. utgave, 1987
Lindgren, Barbro, Eriksson, Eva: Maaxen beeretje, Saemieskuvlen ståvroe 1997
Bull, Ella Holm: Arbeidshefter og kassettband til Åarjel-saemien 1-5
Moses, Brian, Hedström, Marcus: Manne billem, Saemieskuvlen ståvroe, 1997
Fjellheim, Frode: Med joik som utgangspunkt, Vuelie forlag, 2004
Moses, Brian, Hedström, Marcus: Manne måeresne, Saemieskuvlen ståvroe, 1997
Kappfjell, Tom: Laahkoeh, Th. Blaasværs Forlag, 1991
Nejne, Sagka: Ovmese vaajesh, Sameskolstyrelsen, 1998
Teksthefter til eksamen: Sørsamisk som 1. og 2.
, 1998
språk
Rustad, Kjersti Lunde: Dåeredh Ingriden, Jåhhan jih govsen gåajkoe, Landbruksforlaget, 1996
www.udir.no – Se under: Velg tema – eksamen i grunnskolen – eksempeloppgåver og eksamensoppgåver for Kunnskapsløftet; eksamensoppgave gitt i 2008.
Sárgon, Sollaug og Aslaksen, Inger-Lise: Åvlan aarke-biejjie, Iđut 2007
Ta kontakt med skoleeier, for å få passord.
Seierstad, Inger: Deblie, Saemien Ööhpehtimmieraerie 1998
Vangberg, Åsta og Brandsfjell, Helen Blind: Saemesth amma !
Seierstad, Inger: Gaahtoen tjovketje, Saemien Ööhpehtimmieraerie 1999
Sørsamisk for nybegynnere – bok 1 og øvingsbok 1, Sijti Jarnge 2003
Seierstad, Inger: Guffa, Saemien Ööhpehtimmieraerie 1999
Vangberg, Åsta og Brandsfjell, Helen Blind: Saemesth amma !
Seierstad, Inger: Jåvvan gærjetje, Saemien Ööhpehtimmieraerie 1999
Sørsamisk for nybegynnere – bok 2 og øvingsbok 2, Sijti Jarnge 2004
Seierstad, Inger: Laadtege-sualadæjja, Saemien Ööhpehtimmieraerie 1998
Vangberg, Åsta og Brandsfjell, Helen Blind: Saemesth amma !
Skåra, Eva: Orre tjielke, Idut 1997
Sørsamisk for nybegynnere – bok 3 og øvingsbok 3, Sijti Jarnge 2005
Vangberg, Åasta: Tjaangh gåatan
Vangberg, Åsta og Brandsfjell, Helen Blind: Saemesth amma !
Wolde, Gunilla: Tåamma bigkie, Jårgalæddji Å. s, 1985
Sørsamisk for nybegynnere – bok 4 og øvingsbok 4, Sijti Jarnge 2006
Wolde, Gunilla: Tåamma bååhkesje, Jårgalæddji Å. s, 1985
CD.: Saemesth amma !
Wolde, Gunilla: Tåamma gaahtojne reejrie, Jårgalæddji Å. s, 1985
Sørsamisk for nybegynnere – lyd fra bok 1-4, Sijti Jarnge 2006
Wolde, Gunilla: Tåamma gon Krihkeh, Jårgalæddji Å. s, 1985
Skjønnlitteratur - Bøker og hefter:
Wolde, Gunilla: Tåamma jeatjh vaarjoeh tsaaka, Jårgalæddji Å. s, 1985
Graham, Amanda, White, Annie: Gaahkoe-snaejrie, Gan forlag 2001
Wolde, Gunilla: Tåamma laavkoeminie, Jårgalæddji Å. s, 1985
Gullietjååtsele, Universitetsforlaget, 1982
Wolde, Gunilla: Tåamma olkese vaadtsa, Jårgalæddji Å. s, 1985
Moses, Brian, Hedström, Marcus: Manne aavonte, Saemieskuvlen ståvroe, 1997
Wolde, Gunilla: Tåamma sjeakoeminie, Jårgalæddji Å. s, 1985
Moses, Brian, Hedström, Marcus: Manne hujnies, Saemieskuvlen ståvroe, 1997
Wolde, Gunilla: Tåamma bååhkesje, Jårgalæddji Å. s, 1985
Prøysen, Alf: Snahkere Aannesja jih jåvle-aajja, Tiden Norsk Forlag 1984
Åarjel-saemieh, Viesterviellien Pøøvle: Dah golme åerpenh, årbok 1982/83
Sokki, Risten: Mov kråahpe, Solum forlag 2007
Tjaalegh bijbelistie, gærjetjh, tjoejegærjah:
Bibeltekster, - hefter, - lydbøker:
Bientie, Anne-Grethe Leine: Vadtese. Saernie Kristusen bïjre, Idut 2008
Den norske salmeboka, har salmer på sør-, lule- og nordsamisk.
Baakoegærjah jih grammatihke:
Frändén, Märit, Lundqvist, Bjørn og Wilson, Karin: Verbh.
Bergsland, Knut jïh Magga, Lajla Mattsson: Åarjel-saemien-daaroen baakoegærja, Sydsamisk-norsk ordbok, Idut, 2. opplag 2007
En sydsamisk verbhandbok, Uppsala Publishing House, 2007
Helander, Liisa: Guvvieh – baakoegærja, Saemien øøhpehtimmieraerie, 1997
Sydsamerna – möt jojken, slöjden, historien, språket, Gaaltije 2001
Magga, Lajla Mattsson: Norsk-sydsamisk ordbok, Daaroen-åarjelsaemien baakoe-gærja, Idut 2009
Tegn Brum 2, Møller kompetansesenter, Trøndelag kompetansesenter, Spesialpedagogisk senter i Nordland.
Israelsson, Per Martin & Nejne, Sagka: Svensk-sydsamisk Sydsamisk-svensk ordbok och ortnamn, Daaroen-åarjelsaemien Åarjelsamien-daaroen baakoegärja jih sijjenommh, Saemiedigkie / Sametinget, Sverige 2008.
Sápmi, Sameskolstyrelsen i Sverige, Sametinget i Finland, Samisk Utdanningsråd i Norge
Kraannan maanah, Minimedia, 2010
Daanhtsoen amma !
DVD jïh baakoegærja.
(Let ’ s Dance !)
Govnebuatska – jih giemhpes viehkiehtæjja, Norsk filminstitutt
, Norsk filminstitutt 1991, www.nfi/filmbutikken
Karijuse jih Baktuse, Statens filmtilsyn, åarjelsamien gïelese 1996, video og hefte
Lopmegaahtoe, Statens filminstitutt, Saemien Øøhpehtimmieraerie 1999, video og hefte
Saemien tsiehkie – 13, ditniebarkoe, Det norske filminstituttet, 1984
Sørsamene, Det norske filminstituttet, 1993
- Laahkoeh
Plakater:
- Sysngelasjh jih tjåelieh
Sametingets slektsplakat
Gaskeviermiesvaalhtesh:
Sametingets plakatserier:
www.learoevierhtieh.no
www.samer.se
www.glosboken.se
www.skolverket.se/sb/d/2164/a/12213;jsessionid=EF70A4A55522E8C8109AD3912BAD6245 (Europeisk språkportfolio – svensk utgave)
Udir.no - Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 3
Hovedinnhold
Ööhpehtimmiesoejkesje: Daltese 3
Her finner læreren eksempler på hvordan han eller hun kan arbeide med kompetansemål på nivå 3.
Daesnie lohkehtæjja vuesehte guktie maahtoeulmiem, sisvegem jïh barkoevuekiem lohkehtimmesne sjïehtesjidh. Guktie maadthmaahtoem sjïehtede jïh guktie lohkehtimmiem learoehkidie sjïehtesjadtedh.
Her vises hvordan kompetansemål konkretiseres i læringsmål, innhold og arbeidsmåter, hvordan grunnleggende ferdigheter integreres og hvordan undervisningen kan tilpasses enkelteleven.
Daerpies dellie iktemearan vuarjasjidh, jïh gïele lea vihkeles dennie barkosne.
Vurdering underveis og språkdomener er en del av opplegget.
Åvtetje maahtoeh Learohkh joe maehtieh sïejhme fïerhtenbeajjetje baakoeh saemiengïelesne, jïh aaj maehtieh beapmoej bïjre soptsestalledh.
Forkunnskaper Elevene kan allerede begrep om vanlig hverdagsmat på samisk og kan delta i samtaler om hverdagsmat.
Maahtaldahkeulmieh
Kompetansemål
Njaalmeldh gaskesadteme
Muntlig kommunikasjon
Lohkehtimmen ulmieh leah; learohkh gelkieh
Mål for opplæringen er at eleven skal kunne
soptsestidh fïerhten beajjetji aamhtesi bïjre
delta i samtaler om dagligdagse situasjoner
Lohkehtimmien ulmieh leah; learohkh gelkieh
Mål for opplæringen er at eleven skal kunne
baakoeh beapmoeh jïh jurjiehtimmiem utnedh jï soptseatalledh saemien beapmoej bïjre
bruke begrep om mat, råvarer og matlaging og samtale om samisk mat
Ij ööhpehtimmiesoejkesje abpe dam maahtoeulmiem jaksh.
Undervisningsopplegget dekker ikke alltid hele kompetansemål.
Maahtoeulmieh leah lïerehtimmieulmide sjïehtesjadteme.
Kompetansemålene er konkretisert i læringsmål.
Lïerehtimmieulmieh leah barre akte vuekie guktie buektiehtidh maahtoeulmide jaksedh.
Læringsmålene er et steg mot oppnåelsen av kompetansemålene.
Lïerehtimmieulmieh
Vis alle
Learohkh gelkieh maehtedh fïerhten beajjetje aamhtesi bïjre soptsestidh, vuesiehtimmien gaavtan: Lyjhkedskreeki, dåarjelekreeki, beapmoej, njoetske beapmoej, jurjiehtimmien jïh saemien beapmoej bïjre.
Elevene skal kunne delta i samtaler om dagligdagse situasjoner i sin egen hverdag, for eksempel om kjæledyr, nyttedyr, mat, råvarer, matlaging og samisk mat.
Learohkh gelkieh aaj maehtedh:
Elevene skal altså kunne:
saemien baakoeh lyjhkedskreeki jïh dåarjelekreeki bïjre guarkedh jïh ovmessie saemien nommh dïsse nuhtjedh.
forstå og bruke samiske betegnelser på kjæledyr og nyttedyr og bruke ulike samiske navn på dem
jïjtse jallh jeatjabi dåarjelekreeki jïh lyjhkedskreeki bïjre laavlodh, joejkedh jïh / jallh soptsestidh.
fortelle, synge, joike og / eller samtale om egne og andres kjæledyr og nyttedyr
soptsestidh bearkoej, - gueliej jïh muerjiej bïjre jïh naan saemien beapmoej bïjre jïh guktie galka dejtie saemien vuekien mietie jurjiehtidh.
samtale om ulike råvarer, som for eksempel kjøtt, fisk og bær, og om noen samiske matretter og hvordan de lages
soptsestidh guktie lea njoetske beapmoeh aerpievoeten mietie åtneme, jïh guktie maahta orresth-laakan daelie jurjiehtidh.
samtale om hvordan råvarene har vært brukt tradisjonelt og eventuell om ny bruk av råvarene
Lohkehtæjja tjoevere lïerehtimmieulmide våhkoesoejkesjisnie jallh tæjmoesoejkesjesisnie tjaeledh, jïh learoehkidie jïh gåetide soptsestidh lïerehtimmien åvtelen.
Læreren bør skrive læringsmålene for eksempel i ukeplanen eller periodeplanen og informere elevene og hjemmet om disse i god tid før opplegget starter.
Dejtie ovmessie lïerehtimmieulmide tjoeverieh eensilaakan buerkiestidh, guktie learohkh åadtjoeh dejtie jïjtsevuarjasjimmesne aaj nuhtjedh.
De ulike læringsmålene må komme klart fram, og elevene må kunne bruke dem i egenvurderingen sin.
Darjodh Learohkh maehtieh lyjhkedskreekide meatan vaeltedh gosse edtjieh ålkone årrodh jallh fuelhkiem / voelph lyjhkedskreekine bööredh gosse dagkeres biejjiem skuvlesne utnieh.
Praktiske gjøremål Elevene kan ta med seg kjæledyrene sine i forbindelse med en utedag eller invitere familie / venner med kjæledyr til en slik dag.
Learohkh göökte ovmessie beapmoeh dajvijste jurjiehtieh.
Elevene lager to lokale matretter.
Maehtieh gaahkoem bååhkesjidh, muerjieh tjöönghkedh jallh gueliem / bearkoem jurjiehtidh.
Bak for eksempel samiske hellebrød, plukk bær eller bruk fisk eller kjøtt.
Jis nuepiem utnieh learohkh maehtieh sijjen aahka gon aajjam jallh jeatjah voeres almetjh bööredidh dahkoe.
Om mulig kan elevene invitere besteforeldre og / eller andre eldre med på gjennomføringa.
Baajh learohkh jurjiehtimmiem buerkiestidh, jïh jïjtjh beapmojde vuarjasjidh mearan barkeminie.
La elevene beskrive matlagingen og vurdere maten underveis.
Jeatjah lohkehtimmiedarjomh.
Eksempler på andre læringsaktiviteter
Learohkh låggem tjaelieh jïjtsh jallh jeatjah dåarjelekreekibïjre jïh sinsitnide saemien soptsestidh man bïjre leah tjaaleme.
Elevene skriver logg om egne eller andres kjæledyr og forteller hverandre på samisk om det de har skrevet.
Darjoeh speale-kåarhth gusnie guvvie jïh nomme lyjhkedskreekide.
Lag spillekort med bilde og navn på kjæledyr.
Kåarhtide maehtieh lamineredh.
Kortene kan lamineres.
Spealesne maahta guvvieh jïh nommh årrodh.
Eksempel på spill kan være bilde- og navnelotto.
Vuesiehtimmien gaavhtan; gie dïhte maahta jiehtedh: gaahtoe, bïenje jallh hierkie åådtje kåarhtem utnedh.
Alternativt kan poenget være at den som kan uttale for eksempel katt, hund eller hest, får beholde kortet.
Dïhte learohke mij jeenjemes kåarhth åtna, dïhte spealem vitnie.
Den eleven som får flest kort, vinner spillet.
Jurjehth saemien beapmoeh skuvlesne. Dam maahta jurjiehtidh saemien åålmege-bijjien.
Lag samisk etegilde på skolen, for eksempel på Samefolkets dag.
Tjoeveridie dellie ektese-vyöki barkedh, lohkehtæjjah jïh åvtehkh skuvlesne, eejhtegh jïh almetjh mah leah maehteles saemien beapmoejgujmie.
Dette krever samarbeid med andre klasser, lærere og ledelsen på skolen og med foreldre og samiske mateksperter.
Learohkh gelkieh voejhkelidh mujhtedh baakoeh jïh nommh dåarjelekreeki jïh lyjhkedskreeki bïjre.
Elevene kan prøve å huske betegnelser og navn på for eksempel kjæledyr og nyttedyr.
Darjoeh aktem soejkesjem gosse learohkh maehtieh gåetesne eejhtegigujmie jïh jeatjah fuelhkie- jallh slïektigujmie dievhtedh dejtie baakojde.
Lag gjerne et skjema som elevene kan fylle ut hjemme i samarbeid med foreldre og andre slektninger.
Jiehtieh learoehkidie dah edtjieh gåetesne gævnjoestidh dam soejkesjem guktie våajnoes.
Be elevene om å henge opp skjemaet på en strategisk plass hjemme.
Guelmedh dam soejkesjem, jïh skuvlesne aaj gævnjoestidh.
Heng opp en kopi av skjemaet på skolen.
Baajh learohkh sinsitnide goltelidh mij soejkesjisnie tjåådtje.
La elevene ” høre ” hverandre om innholdet i skjemaet, f.eks. ” beana-vielppis- Čebo- Cugo ”.
Faagem vïerhtiedidh
Vurdering
Learohkh maehtieh låggem tjaeledh goh jïjtsevuarjasjimmie, jallh lohkehtæjjine soptsestalledh. Eah guhte jeatjah åadtjoeh vuarjasjimmiem lohkedh.
Elevene kan skrive logg som egenvurdering eller til å kommunisere med læreren uten at noen andre får lese vurderingen.
Dam maahta voestesgïelesne tjaeledh.
Dette kan skrives på førstespråket.
Voestes vuesiehtimmie Lågge
Eksempel 1 Logg
Barkoem buerkiestidh
Beskriv arbeidet.
Maam buektiehtim ?
Hva fikk jeg til ?
Mij lij geerve ?
Hva var vanskelig ?
Provhkim jeatjah vuekiem goh edtjim tjïertestidh ?
Brukte jeg andre måter å uttrykke meg på ?
Guktie maahtam mubpien aejkien darjodh ?
Hvordan kan jeg gjøre det neste gang ?
Ulmieh båetije aamhtesasse:...
Mål for neste tema er:...
Daam tjoeverem lïeredh guktie buerebe-laakan lïerehtimmieulmide jaksem:
Eksempel 2 Elevene krysser av for de læringsmålene de mestrer.
Ånnetji maahtam:
Dette må jeg lære for å nå læringsmålene:
Mij biejjide
Dato
Hijven maahtam: Mij biejjide
Jeg kan dette godt: Dato
baakoeh jïh dïejvesh mah leah daerpies maehtedh gosse dan bïjre soptsestem:
ord og uttrykk som er nyttige å kunne når jeg snakker om:
lyjhkedskreeki jïh dåarjelekreeki bïjre
kjæledyr og nyttedyr
saemien beapmoej jïh ovmessie njoetske beapmoej bïjre
samiske matretter og ulike råvarer
mij lea joekehts lyjhkedskreeki jïh dåarjelekreeki gaskem
forskjell på kjæledyr og nyttedyr
maahtoen bïjre deanahtidh:
formidle kunnskap om:
beapmoej jïh njoetske beapmoej bïjre
kjæledyr og nyttedyr
jeatjah vuekiem provhkedh gosse tjïertestidh:
bruke andre måter å utrykke meg på:
kråahpem jïh gïeth nuhtjedh
bruke kropp og hender
jeatjah baakoeh gaavnedh
finne andre ord
göökte baakoeh ektiedidh
kombinere et ord med et annet
daaroen baakoeh saemiengïelese darjodh.
gjøre om norske ord
jis im guarkah dellie gihtjedh
stille spørsmål om noe er uklart
jïjtjemem staeriedidh
rette meg selv
soptsestallemem utnedh:
holde en samtale i gang:
im daarpesjh baakoeh daamtaj ohtsedidh gosse tjïertestem
uttrykke meg uten å måtte lete etter ord for ofte
soptsestidh guktie goerkesæmman båateme
bruke hele og forståelige setninger
soptsestallemem orrijidh
avslutte en samtale
Sjïehtedamme lohkehtimmie
Tilpasset opplæring
Gosse jurjiehtidh jïh bååhkesjidh, maahta maahtoeulmide fïerhten learoehkasse joekehts klaassedaltesasse jeatjhlaakan darjodh.
Når det gjelder matlaging og baking, kan selvstendighetsgraden for elevenes aktiviteter i forhold til de ulike alderstrinnene variere.
Maahta ektese-vyöki jeatjah aamhtesigujmie barkedh, vuesiehtimmien gaavhtan eatnemefaagine jïh beapmoe- jïh healsoefaagine, bene gïele dïhte mij lea dïhte vihkielommes, jïh dïhte mij galka vååjnesisnie årrodh.
Det er mulig å samarbeide med fag som Naturfag og Mat og helse. Men fokus skal være på hvordan elevene bruker språket.
Faagen maadth maahtoeh
Grunnleggende ferdigheter
Maehtedh njaalmeldh jïh tjaaleldh tjïertestidh: learohkh maehtieh baakoeh jïh dïejvesh tjaeledh lyjhkedskreeki bïjre, dåarjelekreeki bïjre, saemien beapmoej bïjre jïh njoetske beapmoej bïjre.
Å kunne uttrykke seg skriftlig og muntlig: Elevene kan skrive ord og uttrykk for kjæledyr, nyttedyr og samisk mat og råvarer.
Gosse learohkh beapmoeh jurjiehtieh, dellie edtjieh soptsestalledh jeatjah learohkigujmie jïh lohkehtæjjine mejnie leah gïehteleminie.
Når elevene jobber med matlaginga i praksis, kan de fortelle hva de gjør etter hvert, både til hverandre og til læreren.
Dah maehtieh dellie beapmoem buerkiestidh guktie vååjnoe, guktie domtoe jïh guktie hopsoe.
De kan beskrive matens utseende, smak og lukt.
Maehtedh lohkedh: Learohkh gelkieh baakoeh, dïejvesh jïh ellies raajesh lohkedh guktie lyjhkedskreekide jïh dåarjelekreekide geehtedidh, jïh guktie beapmoeh jurjiehtidh.
Å kunne lese: Elevene skal kunne lese ord og uttrykk og hele setninger om hva man gjør når man har kjæledyr og nyttedyr og når man lager mat.
Maehtedh ryöknedh: Baajh learoehkidie ryöknedh man dovres sjædta lyjhkedskreekem utnedh.
Å kunne regne: La elevene regne ut hva det koster å ha et kjæledyr.
Dah maehtieh budsjedtem darjodh gosse skuvlesne, beapmoejurjiehtimmesne.
De kan lage et budsjett for matlaginga på skolen og det som en familie forbruker til mat på en uke.
Maehtedh digitale vierhtiem nuhtjedh: Baajh learoehkidie gaskeviermiem nuhtjedh jïh saemien baakoeh kreekde jïh beapmojde ohtsedidh.
Å kunne bruke digitale verktøy: La elevene bruke internett og lete opp de samiske begrepene på dyr og mat.
Veartesjh Gávnos, Saemiedigkiej gåetiesæjrojne, giella.
Se Gávnos, Sametingenes hjemmesider, giella.
org jïh risten.no.
org og risten.no.
Nuhtjh teekstevuesiehtimmiem, jïh baajh learoehkidie kreeke- jïh beapmoebaakoeh ohtsedidh dennie teekstesne.
Bruk teksteksempler, og la elevene lete opp og kjenne igjen dyre- og matbetegnelser i teksten med søketasten.
Gïelesuerkie
Språkdomener
Gosse saemien beapmoeh jurjiehtidh, dellie lea dïhte aaj barre goh gïelesuerkie.
Når det gjelder samisk matlaging, kan selve aktiviteten være et språkdomene.
Gosse learohkh saemien beapmoeh jurjiehtieh, gelkieh dellie barre saemiestidh.
Når elevene lager samisk mat, skal de helst snakke samisk.
Learoevierhtieh
Sámi biebmu – Samisk mat, oppskrifter, ulike kilder, eksempelvis:
Sámi biebmu – Saemien beapmoeh, bihkedassh, ovmessie gaaltijh, vuesiehtimmien gaavhtan:
Kaspersen, Ardis. 1997. ” Samisk mat og kultur ”. Oslo: Landbruksforlaget.
Julevsaemien beapmoebihkedassegærjah
Lulesamiske matoppskriftsbøker
Åarjelsaemien beapmoebihkedassegærjah
Sørsamiske matoppskriftsbøker
Beanastallan – bienjespeale, lea noerhtesaemien gïelesne jïh aaj åarjelsaemien båata, bæjhkoehtæjja lea Davvi Girji OS.
Beanastallan – hundespill, foreligger på nordsamisk og kommer ut på sørsamisk, utgitt av Davvi Girji OS.
/ Anne Jannok Eira / Anne Marit G. Eira 2008:
/ Anne Jannok Eira / Anne Marit G. Eira 2008:
Skuvle
Skole
Tjïerte
Oppg. nr.
gïele
HELHET
Lahtestimmieh
Kommunikasjon
Gaskesadteme
Svar på oppgaven
Gïele, formellen maahtoe
Språk, formelle ferdigheter
Vierhtieh
Morfologi
Lahtestimmieh
Virkemidler
Refleksjovne jïh jïjtjeraarehke
Refleksjon og selvstendighet
Sjangeremaahtoe
Bruk av virkemidler
Aamhtesem digkiedidh
Saklig argumentasjon
Faagegïele
Virkemidler
Aerpien maahtoe jïh g
Tradisjonell kunnskap og språket i bruk
Sitath jïh gaaltijh mearhkodh
gjøre rede for faglige temaer
Karakteere-uvtelasse:
Karakterforslag:
Diktesoptsese, gaarhkenotaate, DSL-goere
Hovedinnhold
Vuesiehtimmieh øøhpehtimmesoejkesjidie
Eksempler på undervisningsopplegg
Tjaaleldh maahtoe
Skriftlig kompetanse
Aerpievuekien daajroe
Tradisjonell kunnskap
Barkoe lïhtsigujmie
Arbeid med stavelser
Soptsese
Slektsbenevninger
Sijjienommh
Fortelling
Diktesoptsese gaarkenotaate DSL-goere
Artikkel Skriftlig prosjekt
Artihkele Tjaaleldh prosjekte
Begreper som brukes i reindrifta
Dïejvesh mah båatsosne åtnasuvvieh
Oversette fra norsk til samisk
Bijjiedimmievuekieh Saepmesne Heamtuvrh
Samiske eventyr og urfolks eventyr
Lohkemestrategijh
Skriftlig kompetanse
gaarkenotaate
Diktfortelling
Udir.no - Artihkele, Tjaaleldh prosjekte
Udir.no - Artikkel, skriftlig prosjekt
Artihkele, Tjaaleldh prosjekte
Artikkel, skriftlig prosjekt
Daltese
Hovedinnhold
Tjaaleldh maahtoe
Eksempler på undervisningsopplegg
Aerpievuekien daajroe
Skriftlig kompetanse
Barkoe lïhtsigujmie
Tradisjonell kunnskap
Laahkoeh
Arbeid med stavelser
Artihkele
Artikkel
Sijjienommh
Arbeid med stavelser
Diktesoptsese gaarkenotaate DSL-goere
Slektsbenevninger
Suejnieh
Fortelling
Artihkele Tjaaleldh prosjekte
Artikkel Skriftlig prosjekt
Dïejvesh mah båatsosne åtnasuvvieh
Begreper som brukes i reindrifta
Bijjiedimmievuekieh Saepmesne Heamtuvrh
Oversette fra norsk til samisk
Saemien heamtuvrh jïh aalkoealmetji heamtuvrh
Samiske eventyr og urfolks eventyr
Vuelien aerpievuekie jïh vuelie daan biejjien
Joiketradisjon og joik i dag
Aamhtese:
Hovedinnhold
Nomme: Biejjie:
Navn: Dato:
Gihtjehtimmiegoere
Hovedinnhold
Gihtjehtæjja:
Intervjuer:
Gihtjelgæjja:
Intervjuobjekt:
Gaavnesjimmiesijjie:
Møtested:
Gyhtjelasse:
Spørsmål:
(Nåhtedh gihtjemebaakojde – gie, maam, gusnie, guktie … naemhtie lieph jaavoe jïh ijje goh vaestiedassh.)
(Bruk spørreordene - hvem, hva, hvor, hvordan... slik at du unngår ja og nei som svar.)
Vaestiedasse:
Spørsmål:
Udir.no - Mojhteselæstoe tjaaleldh saemien gïelese
Udir.no - Huskeliste for skriftlig samisk
Gaavnh vaerbem jallh vaerbide.
Huskeliste for skriftlig samisk
Gaavnh subjektem.
Hovedinnhold
Jis viehkievaerbe raajesisnie tjoerh dam sojjehtidh.
Dersom det er et hjelpeverb i setningen, må du bøye det.
Udir.no - Åeniedimmiem tjaeledh
Å skrive sammendrag
Åeniedimmiem tjaeledh
Hovedinnhold
Lohkh tjaalegem gellien aejkien.
Les teksten flere ganger.
Mïerhkesjh vihkeles baakoeh jallh raajesh.
Merk sentrale ord eller setninger.
Tjaelieh tjoevtenjebaakoeh.
Skriv et sammendrag med egne ord.
Gosse tjaalah, maahtah tjoevtenjebaakojde jallh gyhtjelasside vuartasjidh.
Når du skriver, kan du se på stikkordene eller spørsmålene.
Nåhtedh raeride maam åådtjeme jïh tjaelieh aktem bueriedamme låhkoem åeniedimmeste.
Vis sammendraget til læreren din eller andre slik at du kan få råd om hvordan du kan forbedre sammendraget.
Saemien voestesgïeline: bïhkeden nasjovnaale væhtah ulmiejaksemasse galhkuvevuarjasjæmman 10. daltesen mænngan
Samisk som førstespråk: veiledende nasjonale kjennetegn på måloppnåelse for
Væhtah ulmiejaksemasse kvaliteetem faagemaahtosne buerkeste.
Kjennetegn på måloppnåelse beskriver kvaliteten på kompetanse i faget.
Væhtah leah hammoedamme faagen åejviesuerkiej dåaresth, jïh våarome lea maahtoeulmieh learoesoejkesjisnie.
av hovedområdene i faget og med utgangspunkt i kompetansemålene i læreplanen. De må derfor brukes
Dan åvteste tjuerieh learoesoejkesjinie ektine åtnasovvedh.
sammen med læreplanen.
Væhtah ulmiejaksemasse edtjieh viehkine årrodh gosse edtja learohken tjåenghkies maahtoem faagesne vuarjasjidh.
Kjennetegn på måloppnåelse er ment å være til hjelp ved vurderingen av elevens samlede kompetanse i
Galhkuvekaraktere edtja dam maahtoem vuesiehtidh maam learohke faagesne åtna gosse lïerehtimmie galhka.
faget. Standpunktkarakteren skal uttrykke den kompetansen eleven har i faget ved avslutningen av
Væhtah leah hammoedamme naemhtie guktie dah edtjieh nuepieh vedtedh konkretiseradidh jïh sjïehtedidh.
opplæringen. Kjennetegnene er utformet slik at de skal gi muligheter for konkretisering og tilpasning.
Maahtah vielie vuarjasjimmien bïjre lohkedh Ööhpehtimmiedirektovraaten nedtesæjrojne: www.udir.no/Vurdering/Standpunktvurdering-i-fag /
Du kan
Væhtah leah gööktine bieline juakeme: saemien voestesgïeline njaalmeldh jïh saemien voestesgïeline tjaaleldh.
Kjennetegnene er inndelt i to: samisk som førstespråk muntlig og samisk som førstespråk skriftlig.
Åejviesuerkie gïele, kultuvre jïh lidteratuvre lea meatan vaaltasovveme daejnie göökte bieline.
Hovedområdet språk, kultur og litteratur er integrert i de to delene.
Væhtah leah hammoedamme golmine daltesinie.
Kjennetegnene er utformet på tre nivåer.
Tjuara tabellem vealan lohkedh juktie progresjovnem dej ovmessie daltesi gaskem lohkedh jïh, tseagkan juktie learohken tjåenghkies maahtoem gaavnedh.
ulike nivåene og vertikalt for å finne elevens samlede kompetanse.
SAEMIEN VOESTESGÏELINE - NJAALMELDH
og uttrykker egne meninger om
Learohke …
ulike muntlige
- såemies daajroem vaajeste, jïjtse mïelh soptseste tjaalegi jïh såemies faageles aamhtesi bïjre ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- gjengir hovedinnhold i tekster,
- åejviesisvegem tjaaleginie vaajeste, hammoen bïjre soptseste jïh åehpies viehkiedïrregh buerkeste
samtaler og diskusjoner og
- goltele jïh såemiesmearan lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine jïh jïjtse mïelh soptseste
verktøy i presentasjonen
- bïevnesh bååstede vadta jïh såemiesmearan jïjtse mïelh buerkeste jïjtse jïh mubpiej barkoen bïjre faageles krïevenassi mietie
- finner og gjengir informasjon fra
- såemies faageaamhtesh åehpiedahta mah såemiesmearan leah dåastoejasse sjïehtedamme, jïh maahta aelhkies digitaale dïrregh nuhtjedh åehpiedehtiemisnie
enkelte kilder
- bïevnesh gaavna jïh vaajeste såemies gaaltijijstie
- bruker et forståelig språk og
- aktem buajhkoes gïelem jïh aelhkies dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste nuhtjie soejkesjamme tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
enkelte begrep fra grammatikk og
Karaktere 3 jïh 4
Karakteren 3 og 4
Learohke …
emner i ulike muntlige
- daajroem vuesehte, buerkeste jïh tjaalegi jïh faageles teemaj bïjre ussjede ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- gjengir innhold og sammenlikner og
- sisvegem vaajeste jïh såemies bielieh tjaaleginie vierteste jïh dej bïjre ussjede, jïh jïjtse mïelh tjïelkeste jïh buerkeste guktie såemies viehkiedïrregh tsevtsieh
- lytter og deltar i samtaler og
- goltele jïh lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine jïh jïjtse mïelh buerkeste jïh såemies sjyöhtehke bïevnesh åehpiedahta
meninger og presenterer noe relevant
- veele tjïelkestamme bïevnesh bååstede vadta jïh bielieh jïjtse jïh mubpiej barkoste vuarjesje faageles krïevenassi mietie
- gir begrunnede tilbakemeldinger og
- jeereldihkie faageaamhtesh åehpiedahta mah leah dåastoejasse jïh sisvegasse sjïehtedamme, jïh maahta ovmessie digitaale dïrregh jïh meedijh åehpiedehtiemisnie nuhtjedh
tilpasset mottaker og innhold og kan
- sjyöhtehke bïevnesh ovmessie gaaltijijstie gaavna jïh nuhtjie, jïh tjïelkeste man åvteste gaaltijidie nuhtjeme
- finner og bruker relevant
- aktem jeereldihkie gïelem jïh såemies dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste nuhtjie ovmessie tsiehkine gosse mubpiejgujmie soptseste
- bruker et variert språk og enkelte
Karaktere 5 jïh 6
Karakteren 5 og 6
Learohke …
emner i varierte muntlige
- sjyöhtehke bïevnesh nuhtjie, veelebelaakan tjïelkeste, tjaalegi jïh faageles aamhtesi bïjre ussjede jïh dejgujmie jïjtjeraarehke barka jeereldihkie njaalmeldh tsiehkine, gosse mubpiejgujmie soptseste
perspektiv og gjør rede for bruken
- sisvegem vaajeste, tjaalegh vuarjesje, toelhkeste jïh vierteste ovmessie vuajnojste, jïh tjïelkeste guktie viehkiedïrregh åtnasuvvieh jïh ussjede guktie dah tsevtsieh
av virkemidler og reflekterer over
- laejhtehkslaan goltele jïh lea meatan soptsestimmine jïh digkiedimmine, jïjtse mïelh tjïelkeste sjyöhtehke bïevnesigujmie jïh aamhtesen åvteste argumenterede
- lytter kritisk og deltar i samtaler
- nuhteligs bïevnesh bååstede vadta, jïh jïjtse jïh mubpiej barkoem vuarjesje faageles krïevenassi mietie, jïh teekstedaajroen jïh gïeledaajroen mietie
informasjon og argumenterer
- sjyöhtehke jïh jeereldihkie faageaamhtesh åehpiedahta öörnegen mietie jïh jïjtjeraarehke, sjïehtedamme sisvegasse, tseahkan, dåastoejasse jïh meedijasse, jïh maahta digitaale dïrregh jïh meedijh nuhtjedh mah sjiehtieh gosse edtja faageaamhtesh åehpiedehtedh
- gir konstruktive tilbakemeldinger
- sjyöhtehke bïevnesh gaavna, nuhtjie jïh dej bïjre ussjede maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan, jïh buerkeste man åvteste gaaltijidie veeljeme
og vurderer eget og andres arbeid
- aktem veele gïelem nuhtjie jïh dïejvesh grammatihkeste jïh teekstedaajroste ovmessie tsiehkine nuhtjie gosse mubpiejgujmie soptseste
- finner, reflekterer over og bruker
SAEMIEN VOESTESGÏELINE - TJAALELDH
- bruker et presist språk og
Learohke …
Karakteren 2
- tjaalegh hammode mah såemiesmearan leah åssjelasse sjïehtedamme jïh jïjtse tjaalegh jarkele raeriej jïh krïevenassi mietie
- leser og gjengir hovedinnhold
- låhka jïh åejviesisvegem vaajeste tjaaleginie jïh åejvieteeman bïjre soptseste tjaaleginie muvhtine sjangerinie, jïh vuesehte guktie gåarede dejtie toelhkestidh
tekster og forteller om
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala såemies struktuvrine jïh mah såemiesmearan leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, jïh jïjtse mïelh soptseste, såemies viehkiedïrregh damta jïh nuhtjie
hovedtema i tekster i enkelte
- gaavna, vaajeste jïh såemiesmearan gaaltijidie vuesehte jïh aelhkies gaaltijelæstoem dorje
meninger, kjenner og bruker
- tjaala aelhkies raajesigujmie jïh teekstegårredimmine, jïh såemiesmearan ortografijem jïh tjaelemenjoelkedassh haalvoe
tekstbinding og mestrer til en viss
Learohke …
tolkninger
- tjaalegh soejkesje jïh hammode mah leah åssjelasse sjïehtedamme, sisvegem vijrede jïh jïjtse tjaalegh buerede raeriej jïh krïevenassi mietie
struktur og som er tilpasset formål,
- tjaalegh låhka ovmessie sjangerinie jïh sisvegem vaajeste, buerkeste jïh teemaj bïjre tjaaleginie ussjede, jïh soptseste guktie gåarede dejtie toelhkestidh
mottaker og medium, uttrykker
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala tjïelke struktuvrine jïh mah leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, såemies argumenth soptseste jïh jïjtse mïelh buerkeste joekehts tjaalegi jïh teemaj bïjre, sïejhme viehkiedïrregh damta jïh nuhtjie
meninger om ulike tekster og emner,
- gaaltijh vaajeste jïh maahta åajvahkommes bïevnesidie meatan vaeltedh jïjtse tjaaleginie, jïh naemhtie guktie lohkije maahta dejtie gaavnedh, jïh gaaltijelæstoem dorje
kjenner og bruker vanlige virkemidler
- tjaala sjïehtedamme raajesigujmie, teekstegårredimmine jïh veele baakoeveahkine, jïh åajvahkommes ortografijem haalvoe
- refererer og siterer kilder og kan
Learohke …
mulige tolkninger
- tjaalegh soejkesje jïh hammode mah leah sjïehtedamme åssjelasse, sisvegem evtede, jïjtse tjaalegh vuarjesje jïh buerede gïele- jïh teekstedaajroen mietie, jïh raeriej jïh krïevenassi mietie
struktur og som er tydelig tilpasset
- tjaalegh låhka ovmessie sjangerinie, sisvegem soptseste, sjïehteles bïevnesh tjaaleginie gaavna jïh nuhtjie, veelebe buerkeste jïh teemaj bïjre tjaaleginie ussjede jïjtjeraarehke våaroemisnie, jïh soptseste guktie gåarede dejtie toelhkestidh
formålstjenlig og kritisk og bruker
- ovmessie såarhts tjaalegh tjaala hijven struktuvrine jïh mah tjïelkelaakan leah åssjelasse, dåastoejasse jïh meedijumese sjïehtedamme, jïjtse mïelh maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan buerkeste jïh sjiehteles viehkiedïrregh nuhtjie
- uttrykker seg skriftlig med presis og
- sjïehteles gaaltijh nuhtjie maereleslaakan jïh laejhtehkslaakan, maahta joekehtidh gaskem integreradimmiem, vaajestimmiem jïh siteradimmiem gaaltijijstie barkosne, naemhtie guktie lohkije maahta dejtie gaavnedh, jïh ellies gaaltijelæstoem dorje
setningsoppbygging og ulike
- veele jïh sjïehteles baakoeveahkine tjaala, jeereldihkie raajesebigkemem jïh ovmessie såarhts teekstegårredimmievuekieh haalvoe, jïh ortografijem jïh tjaelemenjoelkedassh haalvoe
tekstbindingsformer og mestrer
11,1 millijovnh saemien åssjelidie goevten mænngan / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
11,1 millioner til samiske formål siden februar / Taler og artikler / Sametingsrådet / Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
11,1 millijovnh saemien åssjelidie goevten mænngan
11,1 millioner til samiske formål siden februar
Saemiedigkieraerie lea boelhken goevten 3. b. raejeste suehpeden 5. b raajan 11,1 millijovnh kråvnah dåårjeme saemien åssjelidie.
Sametingsrådet har i perioden 03. februar til 05. mai innvilget 11,1 millioner til samiske formål.
Akte orre gründereforume dajvesne Noerhte-Salten, jïh gaskenasjovnaliseradimmie saemien kåansteste jïh kultuvreste leah naaken dejstie råajvarimmijste mah dåarjoem åådtjeme.
Et nytt gründerforum i Nord-Salten, samt internasjonalisering av samisk kunst og kultur er noen av tiltakene som har mottatt støtte.
Daate våajnoes sjædta Saemiedigkieraerien reektemisnie maam dah leah dorjeme evteben stoerretjåanghkoen mænngan njoktjen.
Dette fremkommer i Sametingsrådets rapportering om hva de har gjort siden forrige plenumsmøte i mars.
- Fryöjstehke voenges siebriedahkh, gusnie almetjh sijhtieh årrodh, eadtjohke entreprenöörh jïh hijven voenges byjresh leah daerpies jis edtja jielemem evtiedidh.
- Attraktive lokalsamfunn, hvor folk ønsker å bo, trenger engasjerte entreprenører og gode lokale miljøer for næringsutvikling.
Doh gründerh Rággon duekesne sijhtieh raaktan dïsse sjïehteladtedh Noerhte-Saltesne, jïh mijjen mïelen mietie daate prosjekte joekoen gieltege.
Gründerne bak Rággo ønsker å tilrettelegge for nettopp dette i Nord-Salten og prosjektet er etter vår menig svært spennende.
Joekoen vihkeles lea fokuse noere entreprenöörskapese.
Spesielt viktig er fokuset på ungt entreprenørskap.
Thomassen veanhta Rággon fokuse noere entreprenöörskapese Noerhte-Saltesne maahta akte sjïere faamoe sjïdtedh prosjektese, dan åvteste dïhte maahta viehkiehtidh otnjegem jarkedh dej noerigujmie mah dejtie stoerre staaride juhtieh.
Thomassen mener Rággos fokus på ungt entreprenørskap i Nord-Salten kan bli en særskilt styrke for prosjektet, da det kan hjelpe og snu trenden med unge som søker seg til de store byene.
Saemien kåanste jïh kultuvre veartenasse
Samisk kunst og kultur ut i verden
Saemiedigkieraerie aaj jienebh prosjekth dåårjeme mah edtjieh saemien kåanstem jïh kultuvrem ålkoelaantesne åehpiedehtedh.
Videre har sametingsrådet innvilget støtte til flere prosjekter som tar for seg å promotere samisk kunst og kultur i utlandet.
Saemien tjiehpiedæjjaraerie lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sámi Contemporary in Berlin, Sámi Teáhtersearvi lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sami Performing Arts Festival in NYC jïh Audioland As lea dåarjoem dååsteme prosjektese Sami Culture in Cuba.
Samisk Kunstnerråd har mottatt støtte til prosjektet Sámi Contemporary in Berlin, Sámi Teáhtersearvi har mottatt støtte til Sami Performing Arts Festival in NYC og Audioland AS har mottatt støtte til Sami Culture in Cuba.
Bijjieguvvie gaajhki dåarjomigujmie lea daesnie
Oversikt over alle tildelinger finnes her
Saemiedigkieraerien reektestimmie
Sametingsrådets beretning
Pressegovletallijh / Preassa / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Pressekontakter / Presse / Kampanjeside / Valg og manntall / Forsiden - Sametinget
Pressegovletallijh
Hanne Holmgren Lille
Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Saemiedigkien stoerretjåanghkoe lea Saemiedigkien bijjemes åårgane jïh faamoe.
Sametinget i plenum er Sametingets øverste organ og myndighet.
Lohkh jienebh
Les mer
Stoerretjåanghkoen ståvroe aamhteselæstoem dorje, Saemiedigkien stoerretjåanghkojde gohtje jïh stoerretjåanghkoem stuvrie dej njoelkedassi mietie, Saemiedigkien barkoeöörnegisnie.
Plenumsledelsen utarbeider saksliste, innkaller til og leder Sametingets plenumsmøter etter reglene i Sametingets arbeidsorden.
Gaajhkh Saemiedigkien tjirkijh leah lïhtseginie aktene dejstie golme faagemoenehtsijstie mah aamhtesh gïetedieh jïh raeriestimmieh buektieh Saemiedigkien stoerretjåanghkose.
Alle Sametingets representanter er medlem av en av de tre fagkomiteene som behandler saker og gir innstilling til Sametinget i plenum.
Saemiedigkien laejhtememoenehtse
Sametingets klagenemnd
Saemiedigkie lea jaepien 2011 Saemiedigkien laejhtememoenehtsem dåarjoeaamhtesidie tseegkeme.
Sametinget har i 2011 opprettet Sametingets klagenemnd for tilskuddssaker.
Aajkoe lij gorredidh Saemiedigkien dåarjoereereme reeremelaaken njoelkedassh illie laejhtemegïetedimmien bïjre.
Formålet med opprettelsen er å sikre at Sametingets tilskuddsforvaltning oppfyller forvaltningslovens regler om klagebehandling.
Saemiedigkieraerie
Sametingsrådet
Saemiedigkieraerien lïhtsegh leah nammoehtamme saemiedigkien åvtehkistie, presidente, mij raeriem stuvrie.
Sametingsrådets medlemmer er oppnevnt av presidenten, som leder rådet.
Saemiedigkiepresidente lea veeljeme Saemiedigkien stoerretjåanghkoste jïh jienebelåhkoen tjirkijijstie.
Sametingspresidenten er valgt av og blant flertallet i Sametingets plenum.
Raerie lea goh Saemiedigkien reerenasse, jïh diedtem åtna dan biejjieladtje politihkeles gïehteldimmien åvteste.
Rådet fungerer som Sametingets regjering, og står for den daglig politiske virksomheten.
Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtse (SUPU) lea tseegkeme juktie saemien noeri tsevtsemefaamoem veaksahkåbpoe darjodh Saemiedigkien politihkesne.
Sametingets ungdomspolitiske utvalg (SUPU) er opprettet for å styrke samisk ungdoms innflytelse på Sametingets politikk.
Saemiedigkien voereseraerie
Sametingets eldreråd
Saemiedigkieraerie orre voereseraeriem nammohte.
Sametingsrådet oppnevner nytt eldreråd.
Saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta voereseraerie edtja meatan årrodh Saemiedigkien voeresepolitihkem hammoedidh.
Sametingsråd Henrik Olsen sier at eldrerådet skal være med å utforme Sametingets eldrepolitikk.
Aalkoehåaleme WCIP 2014
24. september 2014
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo lij akte dejstie aalkoehåalijijstie rïhpestimmesne EN:n generaalekrirrien veartenekonferanseste aalkoealmetji reaktaj bïjre skïereden 22.
Sametingspresident Aili Keskitalo var en av innlederne under åpningen av FNs generalforsamlings verdenskonferanse om urfolks rettigheter 22. september.
b. Daesnie maahtah presidentem håalemem lohkedh (ajve eengelsken gïelesne).
Her kan du lese presidentens innlegg (finnes kun på engelsk).
Jis sïjhth håalemem vuartasjidh maahtah dam darjodh EN:n nedte-tv:sne.
Om du ønsker å se innlegget i opptak kan dette gjøres på FNs nett-tv.
Håaleme lea medtie bieliemubpien tæjmoen saadtegisnie.
Innlegget er omtrentlig halvannen time ut i opptaket.
Akte budsjedte båetijen aajkan / Håalemh jïh tjaalegh / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Et budsjett for fremtiden / Taler og artikler / Sametingsrådet / Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Akte budsjedte båetijen aajkan
Et budsjett for fremtiden
Saemiedigkien budsjedte 2015 nænnoestamme sjïdti stoerretjåanghkosne bearjadahken, goeven 5.
Sametingets budsjett for 2015 ble vedtatt i plenum, fredag 5.
b. R-aerielïhtsege Ann-Mari Thomassen lea madtjeles ihke Saemiedigkie aktem budsjedtem nænnoestamme mij sæjhta saemien siebriedahkem lutnjedh båetijen aajkan.
desember. Rådsmedlem Ann-Mari Thomassen er fornøyd med at Sametinget har vedtatt et budsjett som vil løfte det samiske samfunnet for fremtiden
Saemiedigkien budsjedte 2015 nænnoestamme sjïdti stoerretjåanghkosne bearjadahken, goeven 5.
- Sametinget vil i 2015 prioritere samiske barns skolemateriell og vår felles kulturarv ved å legge til rette for videreutvikling samiske museer.
b. R-aerielïhtsege Ann-Mari Thomassen lea madtjeles ihke Saemiedigkie aktem budsjedtem nænnoestamme mij sæjhta saemien siebriedahkem lutnjedh båetijen aajkan.
, uttaler rådsmedlem Thomassen.
Budsjedtesne 2015 dellie dïhte ohtsijebaseradamme beetnehveahka juktie learoevierhtieh evtiedidh, 21 025 000,- daate lissiehtimmie lea 3 400 000,- kråvnah jaepeste 2014.
I budsjettet for 2015 den søkerbaserte potten til utvikling av læremidler 21 025 000,- dette er en økning på 3 400 000,- fra 2014.
- Gosse maanaj skuvlematerijellem prioriteradibie sïjhtebe viehkiehtidh ihke jienebh saemien maanah åadtjoeh saemien skuvlegærjah nuhtjedh.
- Ved å prioritere barns skolemateriell ønsker vi å bidra til at flere samiske barn skal få bruke samiske skolebøker.
Daate lea joekoen vihkeles gïelen båetijen aejkien gaavhtan, jïh maanaj skearkagimmien gaavhtan, raerielïhtsege Ann-Mari Thomassen jeahta.
Dette er svært viktig for språkets fremtid, og for barnas utvikling, sier rådsmedlem Ann-Mari Thomassen.
Aaj dåarjoe saemien museumidie lea læssanamme.
Også bevilgningen til samiske museer er økt.
27 752 00,-kråvnaj raejeste jaepien 2014, 31 970 000,- kråvnaj raajan 2015.
Fra 27 752 000,- i 2014 til 31 970 000,- i 2015.
Daate lissiehtimmie lea 4 218 000,- kråvnah.
Dette utgjør en økning på 4 218 000,-.
Raerielïhtsege Thomassen tjïerteste dah saemien museumh leah guhkene minngesne doh nöörjen museumh ekonomeles evtiedimmesne jïh daate dåarjoe sæjhta meatan årrodh daam joekehtsem staeriedidh, jïh aaj dam saemien kultuvreaerpiem vielie våajnoes darjodh gaajhkesidie.
Rådsmedlem Thomassen påpeker at de samiske museene ligger langt bak de norske museene i økonomisk utvikling og at denne tildelingen vil være med på å rette opp skjevheten, samt tilgjengeliggjøre den samiske kulturarven.
- Saemien kultuvreaerpie lea ræjhkoes, men joekoen jïjnje destie lea våarhkojne jïh tjeallarinie våårhkedamme.
- Den felles samiske kulturarven er rik, men veldig mye av den ligger gjemt i arkiver og kjellere.
Mijjieh sïjhtebe dejtie saemien museumidie prioriteradidh dan åvteste joekoen vihkeles mijjen kultuvreskaehtieh vyörtegs gåetieh åadtjoeh, jïh gaajhkesh åadtjoeh dejtie vuejnedh.
Vi vil prioritere de samiske museene fordi det er ekstremt viktig at våre kulturskatter får verdige hjem og blir tilgjengelige for alle.
Kultuvreaerpien tjïrrh mijjieh Saepmiem båetijen aajkan bigkebe.
Gjennom kulturarven bygger vi opp Sápmi for fremtiden.
Dïhte ållesth mierie viehkiedïrregidie, tjåadtjoen jïh ohtsijebaseradamme, lea budsjedtesne 2015 270 722 00,-kråvnah.
Den totale rammen til virkemidler, faste og søkerbaserte, er i budsjettet for 2015 på 270 722 000,-.
Daate lissiehtimmie lea 1 897 000,-kråvnah jaepeste 2104.
Det er en økning på 1 897 000,- fra 2014.
Saemiedigkien budsjedte 2015 (norsk)
Sametingets budsjett 2015
Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Áltá 2013 / Internasjonalt arbeid / Forsiden - Sametinget
Saemiedigkie lea aalkoealmetjetjirkijh abpe veartenistie bööredamme akten gaskenasjovnaale jïh ryöjreden aalkoealmetjekonferansese Altesne, Finnmarhke, ruffien 8.- 12. b. 2013.
Sametinget har invitert urfolksrepresentanter fra hele verden til en internasjonal og forberedende urfolkskonferanse i Alta, Finnmark, 8. til 12. juni 2013.
Vuertieminie medtie 800 aalkoealmetjen saadthalmetjh, - raeriestæjjah, ovmessie vïhtesjæjjah jïh tjirkijh preesseste abpe veartenistie Altese båetieh ruffien 2013, juktie ENn generaalekrirrien veartenekonferansese ryöjredidh aalkoealmetji bïjre New York ’ sne 2014.
Omkring 800 urfolksdelegater, - rådgivere, ulike observatører og representanter for presse fra hele verden er ventet til Alta i juni 2013 for å forberede FNs generalforsamlings verdenskonferanse om urfolk i New York i 2014.
Politihkere gïen diedte
Åpningstale Áltá 2013 av Egil Olli
Daaletje
Les mer
Akte vihkeles nammoehtimmie veartenen aalkoealmetjidie
Utdrag: Urfolk og - nasjonene som representerer de 7 globale, geopolitiske re...
Ulmie daejnie ryöjreden aalkoealmetjekonferansine Altesne 2013 lea lissiehtamme laavenjostose viehkiehtidh, jïh aaj gaavnedh jïh iktedidh vihkeles dåeriesmoerh jïh aamhtesh veartenen aalkoealmetji gaskem daennie barkosne juktie aalkoealmetji almetjereaktah gorredidh veartenekonferansesne (UN World Conference on Indigenous Peoples, WCIP) jaepien 2014.
Målet med den forberedende urfolkskonferansen, Áltá 2013, er å bidra til økt samarbeid, samt identifisering og koordinering av viktige problemstillinger og saker blant verdens urfolk i arbeidet med å sikre urfolkenes menneskerettigheter på verdenskonferansen (UN World Conference on Indigenous Peoples, WCIP) i 2014.
Saemiedigkie Nöörjesne lea gåassoehtæjjah Alta-konferansese, jïh lea tjåadtjoehtæjjah dan dæjpeles öörnedimmien åvteste.
Sametinget i Norge er vertskap for Alta-konferansen, og står for den praktiske avviklingen av arrangementet.
Saemiedigkie lihke barka dejnie abpeveartenen iktedimmiedåehkine aalkoealmetjidie (Indigenous Global Coordinating Group - GCG), mij tseegkesovvi veartenekonferansen 2014 sjïekenisnie.
Sametinget samarbeider tett med den globale koordineringsgruppen for urfolk (Indigenous Global Coordinating Group - GCG), opprettet i forbindelse med verdenskonferansen i 2014.
GCG aaj dïedtem åtna tjïrrehtimmien jïh sisvegen åvteste dennie ryöjreden konferansesne aalkoealmetjidie Altesne 2013.
GCG har også ansvar for gjennomføring og innhold under den forberedende konferansen Áltá 2013.
Konferanse lea gaahpode preessen akkrediteradamme tjirkijidie, jïh saadthalmetjidie dejstie 9 ovmessie aalkoealmetjeregijovnijste veartenisnie, dej raeriestæjjah jïh vïhtesjæjjah.
Konferansen er åpen for akkrediterte representanter for presse og delegater for de 9 ulike urfolksregionene i verden, deres rådgivere og observatører.