pere/sami_parallel huggingface dataset:
Laakh / Healsoe jïh sosijaale / Saemiedigkie - Sametinget
Lover / Helse og sosial / Forsiden - Sametinget
Laakh
Linker til aktuelle lover som omhandler samiske pasienters rettigheter
Svaaltesh laakide mah saemien pasieenti jïh utnjiji reaktah dijpieh
Ansvarlig politiker
Politihkere gïen diedte
Rådsmedlem
NSR
Henrik Olsen
Laake Saemiedigkien jïh jeatjah saemien reaktatsiehkiej bïjre (saemielaake).
Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold (sameloven).
(barre daaroen) § 3-5.
§ 3-5.
Vijriedamme reakta saemien healsoe- jïh sosiaalesektovrem utnedh.
Utvidet rett til bruk av samisk i helse- og sosialsektoren
Laake tjïelten healso- jïh hoksehtimmiedïenesji j. j bïjre (healsoe- jïh hoksehtimmiedïenesjelaake). (barre daaroen) § 3-10.
Lov om kommunale helse- og omsorgstjenester m.m. (helse- og omsorgstjenesteloven) § 3-10.
Pasieenti jïh utniji tsevtsemen bïjre jïh laavenjostedh jïjtsh mielen miete organisasjovnigujmie
Pasienters og brukeres innflytelse og samarbeid med frivillige organisasjoner
Laake pasieenti- jïh utnijereaktaj bïjre (pasieente- jïh utnijereaktalaake).
Lov om pasient- og brukerrettigheter (pasient- og brukerrettighetsloven).
Bïevnesi haemie
Informasjonens form
Laavenjostoelatjkoe saemien kåansten bïjre jååhkesjamme sjædta Oslosne / Kåanste- jïh kultuvrebarkoe / Kultuvrejieleme / Saemiedigkie - Sametinget
Samarbeidsavtale om samisk kunst underskrives i Oslo / Kunst- og kulturutøvelse / Kulturliv / Forsiden - Sametinget
Laavenjostoelatjkoe saemien kåansten bïjre jååhkesjamme sjædta Oslosne
Samarbeidsavtale om samisk kunst underskrives i Oslo
Saemiedigkie jïh Saemien tjiehpiedæjjaraerie aktem orre laavenjostoelatjkoem jååhkesjieh duarstan goeven 10. b. Oslosne.
Sametinget og Samisk kunstnerråd underskriver en ny samarbeidsavtale torsdag 10. desember i Oslo.
Guejmieh leah 2004 raejeste aktem laavenjostoelatjkoem åtneme, jïh dïhte orre latjkoe maam daelie jååhkesjamme lea faamosne boelhken 2016-2019.
Partene har siden 2004 hatt gående en samarbeidsavtale, og den nye avtalen som nå er inngått gjelder i perioden 2016-2019.
– Latjkoe edtja sjïehteladtedh ihke mijjieh aktem gellielaaketje jïh ræjhkoes saemien kultuvrejieledem utnebe åvtese.
– Avtalen skal legge til rette for at vi har et mangfoldig og rikt samisk kulturliv fremover.
Saemien kåanste stoerre nuepiem åtna goh våarome juktie saemien siebriedahkem evtiedidh, jïh latjkoe edtja daajroem tïjjen bïjre åvtese sjugniedidh saemien kultuvrejieliedasse, saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta.
Samisk kunst har betydelig potensial som basis for utvikling av det samiske samfunnet, og avtalen skal skape forutsigbarhet for det samiske kulturlivet, sier sametingsråd Henrik Olsen.
- Tjiehpiedæjjalatjkoe lea sjïere, jïh mijjen tjiehpiedæjjide stoerre faamoem vadta dan båetijen aejkien evtiedimmien bïjre saemien lidteratuvrese, musihkese, guvvietjeahpose jïh filmese, Olsen jeahta.
- Kunstneravtalen er unik, og gir vår kunstnere stor innflytelse på utviklingen av framtiden for samisk litteratur, musikk, billedkunst og film, sier Olsen.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo latjkoem jååhkesje Saemiedigkien åvteste.
Det er sametingspresident Aili Keskitalo som underskriver avtalen for Sametinget.
Ada Jürgensen latjkoem jååhkesje Saemien tjiehpiedæjjaraerien åvteste.
Ada Jürgensen underskriver avtalen for Samisk kunstnerråd.
Latjkoe jååhkesjamme sjædta duarstan, goeven 10. b. ts. 11.00 Scandic Victoria hotellesne Oslosne.
Avtalen blir underskrevet torsdag 10. desember kl. 11.00 på Scandic Victoria hotell i Oslo.
Öörnedimmie lea ræhpas gaajhkesidie.
Underskrivingen er åpen for alle.
Vielie bïevnesh: Saemiedigkieraerie Henrik Olsen, 907 75 219
For mer informasjon: Sametingsråd Henrik Olsen, 907 75 219
Saemiedigkien mineraalebïhkedæjja
Sametinget mineralveileder
Politihken aamhtese: Ruffien 2010 dle Saemiedigkie aktem mineraalebïhkedæjjam nænnoesti juktie saemien kultuvrem, jieliemidie jïh siebriedahkejieledem gorredidh rïektes goerehtimmine, gosse pryövenassh vaeltedh jïh mineraalevierhtieh evtiedidh aerpievuekien saemien dajvine.
Politisk sak: I juni 2010 vedtok Sametinget en mineralveileder for sikringen av hensynet til samiske kultur, næringsutøvelse og samfunnsliv ved planer om faktiske undersøkelser, prøveuttak og drift av mineralressurser i tradisjonelle samiske områder.
Mineraalebïhkedæjja åtnasåvva gosse mineraalesïeltigujmie laavenjostoe, mah sijhtieh goerehtidh jïh mineraalh evtiedidh saemien dajvine.
Mineralveilederen praktiseres i samhandlingen med mineralselskaper som vil undersøke og drifte på mineraler i samiske områder.
Stoerredigkie aktem orre mineraalelaakem nænnoesti jaepien 2009, bielelen Saemiedigkie jååhkesjamme, jïh vaallah dejtie darjoemidie gænnah mejtie laakeraeriestimmie sæjhta stuvrehtidh.
Stortinget vedtok ny minerallov i 2009 uten Sametingets samtykke, og da heller ikke til de aktiviteter lovforslaget søker å regulere.
Dïhte dan åvteste laake idtji staaten almetjeriekteles åeliedimmieh saemide voebnesjh.
Grunnen til dette var at Sametinget anså at loven ikke oppfyllte statens folkerettslige forpliktelser overfor samene.
Daate dovne gorredimmie vierhtijste, meatan årrodh sjæjsalimmieprosessesne, jïh bieliem åadtjodh darjomen nåhtoeaarvoste.
Dette knytter seg både til sikring av naturressursene, deltaking i beslutningsprosessen og del av nytteverdi ved virksomhet.
Saemiedigkie lea seamma tïjjen tjïertestamme: ” aktem laakem sæjhta mij nuepiem vadta mineraalevierhtide nuhtedh aerpievuekien saemien dajvine.
Sametinget har samtidig gitt uttrykk for at en: ” … ønsker en lovgiving som gir mulighet til utnyttelse av mineralressursene i tradisjonelle samiske områder.
Saemiedigkie aktem laakem sæjhta mij lea åvtelhbodti daajroes gaajhkide guejmide, jïh guktie aerpievuekien jïh orre jielemh maehtieh ektesne gïehtelidh ”.
Sametinget ønsker et lovverk som gir forutsigbarhet for alle parter og mulighet for sameksistens mellom tradisjonelle og nye næringer ”.
Dïhte barkoe orre mineraalelaakine lea ryöhkeme bijjelen 10 jaepieh.
Arbeidet med ny minerallov har for Sametinget pågått i over 10 år.
Saemiedigken stoerretjåanghkoe lea raeriestimmiem mineraalelaakese gïetedamme jaepiej 1997, 1999, 2003, 2008 jïh 2009.
Forslag til minerallov har vært behandlet av Sametingets plenum i 1997, 1999, 2003, 2008 og 2009.
Saemiedigkie lea lahtestimmine båateme raeriestimmide byögkeles salkehtimmine göökth, govlehtimmieraeriestæmman Reerenasseste ikth, jïh laakeraeriestæmman Reerenasseste gulmh.
Sametinget har uttalt seg til forslag i offentlige utredninger to ganger, til høringsforslag fra Regjeringen en gang og til lovforslag fra Regjeringen tre ganger.
Boelhken tsiengelen 2007 raejeste ruffien 2008 raajan dle lij konsultasjovnh Jieleme-jïh åesiestimmiedepartementen jïh Saemiedigkien gaskem, dan orre mineraalelaaken bïjre.
I perioden januar 2007 og juni 2008 var det konsultasjoner mellom Nærings- og handelsdepartementet og Sametinget om ny minerallov.
Dah konsultasjovnh vuesiehtin ij lij væljoe reelle konsultasjovnh tjïrrehtidh, juktie raerieh gaavnedh mej bïjre meehti siemes årrodh.
Konsultasjonene bar preg av manglende vilje til relle konsultasjoner for å finne løsnigner det kunnne være enighet om.
Gïjren 2009 dle Saemiedigkie reektehtsem reerenassen mineraaleraeriestimmien bïjre ILO.
Sametinget oversendte rapport våren 2009 rapport om regjeringens minerallovforslag til ILO.
’ se seedti, EN. ’ i sjïerereektijasse aalkoealmetjidie, jïh EN. ’ i Ekspertmekanismese aalkoealmetji reaktide. Dovne ILO.
, FNs spesialrapportør for urfolk og FNs Ekpsertmekanisme for urfolks rettigheter.
’ n jïh EN. ’ i sjïerereektijh leah reerenassem birreme konsultasjovnigujmie Saemiedigkine varki nïerhkedh, juktie aktem laakem åadtjodh mij saemien reaktide gorrede, abpe saemien dajvesne.
Både ILOm og FNs spesialrapportør har bedt regjeringen om raskt å ta opp konsultasjonene med Sametinget med sikte på en lov som ivartar samiske rettihgeter i hele det samiske området.
Lissine dejtie voestes nænnoestimmide mineraalelaakesne dle dïhte åajvahkommes njieljie åejvieboelhki bïjre bæjjese bigkeme mineraaledarjoemisnie.
I tillegg til innledende bestemmelser i mineralloven er den i grove trekk bygget opp rundt fire hovedfaser i mineralaktiviteten.
Dah leah 1) ohtseme, 2) reakta goerehtidh jïh prijorieteete, 3) reakta mineraalide veedtjedh jïh 4) gïehteldimmiekonsesjovne.
Disse knytter seg til 1) leting, 2) undersøkelsesrett og prioritet, 3) utvinningsrett og 4) driftskonsesjon.
Mineraalelaaken åssjele lea eadtjoestidh jïh gorredidh aktem eensi reeremem jïh åtnoem mineraalevierhtijste, mij lea hijven siebriedahkese, jïh lea prinsihpi mietie akten monnehke evtiedimmien bïjre (§1).
Formålet med mineralloven er å fremme og sikre samfunnsmessig forsvarlig forvaltning og bruk av mineralressursene i samsvar med prinsippene om bærekraftig utvikling (§1).
Laaken aaj akte jïjtse nænnoestimmie dej krööhkemi bïjre mejtie edtja voebnesjidh reeremisnie mineraalevierhtijste (§2).
Loven har også egen bestemmelse om hensyn som skal ivaretas ved forvaltning av mineralressursene (§ 2).
Nænnoestimmie tjyölkehke dorje guktie laake edtja buektiehtidh tsavtshvierhtine årrodh, jïh mah laavenjassh mah leah dah vihkielommes siebriedahkelaavenjassh laake edtja viehkiehtidh loetedh.
Bestemmelsen tydeliggjør hva loven skal være et virkemiddel for å oppnå, og hva som er de viktigste samfunnsoppgaver loven skal bidra til å løse.
§ 2 bokstave b vuesehte akte laavenjasse laaken mietie eatnemevåaromem voebnesjidh saemien kultuvrese, jieliemidie jïh siebriedahkejieliedasse.
§ 2 bokstav b viser til at det er en oppgave etter loven å ivareta naturgrunnlaget for samisk kultur, næringsutøvelse og samfunnsliv.
Laaken aaj akte jïjtse nænnoestimmie mij nænnoste laake edtja åtnasovvedh almetjereaktan njoelkedassi mietie, aalkoealmetji jïh unnebelåhkoej bïjre (§6).
Loven har også en egen bestemmelse som fastsetter at loven skal anvendes i samsvar med folkerettens regler om urfolk og minoriteter (§ 6).
Daesnie sjïerelaakan ussjede EN. ’ i konvensjovnem sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre jaepeste 1966 (SP), jïh ILO-konvensjovnem nr. 169 aalkoealmetji jïh tjiertealmetji bïjre jïjtjeraarehke staatine (ILO.
Det siktes her særskilt til FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter av 1966 (SP) og ILO-Konvensjonen nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater (ILO.
169), men aaj jeatjah almetjeriekteles njoelkedassh.
169), men også andre folkerettslige regler.
Daennie ektiedimmesne sæjhta maereles årrodh aalkoealmetjebæjhkoehtimmiem neebnedh, mij lea nænnoestamme EN.
Det vil i denne sammenhengen være relevant å nevne urfolkserklæringen vedtatt av FNs generalforsamling 13.
’ i generalekrirreste skïereden 13. b. 2007.
September 2007.
Akte åenehks buerkiestimmie mineraalelaaken voernges nænnoestimmijste reeremen jïh åtnoen bïjre mineraalijste, mejtie staate veanhta satne lea aajhtere, sæjhta årrodh:
En kortfattet gjennomgang av minerallovens sentrale bestemmelser for forvaltning og bruk av mineraler staten hevder eiendomsretten til vil være at:
Semma tïjjen dle ohtsemereakta væjranamme kvantitajivelaakan, juktie dïhte aaj dajveaajhteren mineraalide feerhmie.
Leteretten i mineralloven er kvalitativt snevret inn i forhold til tidligere regelverk ved at leting ikke skal medføre skade.
Maahta ohtsedh bielelen bigkedh jïh arhkedh, bielelen dajveaajhteren jïh åtnoereakta-aajhteri jååahkesjimmiem.
Samtidig er leteretten utvidet kvantitativt ved at den nå også omfatter grunneiers mineraler.
(§ § 8 jïh 9).
Leting uten inngrep og skade kan utføres uten grunneiers og bruksrettshaveres samtykke (§ § 8 og 9).
Ohtsije læjhkan aktem bieljelimmiediedtem åtna (§ 10).
Leteren har imidlertid varslingsplikt (§10).
Goerehtimmiereakta mineraalide, mej åvteste staate veanhta satne aajhterereaktam åtna, luhpiem staateste kreava (§13).
Undersøkelsesretten for mineraler staten hevder eiendomsretten til krever tillatelse fra staten (§13).
Goerehtimmiereakta bööremes prijoriteetine aaj akte krieveme jis edtja evtiedimmiereaktam åadtjodh.
Undersøkelsesrett med best prioritet er også vilkår for å få utvinningsrett.
Goerehtæjja diedtem åtna Mineraalereeremen direktovratem, dajveaajhterem jïh dajven utnijem bieljelidh, golme våhkoej åvtelen barkojne nearhka (§18).
Undersøker er pliktig til å varsle Direktoratet for mineralforvaltning, grunneier og bruker av grunnen tre uker før arbeid igangsettes (§18).
Goerehtimmiereaktan sisvege lea ektiedamme disse mij lea daerpies vuarjasjidh, juktie vuarjasjidh mejtie mineraalh gååvnesieh mejtie gåarede evtiedidh (§19).
Undersøkelsesrettens innhold knytter seg til hva som er nødvendig for å vurdere om det forefinnes drivverdige mineraler (§19).
Mearan ohtsije ajve maahta såemies barkoeh bijjieskieresne darjodh, dle goerehtimmiereaktan aajhtere maahta kjernepryövenassh bovresjidh jïh raejkieh deavesne kroehkedh.
Mens leteren kun kan foreta begrensede arbeider i overflaten, kan innehaver av undersøkelsesretten bore kjerneprøver og grave hull i bakken.
Vijriesåbpoe dle goerehtimmiereakta aaj luhpiem dajvese feerhmie barkoeh darjodh, dan nuelesne våarhkoesijjieh daerpies dalhketjidie.
Videre omfatter undersøkelsesretten nødvendig tilgang til grunn for å foreta arbeider, herunder lagringsplass for nødvendig utstyr.
Dah barkoeh edtjieh læjhkan smaave jïh annjebodts årrodh, jïh ij maehtieh dejtie tjïrrehtidh guktie stoerre skaarah dejstie sjædta.
Inngrepene skal likevel være begrensede og midlertidige og det kan ikke utføres slik at det kan medføre vesentlig skade.
Evtiedimmiereakta mineraalide mej åvteste staate veanhta satne aajhterereaktam åtna, ohtsemen mietie vadtasåvva disse mij goerehtimmiereaktam bööremes prijoriteetine åtna, jïh mij maahta tjïelkestidh mineraalh goerehtimmiedajvesne gååvnesieh mejtie gåarede evtiedidh. (§29).
Utvinningsretten til mineraler staten hevder eiendomsretten til gis etter søknad til den som har undersøkelsesrett med best prioritet og som kan sannsynliggjøre at det i undersøkelsesområdet finnes drivverdige forekomst (§ 29).
Evtiedimmiereaktan aajhtere reaktam åtna veedtjedh jïh nåhtoem vaeltedh mineraalijste mej åvteste staate veanhta satne aajhterereaktam åtna (§32).
Innehaver av utvinningsretten har rett til å ta ut og nyttiggjøre seg mineraler staten hevder eiendomsretten til (§32).
Gïehteldimmiekonsesjovne Mineraalereeremen direktovrateste lea daerpies jis edtja mineraalegaavnoeh evtiedidh mah leah stuerebe goh 10.000 m3.
Driftskonsesjon fra Direktoratet for mineralforvaltning kreves for uttak av mineralforekomster på mer enn 10.000 m3 masse.
Maahta ajve gïehteldimmiekonsesjovnem vedtedh disse mij evtiedimmiereaktam åtna.
Driftskonsesjon kan bare gis til den som har utvinningsrett.
Maahta krievemh nænnoestidh konsesjovnese (§43).
Det kan settes vilkår for konsesjonen (§43).
Laaken voestes nænnoestimmieh njoelkedassh vaarjelimmien bïjre saemien kultuvreste utnieh (§2) jïh edtja laakem nåhtadidh almetjereaktan noelkedassi mietie, aalkoealmetji jïh unnebelåhkoej bïjre (§6).
Lovens innledende bestemmelser har regler om ivaretakelse av samisk kultur (§2) og om at loven skal anvendes i samsvar med folkerettens regler om urfolk og minoriteter (§6).
Ij leah dejtie sïejhme nænnoestimmide vihties njoelkedassh vadteme, mah aktem dagkeres vaaksjomem gorrede.
Disse generelle bestemmelsene er ikke fulgt opp av konkrete regler som sikrer en slik oppfølging.
Daate joekoen uvtemes dej aerpievuekien dajvi bïjre Finnmaarhken ålkolen.
Dette gjelder i første rekke for tradisjonelle samiske områdene utenfor Finnmark.
Mineraalelaaken § 17 sjïere njoelkedassh åtna aamhtesegïetedimmien bïjre, jïh maam edtja krööhkestidh gosse lea saemien iedtjeladtji bïjre Finnmaarhkesne, gosse goerehtimmiereaktan bïjre syökoe (§17), evtiedimmiereaktan bïjre (§ 30), gïehteldimmiekonsesjovnen bïjre (§34) jïh ekspropriasjovnen bïjre (§40) mineraalide, mejtie staate veanhta satne lea aajhtere.
Minerallovens § 17 har særskilte regler om saksbehandling og hensynstaking til berørte samiske interesser i Finnmark ved søknad om undersøkelsesrett (§17), utviningsrett (§30), driftskonsesjon (§43) og ekspropriasjon (§40) for mineraler staten hevder eiendomsretten til.
Dïhte njoelkedasse vuarjasjimmien bïjre, jïh misse edtja leavloem bïejedh gosse edtja saemien kultuvrem krööhkedh Finnmaarhkesne, aaj faamoem åtna ekspropriasjovnen bïjre dajveaajhteren mineraalijste.
Vurderings- og vektleggingsregelen for hensynet til samisk kultur i Finnmark gjelder også ved ekspropriasjon av grunneiers mineraler.
§ 17 sæjhta jiehtedh Finnmaarhkesne dle:
§ 17 innebærer at i Finnmark:
ohtsije tjuara bïevnesh skååffedh ryöktesth gïetedamme saemien iedtji bïjre, gosse lea goerehtimmiereaktan, evtiedimmiereaktan jïh gïehteldimmiekonsesjovnen bïjre.
må søker om undersøkelsesrett, utvinningsrett og driftskonsesjon framskaffe opplysninger om direkte berørte samiske interesse.
Mineraalereeremen direktovrate tjuara, gosse ohtsemh gïetede, dovne vuarjasjidh jïh stuerebe leavloem bïejedh saemien kultuvrese, båatsose, jieliemidie jïh siebriedahkejieliedasse.
må Direktoratet for mineralforvaltning i behandlingen av søknader både vurdere og legge vesentlig vekt på hensynet til samisk kultur, reindrift, næringsutøvelse og samfunnsliv.
Maahta ohtsemh nyöjhkedh jis vååjnoe goh ij dejtie saemien iedtjide krööhkh.
Søknader kan avslås om hensynet til samiske interesser taler i mot innvilgning.
Jis ohtsemem jååhkesje maahta krievedh daejtie krööhkemidie gorredidh.
Innvilges søknad kan det settes vilkår for ivaretakelse av disse hensynene.
Mineraalereeremen direktovrate edtja nuepiem vedtedh dajveaajhterasse, Saemiedægkan, tjïeltide jïh dan sjyöhtehke dajveståvrose jïh båatsoen sïjteståvrose lahtestimmine båetedh gosse ohtsemem gïetede.
skal Direktoratet for mineralforvaltning ved behandling av søknad gi grunneieren, Sametinget, kommunene og det aktuelle områdestyret og distriktsstyret for reindriften anledning til å uttale seg.
departemente edtja ohtsemem sjæsjsjalidh dastegh Saemiedigkie jallh dajveaajhtere nyöjhkoeh ohtsemem jååhkesjidh.
skal søknaden avgjøres av departementet dersom Sametinget eller grunneieren går i mot at søknaden innvilges.
Saemiedigkie jïh dajveaajhtere nuepiem åadtjoeh klååkedh jis departemente ohtsemem jååhkesje.
gis Sametinget og grunneier klageadgang hvis departementet innvilger søknaden.
Dellie klååkeme dorje guktie tjuara vuertedh.
Klagen har da oppsettende virkning.
Laaken § 17 faamoem åtna ajve Finnmaarhkesne.
Lovens § 17 er begrenset til bare å gjelde i Finnmark.
Nænnoestimmie ij tjïelkelaakan vuesehth saemieh reaktam utnieh rååresjidh jis edtja bievneme jååhkesjimmiem luhpiedæmman åadtjodh mænngan goerehtimmiereaktan, evtiedimmiereaktan jïh giehteldimmekonsesjovnen bïjre syökeme.
Bestemmelsen er ikke tydelig på samenes rett til konsultasjoner med sikte på informert samtykke for tillatelse etter søknad om undersøkelsesrett, utvinningsrett og driftskonsesjon.
Mineraalelaaken § 58 aktem sïiere njolkedassem åtna gusnie tjåådtje departemente mieriedimmien mietie, maahta aktem jollebe dajveaajhteremaaksoem nænnoestidh, juktie mineraalh evtiedidh mej åvteste staate veanhta satne aajhterereaktam åtna Finnmaarhkeneeken dajvesne.
Minerallovens § 58 har en særskilt regel om at departementet etter forskrift kan fastsette en forhøyet grunneieravgift for utvinning av mineraler staten hevder eiendomsretten til på Finnmarkseiendommens grunn.
Nænnoestimmie lea Reerenassen bieleste pryövedh krievemidie mietedh ILO. ’ n 15. artihkelisnie nr. 2, aalkoealmetji reaktaj bïjre, aktem bieliem nåhtoeaarvoste åadtjodh, gosse mineraalh evtede mej åvteste staate veanhta satne aajhterereaktam åtna.
Bestemmelsen er fra Regjeringens side et forsøk på å imøtekomme kravene i ILO 169 artikkel 15 nr. 2 om urfolks rett til del av nytteverdien ved utvinning av mineraler staten hevder eiendomsretten til.
Reerenasse lea laaken mieriedimmesne dam jollebe dajveaajhteremaaksoem Finnmaarhkeneekese nænnoestamme 0,25 % åesiestimmieaarvoste.
Regjeringen har i lovens forskrift fastsatt den forhøyede grunneieravgiften til Finnmarkseiendommen til 0,25% av omsetningsverdien.
Moenehtsh / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Komiteer / Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Moenehtsh
Alle Sametingets representanter er medlem av en av de tre fagkomiteene som behandler saker og gir innstilling til Sametinget i plenum.
Gaajhkh Saemiedigkien tjirkijh leah lïhtseginie aktene dejstie golme faagemoenehtsijstie mah aamhtesh gïetedieh jïh raeriestimmieh buektieh Saemiedigkien stoerretjåanghkose.
Fagkomiteene er som følger:
Daesnie dah faagemoenehtsh:
Plan- og finanskomiteen
Soejkesje- jïh finansemoenehtse:
Ronny Wilhelmsen (Nestleder)
Byjjenimmie-, hokse- jïh ööhpehtimmiemoenehtse:
Oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen
Jieleme- jïh kultuvremoenehtse:
Nærings- og kulturkomiteen
Nora Marie Bransfjell
Marie Therese N. Aslaksen
Dah moenehtsetjåanghkoeh leah stoerretjåanghkoen tjåanghkoej åvtelen.
Komitémøtene blir holdt i forkant av plenumsmøtene.
Iemielaakan dle njieljie moenehtse-jïh stoerretjåanhkoevåhkoeh.
Det avsettes vanligvis fire uker til komité- og plenumsmøter.
Dah moenehtsetjåanhgkoeh leah måantan jïh dæjstan, stoerretjåanghkoe gaskevåhkoen raejeste bearjadahken raajan.
Komitémøtene avholdes mandag og tirsdag, plenum fra onsdag til fredag.
Lissine faagemoenehtsidie dle aaj Giehtjedimmiemoenehtese jïh Veeljememoenehtse.
I tillegg til fagkomiteene finnes også Kontrollkomiteen og Valgkomiteen.
Giehtjedimmiemoenehtse edtja parlamentarihkeles giehtjedimmiem jïh stuvremegiehtjedimmiem utnedh dejnie giehteldimmine mij Saemiedigkien budsjedteste beetnegh åådtje.
Kontrollutvalget skal utøve parlamentarisk kontroll og styringskontroll over virksomheten som finansieres over Sametingets budsjett.
Daan sisnie lea aaj Saemiedigkien jaepiereeknemassem giehtjedidh, jïh aaj giehtjedidh mejtie naan mïerhkesjimmieh reeknemassese Rijhkerevisjovneste.
I dette ligger også å kontrollere Sametingets årsregnskap og eventuelle merknader til regnskapet fra Riksrevisjonen.
Moenehtse maahta goerehtimmieh darjodh Saemiedigkien reeremisnie, mejtie tuhtjie daerpies.
Komiteen kan foreta de undersøkelser i Sametingets administrasjon som den anser som nødvendig.
Giehtjedimmiemoenehtse raeriestimmiem Saemiedigkien stoerretjåanghkose buakta dejnie aamhtesinie mejtie gïetedæmman bæjjese vaalta, goh jïjtse aamhtese jallh moenehtsen jaepiebïevnesen tjïrrh.
Kontrollutvalget avgir innstilling til Sametingets plenum i saker den tar opp til behandling, enten som en egen sak eller gjennom komiteens årsmelding.
Giehtjedimmiemoenehtse:
John Kappfjell (Leder)
Veeljememoenehtse aamhtesh gïetede gusnie Saemiedigkien storretjåanghkoe edtja veeljemh nænnoestidh åårganidie Saemiedigkien sisnie jallh ålkolen.
Valgkomiteen behandler saker der Sametingets plenum skal gjøre vedtak om valg til organer i eller utenfor Sametinget.
Dåehkien laavenjasse lea aamhtesem åvtelhbodti soejkesjidh jïh raeriestimmieh buektedh stoerretjåanghkose aamhtesen bïjre maam moenehtse stoerretjåanghkoste åådtjeme.
Komiteens oppgave er å forberede saken og avgi innstilling til plenum i saken som komiteen har fått fra plenum.
Veeljememoenehtse:
Mathis Nilsen Eira (Leder)
Musihke
Musikk
Fealadimmiedåarjoen lea ræhpas ohtsememierie.
Turnestøtten har åpen søknadsfrist.
Musihkebæjhkoehtimmiej ohtsememierie lea 01.06.2015.
Utgivelser av musikk har søknadsfrist 01.06.2015.
Saemien musihke hijven kvaliteeteste maam jienebh goltelæjjah åadtjoeh goltelidh
Samisk musikk av god kvalitet som er lett tilgjengelig for et større publikum.
Krïevenassh ohtsemen sisvegasse jïh hammose:
Krav til søknadens innhold og form
Ohtseme edtja tjaalasovveme årrodh Saemiedigkien ohtsemegoeresne, jïh edtja daatovem jïh nommevæhtam utnedh.
Søknaden skal være utfylt på Sametingets søknadsskjema, og skal være datert og undertegnet.
Dïhte guhte ohtsemasse sov nommevæhtam beaja, tjuara luhpiem utnedh dïedtem bïejedh sïeltese / institusjovnese.
Den som underskriver søknaden, må ha fullmakt til å forplikte foretaket / institusjonen.
Ohtsije dïedtem åtna gaajhkh bïevnesh Saemiedægkan vedtedh mah leah daerpies juktie ohtsemem gïetedidh, aaj bïevnesh jeatjah byögkeles dåarjoen bïjre.
Søkeren plikter å gi Sametinget alle opplysninger som er nødvendige for å behandle søknaden, inkludert informasjon om eventuell annen offentlig støtte.
Tjaaleldh latjkoe artisten jïh öörnedæjjan gaskem tjuara ohtsemen baalte bïejesovvedh.
Skriftlig kontrakt mellom artist og arrangør må vedlegges søknaden.
Artisten honoraarekrïevenassh edtjieh latjkosne tjåadtjodh.
Artistens krav til honorar skal fremgå av kontrakten.
Maahta dåarjoem ohtsedh daejtie råajvarimmide:
Det kan søkes om tilskudd til følgende tiltak:
Artistehonoraare jïh vuelkemedåarjoe saemien artistide jïh kultuvrebarkijidie
Artisthonorarer og reisestøtte for samiske artister og kulturarbeidere
Fealadimmiedåarjoe:
Turnestøtte:
Jeenjemes dåarjoe fealadæmman lea 50 000 kråvnah.
Maksimal støtte til turnevirksomhet er kr. 50 000.
Dåarjoe lea daejtie maaksojde mah iemielaakan fealadimmien nualan båetieh, daan nuelesne:
Støtten dekker utgifter som naturlig hører under turnevirksomhet, herunder:
- Vuelkememaaksoeh / årrome / beapmoe
- Reiseutgifter / opphold / kost
- Teknihken maaksoeh
- Tekniske utgifter
Aktegs konserth dåarjoem åadtjoeh 10 000,- kråvnaj raajan.
Enkeltkonserter støttes med inntil kr 10 000,-.
Edtja råajvarimmiem tjirrehtidh jïh finansieradidh öörnedæjjine ektine.
Tiltaket skal gjennomføres i samfinansiering med arrangør.
Artistehonoraare jïh vuelkemedåarjoe saemien artistide jïh kultuvrebarkijidie:
Artisthonorar og reisestøtte for samiske artister og kulturarbeidere:
Edtja honoraarem finansieradidh öörnedæjjine ektine.
Honorarer skal være i samfinansiering med arrangør.
Saemiedigkien låhkoe honoraareste maahta jeenjemes 50 % årrodh, gaertjiedamme bæjjese 15 000 kråvnaj raajan.
Sametingets andel av honorarer kan utgjøre maksimalt 50 % begrenset oppad til kr 15 000,-.
Lissine maahta vuelkemedåarjoem vedtedh, gaertjiedamme bæjjese 10 000 kråvnaj raajan.
I tillegg kan det ytes reisestøtte, beregnet oppad til kr 10 000,-.
Aamhtesegïetedimmieboelhke:
Saksbehandlingstid:
Ohtsije maahta vaestiedassem ohtsemasse veanhtadidh 3 askh mænngan ohtseme lea mijjese båateme, v. reeremelaaken § 11.
Søker kan forvente svar på søknad 3 måneder etter at søknad er mottatt hos oss, Jf forvaltningsloven § 11.
Åvtelhbodti bïevnese reereme-aamhtesisnie seedtesåvva åvtelen aktem askem mænngan ohtsemem dååsteme.
Foreløpig melding i forvaltningssak sendes ut innen en måned etter mottatt søknad.
Ohtseme
Inger Tjikkom, tlf. 78 47 40 45 inger.tjikkom@samediggi.no
Njoelkedassh ohtsemebaseradamme dåarjoe joejkese jïh saemien musihkese
Regelverk for tilskudd til joik og samisk musikk
Saemiedigkie, Divvun jïh Sámi Giellateknoe Tromsøen Universiteetesne orre digitaale baakoegærjam Sátni – báhkoe – baakoe olkese vedtieh.
Sametinget sammen med Divvun og Sámi Giellatekno ved Universitetet i Tromsø lanserer ny digital ordbok Sátni – báhko – baakoe.
Baakoegærja lea aarebi baakoegærjan aarpere, man nomme lij risten.no.
Ordboken er arvtageren til risten.no.
Baakoegærjesne dovne sïejhme baakoe jïh faageteermh.
Ordboken inneholder både allmenne ord og fagterminologi.
Viertiestamme gærjine risten.no, dle daate orre baakoegærja jienebh baakoeh åtna.
I forhold til risten.no inneholder den nye ordboken flere ord.
Aelhkebe aaj baakoeh ohtsedh.
Søket er også blitt enklere.
Utnijh maehtieh gaajhkine saemien gïeline ohtsedh jïh aaj nöörjen.
Brukere kan søke på alle de samiske språkene samt på norsk.
- Daejnie digitaale baakoegærjine, maam gaajhkesh maehtieh nuhtjedh, gegkestem jienebh sijhtieh saemien nuhtjedh dovne tjaaleldh jïh njaalmeldh, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
- Med denne digitale ordboken, som er til fri bruk for alle, håper jeg at flere vil bruke samisk både skriftlig og muntlig, sier sametingspresident Aili Keskitalo.
Orre baakoeh jïh teermh sijhtieh båateladtedh dennie digitaale baakoegærjesne, Keskitalo jeahta.
Det vil kontinuerlig bli lagt til flere ord og terminologi i den digitale ordboken, sier Keskitalo.
Nedtesijjie lea:
Nettadressen er:
Prosjekten åvtehke Divvunisnie Sjur Nørstebø Moshagen jeahta dah sijhtieh bïevnesh bååstede utnedh utniejidie, guktie dah maehtieh baakoegærjam bueriedidh jïh evtiedidh.
Prosjektleder i Divvun Sjur Nørstebø Moshagen sier at de ønsker tilbakemeldinger fra publikum, slik at de kan forbedre og utvikle ordboken.
Maahta bïevnesh bååstede seedtedh diekie: feedback@divvun.no, jïh lissiehtassh orre teermide maahta vedtedh nedtesijjesne: http://gtsvn.uit.no/termwiki /
Tilbakemeldinger kan sendes til feedback@divvun.no, og bidrag til ny terminologi kan man gi på nettstedet http://gtsvn.uit.no/termwiki /
Lohkh vielie Sámi giellateknon jïh Divvunen bïjre daesnie:
Les mer om Sámi giellatekno og Divvun:
Orre ståvroelïhtsegh nasjovnaale- jïh vaarjelimmiedajveståvrojne / Eatnemegellievoete / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Nye styremelemmer for nasjonalpark- og verneområdestyrene / Naturmangfold / Miljø, areal og kulturvern / Forsiden - Sametinget
Orre ståvroelïhtsegh nasjovnaale- jïh vaarjelimmiedajveståvrojne
Nye styremelemmer for nasjonalpark- og verneområdestyrene
Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén lea madtjeles ihke Byjresedepartemeente lea saemiedigkieraerien raerieh fulkeme nammoehtimmesne orre saemien lïhtsegijstie 11 nasjonalpaarhke- jïh vaarjelimmieståvrojne.
Sametingsråd Thomas Åhrén er fornøyd med at Miljøverndepartementet har fulgt sametingsrådets innstillinger i oppnevningen av nye samiske medlemmer i 11 nasjonalpark- og vernestyrer.
Voenges reereme nasjonalpaarhkijste jïh vaarjelimmiedajvijste dam saemien åtnoem nænnoestahta, Åhrén jeahta.
- Lokalforvaltning av nasjonalparker og verneområder styrker den samiske bruken, sier Åhrén.
Daan aejkien edtjin saemien tjirkijh veeljedh nasjonalpaarhkeståvrojde Låarte / Skæhkere- Lijre (4 lïhtsegh), Njaarke (2), Seiland (2), Stabbursdalen (1), Varangerhalvøya (2), Øvre Pasvik (1) jïh Ånderdalen (1) nasjonalpaarhkh jïh vaarjelimmieståvrojde Lyngsalpan (2) jïh Nordkvaløy- Rebbenesøy (1) eatnemevaarjelimmiedajvh jïh Trollheimen (2) vaarjelimmiedajveståvrose.
I denne omgang var det samiske representanter i nasjonalparkstyrene for Blåfjella / Skjækerfjella- Lierne (4 medlemmer), Lomsdal – Visten (2), Reisa (2), Seiland (2), Stabbursdalen(1), Varangerhalvøya (2), Øvre Pasvik(1) og Ånderdalen (1) nasjonalparker samt verneområdestyrene for Lyngsalpan (2) og Nordkvaløy-Rebbenesøy (1) landskapsverneområder og Trollheimen (2) verneområdestyret som sto på valg.
Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta ståvroeh leah maehteles ståvroelïhtsegh åådtjeme gellielaaketje daajrojne saemien eatnemeåtnoen jïh siebriedahken bïjre.
Sametingsråd Thomas Åhrén sier at styrene har fått dyktige styremedlemmer med allsidig kunnskap om samisk naturbruk og samfunn.
- Saemiedigkien gaavhtan lea vihkeles saemien jielemeåtnoe goh båatsoe, gööleme, miehtjiejielemh jïh kultuvrelle vuekieh, maehtieh jåerhkedh hijven jïh daajroes mieriej sisnjeli vaarjelimmiedajvine.
- For Sametinget er det viktig at samisk næringsbruk som reindrift, fiske, utmarksnæringer, og kulturelle utrykk, kan fortsette innenfor gode og forutsigbare rammer i verneområder.
Voenges reereme stuerebe vaarjelimmiedajvijste jïh nasjonalpaarhkijste lea akte vihkeles bielie daehtiebarkoste, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Lokal forvaltning av større verneområder og nasjonalparker er et viktig ledd i dette arbeidet, sier sametingsråd Thomas Åhrén.
Voenges reereme vaarjelimmiedajvijste tseegkesovvi 2010.
Lokal forvaltning av verneområdene ble etablert i 2010.
Daate sæjhta jiehtedh vaarjelimmiedajvh edtjieh reeresovvedh aktede gasketjïelten, politihkeles tjåanghkan bïejeme nasjonalpaarhke- jallh vaarjelimmiedajveståvroste, gusnie akte tjirkije fïereguhteste tjïelteste jïh fylhkentjïelteste mej bïjre lea.
Det innebærer at verneområder skal forvaltes av et interkommunalt, politisk sammensatt nasjonalpark- eller verneområdestyre, bestående av en representant fra hver av de berørte kommunene og fylkeskommunene.
Dajvine saemien ïedtjeladtjigujmie Saemiedigkie Klijma- jïh Byjresedepartemeentine govlesadta nammoehtimmien bïjre tjirkijijstie ståvrojde.
I områder med samiske interesser konsulterer Sametinget med Klima- og miljøverndepartementet om oppnevnelse av representanter til styrene.
Ållesth 39 saemien ståvroelïhtsegh 20 vaarjelimmiedajveståvrojne laantesne.
Det er i alt 39 samiske styremedlemmer i 20 verneområdestyrer i landet.
Ståvroeh edtjieh hoksedh aktem ållesth jïh iktemearan reeremem reereles raasti dåaresth jïh mierien sisnjelen eatnemegellievoetelaakeste jïh vaarjelimmiemieriedimmeste dan akten vaarjelimmiedajvese.
Styrene skal sørge for en helhetlig og kontinuerlig forvaltning på tvers av administrative grenser og innenfor rammen av naturmangfoldloven og verneforskriften for det enkelte verneområdet.
Ståvroeh edtjieh dan åvteste laavenjostedh jeatjah sjyöhtehke guejmiejgujmie akten gamte tjåanghkan bïejeme faageles moenehtsen tjïrrh mah edtjieh raerieh vedtedh, gusnie gaskem jeatjah dajve-aajhterh, båatsoesïjth, jeatjah byögkeles åårganh mej bïjre lea, goh gedtiemoenehtsh, vaerieståvroeh, jieleme, jïjtjevyljehke siebrieh, gaskem jeatjah eatneme- jïh byjresevaarjelimmiesiebrieh jïh jeatjah saemien ïedtjeladtjh desnie gusnie sjyöhtehke.
Styrene skal derfor samarbeide med andre berørte parter gjennom et bredt sammensatt faglig rådgivende utvalg bestående av bl.a. grunneiere, reinbeitedistrikt, andre berørte offentlige organer, som for eks. villreinnemnd, fjellstyrer, næringsliv, frivillige organisasjoner, bl.a. natur- og miljøvernorganisasjoner, og andre samiske interesser der det er relevant.
- Gaajhkh nasjonalpaarhkh aerpievuekien saemien dajvine annjegåatomedajvh båatsose jïh jïjnjh vaarjelimmiedajvh leah dajvh gusnie eatnamistie vierhtieh veedtjieh miehtjiejieliemasse, jïjtjebearkadæmman jïh gusnie ïebnh vytnesjæmman veedtjieh.
- Alle nasjonalparker i tradisjonelle samiske områder er fortsatt i bruk som reinbeiter og mange verneområder er høstingsområder for utmarksnæringer, naturalhusholdning og uttak av duodjimaterialer.
Dan åvteste vihkeles utnijh leah meatan ståvrojne, dan åvteste dah dam bööremes daajroem utnieh dajvi bïjre, Åhrén jeahta.
Derfor er det viktig at brukerne er representert i styrene, fordi de har best kunnskap om områdene, sier Åhrén.
Byjresedirektovraate lea 4.6.2014 daejtie ståvroelïhtsegidie nammoehtamme:
Miljødirektoratet har den 4.6.2014 oppnevnt følgende styremedlemmer:
Tjirkije: Elin Marie Danielsen Sæjjasadtje tjirkije: Maria Kråik Stenfjell
Representant: Elin Marie Danielsen Vararepresentant: Maria Kråik Stenfjell
Tjirkije: Kjell Jøran Jåma Sæjjasadtje tjirkije: Tom Aile Bientie
Representant: Kjell Jøran Jåma Vararepresentant: Tom Aile Bientie
2) Vaarjelimmiedajveståvroe Lyngsalpan eatnemevaarjelimmiedajvese
2) Verneområdestyret for Lyngsalpan landskapsvernområde
3) Nasjonalpaarhkeståvroe Njaarken nasjonalpaarhkese
3) Nasjonalparkstyret for Lomsdal- Visten
4) Vaarjelimmiedajveståvroe Nordkvaløy – Rebbenesøy eatnemevaarjelimmiedajvese
4) Verneområdestyret for Nordkvaløy – Rebbenesøy landskapsvernområde
7) Nasjonalpaarhkeståvroe Stabbursdalen nasjonalpaarhkese
7) Nasjonalparkstyret for Stabbursdalen nasjonalpark
Tjirkije: Ronny Wilhelmsen Sæjjasadtje tjirkije: Ida B. Bjørnbak
Representant: Ronny Wilhelmsen Vararepresentant: Ida B. Bjørnbak
8) Vaarjelimmiedajveståvroe Trollheimen eatnemevaarjelimmiedajvese
8) Verneområdestyret for Trollheimen landskapsvernområde
9) Nasjonalpaarhkeståvroe Varangerhalvøya nasjonalpaarhkese
9) Nasjonalparkstyret for Varangerhalvøya nasjonalpark
11) Nasjonalpaarhkeståvroe Ånderdalen nasjonalpaarhkese
11) Nasjonalparkstyret for Ånderdalen nasjonalpark
Govlesadtemebïevnesh ståvroelïhtsegidie vaarjelimmiedajveståvrojne leah Saemiedigkien gåetiesæjrosne:
For kontaktinformasjon til styremedlemmer i verneområdestyrene se Sametingets nettside:
Saemiedigkieraerie Thomas Åhrén, 908 39
Sametingsråd Thomas Åhrén, 908 39 663
Politihkeles dïedtesuerkieh raeresne / Saemiedigkieraerie / Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Politiske ansvarsområder i rådet / Sametingsrådet / Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jïh doh mubpieh lïhtsegh Saemiedigkieraeresne leah tjïelkestamme jïh joekedamme dejtie politihkeles dïedtesuerkide sijjen gaskem.
Sametingspresident Aili Keskitalo og de øvrige medlemmene av Sametingsrådet har definert og fordel de politiske ansvarsområdene mellom seg.
Daesnie gaavnh mah raerielïhtsegh mah dïedtem utnieh dejtie ovmessie suerkide.
Her finner du hvilke rådsmedlemmer som har ansvar for hvilke politiske områder.
Reaktah, gaskenasjovnaale aamhtesh, gïele jïh mïrrestalleme
Rettigheter, internasjonale saker, språk og likestilling
Saemien reaktah
Samiske rettigheter
Saemien jïjtjenænnoestimmie
Samisk selvbestemmelse
Aalkoealmetjereaktah
Urfolksrettigheter
Saemien laavenjostoe laanteraasti rastah (SPR)
Samisk samarbeid over landegrensene (SPR)
Gaskenasjovnaale aamhtesh
Internasjonale saker
Rååresjimmieh
Konsultasjoner
Gïele
Språk
Saemien sijjienommh
Samiske stedsnavn
Mïrrestalleme
Likestilling
Kultuvre jïh healsoe
Henrik Olsen
Gaarsjelimmie
Kultur og helse
Meedija
Kunst
Filme, lidteratuvre, musihke
Film, litteratur, musikk
Teatere
Teater
Museume
Festivaler
Maana-, noere- jïh fuelhkiepolitihke
Barne-, ungdoms- og familiepolitikk
Voeresepolitihke
Ann-Mari Thomassen
Budsjedte, regijovnaalepolitihke jïh duedtie
Budsjett, regionalpolitikk og duodji
Saemiedigkien budsjedte jïh reeknehlåhkoe
Sametingets budsjett og regnskap
Saemiedigkien jaepiebïevnese
Sametingets årsmelding
Saemiedigkieraerien reekteme
Sametingsrådets beretning
Dåarjoereereme
Klagesaker
Regijovnaalepolitihke
Samarbeidsavtaler med kommuner
Regijovnaale evtiedimmieprogrammh
Samarbeidsavtaler med fylkeskommuner
Laavenjostoelatjkoeh tjïeltigujmie
Kommunereformen
Duedtie
Thomas Åhren
Areale, kultuvremojhtesh, byjrese, jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme
Areal, kulturminner, miljø, høyere utdanning og forskning
Arealepolitike jïh arealereereme
Arealpolitikk og arealforvaltning
Nasjonalpaarhkh jïh vaarjelimmiedajvh
Nasjonalparker og verneområder
Saemien kultuvremojhtesh
Samiske kulturminner
Reeremefaamoe kultuvremojhteselaaken jïh soejkesje- jïh bigkemelaaken mietie
Myndighetsutøvelse i henhold til kulturminneloven og plan og bygningsloven
Saemien gåetievaarjelimmie
Samisk bygningsvern
Fealadasse, daan nuelesne motovrefealadimmie eatnamisnie
Samferdsel, herunder motorferdsel i utmark
Klijma jïh byjrese
Klima og miljø
Jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme
Høyere utdanning og forskning
Saemien statistihke
Samisk statistikk
Daajroe jïh jieleme
Kunnskap og næring
Maanagïerte
Grunnskole
Jåarhkelïerehtimmie
Videregående opplæring
Geervelïerehtimmie
Læremidler
Learoevierhtieh
Pedagogisk veiledning
Pedagogeles bïhkedimmie
Læremidler til barnehager
Maahtoelutnjeme jïh dåårrehtimmie
Fiske- og marine ressurser
Båatsoe
Mineraler
Preessegovlehtallijh / Preessebïevnesh / Saemiedigkie - Sametinget
Pressekontakter / Presse / Forsiden - Sametinget
Gaskesadth daam faagegoevtesem mij bööremes vuekien mietie maahta dov gyhtjelassh vaestiedidh.
Ta kontakt med den fagenhet som best kan besvare dine spørsmål.
Maahta sïejhme gyhtjelassh govlesadtemegoevtesasse seedtedh (GUL).
Generelle spørsmål kan rettes til kommunikasjonsavdelingen (GUL).
Goevtesedirektöörh
Avdelingsdirektører
Govlesadtemegoevtese
Kommunikasjonsavdelingen
Reeremegoevtese
Anne Britt K. Hætta
Gïelegoevtese
Språkavdelingen
Byjjenimmien jïh lïerehtimmien goevtese
Avdeling for oppvekst og opplæring
Jielemen, kultuvren jïh healsoen goevtese
Avdeling for næring, kultur og helse
Goevtese kultuvremojhtesh, areale jïh byjrese
Avdeling for kulturminner, areal og miljø
Goevtese reaktah jïh gaskenasjovnaale gyhtjelassh
Avdeling for rettigheter og internasjonale spørsmål
Stoerretjåanghkoestaabe
Kommunikasjonsavdelingen
Govlesadtemegoevtese
Kommunikasjonsdirektør
Govlesadtemen direktööre
Hanne Holmgren Lille
Faageåvtehke / Wedredaktööre
Fagleder / Webredaktør
Raeriestæjja govlesadteme
Anders Henriksen
Raeriestæjja govlesadteme
Kommunikasjonsrådgiver
Saemiedigkieraerie
Pål Hivand
Presidente (NSR)
Kommunikasjonsrådgiver
Raerielïhtsege (NSR)
Sametingsrådet
Raerielïhtsege (NSR)
President (NSR)
Raerielïhtsege (NSR)
Henrik Olsen
Raerielïhtsege (NSR)
Thomas Åhren
Stoerretjåanghkoen ståvroe
Ann-Mari Thomassen
Åvtehke (Barggijbelludahka)
Runar Myrnes Balto
Anita Persdatter Ravna
Politisk rådgiver
Mubpie åvtehke (NSR)
Leder (Arbeiderpartiet)
Samer sørpå / Saemieh åerjielisnie
Samer Sørpå
Programme Alta 2013 / Áltá 2013 / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Program Áltá 2013 / Áltá 2013 / Internasjonalt arbeid / Forsiden - Sametinget
Åvtelhbodti programme dan ryöjreden aalkoealmetjekonferansese Altesne ruffien 8. – 12. b. 2013.
Foreløpig program for den forberedende urfolkskonferansen i Alta 8. til 12. juni 2013, Áltá 2013.
Laavadahken, ruffien 8. b.
Lørdag 8. juni
Abpe biejjien: Dah mah edtjieh meatan årrodh konferansesne Altese båetieh.
Hele dagen: Konferansedeltakere ankommer Alta.
Tjaalasovveme.
Registrering.
Abpe biejjien: Finnmarhkehaallem ryöjrede.
Hele dagen: Klargjøring av Finnmarkshallen.
Abpe biejjien: Aalkoealmetjeregijovnh sjïere tjåanghkoeh hööltieh.
Hele dagen: Urfolksregionene holder separate møter.
Ts... 12.00: Preessetjiehtjelem rïhpeste Ts...
Kl. 12.00: Presserommet åpner.
20.00: Dåastome Altan jilleskuvlesne
Kl. 20.00: Mottakelse på Høgskolen i Alta.
Måantan, ruffien 10. b.
Mandag 10. juni
Ts... 10.00 - 13.00: Rïhpestimmie jïh konferanse Ts... 13.00 - 15.00: Beapmoe Ts... 15.00 - 18.00: Konferanse jåarhka Ts... 18.00 - 18.30: Preessekonferanse
Kl. 10.00 - 13.00: Åpning og konferanse Kl. 13.00 - 15.00: Lunsj Kl. 15.00 - 18.00: Konferansen fortsetter Kl. 18.00 - 18.30: Pressekonferanse
Dæjstan, ruffien 11. b.
Tirsdag 11. juni
Ts... 10.00 - 13.00: Rïhpestimmie jïh konferanse Ts... 13.00 - 15.00: Beapmoe Ts... 15.00 - 18.00: Konferanse jåarhka
Kl. 10.00 - 13.00: Åpning og konferanse Kl. 13.00 - 15.00: Lunsj Kl. 15.00 - 18.00: Konferansen fortsetter
Ts... 10.00 - 13.00: Rïhpestimmie jïh konferanse Ts... 13.00 - 15.00: Beapmoe Ts... 15.00 - 18.00: Konferanse orrije Ts...
Kl. 10.00 - 13.00: Åpning og konferanse Kl. 13.00 - 15.00: Lunsj Kl. 15.00 - 18.00: Konferansen avsluttes Kl. 18.00 - 18.30: Pressekonferanse
Reaktah / Sjïeke / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Rettigheter / Bakgrunn / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
" Goh akte vihkeles våarome sov politihkese dle reerenasse våaroemasse beaja staate Nöörje aalkovistie lea göökte åålmegi dajvesne tseegkesovveme – saemieh jïh nöörjen almetjh – jïh gåabpegh åålmegh dam seamma reaktam jïh seamma krievemem utnieh sov kultuvrem jïh sov gïelem evtiedidh.
” Som et viktig grunnlag for sin samepolitikk legger regjeringen til grunn at staten Norge opprinnelig er etablert på territoriet til to folk – samer og nordmenn – og at begge folkene har den samme rett og det samme krav på å kunne utvikle sin kultur og sitt språk.
Daate prinsihpeles seammavyörtegsvoete Maadthlaaken § 110 A tjåådtje. "
Denne prinsipielle likeverdigheten er slått fast i Grunnlovens § 110 A. ”
Saemiedigkie gaajhkesåarhts reaktagyhtjelassh sov darjosne gïetede, gaajhki siebriedahkesuerkiej sisnjeli.
Sametingets virksomhet berører alle typer rettsspørsmål innenfor alle samfunnsområder.
Saemieh ovmessie såarhts reaktah utnieh; goh indivijde, goh jïjtse åålmege jïh goh aalkoealmetje.
Samer har ulike typer rettigheter; individbaserte, som eget folk og som urfolk.
Saemieh eerpeme reaktah utnieh sijjen aerpievuekien eatneme- jïh tjaetsiedajvide, jïh reaktam vierhtide utnieh dejnie dajvine mah leah dïhte tjåenghkies materijelle kultuvrevåarome.
Samer har nedarvede rettigheter til sine tradisjonelle land- og vannområder og rett til ressursene i disse områdene som danner det felles materielle kulturgrunnlaget.
Dah reaktah leah aaj ektiedamme dejtie suerkide goh gïele, ööhpehtimmie, healsoe jïh reereme kultuvremojstesijstie.
Rettighetene knytter seg også til områder som språk, utdanning, helse og forvaltning av kulturminner.
Daate reaktavåarome gaskenasjovnale almetjerïekteles viedteldihkie konvensjovnine gååvnese, sisnjelds nöörjen reaktesne jïh saemiej provhkine jïh reaktavuajnojne.
Rettsgrunnlaget finnes i internasjonale folkerettslige bindende konvensjoner, i intern norsk rett og i samenes sedvaner og rettsoppfatninger.
Goh saemiej almetjeveeljeme åårgane Nöörjesne, dle Saemiedigkien ulmie lea barkedh guktie saemiej vihkielommes reaktah jååhkesjimmiem åadtjoeh, mij lea akte våarome juktie gorredidh jïh nænnoestidh saemien kultuvrem, gïelem jïh siebriedahkejielemem, jïh ihke dah ovmessie saemien aerpievuekieh gååvnesieh.
Som samenes folkevalgte organ i Norge er Sametingets mål å arbeide for anerkjennelse av samenes grunnleggende rettigheter som grunnlag for å ivareta og styrke samisk kultur, språk og samfunnsliv og eksistensen av ulike samiske tradisjoner.
Almetjereaktine jïh saemien reaktajgujmie ektine dle vihkeles tjïertestidh:
I sammenheng med folkeretten og samiske rettigheter er det viktig å påpeke at:
Aalkoealmetjedïejvese ij leah ektiedamme dejtie mah voestegh bööti.
Urfolksbegrepet ikke er knyttet til de som kom først.
Aalkoealmetjedïejvese jïh aalkoealmetjereaktah eah leah arkeologeles vihtiestimmide ektiedamme, mah vuesiehtieh gie voestegh bööti.
Urfolksbegrepet og urfolksrettigheter er ikke knyttet til arkeologiske bevis om hvem som kom først.
Aalkoealmetjereaktah reaktide dejtie almetjidie feerhmieh mah joe lin dajvesne åvtelen nasjovnalestaate tseegkesovvi, bene mah idtjin ååktemem åadtjoeh goh seammavyörtegs.
Urfolksrettigheter omfatter rettighetene til de folk som er opprinnelige i et område før en nasjonalstat ble dannet, men som ikke ble respektert som likeverdig.
ILO-konvensjovnesne nr. 169, aalkoealmetji jïh tjiertealmetji bïjre jïjtjeraarehke staatine dle tjåådtje aalkoealmetjh leah
I ILO-konvensjon nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater heter det at urfolk er:
Saemieh eah sjïere reaktah utnieh mah giehpiedieh naaken dejstie jeatjah nöörjen almetji reaktijste.
Samer har ikke særrettigheter som går på bekostning av rettighetene til nordmenn forøvrig.
Aalkoealmetjinie årrodh ij sïjhth jiehtedh naaken stuerebe reaktam utnieh dajvide jïh tjaatside mubpijste.
Å være et urfolk betyr ikke at man har mer rett enn andre til land og vann.
Saemieh eah jienebh reaktah utnieh nöörjen almetjijste eatnemevierhtide nuhtedh, bielelen båatsoe, mejnie aerpievuekien mietie, ajve saemieh maahteme gïehtelidh Nöörjesne.
Samer har ikke flere rettigheter enn nordmenn til å utnytte naturressurser, med unntak av reindrifta, som i Norge tradisjonelt sett har vært forbeholdt samer.
Jeatjah jielemh goh laanteburrie jïh gööleme sijjen sjïere reaktah utnieh saaht man kultuvrese ektiedimmiem åtna.
Andre næringer som landbruk og fiske har sine særrettigheter uavhengig av kulturell tilknytning.
Aalkoealmetjereaktah gorredieh dah saemieh edtjieh seamma nuepieh åadtjodh goh nöörjen almetjh sov kultuvrem evtiedidh, sov jieledevuekiem tjåadtjoehtidh jïh nuepiem utnedh aktine åålmeginie årrodh aaj båetijen biejjien.
Urfolksrettighetene sikrer at samene skal få like muligheter som nordmenn til å dyrke sin kultur, opprettholde sin livsform og mulighet til å være et folk også i framtiden.
Daesnie jeenjesh vienhtieh sjïere råajvarimmieh leah dïhte seamma goh sjïere reaktah.
Her forveksler mange spesielle tiltak med særrettigheter.
Ij leah naan sjïere reakta saemien maanah edtjieh seamma nuepieh åadtjodh goh nöörjen maanah sov ietniengïelem skuvlesne lïeredh.
Det er ingen særrettighet at samiske barn skal få like muligheter som norske barn til å lære sitt morsmål i skolen.
Daate reakta Ööhpehtimmielaakesne tjåådtje, jïh bielelen daam sjïere laaketeekstem dle saemien maanah lin sïerreldihkie sjïdteme.
Denne rettigheten er nedfelt i Opplæringsloven og uten den spesifikke lovteksten ville samiske barn blitt diskriminert.
Dïhte mij seapan vååjnoe goh joekehts gïetedimmie, ij leah mij akt jeatjebe goh akte råajvarimmie mij lea daerpies juktie seammavoetem, jïh seamma nuepieh gorredidh.
Det som tilsynelatende kan oppfattes som forskjellsbehandling, er ikke annet enn et tiltak som er nødvendig for å sikre likhet, likeverd og like muligheter.
EN. ’ i konvensjovne sivijle jïh politihkeles reaktaj bïjre jaepeste 1966 (SP) jïjnjh vihkeles jïh voernges almetjeriekteles njoelkedassh åtna saemiereaktaj bïjre.
FN konvensjonen om sivile og politiske rettigheter av 1966 (SP) inneholder flere viktige og sentrale folkerettslite normer i samerettslig sammenheng.
Daate konvensjovne aaj meatan vaaltasovveme nöörjen reaktesne mij jeatjah laaki åvtelen båata, v. almetjereaktalaakine.
Denne konvensjonen er også inkorporert i norske rett med forrang foran andre lover, jf menneskerettsloven.